12A13524-1

(60

p. DOMINICI SCHRA M,

BENEDICTINI BANTHHENSIS
SS. THEKOLO GI Æ „ E T 88. CA N O N U-M
PROFESSORIS EMERITI,

INSTILUYIONES

HEOLOGI£
DoSATi A ik,
ET MORALIS,

METHODO SYSTEMATICA
PROPOSITX,

AC IN TRES TOMOS DISTRIBUT. .

EDITIO SECUNDA,
EMENDATA, AUCTA, ET INDICE RERUM
INSTRUCT A.

TONUS z.

.SUPE RIORU M APPROBATIONE.
4A UGEUSNTA VINDELIOORUM,
sUMPTIBUS MATTHAXEI RIEGER Pꝓ. M. FILIORUM.

MDCCLXXXIX.

A Be O PN een

Approbatio.

☛☚ Inſtitutiones Theologiæ Dogmaticæ &.
— per P. R. D. P. DomINICUN SCHEAM
editæ, & in hac ſecunda Editione auctæ, &
emendatæ nihil contra catholicæ fidei mo-
rumve Principia contineant, & SS. Theolo-
giæ tironibus utiliſſimæ ſint, hinc easdem
denuo imprimendas eſſe cenſui. Auguſtæ
Vindelicorum die 6 Octobris Anno 1788.

JOS. ANT. STEINER,
SS. Theol. Doctor, Eminentiſſ. ac Sereniſf.
Elect. Archiepiſc. Trevir. Epiſc. Augu-
Ktani Conſil. Eccleſ. Major bPeenitentia-
rius, Conſiſtorii Aſſeſſor, Viſitator Ge-
neralis, ad inſig. Colleg. S. Mauritii Ca⸗
nonicus, & Librorum Cenſor.

inprimatur.
Ex Reverend. Vicariatu, Aug. Vindel.
die 6 Oct. 1788.

THOM. JOS. pr HAIDEN,
J. U. D. Eminent. & Serenifl. DD. Archiepi-

. ſeopi & Electoris Trevirenſis, Epiſcopi

Auguſtani &c. Confiliarius intimus, Pro-=
vicarius Generalis, Vice-Officialis, ac Can-.
Eecleſ. Colleg. ad S. Gertrudem.

a 2 H PRE-

ℳ

P R Æ †W & TO.
Qompendum Theologiæ Dogmaticæ
Scholaſticæ & moralis ante plures
annos a me in lucem datum ſub no-
mine Inſtitutionum Theologiæ Dogma-
ticæ Scholaſticæ & moralis iteratis ty-
pis poſt varia fata ſuperata tibi denuo
exhibeo B. L. Scopum illius, ſer-
viendi ſcilicet illis, qui Prælectionibus
Theologicis præſertim in Monaſteriis
præſunt, Candidatis item Theologiæ,
& illis, quibus ob impendentia vel
curæ paſtoralis vel aliorum negotiorum
onera ampla Theologorum volumina
evolvere non licet aſpirante propitio
Numine non omnino fruſtratum in-
tellexi; cum etiam præter omne meum
meritum & expectationem hoc meum
Compendium ad Cathedras etiam Theo-
logicas in duabus celeberrimis Univer-

ſitatibus Erfurtenſi & Ingolſtadiana per

aliquot annos evectum fuerit, quod
dein-

be

Ver
is
tho⸗
e
Ut
UI
ili
eo

C0
e
Cie

tica
nres

P REFATI OD v

deinde doctioribus Inſtitutionibus cele-
berrimorum Theologorum locum li-
benter ceſſit. F
Quid vero in nova hac editione
Benevole Lector! expectare poſſis, pau-
cis accipe. Primo totum ſyſtema & me-
thodum ſyſtematicam in prima editio-
ne obſervatam accurate retinui, adeo,
ut nulla in numeris Paragraphorum
mutatio facta fuerit, & conſequenter
illi, qui primam editionem habent lo-
ca in aliis meis Scriptis editis allegata
eodem ordine reperire valeant.
decundo. Celeberrimorum Theolo-
gorum Scripta poſt meum Compen-
dium in lucem edita diligenter conſu-

lui, eorumque erudito labore & ope-

ra pro utilitate Legentium eosdem cum
laude allegando feliciter uſus ſum, &
Dogma a Schola accuratius diſtinxi.
Tertio. Quæſtiones Scholaſticas in
Compendio meo ſatis quidem ſuccincte
expenſas, maxime illas de Scientia me-
dia, magis adhuc ſtricte, & hiſtorice
a 3 Potius,

VI P REÆFATIO.

potius, quam Theologice propoſui;,
omnes tamen rejiciendas eſſe non cen-
ſui, cum plures, illæ maxime, quas
non expunxi, dogmata fidei noſtræ
clarius illuſtrare & contra adverſario-
rum cavillationes vindicare valeant.

Quarto. Denique in doctrina mora-

li nonnullas ſententias, quæ laxitatibus
& probabilismo ſpurio favèére vide-
bantur ad probabiliorem opinionem in
Scholis plerumque adoptatam revocavi.
His omnibus in ſingulis tomis in-
dex rerum, & materiarum accedit, ut
ita faciliori uſui Inſtitutiones iſtæ ſer-
vire queant. Auctores Heterodoxos,
Deiſtas, & Proteſtantes, eorumque con-

ficta recentiora ſyſtemata fuſe recen-

ſere nolui, tum ne Inſtitutiones hæ

in plura volumina excreſcerent, tum

quia falſa eorum ſyſtemata quam fri-
vole ſunt conficta, tam facile negari
poſſunt, maxime cum ipſi Proteſtantes
noſtri, illa jam acerrimis Scriptis exa-
gitaverint, & exploſerint.

—

CON-

Al

gi
9
ntes

NA

CONSPECTVS

CAPITUM, PARAGRAPHORUM,

ET SCHOLIORUM.
Quæ in hoc Tomo continentur.

S2

DISSERTATIO PROOEMIALIS.

Agit de neceſſitate Revelationis Divinæ,
fontibus, unde illa hauriri debet, fſcilicet,
S. Scriptura, Traditione, & Eccleſia quæ
illam nobis proponit & explicat; cumque
Theologia hæ'c omnia methodice conſideret;
utilis eſt & necefſaria.

§. I. Theologia dogmatica eſt ſcientia earum re-
rum, quæ in verbo Dei ſcripto & tradito nobis
a Deo revelantur, & per Eccleſiam credenda pro-
ponuntur.
Schol. 1. Theologiæ nomen explicatur.
Schol. 2. Theologiæ diviſio.
G. 2. Veritates revelatæ vocantur Dogmata Fidei,
quæ in articulos fidei proprie dicétos & reduéctive
tales dividuntur. .
Schol. 1. Dogma etiam a nonnullis in imperatum,
liberum & toleratum dividitur. .
Schol. 2. Diviſio vero in articulos fidei fundamen-
tales & non fundamentales omnino nulla eſt.
G. 3. Porro doctrina a Deo revelata homini pro hoe
ſtatu eſt neceſſaria.
a 4 Schol. I.

VIII Conſpelctus Capitum,

2.

Schol. r. Unde (yſtema Religionis naturalis a Dei-
ſtis aſſertum eſt inſufficiens.

Schol. 2. Solvuntur objectiones.
C. 4. Docéctrinam revelatam diſcimus ex S. Scriptura
& Traditione.
G. S. 8. Scriptura eſt verbum Divinum ipfo afflante

a S. S. Scriptoribus in Libris V. & N. T. exaratum.
Schol- In hac vero inſpiratione Spiritus S. vel ante-

cedenter, vel concomitanter, vel conſequenter ſe
habere poteſt.

F. 6. Igitur in S. Scriptura V. & N. T. Verbum Dei

revelatum vere continetur.
Schol. I. Quam proinde Schwenkfeldius male re-
jicit.
Schol. 2. Solvuntur objectiones contra revelatio-
nem Scripturæ.
Sohol. 3. Solvuntur objectiones contra Prophetias.
Schol. 4. Solvuntur objectiones contra miracula.
Schol. 5. Teſtimonium Joſephi Judæi de Chriſto.
Schol. 6. Imo omnia in S. Scriptura a Deo imme-
diate inſpirata fuiſſe bene dicuntur.
F. 7. Sacra hæc Scriptura 72 Libros complectitur,
qui omnes funt Canonici.
Schol. 1. Quorum 45 antiqua Synagoga, licet non
omnes in ſuo Canone.
Schol. 2. Et 27. Catholica Eccleſia licet ab jnitig
non ſemper in omnium particularium Eceleſiarum
Tanone gnovit.
Schol. Unde immerito a Proteſtantibus Canon
Catholicorum rejicitur.
§. 8. Reliquis autem Latinis editionibus Vulgata no-
ſtra merito prælata fuit.

Schol. r. Textum tamen Hebraicum incorruptum

Eeccleſia non rejecit.
Schol. 2. Imo & Chaldaica Paraphraſi is ſuam utilita-
tem præſtat.
Schol. 3. Sicuti etlam verſio Syriaca.
Schol. 4. Et Pentateuchus Samaritanus.
Schol. 5 Item Græca verſio LXX. pura hodie ad-
huc eſt authentica.
Schol. 6.

Taragroplotug, & Scholiorum. IX

Dei Schol. 6. Et aliæ Græcæ verſfiones, ſi S. Textum
non corruperint, nobis ſerviunt.
Schol. 7. Quinimo Græcus Textus N. T. incorrup-

G tus maximæ Auta, oritatis eſt.
Sdcchol. 8. Vulgata noſtra S. Hieronymum ſeu ver-
Pame . ſorem, ſeu emendatorem habet.
dtu. chol. 9. Quam juxta Tridentinum omnes pro Au-
nte. thentica admittere é ent.

Schol. 10. Ex vulgaribus vero Verfſionibus nulla
abſolute eſt Authentica.
nei GF. 9. Et ideo leétionem S. Scripturæ in lingua Vul- .
gari fine diſerimine, merito prohibuit Ecclefa.
Schol. Non tamen abſolute.

ſet ſe

ſe
kr C. 10. Quippe S. Scriptura non in omnibus clara eſt.
et. Schol. Uti male docent Proteſtantes.
C. II. Quæ obſcuritas ex variis ſenſibus ſub iisdem
Betits verbis latentibus etiam oritur. .
4 Schol. Hinc pro ſenſu litterali & Myſtico nonnullæ
. Regulæ obſervandæ ſunt.
mmer §. 12. Præter S. Scripturam etiam Traditio eſt Re-
gula Fidei.
Nn Schol. r. Cujus variæ ſunt ſpecies.
Schol. 2. Imo & Judæi ſuas Traditiones habent.
Ann Schol. 3. Et ideo Proteſtantes Traditionem male
rejiciunt.
in Schol. 4. Solvuntur objectiones. .
aun Schol. 5. An dentur Traditiones mere orales.

S. 13. Traditionis teſtes ſunt Patres Eccleſiæ; quo-
rum communis Auétoritas in materia fidei & mo-
rum eſt infallibilis. .
Schol. T. Diſerimen autem eſt inter Doctores Ec-
un⸗ cleſiæ, Docétores in Eccleſia, & Patres.
Schol. 2. In rebus naturalibus Patrum Auctoritas
on „ tantum probat, quantum eorum ratio.
. Schol. 3. Catalogum Patrum proinde noſſe juvat.
mis Schol. 4. Communi Theologorum Sententiæ con-
tradicere erroneum & hæreſi proximum eſt.
Schol. 5. Canoniſtæ item, & Civiliſtæ in ſuo foro
probant.
Schol. 6. Sicuti & Philoſophi, & Hiſtorici.
4 5 d. 14.

Caron

Al

X Conſpeltus Capitum,

S. 14. Verbum Dei ſcriptum & traditum proponit,
& explicat nobis Eccleſia. .
Schol. De qua falſum fibi ſyſtema Proteſtantes fin-
gunt.
§. r5. Notæ veræ Eccleſiæ ſunt, ut ſit Una, San-
ta, Catholica & Apoſtolica.
Schol. Non vero juxta Proteſtantes, pura Verbi
prædicatio, & legitima Sacramentorum admini-
ſtratio.
F. 16. Unitas Eccleſiæ conſiſtit in unitate fidei, &
communione cum uno Capite.
Schol. Non vero in unitate circa articulos funda-
mentales.
F. 17. Sanétitas conſiſtit in Sanctitate doctrinæ „
Fundatorum & gloria miraculorum.

Q

§. 18. Catholica eſt, ſi per totum orbem ſit diffuſa.
Schol. T. Jam olim vero Eccleſia Catholica dicta fuit.
Schol. 2. Non tamen in ſenſu Proteſtantico.
K. 19. Apoſtolica eſt, quia ab Apoſtolis originem,
doctrinam & legitimam Paſtorum ſucceſſionem
derivat.
Schol. Hæc ſucceſſio omnino eſt neceſſaria.

§. 20. Hæ notæ ſoli Eccleſiæ Romanæ conveniunt.

Schol. I. Non vero Proteſtanticæ.
Schol. 2. Merito proinde vera Eccleſia Romana di-
citur.
K. 21. Porro cum Eccleſia ſuas notas habeat, ſem-
per viſibilis eſſe debet.
Schol. Ruit ergo inviſibilis Eccleſia Proteſtantica.
G. 22. Nec unquam viſibilis Eccleſia defecit, nec
unquam eſt defectura. ⸗
Schol. Uti male docent Proteſtantes.
§. 23. Cum vero Eccleſia toto orbe diſperſa ſemper
commode audiri non poſſit, ejus Prælatos Deus
ſubinde in Conciliis congregari voluit.
Schol. I. Concilii deſcriptio juxta Proteſtantes.
Schol. 2. Concilia ergo probabiliter ſunt Divinæ in-
ſtitutionis.
Schol. 2. Sunt vel particularia vel univerſalia, quo-
rum catalogum noſſe expedit.

§. 24.

32.
eX
den

FParagraphorum, & Scholiorum. X1

dont, F. 24. Convocatio Conciliorum Generalium ad Pa-
pam ſpectat.
Sn. Ichol. I. Non vero ad Principes laicos.
Schol. 2. Quis Concilia confirmet.
„Kr. J. 25. Ejusdem Papzæ eſt, vel per ſe, vel per Le-
gatos ſuos Coneiliis præſidere .
ſehbt Schol. Non vero Principum ſæcularium.
minl⸗ F. 26. Jus fuffragii deciſivi ſolis Epiſcopis competit.
Schol. I. Et ex privilegio Abbatibus & Generalibus
li, E Ordinum.
Schol. 2. Non vero laicis.
funde. J. 27. Concilium generale eſt infallibilis Controver-
fiarum Fidei Judex.
ti, Schol, I. Etiam in Canonizatione S. S. Ecclefia eſt
infallibilis. .
finn. Schol. 2. Quæ omnia perverſe negant Proteſtantes.
ſutt, J⸗ 28. Regulæ de Aucétoritate decretorum Conci-
liorum.
nen, Schol. I. Tridentinum a & in quibus receptum ſit.
konen Schol. 2. Solvuntur Objectiones contra Trident.
G. 29. Eccleſia etiam diſperſa eſt infallibilis.
Schol. x. An Eccleſia in factis dogmaticis ſit infal=

nm ibilis. .
Schol. 2. Rationes contra infallibilitatem Eccleſiz
nd. in factis dogmaticis.

Schol. 3. Rationes pro hac infallibilitate.

Schol. 4. An ab Ecclefia diſperſa ad Concilium ge-
nerale appellare liceat.
§. 30. Caput Eccleſiæ a Chriſto S. Petrus conſtitu-
tus fuit.
Schol. 1. Quod male negant Proteſtantes.
Schol. 2. Et S. Petrus & S. Paulus non funt duo
° Eeccleſia capita.
S. 31. Romanus Pontifex S. Petro in primatu ſue⸗
cedit, & eſt caput Eccleſiæ.
„ . Schol. Contra Proteſtantes.
eh. C. 32. Prærogativæ autem primatus illius aliæ ſunt
ex jure Divino, aliæ ex reſervatione, aliæ in
Scholis adhuc controvertuntur.
Schol. I.

ſen.
Cnten.

t, de

ſenhet
s Den

XII Conſpeltus Capitum,

Schol. T. Jurisdictionem ſuam Papa immediate a 6.

Chriſto habet.
Schol. 2. Et S. Petrus Cathedram ſuam Romæ fixit.
Schol. 3. Cui jure Divino primatus affixus eſt.
Schol. 4. Et probabiliter eſt de fide modernum R. P.
efſe legitimum S. Petri ſucceſſorem.
C. 33. Ex his ſequitur, Eccleſiæ regimen eſſe qui-
dem monarchicum, ſed Ariſtocratia mixtum.
Schol. r. Quod male negant Proteſtantes.
Schol. 2. Quippe etiam Epiſcopi jurisdi ctionem ſuam
immediate a Chriſto habent.
Schol. 3. Sicuti & Parochi.
Schol. 4 Abbates vero & Generales ex privilegio
ab Eccleſia concefſo.
F. 34. Membra Eccleſiæ non ſunt omnes & ſoli
prædeſtinati, nec ſoli juſti, nec hæretici, Schis-
matici, excommunicati & infideles.
Schol. Unde Wicleffus & Jurius errant.
SF. 35. Propoſitio igitur hæretica Verbo Dei ſcripto
vel tradito ab Eceleſia propoſito contradicit.
Schol. I. Ex quo eruitur, quid fit judicium Eccle-
ſiæ dogmaticum.

Schol. 2. Item Propoſitio erronea &c.

Schol. 3. Et ad quem Cenſura Propoſitionum ſpe-
Etet. .
Schol. 4. Quæ variis modis damnari poſſunt.
C. 36. Ut veritates fidei recte doceantur, metho-
dus requiritur.
Schol. 1. Ad quam uſus novarum vocum juvat.
Schol. 2. Quin & ratio humana.
S. 37. Quare Syſtema totius Theologiæ adornatur.
F. 38. Quæ Theologia eſt utilis & neceſſaria.
§. 39. Et originem ſuam ab antiquitate derivat.

—-CAPUT I.
De Leo.

Tractat de Exiſtentia, Natura & Attribu-
tis Divinis.

§. 40.

gitu
ehol.
4.
Nhol,
hol.:
Kol
ol.
ol.
ſiol 6
Ahei
nonn
l
Ual
cont

=
=
=

V 2

Earagraphorum, & Scholiorum. XIII

te a J. 40. Deus eſt Ens a ſe, quo melius eſſe & exco-
gitari non poteſt. .
ſat Schol. Varia ejus nomina in S. Scriptura occurrunt.
J. F. 41. Deus exiſtit. .
mRl. Schol. 1. Ruit ergo Atheiſmus.
Schol. 2. Et Syſtema Fataliſtarum Spinozæ.
ſei. Schol, 3. Solvuntur Objectiones Spinozæ.
ed Schol. 4. Ac Edelmanni
n Schol. 5. Et Syſtema Caſuiſtarum.
Schol. 6. Idea Dei nobis eſt innata, nec dantur

nſun Athei Theoretici, & exiſtentia Dei a priori de-
monſtrari nequit.
e Schol. 7. Ignorantia invincibilis Dei non datur.
Nceo Schol. 8. Aieitas omnimoda eſt gradus eſſentiæ Dei
Li conſtitutivus.
E . 42, Deus exiſtit per eſſentiam ſuam.

C. 43. Et quidem neceſſerio.
& 44. Hinc eſt immutabilis.
. Schol. Etiam ratione decretorum ſuorum.
ileiſo K. 45. Item eſt æternus.
elt. Schol. Sine omni ſucceſſione.
Lele F. 46. Eſt primus & ultimus.
K. 47. Ens ſimpliciſſimum & Spiritus.
F. 48. Adeoque non eſt corporeus.
mn ſe. Schol. Uti docuerunt Anthropomorphitæ.
C. 49. Item oculis corporeis inviſibilis.

, deni⸗

Schol. r. Contra eosdem Anthropomorphitas.
nel. Schol. 2. Cui dogmati non contradicit S. Auguſti-
nus.
yat. §. 50. Per nullam imaginem vere repræſentari po-
teſt.

mmtIu. Schol. Bene vero per figuras hieroglyphicas.
B C. 51. Eſt incorruptibilis.
at⸗ G. 52. Nec ulla datur in eo compoſitio.
*°. Schol. Nec in compofitionem alterius venire poteſt.
C. 53. Unde quidquid eſt in Deo, Deus eſt, & at-
tributa ab efſentia realiter non diſtinguuntur: Eſ-
ſentia tamen ſine attributis, & unum attributum,
P⸗ ſine alio concipi poteſt.
n. Schol. I. Attributa varie dividuntur. W
.- Schol. 2.

XIV Conſpelſlus Capitum,

Schol. 2. Sine reali tamen diftinétione, uti Güber-
tus putavit.
Schol. 3. Sieuti & Aetius diſtinéctionem rationis in-
ter ea male negavit.
Schol. 4. Utpote quæ inter ea datur.
S. 54. Deus eſt ens independens.
F. 55. Et infinitum.
Schol. Habens omnes perfectiones.
S. 56. Eſt incomprehenſibilis.
Schol. In quo errarunt Anomæi.
§. 57. Eſt immenſus & omnipræſens.
Schol. I. Immenſitas ab omnipræſentia differt.
Schol. 2. Quoad omnipræſentiam errant Samaritant.
F. 58. Deus unus eſt.
Schol. Ruit ergo Gentilismus & Idololatria.

. 59. Nec dantur duo prima principia.
chol. I. Falſum proinde eſt Syſtema Manichæorum.
Schol. 2. Objectiones Bayle ſolvuntur.
G. 60. Deus Intellectu & voluntate gaudet.
§. 61. Intellectus Dei eſt infinitus, illimitatus, im-
menſus, incomprehenſibilis, infallibilis.
Schol. Differt proinde ab Intellectu creato.
J. 62. Deus omniſcius eſt.
S. 63. Cognoſcit ſe, alia extra ſe, Occultas cogita-
tiones, bona & mala, ſingularia Præterita, præ-
fentia & futura.
§. 64. Cognitio Dei rerum omnium eſt neceſſaria,
EEterna.
S. 65. Deus ſeipfum comprehendit.
F. 66. Et datur in eo vera ſcientia.
Schol. 1. Quæ differt a creata.
Schol. 2. Et pro captu noſtro varie dividitur.
F. 67. Cognoſcit res per cauſam.
F. 68. Et poffibilia in Eſfentia ſua omnium idea.
§. 69. Hinc datur Idea in Doo; quæ eſt ejus eſſen=
tia a creaturis imitabilis
Schol. An cognoſcat res in ſeipſis, diſputatur.
§ 70. Scientia Dei rerum omnium cauſa eſt.
chol. Quomodo Deus futura cognoſcat.

S. 71. Deus infallibiliter omnia præſcit.
Schol.

0°1

Nhol
vell

l

Furagraphorum, & Scholiorum. XV

. Schol. In quo erravit Cicero.
§. 72. Præſcientia tamen Dei non lædit libertatem
humanam.

Wnsd. . Schol. I. Uti male docnit Joannes Huſs.
Schol. 2. In quonam medio cognoſcat Deus futura
abſoluta libera, diſputatur.
J. 73. Cognoſcit futura contingentia conditionata.
Schol. An per ſcientiam mediam, controvertitur.
O. 74. Nec ſenſus nec imaginatio in Deum cadunt.
K. 75. Nec reminiſcentia, nec memoria.
F. 76. Nec datur in Deo oblivio.
. J. 77. Nec Admiratio.
t. §. 78. Datur tamen in eo ſuprema Ratio.
emmmf. F. 79. Datur item in Deo voluntas.

J. 80. Quæ eſt inclinatio in bonum diſtinctiſſirne co=
f. gnitum.
Schol. Nec eſt in eo per modum potentiæ.
tronn C. gr. Deus omne bonum vult, & omne malum
averſatur.
. C. 82. Voluntas Dei eſt æterna.
nm N. F. 83. Immutabilis.
Schol. Antecedens & Conſequens.

§. 84. Voluntas Dei, qua ſeipſum vult, eſt neceſ-
aria. .
Schol. I. Nequit aliquid velle ſuis perfectionibus re-
pugnans.
Schol. 2. Quia voluntas eſt rectiſſima.
. 95. Voluntas Dei antecedens non ſemper imple-
tur, bene vero conſequens.
Schol. Quod ejus perfectioni non obſtat.
K. 86. Voluntas Dei antecedens eſt ſeria.
. Schol. Et voluntas beneplaciti.

§. 87. Voluntate antecedente vult omnes ſalvos
iden. e fieri. .
s Schol. 1. Errat proinde cum Calvino Janſenius.
Schol. 2. An ſit de fide, Deum omnium ſalutem
in. velle.
„ T. 88. Voluntas Dei eſt cauſa rerum.
Schol. Mala vero ſolum permittit,

3s cogit
fita, N⸗

eelinin,

. §. 80.

XVI Conſpebtus Capitum,

§. 89. Quæ permiſſio mali perfectionibus Dei non

oficit.
Schol. Eo ipſo quod creatura ſit peccabilis.
S. 90. Deus circa creaturas ſumme liber eſt.
Schol. In quonam autem libertas Dei conſiſtat, dif⸗
ficulter explicatur.
C. 91. Deus libertate ſua nunquam abutitur.
Schol. Objetum autem Divinæ voluntatis eſt Di⸗
vina bonitas.

S. 92. Voluntas Dei conſequens de rei exiſtentis

dicitur decretum Dei.
Schol. I. Quod eſt æternum & immutabile,
Schol. 2. 3. Undenam efficacia Divinorum Decreto-
rum deſumenda ſit, controvertitur.
Schol. Quomodo libertas ſalvetur.
F. 93. Decretum Dei de certis hominibus alvandis
dicitur Prædeſtinatio.
Schol. 1. & 2. Quæ explicatur & dividitur.
S. 94. Prædeſtinatio datur.
Schol. Contra Priſcillianiſtas & Manichæos.
C. 95. Et ſoli prædeſtinati ſalvantur.
Schoôl. Singularis eſt ergo Catharini opinio.
F. 96. Prædeſtinatio eſt certa & infallibilis.
Schol. Cui certitudini S. Scriptura non obſtat.
C. 97. Nemo tamen ſine ſpeciali revelatione de ſua
Prædeſtinatione certus eſſe poteſt.
Schol. Uti putavit Calvinus.
Schol. 2. Licet nonnulla ſigna con'ecturalia, Prede-
ſtinationis dentur.

F. 98. Numerus prædeſtinatorum a Deo detefmina-

tus eſt.
Schol. Sed ſoli Deo cognitus.
S. 99. Cauſa Prædeſtinationis eſt bonitas Dei.
Schol. I. 2. An vero a meritis præviſis pendeat,
controvertitur.
Schol. 3. Solvuntur Objectiones.
Schol. 4. Prædeſtinationis effectus.

§. 100. Reprobatio eſt decretum Dei, quo Deus
vult permittere, ut aliqui fua culpa a gloria exci-
dant, & pro culpa damnationis poenam infligere.

Schol.

*½1

r.
s A D-

eitentis

,
Decteto⸗

8llxnds

Ghnei⸗
r
ol.

oe. Schol. I. Uti falſo putant Sociniani.

Faragraphorum, & Scholiorum. XVII

Schol. Eſt vel poſitiva, vel negativa.
C. 10I. Reprobatio datur. .
§. 102., Reprobatio poſitiva eſt ex demeritis præ-
viſis. M
Schol. I. Ruit proinde Syſtema Calvini.
Schol. 2. An vero motivum reprobationis negativæ
ſint demerita præviſa, controvertitur.
Schol. 4. An peccatum originale ſit motivum repro-
bationis.
G. 103. Sapientia media convenientia fini ſubordi-
nat.
H. 104. Deus igitur ſumme fſapiens eſt.
F. 105. Finis Dei eſt manifeſtatio perfectionum ſua-
rum. .
Schol. r. Non vero primario felicitas creaturarum.
Schol.2. Nec hoc ambitionem in Deo arguit.

§. 106. 107. Deus univerfum gubernat.
Schol. In qua gubernatione, finis media & direétio
attendi debent.
H. 108. 109. Deus eſt omnipotens.
F. 110. Et per Omnipotentiam ſuam omnia poſſibilia
exiſtentia reddere poteſt.
Schol. Non vero impoſlibilia.
. III. Item plura & meliora facere poteſt.
C. 112. Et miracula. .
Schol. r. Quæ fruſtra impugnantur a Clarkio & aliis.
Licet non ſine cauſa Deus miracula faciat.
C. 113. 114. Deus ſumme bonus eſt.
Schol. r. Indicia Divinæ bonitatis ſuæ dedit.
Schol. 2. Imo tantum boni cuivis vult conferre,
quanti capax eſt.
Schol. 3. Et impiis etiam ex juſto judicio benefacit.
G. II5. Deus beneficus eſt.
G. 116. 117. Deus ſumme miſericors eſt.
FK. 118. 119. Et infinite Juſtus.
Schol. Adeoque & fupremus Judex.
N. 120. Hinc peccatum impunitum non relinquit.

. Schol. 2.
Schram Inſtit. Theol. Tom. I. b

XVIII Conſpebtus Cavitum,

Schol. 2. Juſtitia tamen commutativa proprie in eo
non datur.
Schol. 3. Et in infligendis pœnis ſuos fines habet.
§. 121. Deus eſt Longanimus.
Schol. Poenam tamen non ſine cauſa differt.
SG. 122. 123. Et ſumme verax eſt.
Schol. Hinc mentiri non poteſt.
S. 124. Severus eſt & Fidelis.
Schol. Vaticinia ergo implere debet.
F. 125. 126. Eflentialiter Sanctus eſt.
S. 127. Semper vivit, & eſt immortalis.
J. 128. Eſt ſibi ſufficientiſſimus.
G. 129. Adeoque ſumme Beatus.
S. 130. Et ſumma Gloria & Majeſtate præditus.
JS. 131. Deus aſſectus proprie non habet.
S. 132. Hinc quid ſit amor Dei.
. G. 133. Quid odium.
134. Quid Ira.
135. Quid Ponitentia.
136. Quid Metus.
.137. Quid Zelus.
138. Quid Lætitia.
. 139. Quid triſtitia, quæ ſubinde in S. Scriptura
Deo tribuuntur, explicatur.

, E, S ,

C AP UT II.

De Deo Tyino. .

Statuitur Divinitas Patris & Filii & Spi-
ritaus S. Unitas eſſentiæ, Proceſſio, Ordo,
& diſtinctio Perſonarum Divinarum, Relatio,
Circuminſeſſio & Milſſio.

G. 140.

8

Kedol

Eeho
Sehol
Selol

heg

rie inen

1es ube

Soriee

.
ee

Nol lato⸗

6 16.

.

Faragrapliorum, & Scholiorum. XIX

§. 140. S. Scriptura Patrem & Filium & Spiritum
S. Deum vocat.

Schol. 1. Spiritus Dei & Spiritus S. idem ſonant.
Schol. 2. Filius cur Verbum dicatur.
C. 141. Pater eſt Deus.
F. 142. Filius eſt Deus.
S. 143. 144. Et Patri conſubſtantialis.

Schol. I. In quo erravit Cerinthus & Paulus Samo-
ſatenus.

Schol. 2. Sicut & Arius.
Schol. 3. Et Socinus, quorum Syſtemata referuntur.
Schol. 4. Et argumenta ſolvuntur.
G. 144. Divinitas Verbi a P. P. ſemper aſſerta fuit.
Schol. r. Quorum nonnulli ab hæréeſi vindicantur.
Schol. 2. Sicut & Liberius P. hæreticus non fuit.

Schol. 3. Hoſius vero lapſus quidem eſt, ſed reſi-
puit.

Schol. 4. De Concilio Ariminenſi.

Schol. 5. Hymnus, Te Deum ſolum S. Ambroflum
Authorem habet.

§. 146. 147. Spiritus S. eſt verus Deus.
Schol. Macedonius ergo hoc male negavit.

C. 148. Pater, Filius & Spiritus S. eandem nume-
ro Divinam eſſentiam habent. *

Schol. I. Nec obſtant argumenta Socinianorum.
Schol. 2. Vox euezeiæ explicatur.

§. 149. Proceſſio eſi productio ſeu origo unius ab

alio.
Scho. Quotuplex ſit, exponitur.

150. Datur in Deo vera Proceſſio.
₰½

Schol. 1. Et Sabellius eam fruſtra impugnat.
Schol. 2. Ac Proceſſiones Divinæ ſunt veræ actio-
nes.
b 2 . 151.

B

*

XX Conſpeltus Capitum,

S. 151. Duplex eſt in Deo Proceſſio.
Schol. Plures proceſſiones fingunt Valentiniani.
G. 152. Deus Pater generavit Filium.
Schol. Principium quo proximum generationis eſt
Intellectus connotans relationem Patris.
G. 153. Pater ergo intelligendo generat Filium.
Schol. I. Et quidem per intellectionem efſentialcm
connotantem relationem Patris.
Schol. 2. Ita ut Filius ex cognitione eorum, quæ
ſunt formaliter & eſſentialiter in Deo, generetur.
S. 154. Hæc generatio eſt necefſaria, æterna, im-
manens, perfeétiffima.

Schol. I. Unde ſolvuntur varia hæreticorum argu-

menta.

Schol. 2. Et explicatur, quomodo Pater ſit princi-

pium Filii.
C. 155. Spiritus S. a Patre & Filio procedit.
Schol. I. Unde errant Græci.
Schol. 2. Et particula Filioque Symbolo recte ad-
dita fuit.
F. 156. Pater & Filius mutuo amore ſpirant Spiri=
tum S.
Schol. x. Qui proinde merito Spiritus S. dicitur.
Schol. 2. Principium autem quo proximum Proceſ-
ſionis Spiritus S. eſt voluntas connotans relatio-
nem Patris & Filii.
Schol. 3. Diſcrimen inter generationem Filii, &
Proceſſionem Spiritus S. aſſignare neſcimus.

C. 157. Spiratio hæc eſt necefſaria, æterna„ imma-
nens.
F. 1 5³. Pater & Filius ſunt unum principium Spiri-
tus S.
Schol. Quomodo nomina adjectiva & ſubſtantiva
in hoc myſterio, prædicentur, explicatur.
. F. 159.

niani.
tionis ek

lumn.
Pentilen

n, INe
enetetult⸗

en, in⸗
fum uhr⸗
ſt mi.

t.

oitor.
n Noee-
81elti⸗

i,8
s,
3 immte ι

n i⸗
lemtie

.

PFPuragraphorum, & Scholiorum. XXI

S. 159. Pater eſſentiam Divinam quOaqi mdum ha-
bendi a ſe habet.
Schol. In ſano ergo ſenſu principium Divinitatis dici
poteſt.
C. 160. Ratione ordinis in fubſiſtendo primus eſt
Pater, ſecundus Filius, tertius Spiritus S.
F. 161. Non vero datur in tribus Divrnis Perfonis
ordo perfectionis vel temporis vel dignitatis.
G. 162. Licet Pater, Filius & Spiritus S. realiter a
ſe diſtinguantur.
Schol. 1. Cui diſtinéctioni non obſtant argumenta Sa-
bellii.
Schol. 2. Ex hoc colligitur, quid fit Trinitas.
G. 163. S. S. Trinitas in V. T. etiam fuit cognita.
Schol. Patriarchis, Prophetis, & nonnullis Sanctis
revelata.
F. 164. Deus eſt fubſtantia ſingularis, completa,
communicabilis.
F. 165. Non eſt ſuppoſitum nec uniea Perſona.
Schol. I. Quid fit Perſona, ſubſiſtentia, seiz, Gucts
ragzis explicatur. .
Schol. 2. Abfoluta ſubſiſtentia in Deo non datur.
C. 166. Pater, Filius & Spiritus s. ſunt tria ſup-
poſita.
F. 167. Et Tres perſonæ.

Schol. I. Quod non evertunt argumenta Sabellia-

norum.
Schol. 2. Et ideo tres ſubſiſtentiæ in Deo relativæ
bene admittuntur.
G. 168. Præterea dantur in Deo Relationes reales.
Schol. Quæ ſunt Perfectiones.
G. 169. Abſoluta in Deo ſunt Tribus Perſonis com-
munia, non vero relativa.
Schol. I. Nonnullæ tamen perfectiones communes
certis Perſonis accommodantur.
b 3 Schol. 2.

XXII Conſpebtus Capitum,

Schol. 2. Et communis in Deo exiſtentia admitti
poteſt.
G. 170. Datur in Divinis Circuminſeſſio.
G. 171. Et notiones in illis recte ponuntur.
Schol. I. 2. Sed ſolum quinque.
C. 172. Miſſio etiam in Divinis datur.
Schol. Quæ vario modo fieri poteſt.

C. 173. Denique myſterium S. S. Trinitatis ſola ra-
tione naturali evidenter demonſtrari nequit.

Schol. Nullæ ergo ſunt demonſtrationes a quibus-
dam excogitatæ. .

CAP UT II.
De Angelis.

Exponit Creationem, Naturam, Perfe-
ctiones, Ordines, lapſum & fupplicium An-
gelorum malorum, & Beatitudinem Bono-
rum.

J. 174. Schol. Etymon vocis Angeli.

F. 175. Angelus eſt ſubſtantia ſpiritualis completa
informando corpori non deſtinata.

G. 176. Dantur Angeli.
Schol. Id quod ratione naturali vix demonſtratur.
S. 177. Angeli a Deo creati ſunt.
Schol. I. 2. Quando & quo die exponitur.
G. 178. Angeli ſunt Spiritus.

Schol. Nec argumenta oppoſita contrarium evin-
cunt.

F. 179. Quare funt incorruptibiles.
Schol. Et quidem ex natura ſua.
F. 180. Angeli Intellectu & voluntate gaudent.
F. 181.

„

6.191.
Kbol.
6.192.
hol.
Ghol2

urt.

Amiti

ſols n
nit.
goibns⸗

Dele⸗
fumn Ar⸗
1 Bono

conpſett

Krmor.

amn eſi-

udert.

Earagraphorum, G Scholiorum. XXIII

§. 181. Deum, ſe, & alia a ſe cognoſcunt.
Schol. Quomodo hæc cognitio fiat, explicatur.
G. 182. Sunt hominibus perfectiores.
Schol. I. Nec obſtant argumenta contraria.
Schol. 2. Et diſerimen inter eos & homines aſſig igna-
tur.
S. 183. Multa tamen ignorant, uti futura libera,
cogitationes ſecretas, My yſteria gratiæ.
C. 194. Igitur poſſunt in cognitione creſcere.

Schol. r. Vel per experientiam, vel Der revelatio-
nem.

hl . Imo errare etiam poſſunt.
G. 1985. Angeli libera voluntate gaudent.
Schol. 1. Amant proinde ſeipſos.

Schol. 2. Objecto deliberate volito immobiliter ad-
hærent. .

Schol. 3. Et affectus ſuos habent.

G. 186. In corpora agere poſſunt.

Schol. Quomodo autem agant, explicatur.
§. 187. Magna potentia gaudent.
Schol. Hinc mirabilia poſſunt efficere.
J. 188. Item hominibus viſibiliter apparere.
Schol. Quomodo apparere poſſint.
§. 189. Non tamen ſunt Omnipotentes.

F. 190. Ex uno loco in alium ſe movere poſſunt.

Schol. . Miracula tamen facere & mortuos ſuſci-
tare non valent.

Schol. 2. Quomodo autem ſint in loco, explicatur.

S. 191. Novem ſunt ordines Angelorum, & tres
Hierarchiæ.

Schol. I. Numerus Angelorum incertus eſt.

Schol. 2. Ordinibus eorum non obſunt argumenta
contraria.

.

b 4 „ Schol. 3.

XXIV Conſpeltus Capitum,

Schol. 3, Quorum ordinum proprietates exponun-
tur.

Schol. 4. An vero omnes Angeli ſpecie differant,
definire nolumus.

G. 192. Angeli fibi colloquuntur.
Schol. r. Quomodo hoc fiat.

Schol. 2. Et quomodo unus alterum illuminet, ex-
ponitur.

F. 19 3. Angeli in rectitudine Intellectus & volun-
tatis creati ſunt.
Schol. Imo & cum gratia ſancéctificante.
G. 194. Nonnulli eorum peccaverunt.
Schol. I. Et quidem peccato ſuperbiæ.
Schol. 2. Quod ex inconſideratione proceſſit.
K. 195 Per peccatum ſtatum gloriæ perdiderunt.
F. 196. Et a Deo in infernum detruſi ſunt.
F. 197. Et quidem ſtatim poſt peccatum.
Schol 1. Unde ſententia contraria eſt erronea.

Schol. 2. Nonnulli tamen doemones in aere verſan-
tur.

Schol. 3. Ubi etiam poenam ſenſus patiuntur.
C. 198. Dœmones igne materiali torquentur.
Schol. I. Contraria ſententia eſt temeraria.
Schol. 2. Quomodo vero ignis materialis damnatos,
Schol. 3. Et deemones in aere torqueat, explicatur.
J. 199. Infernus autem eſt locus materialis.
J. 200. Et ſfupplicia ejus ſunt æterna.
Schol. I. Contra errorem Origenis.
Schol. 2. Et Deus juſte Angelis peccantibus non pe-
pereit.

,

K. 201. Dœmon homines infeſtat.
§. 202. Eorum corpora obſidere & poſſidere poteſt.
Schol. 1. Quod non evertent Adverſarii.

Schol. 2.

Hol.2
6. 203.
6 204.
6. 205,
205.
1. .
1 T9.

Khol. 1
Ontta

Ehol.2

.
Dei.

ahol.
d
Shol
Ker
Kun.
Sl.
Rang
ende
Rhol
3 Len
Kho
Khol
bns

Faragraphorum, & Scholiorum. XXV

pomt. Schol. 2. Signa poſſeſſionis diabolicæ.

C. 203. Item ſomnia ſuggere.

lſkenant,
C. 204. Et oracula fundere poteſt.
S. 205. Item morbos inferre.
S. 206. Agere in corpora.
net, ex⸗

G. 207. In forma viſibili apparere.
& vhn. H. 208. Et Magiam diabolicam exercere valet.

Schol. I. An vero Magia diabolica modo detur,
controvertitur.

Schol. 2. Saltem poſſibilis eſt.

§. P. Dœmon nihil horum poteſt ſine permiſſione
lll⸗ el.

Uham. Schol. Quid autem poſſit exponitur.
S. 210. Angeli boni beatitudinem meruerunt.
te Schol. Quomodo meruerint explicatur.

e ek G. 21I. Gaudent ergo Viſione beatifica.

C. 212. Nec peccant nec peccare poſſunt.

tot. . —
Schol. Ex ſtatu ſuæ beatitudinis.
ntot⸗
4 §. 213. Deum laudant. .
SAum n F. 214. Homines cuſtodiunt.
hin. C. 215. Ita ut finguli homines ſuum S. Angelum
1s. euſtodem habeant.
Schol. I. Non obſtantibus argumentis contrariis.
%° Schol. 2. Ex omnibus Ordinibus mittuntur.
Lole .V
is Schol. 3. Et miniſterium ſuum exhibent.
Schol. 4. Quin & malus Angelus ſingulis homini-
„NN bus delegatus eſt. .
icete e

Gr 5 CAPUT

Conſvpellus Capitum,

CAPUT IV. =ðð

De Wundo viſibili, opere ſex dierum, creatione

homints, & ejus lapſu.

C. 216. 217. Deus mundum ex nihilo creavit.
Schol. I. Objectiones contra Creationem ſolvuntur.
Schol. 2. Et quomodo Deus creaverit, exponitur.
F. 218. Deus mundum libere creavit.
S. 219. Creavit eum in tempore.
Schol. Et ab æterno creare non potuit.
G. 220. Hiſtoria Creationis ex Moyſe peti debet.

Schol. Cujus Auctoritatem infirmare Boolinkbrok
fruſtra conatur.

S. 221r. Ante hunc mundum nec alii mundi fuerunt,

nec modo funt.

S. 222. Partes mundi ſucceſſive ſex dierum ſpatio

productæ fuerunt.
Schol. r. Qui dies naturales, non vero Angelici
fuerunt. .
Schol. 2. Quo anni tempore & die mundus creatus
fuerit, exponitur.
223 Opera primi diei.
224 Opera ſecundi diei.
225. Schol. Tertii diei cum ſitu Paradiſi.

nicolas.
S. 227. Et quinti diei recenſentur.
C. 228 Item opera ſexti diei & Creatio hominis.
Scbol. Et in quo conſiſtat vita hominis, exponitur.
G. 229. Anima rationalis non eſt particula Dei.
Schol. Uti falſo putant Emanatiani.
S. 230. Nec de uno in aliud corpus transmigrat,

226. Schol. Quarti diei cum reflexione ſuper Lu-

Schol.

Col.
,231.

9

Sehol.
6. 232.
Kbol.l

Citur.

Ehol. N

Ahol. )
288,
cedze
Nnol.
Ochol.
Ku
ehol.
tann

Khol

Klal.

.
id
mali
Abol.
A
Sehel

24

a
Dol
Lehol.

Cftatior

Vit,

NWüNe .

Ahonitn.

Gebet.
Clnkho

iftennt,

Um ſin

Angeli

1s Alent

.
ſherl

winis

iyet,

Col

FParagraphorum, & Scholiorum. XXVII

Schol. Uti docuit Pythagoras.
F. 231. Nec propagatur ex ſemine vel traduce,
Schol. Uti volunt Traduciani.
G. 232. Nec creata eſt extra corpus,
Schol. Uti docuit Origenes.

F. 233. Sed a Deo creatur, quando corpori infun-
ditur.

S. 234. Anima rationalis eſt ſpiritualis.
Schol. Nec obſtant Argumenta materialiſtarum.
§. 235. Et immortalis.
Schol. Nec contrarium probant materialiſtæ.

§. 236. Homo conſtat duabus ſolum partibus, fſcili-
cet, corpore & anima.

Schol. x. Non vero pluribus, uti volunt Fanatici.
Schol. 2. Nec ſola anima, uti contendunt Idealiſtæ.
§. 237. Creatio Evæ recenſetur.

Schol. r. Quæ non eſt allegorica, uti vult Caje-
tanus.

Schol. 2. Et fæmina verus homo eſt.
S. 238. Eva intra hexameron creata fuit.
Schol. Nec corpus Adami fuit Androgynum.

§. 239. Fæmina autem propter virum creata eſt.

§. 240. Deus homini in eſcam omnes fructus Para-
difi conceſſit excepta arbore ſcientiæ boni &
mali.

Schol. Corpus Adami gigantæum non fuit.

S. 24r. Adam omnium hominum primus fuit.
Schol. Falluntur igitur præadamitæ.

§. 242. Deus mundum bonum creavit.

§. 243. Ita tamen, ut perfectiorem abſolute creare
poſſet.

Schol. An hic mundus fit optimus.
3 §. 244.

XXVIII Conſpeltus Capitum,

S. 244. 245. Omnia item à ſe cfeata continuo con-
ſervat. .
Schol. Nec objectiones contrarium evincunt.
S. 248. Annihilare etiam creaturas ſolus Deus po-
teſt.
C. 249. 250. Et ad actiones Creaturarum concurrit.
G. 251. 252. Deus etiam creaturis providet-
Sthol. Et quidem variis modis.
S. 253. Specialem vero providentiam erga homi-
nem exercet.

Schol. Unde de loquela illi providit; ; quænam vero
primæva lingua fuerit, expenditur.

§. 254. Homo etiam rerum ſupernaturalium noti-⸗
tiam a Deo in creatione aceepit. .

F. 255. Et cum voluntate recta creatus eſt.

Schel. Et cum gratia ſanctificante ſeu juſtitia ori-
ginali.

S. 256. Inſtruétus fuit appetitu ſenſitivo.
G. 257. Et dominium habuit ſuper omnia animalia.

Schol. Carnium tamen eſus in ſtatu innocentiæ non

fuit.
S. 258. Homo in ſtatu innocentiæ fuit immortalis.
J. 250. Quæ immortalitas erat gratiæ beneficium.

Scho'. Elevatus quidem eſt homo ad finem ſuperna-
turalem, ſtatus tamen naturæ puræ eſt poſſi-
bilis.
G. 260. Præcepit Deus homini, ne de arbore ſcien-
tiæ boni & mali comederet.

G. 261. Sed hoc præceptum homo fuadente diabolo
per ferpentem, transgreſſus eft.

Schol. Qui ſerpens naturalis fuit.
F. 262. Comedit ergo de fructu vetito.
Schol. Et primum ejus peccatum fuit ſuperbia.
§.⸗ 263. Hinc peccatum originale ortum eſt.
F. 264.

264
Khol.

anim
Ahol.
6. 266,
Khol. 1
Sehol2
it.
Alol.3
6. 267.
tralhunn
Nhol. 1
hol
Sehol.
K
ehol.
geie
A
Perli
160.
lro⸗
Dorbi
Gel
Er.
ol
4
“
eti
270
Eten
Khol.
tian

Laragraphorum, & ocholiorum. XXIX

no ett⸗ F. 264. Quod in omnes Adæ poſteros traducitur.
Schol. Adeoque erravit quoad hoc Pelagius.
n. S. 265. Peccatum vero originale non eſt ſubſtantia
Dens o⸗ animæ. .
Schol. Uti male docuit Illyricus.
oHem C. 266. Nec Concupiſcentia.
. Schol. I1. Uti volunt Lutherani.
Schol. 2. Sed in privatione juſlitin⸗ originalis con-
i hon⸗ ſiſtit.
Schol. 3. Quod quomodo traducatur, explicatur.
Dun Tet C. 267. Omnes ex Adamo carnaliter propagati con-
trahunt originale.
um Schol. I. Niſi ſpeciali Drivilegio muniantur.
Schol. 2. Quod habuit Beatiſſima Vigo Maria. .
. Schol. 3. Quæ tamen debitum proximum ad illud
ſta d contrahendum habuit.

Schol. 4. Licitum ergo eſt votum ſanguinarium pro
defendenda immaculata Conceptione B. V.
alim J. 268. Homo per peccatum juſtitiam originalem
perdidit.

§. 269. Et poenæ originale conſecutæ ſfunt, mors,
Ignorantia, Concupiſcentia, Pudor nuditatis,

zentie

ummß morbi &c
enßi Schol. Quod male negant Pelagiani.
D . . .
nſihen §. 270. Hinc omnibus moriendum eſt.
eſt ⸗

Schol. Nec ulla datur exceptio.
de G. 271. Poena originalis per Baptismum non deleti
eſt privatio viſionis beatificæ.
Schol. An vero infantes ſine Baptismo decedentes
etiam pœnam ſenſus patiantur, incertum eſt.

. 272. Adam denique de ſuo peccato pœnitens
æternam ſalutem conſecutus eſt.

, Schol. Nec contrarium ſuis argumentis probat Ta-
heti tianus.

. CAPUT

N

ce ind,

XXX Conſpettus Capitim,

CAPUT V.

De Incarnatione Verbi Di⸗ vini.

Exponitur Adventus Meſſiæ & Incarna-
tio Werbi Divini, Conceptio ejus, Nativi-
es animæ illius, Unio nyto
ſtatica & officia Chriſti.

G. 273. Incarnatio eſt unio Perſonalis naturæ Divi-
næ & humanæ in una Perſona Verbi.

G. 274. Incarnatio eſt poſibilis.
Schol. Non obſtantibus argumentis contrariis.
§. 275. Et conveniens Deo, homini & Verbo Di-
vino.
S. 276. Poſſibilitas tamen ejus ratione naturali evi-
denter demonſtrari nequit.
Schol. Nec eam oſtendent Adverſarii.
S. 277. Angeli igitur eam ex revelatione didice-
runt.
Schol. Doœmones vero aliquando dubii fuerunt.
C. 278. Incarnatio Adamo revelata fuit.
S. 279. Promiſſio Meſſiæ etiam Abrahæ facta eſt.
C. 280. Item Jacobo Gen. 49. revelata eſt.

Schol. In cujus Vaticinio nomine Judæ, tota na-
tio Judaica intelligitur.

§. 281. Item Danieli c. 9.

Schol. I. Cujus Prophetiam male pervertunt Judæi.
Schol. 2. 3. 4. Et hebdomadarum Exordium inda-
gatur.

§. 282. De Meſſia etiam Aggæus c. 7. Prophetavit.
Schol. Quam Prophetiam male explicant Judæi.
S. 283. Meſſias promiſſus jam venit.
Schol. Judæorum ergo ſyſtema evertitur.

§. 284.

20.

288.
ge elk

Schol.
29,
. 200
gn 0
Ahol. 0
fuit.
131
chol
124
a.
Ahcl. 1
Ohol.
. D
s,
s.
W

Gekol
t

Furagraphorum, & choliorum. XXXI

gF. 284. Characteres Meſſiæ aſſignat S. Scriptura.

§. 288. Quæ conveniunt Jeſu Nazareno, qui proin-
. de eſt verus Meſlias.

Schol. Nec objectiones aliquid probant.
Inendux. C. 289. Annuntiatio & Conceptio Chriſti refertur.

„ Nikf. G. 290. Quippe a Virgine conceptus fuit.
io hy C. 91. Conceptione miraculoſa.

»

Schol. Cujus modus exponitur.
S. 292. Corpus Chriſti ſucceſſive produétum non
turr Mii fuit.
§. 293 Animam rationalem habuit.
Schol. Quod male negant Apollinariſtæ.

“ G. 294. Humanitas Chriſti opus S. S. Trinitatis eſt.

jorha -.
VchI . 295. Chriſtus natus eſt ex Virgine.
mick Schol. I. Non more aliorum hominum.
ül Schol. 2. 3. 4. Quoto anno & die; Item an præſepi
alligarentur Bos & Afinus, & Translatio S. Do-
mus Nazarethanzæ expenditur.
e bilt F. 296. Beatiſſima Virgo etiam poſt partum Virgo
permanſit.
vem. Schol. Contra errorem Helvidii.
S. 297. Et Chriſtus ex ſemine David ortus fuit.
Schol. I. 2. Z. 4. 5. 6. Difficultates in Genealogia .
1 Chriſti occurrentes diſſolvuntur.
mHI. Schol. 7. Et Beatiſſimæ Virginis Parentes aſſignan-
tur.
§. 298. Chriſtus verus homo ſactus eſt.
Unt hir Schol. Et Phantaſiaſtæ merito refutantur.
iner .
un /. §. 299. Ante Incarnationem corpus non habuit.
heni Schol. Uti male ſentit Barclajus.
o S. 300. Item Chriſtus infirmitates humanzæ naturæ
lule afſumpſit.
Schol. I. r. Quod male negant Incorrupticolæ.

Schol. 2.

XXXI Conſpeltus Capitum,

Schol. 2. An vero ex neceſſitate naturæ doloribus
obnoxius fuerit, controvertitur.

C. 301. Imperfectiones autem morales non aſſum⸗
Schol. r. Uti male putat Calvinus.
Schol. 2. Nam nec peccavuit, nec peccare potuit.

G. 302. Nec infirmitates humanas perſonales aſſum-

pfit. .
Schol. An vero forma decorus fuerit, incertum eſt.

S. 303. Anima Chriſti perfectiſſimam ſcientiam ha-

buit.
Schol. Contra Gnoſticos & Valentinianos.

S. 30 4. Vifione etiam beatifica non tamen compre-
henſiva donata fuit.

Schol. Sed quomodo hæc cum doloribus ſteterit,

difficulter explicatur.
C. 305. Gratiam habuit ſubſtantialem, capitis, habi-
tualem, aétualem operantem, gratis datas, vir=
tutes morales infuſas & acquiſitas, & dona S. Spi-
ritus. .
S. 306. Duæ in Chriſto ſunt naturæ.
Schol. Eutyches ergo errat in ſuo ſyſtemate.

S. 307. Sed una tantum Perſona.
Schol. I. Hinc falſum eſt Neſtorii ſyſtema.
Schol. 2. Quem Concilium Epheſinum merito dam-
navit.
Schol. 3. S. Cyrillus vero ab omni hæreſis labe im-
munis eft.
Schol. 4. Tria etiam capitula merito damnata ſunt.
Schol. S. Et Joannes Ant. hæreſi Neſtorii non ad=
heæſit.
§. 308. In Chriſto datur unio Perſonalis.
Schol. Quo ſenſu vero compoſitus dici poſſit, ex-
ponitur.

F. 309.

dolorbe

on Aur

e point.

ales alnr.

Eetumn e

entiam hr.

.

en Conne

us Keri,

its, h
Catas, N

Ona 8

nate.

gelith

eliein

nnata u⸗

ümm

Euragraphorum, & Scholiorum. XXXIII

. 309. Unio perſonalis eſt realis, habet initium,
non eſt abſolute neceſſaria, & indiſſolubilis.
S. 310. Hinc in triduo etiam mortis Chriſti unio hy-=
poſtatica cum corpore & anima permanſit.
Schol. r. Item ſanguis in triduo paſſionis effuſus
Divinitati unitus Ppermanſit.
Schol. z. Particulæ tamen S. Sanguinis in nonnullis
Eccleſiis hodiedum afſervatæ Rhypoſtatice Verbo
non funt unitæ.

S. 31T. Unitio perſonalis in ipſo inſtanti Conceptio=

nis facta fuit.
S. 312. Ideo Beatiffima Virgo recte dicitur Deipara-.
Schol. Quem titulum illi perverſe aufert Neſtorius.
F. 313. Unio hypoſtatica eſt Myſterium.
Schol. rx. Quod opiniones Scholaſticæ non ſatis ex=
plicant.
Schol. 2. Unio hæc facta eſt in perſona Verbi.
S. 314. Ex unione hac fluit duplex in Chriſto vo=
luntas & operatio.
Schol. r. Quam fruſtra impugnant Monothelitæ.
Schol. 2. Quibus Honorius P. non adhælſit.
Schol. 3. An vero a Synodo VI. excommunicatus
fuerit, controvertitur.

§. 315. In Chriſto datur communicatio idiomatum
in concreto.
Schol. Hinc Chriſtus in ſano ſenſu poteſt diéi crea-
tura.
§. 316. Et hec propoſitio: Unus e Trinitate paſſus
eſt, eſt Catholica.
F§. 317. Chriſtus non poteſt dici Filius Dei adopti=
vus. .
Schol. 1. Uti male ſenſit Elipandus.
Schol. 2. Imo nequidem ſecundum humanam natu-

ram.:
Schram Inflit. Theol. Tom. E *

XXXIV Conſpebtur Capitum,

F. 318. Nec Chriſtus ſecundum humanam naturam
eſt ubique.

Schol. Uti male contendit Lutherus.

F. 319. Et humanitas Chriſti Verbo unita unica cum
illo adoratione adoranda eſt.

Schol. Ideo Magi vere Chriſtum adorarunt.

§. 320. Porro Incarnatio non fuit abſolute neceſſa-
ria.

Schol. r. Nequidem ex fuppoſito decreto Creatio-
nis mundi.
Schol. 2. An vero Deus hominem ſine Incarnatione
ſalvare potuerit, expenditur.
§. 321. Motivum Incarnationis eſt redemptio ho-
minis.
Schol. Adamo ergo non peccante Chriſtus non ve-
niſſet.
§. 322. Chriſtus unionem hypoſtaticam per opera
tempore priora non meruit.

Schol. Nec per opera natura priora, nec Beatiſſima
Virgo eam meruit.

§. 323. Officium Chriſti triplex eſt, Sacerdotale,
Propheticum & Regium.

§. 324. Chriſtus vere pro nobis ſatisfecit.
Schol. r. & 2. Unde impium Socini ſyſtema corruit.
F. 325. Satisfactio Chriſti fuit neceſſaria.
Schol. r. Solvuntur Objectiones.
Schol. 2. Qua neceſſitate controvertitur.
F. 326. Fuit æquivalens, & ſuperabundans.
Schol. r. Et quidem ex ſe.
Schol. 2. Et infiniti valoris, 5
Schol. 3. Ac ad ſtrictos juris apices.
F. 327. Fuit univerſalis.
Schol. r. Contra Calvinum.
Schol. 2. De Gotheſcalco & Concilio Valentino.

§. 328⸗

1329.
9.
Sehol. I
1. 330.
Schol.
0r.
Nehol r.
Nlol 2.
B.
Wol. r.
Elol 2.
138. 0
B
hol. d.
V lamn 1
g
Nehal Ne
1
Aeſol
N
.
Rl! 4
dontor
1. .
denel .
Rr.
Knel d
342
maxi
Rbal.

Faragraphorum, & Sholiorum. XXXV
n atonn

F. 328. Chriſtus ut homo Deus fſatisfecit.
§. 329. Ac vere meruit.
nninan Schol. Et quidem a primo Conceptionis inſtanti.
F. 330. Chriſtus eſt verus Sacerdos.
. Schol. Secundum ordinem Melchiſedech.
ſeedk. S. 3r. Melchiſedech nec fuit Angelus nec Filius Dei.
Schol. 1. Uti cenſent Melchiſedechiani.
Schol. 2. Quis fuerit ignoramus.
S. 332. Chriſtus ut homo Deus eſt verus Mediator.
Schol. 1. Hinc Oſiander refutatur.
npiob. Ichol. 2. Et ratio datur, cur Chriſtus oraverit.
§. 333. Chriſtus eſt Propheta & Doctor.
He Schol. Quod munus anno vitæ trigeſimo incepit.
§. 334. Officia Doctoris Chriſtus exercuit.
NGX Schol. Non tamen aliquid ſcripſit, nequidem epiſto⸗
lam ad Abgarum.
Bettiiun G. 335. Officio Doctoris etiam per Apoſtolos fungitur.
§. 336. Chriſtus eſt Rex.
Schol. Regnum ejus quotuplex indicatur.
§. 337. Chriſtus eſt caput Eccleſiæ, hominum &
Angelorum.
MN Schol. Non vero hæreticorum-
§. 338. Chriſtus eſt Legislator.
§. 339. Et Judex vivorum & mortuorum. .
Schol. An vero regnum etiam temporale habuerit;
controvertitur.
F. 340. Status exinanitionis Chriſti conſideratur.
„Schol. Et tempus Crucifixionis ejus.
§. 341. Anima Chriſti vere ad inferos deſcendit.
Schol. Unde errant Lutherani & Calviniſtæ.
§. 342. Denique Exaltatio Chriſti in Reſurreétione
maxime enituit.
mn Schol. Quam Woolitonius fruſtra impugnat.
Schol Quam Wodolhonins pug e

0 Cetl-

catmntons

etlonll,

XXNVI Conſpebtus Capitum,
ol
CAPIT VI. zint⸗
De Gratia Chriſti. Eerol.

. H 3 1 j l
Explicatur Natura Gratiæ; Gratiæ gratis di⸗

datæ, Gratia actualis, habitualis, Juſtifica-

tio & Meritum expenduntur. “
§. 343. Gratia eſt donum ſupernaturale homini lap- . 30
ſo concefſum per merita Chriſti in ordine ad ſa- go
lutem æternam. tne,
Schol. I. 2. Explicatur definitio, & variæ diviſio- Tgo
nes gratiæ recenſentur. Kol 1.
S. 344. Dantur gratiæ gratis datæ, quarum novem Coltro
recenſet Apoſtolus. Col 2
Schol. I. Nec plures ſunt admittendæ. Al
Schol. 2. Et differunt a gratia gratum faciente. tire
F. 345. Gratia actualis ad fidem & ejus initium eſft z
neceſſaria. Sedol
Schol. I. Falſum ergo eſt ſyſtema Pelagianorum. l
Schol. 2. Et ſyſtema Semipelagianorum. Dens
Schol. 3. Quorum objectiones ſolvuntur.
„ 1 . — . * 3I.
Schol. 4. An homo veritates naturales ſine gratis ſnen
cognoſcere poſſit, expenditur. Ri
C. 346. Homo ſine gratia actuali bonum ſupernatu- 8
rale nec velle nec perficere poteſt. “
Schol. 1. Solvuntur objeétiones Pelagianorum. i3
Schol. 2. Qualis gratia requiratur, & quid illi, &
libero arbitrio tribuendum ſfit.
F. 347. Poteſt tamen homo fine gratia Fidei opera al
moraliter bona naturalia facere, nec omnia infi- e Nndl

delium opera ſunt peccata. Atal
Schol. x. Quod male afſerit Bajus in ſuo ſyſtemate. .
Schol. 2. Cujus objectiones ſolvuntur.

§. 348. Peccator etiam bonum opus facere poteſt, Khol
nec omni peccatorum opera ſunt peccata. .
Schol. 1I.

tie ntn
ukter

ommihy
tcine A1

tie Eiriie

Atümn poſen

ſicent⸗
Sintins
Yianotom
5

.
1.
ſne

1noru.

Ellei
Otnbi

hien

L ,

oele l
gecal.

0

Faragraphorum, & Scholiorum. XXXVII

Schol. r. Unde ſolvuntur objectiones Baji.
Schol. 2. Etiam illæ contra Bullam S. Pii V.
Schol. 3. An homo fine gratia actuali bonum mo-
rale naturale facere.
Schol. 4. Item an Deum ſaper omnia amare.
Schol. 5. Et omnia præcepta legis naturæ obſervare
poſſit, exponitur.
§. 349. Homo non poteſt fine ſpeciali gratiæ privi-
legio per totam vitam omnia peccata venialia vi-
tare, bene vero ex privilegio, quod Beatiſſima
Virgo habuit.

Schol. I. An omnia venialia deliberata vitare poſſit,

controvertitur.
Schol. 2. Objeétiones ſolvuntur.

Schol. 3. An item peccator mortalia ſine gratia vi-
tare & tentationes vincere poſſit, explicatur.

S. 350. Homo ſfine gratia a lapſu reſurgere nequit.

Schol. I. An ſine gratia ad gratiam ſe diſponere.
Schol. 2. Et quomodo facienti, quod eſt in ſe,
Deus non deneget ſuam gratiam, explicatur.
G. 351I. Juſtus ſine fpeciali gratia in bono usque ad
finem vitæ perſeverare nequit.
Schol. r. Imo & parvuli hoc dono indigent.
Schol. 2. Solvuntur objectiones.
Schol 3. Juſtus etiam an ſine ſpeciali gratia diu per-
ſeverare poſſit, exponitur.
SF. 352. Gratia ſufficiens definitur.
Schol. r. Explicatur definitio gratiæ ſufficientis
Schol. 2. Janſenii ſyſtema exponitur.
Schol. 3. Et errores Quesnellii.
C. 353. Gratiæ interiori refiſtè poteſt.
C. 354. Datur ergo gratia vere ſufficiens.
Schol. Hinc objectiones ſolvuntur.
3 §S. 355.

5

XXXVIII Conſpektut Capilum,

§. 355. Et quidem omnibus juſtis datur gratia ſufff-
ciens. .

Schol. Nec obſtant argumenta Janſenii.

§. 356. Imo omnibus omnino vel datur vel præpa-
ratur.

Schol. I. Hinc objectiones ſolvuntur.
Schol. 2. Et an infidelibus.
Schol. 3. Item Excoœcatis peecatoribus.

Schol. 4. Ac infantibus dentur gratiæ fufficientes &
media ad ſalutem exponitur.

§. 357. Gratia actualis bene dividitur in operantem

& cooperantem.
Schol. Quarum natura explicatur.
§. 358. 359. Datur in ſtatu naturæ lapſæ gratia ef=
Icax. .
§. 360. Cujus efficacia non debet peti ex delectatio-
ne viétrice neceſſitante.
Schol. 1I. Uti male docet Janſenius.

Schol. 2. An vero gratia fiat efficax per conſenſum
voôluntatis, uti vult Molina.

Schol. 3. An a circumſtantiis congruis, in quibus
datur.

Schol. 4. Item an ab intrinſeco ſit efficax.

Schol. 5. Et an hæc intrinſeca efficacia a coacerva-
tione plurium auxiliorum.

Schol. 6. Aut a præmotione phyſica petenda ſit,
controvertitur. .

Schol. 7. Efficacia gratiæ a delectatione moraliter
determinante petenda eſt.

Schol. 8. Solvuntur objectiones.

Schol. 9. Et an Adam in ſtatu innocentiæ ad perſe-
vVerandum gratia efficaci eguerit, explicatur.

H. 36 4. Gratia habitualis definitur.
Schol. Et varia ejus nomina referuntur.

§. 362.

3
33
Sehol,
dehol,
Sehol
ſanct
3
I
Abol 1
Ktol2
Khol. 3
eppenn
365
E
hol.
NS
grar
Kol
g
36,
e.
un
4 N.
4 372.
Kol.
lanor
d
M
ol
Kol
trinf
Khol.
ctita

Gnntig iik⸗

Vvelen⸗

ſeientest

n Cenlten

2 gnis⸗

ct

corſeniu
in anin

X.
4 (orCeri⸗

deetb

nortlit

euel⸗
leatl⸗

6

3

Faragraphorum, & Scholiorum. XXXIX

F. 362. Datur gratia habitualis ſeu ſanctificans.
§. 363. Quæ eſt quid intrinſece animæ inhærens.
Schol. 1. Hinc Lutheri ſyſtema exhibetur.
Schol. 2. Et objectiones ſolvuntur.

Schol. 3. Et quid fit hoc donum inhærens gratiæ
ſanctificantis expenditur. .

§. 364. Gratia ſanctificans eſt quid permanenter ani-
mæ inhærens.

Schol. 1. An vero hoc ſit de fide.

Schol. 2. Et an ſit accidens abſolutum.

Schol. 3. Item an a Charitate realiter diſtinguatur,
expenditur.

§. 365. Gratia habitualis comites habet virtutes in-
fuſas.

Schol. Quæ variæ ſunt.

§. 366. Et quidem virtutes Theologicæ una cum
gratia infunduntur.

Schol. Et prohabilius etiam reliquæ virtutes mora-=
les.

§. 367. 368. Schol. Sicuti & dona Spiritus Sancti.
§. 369. Horum actus vocantur fructus S. Spiritus.

§. 370. Et ſi inſigne donum ſint, Beatitudines, qua⸗
rum oëto ſunt.

§F. 371. Juſtificatio definitur & explicatur.
F. 372. In Juſtificatione peccata vere delentur.

Schol. Nec contrarium probant objectiones Luthe-
ranorum.

§. 373. Et ideo JIuſtificatio non fit per meram im-
Pputationem juſtitiæ Chriſti.

Schol, I. Solvuntur objectiones.

Schol. 2. Nec homo abſolute per favorem mer ez
trinſecum juſtificari poteſt.

Schol. 3. Sicuti nec peccatum ſtare cum gratia ſan-
tificante.

XI. Conſpeltus Capitum,

S. 374. Ad Juſtificationem in parvulis non requiri-
tur diſpoſitio, bene vero in adultis, quæ conſiſtit
in fide, ſpe &c.
Schol. 1. In quo errant Lutherani.
Schol. 2. Undenam vero effective procedat ultima
diſpoſitio ad gratiam, controvertitur.
Schol. 3. An juſtificatio fiat in inſtanti, explicatur.
S. 375. Fides ad juſtificationem requiſita non eſt
fiducia Lutheranorum.
Schol. r. Qui male diſponunt ordinem ſalutis.
Schol. az. Adeoque ordo ſalutis a Catholicis ſtatutus
illi præferendus eft.
Schol. 3. Et Lutheranorum objeétiones ſolvuntur.
S. 376. Sola Fides etiam confidentialis non juſtificat.
Schol. Uti male contendunt Lutherani.
C. 377. Nec ullus ſine revelatione poteſt certus eſſe
e ſua gratia.

Schol. x. Quod non probant argumenta Lutherano-

rum.
Schol. 2. Nec quis certus eſt certitudine Theologi-
ca de ſua gratia.
Schol. 3. Nec omnimoda certitudine morali.

S. 378. Juſtus etiam a gratia excidere poteſt.
Schol. Non obſtantibus argumentis contrariis.
G. 379. Sola enim Fides non ſalvat.
S. 380. Sed opera bona ſunt necefſaria ad ſalutem.
Schol. Quod male negant Lutherani.
S. 381. Hinc dantur opera perfeéte bona, quæ nullo

modo ſunt peccata
Schol. Et folvuntur objectiones Proteſtantium.
S. 382. Item dantur opera ſupererogatoria.
Schol. Contra eosdem Proteſtantes.
§. 383. Quæ ſunt meritoria vitæ æternze.

Schol.

Khol.
thera

6 3⸗
Gis 6
dlition
Khol
toriun
hol.2
exiſte
1,386.
Nhol. 1
Nchol.2
Dei
hol.
ray
Ahol
Virt
/
no
itel
Ktol
len 6
ol 2
lerl
tum!
5 3.
Were
¹ Khl
Sehol.
dock

go

l tegti
s conli
it Aüm

esPlieam
ta non el

luts,
is huit,

ſolvwntn.
n lken

cetu dl
Lutbenme
Theolo
hinl.

tel.
Nutis

cen

ntiun
tin

*
1

Puragraphorum, & Seholiorum. XLI

Schol. Cujus oppoſitum non probant argumenta I Lu-
theranorum.

§. 384. Licitum proinde eſt, intuitu æternæ merce-
dis operari.

S. 395. Ut autem opus fit meritorium, certas con-
ditiones habere debet.

Schol. . Non tamen requiritur, ut ſit ſupereroga-
torium.
Schol. 2. Bene vero, ut fiat ab homine in gratia
exiſtente.
S. 386. Ex his definitur Meritum.
Schol. I. Et dividitur.

Schol. 2. Oſtenditur requiri ad illud promiſſionem

Dei.
Schol. 3. Et opera noſtra eſſe de condigno merito-
ria vitæ æternæ.

Schol. 4. Ita tamen, ſi fiant ex influxu Charitatis
virtualis.

H. 387. Primam gratiam actualem nemo de condi-
gno vel congruo mereri poteſt, nec primam ha-
bitualem de condigno.

Schol. I. Mereri tamen quis poteſt primam habitua-
lem de congruo.

Schol. 2. Objectiones ſolvuntur.

§. 388. Juſtus de condigno augmentum gratiæ me-
reri poteſt, non vero primam g gloriam, ſed tan-
tum ſecundam.

§. 389. Nec de condigno reparationem poſt lapſnm
mereri poteſt, nec perſeverantiam finalem.

Schol. r. Solvuntur objectiones.

Schol. 2. Nec de congruo infallibiliter reparationem
poſt lapſum meretur.

Schol. 3. Nec donum perſeverantiæ.
C. 390. Juſtus tamen mereri poteſt bona temporalia.

* 5 CAPUT

XLII Conſpeltus Capitum,
CAPDUT VII.
De ultimo Fine Hominie & Beutitudine.

Explicatur, Quisnam ſit ultimus Finis ho-=
minis, quzænam Beatitudo animæ poſt mor-
tem, & quænam gloria Corporis.
S. 391. Finis eſt id, cujus gratia aliquid nit.
Schol. Varie dividitur.
§. 392. Datur finis ſimpliciter ultimus.
Schol. Qui multiplex eſſe nequit.
§. 393. Solus Deus eſt ultimus hominis finis.

§. 394. Beatitudo eſt ſtatus omnium bonorum ag-

gregatione perfeétus.
Schol. Quotuplex ſit, explicatur.
F. 395. Beatitudo hominis objectiva pro omni ſtatu
ſolus Deus eſt.
Schol. z. Non probant ulla argumenta contrarium.
Schol. 2. Deus eſt etiam Beatitudo hominis natu-
ralis.
S. 396. Perfeéta Beatitudo in hac vita non datur:
ſed imperfeéta ſolum in Charitate Dei conſiſtens.
S. 397. Perfecta vero beatitudo poſt mortem datur.
Schol. Variis nominibus in S. Scriptura exprimitur.
S. 398. Beati intuitive Deum vident.
Schol. 1. Quæ eſt viſio beatifica.
Schol. 2. Cujus poſſibilitatem male negant Armeni.
Schol. 3. An vero Deus per ſui ideam videatur,
explicatur.
Schol. 4. Item an tranſeunter aliquibus in vita con-
ceſſa fuerit viſio intuitiva.
Schol. 5§. Item an Enoch & Elias hac viſione beati=
fica modo fruantur.

Schol. 6.

.

Ll 6.
nll pon

6 30). B

iigent,

Po
Schol. 1.
Schol 2 6
Kkol, .
bteit
Ketol 4. 1
coneumit.
Pr. de
ter, imo
Uol. ne
E. De
Nhol. An
R 403, B
Sehol Te
6 40 ,˙ (0
atum
665 Den
hel II
N Den
n Ber
Ben
Ds Ee
lenl D 0
Rol 2
409.
luredli
Ehn (i
1410. D.
itnr.

— —

ulit,
Finiso-
oſt n

ht.

ini⸗
norun 4
OmNi

Optranm
inis van
non tn
ooliſes

tten itu.
ninint

Arnen.
vibetm

e⸗

en.

Faragraphorum, & Scholiorum. XLIII

Schol. 6. Poſſibilitas viſionis beatificæ ratione natu-
rali poſitive demonſtrari nequit.

F. 399. Beati ad Deum videndum lumine gloriæ in-
digent.

S§. 400. Quod lumen gloriæ non eſt Lux increata.
Schol. I. Uti male ſentiunt Palamitæ.,
Schol. 2. Quid ſit, expenditur.

Schol. 3. Per uberiorem Dei concurſum ſuppleri
poteſt.
Schol. 4. Et intellectus active ad eam eliciendam
concurrit.
§. 40r. Beati vident ea, quæ funt in Deo formali-
ter, imo & aliquas creaturas.
Schol. Quomodo vero eas videant, explicatur.
S. 402. Deum Beati ſumme amant.
Schol. An vero neceſſario, diſcutitur.

S. 403. Beati funt impeccabiles.

Schol. Et quidem ab intrinſeco.

§. 404. Corpora etiam ſuo tempore glorioſa erunt,
quorum quatuor dotes ſunt.
S. 405. Beati ſumma voluptate perfruuntur.

Schol. In quo vero Beatitudo eorum formalis con-
ſiſtat, controvertitur.

§. 406. Beatitudo Sanétorum æterna eſt.
S. 407. Beati Deum laudant.
§. 408. Beatitudo & viſio beatifica non eſt in omni-
bus æqualis.
Schol. r. Objectiones ſolvuntur.
Schol. 2. Et cauſa inæqualitatis hujus aſſignatur.
§. 409. Ob inzequalitatem datur triplex beatorum
laureola, Virginum, Martyrum & Doctorum.
Schol. Quid vero ſit, explicatur.
§. 410. Poſt mortem judicium particulare ſtatim ſe-
quitur.
§. 411.

XLIV Conſpebtus Capitum, Gec.

F. 411. Et juſti nullis poenis obnoxii ſtatim beatitu-
dinem quoad animam conſequuntur.
Schol. r. Hoc male ab aliquibus negatur; quorum
objectiones ſolvuntur.
Schol. az. Nec Joannes XXII. contrarium definivit.

Schol. 3. An Juſti V. T. ante adventum Chriſti bea-

tifica viſione donati ſint. .
G. 412. Si quid vero animæ poſt mortem luendum
reſtet, in purgatorium ibit.
Schol. Quod male negant Proteſtantes.
G. 4 13. Animæ tamen Purgatorii vivorum precibus
& ſuffragiis juvari poſſunt.
Schol. r. Nec contrarium probant argumenta Pro=
teſtantium.
Schol. 2. De loco vero Purgatorii, poena & dura=
tione illius nihil definivit: Eccleſia.
S. 414. Corpora mortuorum reſurgent.
Schol. r. Quod male negarunt Sadducæi.
Schol. 2. Qualia vero corpora reſurgant, expenditut.
S. 415. Judicium univerſale in fine mundi erit.
Schol. Cujus circumſtantiæ ex S. Scriptura indican-
tur.
S. 416. Signa etiam Judicium uni verſale præcedent;
maxime Antichriſtus.
S. 417. Non tamen erit regnum millenarium in ter-
ris.
Sséchol. Quod non evincunt millenarii ſuis argumen-
tis.
S. 418. Abſoluto judicio corpora beatorum in coœ=⸗
lum translata ſua gloria donabuntur. .
Schol. Quod cœlum ex S. Scriptura deſcribitur.

D1s-

NAT

.
.

ttäin batin

Ntur, on.

iumm Eeni

n Chrinke
tten en

.

orunn Ptii

gnnenn N

peen in

t
cei
, exen
Undi eit.
tun

ge en⸗

,8
natinn bl⸗

ſnb N

torun i

eciim

N

DISSERTATIO
PRQOQOENMEALIS

D E
THEOLOGIE DOGMATIC E
NATURA, NECESSITATE, ET
LOCIS THEOLOGICIS.

H. I.

n verbo Dei ſcripto & tradito ea continen- Definitzo
tur, quæ ab homine æternam ſalutem Theologiæ
conſecuturo credenda ſunt. Quæ cum Dogma-
ex variis S. Scripturæ locis & Sacræ Tradi- ticæ.
tionis fontibus hauriri, & juſto ordine diſpo-
ni poſſint, ſingulare quoddam diſciplinæ ge-
nus naſcitur, quod Theologiam Dogmaticam
appellamus. Quæ proinde definiri poteſt:
Seientia earum rerum, quoœ in verbo Dei ſcripto

. & tradito nobir a Deo revelantur, & ab Koccleſia

Catholica credenda proponuntur.
Schol. r. Theologiæ nomine juxta S. Auguſtinum Theologia
1. 8. de civitate Dei ſermonem de Divinitate intel- omen.
ligimus: qua generali appellatione omnem de

4 “ ſupre-
Schram Inſut. Theol, Tom. I. A

diviſio.

Diſſertatio Prooemialis.

fupremo Numine orationem, ſive per ſcientiam

inſtituta ſit, five fabulis ſive Rhetorum figmen-

tis, ſive ſacra ſive ſuperſtitioſa & profana fuerit,

Theologiam dicere poſtlumus. Proprie autem

Theologos eos vocamus, qui ex arcanis revela-
tis de Divinitate difſerunt, quo nomine S. Dio-
nyſius Areopagita in fuis, uti a nonnullis credi-
tur, libris, Prophetas & Apoſtolos paſſim Theo-
logos appellat.

Tlieologio Schol. 2. Theologia ſi de Deo agat per ſolum lumen

rationis dicitur Theologia naturalis, quæ proinde
merito in Philoſophia explicatur: ſi vero per lu-
men divinæ revelationis, dicitur Theologia reve-
lata, & quia veritates revelatæ vel fſunt dogmata
fidei, ſeu credenda, vel præcepta morum, ſeu
agenda, & præterea Theologia tum ad Religio-
nem defendendam, tum ad bonos animarum pa-
ſtores efformandos comparata eſſe debet, Theo-
logia ulterius diſpeſcitur in Dogmaticam quæ cré-
denda: & in Moralem, quæ agenda perſequitur;
& Paſtoralem, quæ Paſtores animarum & Polemi-
cam, quæ fidei defenſores inſtituit & efformat.
Quia vero in explicandis his omnibus certa me-

thodus obſervari poteſt, ideo ſi in explicandis

fidei capitibus, moribus dirigendis, & propugnan-
dis dogmatibus Theologia fuſiori & oratorio ſtylo
procedat, uti Patres conſueverunt, dicitur Theo-
logia Foſitiva: Si vero dialecticæ Ope preſſo ſtylo
& certa methodo res fidei & morum exponuntur,
vocatur Theologia Scholaſtca, in qua etiam con-
cluſiones ex revelatis ſano ratiocinio deduétæ,
& aliæ quæſtiones, quæ illuſtrandis fidei dogma-
tibus lucem afferre poſſunt, rejectis tamen inuti-
libus concertationibus, pertractantur. Denique
ſæculo quinto Eccleſiæ poſtquam libri S. Dionyfii
Areopagitæ nomine infigniti, de quorum Au-
Sore Critici hodiedum diſputant, apparuerunt,
nomen Theologiæ Symbolicæ, & Myſticæ pri-
mum audiri cæpit: YZheologia Symbolica ſacra

en⸗

ſymbola five notas rerum figurate divina D

Zenta
fum
filſe
torun
extat.
6o,
er
Chh
ng
41
tatit
der
Die

ton/

Int
drl
du

Cito .
n
Eltten
kene
Muprie
Hotte
ertate
Ullen
de
. Gont
Autte
Chlis
Veritat

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 3

“MB ſentantium explicat, & myſteria fub illo figura-
HH rum cortice contenta enucleat: Talem ſe fſcrip-
gſn ſhen ſiſſe Anctor lib S. Dionyſii ine inſcrip-
Ofann ten 111e UCtor librorum S. Mohy 1II1 nomine in crip.
torum fatetur, quæ tamen modo non amplius

Optie intel „
nircd extat. Zheologia Meiſtica non præciſe ſpeculan-
ine d de, ſed practice dirigendo & movendo conformi-
naſiter ter ad principia practica revelata procedit per

tnoden. Omne genus moralis perfectionis ad magis ac
magis cognoſcendum & amandum Deum, & ita
ad mores perficiendos usque ad unionem volun-

Clon lun tatis creatæ cum divina per ſummos apices. Li-
e No ber de hac Theologia utiliſſima ſub nomine Sancti
Ven ; Dionyfii adhue extat, qui in mea Analyſi Patrum
eoleti ntt⸗ tom. I. videri poteſt, eamque S. Maximus M. Pa-
ſnt nen chymæras & alii commentariis ſuis illuſtrarunt.
mornn 1 Interim vero Theologiæ myſticæ ſyſtema exhi-
1ad Ne bui in meis Inſtitutionibus Theologiæ Myſticæe in
= duos Tomes in 8vo diſtributis.
ebet, r
tun d
el §. 2.
Me . .2 .* . .
e Veritates fidei in verbo Dei ſcripto & tra- Continet

sen dlito Yevelatz vocantur dogmata Fidei, quae Articulos
n ex)ens ſi ſint veritates fidei principales omnibus ad fdei.
Ee ſalutem ſcitu neceſſariæ & nobis ad explicite
wunt,, credendum propoſitæ, dicuntur Articuli fidei
ettur 11. äl . HH .
MH proprie dicti: uti Articuli fidei in ſymbolo
om Apoſtolorum comprehenſi. Cæterzæe vero
ene veritates minus principales nec omnibus ad
o em ſalutem ſcitu explicite neceſſariæ, nec nobis
fti ut tales ad explicite credendum propoſitæ,
vnede „ dicuntur Articuli fidei improprie & redultive,
e quatenus reduci poſſunt ad aliquem ex arti-

„*½ culis fidei proprie dictis, quales ſunt multæ

uoAAX¹ . tn .
Upmit vVerifates in S. Scriptura revelatæ; uti quod
lhir, Chriſtus fuerit pannis involutus &c.
nin

itin e B A 2 Schol. 1.

4

Diſertatio Prooemialis.

Schol. r. Annatus in Appar. dogma Catholicum ge-

nerice ſumptum dividit in dogma inperatum, li-
perum, & toleratum. Dogma Catholicum impera-
tum, quod ſolum eſt dogma fidei, nihil aliud eſt,
quam fidei dogma omnibus cum obligatione ſive
explicite ſive implicite credendi propoſitum, quod
ſiquis negaret, habendus foret hæretieus v. g.

od Deus ſit trinus in Perſonis, quod due ſint n

Chriſio voluntates. Dogma liberum eſt quæcunque
doctrina, quæ eſt talis, ut neque ſit de fide, ne-
que fidei nociva, & de qua tenenda, vel non te-
nenda eſt libera cuique in Eccleſia facultas: v. g.
doltrina de æterna hominum prædeſtinatione ante
vel poſt ipſorum præviſa merita. Dogma toleratum
eſt doctrins illa, quæ talis eſt, ut non ſit de fide,
neque ſatis notorie contra fidem & hæretica, quia
nondum ab Eccleſia damnata eſt ut hæretica, ſed
tolerata: qualis dici olim potuit ante Damaſi Ro-
mani Pontificis tempora doctrina de millenario
Chrifli in terris regno poſt refurreflionem & judi-
cium extremum futuro, quam Papias omnium pri-
mus invexiſſe ereditur, & tenuiſſe S. SRuſtinus;,
& S. Irenæus, quin tamen dicantur hæretici, quia
hæc Doctrina tunc nondum ſatis notorie erat con-
tra fidem, nec ab Eccleſia damnata ut hæretica.

Diviſio in Schol. 2. Proteſtantes dogmata ad ſalutem creditu

articulos
funda-
mentales
& non
fanda-
mientales
nulla eſt.

neceſſaria vel utilia appellant Articulos ſidei: hos
dividunt in Fundamentales & non Fundamentales.
Fundamentales ſalva ſalute aut ignorari, aut ne-
gari nequeunt, ideoque rurſus ſunt vel Primarii
vel Secundarii. Non Fundamentales ignorari qui-
dem, quin & negari pofſſunt absque detrimente
æternæ ſalutis, haud parum tamen ſcitu & creditu

utiles ſunt. Verum Primo hæc articulorum di- .
ſtinctio incognita eſt toti antiquitati. Secundo in-

ter noſtros Proteſtantes hactenus conveniri non
potuit, quinam diſtinéte ſint Fundamentales, aliis
aliter definientibus, aliis alios articulos aſſignan-
tibus. Tertio Articuli fidei non fundamentales Vel

ſunt a Deo fevelati, & ſic ſalute ſalva negari non
Pole

N

poffum
ide,
non te
&kee
ſolom:
ſunt d
4 Lecle
tes fam
ſpectato⸗
undame
los neg
ſelit, li
holri,
ltehit.

U!
tu e⸗
jniiget
inteled
Eign
ler Adye
n n
ten hom
Ind
dvin
elam 3
Uetigne
Elen in
¹ tahdi
o C
enita
Dhorumn
Ut al

₰⁊

De Theologiq Dogmaticx, Natu'a, Gc. 2
lenmn ge 4
uin poſſunt: vel ſunt doctrina, quæ neque eſt de
e in fide, neque fidei nociva, & de qua tenenda vel
l And non tenenda eſt libera cuique in Eccleſia facultas;
& ſic ernnt dogmata libera juxta n Tr. & abuſive

f ſn⸗
enn ſolum nomine articulorum fidei denotantur: vel
tie i ſunt dogmata in verbo Dei tradito contenta, &
ue ſun ab Eccleſia definita in quo ſenſu etiam Proteſtan-
i tes ſumunt Artienlos non fundamentales; ſed ſic
ſe ſpectatos omnes articulos hos revelatos eſſe & ad
ont fundamentales pertinere, hoc nimirum ſenſu, quod
ai illos negare aut impugnare nemini, qui ſalvus eſſe
at velit, licitum fit, merito contendunt omnes Ca-
a tholici, uti ex dicendis de Traditione & EKccleſis
te atehit.
eretian l §. 3
Etetah .
Danmuil- Ut homo in hoc ſtatu veritater ad ſalutem Revelatio-

b nen ſcitu neceſſarias cognoſcat, Divina revelatione nis neceſ-
un indiget. Nam Primo ad perfectionem humani itas.
gan intellectus pertinet „ immunem eſſe ab errore
zet,6 & ignorantia maxime circa moralia, quia
ie etet hæc adverſantur homini etiam ſecundum na-
themm turam fuam ſpectato: Sed hanc immunita-
em am tem homo non obtinet ſine revelatione, uti
ft probat experientia in antiquis Philoſophis,
ie qui divino quodam ingenio præditi omnem

. 1e .
e operam ad cognoſcendam perfectam recti ho-
mnrus neſtique regulam contulerunt, & tamen mo-
ei ralem ſuam doctrinam multis erroribus ob-

e fuſcarunt. Sic Cato fornicationem ad vi-
nlom o tanda adulteria permitti voluit teſte Cicerone
unt pro Cælio. Plato crudelem liberorum expo-
e ſitionem l. 5. de republ. taceo Cynicorum ob-
n,,, ſcoenitates; quæ & alia gentilium Philoſo-
u phorum vitia illis exprobrat S. Juſtinus in
in orat. ad Gracos n. 3. ſqq. Tatianus orat, cont.
ϑ 3 Grac.

6 Diſyertatio Prooemialit. *

Grœæc. n. 4. & 25. Clemens Alex. admonit.
ad gent. Tertullianus in apologet. S. Auguſti-
nus de civ. I. 5. c. 13. & alii. Secundo quoad
veritates etiam ſpeculativas cum Religione
connexas de Deo, origine mundi, anima,
& fine hominis ultimo Philoſophi in magna
ignorantia & erroribus verſabantur, cum alii

plures deos, alii mundum ab æterno, allii

animam mortalem, alii pro fine ultimo vo-
luptatem, vel aliud quid ſtatuerint, uti ap-
paret ex S. Juſtino cohkortat. ad Græc. Her-
mia in irriſione gent. Phil. Lactantio l. 3. div.
inflit. quod argumentum copioſe pertractavit
Genuenſis, Wetaph. part. 2. cap. 7. J. 8. Cui
accedit quod homo per ſolam revelationem
cognoſcat finem fuum ultimum, ccilicet
Deum clare viſum & poſſefſum ſub ea ratio-
ne, qua eſt vere beatificus, ad quem ſemper
tendit, cum perfectam in hac vita beatitudi-
nem ſe conſequi non poſſe ſatis clare, vel ex
ipſa cordis ſui inquietudine experiatur. Sa-
ne principia naturalia hunc finem homini non
manifeſtant, alias enim antiqui Philoſophi
ſolertia ſua eum detexiſſent. TYertio. Per ſo-
lam revelationem divinam diſcit homo media

ad conſequendum finem ſuum ultimum ne-

ceſſaria, quippe quæ a voluntate Dei unice
dependent. Quarto. Licet ratio naturalis
nobis dictet, omniumque gentium conſenſus

confirmet, Deo cultum deberi & reveren-

tiam; attamen qualem cultum Deus a nobis

exigat; nec natura fſatis determinat, nec

ratio ſufficienter inveſtigat, imo ſi rationem
. 6 . . . 4
conſulamus, illa nobis ſuggerit, hunc cul-
tum

N

tutn n
pation
dehitar
Giti
Rerele
uris
Eet, l
ablurcie
Dumanie
lis Str⸗
fantor.
Uero rat
tunm no
ſaüska
Ognol
Macar
lam 1
telcere
Lanl
II col
fün⸗
ne ll
amn
d v
Eicaa
Geband
dis
rlun

„ Gunt,

pohre
CU 1

leckan

Cendu
ler ſi

. Alhnei

Augnt

co ll

Relgor

1, anin

in mann
,CuIN 1
elno, 1
lbimo r
t, I 4
er. M.
13. 1

elttadean
1,6, 4

Veatieen

nben lute
lem en
beatio
Ale, 1
iann. d
omnini

ono d,

lünom
e ei
vo uliun
CNe

& “

enstli.

Nint,,
un⸗
t, M

“
1

des ſciencer Eccleſiaſtigues tom. 6. in quo Ca-
A 4

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 7

tum non ex noſtra, ſed ex divina determi-
natione dependere, ſicuti obſequia Principi
dehita ab ipſo determinari debent, ut fub-
diti ſui pro beneplacito ſuo ipfi ſerviant.
Revelatio ergo requiritur, alias enim ad ab-
ſurdas ſuperſtitiones ratio ſibi relicta defle-
ctet, uti in gentilibus eorumque deliris &
abfurdis myſteriis, Orphicis, Eleuſinis, &
humanis victimis immolatis apparet, de qui-
bus Strabo l. 12. Herodotus l. 7. & alii te-
ſtantur. Quinto. Deum ſæpe offendimus; jam
vero ratio quidem dictat, auod illum placa-
tum nobis reddere, illique pro illata injuria
ſatisfacere debeamus, ſed ratio ſola nequit
cognoſcere, quonam modo ſibi accepto Deus
placari, & ſibi ſatisfieri velit. igitur per ſo-
lam revelationem divinam hoc nobis inno-
teſcere poteſt. Nec juvat cum Tyndalio,
La rel. chret., dicere, Deum ſolo interni ani-
mi dolore & poœenitentia placari, nam hoc
ilum nullus ſine revelatione divina certo &
ine ulla dubitatione aſſerere poteſt, unde
etiam apud Ethnicos non ſola poœnitentia,
ſed varia ſacrificia expiatoria, ſeu Februa

dicta ad crimina expianda neceſſaria eſſe cre-

debantur. Sexto denique Revelatio ea no-
bis oſtendere debet, quæ Dei eſſentiam, at-
tributa, voluntatem, decreta, & opera ſpe-
ctant, quæ omnia utpote infinita limitato
noſtro intellectu cognoſcere non poſſumus,
cum ſint myſteria quæ ſupra non vero contra
rectam rationem ſunt, adeoque nobis ad cre-
dendum proponi poſſunt. Vide Diktionaire

talo-

Sufſtema
Deiſta-

5„“.

8

Diſertatio Drooemialis.

talogus plurimerum Religionis revelatzæ Pro-
pugnatorum exhibetur, e quibus omnibus
quaſi medulla extracta eſt, & in defenſionem
Religionis non minus fortiter quam elegan-
ter expoſita a Cl. P. Richard.
Schol. I. Waturaliſtæ, qui circa medium Sæculi XVI.

Deiſtæ appellari cæperunt, cum Qeiſtæ alias vo-
cari ſolerent illi, qui Deum agnofcunt, ſed ejus
providentiam, vel aliquem cultum illi deberi ne-
gant; docent hominem ſola religione naturali
æternam vitam impetrare poſſe. Eſt autem Reli-
gio naturalis cultus, quo Deum proſequendum
eſſe, ſola ratione edocemur: Cultus hic involvit,
cognitionem exiſtentiæ, eſſentieæ,, & Attributo-
rum Dei, prout in Theologia naturali demon-
ſtrantur: 2. Cognitionem dependentiæ mundi a
Deo per creationem, conſervationem, concur-
ſum, gubernationem & providentiam. 3. Noti⸗
tiam ſui ipfius, præſertim animeæ & ejus immor-
talitatis; 4. ſtudium fervandi leges naturæ morta-
lium cordibus a Deo inſcriptas. Unde Deiſtæ tol-
lunt omnem revelationem Divinam, & quævis
fidei myſteria, & volunt Religionem naturalem
nulla revelatione Dei externa aut mutari, aut au-
geri aut reſtringi petuiſſe. Deiſtarum primus &
famoſiſſimus in Anglia bhabetur, Eduardus Baro
Herbert de Cherburg: Hic in Libro de veritate,
prout diſtinguitur a Revelatione, a veroſimili, d

Peh biu⸗ & ſalſo an. 1624. Pariſiis edito, & in li-

ro; de Religione Laici. Et in alio, de Religione
Gentilium, errorumque apud eos cauſis, hoc ſyſte-
ma adornavit: Primo ponit quinque dogmata Re-

ligionis cujusdam univerſalis, quæ fſola ſalvare“

poteſt; ſcilicet 1. fz Deum ſummum, 2. Eum coli
debere, 5. Virtutem &s pietatem eſſz pracipuas par-
tes cullus Divini, 4. dolendum elje de peccatis,
ab iis reſipiſcendum, 5. dari e juftitia & pietate
Divina prymium vel poenam tum in hac vita, tum
voſt illam. Secundo probat hos quinque articulos
a

N.

l omnm
r er.
ei
10 co
4
ed p
din
Legra
cludit,
/i
ogue
lum ſee
lins, C.
Voltai
ciam e⸗
Maxin
Hund 3
Verd
Heos
lgio
Ao/ 2
lgion
Dant
Ig eo
Winis
eencd

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, Sec. 9

atr b⸗ ab ommibus cijuscunque religionis hominibus ſem-
ommnibrt per creditos & retentos eſſe „Tertio aſſerit eos,
Fenforen credantur G& oblerventur, Jaahicere ad ſalutem quar-
N dlgr⸗ to concedit quidem gentiles varias ſuperſtitiones

hos articulos corrumpentes & obruentes adjeciſſe
ſed putat, id non impedire hominum ſalutem,

EenliNl dummodo fuhſtantia univerſalis hujus doſtrinæ in-
1 Ais tegra retineatur; Quinto ex his omnibus con-
t, elen cludit, Curiſtianorum Religionem bonam quidem
debei k. E ſalvifcam eſſe, id autem non minus de aliis
ne ti quoque Keligionibus aſſeri oportere contendit. II-
ltem Nir⸗ lum ſecutus eſt Jo. Tolandus, Matthæus Tynda-
Wehyndn lius, Comes de Shaftesbury, Woolſtonius, Collins.
ie iNont Voltairius, Helvetius, qui tamen publice palino-
Atin⸗ diam cecinit, La Metrius, Roſſeauvius, quorum,
ai em maxime Anglorum, ſeripta refert & refutat Le-
fie nmi land in Epiſtolis de Scriptis Deifticis. Recentia
, alt vero Deiſtarum fſcripta quanquam amaro in Catho-
. NA„ licos ſtylo enumerat Leis in Walchs neueſter Re-
winme ligionsgeſchichte.
tue n. Shol. 2. Naturaliſtæ ſeu Deiſtæ pro fufficientia Re- Solvunikttess
eelirtn ligionis naturalis his potifſimum argumentis pug- obje Rio-
E nant J. Deus non pPermiſiffet totum humanum ge- nes.
m mntnlle nus corrumpi, niſi homini ſimul medium in ho-
tri, n- minis poteſtate poſitum ad corruptionem ſuam
n gimngt eymendandam, fſcilicet lumen naturæ dediſſet, quod
ori 9n ſi non ſufficeret, Deus inique egiſſe videretur.
e unnt Keſp. Etiam doctrina revelata eatenus eſt in no-
enſel, ſtra poteſtate „quatenus illius per gratiam parti-
lio, Eb ceps quis fieri poteſt, quod medium Deus om-
,Mle nibus hominibus dare vult, & actu etiam dat;
,koeſ⸗ Jqia revelavit, & fiqui illud non acceptent, illo-
lugmint rum culpa eſt, nec Deus iniquus dici poteſt. II.
ſoe * Qui àa peccato ſibi cavet, damnari non poteſt, &
1 1l homo propter ſolam transgreſſionem Legis naturæ
uzui damnatur, Ergo etiam per ſolam ejus obferva-
l. tionem a peccato ſibi cavere potefſt. Reſp. Hæc
4, * argumenta laborant in falſo ſuppoſito, hominem
“ 4 ſolis naturæe viribus in ſtatu naturæ lapſæ & cor-
ne ruptæ omni peccato actuali & voluntario carere,

10 Diſſertatio Prooemialis.

& legem naturæ ſine gratia exaécte ſervare poſſe,
quod cum falſum fit, remedio ſe eum Deo recon-
ciliandi indiget, quod ex dictis (S. 3.) nonniſi
per revelationem cognoſcit quippe opus quidem
malum contra Legem naturæ commiſſum damnat,
ſed bonum opus, fiquis peccaverit, ſine ſatisfac-
tione Deo placita, adeoque revelanda ab eo, non
ſalvat. III. Qui unum Deum ex lumine naturali
& credit & colit, & quinque articulos (Schol. r.)
citatos probat & obſervat, facit, quod eſt in ſe;
nec illis aliquid addi neceſſe eſt, per quod magis
perfectus reddatur. Ergo illi fine alia revelatione
fufficiunt ad ſalutem. Ne/p. Lumen naturæ ſolum
non nobis oſtendit, quomodo Deus a nobis coli
& placari velit & diéti articuli tantum in genere
docent, quid faciendum fit, non antem in parti⸗
culari, ad quod revelatio requiritur. IV. Religio
revelata non differt a naturali, tum quia eumdem
Auctorem Deum habet; tum quia fundatur in
nexu hominum cum Deo & aliis hominibus:
tum quia revelata nec minus nec plus continet,
quam ratio præcipit: tum quia alias Deus tuliſſet
leges plane arbitrarias. Keſp. Religio revelata
differt a naturali ratione finis ſfupernaturalis; ra-
tione mediorum in particulari determinatorum;
& ratione ſubjecti, ſcilicet hominis lapfſi &
Chriſto redempti: unde eundem quidem auctorem
Deum Religio revelata habet, ſed ut auétorem
ſupernaturalem gratiæ, non ſolum ut auétorem
naturæ: connecétitur cum Deo ut offenſo per pec-
catum, Judice, & Auéctore fupernaturali; & plus
continet, quam ratio attingit, quia tendit ad ſu-
pernaturalia; & tradit leges arbitrarias, id eſt,

tales, quarum ratio ex principiis rationis reddi e

nequit. V. Saltem myſteria utpote obſcura, ad
praxin, inutilia, & ſupra rationem ad Religio-
nem nihil conferunt. Neſp. Cum homo, per Reli-
gionem totum ſe devovere, & ad divina ac ſuper-
naturalia quantum poteſt ſe elevare debeat, my-
ſteria merito a Deo revelantur, ut & intelletum
in

NI.

in obe
1d maje
tetut.

iv
ny, ſ
71. Ad
tfun co
Itto fedu
mehrn
ſeun.
Rlol. 8.
li The
ſon ner
Ds e
dable
EGN
arati
terno
vel

d
N
Uelri⸗
tet
9 eri
tonen
AMoen
Per in
ciinn
linto
Cenca
denis,

lernute l
m Deo reg-
3.) honi
Opbs Inie

ffum an

ſine lickr
a ab en
wine um
los Nla
nod eſt in⸗
1 gol m
aterentio⸗
numrr ſon
88 4 Ns
Cun in eent
tem I i
.. V. Neg
enle
4 Tundumt
Honmis
us colfn,
8Deus t
go leſti
natunii 1
etminmornt
ns il
lenunee
it nn
ltns
Henok
tural;
telt 1
Arlis, 4
nAbioni,,
gl
ieinn
Eiri,
Eind;

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, S&c. II

in obſequium fidei captivando Deo conſecreſt, &
ad majorem illius amorem & obſequium cexci-

tetur.
K 4.

Principia, e quibus veritates revelatars hauri. Principia
mus, ſunt, Sacra Scriptura, Traditio & Eccle- ver’tates
ſa. Ad Traditionem revocatur omnium §. §. eve atas
FEatrum conſenſus in uno dogmate: ad Kccleſiam ſcidj.
vero reducuntur tum Concilia generalia, quzæzz
eam repræſentant, tum decreta ſummorum Pon-

Schol. S. Scriptura, Traditio & Eccleſia dicuntur
loci Theologici interni neceſſarii: loci vero interni
non neceſſarii, qui ſubminiſtrant principia e qui-
vpus eliciuntur propoſitiones magis vel minus pro-
babiles, ſunt Auktoritas Conciliorum Provincialium
& Nationalium, & ſankorum Patrum, quando ſe-
paratim ſpectantur, ac Theologorum. Locus ex-
ternus ad elucidandas veritates Fldei eſt vel Ratio,
vel auétoritas Philoſophorum & Hiſtoricorum.

acra Scriptura eſt verbum Dei, inſo affante §&. Sori-
4 acrit Soriptoribus litteris conſignutum in libris ptura efi
veterie & Movi Teſtamenti. Divina.

Schol. Deus tripliciter mentem alicujus ſeriptoris Modi in-
poteſt afficere: I. revelatione, dum ignotam antea ſpiratio-
veritatem illi manifeſtat in extaſi ſive per revela- nis Di-
tionem imaginariam, ſive intelletualem, vel per pinæ.
allocutionem & viſionem ſenſibilem externam, vel
per inſpirationem internam in vigilia. Hoc modo
dicitur Spiritus Sanctus ſe habere cum Sacris
ſcriptoribus antecedenter, & inſpirat ac revelat di-
cenda vel ſcribenda ita, ut non ſit in poteſtate ſcri-
bentis, aliud ſcribere. 2. Concomitanter ſe habet

Spi-

N M

Spiritus Sanctus ad modum, quo quis alterum Ee
v. g. oculo dirigeret, ne erret, vVel fallatur. Un- Alrie,
de ſcriptor eſt liber quoad exercitium, & ſaltem l widit
ab intrinſeco quoad ſpecificationem, licet ab ex-. ibaln dui
trinſeco ob aſſiſtentiam Spiritus Sancti ſit deter. vinſon
minatus ne erret, quare debet ad res & Verba poſ en
roferenda attendere, nec certo novit, ea, quæ ibenks
kerzbit, efle a Deo, niſi aliunde de aſſiſtentia Spiri- nokdenre
tus Sanéti fit certificatus. 3. Conſequenter ſe ha- (18 ofent
bet Spiritus Sanctus, ſi quid humano Spiritu a i ſe ſün
ſeriptore ſcriptum fuerit, quod deinde Spiritus irce vel

12 Diſſertatio Prooemialir.

Sanétus verum eſſe teſtatur. lana r⸗
. In & kl
H. 6. felaton
S. Srri. In Lihrit veterit & Novi Tkſtamenti Revelatio ben
ptura con- gere Divina continetur. Primo enim hi Libri den
Rei- ab illis ſcriptoribus ſcripti fuerunt, à quibus Rinen
Divinam. ſcripti efſe perhibentur; ita teſtantur ipſi Au- hant
thores horum librorum, qui ſane utpote ho- n
mines ingenio præſtantes, ingenui, nulla tem- du
poralis commodi ſpe ad hoc provocati, imo ef
cum præſentiffimo vitæ periculo, quam etiam Ulnag

nonnulli eorum pro veritate glorioſe profu⸗ Reſe
fige ſtori keti
derunt, non minorem fidem ſaltem hiſtori⸗ int
cam merentur, quam alii ſcriptores profani:

jam vero ſacri hi ſcriptores paſſim teſtantur, ünm
ſe a Deo ſibi revelata ſcripſiſſe, uti paſſim in ämc
eorum libris apparet; teſtantur, inquam, Wmnn
renitentibus ſæculi poteſtatibus, ridente & deh
obmurmurante mundo contra Legem carni“ i
adeo inimicam, inyeteratis præjudiciis & Ee e
antiquis ſuperſtitionibus adverſam: conſen- , .
tientibus econtra & fidem eorum dictis tan- ſid⸗ e
quam aà Deo inſpiratis præbentibus viris per i

ſingula ſæcula ſapientiſſimis, colla fuperta

4

Gdis Arn
falurur lr
Im, & A
icet ie
nti ſt r
res &
Vit, ei,
ſitentia e
glelter ſe 4
no Ninn
einge Nin

ti Neuke
in
t, Adin
,nula
7Ocat,
Ovamk

kiole e

1.

ten it
tes huit
n tetun
ti An
„ nt,
ident

De Theologiæ Dogmuticæ, Natura, S&c. 13

& delicata Legi adeo ſeveræ ſubjicientibus
gloriæ, divitiarum & voluptatum hujus mun-
di avidifſimis: Revelationem igitur vere Di-
vinam nobis hi ſcriptores referunt, niſi eos
vel inſignes impoſtores, vel ſapientes omnes
poſt accuratam eorum diétorum criſin fidem
adhibentes, omnino ſtupidos, vel ſæculi hu-
jus potentes & amatores Legibus his Divi-
nis ſe ſubmittentes effeeminate meticuloſos
dicere velis quod ſane ab ingenuo homine
& ſana ratione ipſa abhorret. Secundo Ar-
cana & futura libere contingentia nonniſi per
revelationem Divinam cognofſci poſſunt. At
vero Prophetzæ in ſacra ſcriptura res tradide-
runt ab omni ſeniu remotas, & tales qui-
dem, quarum ſubinde nullam hactenus ideam
habuerant, quæ multis adhuc ſæculis diſta-
bant, & in præſenti rerum ſtatu ſui rationem
non habebant, quæque exacte poſtea imple-
bantur, ſicuti ab illis prædictæ fuerant, uti
videre licet in Prophetis de captivitate Ba-
bylonica, de Chriſto &c. quarum eventum

non ſacri ſolum, ſed & profani Hiſtorici re-

cenſent, quibus fidem omnem abnegare nec
humanum foret: ſola igitur Divina revela-
tione (nam ad futura libera prævidentia ſpi-
rituum ſe non extendit, quæ naturz vires
non excedit) non vero ſola imaginatione,
quæ futuros eventus nec determinat, nec ab
illis determinatur, certo prævideri potuerunt,
& conſequenter quia in S. Scriptura recenſen-
tur, Revelatio vere Divina in hac continetur.
Vide S. Juſtinum in dial, cum Iriphone. Ori=
genem in libris cont. Celſum. S. Cyprianum .
vanit.

Quinti⸗=

niſt.

14 Diſſertatio Prooemialit.

vanit, idol. & præter alios Huetium in demonſt.
Evang. prop. 5. Tertio Divinam revelationem
S. Scripturæ confirmat ſanguis Martyrum
pro ejus veritate generoſe profuſus, clamat
doctrinæ ſanctitas & puritas, teſtatur gloria
miraculorum a ſcriptoribus coævis, fide dig-
nis, nullam exinde utilitatem, quinimo pœ-
nam & perſecutiones expectantibus relato-
rum. Maxime cum horum miraculorum non
ſoli Evangeliſiæ & Apoſtoli, ſed etiam judæi

& gentiles, quorum tamen intererat, eorum

fidem impedire, meminerint. Fatetur Jo-
Jephur l. 18. Antiq. c. 3. ſub Tiberio vixiſſe Je-
ſum doctrina & miraculis clarum: Tiberius
ipſe Jeſum inter deos Romæ cultos referre
voluit, uti narrat Tertullianus in Apol. c. 5.
Celſus apud Origenem c. 7. & Julianus apud
G. Cyfrillum l. 6. infenſiſſimi Nominis Chri-
ſtiani hoſtes eſum miracula ab Evangeliſtis
relata feciſſe negare non audebant, ergo hu-
mano ingenio efliécta non ſunt. vid. præter ci-
tatos P. P. cl. P. Keiſs in tract. de mirac.

Schol. 1. Libertini ſen Quintiniſtæ Auètore Joanne
QCuintino Piccardo an. 1525. in Brabantia graffantes
S. Scripturam pro fabula habnerunt, quos ſecutus
eſt Caſparus Scluvenkfeldius Sileſfius. Deiſtæ ſuhti⸗=
les non audent negare S. Scripturam vitæ & fidei
regulam efle, putant tamen eam tantum eſſe decla-
rationem Religionis naturalis, & juxta normam
rationis intelligi debere, eaque ſolum credenda &
agenda efſe, quæ ratio approbat, & vera vel bo-
na eſſe judicat, reliqua vero negligenda; unde
negant Divinam ſcripturæ inſpirationem. Cum ve-

ro illis obſtent tum teſtimonia ipfius ſeripturæ de

Divina ſua origine, tum vaticinia futurorum im-
Pleta, tum miracula, quibus Prophetæ Dixgun
nam

N

ſuam!
nem
nature
gno t
imo1
eſle v
tentiot
nunyn
Dandi
Deite
Mophe
vint de
vinam
innume
ſellicke,
Videri
Kexl
dehol. 2
ur
dum
logn
mal
puum
Lonto⸗
tranenn
de
Nono
led gde
ino fin
aDeor
Tic⸗
Umt
ern
ſoo
nhlio
lane
Tüpta
ſecke
mores
lolnmn

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 15

1, 1,0.,4
l tgch ſuam miſſionem probarunt: reſpondent, inſpiratio-
Felatone nem hanc fuiſſe mandatum Divinum, religionem
Hhenyrr naturalem renovandi, & ab erroribus purgandi, in
1, Cant quo tamen negotio Prophetæ errare potuerunt,
atuei imo non raro actu erraverunt. Item Prophetias
ee Ne⸗ eſſe vel meras Prophetæ præſumptiones, vel po-
, ſhi⸗ tentioris imaginationis inventa, miracula vero
Anunnoh nunquam faéta ſunt, utpote quibus nulla vis pro-
dus ltln bandi veritatem & Divinitatem Doctrinæ ineſt.
blorumm Deiſtæ Craſiores impudentiores ſun, negant enim
etiamn iut⸗ Prophetas, Jeſum ipfum & Apoſtolos aliquid Di-
1 vini docuiſſe, ſed fuiſſe callidos im oſtores, Di-
lt, e vinam inſpirationem mentitos eſſe, & hac ſpecie
ſtemn . innumeros homines in ſuperſtitionem raptos fe-
Tirlek felliſſe. Omnes hi ex dictis (S. 6.) refelluntur.
: ben Videri etiam poſſunt Huetius de demonſt Evang.
fos let⸗ & ex Proteſtantibus Leland in ſeriptis Deiſiicis.
A, Schol. 2. Deiſtæ contra revelationem S. Seripturæ Solvuntur
u infurgunt I ut certum ſit, S. Scripturam eſſe ver- objesio⸗
iinn pum Dei, conſtare debet, Deum articulata voce nes contra
iis loqui ſolere, audientem non decipi a bono vel pevelat.
Dva malo Angelo, & non fuiſſe mente emotum, co- Script.
t,ehf piam ad Poſteros transſcriptam efſe ſuo originali
Pen conformem; & doctrinam ſcripto ad poſteros
1. transmiſſam ad eos etiam ſpeétare; quæ omnia
eniu. de S. Scriptura difficulter probari poſſunt. Neſp.
ore ς non opps eſt probare, ſolere Deum articulate loqui,
tin geün ſed quod ita loqui poſſit, quod ſane non implicat,
‚Ancen imo ſine locutione etiam per inſpirationem aliquid
Diſe ee a Deo revelari poteſt. Deinde ille cui fit revelatio
tell & inſpiratio certus eſſe poteſt, ſe non eſſe decep-
Umekes tum, tum ex modo revelationis, tum ex miraculis
etn e & rerum prædictarum eventu. De copia originali
cettl ſuo conformi certificat nos Eccleſia, & miracula
veli nullo non tempore in confirmationem facta: &
rau⸗ ſane quis omnia Biblia in toto orbe diſperſa cor-
Ent rupta eſſe credat. Denique revelationem etiam
ane ſpectare ad poſteros, patet ex eo, quod ad bonos
ntmmn: mores & ſanctitatem nos inſtituat quæ non olim
eeliß ſolum, ſed hodiedum preæcepta ſunt, II. Tyn-
dalius

16 Diſſertatio Prooemialis.

dalius in libro: ie Chriftianisme auſſ ancien, due
le monde ait: Si S. Scriptura exiſteret, & viam
Aalutis monſtraret, debuiſſet ſemper exiſtere, om-
nibus hominibus innoteſcere, & non eſſe ob-
ſeura. KReſp. Doctrina S. Scripturæ quoad viam
ſalutis capeſſendam ſemper revelata extitit, licet
non ſtatim litteris mandata fuerit, ſed traditio
oralis ſuffecerit, usque dum ob periculum cor-

ruptionis litteris eam tradi Deus voluerit, unde

omnibus facile innoteſcere poteſt, & ejus ob-
ſcuritatem tollit explicatio Eccleſiæ. III. Stylus
S. Scripturæ nimis eſt depreffus Divinam Maje-
ſtatem non decens, & multa fabuloſa, & reètæ
rationi advwerſantia recenſet, uti cum Voltairo fuſe
pluribus exemplis probare nituntur Deiſtæ. KReſp.
Stylus S. Scripturæ ſatis ſublimis eſt, uti vel ipfi
Deiftæ in Iſaia & aliis cum eruditiſſimis Criti-
cis fateri debent, maxime ſi in textu originali le-
gatur: nihil fabuloſum & rectæ rationi contrarium
continet, & quæ contra eam Deiſtæ objiciunt
a multis jam fuſe refutata ſunt, quæ hic referre
nimis prolixum foret, & ſuo loco ſolventur.
Videri poſſunt præter Origenem contra Celſum &
reliquos, Nonnot in ſuo Lexico Philoſophico, &
auétor Hbri: veritas in lucem prolata adverſus
hujus &tatis pfeudophiloſophos.

Solue- Schol. 3. Spinoza in trakt. Theologico Folitico argu-

tur objer-
tiones
contra
Prophe=
kias.

mentum ex impletione Prophetiarum pro reve-

latione Divina S. Scripturæ enervare conatur.

I. Quia Prophetiæ aut hominum figmenta ſunt,
aut virium naturalium effectus: nam imagina-
tione, qua plures ideæ componuntur, quam ex
principiis erui poſſunt, Prophetæ non ſolum mul-
ta extra intellectus limites poſita cognoverunt,
ſed etiam futura præviderunt, quæ tamen vera
eſſe non ſciverunt, niſi res hoc modo vividiſſime
ab objeéctis affecti ſibi imaginati ſint, & animum

ad ſolum & bonum inclinatum habuerint. Ke/p.

Lex imaginationis poſtulat, ut illæ tantum ideæ
componantur, vel ſeparentur, quas olim ſenſt
ce

N!
lret:

tis mi
Antea
modu
ips
gimtti
nem
Pbetæ
runt;
Eelue
ſecuti
imagin⸗
Cuncta
tur, D
diantib
An he
gdo
Nerte
Wone
Phete
icen
ſtyni
tis
decepe
& 1
Uti lo
reoee
tum
egunt
& Nye
Pleian
Perte
det Re
ſis D
Perka
falis
W. .
tüss e⸗

Kiran

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 17

ncklnn licet alio ordine percepimus: at vero in Prophe-
e dnr tis multæ ideæ excitatæ fuerunt, quas numquam
ſe antea occaſione ſenſuum excitatas habuerunt, &
R modus eas combinandi talis fuit, qui cum rebus
hncntii ipſis concordabat, adeoque ſecundum leges ima-
Xtitt,K ginationis non operabantur, ſed per revelatio-
ſed tnli nem Divinam res futuras cognoſcebant. II. Pro-
enlbnen phetæ omnia ænigmatice percipiebant & docue-
en runt; & pro diverfitate temperamenti, ingenii,
Lejns & educationis vaticinati ſunt, ac præjudicia ſua
II ſecuti fuerunt. Ergo eorum prophetiæ operz
ium imaginationis fuerunt Reſp. Si etiam Prophetæ
1, Enst cuncta ænigmatice percepiflent, ſolum ſequere-
chintt tur, Deum illis arcana per ſymbola revelaſſe me-
elte 1 diantibus ideis imaginariis: modo autem quæritur,
i eli an hæ idezæ formatæ ſint naturali vi imaginandi,
füni quod negamus, quia non ſolum ſymbola & ideas
Criginl . perceperunt, ſed etiam arcanas illarum fig nifica-
itontun tiones. Deinde cum prophetia primo ab ipio Pro-
te Ofe pheta intelligi debeat, Deus modum revelandi &
e hie ehr dicendi ad ingenium Scriptoris compoſuit, unde
lren ſtyli diverſitas non probat, prophetias eſſe effec-
nCin tus naturales. Denique Prophetæ res re elatas
gortin acceperunt, de quibus numquam togita verant,
o Ndi, & inviti fubinde ad vaticinandum vocabantur,
uti Moyſes & Jeremias: Ergo præjudiciis non
itic præoceupabantur. III. Prophetæ ipfſi te-
o ſtantur ſe ſubinde deceptos efſſe. Jer. 20. v. 7.
re au legunt LXX. decepiſti me, & ego deceptus ſum:
mertl & Ezech. 14. v. 9. dicitur: Ego decepi Pro-
n inß phetam illumi. Keſp. Deceptio illa non fuit ex
, (n parte promittentis Dei, ſed Jeremiæ, qui puta-
ſolunt bat Deum ſibi promittere, ſe nihil ab inimicis
o „ fuis paſſurum effe: unde in Hebræo legitur 3
Tamelſ perſuaſus ſum. Apud Ezechielem ſermo eſt de
whi⸗ falſis Prophetis, quos Deus decipi permirtit.
Enim IV. Rouffeau Emil. t. 3. objicit: ut ex prophe-
. . tis certum argumentum petatur, deberet quis efſe

Schram Inſiit. Theol. Tom, I. B

18 Diſſertatio Prooemialis.

teſtis prophetiæ, quando profertur, ne forte a de-
ceptore quodam poft factum prophetia procuda-
tur. Item deberem ipſe exitum prophetiæ vide-
re; & denique conſtare mihi deberet, eventum
caſu fortuito prophetiæ non reſpondifſe. Quæ
omnia prætenſis prophetiis vix convenient. Reſp.
Hæc omnia in prophetiis S. Scripturæ habentur:
inveniuntur in lipris ab oculatis teſtibus omni ex-
ceptione majoribus conſcriptis: earum exitum ex
certiſſimis item hiſtoriæ monumentis, imo non-

nulla hodiedum oculis demonſtramus: & quia in

illis res a ſola Dei voluntate dependentes, nec
humana ratione inveſtigabiles praenuntiantur, recte
concludimus nonniſi afflatu divini ſpiritus eas
prædici potuiſſe.

Solvun- Schol. 4. Miracula ad confirmandam revelationis

tur objec-
tiones
contra mi-
racula.

Divinæ veritatem rejiciunt Deiſtæ, quod ut præ-
ſtent varias miraculi definitiones confingunt. Clar-
kius putat miraculum eſſe eventum rarum & in-
ſolentem. Spinoza dicit miraculum eſſe eventum
mirabilem ob noſtram ignorantiam. Lokius vult
miraculum eſſe eventum, qui ſpectatorum intelligen-
tiam excedat. Vannius eſſe eventum poſt longos
aſtrorum circuitus rediturum. Collin & Zynda-
lius cenſent miracula eſſe occultos ſpirituum crea-
torum effeétus. Verum falſitas harum definitionum
ex vera notione miraculi abunde refutatur, quippe

juxta Catholicos & alios etiam recentiores Phi-

loſophos miraculum eſt effectus, qui nec ex na-
tura rei, nec ex vi creaturarum, ſed in ſolo Deo
rationem ſui ſufficientem habet. Sed contra mi-
racula hoc modo ſpectata inſurgunt Deiſtæ I. quia
miracula fiunt ſuſpenſis naturæ legibus, adeoque

contra naturam, nam diſtinctio inter id quod fu-„,

pra & contra naturam dicitur frivola eſt, cum
altius principium ſupra naturam non detur, quippe
natura eſt ſpeculum divini intellectus, intellectus
autem Dei idem eſt eum ejus voluntate: proinde
quidquid naturæ contrariatur, id intellectui
voluntati Dei adverſatur: cum itaque mirguir
up⸗

Ve

ſupp
inte

admn
cont
cont
Vere.
tern
noce
immn
nele
Tation
decrer
Cfetis
Ut i
hine
bus
Poſkr
R
Krer
Int
Leit
e
gvoe
hon
conti
tut,
topet
Otmni
k
enti⸗
Alas
der
do.
60
tent
Hhira
etian

ſottent
ti pront
pheie di
t, eyennt
Giſle.
Hhlenn
Us Oni
n euinnt
8, inon
: & gi
bentes, 1
Uaorur, tes
Hinim

fexöliti
vod ue
vgunt I
Harun n
ele eyenn

l. kius

rituome
Zeänitun
tutu li,
enticte
ner 6 5
n
conmn⸗
eitel 4
ls,

1

De Theologiæ Dogmaticæ, NWatura, Sc. 19

ſupponuntur fieri invitis naturæ legibus, contra
intelleétum & voluntatem Dei fiunt, adeoque
admitti non boſſunt. Keſp. Nihil fieri poteſt
contra naturam univerſalem, ita ut fimul fiant
contradiétoria, quæ aturz vires deſtruant, bene
vero ſi ab auétore naturæ vires natureæ aliter de-

terminentur, ac modo determinstæ ſunt. Quo

modo Deus nullo mode contra fua æterna &
immutabilia decreta agit, cum enim plura decer-
nere potuerit, quam quæ in naturali rerum nexu
rationem ſui habent, cum ordo naturæ à Deo
decretus ſit contingens utpote a liberis ejus de-
cretis dependens, & cum Deus non decre erit,
ut nihil umquam fieret præter aut ſugra naturam,
hinc quando videmus aliquid fieri, qued in viri-
bus & ordine naturæ ſuam ratid nem hæbere non
poſſit, colligamus, Deum ab æterno decreviſſe,
ut hoc vel illo tempore, & modo ordo naturzæ
ſuſpendatur, & fſic miracula non erunt ejus de-

cretis contraria. Deinde certum eſt altius natura

naturata, quæ eſt contingens, principium dari,
ſcilicet Deum naturam naturantem: ſupponit quip-
pe hoc argumentum Deum mundum hunc eſſe,
quod alibi refutabitur, unde mundus & natura

non eſt intellectus Dei, & ſi in mundo aliquid

contingit, quod in ejus legibus non fundatur, in-
telligente & decernente Deo fit, nec ei contraria-
tur, ſed tantum legibus natutæ hæc exceptio de-
rogat. II. Quod ſupra naturam fit, fupra Dei
omnipotentiam fit, fupra quam nihil fieri poteſt:
& ſane miracula non ab initio mundi ab omnipo-
tentia Dei fiunt, nec repe ite Dei acticone, quia
alias Deus ſucceſſive & modo finito ageret. &
per miraculum turbaretur nexis rerum in mun-
do. „ o. Deus eſt zuéior naturæz. & quod ab
eo ſupra naturam præſtatur, non ſupra omnipo-
tentiam, ſed ab ea in mundo efficitur Deinde
miracula habent raconem ini & exiſtunt ſemper
etiam ab initio mundi in æter itate Dei, cui om-
nia ſunt præſentia, licet non in initio mundi
B 2 phy-

20 VDichertatio Prooemialis.

phyſico pro illo ſinn æternitatis extra eum exti-

terint. Quod vero per miraculum nexus rerum

ordinarius ſuſpenſis naturæ legibus turbetur vel
potius immutetur, nihil abſurdum eſt, ſed Dei
omnipotentiam magnificat III. Miracula non
ſerviunt ad cognitionem Dei, quia ex effectibus
naturæ, & pulcherrimo mundi ordine melius cog-
noſeitur. &„ o. Opera hæc quotidiana homines
non ita trahunt, licet per ſe efficaciſſima, unde
Deus miraculis utitur; maxime vero, ut revela-
tioni a ſe factæ motivum credibilitatis accedat.
IV. Miracula Chriſti, Moyſis & Prophetarum
ab eorum ſeétatoribus conſcripta ſunt, qui com-
modis ſuis ſtudebant, & conſequenter funt ſub-
leſtæ fidei. „α ν CHæc miracula habent omnia
criteria veritatis: ſunt enim poſſibilia, a ſcripto-

ribus coævis ſine ulla propria utilitate, imo inter
ipſas fidei perſecutiones conſcripta. V. Miracula

etiam a dœmonibus fieri potuerunt, quorum vires
naturales necdum nobis ſunt cognitæ: & Deus
ſubinde permittit ut a falſis prophetis decipiamur.
Reſp. Miracula ordinem naturæ tranſcendunt, &
ſerviunt ad ſanam doctrinam & pietatem ſtabilien-
dam, quod ſane doeemonum & ſpirituum creato-
rum opus non eſt. Impoſtorum vero miracula

in confirmationem fallæ docéctrinæ fieri non pof-

funt, unde illis tamquam præſtigiis fides habenda
non eſt, quia cum miraculis Chriſti & aliorum
comparari non pofſunt. VI. Deo indignum vi-
detur, ut verbis ſuis fidem per miracula aſtruat,
quam ejus ſumma veritas per ſe meretur. Kej/p.
Cum doctrina revelata a priori demonſtrari non
poſſit, Deus cum ea miracula adeo evidentia con-
neétere voluit, ut nulla fraudis ſuſpicio ſupereſ-
ſet, licet deinde quando de revelatione faéta certi

ſumus miratula pro demonſtrandis veritatibus re-

velatis non fint neceſſaria. Plura de miraculis,
præſertim falſis Gentilium Iſidis, EÆſculapii, Ve-
ſpaſiani etc. miraculis videri pofſſunt apud Cl. P.
Gazzaniga in Pral. Theol. tom. 4.

Schol.

e!.

Klol 5.
Dutan
ſertun
(ocie
trum
zonui
3 M
gunnerr
udio
Crikicn
Tiberi
ſande
nen W.
tas 20
ſerigto
Kol. 60.
s a
orn
Verit
do
all.
iguß
e
ſen.
is le
Ell tan
Im
Vibn⸗
008 T
in
ha
.
!
i.
tria
tribn
falid
Dus 1
ſenten
chrin

De Theologiæ Dogmatice, Matura, Gc. 21
ent hol. 5. Teſtimonium SJaſephi de Chriſto allatum Teſtimo-

W“ putant nonnulli per piam fraudem ejus ſeriptis in- nium SJo-=
. in ſertum eſſe. Sed illis obſtat I. conſenſus omnium ſepli gu-
3

Codicum manufcriptorum. 2. Auétoritas Pa- dgi ge-

bmen trum Eaſebii, Hieronymi. Sophronii, Kuſini, So- nuinum de
HSS zomeni, locum hunc ex ſcriptis Joſephi citantium. Cariſto.
meſien⸗ 3. Ipfum fſilentium Joſephi, ſi probari poſſet, ar-
hinm gumento feret, eum metu gentis ſuæ & partium
Em, u ſtudio Chriſti geſta reticuiſſe. Vide Martin. in
It eee rtica demonſt, teßim. SJoſephi de Jeſu Chriſto.
is irtel Tiberii Conſilium de Chriſto inter Deos nume-
hteunn rando ſuſpeétum videtur Aufſtoribus der allgemei⸗
, t nen Welthiſtorie. Verum nulla apparet probabili-
kr intkt tas ad tollendam veritatem teſtimonii vetuſtiſſimi
Lhelt end ſcriptoris Tertulliani fufficiens
4, iſcr Schol. 6. Lovanienſis Academia an. 1587. & Duacen- An omnia
7 Mun ſis an. 1588 has propoſitiones a Leſſio editas cen- à Deo im-
ſura inuſſerunt: Non eſt neceſſarium, ut ſingulæ mediate
ene veritates & ſententiæ ſint immediate a Spiritu San- inſpirata
e:6 Ro ivſi ſeriptori inſpirate. Item: Liber aliquis, ſint §. §.
tecſin qualis fortz eſt ſecundus Wachabcorum, humana ſoriptori-
ume induſtria ſine aſſiſtentia spiritus Sankti ſceriptus, bus.
bn ſurli ſi Spiritus Sanbtus poſteg teſtetur, nihil ibt eſſe fal-
Unn ne ſum., eficitur ſoriptura ſacra. R. R. P. P. Societa-
o tis Jeſu pro hac ſententia apologiam ediderunt,
ei pon, cui tamen Lovanienſes Doéëtores juſſu Epiſcopo-
iles hie rum an. 1588. reſpondentes, ſuam cenſuram pro
i & Anm viribus defenderunt. Verum licet inter Catholi-
indignut cos Theologos communior ſit ſententia, omnia
denkint. in S. Scriptura ſacris ſcriptoribus proxime inſpira-
letut. 4 ta a Deo fuiſſe, cum inibi ſæœpe dicatur: Locutus
onſtrui⸗ eſt Dominus ad Monſen gc. Et: Haœc dicit Domi-
identit us Deus. Notat tamen Culmet in diſſert. de in-
e n ſoir. & §. Libror. Theologos illos, qui duo vel
ne nlit tria inſpirationum genera agnoſeunt, & cum Pa-
etint tribus S. Scripturam Divinitus inſpiratam, & in-
de vndi. fallibilis auétoritatis eſſe docent, ab iisdem Patri-
elhgi, bus non eſſe ſecernendos, non enim aliam tenent
r a e ſententiam, ſed Patribus honorem deferentes, id

clarius explicant, quod illi obſcuriori methodo de-
* B 3 Lernhen.

Libri S§.
Scriptu-
1r &.

22 Diſſertatio Prooemiaglie.

fenderunt; neque varia inſpirationum genera in-
ducunt, nifi ut facilius hæreticorum ora præclu-
dant, & dogma dilucidius exhibeant Sane, per-
git Calmet fſi res 0 expendatur, difficillime
ab eorum di ione abſtineri poſſe in enimus,
unaque utiiteti illud conducere agnofcimus, ſi
ſacros Authores ſübinde, ut Divinam fibi vindi-
carent authoritatem, Spiritus Sanéti, a quo du-

cerentur, & ne in errorem inciderent, direétio-

nis & præſentiæ tanfum indigos fuiſſe fateamur.
Denique an omnia verba & ſyllabæ S. S. ſcripto-
ribus a Deo inſpiratæ fuerint, controverſia eſt
Scholaſtica, de qua vid. P. Graveſon de S. Script.

Pp. I. O. Z. Serry diſn. 3. de fid. & alii.

Sacra ſeriptura feptuaginta duos Li=
bros comleititun, ſcilicet quadraginta quin⸗
que veteris Teſtamenti, qui ſunt I. Geneſis,

2. Exodus, 3. Leviticus, 4. Numeri, 5. Deu-
teronomium, 0. Joſue, 7. Judicum, 8. Ruth,

9. 10. 1I1. 1I2. Quatuor Libri Regum, 13. 14.

Duo Paralipomenon, 15. 16. Primms. & ſe-
cundus Esdræ, 17. Tobias, I13. Judith, 19.
Eſther, 20. Job, 21. Pſalmi, 22. Prov verbia,
23. Eccleſiaſtes, 24. Canticum Canticorum,
25. Liber Sapientige, 26. Kccleſiaſticus, 27:
Iſaias, 28. Jeremias, 29. Baruch, 30. Eze-

chiel, 31. Daniel, 32. Oieas, 33. Jel. 34.

Amos, 35. Abdias, 36. Jonas, 37. Micheas,
38. Nahum, 39. Habacuc, 40. Sophonias,
41. Aggæus, 42. Zacharias, 43. Malachias,
44. Duo libri Machabæorum.
Novum Teſtamentum viginti ſeptem
I ibros continet, hoc ordine I. Evangelium

S. Mat-

V

§ Natt
Koann-
40 Rom

Dam

II. Unan
loſſenles.
15. Ib.
Utum, I.
1 Hehra
DaS §.
4 Vnatr

3. Ho
tos sgao
ſtat ex
E Con
Au⸗
(ato in
Libros,
eſt Cont
E vr Di
4. li
lin nn
gen
RAeue

Clrez

1. Qod
des, In 4

Ktanel

Ubi ger
Iumin,
Mus Dei
in fuen

De Theologiæ Vogmaticæ, Natura, Gc. 23

gedeta r⸗ S. Matthæi, 2. S. Marci, 3 S. Lucæ, 4.
aé, S. Joannis, 5. Acta Apoſtolorum, 6. Epiſtolam
Sree ad Romanos, 7. 8. Duas ad Corinthios, 9.
fin Unam ad Galatas, 10. Unam ad Epheſios,

ſauet II. Unam ad Philippenſes ,12. Unam ad Co-
i loſſenſes, I3. 14. Duas ad Theſſalonicenſes,

n 15. 16. Duas ad Timotheum, 17. Unam ad
Sed. Titum, I8. Unam ad Philemonem, 19. Unam
m ad Hebræos, 20. Unam S. jacobi, 21. 22.
in Duas S. Petri, 23. 24. 25. Tres S. Joannis,

i 3. Hos omnes recenſitos Libros Canoni-
cos agnovit antiqua etiam Eccleſia: uti con-
ſtat ex Epiſtola 3. Innocentii I. ſcripta an. 405.
Erx Concilio III. Carthaginenſi, cui interfuit
h . Auguſtinus an. 397. & ex decreto Gelaſi
te dato in Concilio Romano an. 404. Quin & illos
Gen Libros, de quibus inter nos & Proteſtantes
1 N eſt Controverſia, memorant antiqui Patres,
Nu & ut Divinos laudant: ſic

1 1
4. Librum dobiæ in canone recenſet Conci- LViber To-
M iium Hpponenſe an. 393. can. 38. 5. Cyprianus H eſt
8 ſeie de opere & eleem. S. Ambroſius l. de Tobia c. I. Cuome-
Noenn d. Auguſtinus l. 2. de dobtr. Cwiſt. c. 8. Difficul-u.

3 tas circa hiſtoriam hujus libri in eo conſiſtit.
li 1. Quod domus Saræ dicatur fuiſſe in Ra-

ges, in qua civitate etiam Gabelus fuit Zob. 4.
er „*& tamen c. 9. cum Tobias veniſſet ad locum,
in „ ubi Sara erat, miſit inde Angelum ad Gabe-
dolimg lum in Rages. 2. Quod c. 14. v. 7. dicatur do-
MI“, mus Dei, quæ incenſa eſt, reædificanda, cum
tiamen eo tempore Templum necdum ever-
t e ſum fuerit, quod modo contigit an. 134.
, B 4 a fine
NI

.

24 Diſſertatiog Prooemialis. L N

aà fine regni Ifraelitici, ubi Tobias jam mor- Lon.
tuus tuerat. 3. Quod c. 14. v. 6. Iſiaelitæ di. ℳI.1
cantur reverſuri a captivitate, cum tamen ſo- Hheris
læ Tribus juda & Benjamin redierint. Verum dt:
prima difficultas facile ſolvitur, ſi dicamus unmnu,
domum Saræ non fuiſſe in Rages civitate Me- mmn uli
dorum quæ poſita eſt in monte Ecbatanis, hxc al
ſed in alia Ra ges civitate Medorum, quæ erat mwore, gn
in planitie, uti patet Tob. §. v. 8. ubi Rages Cpitolas
montana Gabelis, a Rages Saræ expreſſe di- (tit, lie
ſtinguitur. Secunda difficultas ex eo evane- Mlins
ſcit, quod Tobias ibi tanquam Propheta uta-
tur præterito pro futuro. & futuram everfſio- n
nem prædicat. Tertia Prophetia loquitur de Wed

I. ze
10. n.

duabus tribubus reverſuris, quze nomine ſtidl
Ifraelitarum intelliguntur., ſicuti etiam Tob. 4. Dhine
v. 19. Kex Jeruſalem, Rex Ifrael vocatur. fub non
Fiber Ju- . Lihbrum Judith teſte &. Hieronymo in unumI
d.ln. prſ. Synodus Nicæna in numero ſanctarum
ſcriptnrarum legitur computaſſe. Et quando 0
S. D. ſubdit. Cujus authoritus ad roboranda illa, atat
qu& in contentionem veniunt, minus idonea judica- hungi

tar: intelligendus eſt, quod fidei controver- r l e
ſias non tractet, ſervit tamen ad informandos Ady
mores. Eundem Librum ut Canonicum re- It, cre
cepit Eccleſia Africana teſte S&. Auguſtino l. 2. irs Iu
de doſdr. Chriſt. c. 8. & Origener hom. 19. in (ng .
Nerem. Chronologia hiſtoriæ jJudith necdum Diim
quidem certo determinata eſt, ſed hoc verita- * Et. §

tem ejus non evertit. vid. Huetium de dem. Ev. tin
Bellarminum de &. Script. Graveſon in iſt. Ecl. 4
. eeonit
TLiber 6. Poſtrema capita Eſtheris habentur in ve- ſpol n

Eſther. teri verüione Græca: §. Baßlius l. 2. cont. Auihor
. Fusde.

De Theologiæ Dogmaticæ, MWatura, Se. 25

SIm Eunom. citat. c. I4. V. II. J. Auguſtinut l. 1.
HHalltei conf. 1. duas epiſt. Pelag. c. 20. citat. ex c. 14.
Inkmn Eſtheris verſum 13. ex c. 15. v. 3. & conclu-
int. iu dit: Hoc verum eſſe non conjelktura ſuſpicamur
ſidem humana, ſed evidentiſſima Divinarum ſeriptura-
Ciyitateh yum authoritate dignoſcimur. Poſtrema etiam
Ecbaam hac capita fuerunt in antiquo judæorùm ca-
NREe none, quia Joſephurs l. II. autiq. c. 6. duas
Ouikg epiſtolas Afſueri & Mardochæi ex Hebrzæo
eeteet, citat, licet tempore S. Hieronymi in illo non
reeue amplius haberentur.

Mupleur⸗ 7. Liber Baruch citatur a & Cipriano l. 2. Liber Ba=⸗
nun eet con. Jud. c. 5. J. Hilario prœf. in Pj. G. Cyrilio ruch.
linde 1. 10. in Julian. §. Amhbroſio I. 1I. de fide, Eu-
de n ſehio l. 6. demonſt. Evang. c. 19. ſub nomine
Eium Divinz ſcripturæ. A multis etiam antiquis
vomn ſub nomine Jeremiæ, cum cujus Prophetia
Herun unum librum olim conſtituebat, citatur. 63

ſanctam, . „ . . .
0 an 8. Orationem Azaric in Daniele Propheta Oratio
di citat & Auguſtinus ey. 122. & S. Athanaſiur in Axari.
0 0 hun „

o Synopſt. Himnum Trium Puerorum &. Cypria Hymnus
und nus 1. de or. Dom. vocat Divinam ſcripturam, trium
nne Auguſtinus I. de nat. boni c. 16. ex eo pro-puero-
inonnu⸗ bat, creaturas eſſe bonas, quia lux & tene-um.
oned pra laudant Deum. Hiſloriam Suſanne Ori- Hiſloria
ain genes I. I. in Lev. & in epiſt. ad African. ut Suſannæ.
I. Divinam ſcripturam contra negantes defen-
Un e „ dit. J. Fulgentiur ad Ferrandum ad probandam
Aho Spiritus Sancti Divinitatem ex cap. 13. ver-
ſum 42. & 45. adducit. S. Hippolytus eam
niH. exponit. l. in Dan. & uſ. S. Hieronqmus l, 2.
* apol. adv. Ruſſn. c. 9. dicit eam non habere
beum „Authoritatem juxta Rabbinorum, non vero
1 1, “ 8 G juxta

26 Diſſertatio Prooemialit.
=

Eiſoria juxta ſuam ſententiam. Hiſtoria de everſo Bel
Bel. citatur a &. Cipriano l. de or. Dom. eamque
Theodoretur interpretatur. Ejusque jam ante
meminit S. Irenæus I. 4. cont. oœr. c. 5.

Liber Sa- 9. Liber Sapientiæ citatur in Novo Teſta-

pientix. mento Matth. 27. v. 43. Hehbr. II. v, 5. 2. Cor. 4.

v. 4. a S. Juſtino dial. cum Iriph. Origene I. 7.
in ep. ad Kom. . Cypriano l. de mortal. &
&. Baſilius l. 5. contra Eunom., eum Divinum
Teſtimonium vocat.

Liber Ec- LIo. Iähber Eccleſiaſtici citatuz in Novo Te-
leſiaſtici, ſtamento Joan. I4. V. 23. Eum ut Divinum
laudat & Athanafius in Snopſt. J. Epiphaniut
in Ancorato. S. Hieronimus ey. 33. Et ita defi-
nivit jam olim Concilium Epheſinum, epißt.
ad Synod. Pamphiliv, & Toletanum VIII.
can. 2.

Libri Wa⸗ II. Eihbri Machabaorum laudantur ut Di-

chabæo- vini a Tertulliano l. adv. Juda. c. 4. ab Origene
umd. J. de Martyrio. & Auguſiino l. 18. de Civ. Vei
c. 36. J. Damaſceno in or. de his, qui cum fide

obierunt. Difficultates Chronologicas præter

alios ſolvit Canus de loc. Theol.

Laput ug 12. Ultimum caput &. Marci ut Canonicum
H agnoſcit S. lrenæus l. 3. cont. Lœreſ. c. 22. . 2.
De ſudore O. Auguſlinus de conſ. Evangeliſt. l. 3. Illud de

ſangui- ſudore ſanguineo Chriſti Luc. 22. expreſſe

71eo. defendit S. Athanaſius l. 6. ad Theophil. ana-

thema illis dicens, qui hoc negant, & §. Au-
Iiſtoria guſtinus l. 3. de conſ. Evang. c. 4. Hiſioriam
adulteræ, adulteraæ Joannis 8. agnoſcit S&. Athanaſius in
Synopſt. d. Chryſoſtomus hom. 60. in Joan.
J. Hie-

5

NTe

5 Uyron,
1. 33. in.
13. Er
ollmno /
Aulroha

tatur 46

ro 4, 20.
Itur 10 6
§ ſodh⸗
le fobitu
Hinomn
loannis .
Cone. Cartl

Arn

luno can. 1
IWe.
Mentariis
Arſi
Ne. d.

o 1. Ca.

Hinmds eſt
ſetuſior,
Kofc
Uih ſer
Cqnod ne
Hun Me
Es, ⸗
COlltenni
2 dhlo
mlnis en
cognovi
nerum
Cedatur,
(et: 6 en
nomin

lunſ,d

M. einuct.

Ge uma
. t.

Novo le⸗
15. 2. t
Dignel
nortt.6
Im Dmine

in oo
UE Dinr
G Lylten
Lti
inun, 1
nun

Ntur u!
i0)
1 ,u
. t n .
glcs Ne

tCun
een
elle

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, S&c. 27

G. Hieronmur l. 2. contra Pelag. S. Auguſtinus
13 Epiſtola ad Hebræos recipitur a & Hie- Epiſtola
ronymo ep. ad Dardan S&. Athanaſio in S&ynopfi. ad He-
S&. Ambroſio! 2 de Cain. Eviſtola S. Jacobi ci- Scor. bi
tatur a & Cypriano I. ad Nouatian. & §. Augu- . SJacobi.
Ntino ep. 29. ad Hieron. Eriſtola 2. S. Petri ci- 2da S. Pe-
tatur a & CGregorio W hom. 18. in Exech. Epi- tri.
Rola S. judæ ut Divina laudatur a Tertulliano & gudæœ.
l. de hubitu muliebri. Origene in c. 5. ad Rom.
§. Hieronimo de ſcript. Eccleſ. Epiſtola 2. 2da &

S. Joannis citatur a S. Cypriano in I. 2. ſent. Stia &.

Conc. Carthag. & tertia in l. de cœleſti Hierar. Joannis.
c. 3. Apocalzypſis laudatur à Conciliis, Ancy Apoca-
rano can. ult. Carthaginenſi III. c. 47. Toletano lypſis.
IV. c. 16. G. Juſtino & Irengo, qui eam com-
mentariis illuſtrarunt. & Athanaſio in Simnopſi.
&. Auguſtino tr. 36. in Joan. J. Ambroſio in
Hj. 40. &. Hieronimo ey ad Dardau.

Schol. I. Canon ſeu index S. S. Librorum triplex eſt: Canon
Primus eſt Judorum. Hic non videtur eſſe Esdra Hebræo⸗
vetuſtior, ante quem nulla S. S. Librorum colle- rum.
tio faéta fuit, cum necdum in unum librum com-
pacta fuerint duodecim Prophetarum Vaticinia;,
eoquod nonnulli Prophetæz exiguo tempore Es-
dram præceſſerint. Vetuſtier tamen eſt Macha-
bæis, utpote ante quos omnes libri in hoc Canone
contenti a 70. Interpretibus ſub Ptolomæo Phila-
delpho in Græcum translati dicuntur Unde com-
munis eſt ſententia, Esdram Canonis Hebræorum
eſſe Auétorem, quem deinde Synagoga magna re-
cognovit, & authenticum declaravit. Circa nu-
merum Librorum, quos Esdrinus Canon comple-
Gtebatur, communius hi Libri illi tribuuntur, ſcili-
cet: Geneſis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deute-
ronomium, Joſue, Judicum, & Ruth, Samuelis
1mus

Diſſertatio Prooemialir.

Imus & adus, 3tus & Atus Regum, Primus &
2dus Paralipomenon, 1mus & 2dus Esdræ, Pfal-
mi, Prowerbia, Eccleſiaſtes, Canticum Cantico-
rum, Iſaias, Jeremias & Lamentationes, Daniel,
Ezechiel, Job. Eſther, 12. Prophetæ minores. Præ-
ter libros hoc Canone contentos olim extabant alii
etiam Libri Sacri, ſcilicet Tobiæ, Judith, Sapien-
tiæ. Feccleſiaſtici, & duo Machabæorum: imo
alios plures in veteri Lege a Prophetis conſcri-
ptos efſe, qui non amplius extant, patet ex ipſa
S. fcri tura, quæ ſequentes citat, ſeilicet: Li-
brum bellorum Domini Num. 2r. Librum Juſto-
rum Joſ 10. Librum verborum Salomonis 3 Reg.
II. v. 41. Librum verborum Regum IIrael, 3 Reg.
14. Librum verborum Regum Juda, ibid. Librum
Samuelis, 1 Reg. 310 Librum Nathan, 1 Paral. 29.
Librum Gad, ibid. Abiæ Prophetæ, 3 Reg. 5 Addonis
Prophetæ, 2 Paral. O. Jehu Prophetæ, 2 Paral. 20.
Choſai Prophetæ, 2 Paral. 33. Salomonis tria mil-
lia Parabolarum, 3 Reg. 15 Salomonis Cantica
quinquies mille, & Salomonis Phyſicam, ibid. Li-
brum Enoch, ep. S. Jud. Epiſtolam Eliæ Prophe-
tæ, 2 Paral. 21. Jeremiæ deſcriptiones 2 Mach. 2.
Librum dierum Joannis Hircani. His addi poteſt
Liber Kldad & Medad, apud S. Athanaſium in
Synopſi, Pſalmus unus ultra 150 Pſalmos, & Te-
ſtamentum Moyſis. Porro an hi Libri, qui inter-
cigderunt fuerint Divini, certo definiri non poteſt:
illi tamen, qui a S. ſcriptura citantur ſub nomine
Prophetiæ vel Viſionis, item qui citantur in teſti-
monium dictorum in S. ſcriptura, vel ad quos illa
remittit pro ampliori notitia haurienda, videntur
ſacri fuiſſe. Præter Esdrinum Canonem Genebrar-
dus duos alios admittit: unum a Synodo Jeroſoly-e
mitana confectum, quam de ſacris Codicibus ad
Ptolomæum Philadelphum mittendis, & de 70 In-
terpretibus eos Græce reddituris coactam eſſe vult,
in quem Canonem relati ſunt Libri, qui poſt Es-
drinum Canonem prodierunt, ſcilicet Tobiæ, Ju-
dith, Eccleſiaſtici & Sapientiæ. Alter Canor fa⸗
us

DTel

Eus elt in
Edducæo
in gvo (.
ferunt.
Miani Ate
Kobpn
ſolom &
ale afl
Ni Ettem
len ſcript⸗
minime eſf
Pebreis hu
Veteres Da-
llins ep.

Prle capti)

35 Dsdra
C. I9. 10.
1 di
2 hoe
aperto .
6de oe
ſerentem
eſt, en
VIt: Loe
int, gul
Cbleuns
Hatio 40
Cun mull
UMerülle
o inciſke
Müäritatis
Eutn Odle
le it
deißl
Tas Nd
Rdin
um err
lre es
enici

lnt ach

1, Müns
Rölrr, N
un CeNt
Dnes, Dinis
inotes. e
extaban
lth, Ke
eorum:
hetis ooni
Datet er 3
ſellcet:
brom un
3

monis 1
1ld 3N
it Löhn
n,I ed,
gs en
E,2
onis tr
non eu

is aoi e

Amos, 4
i, Cnien
non Me
irſob,
anturinte

GO
Ad .

en Ce,
oto ſen
(Codie
Ut
gin
et ſobit,,

ltern .

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 29
ctus eſt in ſeptima Synodo, quæ ad damnandos
Sadducæos, & probandos Phariſæos coacta fuit,
in quo Canone etiam Libri Machabæorum repoſiti
fuerunt Verum cum nec veteres Hebræi nec Chri-
ſtiani alterius Canonis quam Esdrini meminerint,
& Joſephus ipfſe l. 1. cont. Appion. teſtetur, duo
ſolum & viginti ſacra volumina gentem ſuam uſur-
pare a Moyſis temporibus ad Artaxerſis Longima-
ni ætatem ſcripta, ab hac vero ætate ſingula qui-
dem ſcripta, ſed eandem, quam ſuperiora fidem,
minime efſe aſſecuta, alius ab Esdrino Canone ab
Hebræis non fuit confſtitutus. Rurſus nonnulli
veteres Patres uti Clemens Alex. I. I. ſtrom. S. Ba-
filius ep. ad Chilon. putarunt, ſacros Libros tem-
pore captivitatis Babylonicæ penitus interiiſſe, &
ab Esdra eo modo reſtitutos efſe, quo Il. 4. Esdræ
c. I4. 19. 20 & 21. narratur, fſcilicet Esdram a Deo
ad inſtruendum populum vocatum afſſumptis viris
ad hoc deſtinatis vocem invitantis audiviſſe, ut
aperto ore oblatam potionem biberet: Qui proin-
de ore hiante liquorem aqueum colore ignem re-
ferentem potavit: quo hauſto ſapientia repletus
eſt, apertumque ad loquendum os nunquam quie-
vit: Eodem intelligentiæ ipiritu viri illi donati

funt, qui dictantis verba ita excipiebant, ut ne

obſcuris quidem ſcripto exprimendis deeſſent, unde
ſpatio 40 dierum 204. Libri exarati fuerunt. Sed
cum nullibi in S. ſcriptura legamus S. S. Libros
interiiſſe, cum eorum conſervatio Chaldæis omni-
no indifferens fuerit, utpote qui Judæis toto ca-
ptivitatis tempore Sabbata & cætera Legis man-
data obſervare permittebant 2 Par. 36. cum ingre-
dibile ſit, Jeremiam, Ezechielem, Danielem &c.
Sacris Libris caruiſſe, melius dicitur S. S. ſcriptu-
ras apud Judæos nunquam penitus interiiſſe, ſed
Esdram eas fſolum correctis levibus Amanuen-
ſium erroribus in unum corpus redegiſſe. Deni-
e Esdram veteribus Hebræorum characteribus
hoeniciis & gyptiis, qui litteris Samaritanis
ſunt affines, novos Chaldæos ſubſtituiſſe, doctiſſi-
. me.

3⁰ Diſſertatio Prooemialis.

me probat Calmetus in Diſſertatione de hac mate-
ria ſcripta, & vel ex eo conſtare poteſt, quod, ſi
Characteres Hebraici noſtræ ætatis a Chaldæis dif-
ferrent, nullibi amplius Charaéteres Chaldaici ex-
tarent, cum moderni Chaldaici ab Hebraicis non
differant.

Schol. 2. Secundus Canon S. ſcripturæ eſt Catholi-
corum: de hoc probabile eſt, Canonem quatuof
Evangelia continentem ante S. Joannis Evange-
liſtæ obitum eſſe conſtitutum: ita teſtatur Euſe-
bius I. 3, hiſt c. 24. Paucis poſt annis collectio-
nem MWpiſtolarum factam eſſe, conjicimus ex epi-
ſtola S. Ignatii ad Philadelph In antiquiſſimo hoc
Canone videntur fuiſſe 4 Evangelia, 13 Epiſtolæ
S. Pauli, Prima S. Petri & S. Joannis, quas ſolas
laudat S. Polycarpus Hic Canon ptimum parti-
cularium Eccleſiarum conſenſu approbatus fuit,
cui deinde Eccleſia Jeroſolymitana, Epiſtolam ad
Hebræos, S. Jacobi, & S. Judæ, & Eccleſiæz
Afiaticæ Epiſtolam ſecundam S. Petri, S. Joannis
ſecundam & tertiam, & Apocalypfſin adjecerunt,
quarum fides cum remotioribus Eccleſtis non ſta-
tim explorata eſſet, mirum non eſt, quod eas in
dubium vocaverint. Sæculo 2do Canonem Libfo-
rum veteris Teſtamenti edidit Melito Sardenſis te-
ſte Euſeb. l. 4. hiſt. c. 26. & Origenes, teſte eodem
c. 25. Sæculo 4to S. Gregorius Nazian. tom. 2.
Oper. Ruffinus expoſ. in ſymb. S. Athanaſius ep.
39. S. Hilarius prol. in Pſ. S. Hieronymus in pro-
logo Galeato Canonem S. S. Librorum ediderunt,
item Concilium Laodicenum c. ult. Porro in om-
nibus Eccleſiis Catholicis Canon S. S. Librorum
hos ſemper complexus eſt, qui ideo etiam vo-
cantur Libri Protocanonici, fſcilicet; Geneſin,

Exodum, Levitum, Numeros, Deuteronomium?p

Joſue, Judicum, Ruth, quatuor Regum, duos Pa-
ralipomenon, Esdræ rmum & azdum, Job, Pfſal-
terium 150 Pſalmorum, Proverbia, Eccleſiaſten,
Canticum Canticorum, quatuor Prophetas majo-
res, & duodecim minores, quatuor libros Eenn.
ge 1

7

geliorn
Pauliu
tigan 6
tes aut
wum (2
TOrun,
teſte H.
udth,
Pput .
Koria de
4,ud 5.
ſoria ad
Dreds,
cohl, ke
dem telt
teſte eo⸗
Ahocal
deßid
Otnniun
Ratuit
nibus
conſe,
alente
Aſtaten

ol3

tins fui
imonien
Mniche
Veteris
ſolum
Dangel
Iund1.
Aokl
NMn
kejecen
Veteris

i. De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 31

ne dehen geliorum D Actus Apoſtolorum, 13 Epiſtolas S.

hort,in Pauli unam S. Petri & S Joannis. Hos Libros an-
saCule tiqua Concilia & Patres ſemper exhibent, ſequen-
es Chlhiit tes autem non fuerunt ſemper in omnium Eccleſia-
b Hemm rum Canone; ſcilicet, Eſther, hymnus trium pue-
rorum, hiſtoria Suſannæ, & Draconis in Daniele
ke et 1 teſte S. Hieronymo præf. in Dan. Baruch, Tobias,
nonen t Judith, Sapientia & Eccleſiaſticus, ultimum ca-
oanns Eiet put S. Marci teſte S Hieronymo ep. ad Hedib. hi-
n telim! ſtoria de Sudore ſanguineo, & Angeli apparitione
Annis e apud S. Lucam, teſte S. Hilario Il. 10. de Trin. hi-
feims en ſtoria adulteræ apud S. Jannem., Epiſtola ad He-
tiilim bræos, teſte Euſebio l. hiſt c 3. EKpiſtola S. Ja-

cobi, teſte eodem ſt. 23. Epiſtola 2da S. Petri, eo-

dem tefte 1. 6. c. 18. ſecunda & tertia S. Joannis,

ne teſte eodem I. 3, c. 25 Epiſtola S. Judæ, eod. &
nen Apocalypfis, eodem teſte c 8 Hodie vero ex
“ definitione Tridentini omnes hi Libri ſunt in
omnium Catholicerum Canone, quod Seff. 4. ita
eti, 8 ſtatuit: Siquis autem libros ipſos integros um om-
D nibus ſuis partibus, prout in Kccleſia Catholica legi
1 eitzn agneru⸗ „S&' in ve eri vulgata Latina editione
rols habentur, pro Sacris & Canonicis non ſuſceperit..
Gnanrs anathema ſit.

to dn Schol. 3 Tertius Canon eſt Accatholicorum, qui va- Canon

ges, Ar⸗ rius fuit apud diverſos hæreticos. Sæculo amo Accatho-
Nuin i Simoniani „Sæculo do Marcionitæ „ S2%0ο“lo 3tio licorum.
Athotdad . Manichæi, quos ſer uti ſunt Albigenſes „ Oomnes
Cnymgi veteris Teſtamenti Libros rejeçerunt : Ebionitæ
rn els ſolum Evangelium S. Matthæi. C erinthiani ſolum
1. Dooi Evangelium S. Marci, Marcionitæ ſolum Evange-
4 G Ur lium S. Lucæ, Valentiniani ſolum Evangelium S. Jo-
e⸗ eün annis admiſerunt, teſte S Irenæo, Cerdoniani Acta
A „ Aboſtolorum, Ebionitæ ommes Epiſtolas S. Pauli,
Ne Toen & Marcionitæ Epiſtolas ad Timotheum & Titum
Eenten le rejecerunt. Proteſtantes noſtri temporis omnes
egun veteris Teſtamenti Libros in Canone Judæorum
un (n. I.) non repertos rejiciunt: Moderni Luthera-
nlren ni omnes quidem Novi Teſtamenti Libros cum
Pohfens Catholicis pro Canonicis ſaltem cgmmunius ad-
vor e . mit⸗

32 Diſſertatio Prooemialis. H
mittunt: Chemnitius tamen & Magdeburgenſes,
Epiſtolam ad Hebræos, S. Jacobi, S. Judæ, ſe-
cundam S. Petri, ſecundam & tertiam S. Joannis
& Apocalypſin rejiciunt, quam tamen Magdebur-
genſes admittunt. Contra hos ſtat continua Tra-
ditio (S. 7.) explicata, & eorum objectiones ſol-
vunt Melchior Canus de loc. Theol. Bellarminus
de S. ſcript. &c. videri etiam poteſt Barre in vind.
lib. deutero Can. & Huetius in demonſt. Ev.

Schol. 4. Libri S. Scripturæ ratione materiæ dividi
ſolent in Legales, Hiſtoricos, Sapientales ſive
Morales & Propheticos. Legales veteris Tefla-
menti ſunt quinque Libri Moyſis ſeu Pentateuchus
a Moyſe Hebraice ſcriptus excepto ultimo capite
Deuteronomii, quod vel Joſue vel Esdras adjecit.
Libri Legales Novi Teyſtamenti ſunt quatuor Evan-
gelia: Primum ſecundum Matthæum, qui Hebrai-
ce vel potius Syriace ſcripfit: Secundum eſt ſecun-

dum Marcum, qui Latine vel juxta alios Græce

ſcripfiſſe dicitur: Tertium eſt ſecundum Lucam,
& Quartum ſecundum Joannem, qui Græce ſcri-
pſerunt. Libri Hiſiorici veteris Teſtamenti ſunt
1. Liber Joſue ab ipſo paucis exceptis ab Esdra vel
aliis Prophetis adjectis c. ult. v. 26. Hebraice
conſcriptus. 2. Liber Judicum a Samuele, uti vi-
detur, ſicut etiam 3. Liber Ruth Hebraice ſcriptus:
4. Quatuor Libri Regum, quorum fſcriptor He-
braicus juxta Calmet ignoratur. S. Duo Libri Pa-
ralipomenon ab Esdra forte conſcripti Hebraice,
quibus tamen poſteriores Prophetæ aliqua addi-
diſſe videntur. 6. Liber primus Esdræ, ab ipſo,
& 2dus a Nehemia Hebraice ſcriptus. 7. Liber
Tobiæ Chaldaice primum conſcriptus ab utroque
Tobia, exceptis duobus poſtremis verſibus ab in-„
certo Auctore additis. 8. Liber Judith ab incerto
Auctore Chaldaice ſcriptus. 9. Liber Eſther He-
braice conſcriptus forte a Mardochæo nonnullis

a Synagoga Magna additis. 10. Liber Job ab inſſo

Jobo, ut videtur Hebraice ſcriptus. Tr. Liber pri-

mus Machabæorum Hebraice, ſecundus Grmee
3

N
ſed ab

110
Kolor
pienti.
iplo
in hun
&E9
ce co⸗
Calmet
Fincigi
Mhice
Ckldaie
1reſn⸗
Nt in
nt 1.
AHebr
KolS.
d. ſde
Propl
mIn ,
ce ſer
gni k
PDartim
n
rophen
ſhin
Canne

Nt in

Cun!
Angnis
lhti
Unonarn
lamn
atun,

an

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, Sc. 23

lebutget ſed ab ignotis nobis Authoribus conſcriptus. In
§ te novo Teſlamento Liber hiſtoricus, ſunt Acta Apo-
am d on ſtolorum a S. Luca Græce conſcripta. Libri Sa-
en Mht pientiales veteris Teſtamenti ſunt 1. Proverbia ab
ontimul ipſo Salomone compoſita, ſed ab aliis colleta &
ſeckion! in hunc ordinem Hebraice digeſta. 2 Eccleſiaſtes,
Bellm & 3. Canticum Canticorum a Salomone Hebrai-
Bane inn ce compoſitum. 4. Liber Sapientiæ, qui juxta
Dlſ. A Calmet ignoti eſt Authoris 5. Eccleſiaſticus a Jeſu
Utenek d Siracidis filio ſub Eleazaro II. ſummo Pontifice &

Philadelpho Ptolomæo Rege Hebraice, vel potius

lent Chaldaico Syriaco Hebraice ſeriptus, videturque
patt nic Jeſus fuiſſe unus ex 70 Interpretibus. vid. Cal-
Iinoen met in Proleg Libri Sapientiales Novi Teſtamenti
alns e ſunt I. Epiſtolæ S. Pauli omnes Græce etiam illa
natbe ad Hebræos, uti probat Calmet, ſeriptæ. 2. Epi-
“ o Kola S. Jacobi, 3. Prima & 2da S. Petri, 4 Tres
e S. Joannis, 5. una S. Judæ Græce ſcripta. Libri
ime PFropheticiè veteris Teſtamenti ſunt r. Pſalmi, quo-
i rum plurimi a Davide nonnullis exceptis, Rebrai-
gun . ce ſcripti ſunt 2. Quatuor Prophetæ majores,
iEren qui Hebraice ſcripſerunt excepto Daniele, qui
unel partim Hebraice, partim Chaldaiee ſcilicet a c 2.
v. F4. usque ad finem c. 7 ſcripfit 3. Duodecim

Prophetzæ minores Hebraice ſcribentes. Liber Pro-
mnek, in heticus Novi Teſtamenti eſt Apocalypfis, a S.
ie ſaſi Poanne Evangeliſta Græce exarata. vid. Rev. Cal-
deru met in ſuis Diſſert. & Diktion. &.
pti Mr. 4
Ago H. 8.
le,
1. 1 Cum Libri Canonici S. ſcripturæ in variis Vuigatæ
d Iinguis, Hebraica, Chaldaica & Græca con sae
dhe, ſcripti ab Authoribus ſuis fuerint, & pauci Auktori-
te linguarum originalium peritia imbuti ſint, non kas.
vtun ſolum Divino fini conveniens adeoque li-
A, Citum, ſed ultifſimum etiam fuit, ut ſacra
1 lie . ſcri⸗
n Eehram Inſit. Theol. Tom. I. C

34 Diſſertatio Prooegmialis.

ſcriptura in varias linguas verteretur. Quia
autem per Interpretum vel imperitiam, vel
negligentiam, vel malitiam vel Exſcriptorum
& Amanuenſium incuriam fieri poteſt, ut
verſio S. Scripturæ a ſenſu originalis rece-
dat, opus fuit, ut ex tot verſionibus &
Editionibus una determinaretur, quam in-
corruptum Dei verbum nobis exhibere cer-
to ſciremus: Unde Eccleſia pro tradita ſibi
ad hoc a Chriſto poteſtate, Vulgatam no-
tram in materia ad ſidem & bonos morer perti-
nente Authenticam & infallibilis Auktoritatis
eſſe merito ſtatuit, dum in Concilio Triden-
tino Sefſſ. A4. c. 2. definit: Inſuper ſacroſantta
Hmodus conſideranz, non parum utilitatis nece-
dere poſſe Eccleſiæ Dei, ſi eo ommibus Latsinis
Editionibur, quæ circumferuntur §. J. Librorum
queænam pro Authentica habenda ſit, innoteſcut;
ſiatuit & declarat, ut hac ipſa vetus & Vulgata
Editio, quæ longo tot ſæculorum uſu in ipjſa Ec-
cleſia prohata eſt, in publicis leſtionibus, diſpu-
tationibut, Prædicationibut & Expoſitionibus
pro Authentica habeatur, & nemo illam rejice-
re quovis prætextu audeat. Juſtitiam hujus de-
finitionis & excellentiam Vulgatæ noſtræ præ
aliis latinis verſionibus probat Primo anti-
quus uſus Eccleſiæ, quo Vulgata noſtra pro-
bata eſt; eam fideliſſimam affirmat S. Gre-
gorius W. 1. 1. hom. 10. n. 6. in Ezech. Ete
I. 20. C. 30. mor. in Job aſſerit oportere, fidem
illi addicere, utpote quæ congruat originali.
S. Iſidorus Hiſpalenſis 1. I. de officiis Ecclef.
inſinuat, hac Editione omnes Eccleſias us-
quequaque uti. Illud etiam conſtat Haule

e

lot 8.
§. Hie
uiſle,
tionem
Conclli
ſidei d⸗
ui ean
inunt.
ſio beſi⸗
tio inter
teſtantun
Ge Dien
tarn cun
ZAnn &
Velt
is
Wende
tta
in an
tem
nulla
quoch
Prxf
docto⸗
celebe
Conei
tem
Deult
centio
Yeyt
uciezt
en.

etur. i
itim,
Ceihtann
potek,1
lnalis k
ſonibusl
am!
bibere
tkabita
grtin 1
Morelft
Aulvyit
Mio Vite-
,ſoetan

ſicty:

ihu Vui
§Iünm
,innoiſt
&
inii
eſtir⸗

Hom k

nolreye
ind 1

De Theologiæ Vogmaticæ, Natura, &-. 35

poſt S. Iſidorum in Eccleſiis Latinis ſolam
S. Hieronymi ex Hebræo verſionem inva-
luiſſe, excepto Pſalterio, quod juxta Edi-
tionem ſeptuaginta cantabatur. Accedunt
Concilia, quæz Vulgatam pro ſtabiliendis
fidei dogmatibus adhibent, ſancti Patres,
qui eam laudant, Interpretes, qui eam exa-
minant. Quzſo! an tot teſtes in judicio
ſuo deſipiunt? Scundo Vulgata noſtra Edi-
tio inter omnes Latinas caſtigatiſſima eſt: ita
teſtantur ipſi Proteſtantes noſtri. Ludovicus
de Dieu in not. ad Evang. conferens Vulga-
tam cum verſionibus Latinis N. T. per Be-
Zam & Erasmum laudat Vulgatæ Auctorem
velut doctiſſimum & fſapientiſſimum: & in
ſuis animadverſionibus ad utrumque Teſta-
mentum lectionem Vulgatæ præfert, & con-=
tra ejus obtrectatores tuetur. Grotius Præf.
in annot. in V. T. ait: Vulgatum Interpre-
tem ſemper plurimi feci, non modo, quned
nulla dogmata inſalubria contineat, ſed etiam,
quod multum in ſe habet eruditionis. Fagius
Præf. ad collat. translat. V. T. tanquam ſemi-
doctos & impudentes traducit, quicunque
celeberrimam hanc verſionem dilacerant.
Coneilium Tridentinorum Patrum authorita-
tem Vulgatæ decreto ſuo aſſerentium laudat
Druſius, ad loca difficil. Pentateu. quod re-
centiores verſiones priſcam illam non ſupe-
rent. Tandem D. Millius Prol. in N. T.
judicat eam eſſe originalibus maxime confor-
mem.

C 2 Schol.

Textus
Aebraici
auktori-
kas.

86 Diſſertatio Prooemialis.
Schol. I. Autographi & originales S. Scripturæ Co-

dices hodie non amplius extant, ſed ſolum apo-

craphi, ſeu varia Exemplaria, & Editiones diver-

ſæ in variis linguis, quæ omnes ad quatuor redu-
ci poſſunt, ſcilicet t. ad Hebraicam, ad quam ſpe-
Gtat Chaldaica, Syriaca, & Samaritana, 2 ad
Græcam, 3. ad Latinam, 4. ad Vulgarem, ad quam
revocantur cæteræ omnes, uti Arabica, thiopi-
ca, Perſica, Germanica, Italica, Gallica & c. Circa
Textum Hebraicum tria tempora conſiderari poſ-
ſunt. Primum eſt ab exordio ſcriptæ S. Scripturæ
usque ad Chriſtum Natum: In hoc tempore Textus
Hebraicus malo animo corruptus non fuit, quia
de hac corruptione nee Chriſtus, nec Apoſtoli cæ-
tera vitia in ſcribis arguentes, eos nunquam repre-
henderunt, imo Chriſtus Joannis 3. nunquam ad
ſcrutandas ſcripturas provocaſſet, ſi priori tempore

a judæis corruptæ fuiſſent. Unde Simonius I. 1.

hiſt. Crit., argumentis ſuis in contrarium allatis ni-
hil aliud evincit, quam quod forte oſcitantia Li-

beariorum exſcribentium nonnulla menda levioris

momenti in Textum Hebraicum irrepſerint, quem
proinde erudite refutat P. Honoratus a S. Maria in
animad verſionibus ſuis ad regul. & uſum Crit. Se-
cundum tempus eſt a Chriſto Nato usque ad con-
gregationem Judæorum Tyberiadis, in qua pun-
Sta loco vocalium ſacris Litteris adjecta fuerunt a
Mafſorethis Sæculo V. Chriſtiano exeunte. Putat
quidem R. Azarias in libro Burhiri & alii Rabbini,

Auete vocalia æque antiqua eſſe, ac ipſas litteras

Hebraicas, quia in omni linguarum genere conſo-
nantes cum vocalibus reperiuntur: Alii vero Ju-
dæi credunt, puncta vocalia cum Lege Divina
Moyſi eſſe revelata. Verum communior eſt ſen-
tentia Doctores Tyberiadis illa puncta vocalia ex-
cogitaſſe anno quinquageſimo poſt obitum S. Hie-
ronymi, tum quia in antiquis nummis Hebræo-
rum hæc puncta non videntur, tum quia exem-
plaria, quibus Judæi in ſuis Synagogis utuntur,
ſunt fine punctis; tum quia in ſcriptis S. Hiero-
nymi

—

e

fFmi

pore,
Hebra
deis .
No &
do in!
citatal
tüption
0,6, Iun
fur non
Oiigene
tur de
ehns &
tempns
noſtrann
mnodin
or il

N
Pof N

eihurele
un m
iones ine
latuor kelr
quinſe
ana, 11
n, adn
2, Atli:
1C.n
idenan
Hofiptun
pote lexn
fit 4 l
Apeſolee
Nbem e⸗

Nmm d

jontemdt
imonmel!
in Ml
ſeianmnl
a let
8. M
Um Ci. 6

—

gre 44

in gann
1 ſnenn
Aiis
ls Iten
enetelll⸗
lee Ni
nior N
vo⸗

biumg .

nis liſch
it e
gi lnn⸗
6 6Rr

De Theologiæ Dogmaticæ, WNatura, Gc. 37

. nymi plura leguntur fine punctis. In hoc tem-

ore, ſcilicet a Chriſto Nato usque ad Hieronymum
Febreicus S. Scripturæ textus malo animo a Ju-
dæis corruptus non füit, nam teſtimonia a Chri-
ſto & Apoſtolis ex S. Scriptura allata, eodem mo-
do in Moyſe & Prophetis leguntur, quo ab ipfis
citata ſunt, & S. Hieronymus Judæos de hac cor-
ruptione accuſaſſet, eum econtra eos derideat in
c. 6. Iſaiæ, qui hoc ſibi perſuaſerint. Quodſi igi-
tur nonnulli Patres uti S. Juſtinus, Euſebius, &

Origenes dicant, ſcribas multa mutaſſe, loquun-

tur de verſione Græca, in qua Aquila, Symma-
chus & Theodotion multa corruperunt. Tertium
tempus eſt a congregatione Tyberiadis usque ad
noſtram ætatem, in hac congregatione a Maſorethis
in odium Chriſtianæ Religionis Hebraicum textum
Variis in locis corruptum eſſe, ſuadet tum recen-
tior illa punéctorum inventio; tum ex eo colli⸗
gimus, quod verſio 70 Interpretum, S. Hierony-
mus, & fragmenta reſidua Aquilæ, Symmachi,
& Theodotionis aliter legant, quam hodie ex
Maſoretharum correctione legimus Sic Zach. G.
ſeptuaginta legunt: Eccz KRex tuus veniet tibi ju-
Rus & Salvator zel gabéa anzds: Hebrzeus vero legit
U) falvatus, vid. Bonfrerij Proloq. in S. Script.
Poſt Maſoretharum tamen tempora S. Lextus maio
animo a Judæis depravatus non fuiſſe videtur,
nam a Maſorethis omnes ſingulorum Librorum
verſus, omnes ſingulorum verſuum voces, om-
nes ſingularum vocum litteræ numeratæ ſunt,
& harum litterarum numerus ita deſcriptus eſt,
ut quoties quælibet littera in S. Scriptura habea-
tur, ex inito ab illis calculo cognoſci poſſit,
ut adeo vix corruptioni locus videatur eſie reſi-
duus. Proteſtantes noſtri paſſim dicunt, quod
Eccleſia Catholica fontes Hebraicos, quos, uti
Paulus Sarpius in hiſt. Conc. Trid I. 2. putat,
non intelligit, authentia ſua privarit, & illis ver-
ſionem humanam ita præponat, ut ſolam Latinam
authenticam velit, tum. uti pergit Hihpin⸗ „ne
. ret;

Diſſertatio Prooemialis.

fieret, ut nemo ad dignitatem Epiſcopi & Purpu-
rati afſumatur, niſi qui lingnam Hebraicam &
Græcam intelligat, tum ne contingat, ut Inquiſi-
tores contra Lutheranos officio ſuo fungi non
poſſint, niſi Hebraicum & Græcum calleant. Ve-
rum falfſum hoc eſſe oſtendit Bellarminus I. 2. de
verbo Dei c. 10. Sane Anthentiam nullo decreto
ademit textui Hebraico non corrupto Eccleſia Ro-

mana, nam Trident. Seff. 4. c. 2. tantum ſtatuit,

ut ex omnibus Latinis editionibus, quæ circum-
feruntur S. S. Librorum, quænam pro authentica
habenda ſit innoteſcat: item textum Hebraicum
incorruptum authenticum effe paſfim fatentur
noſtri Theologi, paucis exceptis, qui tamen ma-
gis loquuntur de textu corrupto, & omnes Inter-
retes Catholici hodiedum ex fonte Hebraico
ulgatam explicant, & ex eo dogmata fidei con-
firmant. Variæ Editiones Hebraicæ videri poſ-
ſunt in Bibliotheca S. Script. P. le Long, & in
Dictien. Biblico D. Calmet.

Chaldaica Schol. 2. Chaldaica verfio ſeu Paraphraſis Chaldaica .

verſio.

quia S. Textum non de verbo ad verbum, ſed de
ſenſu ad ſenſum addita ejus ſubinde explicatione
tranſtulit, juxta D. Calmet poſt captivitatem Ba-
bylonicam fieri cepit. Duplex eſt, Targum Ba-
bylonicum, & Jeroſolymitanum. Auctor hujus
Paraphraſis non unus eſt: nam I. Jonathas Uzielis
filius ſub Herode 30 ante Chriſtum Natum annis
fuſo ſtylo majores & minores Prophetas, Joſue,
Indicum & Regum libros expoſuit, & opus
ſuum variis fabulis conſperſit; Pentateuchum non
vertit, ſed ferunt quosdam Doctores Hebræos

poſt eum operi ejus Pentateuchum adjeciſſe: non-

nemo etiam hunc Jonathan eundem eſſe putat
cum Theodotione ob nominis ſimilitudinem. 2. On-
kelos Jeſu Chriſti ætate florens nonniſi Pentateu-
chum Chaldaice exponit, quem nonnulli Aquilam
eſſe credunt: Targum ejus ob accuratam interpre-
tandi rationem magni fit ab eruditis. 3. Joſephus

cœtus, ztate, pretio, & ſtylo reliquis inferior,
. in

U

in Pſal
Ium,
mentat
Pentat
eſt in
interit
d ene
tekutane
Ulta f.

ol 3.
E Chal
hhlonie⸗
Chelli
tertiamn
tiacan
Drrort
Aode
N
tenge
Vum
trangl
Ancto
ſenit
Cei⸗
ol ,.
ek, &
Ptwili⸗
lcet n
Clallei
timen
tion
deri
. ol 3
Emoi
lns an
72 vir
nel

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 39

Een. in Pſalmos, Job, Proverbia, Canticum Cantico-
ebriem! rum, Eccleſiaſten, Ruth & Eſther Chaldaice com-
,Urhti mentatus eſt. Targum Jeroſolymitanum ſolum
n Pentateuchum, eumque mutilum refert, & forte
llenm Ne eſt fragmentum veteris cujusdam Paraphraſis, quæ
nus 11t interiit. Paraphraſis Chaldaica utilis quidem eſt
ullo lent ad eruendum ſenſum germanum S. Scripturæ, &
Eecletel- refutandos hæreticos, ſed in multis a Judæis cor-
tun kens rupta fuit, uti probat Bonfrerius in Præloq.

ueim. Schol. 3. Syriaca lingua proles eſt linguæ Hebraicæ Verſio

Veltheti & Chaldaicze. Hebræi enim ante captivitatem Ba- Syriaca.
Hebrar bylonicam utentes lingua Hebraica in captivitate
lin ikenn Chaldaicæe aſſlueti fuerunt, & poſt captivitatem
ni ument tertiam linguam a regione, in qua degebant, Sy-
One;i⸗ riacam dictam conflarunt, quæ deinde lingua He-
dte Em przorum vulgaris fuit, qua Chriſtus Dominus &
ata fteier. Apoſtoli ufi efſe ereduntur. Auétor verfſionis
rilen N Syriacæ incertus eſt, videtur tamen Apoſtolorum
Long, & tempore efſie inferior, & uti putat Mariana, No-
vum Teſtamentum ex græco in Syriacam linguam
6s Crli translatum eſt. Editio Syriaca non eſt magnæ
cdum, K Auétoritatis, & plures nævos in ea notat Mariana,
exhlet⸗ ſervit tamen ad noſtram Vulgatam confirmandam
6wtient & ejus obſcura elucidanda.
Tugn Schol. 4. Samaritanus Pentateuchus antiquiſſimus Samari⸗
Auctor k eſt, & ſummæ olim fuit Authoritatis, utpote ſcri- tana.
Hatlns ptus illis litteris, quibus Moyſes uſus fuerat, ſci-
Nutmm 11 licet Phoenicum, quibus Esdras poſt captivitatem
Pets, Chaldaicas ſubſtituit (§. 7. Sch. I.) Samaritanus
it, A tamen Pentateuchus purus ad nos non pervenit.
teelmnt Editiones Chaldaica, Syriaca, & Samaritana vi-
es deri poſſunt in Polyglottis Anglicanis Waltoni.
eiſe⸗ . Schol. 5. Græca S. Scripturæ verfio multiplex fuit; Græca,
m eleſ⸗ famoſiſſima eſt illa, quæ a ſeptuaginta Interpreti- L. XX. In-
ginen /1 bus annis 29r ante Chriſtum Natum ſub Ptolomæo terpre-
pin e Philadelpho Ægypti Rege facta fuit. Fuerunt hi tim.
noli A 72 viri Hebræi ſenes ex qualibet tribu filiorum
tn int, Ifrael utriusque linguæ peritiſſimi, qui ſpatio 72

“

ſi, dierum mirabili conſenſione Divinas Litteras apud
s N C 4 Pha-=

40 Diſſertatio Prooemialit.

Pharum Egypti ex Hebraico ſermone in Græeum
tranſtulerunt, cujus rei hiſtoriam refert Ariſtæas,
quxæ a D. Calmet in diſſert. de verſ. 70 Interpr. ad
trutinam vocatur, Bellarminus etiam difcutit, an
ſinguli hi viri ſejunétim in diverfis cellulis, uti
fertur, an vero ſimul congregati & inter ſe con-
ferentes interpretationem illam fecerint, & pro-
babilius illi videtur, quod rejecétis illis cellulis mu-
tua collatione facta fuerit. S Hieronymus in c. 6.

Ezechiel putat, ſeptuaginta ſolum Pentateuchum

vertiſſe, quem ſequitur D. Calmet. S. Jutt. in dial.
cum Tryph omnes Libros ſacros in canone reper-

tos illos vertiſſe cenſet, quem ſequitur Bellarmi-

nus Verſio 70 Interpretum olim apud Judæos, &
primis etiam Eccleſiæ temporibus Authentica fuit,
nam Chriſtus Dominus & Apoſtoli verba S. Scri-
turæ citant juxta hanc verſionem, uti multis
exemplis probat Pezronius c. 4. antiq. temp. Item
hanc verſionem veteres mirifice ſemper extulerunt,
Græeci illa ſemper uſi ſunt, & hodiedum nrapide,
neque Eccleſia oceidentalis unquam cum il is expo-
ſtulavit, quod corruptam haberent: In ipſo etiam
occidente ſex primis ſæculis antiqua verso Latina
Authoritatem habuit a conformitate cum ſeptua-
ginta, Hieronymiana enim verſio nonniſi poſt
obitum S. Hieronymi maxime ſæculo 6to autho-

ritatem obtinnit. Verſio hæc ſeptuaginta hodie ad-

huc genuina extat, uti probat Waltonus & Calmet,

quippe in Vaticano aſſervatur exemplar ante tem-

pora S. Hieronymi exaratum lirteris uncinalibus,
àa Sixto V. juris publici factum & Romæ impreſ-
ſum an. 1586. in quo quæcunque citat Philo,
S. Juſtinus, S. Irenæus, Clemens Alexandrinus,

qui ante Origenem vixerunt, imo etiam Patres,

poſt Origenis hexapla, inveniuntur incorrupta:
& quoties in hexaplis editioni ſeptuaginta aliquid
additum legitur ſub aſteriſco, toties non habetur:
quoties vero aliquid obelo notatur, toties habetur,
quod eſt ſignum antiquæ puritatis. Ex hoc con-
cludit Bonfrerius, & Joan. de la Haye in , 7
2

.

71

Pl
thenti
ate te

callem

hatio
Coceis
n hik
deeb⸗
1
pinta
en
nibue
Cborte
nor 4
8 Aug
Mer er-
ſe ad
nns e
mor
1 l⸗
41.
probet
Verkoon
crat, n
hatur,
lur de

tinch

ol 6

Uitta
Agnile
cipr⸗
3) Les
Dalen
Drece
Tum
fica
Miino
1 que
tranſtr

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, Sc. 41

e in rm Bihbl, max, verſionem hanc adhuc hodie eſſe Au-
fert Aritn thenticam in doétrina fidei & morum, nam fuit talis
70 en ante tempora S. Hieronymi, ergo adhuc eſt, quia
n Giſenit,1 eadem manſit in eadem Eccleſia. Accedit appro-
Cellln dbatio ſummi bPontiſicis in diplomate editioni citati
inter etn Codicis præfixo: & leviora menda ab Alex. Nat.
erint, E⸗ in hiſt Eccl. Sæc. II diff. 1I. notata Authentiam
is cluisr in rebus fidei & morum illi non auferunt. Quando
dnpmsin ergo S. Hieronymus &c. dicunt, verſionem ſep-
Penutolin tuaginta eſſe rorruptam, ſicuti Gen. S. adhuc ineſt
§ JYult i error de ætate Patriarcharum, volunt non in
canone le⸗ omnibus, ſed in aliquibus ſolum exemplaribus,
üor Belmn & forte in rebus levioris momenti eſſe corruptam.
loteen Error de ætate Patriarcharum jam fuit tempore
utiekkam 8. Auguſtini 1. 15. de CQv. c. I4. nec tamen pro-
Vemdᷣ pter errorem hiſtoricum, qui non a ſeptuaginta,
n, Ii ſed ab exſcriptoribus forte provenit, S. Augufti-
i temn k nus negavit Authentiam ejus in doctrina fidei &£
Peteullen morum, imo illam acerrime defendit. Huetius in
dumn oln 1. de demonfſt. Evang. Authoritate Clement. Alex.
ni l. I. ſtrom. & Euſeb. . 3. præp Evang. c. 12. &c.
ln dſo probat, ante verſionem 70 Interpretum jam aliam
reriol“ verſionem Græcam extitiſſe „ quæ tamen vitioſa
cun ip erat, nec omnes S. Scripturæ Libros complecte-
muorü batur, Auctor ejus ignoratur, & ipſa ſuccedente
“ hac celeberrima verſione ſeptuaginta omnino ex-
ſn oku tincta fuit. vid. Nat. Alex. tom. 2. Hiſt. Eccl.
6 Schol. 6. Aliæ Græcæ verſiones poſt illam ſeptua- Aquilaæ,
Phr teſs ginta Interpretum adornatæ fuerunt. Prima eſt
Nneind⸗ Aquilæ Pontici anno TI2 mo Adriani Imperatoris,
None qui primo gentilis, deinde Chriſtianus, denique
lat/ ab Eccleſia pulſus, quod Aſtrologiæ Judiciaria
glennes ſtuderet ad Judæos ſe contulit, & 8. Scripturam
etanA „ Sræce interpretatus eſt, ſed ex odio Chriſtiano-
r moniii rum non ſatis bona fide. Segunda Græca verſio
enA facta fuit A. C. 194. Theodotione Ephefino, qui Theodo-
nd primo Tatiani, deinde Marcionis diſcipulus, de- zionis.
nique Judæus vetus Teſtamentum in Græcum
ehe⸗ tranſtulit multa addens, & multa demens. Tertia
faéta fuit a Symmacho, qui ex Samaritano Judæus, Symma-
e , C5 dein- chi.

42 Diſſertatio Prooemialis.

deinde Chriſtianus, ac tandem Ebionis diſcipulus
factus ſuit, & verſionem ſuam A. C. 200. non ſa-
Sl tis bona fide adornavit. Quarta eſt Græca editio
erichun- fine certi Auctoris nomine, quæ vocatur JReri-
tena. chuntina, quia ab Origine inventa fuit in quibus-
dam doliis urbis Jericho fub Caracalla Imperatore,
teſte S. Epiphanio; hanc ab antiquis reprehenſam
non legimus Quinta eſt item incerti Aucétoris in
doliis ahud Nicopolim reperta, teſte eodem S. Epi-
phanio, quæ etiam ab antiquis non reprehenditur.
Sexta eſt Origenis, qui quidem S. Scripruram ex
Hebræo non tranſtulit, interpretationem tamen
ſeptuaginta ita emendavit multis ex Theodotione
admixtis & notatis ſigno aſteriſci, multis etiam
obelo vel veru ugulatis, ut novam editionem fe⸗
ciſſe videatur, hæc editio magni olim habita fuit.
S§& Lucia- Septimq editio eſt S. Euciani Presbyteri & Mar-
1 WMW. tyris, qui cum in jam dictis editionibus multa Vi=
tia obrepfifſent, novam molitus eſt, quæ ſub Con-⸗
ſtantino Imperatore Nicomediæ reperta fuit, ip-
fiuns manu deſcripta; & in quodam pariete aſſervata.
Heſuchii. Oktava eſt Heſuchii Monachi, qui ſeptuaginta ver-
fonem denuo emendavit, & Eccleſiis Ægypti
tradidit. Hæ duæ Editiones laudantur a S. Hie-
ronymo, & in multis Eccleſiis orientalibus in
uſu fuerunt.

Grocus Schol. 7. Græcus Textus Nevi Teſtamenti in iis, ubi
textus non eſt corruptus, ſummæ eſt Authoritatis: at
W. 7. corruptum eſſe in nonnullis locis, inter alia col-
ligi videtur quod in multis codicibus non lega-
tur hiſtoria adulterae, addita videntur illa verba
poſt orationem Dominicam Matth. 6. quia tuum
eſt regnum, & potentia, & gloria in ſæcula, quæ
nec a S. Hieronymo, S. Ambroſio, S. Cypriano, ⁶
nec a S. Auguſtino in expoſitione orationis Do-
minicæ citantur.

Verſiones Schol. S. Latinæ verſiones ante S. Hieronymum plu-
Latinc. rimæ fuerunt; una tsmen erat communior, quæ
Vulgata editio dicebatur, uti patet ex S. Hiero=
. nymo

.

V

no i
(lum 5

s ali

gelia e
Cis
tonenn
1t IIl
Vens
Hünm
ck i
erkebr
irgn
ns ce
Uin no
einr,
i ſve
Dentate
8. Bie
Mebra
cum
Prolo
alenibi
menn
ronnnl
ndith.
bus llie
Datet e
Phetis
wentari
cleſiaſti
Mlachab
teniom
Caha
ſant
Mhln
habenr
cnigen
tamen
mnena

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, c. 43

tb dlinn nymo in c. 14. Wa. Et hæc videtur eſſe illa iala, iala.
„0o. Il quam S. Auguſtinus . 2. Doft. Chrift. c. 15. omni-

Gr pus aliis anteponit. Illam quoad quatuor Evan-
Ocitr gelia etfi in multis detritam edidit Blanchinus,
lit inin cujus tamen Auctor ignotus eſt. In hanc Edi-
a Imyenm tionem cum ſucceſſu temporis librariorium erro-
epketeli re multa menda obrepfſiſſent, S. Hieronymus S. Hiero-
ei Audoni vetus Teſtamentum ex verſione ſeptuaginta in nymi.
eockendl latinum tranſtulit: deinde ut cumulatius publi-
epreai cæ utilitati ſatisfaceret, alteram translationem
tiptumme ex Hebræo inſtituit, quod nonnulli maxime vero
onem tin S. Auguſtinus improbarunt: Verum ſucceſſu tem-
Theocote⸗ poris celeberrima facta eſt hæc verſio, & in Vul- Vulgata.
nbts tin gata noſtra moderna a Tridentino approbata con-
ekitenent tinetur, quæ proinde fere tota eſt S. Hierony-
n hekiu i mi ſive verſoris, ſive emendatoris. Et quidem
ſtei & N Pentateuchum in noſtra Vulgata eſſe ex verſione
ſuemmlrn S. Hieronymi conſtat ex computatione annorum
eſitle Hebræo textui conformi. Librum Joſue & Judi-
elt iit,k, cum ab eodem interpretatum probant ſtylus &
jete lent Prologi adjunéti: Libros Regum illi interpreti
tlaginit aſcribit S. Auguſtinus I. 2. de Cv. c. 29. Paralipo-
eis A mena & Esdras ejusdem ſunt, ficut & Eſther,
tur 28 nonnullis additionibus exceptis. Librum Tobiæ „
Hientih Judith & Job eum vertiſſe, patet ex præfationi-
bus illis præfixis. De Proverbiis & Eccleſiaſte
patet ex expoſit. Eccl. ad Bleſſillam. De Pro-
ntiin i phetis majoribus & minoribus conſtat ex côm-
thoritutsſ mentariis S. Hieronymi. Liber Sapientiæ, Ec-
inter Ue⸗ cleſiaſtici, Baruch cum epiſtola Jeremiæ, libri
us I Machabæorum, appendiculus libri Eſther, Pſal-
enr 1 e terium, prout in Vulgata habetur, duo ultima
n capita Danielis, & Canticum trium Puerorum non
Plerih⸗ ſunt ex verſione S. Hieronymi, quia exceptis
5Cin * Plſalmis, hæc in Hebræo non reperit; unde illa
kations ) habemus ex veteri Vulgata ſeu Itala. Pfſalterium .

quidem ex Hebræo vertit S. Hieronymus, illud

4 tamen Eccleſia non recepit, ſed tantum ejus
onſimn , emendationem verſionis ſeptuaginta, quia cum
munio, Pſalmi paſſim in Eecleſiis memoriter decantaren-

H
5 4 tur,

PVulgatæ
autkori-
Ras.

44 Diſſertatio Prooemialist.

4

tur, novam translationem inducere fatis diffici-

le fuiſſet Novum Teſtamentum in noſtra Vul-
gata habemus ex veteri verfione Itala a S. Hie-
ronymo emendata juxta fontes Græcos, ex qui=
bus tamen illud non tranſtulit Poſt inventam
Typographiam prima Editio fuit Moguntina per
Joannem Fuſt an. 1462 de reliquis vid Biblioth.
le Long, & Calmet Diét. S=S 5

Schol. 9. De Vulgata noſtra ſalvo Tridentini decre-

to dicunt Catbolici mo non conſtare, an Inter-
pres vulgatæ noſtræ afflatus fuerit ſpiritu Pro-
phetico, fed ſine ulla temeritate dicere licet;
eum non fuiſſe Prophetam, dum S. Biblia vertit,
neque enim hog ad Anétoritatem Vulgatæ noſtræ
eſt neceflarium, quæe Authentiam ſuam habet ab
Eccleſia approbante, non vero ab Interprete, &
ſufficit in Eccleſia eſſe donum interpretationis,

quo judicetur Vulgatam eſſe integram & fide-

lem. 2do Ex Tridentino non conſtat Inrerpre-

tem Latinum ita Vulgatam vVertiſſe, ut aliqua me-

lius & diſtinétius verti non poſſint. 3tο Cum in
Hebræo vel Greæco textu verba mulſtiplicis ſint
ſignificationis, ita ut varias interpretationes pa-
tiantur, ſi Interpres noſter unam aliis relictis
elegit, non ideo aliæ funt pravæ & rejiciendæ:
quia tamen interpretatio Vulgatæ eſt judicio Ec-

cleſiæ approbata, illa certo creditur a Spiritu S.
intenta, tum econ'ra aliæ interpretationes, ſi

fidei non repugnent, tantum probabiliter ex de-
feétu definitionis Eccleſiæ, a Spiritu S. intentæ
dici poſſint. Ato Per vocem Authentica non præ-
ponitur Vulgata noſtra fontibus Hebraicis & pu-
ris, ex quibus derivata eſt Sto Non eſt contra
decretum Tridentini, dicere, videri aliquid ad-
ditum vel demptum, quod ſenſui aliquo modo
clariori officiat, hæc enim ad menda leviora ſpe-

Rant, quæ notari Concilium non prohibet, imo

tolli deſiderat; & licet jam auctoritate ſummo-
rum Pontificum aliqua Vulgatæ correcétio facta
fuerit, fatentur tamen ipſi Correctores in Præ-
. fatio⸗

De Te

ſtione,
hopnli ſe
Ntos C
lunt,
ſanande
correctie
lei pot
lehls a0
Neri. 1
Kont t⸗
Reobus

i inter

lutur,
ur; Vr
An Der
et. de⸗
docent
Tüds
d inn
conſent
tentie⸗
bns Lat
OUefcel
ergrimtt
A Verli
, lta dt

Indkati

Nyferio
& Creci
ita Eiflen
ea edii
deien
Abite
8 d ſon
onein
Glol 1.,
Clle N
Authent
Mimum

De Theologtæ Dogmaticæ, Natura, &e. 45

e nis Ee fatione, ſe aliqua menda corrigenda reliquiffe ad
n noſta d populi ſcandalum vitandum: imo & hos tam ocu-
lash latos correctores forte nonnulla fugere potue-

runt, que bonum eſt ab Interpretibus notari, ut

eeos l . Rier Donb . WaII;
Gen ſiquando Auctoritate Kccleſiæ facienda eſſet nova
lognhia correétio, attentius inſpiciantur. éto Salva fide

Vid Min dici poteſt nonnullos leves errores in Vulgata in
rebus ad fidem & mores non ſpectantibus conti-
neri. Ita dixiſſe Cardinalem S. Crucis, qui Seſ-

entmie Roni 4tæ Tridentini præfuit, teſtatur Veges, &
e, inl Jacobus Laines, qui omnibus actionibus Triden-
Piin tini interfuit: prudenter tamen hi errores diſſimu-
diet ie lantur, ne correétionis novitate fideles offendan-
Polvt tur; Unde privata authoritate ſine licentia vel
gteumn jufſu Eccleſiæ hanc correétionem nemo facere de-
ſhan itett bet. Econtra vero juxta Tridentini decretum
tene docent omnes Catholici mo Vulgatam noſtram in

rebus ad fidem & mores ſpectantibus pro vera
& infallibili S. Scriptura, & ipfi originali vere
conſentiente habendam eſſe. 2do bPer vocem Au-

„VNtuur thentica Vulgata anteponitür omnibus verfioni-
z10 (r bus Latinis, quæ hactenus prodierunt, utpote
nuitipia quæ fidelius & majori energia mentem Spiritus S.
tettio exprimat. ztio Vulgata non tantum eſt fidelior
Alüs aliis verſionibus latinis, ſed etiam fimpliciter fide-
& teieenn lis, ita ut nil contineat ſubdole additum, demptum,
eſ ilicn immutatum obſcure vel ambigue verſum ad- fidei
Ur 1 imn myſteria occultanda. 4to Quando moderni Hebraici
retitons, & Græci Codices in rebus fidei & morum forte
abiltea ita differrent a Vulgata, ut in concordiam cum
t § Ne ea redigi non poſſent; ſi locus Vulgatæ transſcri-
tica umm pentis vitio non eſt corruptus, ſtandum eſſet potius
praiest? Vulgatzæ, quam codici Hebræo vel Græco, in
ſon eltt⸗ quô forte mendum quacunque demum ex cauſa

i Aals * contigit, quod ex Vulgata erit corrigendum. vid,
ide nl Poncium, de Vulgata, & Calmet aiſj. in Vulgatam. L
a ſeinn Schol. 10. Verſiones S. Seripturæ vulgares & verna- Verſiones

totet⸗ culæ non ſunt Authenticæ niſi in quantum cum vulgares.
titite i⸗ Authentica conveniunt. Verſionem Germanicam
e, Primam ab Ulphila Gothorum Epiſcopo factam
tores 1, eiſe
. 5

4⁵ Diſſertatio Prooemialis. U

efle dicunt an. 360. quæ tamen periit. Prima t- e Al
Pis edita Biblia Germanica prodierunt Moguntiæ tenn ſde
an. 1461. ſed hæc incerta funt. HIa ſunt certiſ- in lingr
ſRima, quæ an. 1477. typis mandata ſunt. vid. Di- hüde
Gtion. Bibl. Calmeti. Verſiones heterodoxorum mMun j
nullius funt Authoritatis. Sic verſio Germanica lit fn
Lutheri an. 1522. cæpta & an. 1534. abſoluta nil aicis
valet, omittit enim tanquam apocryphos multos ptunn en
Hibros V. T. & hos vertit ex Hebræo, quod ſe mcſin R
neſcire ultro fatetur in Tiſchreden. Frankfurt am 1
Mayn, 1593. pag. 412./M. Lomer Præco Auguſta- i 5.
nus nuper publico typo faſſus eſt, quod Lutherus Doctort
Jua Biblia Germanica ſecerit juxta exemplar hebrai- Anlbus.
Cum corruptum. Idem dic de Novo Teſtamento, ddeipt
in quo teſte Joanne Cochlæo in vita & actis Lu- onmoch
theri apud Bellarm. f. 2. de verbo Dei c. 10. tan- N
tum in verſione N. T. notantur ultra 1000. falſi- N
ficationes textuum: innumerabiles in V. T. Calvi- nre;
nus Luthero totus eſt contrarius. Joannes Piſca- ledas
tor cum ſua verſione der Bibel ſtrafe mich Gott, a Pr⸗
ſic dicta, quia ita vertit Marci 8. v. T12, illuu ſyer
Amen dico vobis &c. a Lutheranis reprehendi- permik
tur: Et ne longiores ſimus an 1736. Schmitt
Werthemii novam Germanicam verſionem fabri- hret
catus eſt, ſecundum principia hermeneutica Wol- kntek
fi, quem Joachimus Langen refutavit an. 1736. merito
G. 9. rrinen
ſhonu ze
Tedtio S. Cum S. Scriptura in linguam Vulgarem inne ſet,
Scuivturæ verſa non ſit authentica (H. 8. Scho. 10.) Mit al
Yulgati niſi in quantum convenit cum Authentica. i ant
merito Mjur lebtionem in lingun Vulgari pro omnibuse "nn n
prohibita indiſcriminatim merito Eccleſia prohibere potuit. i Vuge
fuit. Nam Primo Hæc lectio omnibus indiſcrimi⸗ Menne
natim non eſt neceſſaria, ſed ſufficit, ut fi
laici a Legis Evangelicæ peritis fidem edo- am ſu
ceantur: ſane hoc in primitiva Eccleſia tem- Me X
pore

4 De Tleologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 47

fit hu, pore Apoſtolorum ad inſtructionem & ſalu-
wn tem fidelium ſatis erat, quando S. Scriptura
ſen in linguas vernaculas tot diverſarum natio-
Letecduin num ad fidem converſarum necdum trans-
fſo m lata fuerat. Secungdo Nullibi præceptum eſt
. Mm laicis ſacra Biblia legere, ſicuti nec præce-
VDemE. ptum eſt, ut diſcant legere, quia iider e
rrE auditu Rom. 10. V. 17. haberi poteſt. IlIud
dein lan.⸗ 5. cptamint ſoripturar, dictum eſt
hn Doctoribus „ adeoque præceptum non eſt
er omnibus. Tertio Ex lectione indiſcriminata
Tdn. S. Scripturzæ in lingua vulgari graviſima in-
ail commoda oriri poſſunt: ſæepe in rudium
Med manus deveniunt editiones hæreticorum cor-
innat ruptæ; indoécti S. S. Litteras non rite intel-
ulld leétas in pravum ſenſum detorquent; exem-
rt pla prava ibi ad fugam oſtenſa, & nonnul-=
v la ſpecialiter a Deo Judæis durzæ cervicis
is tene permiſſa in ſequelam trahunt; ſacra Myſie-
6. * ria pretioſas margaritas in popinis irreve-
efn renter ante porcos projiciunt. Hæc & alia
venen merito induxerunt Tridentinum, ut in In-
aH dice Librorum prohibitorum ſtatueret: Cum
experimento manijeſtum ſit, ſi &. &. Biblia vulgari
lingua paßſim ſine diſcrimine permittantur, plus
Pp inde detrimenti „ guam utilitatis oriri: hac in
n Parte judicio Epiſcopi, aut Inguiſitorir ſetur,

dan ut cum conſilio Parocki aut Confeſſarii Biblio-
Dul „* rum u Catholicie Aubloribur verſorum leltionem
n n in Vulgari lingua eie concedere poſſint, quos in-
pin tellexerint, ex ujusmodi leltione non damnum,
65 in Jſed fidei atque pietutie augmentum capere voſſe,

ict, quam facultatem in ſcriptis habeant. Et Ole-
sSfi mens Xl. in conſtitutione, Unigenitur hanc
. pro⸗

S. Torip-=
tura non

eſt ubi⸗

48 Diſſertatio Prooemialis.

propoſitionem damnavit: Lectio ſcripturæ eſt
pro omnibus. vid. Serarium in Proleg. Biblicis

c. 20. 4. 3.

Schol. Leétio S. Scripturæ in lingua vulgari non eſt

abſolute prohibita ab Eccleſia, imo in pluribus
locis conſuetudo contraria, legi derogavit: fic te-
ſte Layman 1. 2. tr. I. c. 15. illi etiam laudandi. qui
in Germania noſtra, nulla diſerte petita facultate
Biblia vulgata & vernacula Eckii, vel Dietenber-
gii &c. leglent: Et quanquam Regula Indicis ve-
lit, ut facultatem legendi Biblia in ſcoripto habeant
a Parochis vel Confeffariis, illam tamen regulam
in Germania non vigere docet la Croix l. 7. Theol.
mor. dub. 4. a 5. n. 374. Ideo enim Biblia Germa-

nica cum approbatione Ordinarii imprimuntur,

utique pro Germanis.

C. 10.

Juſtitiam Legis Ecoleſiaſticæ prohibentis

promiſcuam S. Scripturæ in lingua vernacula
ue jectionem vindicat obſcuritas S. Scripturæ,
quam non ſecundum omnes garter ſuas per ſe cla-
ram, ſed in multis ſatis diffcilem, obſcuram, &
interpretatione indigentem eſſe aſſerimur. Nam
Drimo S. David Pſ. 1I18. orat: Revela oculos
meor, & conſiderabo mirabilia de Lege tua. Si
dicas cum D. Schubert, S. David non pete-
re, ut Scripturæ novum lumen inſeratur,
ſed ut ſibi detur gratia, lumen illud viden-
di. Ergo infero lumen illud non lucet, &
conſequenter obſcurum eſt, & quidem ab-
ſolute, cum vix credibile ſit, Davidi viro ſe-
cundum cor Dei defuiſſe requiſita ad intelli-
gendam S. Scripturam neceflaria. Ait præ-

ter.

N

ttea, e
Woc
tun, elg
Cein iote
dern ut
Shiritus
Le. 1
dus ie
Prethit

ippſhenn

Eplns
telch,
rG
Cikonemn.
ls nonn
Abade
tes, &
tetem 1
torquent
Serſctura
Uun poſiͤb
unn nos
Wad ver
nlo Hn
it hiniti
1e herhzie⸗
ens l.
un.

ſcrſfn
Neg N

Ulganim
0 in n
Ogayitiher
loudni
etta ſunk
ln Idirun
cidto te
bamen Kel
Dxl7
Bipln Cem

obiel
1n vernedl
Sfipun
r N
Alurte
ulron
Lg u
voN
Mod ie⸗
uet
guicen 4
widl int⸗
NN

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 49

terea, conſiderabo mirabilia H &8â à radice
Nyp occultum eſſe, id eſt occulta de lege
tua, ergo non ſolum petit vivam & effica-

cem intelligentiam, ſed abſolutam, & qui⸗

dem ut naturalis impotentia ejus per lumen
Spiritus S. ſuppleatur. Rurſus Chriſtus ipſe
Luc. 24. duobus diſcipulis in Emaus eunti-
bus incipiens a Moyſe & Prophetis inter-
pretabatur in omnibus ſcripturis, quæ de
ipſo erant. Et S. Petrus ep. 2. c. ult. ait: in
Epiſtolis S. Pauli reperiri qugdam diffcilia in-
tellellu, quæ indobtt & inſtabiler depravant,
Ricu? & cœteras ſerivturas ad ſuam ipſorum per-
ditionem. Dantur igitur in ſacris Scriptu-
ris nonnulla difficilia, quæ indocti, græce
αaαε πε+ indociles, diſcere ab Eccleſia nolen-
tes, & inſtabiles oοτνπττπο qui fidei firmi-
tatem non habent, depravant αραρaναι
torquent ſcilicet in pravos ſenſus: Ergo S.
Scriptura in nonnullis eſt obſcura, non ſo-
lum quoad res & Myſteria, quorum inter-
nam poſſibilitatem, rationes & nexus S. Scri-
ptura nos non docet, ſed fidem exigit; ſed
quoad verba, quæ indocti depravant. Je-
cundo Hanc obſcuritatem S. Scripturæ agno-
vit primitiva Eccleſia, & Doctores antiqui
ac perſpicaciſſimi eam confeſſi ſunt: S. Ire-
næus 1. 2. cap. 28. & Clemens Alex. 1. 6.
ſtrom. Origenes contra Celſum, S. Augu-
ſtinus l. 2. de doctr. Chriſt. S. Hieronymus
ep. 142. S. S. Scripturas obſcuras & pro-
fundas vocant. S. Baſilius & S. Grego-
rius Naz. dicunt, eas ſine Dottore intelligi
HW non

Srhram Infiit. Theol. Tom. I.

30 Diſſertatio Prooemialit.

non poſſe. S. Chryſoſtomus hom. 10. in
Acta ait eſſe abyſſlum quæſtionum. Quis
credat ſæcula noſtra ſupra hæc magna in-
genia ſapere, & ſignatum ſacrum Librum
& ſignacula ejus per ſeſe aperuiſſe 2 Tertio
Si conſideremus res S. Scripturæ, ſane ob-
ſcuræ ſunt, utpote altifſſima Myſteria &
Vaticinia: ſi modum loquendi, videntur
nonnulla ſibi contrariari, funt ibi orationes
ambiguaæ, imperfectæ, præpoſteræ, Meta-
phoricæ, Allegoricæ: Certe ſi S. Scriptura
usque adeo clara eſt, cur eundem textum
aliter exponunt Lutherani, aliter Calviniſtæ,
aliter Catholici ? Reſpondent Proteſtantes,
S. Scripturam ſaltem in iis, quæ ad ſalutem
ſcitu ſunt neceſſaria, claram eſſe, & ab omni-
bus intelligi poſſe, ſi attente legatur, lin-
gua originalis teneatur, & ſine præjudiciis
conſideretur. Verum cum tot & tanta ad
intellectum S. Scripturæ requirant Proteſtan-
tes, nonne aperte fatentur, eam eſſe obſcu-
ram?? & quidſi his omnibus obſervatis diffi⸗
cultas ſuperari non poſſit? Si ſuppoſitis his
in rebus ad ſalutem neceſſariis v. g. de ne-
ceſſitate Baptismi aliter S. Scripturam Luthe-
ranus, aliter Calviniſta explicet? Quis hanc
controverſiam dirimet? Regulæ enim her-
meneuticæ, quas tradunt, necdum poſt tot
annos litem diremerunt. .

Schol. Proteſtantes docent; S. Scripturam ſaltem
quoad verba habere perſpicuitatem abſolutam, ſed
non relativam, ita ut ab omnibus intelligi quidem

pofſit, licet non ab omnibus intelligatur, quibu

nimirum deſunt requifita ad ejus intellectum
. ce
. 8§

4

4

Ne?

celſari
to der
dos in
altero⸗
luten
pbine
menen
Tatione
Ite
guoc ſe
. 1
Egiäime
ienis.
Orkam

Doe
gui ſn
ir
WMWian
& atet
ls locßs
beog it
tur Al
le anril
ter Verl
lt, Ne
otz 1

Daimns

por

(honitor
Seri
non
Ueleſu

De Theologie Dogmuticæ, Matura, &c. 5

ceſſaria; in rebus tamen ad ſalutem ſcitu & credi-

in. 11 tu neceſſariis adeo claram eſſe dicunt, ut ab omni-
mum I bus intelligi poſmſt, quamvis ab uno facilius, ab
IMNena 1 altero difficilius. Nos dicimus in rebus etiam ad
Uin Uibn ſalutem ſcitu neceſſariis S. Scripturam non eſſe
ſſe? I ubique ita claram, ut adhibitis etiam regulis her-
ſle meneuticis intelligi rite poſſit, ſed requiri expli-
cationem Eccleſiæ a Spiritu S. directæ & guber-
lyſenn nateæ Quæ vero nobis objiciunt Proteſtantes 1,
1, Ficket quod ſcilicet S. Scriptura ſit Lux, Lucerna, &c.
bi oraaim Xeeſp. ſolum intelliguntur vel de S. Scriptura
ete, N legitime explicata, vel de locis ejus claris & per-

8 Kütn ſpicuis. II. Eodem modo Patres S. Scripturam
CGiram eſſe dicentes intelligendi ſunt.

den Ke
PrClüntt
preline O. II.
eie Obſcuritas S. Scripturæ ex multiplici ſenſu, Varit

qui ſub iisdem verbis reperitur, etiam naſci- ſenſus S.
eginl tur: Datur nimirum ſub illit ſenſus litteralir & criptu-
PrE Nri/ſticur, quod ipſi Proteſtantes concedunt, ".
Etin &e patet ex ipſa S. Scriptura, quæ in nonnul-
Mort lis locis ſpiritualiter & myſtice explicat alios
ne locos litteraliter ſumptos. Sic Gen. 16. di-
citur Abraham duos filios habuiſſe, unum
de ancilla, & unum de libera; quod littera-
Uiter verum eſt; & tamen S. Paulus Gal. 4.
ait, hæc eſſe per Allegoriam dila, ſicuti etiam
9 ue⸗ ibidem de duobus Teſtamentis explicat.
eenn. Plura paſſim obvia omittimus, & ulterius
Iun dicimus, in eadem littera plures latere ſenſus
* veros & proprior litterales ab ipfſo §. Sriptore
„ cognitos & intentor. Nam Primo hoc innuit
on S. Scriptura, quia illud Exod. 12. v. 46.
e Oe non comminuetis eN éo, litteraliter de Agno
eeH Paſchali, & fimul de Chriſto dicitur, teſte
5 2 S. Jo

69

Senſus
litteralis.

Diſſertatio Prooemialis.

S. Joanne c. 10. v. 36. Fatta ſunt hac, ut
ſcriytura impleretur. Secundo Dei Majeſtatem
decet tanta veritatis ubertas, ut paucis ver-
bis plurima eaque diverſa comprehendantur:
decet S. Scripturæ altitudinem & auctorita-
tem, ut tot gentibus, tot ingeniis in tanta
temporum differentia locutura, unicuique
quod ille de rebus Divinis aſſequitur verum,
hoc ſignificet: decet Prophetarum & Apo-
ſtolorum merita, ut plarimos ſenſus arcanos
a Deo accipiant, & aliis foecunditate mira-
bili communicent: Accedit quod plures ſen-
ſus ſpirituales iisdem verbis ſæpe Spiritus S.
in Scripturis inſinuet, ergo & litterales, cum
ſapientis ſit pauciſſimis verbis plurima com-
plecti. vid. oſeph. Acoſtam, de vera cripturas
interpret. rat. Caute tamen dicendum, &
nonniſi ex gravi ratione admittendum eſt,
duos ſenſus litterales diverios ſub eadem lit-
tera contineri, ne hæreticis anſa detorquendi
Scripturam in pravum ſenſum præbeatur.

Schol. Senſus S. Scripturæ eſt verborum ejus im-
mediata vel mediata ſignificatio a Deo intenta.
Duplex eſt in genere ſenſus S Scripturæ, litte-
ralis ſeu hiſtoricus, in quo voces res ſignificant;
& Myſticus ſeu ſpiritualis, quo res per voces
ſignificatæ iterum alias res fſignificant, qui pro-
inde ſenſus litteralem ſupponit, & in eo funda-
tur. Senſus litteralis iterum duplex eſt, unus
proprius & grammaticalis, quem verba ex ſua

primaria ſignificatione ſignificant, v. g. Leo, ani-

mal rugibile: alius eſt improprius & metapho-
icus, dum verba ad impropriam ſignificationem
transferuntur ob aliquam fimilitudinem, v. g.
virit Leo de Tribu Juda, ubi Leo metaphorice
Chriſtum fignificat. Senſus ſpiritualis ſeu Myſti-
cus

N

els tti
featur
Pertine
rAs
Per ve
EtAI
tirens
un he
uuhe

lite
lonl

KN
Piee
ien⸗
Genlus
Porien
intege
transke
kerente
habet i
teret,
le fini
tibis ſen
ſulter
tnor ſen
ns non
tur 8 ſed
Gelnantn
otipeor⸗
ubnt, 5
s lite
itian
Valet ,
tunn ſen

lint ,r,t
Miſetuen
Pabcse
hendum
e Audir
lis in tt
unicuig
itur venn
n & N
fus aremm
Unate min
lnes 1
Siitul
tetles,n
Urima .
ncriftni
endon,
endunt
eallen.
etorq
beatul.

um eju 1
Deo ine
ture,
8 ſigntei
es er o⸗
in eo iut
X ekt, n
Tetbn
Emg
Ynifenna⸗
5 1
inem, 7

De Tlologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 5 3

cus triplex eſt, ſcilicet Allegoricus, quo ſigni-
ficatur per res ſignificatas per verba aliquid aliud
pertinens ad Eccleſiam militantem in terris: Mo-
ralis ſeu Tropologicus, quando res ſignificatæ
per verba ſignificant aliquid pertinens ad mores:
Et Anagogicus, quando ſignificant aliquid per-
tinens, ad Eccleſiam triumphantem, ſeu *ter-
nam beatitudinem. Primus ſenſus fidei, Secun-
dus charitati, Tertius ſpei reſpondet.

Littera geſta docet, quid crêdas Allegoria,
Moralis quid agas, quo tendas Anagogia.

Sic vox Jeruſalem litteraliter urbem Palæſtinz „ al-
legorice Eccleſiam militantem, moraliter animam
juſti, anagogice Eceleſiam triumphantem ſignificat.
Senſus Parabolicus pertinet ad litteralem meta-
phoricum; nam Parabola nilil aliud eſt, quam
integra ſententia, quæ propter fſimilitudinem
transfertur ad ſigniſicandum aliquid aliud a pro-
ferente intentum. Omnis textus S. Scripturæ
habet ſenſum litteralem, alias enim omni ſenſu
careret, cum ſpiritualis fundetur in litterali: un-
de fiqui P. P. videntur negare in nonnullis tex-
tibus ſenſum litteralem, intelligendi ſunt de ſen-
ſu litterali proprio, non vero metaphorico Qua-
tuor ſenſus aſſignati litteralis & triplex myſſti-
cus non in quolibet textu S. Scripturæ reperiun-
tur, ſed ſubinde quatuor, ſubinde tres, ſubinde
duo, ſubinde ſolus litteralis: unde multum hal-
lucinantur, qui dum in fingulis textibus S.

Scripturæ ſenfus myſticos quærunt, nec inve-

niunt, S. Scripturam ridicule contorquent. Sen-
ſus litteralis & myſticus ſunt inter ſe quoad præ-
ſtantiam ut excedentes & exceſſi. Litteralis præ-
valet, I. quoad prioritatem, quia eſt fundamen-
tum ſenſus myſtici. 2. Quoad generalitatem, quia
in omnibus reperitur. 3. Quoad certitudinem,
quia certo conſtat de ſenſu litterali, non vero de
myſtico, niſi dum a S. Scriptore aſſeritur, aut per
Eccleſiam declaratur, ſenfus enim myſtici, quos
D 3 Pro-

84 Diſſertatio Prooemialit. 11
proferunt S. S. Patres, ſunt tantum probabiles: H
unde ex ſolo ſenſu litterali, aut myſtico per aliam ene
ſcripturam aut Eccleſiam aſſerto efficax argumen- G
dum deduci poteſt. Ex alia parte ſenſus myſti⸗ len
cus prævalet I. quatenus regulariter ſignificat rde
res præſtantiores. 2. Quatenus principaliter in- “
tenditur a Spiritu S. ſic narratione ſaétorum in
veteri Teſtamento Chriſtus principaliter intendi- nn
tur: unde ſenſus litteralis comparatur corpori, grat
myſticus animæ. Senſus accomodatitius S. Scri-= u
pturæ eſt, quem verba habent nec ex intentio-
ne Dei vel S. Scriptoris ſive litteraliter, ſive my- „
ſtice, ſed ex hominis ea applicantis ad fignifi-
candum aliquid fimile illi, quod in S. Scriptura ſa
exprimitur. Sic Eccleſia illud de Noe diétum H
Eccl. 44. Inventus eſt juſtus, applicat & S. Con- 1
feſſoribus Pontificibus. Regulas pro diſcernendo
ſenſu litterali, & eruendo Myſtico tradit Bonfre- 1. .
rius in Præloq. &e. potiores hie ſiſtimus. n
Regulæ pro diſcernendo ſenſu litterali en
S. Scripturæ. dre
Regnla PFrima. Verba S. Scripturæ ſumi debent ad lit= i⸗
pro Jenſi teram, quando ex littera proprie accepta nil fidel, “
Lterali vel bonis moribus repugnans ſequitur. . miiti
S. Sri- Secunda. Conferatur S. Scriptura cum loco,
ꝓturæ. tempore & ſcopo ſcribentis.
Tertia. Conferatur S. Scriptura eum S. Scriptura,
unus liber cum alio; unus Textus cum alio, an-
tecedentia cum conſequentibus; locus obſcurus 8. Sr
cum alio clariori. tein ſein
Guarta. Textus originalis magnam lucem akß. tere 1
fundet, caveatur tamen, ne clarus textus Vulga- urhen
tæ ob ſenſum Hebraicum dubium vel multiplicem Abn
rejiciatur; ſupponendum enim & credendum eft, nl,
quod S. Hieronymus & Eccleſia melius intellexe- muntur.
rit Hebraicum vel Græcum, quam aliquis mo- Abi 2.
dernus. loicent
Quinta. Senſus litteralis eſt, quem Eccleſia, & .8
unanimis Patrum conſenſus habet pro Hrera. (a
B Hα

De Theologiæ Dogmatieæ, Natura, &c. 55

Sexta. Bene attendatur ad interpunétiones, com-

helle
nd mata & puncta, ne eorum inverſione ſenſus cor-
rIen rumpatur. . .
ſenſis nit Septima, Noſſe juvat varios Hebraismos, Pon-
ter igiin dera, menſuras, Rempublicam, Scholas, ſuppli-
ciik: cia & . Hebræorum & veterum: Item Geogra-
ſacehtt phiam, Chronologiam „ Hiſtoriam, &c. eorum,
iter Na de quibus eruditifſime tractat Calmetus, in ſuis
ir Gnme diſſertationibus.
ttisd ? Regula pro ſenſu miſſtico &. Scripturæ
ex I eruendo.
iten ſien PFrima. Nihil ex S. Scriptura eruatur, quod Kegulæ
tie Nd ig veritati & pietati repugnat. pro ſenſiu
15 tr Secunda. Senſus ſpiritualis fundetur in litterali myſlico.
igd bene intellecto, non depravato, vel violenter
itd l detorto.
10 öſtene Tertia. Senſus ſpiritualis deſumatur ex rebus
tnithe- ſignificatis per verba, & inter ea, & figuram, D
ſtim quam quærimus, ſit proportio.
Quarta. Non in quavis re ſive geſta ſive diécta
littinn Allegoria quærenda eſt, maxime in præceptis
moralibus.
bebenti Quinta. Senſus accommodatitius S. Scripturæ
wepuun ad vanos & turpes uſus non trahatur, & rei di-
t. Enitati omnino eonveniat.
n enm !
n J. 12.

aun , S. Scriptura non continet omnia ad ſalu- Traditis
s tem fſcitu & creditu neceſſaria, unde præ- eſßt reguls
un e terea admittendœ ſunt Traditiones Divinæ, ſeu fidei.
erl o verbum Dei traditum tanquam fidei & morum
lmt zegula, in quo multa ad ſalutem neceſſaria con-
geiali, tinentur. Ita docet Primo ipſa S. Scriptura,
ne ubi 2. Theſſal. 2. Apoſtolus hortatur Theſſa-
n nie lonicenſes, ut ſtent in fide, adhæreantque
1. iis, quæ ab ipſo acceperunt fſive ſcripto ſive
olenn D 4 ver-

56 Diſeriatio Prooemialis.

verbotenus: Zenete, ait, Traditioner, quas
dediciſtis n per ſermonem ſive per epiſlolam no-
ſRram. Reſpondet Chemnitius, Apoſtolum
primo quidem tradidiſſe ſermone, quæ po-

ſtea in aliis epiſtolis ſcripſit: Verum parti-
cula, ſive, clare indicat, alia eſſe, quæ tra-

diderat, & quæ jam ſcripſerat, nec probari
poteſt ad adverſariis, quod S. Paulus omnia,
quæ oretenus tradidit, poſtea in aliis epi-
ſtolis vel ab illo vel ab aliis Apoſtolis fſcripta
fuerint, maxime cum abſolute dicat, tenen-
das eſſe Traditiones, licet in ſcripta redacétæ
non fint. Easdem Traditiones commendat
Apoſtolus 2. Tim. 2. v. 2. Secundo Traditio-
nes non ſcriptas agnovit primitiva Ecclefia,
conſulantur de illis veteres. Irenæus I. 3.
cont. hæreſ. c. 3. Tertul. 1. de Cor. mil. c. 3.
& de præſcript. hæret. S. Bafilius ad Am-
philo. de Spir. S. c. 29. S. Epiphanius heær.
61. S. Auguſtinus ep. ad Janua. quorum &
aliorum Patrum veſtigiis inſiſtens Synodus
Tridentina Seſſ. 4. rite definit. Siquis... Ta-
ditiones prœdiſtas ſciens & prudens contempſerit,
anathema ſit. Easdem traditiones jam antea
laudavit Conc. Gangrenfe circa a. 325. Ni=-
cænum II. act. 7. an. 785. & Synod. VIII.
an. 809. Act. 10. can. 1. Tertio S. Scriptura
ſcripta non eſt, ut ſola eſſet ſufficiens fidei
noſtræ regula, certe hoc ex nullo S. Scri-,
pturæ teſtimonio evincunt adverſarii, quæ
enim pro ſe allegant, vel prohibent, ne Do-
ctrina S. Scripturæ corrumpatur, vel ne qrid
illi contrarium temerario auſu addatur: vel

dicunt illa, quæ ibi continentur, ſuſſicere
2

1

N

AA prot
eo, gu
dane pl
ſariis a
non pol
Aatos 3
a0l valo
guin? 0
læo om
lutem
los arti
ut ut

Khol r.
Tradidn
i e
non
Viya
Vatur
Chriti
45 ilis
tio Dun
Doft 4.
conlnet
Tnclti
Tu 4
lenpori
Kore vo
nieil
Gidio
dd

4 tit.

letent
citio!
Uunanir
CN
Dreſſun
nuni

L De Tluologiæ Bogmaticæ, Natura, &e. 57

s ad probandam Chriſti Divinitatem, absque
Aitlen eo, quod Traditiones Divinæ excludantur.
„Am Sane plura ſunt fidei dogmata ab ipfſis adver-
e, e ſarlis admiſſa, quæ ex S. Scriptura probare
Jerumm non poſſunt. Ex quo loco oſtendunt, bapti-
e, den zatos ab hæreticis non eſſe rebaptizandos ²
teeu ad valorem Baptismi verba ore prolata re-
Anlasoen quiri? Quatuor tantum eſſe Evangelia? &c.
in Ais hæac omnia habemus ex Traditione, ſunt ad
NRolsn ſalutem creditu neceſſaria, adeoque juxta
lien m ÜUlos articuli fundamentales: Traditiones igi-
igta ti tur ut fidei regula admittendæ ſunt.

Cnen
. IIffd Shol. I. Traditio in genere eſt verbum ſine ſcripto Traditzo

a Loei traditum. Traditio ſpectata venes ſuum AukRorem qiotle-
ln be alia eſt Divina a Deo immediate revelata ſcripto plex.
ltenelsl non tradita: alia eſt Apoſtolica, quæ ab Apoſtolis
Cor. Mt viva voce, non vero ſcripto eorum ad nos deri-
lius a0 vatur; ſi ab Apoſtolis veniat ut immediatis
Hhanins Chriſti præconibus dicitur Apoſtolica Divina, ſi
a ab illis ut paſtoribus Eccleſiæ fluit, dicitur tradi-
h (vorn. tio pure Apoſtolica: alia eſt Eccleſiaſtica, quæ
els Ff poſt Apoſtolos a Prælatis Eccleſiæ introducta, &
lien 1 conſuetudine roborata fuit. Ratione materiæ alia
jaollin Traditio eſt de fide, ſpectans ad fidem „ alia mo-
am 4 rum, ad mores & diſciplinam pertinens. Ratione
65 titemporis alia eſt perpetua, alia temporalis. KRa-
14. i; tione loci alia eſt univerſalis alia particularis. De-
GNrod nique alia eſt de præcepto, alia de conſfilio. Tra-
6. al ditio Eccleſiaſtica a Divina dignoſcitur, ſiquid
ficien⸗ modo poſt Apoſtolorum tempora inſtitutum fue-
lo6 rit. 2. Quando mos aliquis ſemper ab Eccleſia
n retentus eſt tanquam ad fidem pertinens, erit Tra-
erſuti, ditio Divina. 3. Si dogma aliquod omnes Patres
bent, .1 unanimiter tenuerunt, & contrarium ut heæreti-
„elbeh cum refutarunt, licet in S. Scriptura non ſit ex-
alnm prefſum; & 4. Siquid in univerſa Eecleſia com-
ſh muni fidelium conſenſu probatur, quod humana

Diſſer talio Prooemialit.
5 11

poteſtas efficere non potuit, eſt Traditio Divina.
§. Quod univerſa tenet Eccleſia, nec a Conciliis
unquam inſtitutum, ſed ſemper retentum eſt, a
Deo vel Apoſtolis deſcendit. 6. Si Traditio mu-
tabilis fnerit, non Divina, ſed Apoftolica vel
Ecclefiaſtica dici debet.

Traditio- Schol. 2. Judæi etiam ſuas habent Traditiones a

0
nes SJu-
dæorum.

Miſclna.

Gemarra.
Talmud.

Maſora.

Cabala.

7

Moyſe ab ore ad os usque huc propagatas. Tra-
ditio hec duplex eſt, altera eſt plenior & com-
munior Legis explicatio, a diverfſis ſapientibus
diverſis temporibus facta, quæ in Miſchna, Ge-
marra, Waſora & Talmud reperitur: Altera eſt
magis anagog'ica areana & ſymbolica legis expli-
catio, quæ in Cabala continetur. Eſt autem
Miſchna lex oralis collecta, & ſcripto mandata
a R. Jehuda anno poſt Chriſtum Natum 400. uti
probat Morinus ex ſilentio antiquiorum Patrum.
Gemarra eſt quædam expofitio, & complemen-
tum Miſchnæ, Auétore R. Aſe. Talmud eſt vo-
lumen ex Miſchna, & Gemarra conflatum, ſacras
& profanas Judæorum leges compleétens. Du-
plex eſt, Jeroſolymitanum a R. Johanna, & Ba-
bylonicum a R. jeſe conflatum, utrumque fabu-
lis & horrendis in Chriſtum blasphemiis infame.

MWaſora eſt quaſi Critica Legis circa voces, lit-

teras & puncta, ſupplendo defectus, & diſtin-
guendo punéta & verſus: Auctores ejus cen-
ſentur Judæi Tyberiadis circa annum Chriſti 500.
Cabala eſt Anagogica S. Scripturæ expoſitio. Tri-

plex eſt, prima eſt myſtica explicatio Sapien-

tioribus tradita. Secunda eſt Magica, ope vo-
cum docens fugare dœmones: Tertia eſt occu-
pata in litteris, vocibus, punétis, accentibus,*
litterarum permutationibus, combinationibus, figu-
ra, valore notandis ad eruendum ſenſum myſti-
cum. Hæc ſpecies Gabalæ ſubdividitur in Ga-
metriam, quee voces ſola transpoſitione explicat:
in Notaricam, quæ in fingulis litteris alicujus
vocis nova verba inquirit: & in Themuram ee⸗
ite⸗

„

litteras
rtum co

Ktol. 3.
lam ſid
guo le
tione
mortem
tendunt
hant?
hent
bidem
er keil
tiam, 2
ephetier
ded d
eXd
Riͤn
we h⸗
textui
dem e
noo!
iplun
tandem
manur
ntt, t
Cum Ct
Theo-.
on diſ
lun Ve
lnſnn 4
np
Wid. D
4 Dine,

Sto, 4.
1 Den
Dei:
Dente
kulte i
Wnce

L Teologiæ Dogmalicæ, Natura, Gc. 59

anni litteras pro litteris ſubſtituit, ob certum littera-
SS rum concurſum.
tentun e
Tndian Schol. 3. Proteſtantes negant Traditiones eſſe regu- Proteſtan-
Apofcla, lam fidei. Concedunt I. fuiſſe aliquando tempus, tiunms ſen-

quo Lex & Evangelium ex mandato & inſpira- tentia.
tione Dei nondum ſcripta erant, ſed modo poſt
Tuciiors mortem virorum Sαιιοτι ſcripta eſle omnia con-

gttu! tendunt. Verum undenam omnia ſcripta eſſe pro-
enior & Nr bant ? 2. Docent, quidquid intuitu ſalutis credi,
is ſaſenn & peragi oportet, contineri in ſcripturis, non

,6 quidem totidem verbis, & immediate, ſed multa
ne: 4len⸗ per facilem, certam, & evidentem conſequen-
icn legsen tiam, adhibitis quandoque principiis rationis E&
3 experientiæ ex S. Scriptura demonſtrari poſſe.
. Nr Sed ubinam habetur hæc evidens demonſtratio

ſihi s ex S. Scriptura petita, ſi quæſtio ſit, an ipſam S.
“ A Scripturam illibate ad nos propagatam modo ad-
ioun huc habeamus ? Dicis ex eo, quia conformis eſt
coe textui originali: Quomodo vero probas, & qui-
lluil . dem evidenter ex S. Scriptura, hunc textum, quem
flatum,, modo habemus, corruptum non eſſe? Urgent hæo
W ipfum Chemnitium, qui in Exam. Trid. pag. 306.
unm, tandem fatetur: Hanc traditionem, qua nobis in
tundie manus dantur S&. Soripturæ libri reverenter ſuſcivi-
phemis mus. Grotius in animadverſio. Adv. Rivetum. hic
e, cum Catholicis conſentit: & D. Schubert in Inſt.
ns, 6 4 Theol. Polem, p. 2. pag. 366. ait: e Traditione
otes o non diſcimus libros illos vere Divinos eſſe, ſed tan-
unn Ciki, tum Eccleſiam eos pro Divinis ſemper habuiſſe
eemh ſam autem librorum Divinitatem, docet ipſius
icatio Seripturæ teſlimonium tam verhale, quam reale.
gica, vid. Bellarm. lI. 4. de verbo Dei. Stapleton. in
nu, „ Princ. fid. Doctr. Controv.
s, le

gm Schol. 4. Contra Traditiones objiciunt Proteſtantes Solyentzn
lationnn, . es 4 Gjer,
ſeſtn 17 I. Deut. 4. prohibetur aliquid addere ad verbum ohjecto-
cicinr Dei: quod idem fit Apocal. ult. v. 8. Keéjp. in nes
a et Deuteronomio ſolum præcipitur, ut integre ſine
* falſa interpretatione, mutatione vel diminutione
lmmn mandata divina ſerventur. Et S. Joannes tantum
1 cor=

60 Diſſertatio Prooemialis.

Author is Se
print. &.
P. E. ſen-
tentia.

eorruptionem Apocalypſis prohibet. II. S. Scri-
ptura omnia creditu neceſſaria continet Joan. 20.
& utilis eſt, ut perſeftus ſit momo Dei 2 Tim. 3.
V. 16. Imo dokrinæg hominum II. 29. & Matth. 15.
v. 6 & Coloſſ. 2. v. & omnino damnantur. Keſp.
S. Joannes loquitur ſolum de miraculis ad proban-
dam Chriſti divinitatem. Et S. Paulus tantum dicit
Scripturam utilem, non vero ſufficientem efle.
Et S. Scriptura traditiones falſas & vanas ac verbo
Dei contrarias rejicit. III S. Irenæus l. 3. adv.
har. c. I. ſolum Evangelium jfundamentum fidei
noſiræ conſtituit. Et Tertullianus cont Hermog.
væ intentat adjicientibus aligquid ad Scripturam.
Et S. Cyprianus ep. 74. ait, ea ſolum facienda
qu ſceripta ſunt, quod etiam innuit S. Hierony. in
Pfſ. 86. ac S. Auguſt. tr. 49. in Joan. ait: loa
Junt, quæ ſeriberentur, quæ ſaluti credentiusn fuf-
Vicere credebantur. Et S. Chryſoſt. in Pſ. 95. ait:
ahsque Scoriptura auditorum cognitio claudicat.
RKeſp. S. Irenæus de falſis Marcionitarum traditio-
nibus loquitur. Tertullianus mundum non ex
Præjacente materia conditum eſſe probat ex Gen. I.
quibus nil adjiciendum eſt. S. Cyprianus tradi-
tionem S. Stephani P. de non rebaptizandis hære-
ticis ſolum, licet erronee, ut commentitiam re-

jicit. Et S. Hieronymus falſas traditiones repro-

bat. S. Auguſtinus de miraculis ad credendum in
Chriſtum ſuſficientibus loquitur. Et S. Chryſoſto-
mus eos vellicat, qui conciones ex ſuo tantum
cerebello procudunt. IV. Traditiones ſine Scriptura
vix ad nos illibatæz pervenire potuerunt: imo im-
perfeétam eſſe S. Scripturam & non omnia com-
plectentem arguunt. „ep. Traditionem illibatam
monumenta Patrum, Concilia, & continuus uſus e
Eccleſiæ nobis conſervarunt: & ex S. Scriptura
ſimul cum traditione opus & regula fidei com-
pleta & perfeéta conſurgit.
hol. 5. Author PFrincip. Jur. vubl. Eccl. cenſet dari
Traditiones mere orales, quæ tradunt id, quod
nullo modo, nequidem implicitis terminis 3 §.
. cri⸗

DTe

Keripton
laſticam
& Dro
Mam
ditio
ejs e
ner i
thema
gants
ttadtio
ſenenti
Zilyein
Tem-
anid .
licti
ſlid in

Inn⸗
CMynumn
Aſu i
Nem 1.
lunt De
ilore Pra
e beii
lem Le
lnchnnn.
rpofir
uclunte
ing in,
lun conſe
leſtl
ben
un. o

De Iheologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 61

. I8 . Scriptura ſcriptum eſt, eſſe quæſtionem pure Scho-
iinet N . laſticam, imo vult controverſiam inter Catholicos
end & Proteſtantes de Traditione eſſe potius faéti,
e quam Juris, nimirum an præter S. Scripturam tra-
) Eltn ditio oralis tantum detur, non vero an ſuppoſita
anaki ejus exiſtentia ſit reverenter ſuſcipienda, quod
rlis ttt nec ipſi Proteſtantes negant. Ex quo infert, anaz
nsttne thema Tridentini in Proteſtantes traditionem ne-
kcienten4 gantes eſſe nimis vagum, nec eos fuiminare, cum
VGnns eſi traditionem Chriſti ſcienter non contemnant. Hanc
els 131 ſententiam tamquam periculoſam refutat Cl. P.
Gunteiimni Zallwein in princ. Sug. Eccl. q. 2. c. 3. G. 6.
con ken Verum ſi hæc quæſtio ſit juris nemo dubitabit,
l Iriin eam ab Eccleſia definiri potuiſſe, ſi autem lſit ſo-
Mgun lins facti vel facti dogmatici, inferius videbimus,
i6 Hem quid in his quæſtionibus Eccleſia poſſit.
oan. 1t: 1
ctlintimn
iNß; § 13.
nlo Cl Traditionis teſtes ſunt Eccleſiæ Patres. Patrum

num d Chmnmunir ergo omnium Patrum Eccleſic con- AuRori-
nun, ſenſus ſt infallibilir in materia fidei & morum. tas.
ns Nam Lrimo Patres & Eccleſiæ Doctores
innd,k ſunt a Deo dati Eccleſiz, ut illam ab omni
nmenfin errore præſervent, juxta illud Eph. 4. v. 11.
ites Ipyſe dedit quosdam quidem Apoſtolos. .. aliot
Huele autem Paſtores & Dostorer ad conſummationem

. N , .— . . . . . .
nk⸗ Sanktorum, in opus miniſterii, in œdificationem
oregit Corporir Chriſts. . . ut jam non ſimus parvuli
es /t. 4

aunt pl Nubtuantes, & circumſerannir omni vento do-
nomide Rrincæ in nequitia hominum, in aſtutia ad circum-
onenn iin entionem errorir, Ergo in materia fidei & mo-

voni, Tum conſenſus Patrum eſt infallibilis. Secundo
2S Eccleſia jam olim in Conciliis fidem Patrum ſe
ſectari profeſſa fuit: Sic in Concilio Chalce-=
donenſi conclamatum fuit: Hac eſt fides Pa-
ic trum. Concilium Conſtantinopolitanum VI.
act.

DòRor
Keccleſiæ,
& in Ec-
cieſia quis.

Patres
Eccleſio

gui⸗

62

Dihertatio Proozmialis.

act. 12. ait: F. §. P. P. dogmata tanquam le-
gem, Sanbta Dei ſuſcipiunt Eceleſi. Horum
veſtigia ſecuta ſunt ſubſequentia Concilia,
Lateranenſe ſub Martino V, & Tridentinum
Seſſ. 4. in decreto de Editi. S. S. Libror.
Tertio Traditio ex dictis eſt Regula fidei
ſed hanc habemus ex Patribus., ergo ſicut
illa, ita unanimis Patrum conſenſus erit in-
fallibilis.

Sc

nol. I. Diſcrimen eſt inter Doctores in Ecclefia,
& Doctores Eccleſiæ. Ut quis ſit Doétor in Ec-
cleſia, ſufficit, quod ſit fidelis Catholicus, & ab
Univerſitate Catholica gradu Doctoris inſignitus:

Ut vero ſit Doctor Eccleſiæ, requiritur eminens

dotrina, inſignis vitæ ſanctitas, & definitio Ec-
cleſiæ. Unde Bonifacius VIII. c. Glorioſus, de
Reliq. & Ven. S. S. tanquam notiores Eccleſiæ

Doctores publico officio honorandos in Eeccleſia

Latina ſtatuit S. Gregorium M. S. Auguſtinum,
S. Ambroſium & S. Hieronymum. Quibus G.
Pius V. S. Thomam Aquinatem, & Sixtus V.
S. Bonaventuram adſecit. Patres vero Eccleſiæ
proprie vocantur, quos ob eminentem Doctri-
nam, infignem vitæ ſanétitatem, & competen-
tem antiquitatem ut tales agnovit, & tacite vel
expreſſe deglaravit Eccleſia. Methodum legendi
Oôpera Patrum tradit Argonenſis in libro de opt.
leg. P. P. methodo. Editiones operum P. P. opti-
mæ funt, quæ a Benedictinis Congr. S. Mauxi
adornatæ fuerunt. vid. Annatum.

Quomodo Schol. 2. Auctoritas P. P. in rebus naturali lumine
cognitis tantum probat, quantum eorum ratio.

probent
1 atrg. 5Se.

Unius etiam vel duorum P. P. Auctoritas in res
bus fidei certum argumentum non facit, imo
nonnulli Patres humano ſpiritu in eo aliquando
errarunt, quod ad fidem ſpectare poſtea demon-
ſtratum eſt, cum eorum tempore res nerdum ab

Eccleſia expreſſe definita fuerit. Quin & plurium
Patrumn

N1.

Datrun
feclam
mentu
Datrun
mores
keeit.
ul 3.
ſeruia
unn ter
eN. G

uptͤ
Pere
6.
Els M,
fnem
den
NEens
Circa
tullian
r
nng
Thaum
Drtu
Luttin

Lphren
Tns N,
1 3,.
MS le
el
Theota
8 Detn
leriner
8 Prol
deen
3 5o.

. De Zheologie Dogmaticæ, Watura, Gc. 63

ta tonhuun Patrum Auctoritas aliis licet numero minoribus
.a. H reclamantibus non ſemper præſtat firmum argu-
tia Cone mentum Theologicum: Denique omnium etiam
Tticenin Patrum conſenſus in quæſtionibus ad fidem &
8. li⸗ mores non ſpeétantibus probabilem ſolum fidem
S facit. vid. Canum de loc. Theol.
egll N Schol. 3. Ut traditio ex Patribus hauſta per ſingula Zatalogus
8, eglk ſæcula clarius innoteſcat, accipe hic brevem prio Patriezzz
ſenlus eit! rum temporum famofiorum Patrum catalogum, famoſio-
ex P. Graveſon in hiſt. Eccl. un.
Nes 1 En Seriptores S&culi mi ſunt, S. Dionyſius Areo-
irhoctoril! pagita circa a. c. 50. S. Clemens Papa circa a. C.

geſens, 65. S. Hermas dictus Paſtor circa a. c. 65. S. Igna-

dors kin⸗ tius M. Ep. Antioch. & Papias Ep. Hierapol. ſub-
guin nt finem Sæculi Imi.
S niol Scaculi zdi. S. Juſtinus M. circa a. c. 140, S. Ire-
Corol, næus Ep. Lugdun. circa a. c. 167. Melito Aſianus
eore circa a. C. 170. S. Clemens Alexandrinus, & Ter=
ntos n n tullianus circa a. 192.
5 Augl⸗ cwεαοi 3iii. Origenes circa a. c. 230. S. Cypria-
um. (l nus M. Ep. Carthag. circa a. 244. S. Gregorius
1 & Ns Thaumaturgus circa a. 290.
8 Vero 1 Scaculi Ati. Lactantius Firmianus circa a. c. 30¾.
zinenten 11 Eufebius Cæſareenſis citca a. 315. S Athanaſius
,e circa a. 326 S. Cyrillus Jeroſol. circa a. 350.
t, tt S. Hilarius Ep. Pictav. circa a. 354. S. Optatus

tiodin Milevitanns, & S. Epiphanius circa a. 368. S.
in ldo Ephrem circa a. 370. S. Baſilius Ep. & S. Grego-

erun rius Nazian., eodem tempore. S. Ambrofius circa
☚ a. 374. S. Hieronymus circa a. 378. S. Auguſti-
nus circa a. 396. J. Joannes Chryſoſtomus circa
IIH a. 308.
H „ eaculi 5Sti. S. Cyrillus Alexand. circa a. 412.
mn Theodoretus circa a 423. Caſſianus Circa a. 424.
chtie S. Petrus Chryſologus circa a. 433. Vincentius
noon 67 Lerinenſis circa a. 434. S. Leo M. circa a. 440.
inen , S. Proſper circa a. 444. ⸗
te ſoe Sæculi ti. S. Fulgentius Ep. Ruſpenſis circa
ee , a. 508. Beetius Rom. circa a. 5S19. Caſſiodorus

Quin circa

tas Theo-
logorum.

64 Diſſertatio Prooemialis.

circa a. 514. S. Joannes Climacus circa a. 564.
S. Gregorius M. circa a. 590. S. Iſidorus Hiſpa-
lenſis cirea a. 595.
Sœculi Ztimi. Joannes Moſchus circa a. 629.
Andreas Cretenſis circa a. 635. S. Ildephonſus
circa a. 657.
Sœculi Stavi. Venerabilis Beda circa a. 701.
S. Joannes Damaſcenus circa a. 731. Alcuinus circa
a. 780
Sæculi oni. Amalarius Fortunatus circa a. 810.
Haymo circa a. 840. Walafridus Strabo circa
a. 342. Paſchalius Radbertus circa a. 844. Hine-
marus Remenſis circa a 345. Rabanus Maurus
circa a. 847. Anaſtaſius Bibliothecarius circa a. 870.

Aimoinus circa a. 872. Ufſuardus circa a. 876.

Sæculi Iomi. Simeon Metaphraſtes circa a. 901.
Oecumenius & Olympiodorus. Burchardus Epi=
ſcopus Wormat. circa a. 996.
æculi rimi. S. Petrus Damianus circa a. 1057.
Anſelmus Lucenſis circa a. 1073. S. Ivo Ep Car-
not. circa a. 1092. S. Anſelmus Cantuarienſfis circa
a. 1003.
Scculi rzmi. Rupertus Tuitienſis circa a. IIII.
S. Bernardus Claravallenſis circa a. IIIS5. Hugo
de S. Victore circa a. 1120. Gratianus Auétor
Decreti circa a. II3T. Petrus Lombardus Magiſter
ſententiarum circa a. III.
Sæculi r13tii S. Raymundus de Pennafort circa
a. 1228. Alexander de Hales circa a. 1230. S. Tho-
mas Aquinas circa a. 1254. S. Bonaventura circa
a. 1255. B. Albertus M. circa a. 1260. vid. Bel-
larm. de Script. Eccl. Dupin Bibl. P. P.

Aukori- Schol. 4. Theologorum Scholaſticorum etiam plu-

rium Auctoritas in Theologicis, ſi alii doëti con-
tradicant, non plus probat, quam eorum ratio:
ſi vero in re gravi omnes Scholaſtici conſentiant,
temerarium foret illis refragari, quia fine ſpeciali
Dei ordinatione non tam facile tot ingenia tam
diverſe ſentientia in unum convenirent: Concordi
. autm

D. 11

AUtem 0
tentige
reki ſalt
tura &
ten ip
Kll 56
ſpeckanti
Theolog
tur de
Pontifcis
Iure ſtatul
ſus Theol
(ivilis fi
Teologe
Teltamen
odahili
hutdemis
Felol b.
Naturali
tam ſide
ſolo in⸗
eX 60,1
lauriten
In ſuo
be Locle
Ulgument
ſoriei
et, gnie
noGo cen
ltttom N
iht Hane
, l & I

ln Verbe
r Cbiden

lrun

iren
ldomms H

Cirea 1 6
8 NMienan

Ccirca 171
Aeninust

S Cittnn
tripo en
2 gt
banus Mn
inscza,
ren 1.
Scitcan
Urcharc

8 citda. I
hohy
tuarieniit

P cirea 4, 1
IS. N
gtiabus l
herons M

Lemihtoi
,1990, J,,
Carentni
1200. 6
b. 1.
tun eüin 4
ai iolir
n eNn
in Hie ſe⸗
lent:

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 65

autem omnium Theologorum Scholaſticorum ſen-
tentiæ in rebus fidei & morum contradicere hæ-
reſi ſaltem proximum foret; hæc enim ex S. Scri-
tura & Traditione fluit, quam qui negat, fon-
tem ipſum refugere cenſetur.

Schol. 5. Canoniſtarum Auctoritate in rebus ad fidem Canoni-
ſpeétantibus Theologus non utitur, imo in his Rarum
Theologus Canoniſtæ ſuccurrit: quando vero agi- auksori-
tur de moribus Eccleſiæ & inſtitutis per leges tas.
Pontificias determinandis, vel quando pornæ in
Jure ſtatuuntur, communis Canoniſtarum conſen-
ſns Theologo optimam fidem facere debet. Juris JNuris gi-
Civilis facultas præter magnam utilitatem, quam ilis peri⸗
Theologo maxime in moralibus de contractibus, torum.
Teſtamentis &c. præſtat, plura alia argumenta
probabilifſima ſuppeditat, quippe in Legibus etiam
humanis Divinam voluntatem veneramur.

Schol, 6. Philoſophorum concors ſententia in rebus HEhiloſo-
naturali lumine in Theologia etiam cognitis cer- phorum
tam fidem facit, unde gentes dicuntur ab Apo- auklori⸗
Rtolo inexcuſabiles quod cognitionem veri Dei, tas.
ex eo, quod ex Philoſophis ſuis eam ſufficienter
haurire potuerint. Regulas pro ſtudio Philoſophico
ad Theologiam utiliter inſtituendo tradit Mabillon
in ſuo opere de ſtudiis monaſticis. Hiſtoria deni- Hiſtorica=
que Ececleſiaſtica & profana non ſolum probabile rum.
argumentum Theologo ſuppeditat, ſed ſi omnes
hiſtorici in idem conſentiant, certum etiam præ-
bet, quia tune moralis habetur evidentia „ dum-
modo cenſuram Criticam, cujus Regulas præter
citatum Mabillonium tradit, & intemperantes cor-
rigit Honoratus a S. Maria in Animadv. ad regu-
las & uſum Critices, eorum hiſtoriæ ſuſtineant.

§. 14.
In verbo Dei ſcripto & Tradito continen- Eecleſia
tur quidem illa, quæ credenda nobis Deus quid.
reve-
Schram Inſtit. Theol. Zom. I. E.

66 Diſſertatio Prooemialis.

revelavit: Verum cum S. Scriptura non ubi-
que clara ſit, ſed Interprete, & in contro-
vVerſiüs circa res fidei obortas Judice indigeat,
(GF. 10.) cumque Traditiones Divinas a falſis
diſcernere, cuilibet pro ſuo affectu non com-
petat, niſi tot Religiones, quot ca ita admit-
tere velimus, ſapientifſimo Divini Numinis
conſilio factum fuit, ut nobis de hoc Inter-
prete & Judice provideret, qui & obſcura S.
Scripturæ explicando, & veras Traditiones a
falſis ſecernendo Divinas veritates revelatas
nobis credendas proponeret. Hic interpres,
hic Judex a Deo conſtitutus eſt vera Chriſti
Eccleſia, Quæ eſt Societas fidelium baptizato-
rum ejusdem fidei proſeſſione, eorundem Sacra-
mentorum participatione, & eodem cultu inter ſe
adunatorum, ſub regimine legitimorum Paſtorum,
nce pracipue unius Chrifli in terris Vicarii Ro-
mani Lontificiv. Veritas hujus definitionis pa-
tebit ex ſequentibus, & ex ea ſequitur divi-
ſio in Eccleſiam docentem, ſeu legitimos Pa-
ſtores Romanum Pontificem & Epiſcopos: &
Eccleſiam diſcentem., ſive reliquos fideles illo-
rum regimini & curæ paſtorali ſubjectos.

Schol. r. Pelagiani Eccleſiam definiunt, Congrega-
tionem hominum perfectorum nullum peccatum
habentium. Donatiſtæ ſolis probis & ab omni
ſaltem graviori crimine alienis Eccleſiam conſtare
docuerunt, & cum pauci & inviſibiles ſint probi,
valde anguſtam, & inviſibilem eſſe Eccleſiam vo“s
luerunt. Wicleffus & Joannes Hus in Ecclefia
ſolos prædeſtinatos agnovit, hos in decurſu refu-
tabimus.

Siſſtema Schol. 2. Proteſtantes Eccleſiam definiunt, quod ſit
Froteſtan- multitudo vere credentium. Ex quo infert

PD. Schu-

DMe

D. Schr
I1. Eecle
gitimno
his me
git. 2
ls,
ghitor
Mun,
lenm
tu: Et
ſietr
U ferbl
NeNs
elbus
MMeſt.
nins Re
legiti
Cortup
ram De
Oderve
falſam
terne-
nam,
eſt ort
terin e
dicatio

tio. 5

Ca vere
retinen
in faler
Kn
daennn
init
tis
ans
Non o
Vina in
Doflunt
nn g
tio ePr

tota mnn
& in ennn
dice dig
ivimasai!
Ctu von
Caginnt
wimi Muni
Ge hoc l
Gobſen
Ttadition
dtes keſet
Hie imene
eſt rera l
gum Kpte
,orutten 1
ſn ulin
orun r
Fir Vum.
leſinition.
legnitu
hlegitinm
Eyſond
nos eke
iſotetn
llon ſen

E

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 67

D. Schubert in Comp. Theol. dogm. hoc Syſtema.
I. Eccleſia nonniſi verbi Divini tractatione & le-
gitimo Sacramentorum uſu conſervari poteſt, quia

his mediis vera fides in hominibus exiſtere per-

git. 2. Hic utriusque medii uſus vel eſt publi-
cus, vel privatus: hinc duplex Eccleſia diſtin-
guitur, ſcilicet viſibilis, quæ eſt ſocietas homi-
num, quatenus ad externum communem & pu-
blicum verbi Dei & Sacramentorum uſum uniun-
tur: Et inviſibilis, quatenus ſola eorum fides re-
ſpicitur. 3. Eccleſiæ viſibilis membra ſunt omnes,

qui verbum Dei exterius profitentur, ac Sacra-

mentis a Chriſto inſtitutis utuntur, ac proinde ex
fidelibus & infidelibus, & hypocritis conſtare
poteſt. 4. Quia vero fieri poteſt, ut nonnulla
hujus Eccleſiæ membra a puritate verbi Divini,
& legitimo Sacramentorum uſu recedant, & hæc
corruptio fiat univerſalis, ita ut pauci fideles ve-
ram Doctrinam retinentes nec audiantur, nec
obſerventur; hinc nata eſt diſtinéctio in veram &
falſam Eccleſiam. Vera eſt cœtus hominum ex-
terne Deum colentium juxta puram Chriſti doctri-
nam, & legitimum uſum Sacramentorum; Falſa
eſt cœtus eorum, qui hæc corrumpunt. 5. Cri-
teria ergo veræ Eccleſiæ ſunt, pura verbi præ-
dicatio, & legitima Sacramentorum adminiſtra-
tio. 6. Quodſi proinde hæc corrumpantur, pau-

ca vero Eccleſiæ membra veritatem in corde ſuo

retinentia in hanc corruptionem non conſentiant,
in falſa Eccleſia aliqua veræ Eccleſiæ pars latere,
& ſi nullibi exiſtat cœtus, cujus doctrina, & uſus
Sacramentorum purior ſit, tota Chriſti Eccleſia
invifibilis eſſe poteſt. 7. Eccleſia viſibilis mini-

ſtris eget, qui verbum Dei publice doceant, &

Sacramenta adminiſtrent, in quibus proinde, quia
non omnes ad hæc ſunt idonei, requiritur ex Di-
vina inſtitutione legitima vocatio, & hi vocari
pofſunt Vicarii Chriſti, quia ejus officio fungun-
tur. 8. Horum miniſtrorum doctrinam ſi ſuo ſfilen-
tio approbet cœtus fidelium, cenſentur hi mini-
E 2 ſtri

tium de
Eccleſia.

Wota ve-

r& Eccle- quas a falſa Eccleſia diſtingnatur. Hæ autem
in Symbolo Conſtantinopolitano aſſignantur,
ſcilicet vera Eccleſia debet eſſe, 1. Una,
2. Janbla, 3. Catholica, 4. Apoſtolica.

Schol. I. Ad hoc, ut notæ veræ Eccleſiæ ſint ge-

Ria⸗

68 Diſſertatio Prooemialis.

ſtri eſſe Eccleſia repræſentativa, & ideo. 9. Ec-
eleſia vifibilis non eget uno capite ſupremo viſi-
bili. 10. Et quia nihilominus hi miniſtri veram do-
rinam & Sacramenta tacente etiam & approban-
te reliqua Eccleſia mutare poſſent, hinc veræ Ec-
cleſiæ defectio non eſt impoſfſibilis, quæ proinde
per reformationem, cui omnes miniſtri operam
ſuam adferre debent, tolli debet. Hoc ſyſtema

per decurſum evertetur.

G. 15.

Vera Chriſti Eceleſia ſuas notas habet, per

nuinæ, requiritur X. Ut non ſint alteri cuidam rei
communes, ſaltem ſi collective ſumantur, licet
forte ſingillatim ſumptæ aliis rebus conveniant.
2. Ut ſint notiores illa re, quam ſignificant, & ab
ea diſtinctæ. 3. Ut ſint quodammodo ſenſibiles,
obviæ & cognitu faciles non ſolum domeſticis,
ſed etiam fidei extraneis.

Notæ Ec- Schol. 2. Proteſtantes & D. Schubert (§. 14. Sch. 2.)

cleſiœ jux-
za Prote-
Nantes.

duas duntaxat Eccleſiæ notas aſſignant, nempe,
puram Verbi prædicationem, & legitimam Sa-
cramentorum adminiſtrationem. Verum his no-
tis Eccleſia vera a quacunque alia falſi nominis
Eccleſia diſcerni non pateſt, cum non habeant

conditiones ad veram Eccleſiæ notam requifitas.

Nam Primo hæ notæ ſunt omnibus hæreticorum
ſeétis communes, omnes dicunt, ſe habere ve-
ram Chriſti doctrinam, & legitimum Sacramen-
torum uſum. Deinde pura Eccleſia vel excludit
omnes etiam minimos errores ? & ſic Lutherani
non habebunt veram Eccleſiam, utpote quæ dete
e

7

—

N 1

te mine
errores
Viniſte
libos 4
dam ce
Sehnbe
Veram
hre ſe
non eſe
Teguii,
Dermi
m Kcr
It,1e 1
n eſt
im,
Wenam
ſcendum
hens,
Drorke e
terpretn
lecl etian
Vera (h
Otmnibng
Dollunt,
60 notx
Pennine

.

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 69

art te minores nævos patitur: vel tantum excludit
H errores fundamentales? & fic Lutherani & Cal-
n mnnti viniſtæ, qui conveniunt in articulis Fundamenta-
Nincfictl libus de Trinitate & Incarnatione habebunt no-
ne tih tam communem utrique Eccleſiæ. Reſpondet
hinitie Schubert, alias ſectas tantum putare ſe habere

Hoe ſte veram doétrinam, licet reipſa non habeant. Sed.
hæc reſponſio clare innuit, veram doctrinam
non eſſe notam veræ Eccleſiæ, ſed alias notas
requiri, veram doctrinam in aliqua Eccleſia re-
periri Secundo vera Chriſti doctrina, & legiti-
mus Sacramentorum uſus non ſunt notæ clario-

,habet, res, re ſignificata ſeun Eccleſia, quia magis obſcu-
Ile me rum eſt dignoſcere, quænam ſit pura Chriſti do-
icvnne ctrina, & legitimus Sacramentorum uſus, quam
alenan quænam ſit vera Eccleſia, nam ad hoc cogno-
ſe, 1. U ſcendum conſtare debet, verbum Dei, illa conti-
Poien. nens, eſſe revera verbum Dei: Verſiones S. Scri-
in pturæ efſe fideles; quisnam ſit ejus ſenſus & in-
Cleie in terpretatio; quæ omnia non a rudibus ſolum,
teicui. ſed etiam a doëctis difficulter cognoſcuntur. Tertio
mantur, vera Chriſti doctrina non eſt nota obvia, nec
8 colen omnibus accommoda; rudes eam diſcernere non
giſe poſlunt, & lumine naturali cognoſci nequit: Er-
odo eni⸗ go notæ ab Adverſariis aſſignatæ non ſunt notæ
m Conei⸗ genuinæ veræ Eccleſiæ.
1
nte J. 16.
t Prima igitur nota veræ Eccleſiæ eſt Uni- Prima no-

m kas. Hæc conſiſtit Primo in univerſali ſtäͤei⸗⸗ re
uN“ & docrinæ conſenſione, ita ut excludatur Eso .
tm G“ ealia quæcunque ſectariorum ſocietas, cujus Us,
sheu, fides eſt diverſa & erronea in articulis etiam,
,be e, ut vocant, non fundamentalibus. Hanc uni-
n de, tatem requirit Apoſtolus Eph. 4. v. 5. Unus
n⸗ Dominus, una fides, unum Baptiema, unus Deus
ee & LPater omnium. Idem multis probat S. Cy-
nee E 3 pria:

ð

DUnitas
Eccleſic
juxt

7⁰ Diſſertatio Prooemialis.

prianus contra Novatian. & S. Auguſtinus in
libris contr. Donatiſtas, & reliqui Patres om-
nes hæreticos a vera Eccleſia excludunt, nec
faciunt diſtinctionem inter articulos funda-
mentales, ſed in omnibus doctrinam fidei
unam eſſe debere volunt. Idem docent Con-
cilia, Conſtantinopoliranum I. Generale V.
can. 711. Quæ omnes illos hæreticos vocant,
qui a doctrina ſana recedunt, absque eo quod
articulorum fundamentalium meminerint.
Denique ſi Eccleſia ita ſit una, ut non exclu-
dat hæreticorum ſectas, quæ non errant in
articulis fundamentalibus, erraſſet certe tota
antiquitas, quæ ita ſemper Eccleſiæ unita-
tem intellexit, ut omnes ſectas ſine diſcri-
mine excluſerit: Et quinam ergo ſunt hi ar-
ticuli fundamentales, quos nec ipſi Prote-
ſtantes, nec S. Scriptura, nec Eccleſia aſſi⸗
gnat ?2 Secundo Unitas Eccleſizæe conſiſtit in
communione cum uno capite viſibili Roma-
no Pontifice, uti ex infra dicendis patebit.
Schol. Proteſtantes docent Eccleſiam veram unam

quidem eſſe debere in fide, ſed volunt, eam uni-
tatem ſufficere, quæ easdem Veritates fidei fun-

PFroteſtan- damentales profiteatur, licet alios errores ab Ec-
tes.

cleſia proſcriptos, qui non ſunt articuli funda-
mentales, tueatur, vel, uti Schubert ait, licet ſit
diverſitas in opinionibus accidentalibus. Quantum
ad unitatem Sacramentorum putant ſufficere, ſi

legitimus eorum uſus habeatur in aliqua ex illis“

ſocietatibus, quæ veritates fundamentales profi-
tentur. Quantum ad unitatem Paſtoris & Capitis
docent ſufficere, ſi fideles paſtoribus alicujus ſocie-
tatis adhæreant, quæe in articulis fundamentali-
bus non errent. Ex hoc inferunt, omnes diver-

ſas etiam Chriſtianorum ſectas ad unveRli
ccle-

N

Vecleſi
culis
Pnitate
CutN
in ver
Gorit
lhberi

Knn
H aon
Uul
Ntlendin
ſerip
1n Spiri
tokern in
ſtunm a9
Dei uſn
ſia erig
Ioralis
tladitx.
bkom,
Avibus
Dens ce
ſt verz
InOds
nobis
doctrin
Diyin
ſancta
ler h

nun i,

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c, 71

Ugllinu: Eccleſiam ſpectare, dummodo illæ ſectæ in arti-
Pades culis fundamentalibus non errent. Verum hanc
lodnt, unitatem nullam effſe ex dictis patet, maxime
uiiclern⸗ cum articuli etiam non fundamentales utpote vel
Alos int in verbo Dei ſcripto, vel tradito contenti ob au-
trinan it Goritatem Dei loquentis non fint ad credendum
GocentA liberi ſed abſolutam fidem ſibi depoſcant.
Genere
ticos ſven D. 17.
gne eo ſn .

Secunda nota veræ Eccleſiæ eſt Sanktitas. Secunda

elhinent
Nune Hæc conſiſtit grimo in ſanctitate doctrinæ „nota, Jan-
wnenn ut nihil niſi ſanctum doceat, nihil de fide 7z.
ſt ern credendum proponat, niſi quod vel ex verbo
deſe m Vei ſcripto vel tradito habetur, Unum Deum
ſne dc in Spiritu & veritate colat, verum Media-
lurti torem inter Deum & hominem jeſum Chri-
i N ſtum agnoſcat, Cæremonias ſanctas in cultu
Licleil Dei ufurpet, ut hominum mentes ad cœle-

e colit ſtia erigantur. Sezcundo in ſanctitate doctrinæ
übii N moralis a Chriſto, Apoſtolis & S. S. P. P.
s e traditæ. Tertio in ſanctitate ſuorum Funda-
ensM torum, & Quarto in gloria miraculorum,
n vemf quibus ſanctitatem & veritatem Eccleſiæ
lt, „ Deus confirmavit. Quippe cum vera Ecclefia
tied ſfſit veræ Religionis Mater, quæ Religio eſt
– modus colendi Deum eo modo, quo vult a
et u,l nobis coli, omnis ejus tum fidei tum morum
n “ doctrina, utpote a Deo profecta & voluntati
mt if, „ Divinzæ, regulzæ omnis ſanctitatis, conformis,
nine ſancta eſſe debet. Unde Scriptura ait: Pf. 18.
knace TLew Domini immaculata. Et Pſ. 92. Domum

tuam decet ſandtitudo.
UsAlelſ
twine, B B
4 ad .
1 e, E 4 G. 18.

Teriia no-
ta, ut ſit
Catholica.

Quando
ͤgmbola
Apoſtolo-
rlim addi-
ta vox,
Catholica.

Diſſertatio Propemialit.

H. 18.

Tertia nota veræ Eccleſia eſt, ut fit Ca-
tholica, hoc eſt diffuſa per omnia loca, tem-
pora, & hominum genera. Hanc natam

Ne Me

ſdem &
narentun
adulteri
nofhen
attributn

aſſignat Primo Evangelium Luc. 24. v. 40. 6lol 2,

Oportebat... prædicari in nomine ejus (Uhrifti)
Pœnitentiam, &z remiſſionem neccatorum per
ommes gentet. Et Act. I. v. 3. Eritir mihi te-
Nes in Jeruſalem, & in omni Judæa & Ja-
maria, & urcque ad ultimum terræ. Vide etiam
Marc. 16. & Matthæi 24. Secundo Aſſignant
hanc notam antiqui Patres, & per eam ve-
ram Eccleſiam ab hæreticorum ſectis diſtin-
guebant, ita S. Athanaſius cum aliis Epi-
ſcopis E„gypti in ep. ad Jovinianum, S. Op-
tatus l. 2. contr. Parmenia. S. Auguſtinus
cont. ep. fundamenti, & Serm. 131. ubi di=
cit, Eccleſiam in Symbolo ideo dici Catho-
licam, quia toto orbe diffuſa eſt. YTertio:
Ad veram Chriſti Eccleſiam vocati funt
omnes homines, eamque fub amiſſione æter.-
næ ſalutis ingredi tenentur, ergo diffundi
debet per totum mundum, ut omnes ad illam
pervenire poſſint.

Schol. I. Voſſius putat vocem Catholica modo Sæ-
culo qtio Symbolo Apoſtolorum eſſe ad jectam con-
tra Novatianos, qui tunc Eccleſiæ pacem turba-
bant. Verum diun ante Eccleſiam Catholieam dictam

3

lleam pri
Quatenus
Chriſtum
Theol. to
Goctrinam
Perte appt
ddvin
Gogm. de
nec ligi
Utcigtnn
men Gic⸗
Whicir⸗
edtate
notis i
nec ind
qge ind
Nc not

Qurt
lllen i6
Nem 9 e
tur, &
non i

fuiſſe, patet ex epiſtola Smirnæorum de Mar- Apoſktali

tyrio S. Polycarpi apud Euſebium I. 5. c. I5. Et

Ph.2.

S. Ignatius in ep. ad Smirnenſes ait: Mhi fuerit onn

eſus Chriſtus, ibi eſt Catholica Eccleſig. Quare 254
. . 1
Valeſio videtur „ hoc nomen Eccleſiæ inditum Wan
fuiffe, circa primam Apoſtolorum ſucceſſionem, ex t
cum hærefſes multis in locis exortæ veram Chriſti ed, gr

ſidem

1 De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 73

fidem & Apoſtolorum traditionem ſubvertere co-

, Uuſel narentur; tunc enim ut vera Chriſti Eccleſia ab
A adulterinis hæreticorum cœtibus diſtingueretur,
in loen nomen Catholica, ſoli Orthodoxorum. Eccleſiæ
Hanc m attributum fait.
24, I Schol. 2. Proteſtantes volunt Eceleſiam dici Catho- Cuthali-
ej (O licam primario reſpectu electorum & ſanctorum ,cum quid
ecltorur quatenus ambitu ſuo complectitur omnes vere in juxta
Ejibr rie Chriſtum credentes, uti docet Gerhard. de loc. Proteflan⸗
nu Theol. tom. 5. S. 151. vel dicitur Catholica ob tes.
Jucln 6 doctrinam ab univerſa Eccleſia, aut majori ejus
ſeen parte approbatam, ita ut Catholicum idem ſit, ac
lo Ale orthodoxum. Uti vult Schubert in Comp. Theol.
er ell dogm. Sed contra eos pugnant argumenta allata:
cis l nec aliquid probant contra nos, ſi dicant, etiam
led n Turcismum &c. per orbem late diffundi, nec ta-
un Aiel men dici Catholicum. Nam licet hæc nota Ca-
Mnum,80 tholicitatis forte aliis ſectis conveniret ſolitarie
. Augli ſpectata, non tamen illis competit, ſi cum aliis
11. notis ſimul ſumatur : unde non eſt nota poſitiva,
Gej nec indicat, ibi ſemper veram Kccleſiam reperiri,
dei ubi hæc nota invenitur: ſed eſt nota negativa,
ek. n quæ indicat ibi non eſſe veram Eccleſiam, ubi
Voenti hæc nota cum aliis notis non reperitur.
Nitionet 1
gn l H. 10.
nesll Quarta nota veræ Eccleſiæ eſt, ut ſit Ayo- Quarta

Rolica: id eſt, ut ab Apoſtolis ducat origi- nota uet
asn nem, eandem cum ipfis doctrinam profitea- ho-
idetnn tur, & Paſtores ejus legitimam miſlionem, οα.
prent & non interruptam ſucceſſionem habeant ab
hoien „Apoſtolis. Hanc notam afſignat S. Apoſtolus
orun 81 Eph. 2. Guperædificati ſuper ſundamentum Apo-
S, Rolorum & Prophetarui, Ergo vera Eccleſia
ie W ab Apoſtolis originem ducere debet. Deinde
W veteres ſemper falſitatis hæreticos arguebant
ex eo, quod eorum doctrina Apoſtolorum do-

Fein 7 E 5 trinæ

74 Diſſertatio Proozmialis.

Grinæ repugnet. S. Irenæus 1. 3. c. 3. Ter-

tullianus, de præſcript. c. 32. Ergo eandem
cum Apoſtolis doctrinam vera Eccleſia pro-
fiteri debet. Rurſus Hebr. 5. v. 4. dicitur:
Wec quitguam ſumit ſibi honorem, ſed qui vo-
catur a Deo tangquam Aaron. Ergo Paſtores
Eccleſizæ legitimam miſſionem habere debent.
Denique FTertullianus de præſcript. c. 32.
S. Irenæus 1. 3. c. 3. S. Optatus I. 2. contra
Parmen. ad legitimam & non intrrruptam
ſucceſſionem Eccleſiæ Paſtorum ab Apoſtolis
provocant, ergo hæc ad veram Eecleſiam
requiritur.

Apoſtolica/ schol. Proteſtantes volunt non interruptam ab Apo-

Jucceſſio
an requi-
ratur.

Not&æ ve-
ræ Eccle-
ſiæ conve-
niunt ſoli
Komano-
Catholicæ.

ſtolis Paſtorum Eccleſiæ ſucceſſionem non eſſe
notam werzæ Eccleſizæ, quia Eccleſia viſibilis po-
teſt omnino corrumpi & deficere, & ſola inviſi-
bilis manere, ex qua proinde viri Zeloſi vocatio-
ne ſaltem extraordinaria ex debito ſui officii pro-
dire debuerunt, ut eam reformarent, inter quos
vel maxime fuit Lutherus, qui ſaltem vocatio-
nem mediatam habuit, dum in Eccleſia Romana
Presbyter ordinatus, ad Doctoratus gradum pro-
motus docendi munus accepit. Sed unde probant
Adverſarii necefſitatem hujus reformationis &
corruptionem Eccleſiæ 2 unde probant Luthe-
rum poſtquam legitime excommunicatus fuit,

munus docendi retinuiſſe ? falſitatem horum

omnium oſtendent ſequentia.

R 20. 2
Ha notæ conveniunt ſoli Romano-Catho-
licæ Eccleſiæ.. Primo enim eſt una in univer-
ſali fidei & doctrinæ conſenſione, omnes
namque Catholici, omni tempore & loco

per totum orbem ſemper conſpirarunt in om-
nibus

e

Dibus fie
otnnes
in Civert
ſotiperi
demn do⸗
natione
etiam ha
Viſibili .
lat, ge
Unterſed
lei, ſed
Uhll det

2. E
ſanſkitat
Dturis
Gum pr
Monniſi
ſui⸗ Nn
ſolte,
eforibn
leos deß
Uungrine
roeulon
Lecleſi⸗
II
20d wi
lta M

orii 7
Sir
tonij,
ier⸗
nzeul

„DVDe Theologiæ Dogmatick, Natura, &c. 75

zce;l nibus fidei articulis ſufficienter propoſitis;
Eipent omnesque Eccleſiæ Romanz Doctores, licet
Hechit in diverſiſſimis temporibus, locis, & linguis
A.h ſcripſerint, miro tamen ſemper confenſu ea-
„AIdi dem dogmata docuerunt, utut alias genio,
tgo natione & ſtudiis fuerint diſſimillimi. Deinde
dbetee etiam habet communionem cum uno capite
ipt. viſibili Romano Pontifice; Ergo una eſt. Mec
l a obſiat, quod Catholici doctores in pluribus
Linumg inter ſe diſſentiant; illa enim non ſunt dogmata
1 N fidei, ſed opiniones liberæ, de quibus Ecclefia
m h nihil definivit.

ugmiͤ 2. Eccleſia Romano-Catholica ſandkta eſt
vren dni ſanbtitate doctrine, quæ nonniſi quod in ſcri-
N pturis & Traditione continetur, creden-
„Ei dum proponit, nonniſi virtutem præcipit,
len nonniſi vitia prohibet. Eſt ſancta in primit
“ ſuis Fundatoribus, Chriſto omnis ſanctitatis
den a fonte, & capite, Apoſtolis, & eorum ſuc-
altem .
deke ceſſoribus, S. S. P. P. qui eam contra hære-
gunm ticos defenderunt, & Martyribus, qui eam
Ame ſanguine ſuo ſigillarunt. Eſt ſancta in gloria
Aumt miraculorum, quibus ſanctitatem & veritatem
n Eccleſiæ Deus confirmavit. Sunt pro Sæculo
*“ Imo miracula Chriſti & Apoſtolorum: Pro
ſiu 2do miracula militum Chriſtianorum in exer-
citu Marci Antonii Imp. teſte Tertulliano I.
ad Scapulam c. 4. Pro gtio miracula S. Gre-
0 gorii Thaumaturgi apud S. Baſilium 1. de
mun W“ Spir. S. c. 29. Szæculo Ato miracula S. An-
„ tonii, Hilarii, Martini apud S. Athanaſium,
ſ S. Hieronymum, & Sulpitium: Sæculo Sto
o⸗ miracula a S. Auguſtino l. 22. de Civ. c. 8.

1
uun, B re lata.

76 Dihertatio Prooemialit.

4

relata. Sæculo 6to miracula a S. Gregorio
M. in ſuis dialogis deſcripta, & fic de reli-
quis Sæculis, in quibus plura miracula pa-
trata legimus & adhuc in nonnullis locis
coram intuemur, in confirmationem fſpecia-
lium fidei veritatum, quæ omnia ad præ-
ſtigiss cum Magdeburgenſibus amandare,
vel falſitatis arguere, humani certe ingenii
non eſt.

3. Eccleſia Romana Catholica eſt, & dif-

fuſa per omnia loca, id eſt, in plures & præ-
cipuas orbis partes, ita ut ſit magis diffuſa,
quam quælibet alia ſecta & fſucceſſive in
alias etiam partes diffundenda. Certe ho-
die Eccleſiam Romanam florere novimus in

Europa & America, imo & in Aſia & Afri-

ca fideles plurimi licet a Barbaris oppreffi
cum Romana Eccleſia participant, & Evan-
gelium apud omnes fere nationes a Miſſio⸗
nariis Apoſtolicis annuntiatur, ut & illæ ſue-
ceſſive Eccleſiæ aggregentur: Eſt diffuſa per
omnia tempora, omni enim tempore extitit,
poſtquam a Chriſto fundata fuit, omni tem-
pore univerſaliter eadem fidei dogmata do-
cuit, quæ nos profitemur: Denique Eccle-
ſia Romana habet doctrinæ univerſalitatem,
& tum veterum, tum recentiorum hæreti-
corum errores ſemper reprobavit; merito
igitur Catholica & univerſalis etiam jam
olim a S. Auguſtino contr. ep. fundam. c. 4.
dicta fuit, ubi ait: me in Eccleſia Romana te-
net ipſum Catholicæ nomen, quod non ſine cauſa
inter tam multas hareſes, ſic iſta Eccleſia ſola
obtinuit &c.
4. Ec-

De

4. E.
Matione
morunn!
Cathedr
Vit, ſia
Ppretmumm
lam de!

A(untialit

ekection
introe
epit,
0 Mlod
Uenrrupt
Enem.
Apodoli
Operis
Umam
ordinati
capite,
detur le
Datet ex

ol r.
Lereſie
Moteſta
n Ca
1o Aug
Kienli—
Preter
Thed-.
. dogmne
Ceehrr
Gillmi
ſeunt
hunt?
ſinctx
thero

De Iheologia Dogmaticæ, Natura, &c. 77

4. Eccleſia Romana eſt Apoſtolica, Primo

6 n ratione originir, quia eſt eadem cum illa pri-
le morum ſæculorum, quæ ſemper Romanam
Iunticltd Cathedram ut centrum communionis agno-

onpulisl vit, fidei controverſias ad eam veluti ſu⸗
onen a premum judicem definiendas detulit, uti il-
nnin An lam de rebaptizandis hæreticis, de Conſub-
§ and ſtantialitate Filii Dei &c. Deinde nec auctor
telf defectionis hujus Eccleſiæ,, nec novum dog-
ma introductum, nec tempus vel locus, ubi
1ek, Al incepit, nec Scriptor aliquis Eccleſiaſticus,
DusAn qui illud oppugnarit, oſtendi poterit: Ergo
us incorruptam ſervat ſuam ab Apoſtolis ori-
Morelei ginem. Secundo Doctrina Catholica cum
2 (de Apoſtolica conſpirat, uti ex decurſu hujus
e nofn operis patebit. Tertio Paſtores noſtri legi-
AGa NA timam habent miſſionem, tum ob ſacram
aris Mo ordinationem, tum ob Auctoritatem in ſuo
t, Ehn capite, de quo alibi. Denique Quarto ha-
nes i betur legitima Epiſcoporum ſucceſſio, uti
dN⸗ patet ex Catalogo Romanorum Pontificum.
Et dikua:

Schol. I. Videamus jam nunc, an hæ notæ veræ An notaæ

nore et⸗ Eccleſiæ ſectis Proteſtantium conveniant. Primo veræ Ec-
t, ofnni Proteſtantes noſtri non habent unitatem in doctri- cleſia aliis
Gopnt na & articulis fidei fundamentalibus: ſic Confeſ- ſeRtis con-
ovee ſio Auguſtana, Saxonica, Wittenbergenſis, & ar- veniant.
enig ticuli Smalealdiei in multis differunt; conſulatur

Vethiint præter Bofluetum, vel ipfe Schubert in inſt.
rum I Theol. Polem. parte 4ta, ubi plurimas in fidei

wit; . dogmatibus inter ipſos Lutheranos difſenſiones
etian occurrent. Regimen Eccleſiaſticum apud ecs eſt
nchm diffimile, nullum ſupremum caput viſibile agno-
uun ſut ſcunt, & quomodo ſine illo unitatem conſerva-
1 Hu bunt? Secundo Doctrina Proteſtantium adverſatur
on / ſanctæ morum diſciplinæ, dum docent cum Lu-
1α thero, præcepta Divina efle obiervatu impoſſibi-

Ha:

4

78 Diſſertatio Proozmialis. DeTe
lia: Leges humanas non obligare in conſcientia, Aiggar⸗
cum Witaker: hominem quoad opera ſalutis non ſionem
eſſe liberum &c. Qua ſanétitate floruerint eorum Dintis e
reformatores Lutherus, Calvinus & Zwinglius, in Moy
ex eorum vita & libris ſubodorari licet: ſane Putet:
hunc ſanctitatis odorem non videtur D. Schubert Deo cun
percepiffe, cum de ſanctitate Lutheri nihil fere potelate
memoret: Miracula pro confirmatione ſuæ Do- Nendi,
Strinæ nulla oſtendunt. Tertio Societas Prote- reformar
ſtantium in præcipuis orbis partibus diffuſa non reſſee⸗
eſt, paucas occidentis Provincias occupat, in & novos
oriente pro hæretica habetur, & invaleſcente ho- Ginnriam
die Deismo in fuis etiam natalitiis ſedibus defi- utherus
cit. Non eſt diffuſa per omnia tempora, ante editerunt
Lutherum enim & Calvinum non extitit, quod Gationem
enim dicat D. Schubert, Eccleſiam inviſibilem eventn
ante Lutherum Papatus errores rejeciſſe, imo Winis
ipfos Græcos côntradixifſe, nil probat: nam de cenom!
contradictione Eccleſiæ inviſibilis nihil conſtat, mis,
nihil oſtendi poteſt, contradiétores vero ſemper tepii
ro beæreticis declarati fnerunt. Item doctrina eſſectn
Proteſtantidm non eſt univerſalis utpote in anti- naria
quis hæreticis, quorum errores reſuſcitat „jam du- Presbe
dum damnata. Quarto Societas Proteſtantium non GRori
habet originem ab Apoſtolis, nam eorum refor- 3 to
matores Lutherus & Calvinus, qui ante defe- iunne
Gionem ſuam erant Catholici, legitimam miſſio- ltick
nem non habuerunt: non ordinariam, tum quia Lutte
vel hanc miſſionem acceperunt ab Eccleſia Ro- luni
mana, in qua tunc vivebant, vel ab alia, in loe
quam admiſſi ſunt; Non autem acceperunt hanc “D
miſſionem ab Eccleſia Romana, quando ab ea re- ſie
ceſſerunt, quia tunc Eccleſia Romana vel fuit Lari
hæretica, & ſic non fuit vera Eccleſia habens Unde-
poteſtatem mittendi: ve non fuit heæretica, Wι☚w e mm
ſic Proteſtantes ab ea recedentes ſunt Schismatici, Ton
hæretici & excommunicati, & conſequenter ab tn
omni auctoritate regendi Eccleſiam & conſtituen- reſneb
di legitimos miniſtros exciderunt; aliam vero Gl in
Eceleſiam, a qua habuerint miſſionem Ordinaran W
alli⸗

.

in contcket
Ppera ſllnin
forveritten
§ & Nyig
rari liet 1
etur D. Nn
utheri unl!
hatione ine
Societss
iboas Cifunn
is oenht,
iorelelene!
tis ſeinnet
tempon, 1
on extitt,4
eſeum inni
8 ſeſeile,
önt:
is niti ennd
Nres en
Item
ntote i
ſulcitat. 8 *
Totekonti
amn eojnn:
, gi ne

legiimm

Achmn In
35 Lock
.
vel d
45
accepen
wincen .
Romm
Leceh?

l

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 79

aſſignare non poſſunt. Item non habuerunt miſ-
ſionem extraordinariam: hæc enim vel in Scri-
pturis exprimi, vel miraculis probari debet, uti
in Moyſe, Prophetis, Apoſtolis, & ipſo Chriſto
patet: Quis enim credet homini dicenti, ſe a
Deo cum ſumma auétoritate miſſum, ſe accepiſſe
poteſtatem miniſtros inſtituendi, inſtitutos depo-
nendi, doctrinam novam annuntiandi, antiquam
reformandi, Conciliorum definitiones expendendi
& rejiciendi, antiquos Eccleſiæ uſus improbandi,
& novos inducendi, niſi hanc miſſionem extraor-
dinariam miraculis comprobet ? Quæ tamen nec
Lutherus nec Calvinus, nec eorum fſucceſſores
ediderunt. Reſpondet Schubert 1mo Lutheri vo-
cationem extraordinariam probari ex feliciſſimo
eventu reformationis ſuæ, non obſtantibus gra-
viſſimis difficultatibus. Sed nonne meliorem ſuc-
ceſſum habuit fuperſtitio Mahumetis? nonne ar-
mis, avaritiæ, & bonorum Eccleſiaſticorum di-
reptioni, ac liberiori vitæ licentiæ hunc fatalem
effeétum debemus? Keſpondet 2do Lutherum ordi-
naria vocatione mediata vocatum fuiſſe, dum
Presbyter ordinatus, & munus docendi cum Do-
toratus Laurea Wittenbergæ adeptus fuit, ubi
ad tollendas Papales ſuperſtitiones pro obligatione
juramenti a ſe præſtiti fidem integram conſervandi
aſtrictus fuit. Sed hoc modo concedit Schubert,
Lutherum ab Eccleſia Romana vocationem ſuam
habuiſſe, ergo erat vera Eccleſia: negat quidem
hoc Schubert, quia etiam ab uſurpatoribus vere
aliquis vocari poteſt, Deo ita pro bono Eccleſiæ
ſuæ diſponente. Verum unde probat, Romanam
Eccleſiam jus vocandi miniſtros fibi ufurpaſſe 2²
Unde probat, quod Romana Eccleſia Luthero
munus docendi per excommunidationem adimere
non potuerit ? Unde probat veram Eccleſiam
tempore Lutheri fuiſſe invifibilem? quod mox
refutabitur. Certe veritati vim infert Schubert,
dum in Th. Pol v. 3. c. I. ait, Catholicos, eo-
quod veritatem doctrinæ Lutheranæ impugnare
non

80 Diſſertatio Hrooemialit.

non potuerint, ad labefactandam Lutheri voca-
tionem confugiſſe; cum paſſim doctrinam Luthe-
ranam Theologi noſtri impugnent. Denique ſuc-
ceſſionem Paſtorum ſuorum ab Apoſtolis Prote-
ſtantes noſtri nunquam oſtendent, niſi forte Lu-
therum & Calvinum pro Apoſtolis, ſed recentio-
ribus, & ab Eccleſia expulſis, ac nulla poteſtate
præditis venditare velint.

Vera Ec- Schol. 2. Ex his patet, veram & Catholicam Chriſti

cleſia me- Eccleſiam vere eſſe & dici Romanam. Romana
rito Ro- quippe Eccleſia a S. S. Apoſtolis Petro & Paulo
mana di- fundata & eorum ſanguine conſecrata eſt. Ita
citur. Tertull. I. de præſcript. c. 36. S. Irenæus I. 3. c. 3.
S. Cyprianus ep. 52. S. Ambroſius 1. 3. de Sacr.
c. I. S. Auguſtinus 1. 2. contr. litt. Petilia: Ko-
mana Eccleſia fidem a &. S. Petro & Paulo annun-
tiatam conſtanter retinuit, & cateris pver orbem Ec-
cleſiis commumicavit; ita præter mox citatos Patres
docet S. Cyprianus ep. 45. S. Auguſtinus ep. 43.

S. Proſper Il. 2. de vocat. gent. Theodoretus ep.

116. Quod autem Eccleſia Romana a reéta fide
non defecerit, patebit ex ſequentibus.

Kocleſia Cum vera Chriſti Eccleſia fuas notas ha-
Chriſti eſt beat, per quas a falſa diſtingui ſemper poſ-
viſibilis. ſit, hinc Eccleſia Chriſti ita e natura ſua eſt
viſibilis, ut ſemper omnium oculis conſpicua fue-
rit, Ita Primo de Kccleſia Chriſti vaticinatus
eſt Propheta Iſaias c. 2. Erit in noviſſimit
diebus præparatus mons domus Domini in vertice
montium, & elevabitur ſuper colles, & uent ad
eum omnes gentes. Ubi LXX. legunt eαd bäα
r ο manifeſtus mons. Et Chriſtus Matth.
5. v. 15. ait: Vos eſtis lux mundi, non voteſt

civitus abſeondi ſupra montem poſita. Gnad
. . Pfaf=

NLl.

Dlkius i
Apottolie
Gliratur,
Verbumn
E nife⸗
Ita tradid
hom. zo.
Unit. Becl
ntta Do
m non
Enlpicuan
his ſoln
umn Chriß
lon prorm
Perk Vind
Gones,
ſiam ſore
nonne C
eutionibe
Pilter
non pra
extra H
Tus intta
loc prob
d Eocie
Recleſiz
feſſio ge
Wenta,
. eri lon
lcere 4

Atrann ,

li.

. Lutten n
OGtrimm
t. Derigei
Apofton
niſi fiel
is, ſed ee

e nul Nn

atholcamd
anam. Non
Petro &
ſeetat et.
Tenenslt
m 3,
lit Vttiu)
& Puo ann
Utr Gtenl
OxXciktee
guſinmse)
heodofenm
ma 2 telt
ibus.

us notn
i ſemper!
,otinn/
ANllitu
vation
nitin .

De Iheologiæ Dogmaticæ, Naturan, &a 8r

Pfaffius in Theol. dogmat. ita explicat, ut
Apoſtoli deberent eſſe viſibiles, licet non re-
quiratur, ut actu videantur. Sed reſpondetur:
verbum ovarat negat potentiam ad acdtum,
& fignificat, nunquam abſcondetur. Secundo
Ita tradiderunt nobis antiqui Patres. Origenes
hom. 30. in Matth. n. 54. S. Cyprianus de
unit. Eccl. & S. Auguſtinus tr. I. in Joan.
contra Donatiſtas expreſſe oſtendit, Eccle-
ſiam non in ſola Africa, ſed in toto orbe
conſpicuam eſſe debere. Keſpondet Schubert,

ex his ſolum probari, multos quidem doctri-

nam Chriſti profeſſuros eſſe, ſed Chriſtum
non promittere Eccleſiam & hos fideles ſem-
per viſibiles futuros, imo dum multas affli-
ctiones, & majorem numeèrum extra Eccle-
ſiam fore prædixit, contrarium innuere., Sed
nonne Chriſtus promiſit, portas inferi perſe-
cutionibus ſuis adverſus Eccleſiam a ſe viſi-
biliter fundatam, & ſuo tempore viſibilem
non prævalituras? Certe major numerus
extra Eccleſiam non facit, ut minor nume-
rus intra illam non ſit viſibilis. Tertio Ratio
hoc probat: omnes quippe tenentur accedere
ad Eccleſiam, extra quam non eſt ſalus,
Eccleſia eſt Societas hominum, in ea fit pro-
feſſio fidei externa, adminiſtrantur Sacra-
menta, prædicatur verbum Dei, quæ omnia
fieri non poſſunt, niſi Eccleſia ſit viſibilis.
icere autem cum Schubert, acceſſum ad
Eccleſiam etiam inviſibilem patere per lectio-

o nem & meditationem verbi Dei, vim ratio-

num noſtrarum non elidit: nam qua parte
ergo
Schram Inſlit. Theol. Tom. I. EF.

De TI

82 Diſſertalio Prooemialit.
ergo rudibus, qui S. Scripturam legere non “S
poſfunt, adytus ad Eccleſiam patebit, niſi erle
illis verbum Dei prædicetur? Quis illis ve- ien
rum ſenſum inter litigantes Lutheranos &
Calviniſtas exponet? Quibuùs notis veram
Eccleſiam inviſibilem a falſa diſcernent, dum
utraque & inviſibilis & viſibilis Eccleſia dicit. Lui
ſe juxta principia Proteſtantica habere puram un
Verbi prædicationem, & legitimum uſlum inte,

Sacramentorum? ae⸗
. . . : . kec⸗
Schol. Lutherani & Calviniſtæ primitus agnove
runt viſibilitatem Eccleſi; cum vero Catholici in ka l
ab aliis peterent, ut oſtenderent hanc Eccleſiam ſiun
viſibilem ante ſuam reformationem, aſſignare non eNfumm in

poterant Eccleſiam Romanam, a quh velut cor. Dan. 2.
rupza recefferant, nec tamen aliam invenire po- itaten
terant, in qua viſibiliter omnia falſa eorum dog- os N⸗
mata docerentur, hinc duplicem finxerunt Eccle- R
ſiam, unam viſibilem, quæ tempore ſuæ refor- nnhu
mationis defecerat, alteram inviſibilem ex vere & Mar
credentibus coaleſcentem. Nimirum, uti Schu- ph. .
bert explicat in Th. Pol. p. 2. c. 2. Vere creden- Avoſo
tes cum a mundo non ſemper dignoſcantur, in- Evut
viſibilem ſocietatem conſtituunt, qui tamen ſi “
eodem tempore, & fimul vivant, in externam 0
ſocietatem & viſibilem Eccleſiam coaleſcere poſ- eri 14
ſunt; cui ſocietati cum ſubinde hypocritæ exte- Si
rius ſolummodo eandem fidem profitentes admi- leleie
ſceri valeant, in ipſo, hoc viſibili cœetu & Ec- Utönen
cleſia,, vera Eccleſia invifibilis efſe poteſt, licet Uie
1¹

totus cœtus per Synecdochen, ſumendo partem
pro toto, eousque vera Eccleſia dicatur, quous-e .
que verbum Dei pure docetur. Cum vero fieri Gelmnol
poſſit, ut publica Verbi doéctrina, & Sacramen- ſanus i
torum uſus corrumpatur, pauca autem focietatis 8 Ambt
membra corruptioni non conſentiant, hinc in falſla ms
Ecclefia, vera latere, & ſi nullibi fit cotus, icl (
cujus doctrina pura ſit, tota Chriſti Eccleſia S 1 C
“ bilis

Aninigr

V De Theologiæ Dogmaticæ; Natura, S&c. 83

dn leget ſibilis eſſe poteſt, qualis fuit tempore reformatio-
H Eeel bbonik hie D. Schubert veram rig
lis liel iguante i een deficere omnino poſſe, imo
uthetene 3 H e, ad quod refutandum ſit.
notis ii
Cetnen ”J”MWdB . 22
Eedektad Eecleſa UOhriſti viſibilis nunquam defecit, nec Ecclaſia
xep Unquam 6ſt deſedura. Hanc perpetuam Eccle- Ciniſii vi-
6inmi ſiæ indefectionem prædixit in V. I. Bimo bius

Iſaias c. 61. quod caput Chriſtus ipſe
114128 C. 61. qud put Chriſtus ipſe Luc. 4. *ραα
mins de Eccleſia N. T. explicat: Vaticinatur ai dekeg
8e aias: Pedus verz , Te.; —nec eſt de-
ee tein irn liaias: Audat gepeunm Nezate ei inugd.
Wcient in gentibus ſemen eorum, & germen

, dee⸗ eorum in medio vopulorum. Idem prædicitur
i et Dan. 2. v. 44. Pſ. 88. v. 29. Eandem perpe-

eminee tuitatem Eccleſiæ ſuæ viſibili promiſit Chri⸗
hli emn ſtus Matth. ult. v. 20. Ecce ego vobitcum ſum
imenm ommnibus diebus usquét ad conſummutionem wculi.
ote Iuce⸗ & Matth. 16. V. 16. Luc. 21: V. 32.: Denique

ien . Eph. 4. v. II. dicitür: Iyſe dedit gquosdam

rum, Ul ? „
1 er Sralot „quordam autem Prophetas, aliot vero
guntnn Evangeliſßtas; alios autem Paſtores & Dokhorer
, gin ud conſummaätionem Sanktorum;, in opvus mini-

, is ii, donec occurramus ommnes in mitatem Fidei
ſ . agnitionir Filii Dei. Ubi miniſterium Ec-
loete cleſiaſticum & Eccleſia usque ad conſum-

eet mationem Sxculi perſeveratura dicitur, quod
wil utique eſt viſibile in prædicatione Verbi, &E
mentf „adminiſtratione Sacramentorum conſiſtens.

ſiemt / Wecundo Ita docuerunt antiqui Patres. Tertul-
lur lianus in apol. S. Hilarius l. 7. de Trin.
die S. Ambrofſius l. de Salomone, S. Hierony-
ihen mus in c. 4. Iſaige. Et S. Auguſtinus in Pſ.
iiien 101. Conc. 2. dilputat expreſſe contra Do-⸗

84 Diſſertatio Piooemialis.

natiſtas, qui totam Eccleſiam viſibilem periiſſe,
& in ſolis quibusdam juſtis in Africa reman-
fiſſe dicebant, & ait: Sed ilta Eccleſia, guc
fuit omnium gentium jam non eſt, periit. Hoc
dicunt, qui in illa non ſunt, Uimpudentem
vocem! Tertio ſi Eccleſia viſibilis aliquando
defeciſſet, oſtendant adverſarii, quo tempore
omnino defecerit? oſtendant, ubinam Eccle-
ſia vera inviſibilis permanſerit; quonam ergo
quis ſalutem conſecuturus conferre ſe debuiſ-
ſet ? an credibile fit, Eccleſiam jam dudum
ante Lutherum deficientem per tot Sæcula
inviſibilem permanſiſſe? verba oggerunt no-
bis Proteſtantes, fucum faciunt, veritatis
lucem uon extinguunt.

Schol. Proteſtantes affirmant quidem Eccleſiam ab-
ſolute deficere, & omnino perire non poſſe, vo-
lunt tamen Eccleſiam vilibilem poſſe deficere,
quod ita explicat Schubert in Comp. Th. dogm.
Eccleſia corrumpi poteſt, tum impietate docto-
rum & auditorum, tum vanitate cæremoniarum,
tum neglectu diſciplinæ Eccleſiaſticeæe & ſcandalis
impune toleratis; tum levitate in peragendo cultu
publico, tum novarum opinionum ſtudio Sed
hec corruptio necdum eſt defeétio Eccleſiæ,
quamdiu fundamentalis docétrina integra retine-

tur, & Sacramenta rite adminiſtrantur Neque

tunc tota Ecclefia defeciſſe dicitur, quando ali-
qua ejus pars quoad doétrinam & Sacramenta
corrumpitur, altera vero proteſtatur: Sed tunc

tota Ecclefia vifibilis deficit, quando ejus mini-

ſtri a norma doctrinæ & Sacramentorum rece-
dunt, & Eccleſia hanc corruptionem tacendo fa-
Stis approbat, ita ut cœtus reéte credentium 8
contradicentium non audiatur, unde Ecclefia vi-
ſibilis deficit. Sed quandonam ita defecit Eccle-
fia viſibilis ? dicunt Proteſtantes: jam in Adamo
pec-⸗

Ne T

peccant
tatis,
incepill
nec tet
entih
Nat,
fdem a
Bellern,

Leclef
be iſre
ocentem

elſix

iimn dege
dunatar-
o ſin
(onpenki
ionir ,
conven
linmn
conſee
teſtate .
leſegate
Eebennt
lt Decl
Qbam
tom 1.
Khol, 2.
Vin
Or
Apotta
ne d.
conorn
ſmilin
1, ve
cili ee

ir.

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &-. 85
bilenki peccante: Sed ille non peccavit peccato infideli-
Afienten tatis, & communius Theologi docent in Abele
Larleſr incepiſſe Eccleſiam: tempore Noe non defecit,
, ril 1 nec tempore Judicum, nec Regum, nec ſubſe-
D quentibus temporibus, cum S. Scriptura ſatis in-
lis aliere nuat, a naonnullis ſemper! Pet pauciofibus veram
God fidem annuntiatam, & publice cultam fuiſſe. vid.
5 oo teonn Bellarm.
Cbinan D G. 23
Monan
elte e det Eccleſia docens ſpectari poteſt vel in toto Concilium

nmi orbe diſperſa, vel coadanata. Per Eccleſfiam quid.
tet n docentem diſperſam intelliguntur omnes Ec-
oggennmt cleſiæ, Epiſcopi in fuis Epiſcopatibus ſepara-
nt, eim tim degentes: per Kcrleſiam docentem coa-
dunatam intelliguntur iidem Epiſcopi in Con-
cilio ſimul congregati. Unde Concilium eſt
n elein onventur Eccleſia, präaſulum ad negotia Reli-

non iſe gionis trabtanda legitime convocatus.
ole dihn
mn I d Schel. I1. Proteſtantes ut Concilia diſtinguant ab aliis Proteſtan-
inpietate i conventibus Principum docent, quod ad Concei- tium defie
cklenlinf lium plures communitates ſejunctæ ſimul tamen nitio.
fe &1 confœderatæ, aut potius earum fuperiores po-
pengeniot teſtate decidendi inſtructi vel per ſe „vel per fuos
. ſcio delegatos & reſpective repræſentantes convenire
ſkio Do debeant. Hanc definitionem gratis ſibi fingunt,
integn e ut Eccleſiam eſſe ſocietatem æqualem defendant.
antm Ne Quam Ketentiam refutavimus in Inſt. Jur. EZccl.
unte! om. I. S. 7.
4 rr Schol. 2. Probabile admodum eſt, Concilia eſſe Di- Concilia
ltar: Nl⸗ vinæ inſtitutionis. Conſtat ex Actibus Apoſto- junt Di-
ndo e e lorum jam ab ipfis Eccleſiæ crepundiis Concilia ab vinæ infti-
mentolluſg Apoſtolis celebrata fuiſſe, uti Act. I. pro electio- zutionis.
emn tMend ne S. Mathiæ. Acét 6. pro electione ſeptem Dia-
ctetetin conorum. A&t. r15. in cauſa Legalium. Certe vero-
nbe Yenn ſimillimum eſt, Apoſtolos vel ex præcepto Chri-
Uelet ſti, vel ex ſpeciali Spiritus S. motione ſua Con-
zu91 cilia celebraſſe.

* F 3 Schol.

)

86 Diſertatio Prooem ialis.

Concilium Schol. 3. Concilia alia ſunt Provincialia, ad quæ
quotu-
plex.

unius Provinciæ Epiſcopi a ſuo Archiepiſcopo
convoçati conveniunt: Alia ſunt Wationalia, ad
quæ unius regni ſeu nationis Archiepiſcopi &
Epiſcopi a ſuo Primate convocati congregantur.
Alia ſunt Diæceſana, ad quæ Presbyteri a ſuo
Epiſcopo convocantur. Alia ſunt Generalia &
Oecumenica, ad quæ totius orbis Epiſcopi a Papa
convocati conveniunt. Concilia Generalia hæc
numerari poſſunt. I. Nicoenum Il, a. 325. fub
S. Silveſtro Papa, ubi Arius damnatus fuit. 2. Sar⸗

dicenſe, a. 347. ſub Julio P. ubi Nicoena fides con-

firmata, & S. Athanaſius abſolutus fuit. 3. Con-

ſtantinopolitanum I. a. 381. ſub Damaſo P. ubi Ma-

cedonius damnatus eſt. 4. Epheſinum a. 431. fub
Cœleſtino P. contra Neſtorium. 5. Chalcedo-
nenſe a. 451. ſub Leone I. contra Eutychen.
6. Conſtantinopolitanum II. an. 553. ſub Vigilio
P. in cauſa trium Capitulorum. 7. Conſtantinopo-
litanum III, a 680. ſub Agathone P. contra Mo-
nothelitas. 8. Nicoenum II. a. 797. ſub Adriano
I. P. contra lconoclaſtas. 9. Conſtantinopolita-
num IV. a. 869. ſub Adriano II. P. contra Pho-
tium, & pro reſtitutione cultus S. S. Imaginum.
10. Lateranenſe I. a. 1123. ſub Caliſto II. P. pro
extinguendo Schismate inter Sacerdotium & im-
perium, & pro Sacra expeditione. II. Latera-
nenſe II. ſub Innocentio II. P. a. I1II39. pro extin-
guendo Schismate Petri Leonis, & contra Petro-
buſſianos. I2. Lateranenſe III. ſub Alexandro III.
a. I179. Contra Waldenſes &c. 13. Lateranenſe IV.
ſub Innocentio III. a. 12 15. pro Sacra expeditione.
I4. Lugdunenſe I. ſub Innocentio IV. a. 1245.
pro eadem cauſa. I5. Lugdunenſe II. ſub Grego-
riO K. a. 1274. pro unione Græcorum. 16. Vien-
nenſe ſub Clemente V. a. 13II. contra varias hæ-
reſes. 17. Piſanum an. 1409. pro extinguendo
Schismate Papali. I8. Conſtantienſe a. 1414.

contra Huſſitas &c. 19. Bafileenſe a. 1431. pro

reformatione. 20. Florentinum ſub Eugenio IV.
a. 1438:

e Te

4. 1438.
Leone)
2. 1545.
io IV.
muti a
dummer
tomis ed

Gmnmi
nich.
Uis Eecl
lnn §. be
Otiguardo
an. Wt
Gütione
Cdaſant
lebraver
Perii Cn
um ſæe
Tefex. H
leſponſio
IUi zit:
Candi Con
ing,
1b Etin
er mutue
In not.
.
. innperio
otuerint
1. Kcclea
tatemn in
Giſima
Uude in

. De Theologiæ Dogmaticæ, NWatura, &c. 87

giata, Ar. a. 1438. 21. Lateranenſe V. ſub Julio II. &
Arriin Leohe X. a. 1512. 22. Tridentinum inchoatum
Nul 2. 1545. finitum a. 1563. ſub Paulo III. Julio III.
4 Pio IV. vide colleéti. Conc. Coleti. Bail. & An-

Arckiepitg . 1
W nati apparat. & Thomaſſ. ac Cabaſſutium. Et
ebztei 1 Summam Carranzæ a me auctam & in quatuor
d Steiufter tomis editam. .
4
Epiconin
elee „L24.
1 Ceneralat 4

nli Summi Pontificis eſt convocare Concilia cu- Convoca-
etniit 2 menica. Nam Primo Chriſtus curam univer- tio Conci-
ſalis Eccleſiæ ſoli ſummo Pontifici in per- lii gene-
ſona S. Petri commiſit Luc. 22. V. 32. Tu vali⸗ ad
aliquando conmverſur confirma ſratres tuos. Et 1 H
Joan. ult. Paſct oves meat. Secundo Ex Tra Beltake
ditione conſtat, quod jam ante tempora
S IE Conſtantini M. ſola poteſtas Eccleſiaſtica ce-
Colkmim lebraverit Concilia absque Auctoritate im-
ed perii Civilis, uti hæc Concilia trium primo-
inchet rum ſæculorum enumerat P. Daude S. J. in
ct reflex. Hiſt. Eccl. c. 2. 1. 3. Neque movet
6SImgg reſponſio Pfeffingeri ad Vitria. 1. 3. tit. 2.
Ge qui ait: In quœſtione, cui competat jus congr’-
etain Lgandi Concilia, ſermonem eſſe de republica Chri-
e, Ir lu ſiana, nec de ſtatu Keligionig Chriſtianorum
119 ren , . ,
ſuh Ethnicis Imperatoribur, ſub quibus fideles

XY conttt 4 . „. .
S ex mutuo conſenſu, vel ut verbis Bölhmeri utar.
Taemm in not. ad Fleury Inſt. Jur. Eccl. p. 1. C. I.

aere G. 3. Ex quadam conſederatione privata, non
I imperio aut præcepto ſuperioris ujusdam vocati
I. ſuc votuerint convenire. Nam huic aſſerto obſtat
un. ½ 1I. Eccleſiam ex ſua inſtitutione eſſe ſocie-
un es tatem inæqualem & rectoriam, que perfe-
tt (ctiſſima eſt, adeoque Eccleſiæ conveniens,
er ungde in S. Scriptura vocatur, domus, Ci-
F 4 vitas,

88 Diſſertatio Prooemialie.

vitas, Regnum, quæ omnes ſunt ſocietates
inzequales. 2. Diverſa conditio Eccleſiæ

ſub imperante ſæculari Hoſte & Chriſtiano

eſt non quoad ſtatum internum & Hierar-⸗
chicum, ſed quoad ſtatum externum Pro-
tectionis publicæ. Rurſus Annatus in appar.
Th. Poſ. 1. 5. a. 3. obſervat, nullum eſſe
oecumenicum Concilium, quod fuerit à ſolo
Imperatore, & non a ſummo Pontifice, ſive
de illius conſenſu tacito vel expreſſo, ant
ſaltem illo minime inconſulto convoçatum:
De Nicceno I. teſtatur Synodus VI. act. 18.
illud Conſtantinum & Silveſtrum convocaſſe.
De Conſtantinopolitano I. refert Theodoretus
I. 5. hiſt. c. 9. Theodoſium Imp. litteras
Damaſi P. quibus Concilium indicebatur,
ad Epiſcopos miſiſſe. De Ephefſino teſtatur
Proſper in Chron. celebratum eſſe Cyrilli in-
duſtria, & Cœleſtini Auctoritate. De Chal-=
cedonenſi patet ex epiſtola Marciani Impera-
toris ad Leonem, quem rogat, ut adveniat,
& Concilium faciat. Concilium Conſtantino⸗
politanum II. conſentiente Vigilio, IIItium ab
Agathone convocatum fuit. Oecumenicum
VII. Adrianus I. ViIlvum Adrianus II. in⸗
dixit. Idem ſtatuerunt Concilia: Chalcedo-
nenſe act. 1. Dioſcorum prohibet federe inter
Epiſcopos, quod ſine Auctoritate Papzæ Sy-=

nodum celebraſſet, quod nunquam licuit.,

Synodus VII Actio. 6. irritum declarat quod-
dam Concilium Conſtantinopolitanum, quia
ſine conſenſu Papæ cosctum fuit. Yertio
Ex his conſtat Clericis & laicis conſentien-

tibus omnia œcumenica Concilia Auctori-
tate

De Te

tate fumm
ſed bis ce
oppolviſen
failent, e

Klol. Prote
Zenleralis
(Ompetere.
Tridentinun
Non 45 In
Dobant hor
Mmun ſeeen
Ptgata ſunn
Mantem ſa
atie & Pr
QAyencdi, n
ſcia worden
dratdione
dem cixil
Videtur,
Dace Deci
bertati ſi
0 legtii
compele
Artae
Perio de
Peratorn
6. Dpice
ltterts,
Denlis ge
tas Con
Pregentil
¹ ſis ſinch
tum et
Dreeitn
ner
bacl Im
l
en ſiern

Ut.
gic Do
ogmaticæ, Na
„ Watur
tura, &.
9* EogH.

ſant ſor
3 obleft ta
Gitio bul te ſu
A ſe mm
ed hi orU
09 his certe m Pontiſicr
ppoſuiſſe ſe nonnt cum
ent e nonnul “M celebrata fui
iſi, de wariwe n kunbe,
rum jn rinci
ure . eIPes
otz perſu:
aſi

m &ln fuiſi.
eXtetnbn fuiſſent, ergo il
natus in Schol. P ergo illis hoc j
. 1. . . roteſt oc jus
5 nollune geher: — antes compe
alis n doce apetit
d fueri 4 com on Papa nt co T.
kllti Tri petere: & Pee, ſed nvocati
Portlcef no dentinum Caro'lus mpcratori & Conci
nen, 1 n ab lmperato eſſe Anee ihen d onel. N
MMello robant iperator e recipi eus ideo C Regibus Vaon ver.
CobVOstaa morum no a b e, ſed bier dain cla oncilium an Pngz.
s Vl. K. gregata elor eemde onegatun quia ves aicos,
“/ per unt. „ qu 0° Co Ocatum 9 quor 35
kun un antem ſe Verum D ſolo I ncilioru eit. tan cE
ett Theodor catiæ & Ecular licet Imper m pri- mien po
e cavendi Protectiomie reſider concedamt atore con teſtas ali. .
Unn Ucdia urd ne Seueng circa E jus Tüprern apud im- quo mo do
iieim Praliome Conm ndec es Naclelnn &3 AdrHe.
hehtno ten tem ene Comeilierum. in ton ber Religini præ-
eſe d videtun, ut wontmevrt ſmul rdestiaone is dil⸗
te⸗ De pace Eccl contre s illius Aetariaat cele-
. Deu bertati eſiæ & verſiæ uctori poteſt
fciari Iun do at ſuffragio Imperii e Raütioni, ade z. dro-
,d6 egitimus rurmin Conetiliis: ſ. s obortæ ⸗
SH mpeſcan conſe onciliis opiantur pro 5
ſene Stori tur. rvetu s conſi Br. 2. Li
. onllauu ſi itate eti 4. C rx, & ſe ulatur Li-
lio, tin ſiæ tempo- latr vili ndemnati editioſi tr 3. Or-
0 4 pPerio rali urbi i compri i in C umultus
ecbnmene deſt is alicui prim oncilii 8
rn perat itutæ alicu antur iis a
Granns Ber Woilco locus allan vel Provist ccio-
Elie 2. Epiſco ad celeb aliquis el Provinci ccle-
ia: Ch litteri pi i ratione ex ciæ i
1I1S ut n Concilii nem C. Poteſtat im-
et lelee penſis ded n (onciläis gene oncilii ailie Im-
1te Me das Sonciliorum. traétorii Tallbne ooneneper
de e greg cilior ala iis, & ongreg .
duan N gregentu um ntur. publici egati
Gquan E ſas ſa ur fine quaſi vil . v. TC icis e
declauthe t nétion conſenii ileſcat, t ne auct X-
AIalle um eſt es Legu enſu Cæſa „ ſi Roneihnten
tanun præſcitu ao aiii ge Elareo en cilia con-
m Ad jtu Im ulli co ilium Ontra ex
fuat. N vocati peratori nventu „quibus preſ-
. 64 paci ig e rIs C s abs conſtit
s olen, Paci Imperii Prot coeant que lic ſtitu-
cili on Rpentale Parl Mhietettronis & e en &
mer 7 i 5 . nen †
4 en ſaeru independ cum exe us Provid Jüs
m in entia E rceri d idendi
in Eccle ccleſi ebet 1
ſia nor i* fal
na non ſit „ cum R Va
5 it penes po egi-
2 P pulum

90⁰ Diſſertatio Prooemialis.

4
& Magiſtratum Politicum, ſed proprium fſit ſpe-
ciali & ſeparatæ poteſtati Eccleſiaſticæ, quam
ſervator inſtituit, & Apoſtolis, eorumque ſuc-
ceſſoribus concredidit, quibus ſolis dixit Matth.
18. v. 18. Amen dico vobis, qucunque ligave-
ritis ſuper terram, erunt ligata & in cœlo &zc. Et
act. 20. V. 28. Attendite vohis, & univerſo gregi,
in quo vos Sviritus &., poſuit Epiſcopos, regere
Eccleſiquz Dei. Cumque hæc poteſtas ſacra Præ-
ſulum Eccleſiæ non deroget imperio Civili Prin-
cipum ſæcalarium, nec per eam naſcatur ſtatus

in ſtatu, utpote quæ ſpeétat beatitudinem ſuper-
naturalem fidelium, cum econtra poteſtas Boli-

tica pro fine intendat ſalutem temporalem Civi-
tatis, cui imperium ſacrum non eſt eſflentiale,
quia, uti notat Wolffius in Jur. Nat. part. VIII.
Cc. 4. J. 955. in KRepublica Hebrcorum jus cercu
Jacra erat venes Pontifiem maximum, imyerium
civile penes Kegem, utergue jus ſuum hahebat ple-
0 jisre dac independenter ab alio; Ecquis vero di-
Xerit, hoc inſtitutum fuißſe abfurdum, etiamſi ſe-
ponas, quod fuerit Divinum. Hinc a jure Maje-
ſtatico externo convocationis Concilii, nulla eſt
argumentatio, quod ſoli Principi jus convocandi
Concilia competat, imo contrarium ſequitur; cum
enim in Conciliis tractetur de rebus fpiritualibus
& ſupernaturalibus, quarum curam fſolis Apoſto-
lis & eorum ſucceſſoribus Chriſtus commiſit, ſu-
premo capiti, cui omnes obedire tenentur, jus
convocandi Concilia generalia afferendum eſt,
ita ut nullum fit vere Gcumenicum Concilium,
quod fuerit a ſolo Imperatore, & non a ſummo
Pontifice, vel de illius conſenſu tacito vel ex-

preſſo aut ſaltem illo inconſulto convocatum, id,

quod in octo Conciliis primorum ſæculorum
exaéte obſervatum fuiſſe patet ex S. præc. Hoc
modo folius ſummi bPontificis eſt convocare Con-
cilia generalia, Archiepiſcopi Provincialia, Pri-
matis Nationalia, quin negetur, ex jure Advo-
Catiæ ſupremæ poteſtatem civilem ad eorum con-
. voca=

Ve Tyol

VOcationeen
Phum Rieg

us convo-
COhtra jl

Kunni
ſuor ſeget
Primo A
§. Mathie
Concilük
obſeryaton
8. Petins

docet I

Concilio

fuit Oins

Vincentins
More E
Chnlcekone
Lubentin
um bresh
1 boe C
Dnafus
as
Glidem
Doſtea Ro⸗

Venire Vo!

edſalſib

ghia lente
roltam

Delitan c
debratr

iali. ,
De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 91

Droprium t
leſiaſtee,

vocationem concurrere poſſe. Vide Cl. D. Joſe-
phum Riegger Inſt. Jur. Eccl. Sest. 2. cap. 4. ubi
jus convocandi Concilia Rom. Pontifici vindicat
contra Juſtin, Febronium de Stat. Eccl. c. 6.

Oleecuigte
G in crlel

Epiſcopot, ir “ . . .
rſe “ Summi Vontificie eſt, ſve per ſe, ſive per Papæ

rheio lii Juos legatos Conciliis eumenicis prſidere. Sic etam /
n leIe Primo Act. I. in Concilio pro electione de ver ſe,
Vel ver

eatintinenk S. Mathiæ habito S. Petrus tanquam præſes
Ntra Miets
tempolen

non ett eſe

Concilii loquitur & Act. 15. in Concilio de " Vega-

tos Conci-
obſervatione Legalium celebrato furgens io gene-
Ne B. Petrus dixit ad eos &c. Idem decundoralt præ-
rorun l docet Traditio & continua praxis Eccleſiæ. ſdere.
mimmn, “ Concilio Nicæno I. nomine Silveſtri P. præ-
ſum 6 fuit Oſius Cordubenſis Epiſcopus, Vitus &
uie Vincentius Presbyteri, uti patet ex ſubſcri-
dn, u ptione. Epheſino l. nomine Cæleſtini P. præ-
Nel fuit S. Cyrillus Alex. teſte Evagrio l. 1. c. 4.
W um Chalcedonenſi præfuit S. Leo per Paſchafium
unn ſelim & Lucentium Epiſcopos, Bonifacium & Ba-
ehs fim ſilium Presbyteros uti liquet ex ejus epiſtola
um S ad hoc Concilium. Conſtantinopolitano I.
ns cmm Damaſus quidem nec per ſe, nec per ſuos
e tenen legatos præſedit, utpote qui convocaverat

Ferepe . . 3
n quidem Epiſcopos Conſtantinopolim, ſed
ne poſtea Romam ad pleniſſimum Concilium eos
ti Venire volebat, quibus exjuſtis cauſis ſe ex-

coNre ocuſantibus ultro permiſit, ut emanerent,
un α quia ſententiam ſuam in Concilio Romano
X lnnn prolatam jam amplexi fuerant: Quare Syno-
eeme dus Aquilejenſis, Romana & Conſtantino-⸗
i , politana continus ſerie Damaſi auctoritate

,ul amne celebratæ in unam Concilium, cumenicum
. Il.

92 Diſſertatio Prooemialis.

II. dictum coaluerunt. Synodo generali V.

in caufſa trium capitulorum Vigilius P. inſtan-

ter a Concilio rogatus præſidere noluit, unde
Concilium jus præſidendi in eo agnovit, licet
illo uti noluerit. De reliquis Conciliis patet
ex eorum Actis.

Won vero Schol r. Proteſtantes volunt, Principes ſæculares

Principi

Norculari.

& doëtum Theologum Concilio generali præf-
dere debere, I. tum quia in primis orientalibus
conciliis ſemper præfuerunt Imperatores, vel eo-
rum legati: Sed quomodo? ſeilicet quoad ordi-
nem exteriorem, ut Proteétores, non ut Judices,
unde honoris cauſa ſolum primus locus illis con-
ceſſus fuit, II. tum quia Theodoſius Imperator
facultatem dedit Dioſcoro, ut Concilio Epheſino
II. præeſſet: Verum notat Evagrius I. I. c. 10.
Theodoſium in hoc facto errore deceptum fuiſſe a
Chryſaphio Palatii Præfecto, III. tum quia Caro-
lus M. præfuit Concilio Francofurdienſi, uti ipſe
teſtatur in ep. ad Elipand Sed præfuit tantum
quoad ordinem formandum, & conciliandum, non
vero quoad jus ſuffragii.

Quis con- Schiol. 2. De jure confirmandi Concilia non eſt una

cilia con-

Virmet.

Theologorum ſententia quod ex diſſenſione eorum
de ſuperioritate Concili ſupra Papam provenit.
Quia tamen varia eſt Confirmationis ſignificatio,
dum interdum aukoritatem impertiri, interdum
renm ratanm kabere; ſubinde idem ac agnoſcere
reguiſitas ſolennitates obſervatas fu'ſſe fignificat,
ſaltem harum aliquam Papæ confirmationem eſſe
necefſariam ordinarie, tum ex natura Primatus,
tum ex indole Concilüä generalis, quod unam
repræſentat Eccleſiam, ſatis perſpicitur. Vid. II-
luſt. Boſſuet: defenſ. Cleri Gallic. v. 3. l. 8. C. 3.
Thomaſſin diſſ. 6. in Conc. Conſtantin. De Marca
1. 7. . 14.

H. 26.

De 1 Neo

is ſere
jure Diuin
Himo jure
V. 29.
uo vj
Eceliſan .
Deus Paſtor
gellencda &
Clando de
1 ea conven
6. d ſah.
Ambroſin
iple The
i e: I
§. §. Lpi
Kotibur.
monachi
Epilcopi
Epiſcom
er 10 ge⸗
ferunt ,
Ukl er de
copl ben
linrelen
loli
lkent.
etol. I. R
lrepalt
feeke in
ſctionem
Coneliun
COporuI

iniie De Iheologicæ Dogmaticæ, Natura, &c 93

odo geten §. 26.

Bi , r rendk Lltegten deciſivum in Obneiliit Jus ſuſ-
jure Divino habent ſoli Epiſcopi. Nam hi fragii de-
eo net Primo jure Divino ſunt Paſtores Act. 20. dſwi in
Coli v. 23. Attendite vobir, & univerſo gregi, in gde 1
quo vos Spiritus &. pvoſiit Epiſcopos, regere rtsze.
Eceleſiam ei. Et Eph. 4. v. II. Alios dedit PA Cone
Deus Paſtores & Doktores. Ergo eorum eſt.
credenda & agenda definire. Secundo veteres,
quando de Conciliis agunt, ſolos Epiſcopos
ad ea conveniſſe memorant: uti S. Cyprianus
ep. ad Iubaſan. S. Hilarius de Synodis,
S. Ambroſius, ep. 32. S. Auguſtinus ep. 119.
eohisu & ipſe Theodofius in ep. ad Syn. Chalced.
lile ubi ait: Llicitum eſt eum, qui non ſit in ordine
ni . „H. Epiſcoporum Ercleſiaſticir immiſceri tra-
tnmgul Ratibus. Et in Concilio Chalcedonenſi, cum
rche,4 monachi & laici ingreſſi eſſent, clamarunt
A prefitt Epifcopi: Wiüte ſorar ſuperftuos, Concilium
conelinen Epiſcoporum eſt. Tertio In omnibus Conciliis
per 16 Szcula celebratis ſoli Epiſcopi inter-
Deiia non fuerunt, ſoli definierunt, ſoli fubſcripferunt:
Iitetes uti ex Actis eorum patet. Quarto Soli Epi-
Pn E ſcopi habent jurisdictionem in foro externo
ieE & reprzæſentant Ecclefiam tanquam Principes,
Ergo ſoli jus fuffragii definitivi jure Divino
hahent.
chol. T. Ex privilegio & jure Eccleſiaſtico aliquibus t pri⸗
ab hinc Sæculis Abbates, & Generales Ordinum vilegio
Præpoſiti jus ſuffragii in Conciliis obtinent, quia Abbates
fideles ſuos ſubditos repræſentant, in quos juris &y Gene-
dictionem quaſi Epiſcopalem exercent. Item ad vales or-
Concilium generale nen requiritur omnium Epi- dinuns.
ſcoporum congregatio, ſed ſolum ut evocatio ſit
gene-

ineſpe
o geherdl
Nimis Ofeni

s

elt infalli-
bilis fidei
conbro-
ver ſiarune

Guadew.

7

94 Diſſertatio Dooemialis.

generalis, & ut ex diverſis Provinciis adfit Epi-
ſcoporum ſufficiens multitudo ad univerſam Ec-
cleſiam repræſentandam. Rurſus Coneilium poteſt
eſſe generale tum convocatione, tum congregt.
tione;, tum exitu, vel tantum quoad evocatio-
nem, & congregationem, non autem quoad exi-
tum. Denique ad Concilium generale non requi-
ritur, ut in unum & eundem locum Epiſcopi
congregentur: ſed fieri poteſt; ut orientales in
unam orientis civitatem, occidentales in alteram
occidentis conveniant, & uttiusque Synodi fimul
habitz conſenſus pro Concilio generali habeatur,
quo modo Conecilium Conſtantinopolitanum I.
generale fuit.

Won vero Schol 2. Schubert in Theol. Pol. vuit Coneciliis nen

tantum Clericos, ſed & laicos intereſſe poſſe:
quia tamen in Conciliis de dogmatibus fidei, &
cæremoniis Eccleſiaſticis agitur; & quandoque
cum diſſidentibus diſputandum eſt, quæ omnia
Theologus melius noſſe præiumitur, quam laicus,
plerumque ſoli Theologi intereſſe ſolent. Sed li-
cet Theologi in Conciliis ut confultores bene ad-
mittantur, judicium tamen definitivum ſolis Epi-
ſeopis cum capite Eccleſiæ reſervatur, & Impe-
ratores iubinde ſolum ut Prote ctores admiſſi fue-
runt; quæ vero ex Panormitano & Gerſone te-
ſtimonia pro ſe citant Proteſtantes; nullius pon-
deris ſunt, & citatus ab ipſis S. Hieronymi locus;
hullibi in ejus ſcriptis reperitur.

Coneilium Eccltſia igitur coadunata in legitimo Concilio
generale Actumnenico eſt infallibilis Fidei & morum Con-
roverſiarin: Jude. Ita Primo docet S. Scri-
Ptura Matth. 18. v. 17. & LEecleſiam non au-
dierit, ſit tibi ſicut Ethnitus & Puhlicanuf. Et:
Ubi ſunt duo vel tres zongregati in nomint meo,

ihi

D Thee

ini ſum in
ſentatorpe
Copgregan
CNium hoe
Proniſlon
TIt, ut ſin
in febus
DMlatth. ul
Concilio
Hecialis 5
s: Viſen
lem D. S.
Mon Falere
Mon Valet
Rkteticis
Taliunmn d
nunq uid
genais 6
iplim nit
Ephelno „
Roecit Ku⸗

lti contir

letl, i
int. 8.
ebum D-
Jumn fnanet
deguor tran
fnort net gl

eln e fn

fon eret
Moberet 4
Mam myi
I obleur⸗
eoqne

i De Theologiæ Vogmatice, NWatura, &c. 95
heel ibi ſum in medio eopum: Sed Eccleſia repræ-
Coelim lentatur per Concilium cumenicum, Epiſcopi
ne congregantur in nomine Chriſti, ergo Con-
quodem cilium hoc eſt infallibile, nam Chriſtus juxta
eten u promiſſionem ſuam Eccleſiam ſuam non deſe-
eanent rit, ut finiſtra intentione vel conveniat, vel
e in rebus Fidei fallatur Matth. 16. v. 18.
tlsne MWatth. ult. v. 20. Joan. 10. v. 13. Sic in
ne ee Concilio Apoſtolico act. 15. v. 28. directio
eferi tim ſpecialis Spiritus S. clare indicatur illis ver-
fnhoium pis: Viſum eſt Sviritui S. & nobis. Putat qui-=
dem D. Schubert ab hoc particulari Concilio
itulu non valere argumentum ad reliqua: ſed cur
itecet non valet? nunquid ſemper in EKecleſia pro
nutbis heæreticis habiti ſunt, qui Conciliorum gene-
u ralium deſinitionibus acquieſcere noluerunt?
de nunquid viri piiſſimi & doctifſimi pro defen-
itur, ONum4 . . . J . 1...
en.” dendis fidei definitionibus in Conciliis editis
ſtors? ipſam vitam obtulerunt? uti de Concilio
runé Epheſino & Chalcedonenſi ex hiſtoria patet.
em Accedit Scundo pro confirmatione Dogmatis
osi noſtri continua Traditio ab antiquis Patribus

de,⸗ aſſerta, pauca éorum teſtimonia hic fſuffi=
iamfn ciant. S. Athanaſius ep. ad Epictet. ait:

Verbum Domini per cumemcam Nieca Sumno-
dum manet in æternnm. S. Ambrofius ep. 32;,
equor trabtatin Nicni Concilii, a quo me nec
mors nec gladius poterit ſeparare. S. Auguſtinus
fint O in ep. fundamenti c. 5. Ego vero EKvangelio
Snom non erederem, niſi me Catholicæ Kecleſia com-
(wetdd moveret Aubloritag. Suffragatur Tertio rati.
Nam myſteria fidei ſunt res a Deo revelatzæ

, ,,ſor. .
e in obſcuro & abſcondito poſitæ (G. 11.)
adeoque admittenda eſt regula quædam viva,
in

quæ

Eſt etiai
Eccleſia
inſallibilis

960 Diſertatio Proozmialis.

quæ ſupremo & infallibili judicio nates e
rebus Divinis controverfias dirimat, 2 d
in Religione ſixum & conſtans erit, lio
libitu ſuo quilibet obſcura interpretaf deiit
ſed hæc regula viva nen eſt §. rin 84
tum quia ipfia eſt obfcura (K. cit.) ei⸗ gn
præter illam admittenda eſt Lraditio ( re
tum quin quidem eſt Lex, ſed nequit e
judex, qui a lege diſtingei. & inter gan
tes ſententiam clare pronuntiare de er⸗ nod
tamen S. Scriptura non Præſtat, rigan
enim Lutherani & Calviniſtæ inter M
cum Catholicis in articulis etiam & de arti
culis fundamentalibus, nec tamen ex diͤ
S. Scriptura lis hucusque finiri po t.
Deinde hæc Regula non eſt Spiritus Arat⸗
qui non eſt judex publicus partibus irigan.
tibus notus, nequit ab illis auckiri „ nec i
bet auctoritatem eos ad judicium comde
lendi, eſt incertus & ſibi ipfi contrarins;
dictans Lutherano hoc „Calviniſtæ conti
rium v. g. de præſentia Chriſti in Kuc an 8
& Socinlano rurſus aliud in myſterio D
Trinitatis & Incarnationis. Diget forte 1e
theranus. Calviniſtam & Socinianum or
duci bono Spiritu privato. Sed hoc resete
in Lutheranum Calviniſta, & ſic nundu n
erit Gnis liium. Denique hæc regula 8
eſt Princeps ſæcularis, uti patet ex (§.
25. 26.) Ergo KEccleſia in Concilio generali
congregata.

. 1 : EH1 enn . oniza-
Schol. r. Eceleſia etiam eſt infallibilis d Canonie
tione ſanétorum, ſi enim in hoc Een ri neſ um ,
11 „ . re . S e
leretur, id cederet in gravem eiu 5 guod

De Ilee

grod Der
non eſt
tus & C2
pecdum
Canoniza
Pertineat,
fallbilis.
ſoa intali
Dirina cre
poteſt, (
in (nnoni
vel (anon,
ſce Divida
Decleſiaſtie
is §. Decl
Idem Cane
ler gude
KOoaci⸗
danicema
Acultuſ
fum &
dentium
ſanctonn

Dhol.2.
habere
tat olt
& ertare
boe roh
Certofes
Pletn
rot ln
Pieſte
Hiren
Llens men
S fiei,
t is cor
Ui jrit
uur idi g

Niyan 1,

ii. De Theologiæ Pogmuticeæ, Natura, &c. 97

ico mm quod Deus non permittit. Interim hæc doctrina in Canoni-
mnat, Nin non eſt de fide, nee quod ab Eccleſia Beatifica- zatione
§ eliit I tus & Canonizatus ſit Beatus vel ſanctus; nam Janblo-

necdum convenit inter omnes Theologos, an rum.

tpreunon Canonizatio ad communem morum doctrinam
J. Ialhtn pertineat, in quo judicio Eceleſia eſt omnino in-
cit.) tung Hallibilis. Unde nulla extat Eccleſiæ definitio de
aiton ſua infallibilitate in Canonizatione §. §. ut fide
ſd H Divina credenda, nec hoc ex ejus praxi colligi
HH poteſt. Credimus itaque infallibilitatem Eceleſizæ
Linrka. in Canonizatione S. S. & hunc, quem Beatificat,
le ebet, vel Canonizat, eſſe beatum vel ſanctum, non

elat, In, fide Divina, nec pure humana fallibili, ſed fide
intet ⸗ Eccleſiaſtica infallibili fundata in aſſiſtentia Spiri-

n Can tus S. Eccleſiæ promiſſa. Unde qui negaret, ali=
ann ! quem Canonizatum ab Eccleſia eſſe ſanétum, non
Alnen el effet quidem hæreticus; foret tamen temerarius,
Kimiri o contradicendo communi Eccleſiæ ſenſui in re fun-
ritus thet datiſſima: foret ſcandaloſus, retrahendo fideles
hrtibrs a cultu ſanétorum: foret impius injuriando Eccle-

, Kel ſiam & ſanctos: ſaperet heereſin ſectariorum irri-
iti, 8 dentium Canonizationes, cultum & invocationem
cium ſanctorum.
ſi contn .
itr an Jchol. 2. Proteſtantes docent, nullum Concilium Solyun-
jionie . habere auétoritatem infallibilem prout repræſen- tur obje-

in Cie tat Eccleſiam viſibilem, quæ juxta illos deficere Miones.
rletiod £ errare poteſt, recedendo a verbo Dei. Putant
Dieet ott hoc probari Imo ex Jer. 6. v. 13. ubi omnes Sa-
Hininun cerdotes veteris Legis dicuntur errafle: a Pro-
, 4 bor Ppheta usque ad ſacerdotem cunki faciunk dolum?

Nee quod Lutherus male ita vertit: Propheten und
lie de Prieſter lehren alleſamt falſchen Gottesdienſt. NReſv.
E ſegne Hebræus ita legit: r y⸗ omnis fa-
let e * ciens mendacium, unde non agitur ibi de articu-
pehio l lis fidei, ſed de dolo avaritiæ ſeu mendacio in
factis conſiſtente, uti ex antecedentibus patet
ubi dicitur: omnes avaritiæ ſtudent. Item agi-
“ Con tur ibi de authentia Prophetiæ, quam non tam
gtriet ⸗ cito

s ,“ Schyam Inſtit. Theol. Tom. I. G

98 Diſſertatio Prooemialit. DeT

cito implendam ſperabant; & de ſacerdotibus pri-
vatim ſumptis, non vero in Concilio congrega-
tis; neque ibi ſermo eſt de Epiſcopis novæ Le- Porro
gis. Quando vero nonnulli Patres durius de Con- (occilior
ciliis loquuntur, vel intelliguntur de Conciliis cumnulo⸗ ,
illegitimis, vel Provincialibus &c. a Papa non ee
H zIn lla ſecnl
confirmatis. IUdo proferunt varia exempla, in
quibus Concilia generalia erraſſe deprehenduntur. I Al⸗
Sic vox, conſubſtantialis a Concilio Antiocheno ſai ivin
a. 272. rejecta, a Nicoeno a 325. approbata, & Polint
ab Antiocheno a. 341. Sirmienſi, Ariminenſi, & Alin lt
Conſtantinopolitano an. 360. iterum rejecta fuit.
Sed notandum, quod Concilium Antiochenum iadn
vocem Confubſtantialis in ſenſu Pauli Samoſateni, Um el
qui per diviſionem Filium Patri conſubſtantialem oonſiu
fecit, rejecerit; Niceæenum vero illam vocem apb- Penda fun
probavit, ad aſſerendam conſubſtantialitatem Filii Gueunt.
contra Arium: Concilium alterum Antiochenum,
Sirmienſe, & Conſtantinopolitanum fuerunt Con- I. Nor
cilia particularia ab Arianis prævalentibus cele- 10ra:
brata, quæ male vocem illam rejecerunt: Arimi- toyerſie
nenſe vero quamdiu liberum & cumenicum fuit, l
vocem Confubſtantialis retinuit, nec nifi doli, I N
fraudibus & minis decepti Epiſcopi ab Arianis Ohnnes no
ejus fupprefſſioni conſenſerunt, rati nullum peri- ude gen
culum ſubeſſe, Eodem modo Concilium Ephefour- Menta Pro
num a. 449. Eutychetis dotrinam approbans paſ- Don
ſim latrocinium appellatur: ficuti etiam duo Con- l
cilia Conſtantinopolitana a. 730. & 755. Contra II. M
cultum S. S. imaginum celebrata ſpuria fuerunt, Ild frnn
& nonnullos ſolum Canones Concilii Trullan en Aln
Romana Eccleſia approbavit. Denique definitio efinitur
Concilii generalis V. a Vigilio P. approbati a plu-
ribus quidem occidentalibus Ecclefiis ſtatim re,
cepta non fuit, ſed dubitabatur tunc adhuc de Umnke oe
legitima auctoritate hujns Concilii utpote cui unt defin
Vigilius non præſedit, cum vero poſtea ab eo cjc/t
approbatum fuerit, rei veritate comperta omnes F 5
ſe illi ſubmiſerunt. J 6
lplin
G. 28.

nli. De Theologiæ Vogmaticæ, Natura, &c. 99

e ſaceriottn, §. 28.
Oneilio g .. 1
ſchibr Porro dogmata, definitiones, & Cenſuræ Regulæ
hilen orro dog Reg
s dis Conciliorum generalium non ſunt in uno fidei de auſo-
mu&E cumulo ponendæ. Pro diſcerniculo ſint Re- itate de-
Gr gulæ ſequentes. Ttorte
leer I. Alia in Conciliis definiuntur ut dogmata

vclio oim JBdei divine, quæ ſine nota hæreſis rejici non
25. e poſſunt, & ad credendum omnes obligant.
i, Ame Alia ut Concluſioner Theologice quibus oblu-
teum Ctari ad minimum erroneum vel hæreſi pro-

in eh ximum eſt: alia laudantur ut piæ & lauda-
e, bilts conſuetudines, quzæ cum reverentia reci-
confubhen .

Um s Pienda ſunt, & ſine temeritate relici ne-
Phantiium queunt.
un Mie II. Nonnulla Conciliis placent, ut probabi-
mniee jiopra: multa indeciſa relinquuntur uti con-

Ntin .
Tame tro verſiæ Scholaſticæ.

crumeim III. Rationes decidendi a Conciliis allegatæ
neen omnes non ſunt ejusdem ponderis, quia ſu-
oei binde demonſtrationibus immiſcentur argu-

nu menta probabilia, & in Philiſophia ab omni-
Cratecs bus non recepta.
ti etani IV. Myſteria fidei a Concilio generali de-

.. K ii, finita firmiter amplectenda ſunt, modus ta-
t ſun, men illa defendendi & explicandi non ſemper
liS definitur.
, nnnein V. Quzæ obiter a Concilio aliud delibe-
celens 1 "rante occaſione ſermonis immiſcentur, non
e ſunt definitiones, niſi alibi conciliariter de-
neſi ! cidantur. S==
% VI. Decreta Synodalia, quæ reformant
diſciplinam Eccleſie ab omnibus orbis Catho-
G 2 lici

1

100 Mihertatio Proogmialit.

lici nationibus recipi debent, niſi aliquæ ob
ſpecialia privilegia eximantur.

VII. Concilium Tridentinum omnes natio-

nes Catholicæ quoad Canones & dogmata

fidei, non vero quoad regulas diſciplinæ ac-

ceptarunt.

Tridenti- Schol. r. Decreta Concili Tridentini primi omnium

mm a
quibus re⸗
ceptum.

receperunt Veneti. Hiſpaniarum Rex Philippus II.
præmifſfia matura deliberatione fine jurium fuorum
præjudicio illa aflumpfit. Sebaſtianus Luſitaniæ
Rex illa pure & fimpliciter haud ægre ſuſcepit.
Idem præftitit Sigismundus III. Rex Poloniæ.
Germaniæ Principes Proteſtantes Concilium hoc

recipere noluerunt, illud tamen ab Imperatore

Maximiliano II. quoad peculiares ſuas ditiones,
ae deinde ab univerſa Germania Catholica in Con-
ventu Auguſtano a. 1566. receptum fuit. (allia
Coneilium Tridentinum pro ocumenico quidem
veneratur, & dogmata, quæ credenda proponit,

Hipenter recipit, multasque ejus conſtitutiones ad

diſciplinam ſpectantes tamquam apprime utiles &
veterum canonum menti conſentaneas adoptavit.
Verum adduci non potuit, ut illud quoad omnia
ſua decreta reciperet, & ſummis Pontificibus ac
Clero iterum iterumque ſollicitantibus Reges

Galliæz numquam permittere voluerunt, ut eſus

decreta in regno ſuo promulgarentur, aut vim

legis obtinerent, cujus ratio eſt, tum quia per
illa impetita eſt Principum & Magiſtratuum juris-
diéctio: tum quia per ea libertates Eccleſiæ Gal-
licanæ, & conſuetudines regni læſæ fuerunt, uti

pluribus exemplis adduétis probat Cl. P. Richard

in Analy. Conc. JTom. 2. Hiſtoriam Concilii Tri-
dentini plures ſed parum ſincere ſcripſerunt, utt
Paulus Sarpi, Sleidanus &c. imo nec ipfa hiſtoria
Pallavicini inter cæteras melior numeris omnibus
abſoluta ab eruditis cenfetur.

Schol.

De Theot.

Ktol. 2. P
Cecumeni.
Perio Gen
teſtantes
urbem TI
ſenterunt.
Ppria cauſi
p Hie
lgionis C
n & jns
n Nende
Cntſio e⸗
y ote
Iintos fu
Ctencit D
IV. Tnde
ſolo⸗ dane⸗
oomm,
ira deſe
Propolne
Etiam Pr
bitur vi

lecleſer
ie onne
lnsſeyan
Morum eo
tenencis
Plliblitui
Juam git
ath.
alores
Kepem
t omnes
s in e
lmno.

De Theologic Dogmaticx, Natura, &. I01.

ninin Schol. 2. Proteſtantes Concilium Tridentinum pro Solvun-
ecumenico agnofcere nolunt I. quia in im- tur obje-
D perio Germaniæ celebratum non fuit. Reſp. Pro- fiones
6 teſtantes ipfi in conventu Spirenſi a. 1542. in contra
ſe urbem T ridentinam Germaniæ conterminam con- Tyid.
iſiſfii ſenſerunt. II. Hlud Romanus bontifex in pro-
pria cauſa nec convocare, nec ei præeſſe potuit.
Reſp. Hic non Romani Pontificis, ſed fidei & Re-
ni prinicer ligionis Catholicæ cauſa agebatur, quæ illi prima-
Rex Phiie tum & jus convocandi Concilia œcumenica eis-
e uriuni que præſidendi tribuit. III Proteſtantes ab hoc
lſtianns Iuin Concilio excluſi, & non auditi damuati innt.
U Egre it Keſp Proteſtantes cum ſalvo etiam conduétu in-
I. Ver Ior vitatos fuifſe patet ex Seſſione 13. 15. 18. &
6 COnchim oſtendit Didacus Payna I. 1I. defenſ. Trid. fid.
ed Inhe IV. Tridentina Synodus non fuit libera, ſed ex
s ius em ſolo Papæ placito peracta juxta illud populare
Cadoletin ſcomma, Spiritum S. Roma Tridentum in man-
Plun iit tica deferri. Reſp. Licet Papæ legati definienda
RW propoſuerint, eos tamen Patrum libertatem, ſua
edenda etiam Proponendi , reſtrinxiſſe numquam proba-
conſtri. bitur. vid. Graveſon in Hiſt. Eocl.
9 rime i
her §. 29.
i Eccleſia docens etiam per orbem diſperſa, Eecleſia
Uduthr (Iive omnes Epiſcopi Catholici in fuis dioece- diſperſa
emm Uibus ſeparatim degentes,) in rebus fidei X infalli⸗
enn A morum communi conlſenſu proponendis & bilis.
und tenendis errare nequit. Nam Privilegium in-
glam fallibilitatis Eccleſiæ, non minus collectæ
lare quam diſperſæ a Chriſto promiſſom fuit
te »„Matth. ult. Vobiccum ſum omnibus diebus. IIle
uCmi Paſtores in Eccleſia ſua inſtituit, ut regant
ſthkent gregem ſibi ſubjectum All. 20. v. 28. ulfit
D ut omnes gentes docerent Matth. ult. Dedit
une eos in ædificationem Corporis Chriſti Eph. 4.

6

9

Secundo. Ante Concilium Nicænum lI. multzæ
. 3 —hære-

An Eccle-
ſia in fac-
tis dog-
maticis ſit
mfallibi-
lis.

102 Diſſertatio Prooemialit.

hæreſes ſine Conciliis generalibus damnatæ
fuerunt, uti ex hiſtoria Eccleſiaſtica patet,
& Pelagianis Concilium generale poſtulanti-
bus hoc exprobrat S. Auguſtinus l. 4. ad Bo-
nif. cap. ult. Unde facultas Pariſienſis a. 1063.
declaravit abſolute non eſſe neceſſarium Con-
cilium generale ad extirpanda Schismata &
hæreſes. Et a. 1664. doctrinam libri: Le Pa-
cifique véritable. D. Melletiere, infallibilitatem
Eccleſiæ in nullo alio ſtatu quam in Concilio
Gcumenico tribuentem tamquam hæreticam
damnavit. TZertio. Si Concilium generale ſo-
lum eſſet infallibile, non ſemper haberetur
viva regula fidei, quia non ſemper Eccleſia

in Concilio generali eſt congregata, ac nul-

lus proinde foret diſſenſionum finis, & rebel-
les in officio contineri non poſſent.

Schol. I. Cum Innocentins X. a. 1653. quinque
famoſas propoſitiones Janſenii damnaſſet; ejus
fautores hanc damnationem quidem acceptarunt,
ſed dixerunt, eas non reperiri in ejus libro, vel
in ejus ſenſu non eſſe damnatas. Verum Ale-
Xander VII. in Bulla. Ad Sacram. &c. a. 1656.
declaravit has propoſitiones ex libro Janſenii eſſe
excerptas, & in ſenſu ab auétore intento damna-
tas. Ut igitur hanc conſtitutionem Janſenii Pa-
troni eluderent, confugerunt ad diſtinétionem
fatti & Juris, & dixerunt, Eccleſiam eſſe infal-
libilem in quæſtionibus Suris definiendis, non

vero in quæſtionibus fakti: Unde docrina ill-,

rum propoſitionum damnata eſt quidem heæretica,
quia hoc eſt juris, ſed falſo tribuitur libro Jan-
ſenii Auguſtinus diéto quod eſt factum. Aliud
effugium excogitavit quidam Theologus Belga in
opusculo: via pacis. Hic diſtinguit inter ſenſum
quis, ſeu grammaticalem, & obviam igniſicatio-
nem propoſitionis, in quo definiendo zuxta Nini
ccle-

DeThe

Leclefia
Geſinien
C inten
V hæ
allbil
mugna
Peciel
eCom
elt con
ickns
Cammnt
Aemne
Nonneo
fliiſo
Frceyit
dumn
Gem P
Sſol. 2
adhued
ſictis
Erfare .
Glligen!
Elnte, n
Klito e
Vero ceki
tio poſiti
lexandt
tatione 1
Dutant
tri
ldorde
exdeptio

gnum

Menta
Lerleit

nn Pr

nt 2]
unnatn

h. De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &. 103

Ecclefia non eſt infallibilis, & defacto erravit

hng im definiendo ſenſum quis propoſitionum Janſenii:
ſaltie r & inter ſenſum qualis, ſcilicet, an ſit orthodoxus
Ale pok vel hæreticus, in quo definiendo Eccleſia eſt in-
8S 1. 4Al fallibilis. Ex hoc nata eſt quæſtio non ita pridem
ſienſsnl magno æſtu agitata, & necdum compofita, an
ceſſnruotn Eccleſia in faéctis dogmaticis ſit infallibilis, quale
tellate factum dogmaticum eſt illud, quod cum dogmate
Seiinil eſt conjunétum, uti an liber Janfenii Auguſtinus
mlbn Yl dictus quinque propoſitiones ab Innocentio X.
ialibylue damnatas contineat, quod ab omnibus tenendum
un in Con Alexander VII. in Bulla citata mandavit, & in
Pxtetn nova conſtitutione: KRegiminis Apoſlolici a. 16666.
in MWien fidei formulæ a ſe præſcriptæ ab omnibus ſubſcribi
n Lenentt præcepit, quod idem juſſit Innocentius XII. a. 1694.
npet lebenn & damnari propoſitiones Janſenii in ſenſu obvio,
emnper quem propoſitionum verba præſeferunt.
tegenn,aS Schol. 2. Verum his omnibus non obſtantibus multi Kationes
ſuis, An adhucdum contendunt . Eccleſiam in omnibus contra in-=
ſet factis etiam dogmaticis non eſſe infallibilem & fallibili-
errare poſſe. Unde Janſenii Patroni concedunt tatem
1053. 4 quidem infallibilitatem Eccleſiæ in definiendo do- Eccl. in
Gampileii gmate, non vero in facto. Quare dogmati de- fadis
en arent finito plenam fidem adhibendam efſe cenſent, faëto dogmati-=
n eiten vero definito reverentiam in ſolo religioſo filen- cis.
. ell tio poſitam deberi contendunt. Hinc formulæ ab
mn. . 11 Alexandro VII. in facto Janſenii ſancitæ ſine limi-
libro lree! tatione aut explicatione ſubſcribere recuſant, quia

putant, Eccleſiam non ſatis afſecutam efſe ſenſum

e intnde,
ſen libri Janſenii, & errore facti in eo aſſignando

nem

13 Gfinie laboraſſe. Alii autem putant, ſe formulæ ſine
ceelamei exceptione ſubſcribere poſſe, quia hæc ſubſcriptio
celtienis, eſt ſignum interni afſenſus ratione dogmatis, &
nce l * fignum reverentiæ externæ ratione faécti. Argu-
niſene, menta pro ſua ſententia contra infallibilitatem
ibvitut Eeccleſiæ in faétis dogmaticis hæc ſunt. I. Chriſtus
t hnn non promiſit infallibilitatem Eecleſiæ niſi in rebus
leolens fidei, qualia non ſunt faéta dogmatica, quæ non
t ne ſunt a Deo revelata II. Origenes in Synodo V.
in o⸗ damnatus multos adhuc poſtea defenſores habuit.

oo/ G 4 Item

KRationes Schol. q. Alii econtra ſtrenue defendunt, quod jndi-.

ro hac
infallibi-
litate.

104 Diſertatio Prooemialis.

Item Marcellus Ancyranus a Concilio Sardicenſi
& Julis P. orthodoxus habitus poſtea àa S. Bafi-
lio & Athanaſio ut hæreticus reprobatus ſuit &c.
III. Concilium Chalcedonenſe tria capitula ſcilicet
librum Theodori Mopfueſtenſis, Theodoreti ana-
thematismos in S. Cyrillum, & Ibæ epiſtolam
una cum auctoribus ſuis approbavit, quæ deinde
in Synodo V. reprobata ſunt; & Pelagius II. P.
in ep. ad Epiſc. Mſriæ ait: epiſtolam Ibæ etſi ab
omnibus Patribus Concilii Chalcedonenſis appro-
batam adhuc reprehendere licet. IV. Definitio Ec-
cleſiæ de facto dogmatico eadem eſt cum illa de
facto perſonali, quia definitio de ſenfu libri ab
Auctore intento ipſum Anctorem refſpicit, quæ

ſane fallibilis eſt. V. Clemens IX. ad pacem

Eccleſiæ admiſit quatuor Epiſcopos Andegaven-
ſem, Bellovacenſem, Apamenſem, & Aletenſem,
qui in ſuis mandatis dozuerant, fufficere pro facto
Yanſenii obſequioſum filentium, & tantum ab eis
exegit, ut ſubſcriberent formulæ Alexandri VII.
quod illi etiam fecerunt, inſerta tamen in ſecretis
actis verbalibus diſtinétione Juris & faéti, quod
etiam Epiſcopus Catalaunenſis Clementi IX. a. 1668.

indicavit. Imo Innocentius XII. in Brevi ad Epi-

ſcopos Belgii a. 1694. dicit fufficere, ſi damnentur
quinque propofitiones in ſenſu obvio verborum
nulla facta mentione ſenſus Janſenii. VI. Theologi
cum S. Thoma docent, Eccleſiam efſe fallibilem
in quæſtionibus facti, maxime ſi ſit obſcurum,
unde Eccleſia non ſolet damnare textum librorum,
ſed ſolas propoſitiones, nec umquam Eccleſiæ in-
fallibilitas in factis dogmaticis tamquam fide di-
vina credenda definita eſt.

cium Eccleſiæ de ſenſu librorum, ſeu de factis
dogmaticis fit infallibile, ac proinde fideles te-
neantur definitioni illius acquieſcere interna men-
tis & judicii adhæſione, & non ſolo, ut vocant,
religioſo filentio. Interim tamen hi Theologi
inter ſe non conſentiunt, qua fide factum dogma-
ticum

D Tio

tienmn e⸗
ſaſliea
ſomliy
Olihat
Dos ne
fdelion
pollt.
infalin
ſenii,
ſenii n
tilen te
N An
Gen e
Hurnr,
, goi
ignoraxre
tarſor d
lhci
ſalidii
juxta!
tuere
& lihro
cr &
talis (oe
Cogm,
Dturer
n jocie⸗
icon
Vel lbmn
un &
nt,
NNd kept
Mnnn
ertte
Uehtie
Kgeetabi
Dhemene
tan din
Uetorin

que
lagins l!
m Tbe el
nenſis an

1

ehieit,
. ad Pacs
Andegnte
Merenſe
Nee Poſt

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 105

ticum credendum ſit, an ſcilicet divina an Eccle-
faſtica tantum Supponunt autem in facto per-
ſonali vel particulari v. g. an Titius ſit legitime
ordinatus, ſi nitatur teſtimoniis humanis fallibili-
bus nec ad regimen totius Eecleſiæ, & omnium
fidelium ſalutem ſpectet, Eccleſiæ judicium errare
poſſit. Dicunt etiam Eccleſiam nec definire, nec
infallibiliter definire poſſe, quod v. g. liber Jan-
ſenii, Auguſtinus dictus ſit genuinus fœtus Jan-
ſenii, nec quod quinque famoſæ propoſitiones to-
tidem verbis in libro Janſenii contineantur; nec
quod Janſenius revera in mente habuerit ſenſum,
quem verba præſeferunt, licet hoc merito præe-
ſumatur, niſi velis illum malignum vel ignarum
eſſe, qui receptam verborum ſignificationem vel
ignoraverit, vel alio detorſerit; quæ omnia ſi ni-
tantur ſenfibus vel teſtimonio hominum incerto &
fallaci non vero revelatione Divina ab Eccleſia in-
fallibiliter definiri non poſtunt. Eeccleſia igitur
juxta hos Theologos tantum infallibili judicio ſta-
tuere poteſt, quis & qualis ex tota propoſitionum
& librorum ſerie & textura elici poſſit ſenſus,
quæ & qualis doctrina, quod eſt factum; & quod
talis doctrina ſit Catholica vel hæretica, quod eſt
dogma. Probant hoc Primo ex teſtimoniis Scri-
pturæ (F. 27.) allatis. Certe ſi Eccleſia fallere-
tur judicando librum Catholicum v. g. S. Augu-
ſtini continere ſenſum & docéctrinam hæreticam;
vel librum hæreticum v. g. Calvini continere ſen-
ſum & doëtrinam Catholicam, fideles hoc crede-
rent, & ſic tota Eccleſia in errorem induceretur,
quod repugnat promiſſioni Chriſti. Secundo pro-
bant ex conſtanti Traditione. Nam Concilium
Nicœnum I. in epiſt. Syn. ad Alexandrinos apud
Socratem I. I. c. 9. anathema denuntiat Ario &
nefariæ ejus propoſitioni, & verbis, ſententiisque
execrabilibus, quibus uſus eſt ad Filium Dei bla-
ſphemandum. Chalcedonenſe aéct. 4. Theodoretum
tam diu pro hæretico Neſtoriano habuit, donec
Neſtorium & ſeripta ejus damnaſſet. Concilium V.
G gene-

166 Diſſerlatio Prooemialir.

generale damnavit tria capitula ſeu ſceripta Theo-
dori Mopſueſteni, Theodoreti, & Ibe, &
libros Origenis, & illos, qui hæc defende-
rent, & non condemnarent, in quo Chalce-
donenſi nullatenus contradixit, quod tantum
Auctores herum ſcriptorum, vel peœnitentes,
vel ſe vindicantes ad communionem admiſit, uti
in tr. de Intarn. dicetur. Similia facta fuerunt in
Concilio Lateranenſi IV. circa libellum de Trini-
tate Joachimi Abbatis: Et in Concilio Conſtan-
tienſi Seff. ult. circa perſonas & ſcripta Wicleffi,

Joannis Hus, & Hieronymi de Praga. Nec juvat

dicere hæc facta dogmatica clara fuiſſe, cum ſatis
conſtet ex hiſtoria, quam obſcura fuerint ſeripta
Neſtorii, & tria capitula, ita ut ob hanc obſcuri-
tatem etiam orthodoxi Epiſcopi pro earum parte
ſteterint. Tertio. Dogma fidei fidelibus proponen-
dum eſt inſeparabile a facto, quuia illis proponi
nequit ſine faéto, ſeu ſine textu propoſitionis aut
libri: Ergo ficut Eccleſia eſt infallibilis in pro-
ponendo dogmate, ita & in facto dogmatico.
Sane Chriſtus in hoc Eccleſi ſuæ non deeſt:
poteſt illa definire, quis ſit ſenſus S. Scripturæ
& Traditionis, eccur non fit infallibilis, quis ſit
ſenſus libri vel propoſitionis Theologice ſumptus?
rueret ſine hac infallibilitate authentia S. Scri-
pturæ & Traditionis, quæ ex ſeriptis Conciliorum
& Patrum habetur. Quarto ex hoc inferunt hujus
ſententiæ patroni, teneri fideles huic judicio infal-
libili Eccleſiæ de factis dogmaticis ſincera mentis
adhæfione, non ſolummodo externe, non ſolo
religioſo ſilentio ſe ſubmittere, nam fubſeriptio

externa ſine interno mentis conſenſu eſt menda-

cium, & ſi fiat cum juramento, perjurium: Re-
ligioſum vero ſilentium eſt injurioſum Eccleſiæ,
cujus authoritatem ſpernit, & intus irridet ac im-
probat: Eſt ſuperbiæ & temeritatis nota, dum
credit, ſe ſenſum alicujus libri melius penetrare,
quam Eccleſiam: eſt inobedientiæ & rebellionis
incentivum, quia eodem jure liceret filiis, iervie⸗

N The⸗

& uh
vid. (.
tlol.4.
Uedns
ine
genern
tieo
clelte:
Gnn
cin il
lei in
Nto
Eönes
Ahme
Amnate
& Di
Miher
Menit
liu, G
Uti pe
Cn
Verit,
Uuturun
2 Aau
ſents,
ſichn 1
d t
n Hii
ſons
ſahei
een
t. 1.
1,
ivep/
dum &
1i futn
licitun

ſeiper Th
& De,!
hec Elen
1 go Cle
Guod nn
peeniene
n admiltt
Cta fnenm!

lum de Ii

lio Con
igta ,
92. Nee
Re, Cun ii
fenint ſin
Hano obla-
9 earum Pl
us Etohale⸗
Us Nehe

opoltinin

Utbins n N.

0 Cogm
, gon &
erihr
dlis, ai
Ge ſunt
entin &
6Coreltt
nkerunt
ticni⸗

nceln .

pe,
n ſhi
e
urium: N
Valit
8 inile 8
s non, d
is Mlen
nteli⸗

9

De YTheologiæ Dogmaticæ, Natura, &-. 10
. 8 g 7

& fubditis ſuperiorum mandatis ſeſe opponere.
vid. Conc. Ebred. a. 1727. c. 2.
Schol. 4. Quia Eccleſia etiam per orbem diſperſa in An ab
rebus fidei & morum definiendis eſt infallibilis, Eccleſia
hinc non licet ab ejus definitione ad Concilium diſperſa
generale appellare; non enim licet appellare a ad Conc.
Iudicio Eccleſiæ infallibili, quale eſt judicium Ec- gen. ap-
cleſiæ etiam per orbem diſperſæ, nam Deus nun- vellare
quam permittit, ut Epiicopi per orbem diſperſi liceat.
circa fallum dogma propoſitum fileant, cum Ee-
cleſia juxta Chriſti promiſſionem deficere nequeat.
Et ideo quia Bulla Unigenitus in qua 101 propo-
ſitiones ex Quesnellii rellexionibus ſuper novum
Teſtamentum exeerptæ a Clemente XI. a. 1713.
damnatæ ſfunt, a Conventu Cardinalium, Archi
& Epiſcoporum a. 1713. & 1714. a Facultate
Pariſienſi, Duacenfi a. 1714. Colonienfi & Lova-
nienſi a. 1715. Salmanticenſi a. 1716. a tota Ita-
lia, Germania, Luſitania & Hiſpania recepta fuit,
uti patet ex Litteris Clementis XI. Paſioralis.
Cum itidem in Gallia 110 Epiſcopi eam accepta-
verint, 10 ſolum recuſaverint, & 4 tantum ad
futurum Concilium generale appellaverint, & ex
24 Academiis Galliæ tantum tres, ſcilicet Pari-
ſienſis, Remenſis, & Nannetenſis acceptationem
factam revocaverint, uti videri poteſt apud (Card.
Biſſy tom. 3. Inf. 2. Cum inſuper eamdem Bul-
lam Epiſcopi in Conc. Prov. Ruthenorum a. 1720.
Seſſ. 2. receperint, Cardinalis Noallius Archiepi-
ſcopus Pariſienſis illi ſub Benedicto XIII. P. fub-
ſcripſerit: cum in Concilio Romano a. 1725. ſub
eodem Benediéto celebrato Bulla Unigenitus uti
Videi regula agnoſcatur, & obſervanda proponatur
tit. I. J. 2. quod idem Concilium Ebredunenſe
a. 1727. cap. 2. decrevit, & ait, illi fuffragari
univerſalem Eccleſiam, eſſe dogmaticum, defimti-
vum & 'irretrakfabile Eccleſiæ judicium, & ab ea
ad futurum generale Concilium provocare eſie
illicitum, & hanc provocationem eſſe ipſo jure irri-
tam, ſcandaloſam, ſchismaticam, jam damnatis
erro-

108 Diſſertatio Prooemialis.

erroribus faventem, ſedi Apoſtolicæ & Eeccleſig
injurioſam: Hinc illi qui ab hac Bulla ad Conci-
lium generale appellant viderint, qua ratione vel
conſcientia hanc fuam appellationem juſtificare
valeant: nobis hæc hiſtorice retuliſſe & indicaſſe
ſufficiat.
H. 30.

S§. Petrius Caput Kccleſiæ principale Chriſtus eſt,
caput Ec- quod poſt ſuum etiam in cœlum aſcenſum
leſi? a remaner, ita, ut in hoc munere non habeat
Orio in terris ſuccefſſorem: Succeſſor enim ita
Sar utus ſuccedit in locum alterius, ut hic alter non
. habeat amplius poteſtatem, quam antea ha-
buit: Chriftus vero dum corporalem ſuam
præſentiam Eccleſiæ ſubtraxit, eandem ſuam
poteſtatem retinet: manet ergo adhuc caput
Eccleſiæ primarium. Et quidem dum in hac
adhuc vita exiſteret, caput etiam ejus viſi-
bile fuit, cum eam viſibiliter gubernaverit.
Nunc autem in coœlis exiſtens eſt caput in-
viſibile, cum jam non amplius per ſe guber-
net Kecleſiam modo viſibili, ſed tantum in-
vifibili per internum gratiæ influxum. Inte-
rim tamen illam adhuc gubernat modo viſibili
per ſuum in terris Vicarium, qui loco ſui
jam abſentis præeſt Eccleſiæ viſibili. Hoc
caput a Chriſto conſtitutum fuit S. Petruf, guus
proinde a Chriſio accepit Primatum honoris &
Quriediltionis, tum ſupra Apoſtolos, tum cote-
ros Pigeles. Patet hoc Primo ex S. Scriptura,
ubi Matth. 16. v. 18. & 19. Chriſtus S. Petrum
ſic alloquitur: Tu er Petrus, & ſuper hanc Pe-
tram &dificabo Eccleſiam meam .. Et tibi dabo
claves regni cælorum, & guodcunque ligauer

U u

6r. lie 0
„(Plarn Tdk
fumn ſe
ile ccl
Protekta
ſtam pon
Ge di
Nlle,
Petuum
Detnn,
Dltters

el

EbetrarB
ek ber
IS Veto
Wmn
Detros.
ffodk.12
nothine
Cipali
Ppetram
Detrum:
fdem be
Detti. 5
tunn ſubi
er tamen
O Mimar
Glem in

Dinte

OVes lan
ſetptan
ket lisͤ
Derigles

Uetes e

„

De Iheologiæ VDogmatice, Natura, &. 109

, 6 Ei &c. hic Chriſtus ſuper S. Petrum Eccleſiam
r. = uam &dificandam, illique claves regni cœlo-
rum ſe daturum promittit, ergo caput viſi⸗
bile Eccleſiæ eſſe voluit. Certe ridicula hic eſt
Proteſtantium obſervatio, ſcilicet EKvangeli-
ſtam non ſine cauſa variaſſe orationem, cum-
que dixifſet: Tu es Petrus, poſtea non di-
Xiſſe, ſuper hunc Petrum, ſed ſuper hanc

e
D Petram Eccleſiam efle ædificandam, ut aliam
W „Petram, quam Petrum ſignilicaret. Nam S.
RK Matthæus Hebraice vel Syriace ſcripſit, ubi-
r din!

n non eſt differentia generis inter Petrum &
etn §e pPetram, ſed Chriſtus dixit: Tu es Cephas,

K* id eſt Petra, & ſuper hanc Petram &c. Lati-
di nus vero interpres codicem græcum ſecutus,
Akennf

ubi αιαο & ταιαα lapidem ſignificat, vertit
Aiten Petrus. Quod ſi aliqui uti S. Auguſtinus
Gum n traskk. 124. in Joan. Origenes Tom. 12. in Matth.
n eus nomine petræ Chriſtum intelligunt, de prin-
übem cipali fundamento loquuntur. Alii Patres
capu petram omnes Apoſtolos vocant, ſed poſt
eſeH Petrum: Alii uti S. Hilarius confeſſionem ſeu
Atauu fidem Petri, ſed non excludendo perſonam

XuII. 1 Petri. Sane omnes Patres licet citatum tex-
nokoi tum fubinde allegorice interpretentur, ſem-
gi n per tamen aliquam ſpecialem prærogativam
r. ? & primatum S. Petro concefſlum fatentur,
Um gquem in aliis ſuis ſcriptis manifeſte aſſerunt.
NNα Deinde Joan. 21. V. 15. Chriſtus S. Petro ter

G,H6 oves ſuas commendavit: Paſce oves meas, &
6 Sunn ſic totam Eccleſiam illi commiſit, quod non
eSe frecit aliis Apoſtolis. Denique Chriſtus S. Petro
ſpeciales prærogativas Primatum ejus decla-
V“ rantes contulit: rogavit pro illo pecialiter,

oloun-
tur objie-
Kiones.

110 Diſſertatio Prooemialis.

& vult, ut confirmet fratres ſuos Luc. 22.
v. 32. mutavit nomen ejus in Cephas, quod
Petram ſignificat, ſuper quam fundaret Ec-
cleſiam. Primus ordinarie inter Apoſtolos in
S. Scriptura numeratur, non ratione voca-
tionis & ætatis, nam S. Andreas prius voca-

tus, & juxta S. Epiphanium hær. 5I. natu

major erat; Ergo ratione primatus. Item
S. Scriptura eum tanquam caput nobis exhi-⸗
bet Marci I. Simon, & qui cum illo erant,
Act. 2. Petrus & undecim. Unde Act. I. Pri-
mum Concilium convocaſſe, & in altero de
obſervatione legalium primus ſententiam di-
Xiſſe legitur. Secundo patet ex continua Tra-
ditione. Sic Sæculo z. Tertullianus de præſec.
hær. Petrum pvetram &diſicandez Eccleſia
vocat. Et I. de pudic. ait: in Petro Eccleſia

extructa eſt. Origenes hom. 2. in Exod. vo-

cat S. Petrum ſummum Avoſtolorum verticem.
Sæc. 3. S. Cyprianus ep. 71. ait Petrum pri-
matum tenuiſſe ſuper Apoſtolos. Sæc. 4. S.
Ambrofius in 12. ep. 2. Cor. Primatum non
uccepit Andreas, ſed Eetrus. Sæc. 5. S. Cyril-
lus Alex. l. 12. in Joan. vocat cœterorum Tyrin-
cipem & caput. vide plura apud Bellarm. &
& Mamachium p. 71. Ec.

Schol. r. Proteſtantes negant S. Petro a Chriſto pri-
matum ſuper reliquos Apoſtolos & totam Eccle-

ſiam collatum fuiſſe, & licet plures admittant, a

Chriſto conſtitutum fuiſſe ahiquod caput vel ſu-
premam poteſtatem in Eccleſia, negant tamen re-
Hidere in uno, ſed contendunt, vel eſſe in uni-
verſo populo Chriſtiano, vel ſaltem in pluribus
principalioribus. Probant hoe I. quia cæteri Apo-
Koli funt Petro æquales, & Eph. 2. Aeugtur
un⸗

Nr Lol

fundamer
Agales
Candi, 1
von ſu
cſeler,e
II. Han
Eel voni
Clllari
m l. 1
in ſbin
Ium E
(olonienl
fum, D
heedbun
eMggeret
enmn. e.
keſionis,
Une tem
Anti rel
it pim
donleſſi
Detram
loj 2. 41
tes K
Conſtten
Uelt. Pay
8 Dauhds
ſectione,
iprlos
thmg, &
DMrkdicnti-
V. II. 0
Eerendi

iniühn

Türem,
mmn &
tur de D
Rand n
ummi Do
Ebell,

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. III

nos Lle, fundamentum Eccleſiæ,. Verum licet ſint illi
ephus, gil æquales quoad poteſtatem Apoſtolicam prædi-
fundaet candi, non tamen quoad poteſtatem gubernati-
ApoMAmn vam ſupremam, & hinc dicuntur fundamenta Ec-
N! cleſiæ, cum ſubordinatione tamen ad §. Petrum.
dtioeen II. Apoſtoli miſerunt S. Petrum Samariam Act. 3.
PrIuS Sed non imperio, bene vero ſolo conſilio, ſicuti
EI. 5l. 1 confiliarii mittunt regem ad bellum. III. S Cle-
natos. Iu mens I. I. diſpoſ. dicit S. Petrum primatus glo-
pobis en riam ſibi non vindicaſſe, & S. Jacobum Apoſto-
io ga lorum Epiſcopum ſtatuiſſe. Verum in Codice
iud , Colonienſi abeſt ly Primatus, & loco Apoſtolo-
i 1li rum, legitur Jeroſolymorum. Item Hefychius
Lin altene S. Jacobum Apoſtolorum caput vocat; ſed utitur
ntertiam . exaggeratione oratoria. Item S. Ambrofius l. de
ontickn Incarn. c. 4. ait, S. Petrum primatum egiſſe con-

feſſionis, non honoris; fidei, non ordinis. Verum

.
ius E tunc temporis, quando S. Petrus Chriſto interro-
e u Fanti reſpondit, juxta S. Ambroſium necdum geſ-
Nero L ſit primatum honoris & ordinis, quem modo poſt

1 xd 1 confeſſionem accepit per illa verba: ſuper hanc
n run Petram ædificabo Eccleſiam meam.
Petrun Schol. 2. Anno 1645. prodierunt duo libelli coæquan- Ervor
4 tes S. Paulum S. Petro in regimine Eccleſiæ, & duo cavita

dre conſtituentes duo capita, quæ in unum coaleſce- Eocleſicz
Djinotus rent. Favere illis videtur 1. illud Gal. 2. v. 5. ubi ſiatuens.
80 S. Paulus dicit, ſe neque ad horam ceſſifſe ſub-
tmuninki jectione. Verum loquitur ibi de falſis fratribus
Pelam! diſcipulos ſuos ad obſervationem legalium cogen-

tibus, & v. 7. ſe comparat cum S. Petro quoad
Pprædicationem, non vero quoad primatum: Et
1Crto: v. II. Opponit ſe S. Petro cum ſeandalo aliorum

totam 1 erranti non in doëtrina, ſed minus cauta con-
witte . verſatione, quod etiam licet inferiori erga ſupe-
enlt e riorem. 2. Objiciunt varios Patres, qui §. Pe-
t onen trum & Paulum æquales faciunt: ſed illi loquun-
Nnl tur de æqualitate quoad munus prædicandi ‚non
6 1 Nra-G quoad auctoritatem & Primatum. 3. dicunt: Ipfi
cTtti ſummi Pontifices vocant ſe ſucceſſeo 5 O. G. Petri
& Pauli, & ambo in precibus Eccleög vocantur
t Judi-

KRomanzs
Pontifex
Jutcedit
d. Petro
in prima-
tu, Sy e
cctout Ec-
cleſic.

Dihertatio Prooemialist.

Judices terræ. Sed intelligitur fucceſſio realis
quoad jura omnibus conceſſa, non vero perſona-
lis, quo modo ſoli S. Petro ſuccedunt, S. Paulus
enim nullam ſpecialem Cathedram tenebat: omnes
etiam Apoſtoli ſunt judices terræ, cum fubordi-
natione tamen ad primatum S. Petri. vid. Mama-
chium in orig. Chriſt. p. 89.

H. 31.

S. Petros in Primatu & ſummo Pontificatu
neceffario ſucceſſores habere debuit. Chriſtus
enim inſtituit Eccleſiam ſuam non pro illo
ſolum tempore, quo S. Petrus vixit, ſed pro
omni usque ad finem mundi. Igitur pro
omni etiam ſuturo tempore illi de ſupremo
capite providit. Hunc ſucct ſorem J. Letri in
Primatu honoris & jurisdislioms & ſupremo Ec-
cleſic regimine dicimus eſſe Komanum Pontiſicem,
gii roinde eſt caput totius Eccleſivg. Hoc dogma
evidenter probat continua Traditio, quæ
conſtat Primo ex Concilüus. Nicznum Il.
can. 6. relato aét. 16. Concilii Chalcedo-
nenſis ait: Eccleſia Romana ſemper habuit
Primatum, non ſolum ob urbis dignitatem,
ſed honoris & Jurisdicétionis ſuper cæteros
Epiſcopos. Conſtantinopolitanum I. ait:
can. 5. Conſtuntinovolitants Epiſcopus habtat
Drimalus honorem poſt Komanum Fontificim,

ubi antiquum privilegium Romani Pontificis

confirmat. Concilium Epheſinum Act. 2.
vocat S. Petrum & ejus ſucceſſorem Roma-
num Pontificem coput ideigue columnam. Unde
in Actione 4. hujus Concilii loco: Apoſtolick.
Dei Eccleſia Jeroſolguiorum: legendum eſt,
Konide

DrTo

Nmnort
Tohius
Recleſia
A. 1.
Gcuento
adr. he
Propter
0mnenn
Priamß⸗
Vvoctcet
,
Duins
In epe
Häimatunr

ekt Sre

Monniſt
ſecis 4
Romari
ura gon
§ Vidtor
IS P le
Athan⸗
enumn ſee
Insl. Nec
Cmnait
Neyrtum
Kelalt,
Onimm rel
Wanos M—
incgiſe:
Ublen ſie
ote uſki

—

oteſio ki
Veno erer
nt, N un
nebet: one
Coi AN
, vid. r

Pontiiet
. Cnſt
von
iit, Eet
lgitun;
de ſuyna
& M
5unml
jn Ytie
ho kru
1Cit, 6
Mieenum
li Chne
nper N
Gigvitid
lper tl
N L

De Theologiæ Dogmaticek, Natura, & . 11

Komanorum. Uti fuſe probat Cardinalis Per-
ronius. In Concilio Chalcedonenſi Romana
Eccleſia dicitur caput omnium Ecclefiarum.
Act. 16. His conſonant Concilia recentiora.
ecundo patet ex P. P. Sæcul. 2. S. Irenæ. I. 3.
adv. heer. ait: Ad hanc Eccleſiam Romanam
propter potentiorem principulitatem neceſſe eſt
omnem convenire Eccleſiam. Sæc. 3. S. Cy-
prianus ep. 42. & 45. Eccleſiam Romanam
vocat cæterarum omnium radicem & Watricem.
Sæc. 4. S. Athanaſius ep. ad Felicem, S. Am-
broſius ep. 78. S. Optatus I. 2. S. Hierony-
mus ep. ad Damaſ. S. Auguſtinus ep. 43.
Primatum Romano Pontifici aſtruunt. Idem
facit Sæculo 5. Theodoretus ep. 116. Et ſane
nonniſi tempore Photii privilegia Romanæ

ſedis a Græcis oppugnari ceperunt. Tertio

Romani Pontifices ſemper hucusque Primatus
jura non improbante Eocleſia exercuerunt;
S. Victor P. Quartadecimanos, S. Stepha-
nus P. rebaptizantes judicavit. Julius P.
S. Athanaſium, Liberius Euſthatium Seba-
ſtenum ſedibus ſuis reſtituerunt. Ccœleſti-
nus I. Neſtorii, Innocentius I. Pelagii errores
damnavit. S. Leo M. in Græcos, Aſiaticos,
Egyptum & Africam ſuam jurisdictionem
exercuit, uti patet ex ep. ejus, 12. 60. 92.
Omitto reliquos, nec enim dici poteſt, Ro-
manos Pontifices jus Primatus ſibi violenter
arrogaſſe: Nam cum hic agatur de cauſa
ublica Fidei, de inſtitutione Chriſti, cum
ta fuffragetur Eccleſia, cum nullus niſi

heæreticus hanc poteſtatem impugnaverit,

cum
othram Inſiit. I leol. Iom. J. H

114 Diſſertatio Rrostmialis.

cum ipfſi Imperatores, Theedoſius, Valenti-
nianus, & juſtinianus Nov. 131. illam agno-
verint, & ab omnibus agnoſcendam decre-
verint, arrogatio & falſitas ſubeſſe nequit.

Solvuntur Schol. Proteſtantes negant Primatum Romani Pon-
objeftio- tificis, & eum Antichriſtum appellant. Nam I.
nes Prote- S. Paulus Eph. 4. v. 11r. & 1 Cor. 12. V. 28. capitis
ſiantium. Eccleſiæ non meminit: Sed quando dicit: Vnum
covpes, nonne caput ſufficienter deſignat, non
enim explicite omnes gradus Hierarchiæ Eccle-
fiaſticeæ enumerat, imo dum Prophetarum, vir-
tutum &c. meminit, de Charismatibus traétat. II.
citant pro ſe S. Cyprianum l. de unit. Eccl. ubi
Epiſcopum Epiſcoporum, & præter Deum alium
judicem negat„ & parem fibi cum S. Stephano
judicandi poteſtatem eile dicit. Verum durius
ſubinde in caula rebaptizantium S. Cyprianum lo-
cutum fuiſſe notum eſt. Sane Primatum Rom.
Pont. agnovit cit. ep. 42. & folum intelligendus
eſt, quod in Concilio Carthaginenſi III. nullus ſe
Epiſcopum Epiſcoporum vocaverit; item res a
Deo nondum revelatas ad Dei judicium retulit,
& quoad ordinem Epilcopalem ſe tantum S. Ste-
phano coæquavit, non quoad Primatum & ſupre-
mam Jurisd'ctionem. Eodem modo S. Gregorius
M. nomen univerſalhs Epiſcopi damnavit in Joanne
Conſtantinopolitano, qui confendebat omnes orien-
tales Epiſcopos ſuos tantuin eſſe Vicarios, & quia
tunc quærebatur, an hoc nomen Epiſcopo Con-
ſtantinopolitano concedi poſſet, ad Joannis ſuper-
biam retundendam illud ſupprimendum eſſe S. Gre-
gorius cenſuit, licet in ſenſu Catholico Rom. Pon-
. fici competat, unde etiam Bonifacius II. a Phoca
Imperatore obtinuit, ut Epifcopi Conſtantinopo-
litani hoe nomen deponerent, illudque ſoli Rom.
Pontifici tribueretur, teſte Anaſtaſio Biblioth. III.
dicunt citatum canonem étum Concilii Nioæni
juxta interpretationem Iſidori intra limites occi-
dentis; vel juxta interpretationem Ruffini in
cele⸗

*£

D Te

Lecleſin
tes, Ver
Eus pol
hos int
Cham 0
vel ut)
Vrdicezi⸗
Noos
Altor, ni
Citi,
teſtas ſe t
elle Neen
limitrion
ex toto o
Den Con-
ippelatio
Utens
awe
dheis .
emes
Militer
I. 6
ubi no
& enon
Nodus

ES, VAet
illan zwr
Ndan fen
ſſe nenit

Romenie
lant. Nn
io Ciekt: D
Gefenut,
erirehin Ler
DPelumm, ſi
tihuetnenl
Uit. Eeclt
4 Deum
n § Nenn
Ferum coni
CFpiinam
ömemdn
II. Illal
it; iten
Gieinm En
trtum de

alum HH

De Theologiæ Vogmaticæ, Natura, Gc. 115

Eccleſias ſuburbiearias 10000 paſſibus Roma diſtan-
tes, vel intra 10 Provincias urbis Vicario ſubje-
Sas poteſtatem Papæ reſtringere. Sed notandum
hos interpretes conſideraſſe Papam vel ut Patriar-
cham occidentis quo modo ad Eccleſias occidentis:
vel ut Metropolitanum, quo modo ad Eccleſias ſub-

urbicarias, vel ut Epiſcopum Romanum, quo

modo ad dioeceſin Romanam poteſtas ejus reſtrin-
gitur, non vero ut caput Eccleſiæ & Vicarium
Chriſti, quo modo ad totam Eccleſiam ejus po-
teſtas ſe extendit, & hoc modo de illo locutum
eſſe Nicænum canonem patet ex eo, quia nullam

limitationem appoſuit. IV. probant non licere
ex toto ocbe ad Romanum Pontificem appellare,

nam Concilium Milevitanum can. 22. prohibuit

appellationes transmarinas. Sed quibus? Pres-

byteris ſcilicet, Diaconis & inferioribus Clericis,
& quidem ex uſu recepto & conſenſu Rom. Pon-
tificis, ne auctoritas Epiſcoporum vileſceret, &
Clericis evagandi temere via præcluderetur. Si-
militer Ecclelia Africana in Concilio Carthaginenſi
IV. appellationem ad Zoſimum P. noluit recipere,
ubi non jus, ſed uſum appellationum impugnavit,

& errore detecto ſtatim ſententiam mutavit. Sy-

nodus Trullana can. 36. ſedi Conſtantinopolitanæ
eadem privilegia, quæ Romanæ tribuens, nul-

lius in hac re eſt auctoritatis nec a Papa appro-

bata; ſicuti etiam irritum eſt, quidquid Synodus
Chalcedonenſis abſentibus & reclamantibus lega-
tis Papæ pro primatu Epiſcopi Conſtantinopolh-
tani ſtatuit. Juſtinianus Imperator Nov. 123. ap-
pellationes a ſententia Patriarcheæ prohibens, lo-
quitur de cauſis civilibus; vide Nat. Alex. Sæc. 4.
diſert. 28. V. oggerunt Primatum Rom. Pontifici
a canonibus conceſſum fuiſſe tantum ob urbis
Romanæ excellentiam teſte Concilio Chalcedo-
nenſi can. 28. Verum a Deo hunc primatum de-
ſcendere ex dictis patet, qnod proinde canones
declararunt: Canon vero Chalcedonenſis loquitur
de jure Patriarchico in certas Eccleſias Romans
H z ſedi

Fræœroga⸗

matus
Fapa ex
Jjure Di-=

Zina.

116 Diſſertatio Prooemialit.

ſedi conceſſo, imo illum canonem S. Leo rejecit,
uti probat Bellarminus l. 2. de R. P. c. 7. Deni-
que VI. dicunt, non conveniunt Catholici, in qui-
bus prærogativis Primatus Papæ reponi debeat.
Ad argumentum hoc ſolvendum videndum nunc
eſt, quænam Prærogativæ ex jure Divino Prima-

tui ſummi Pontificis juxta omnes Catholicos con-

veniant, quænam vero ſint inter illos adhuc con-
troverſæ & de quibus dubitent, unde fit

H. 32.

Prærogativæ Primatus Papæ primigeniæ
tivæ Fri- ex jure Divino juxta omnes Catholicos ſunt
Primo: Papæ tanquam capiti ſollicitudo om-

nium Eccleſiarum incumbit, executioni &
obſervantiæ canonum per totum orbem in-

vigilat, & rebelles ac contumaces poenis

canonicis coercet. Ncundo Leges & decreta

Pape in cauſis FPidei & morum ad omnes &

ſingulas Eccleſias pertinent, & Chriſtiani
omnes in conſcientia tenentur ipfis obtem-
perare, etſi etiam Papa infallibilis non ſup-
ponatur, nam ſaltem proviſorie ejus decretis,
quæ apud bonos maximi momenti eſlſent,
obſequendum eſt, ad non dogmatizandum
contrarium, quamdiu Eccleſia non reclamat,
quod ſecus eſt in privatis Epiſcoporum decre-
tis, quibus eorum ſubditi tantum ſubjiciuntur.
Tertio In controverſüs fidei & Religionis

præcipuæ ſunt ſummi Pontificis partes, nec

quidquam in Eccleſia magni momenti definiri
debet, quod ad ipſum non referatur tanquam
Judicem dignitate & Auctoritate primum.
Quarto Papa diſpenſare poteſt a legibus etiam
aàa Conciliis generalibus latis, prout utilite,

The

Ereceſc
labet n
goe vel
gencil
Eyileop
nerte,
debet
tentils
reerato
Hkjr

1 Pin
ahe n
lia nete
Dorfife
fure Di
Tündant
Nrac
elpiote
Kruncorn
Cornar
intio dee
lpenltie
1 lon.
3iy
ter Cacbl
Anſie⸗
ülum
ato 1
Chrito c
(Conmmunie
Uun in

De Theologiæ Dogmaticæ, Matura, &c. 11 ⁷
leo rjel, .. . .
„ & neceſſitas Eccleſiæ requirit. Quimo Papa
oicd habet jus convocandi Concilia generalia, iis=
dn que vel per ſe, vel per ſuos legatos præſi⸗

ürit dendi (G. 24. & 25.) eto Controverſias inter
aleng Epiſcopos ortas decidere, filentium impo-

Sihen nere, injuſte oppreſſos defendere poteſt &
e it debet. Septimo habet plenifſimam fori Pœni⸗=
tentialis poteſtatem quoad abſolutionem &
rYeſervationem peccatorum in tota Eccleſia.
Hæc jura Primatus primigenia fuſius deducta

nunee vide in meis Inſlit. J. E. tom. I. G. 122. ſJ7.

itudo 2. Præter hæc Primatus privilegia, quæ Eriuile-
enfni Papzæ jure Divino competunt, ſunt etiam gia Fapa
en b alia acceſſoria & ſecundaria, quæ ſibi ſummi Jecunda-
es E Pontifices reſervarunt, adeoque in Primatu H
Cen jure Divino juxta multos Catholicos non- Pontiftci⸗
doms fundantur: uti Canonizatio Sanétorum, Ap- bus ſibi
Ch probatio & Confirmatio Novorum Ordinum reſer-
is dhg Religioſorum; Sacramentorum rite admini- vata,
sroh ſtrandorum ritus accidentales, tempora;
1se Confirmatio & translatio Epiſcoporum; fun-
ii datio Eccleſiarum Cathedralium; nonnullæ
atinntu diſpenſationes etiam in votis. vid. cit. Inſtit.
nce J. E. tom. I. O. 142. ſ4.
Nundeo 2. Privilegia Primatus ſummi Pontificis in- Brisile-
Obiem rer Catholicos adhuc controverſa, de quibus gia apud
Niiem falva fide Scholæ in utramque adhuc partem Catholi-
rs diſputant, ſunt Primo: An ſoli Papæ juris- Povo
entenn dictio in totam Eccleſiam ita immediate a
ut tun Chriſto conceſſa fuerit, ut Epiſcopis a Papa
e nn communicetur, nec Epiſcopi jurisdictionem
seu ſuam immediate a Chriſto habeant, de quo
oat e inferius. Secundo An Judicium Romani Pon-
RSRLZ H 3 tiſi-

118 Diſſertatio Prooemialir.

tificis loquentis ex Cathedra, hoc eſt, ex

plenitudine poteſtatis, & aliquid ſub poena

heerefeos fide Divina credendum proponentis
in rebus fidei & morum fit infallibile inde-
pendenter a conſenſu Eceleſiæ vel in Concilio
congregatzæ, vel per orbem diffuſæ. Tertio
An Papa a nemine judicari poſſit, nequidem
àa Concilio generali, & an hoc fit fuperior.
Quarto An Papa auctoritatem aliquam dire-
Ctam vel indirectam in res temporales Princi-
pum a Chriſto acceperit, ita ut Imperateres,

Reges & Principes deponere, eorumque ſub-

ditos a Sacramento fidelitatis folvere poſſit.
Litigant in his ſalva fide Catholica noſtri
Theologi, nec noſtri inſtituti modo eſt, hance

litem dirimere. vid. cit. Enſt. J. E. tom. I.

G. 125. Jch. I. J. 152.

Hrror Ri- Schol. x. Edmundus Richerius in libello de Ecel. &
cherii.

Polit. pot. a. 16 11. edito docuit, Claves ſeu Juris-
dictionis poteſtatem uni & fſoli Eccleſiæ a Chriſto
immediate, Petro autem cæterisque Apoſtolis &
eorum fuccefſſoribus Epiſcopis, mediate per Eccle-
ſiam datam efſe. Unde fatetur quidem Romanum
Pontificem eſſe eaput Eecleſiæ, ſed tantum ſym-
bolicum, figurativum, miniſteriale, aceidenta-
rium, & non neceffarium. Librum Richerii dam-
navit Concilium Senonenſe a. 1612. tanquam con-
tinentem propoſitiones, expoſitiones & allegatio-
nes falſas, erroneas, ſoandaloſas, & ut ſonant
hæreticas & Schismaticas. Richerius vero ad pa-
linodiam compulfus librum ſuum ſubſjeeit judicio
Romanæ Eccleſiæ anno 1629. Summum Ponti-
ficem eſſe verum & proprium Eccleſiæ caput
viſibile & externum ex G. 31. patet, non tantum
ſymbolicum & figurativum. An vero dici poſſit
caput miniſteriale, accidentarium, & non neceſſa-

N Te

fum,
non
nder
Iins
ſatis
acce,
teſped
od
in
etiam
uten
kien
l i
Cekiigt
Vildle
Monni
Mord
Pnumn
tnunm.
tione
ol 2
gueſti⸗
higne
t in
kone
derii l
fnme
lis Anti
15 )
Vperle
Aund
ln
II Kte
Haneæ
(hini
edto
nentis,
Corrll
t, 1

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 119

oe l,4 rium, quæſtio æequivoca eſt: Certum eſt, quod
Kü non fit caput miniſteriale in ſenſu Richerii, quaſi
. omnem aucteritatem ab Eccleſia acceperit, ſitque
Ptopchent illius tantum miniſter quoad executionem pote-
libile in⸗ ſtatis: Nam S. Petrus claves a Chriſto immediate
in Cord accepit; Gotett tamen dici caput miniſteriale tum
Ale. In veſpeétu Chriſti, tum reſpectu Eccleſiæ hoc ſenſu,
Uegvike Aod ejus decreta primus ipſe obfervare teneatur,
rddd invigilare, ut ab omnibus obſerventur. Poteſt
ſt Ueri de are, zun rii
Mo! etiam dici caput accidentarium & non necefſarium,
iguan n quatenus vel per mortem, vel per voluntariam
rales Pmn reſignationem deficere poteſt: ſed cum hoc ſtat:
hnpenia quod ſummus Pontifex ſit caput eilentiale & ne-
mngteis ceſſarium, quia ſficut deficere nequit publicum &
vifibile Eccleſiæ miniſterium, ita nec ſummus
krere N Pontifex totius adminiſtrationis caput, quo etiam
hica mortao, tam firma ſupliſtit Eceleſa, ſicuti Re-
do eſt, M gnhum Rege mortuo, quia vivus apprehendit mor-
L in tuum. vid. Biblioth. Juris Gall. in quo turbee ra-
tione dicti libri exortzæ referuntur. 84
Schol. 2. Primatus Romani Pontificis pendet ab illa S. Petrus
ode kun quæſtione hiſtorica, an S. Petrus RKomam venerit, Romam
wesſelf ibique ſedem ſuam fixerit. Certum eſt ex hiſto- venit ibi-
6 ria, quod S. Petrus quatuor ferme annis a paſ- que ſedem
i⸗ ſione Chriſti in Judæa manſerit. Anno quarto, Ti- it.
e e berii ultimo, Antiochiam venit, ibique ſedem
E ſuam erexit juxta Chronicon Euſebii. Septem an-
len bei⸗ nis Antiochiæ Epiſcopus manſit ex S. Gregor.
ſaeb, I. 6. ep. 37. Hinc profectus anno a paſſione Chriſti
e, d DWM/ undecimo rediit Jeruſalem, ubi ab Herode in
lickeii vincula conjectus eſt diebus azymorum. Inde ab
nenleg Angelo paulo poſt liberatus eodem anno, Clau-
dii Imp. ſecundo Romam perrexit, ibique ſedem
„ 8 in æternum manſuram conſtituit. Septimo Ro-
s en, manæ ſeſſionis anno, Claudii nono, a paſſione
bſetti, Chriſti decimo octavo Roma difcedere coaétus eſt
unnan edicto Imperatoris exilium contra Judæos decer-
Noclie nentis, ubi Jeroſolymam venit, & congregato ibi
t, N Concilio interfuit. Claudio mortuo Romam re-
eo Caſt dilt, ubi paſſus eſt anno 14 tο & ultimo Neronis

VIon ; H 4 imp.

120 Diſſertatio Prooemialis. DiThe
Imp ſeſſionis Romanæ vigefimo quinto. S. Pe- ſolern
trum Romam veniſſe omnes Catholici fatentur. Deratotil
r. quia hoc teſtatur ipie S. Petrus in prima fua § (leme
epiſtola c. S. ubi ait: Salutat vos Eccleſia, qucæ eſt ſima ſeti
Babzjtone coelekta, & Marcus filius mens. Per Ba- ſolum d
byloniam nequit intelligi illa Aſſyriorum, ex qua cryphi
teſte Jofepho l. 18. ant c. 12. tempore Caji omnes Rom e
Judæi expulfi vel occiſi fuerunt. Nec Babylon Alionge 1
Xgyptiorum, quæ erat locus obfcurus tefte Stra- enimihie
bone l. 17. Ergo Roma, quam etiam S. Joannes ſetu

in Apocalypfi Babylon vocat ob confuſionem & 3 N

omnium gentium errores, quam ideo nomine pro. m ſagre
prio S Petrus deſignare noluit, ne locus commo. iſn n
rationis ſuæ poſt recentem fugam e carcere per- i 1
ſecutoribus ſuis innoteſceret, & ne Chriſtianis eala
Romæ degentibus a gentilibus, fi in eorum forte Ne
manus hæc epiſtola deveniret nova perfecutio H
excitaretur. 2. Ex Act. ult. & Rom. 1. patet,. ſunnrt
multos fuiſſe Romæ Chriſtianos antequam S. Paulus Wunche
eo veniret: ſed illi fidem a S. Petro audierunt len,
teſte Euſebio l. 2. hiſt. c. 13. Orofſio l. 7. c. 4. 3. nuhen
Idem Euſebius in Chron. teſtatur eum S. Hiero- ſgandn
nymo de Script. Eccl. S. Petrum 25 annis Roma- fan 8
nam Cathedram poſſediſſe, nec ullibi legitur, ſen
quod unquam hanc ſedem mutaverit, & omnes e P—
Patres ſedem Romanam vocant Cathedram Petri;, un an
& Romanum Pontificem S. Petri ſuccefſorem. ienmel⸗
Hanc veritatem negant nonnulli Proteſtantes. Alii n Deine
Romam veniſſe S. Petrum concedunt, ſed negant ſedemn
fuiſſe Romanum Pontificem. Alii concedunt, fuiſſe l Ane
Romanum Epiſcopum, ſed volunt, quod hane Ereg
Eccleſiam usque ad obitum non rexerit. Rationes unten Ro
eorum contra communem Traditionem parum pro. re vdle
bant, nam S. Paulus in epiſtola ſua ad Romanos dlon
ideo S. Petri non meminit, nec eum ſalutat, quia eeſeto te

illa epiſtola ſeripta fuit, quando S. Petrus Roma iſe
ediéto Claudii exulabat. Similiter epiſtola ad Ga- niet
latas, ante illam ad Romanos ſcripta fuit Epocha co nnn
S. Petri Romam advenientis non officit veritati ehnttr
fei. Joſephus Martyrium S. Petri tacuit, quis Aunſom
lce- Alidi

De T7 heologia Dogmatico, Natura, &c. 121

luinto. 9 ſcelera Neronis tacere voluit, ne hiſtoria fua Im-
holeifn peratoribus diſpliceret, uti ipſe notat l. 2. c. 1I.
8in inm S. Clementis ſilentium nil probat, qui de re notiſ-
Verlete, ul ſima ſcribere noluit, & de invidia Corinthiorum
mend II ſolum diſſeruit, & libri recognitionum ſunt Apo-
lorum, A cryphi. Denique edictum Tiberii Chriſtianos
ote Cajions Roma expellentis, eos ſolum fpectabat, qui
Nee uu aliunde negotiorum cauſa eo venerant, nullos
kung tefeb enim ibi eo tempore habitaſſe Oroſius ipſe l. 7. C. 4.

tumuoͤn teſtatur. vid. Mamachius t. 5. Orig. p. 542.
oniniorern Fchol., 3. Nonnulli Theologi Catholici ſalva fide pu- Supremus

eo nonee tant ſupremum Pontificatum non eſſe annexum Epiſcopa-
boene Epiſcopatui Romano ex immediata Chriſti inſtitu- tus Ko-
e Calete K tione, ſed ex voluntario S. Petri facto Romæ us- mano jure
ne Chin que ad mortem ſedentis, adeoque ex jure non Divino
in eormun i Divino, ſed Eccleſiaſtico: unde ex Eccleſiæ di- anneisρ.
nov emn ſpoſitione fieri poſſet, ut Romanus Pontiſex ſedem
Nonr„ Romanam deſereret vacuam, & aliam eligeret,
tegund a vel nulli ſedi ſe manciparet, & tamen, ubicun-
Dend nden que maneret, haberetur Caput Eccleſiæ, & mo-
ſo 7 riens non haberet determinatum alicujus loci Epi-
cum De ſcopum ſed quem Eccleſia eligeret, uti conrigiſ⸗
3nnen ſet in S. Petro, ſi primis quatuor annis obiifet.
ulidi Verum probabilius eſt, quod ſammus bontifica-
it, AH tus ſit annexus Epiſcopatui Romano ex inſtitutio-
ethedan k ne immediata Chriſti, adeoque jure Divino. Nam
ti ſvceeſce. T. S. Petrus ex inſtitutione & mandato Chriſti Ro-

oteats meæ ſedem fixit, quia teſte S. Ambroſio ep. 32,
nnt, el cont. Auxent. Hegeſippo l. 3. de excid. Jerof. c. 3.
oncedln, & §S. Gregorio in Pfſ. 5. Chriſtus S. Petrum ad
nt, crucem Romæ damnatum rogatu Chriſtianorum
Nert MH . fugere volentem retinuit, ut morte Petri Prima-

u tus in Romana ſede firmaretur, ait Gelaſius in
gen n er . 5 .
nll decreto de libr. apocr. 2. Si ſummus Pontificatus
n l non eſſet jure Divino Epiſcopatui Romano anne-
den ſe Xus, fuiſſet veroſimilius tempore Perſecutionum
iti alio translatus, & Conſtantinus M. qui nihil non
ii tentavit, ut Conſtantinopolim ceu novam Romam
ta fut M.

ſit e“ . omni ornatu condecoraret, ſummum Pontificatum
uit,“ . Uli afcribi curaſſet, ſi in poteſtate Epiſcoporum hoc
i H 5 fuiſſet.

122 Dihessatio Prooemialit.

fuiffet. Unde Privilegium Primatus fuit quidem

primo perſonale S. Petro concefſum, & in eſus
meceſſores transmittendum, poſtea vero ſactum
eſt locale pro Roma vel ex mandato Chriſti ante
ejus aſcenſionem, vel poſt illam, quando S. Pe-
tro occurrit dicens: Venio Romam, iterum cru-
eifigi. Quare Roma etiam everſa, quod tamen
Deus vix permittet, maneret faltem Romanus
Eriſcopus, ſicuti modo dantur Epiſcopi in parti-
bus infidelium. Ex quibus colligitur, efſe qui-
dem de fide, Romanum Epiſcopum eſſe, jure Di-
vino ſuccefſorem Petri, & caput Eecleſiæ: non
tamen eſt de fide, Romanum Epiſcopum efſſe jure
Divino ſucceſſorem Petri & caput Eccleſiæ, quia
eſt Epiſcopus Romanus. Falſum autem omnino
eſt, quod ex gratia Principum Primatus ſit anne-
xus Romanzæ ſedi, nam Canon Conftantinus d. 96.
quem citant pro ſe heæretici, eſt ſpurius, & Pri-
matum illi Divinitus collatum folum declarat;
quod etiam fecit Phocas, & Valentinianus.

n ſit de Sckol. 4. Nullus Catholicus eſt, qui non certo teneat,
käe mo- modernum noſtrum bPontificem eſſe ſummum Pon-
der ntmn tifieem, ſed diverſo certitudinis gradu, quidam
tantum certitudine morali, alii certitudine Theo-
eNe legiti- logica, alii certitudine fidei, de qua controverſis
D 14 . diſputent Scholaſtiei. 7
Eivi ſei

Regnen Ex his colligimus Regimen Ecolxßiæ eſſe MWo⸗

Kaenar. chicum, in quo eſt aliquis ſuperior, cui om⸗-

“ es parere tenentur in illis, quzæ ad Eccleſiæz

Cralis Qubhernationem pertinent: ſed Romano Pon-

temipera- tifici omnes obtemperare tenentur (G. prec.)

tum, Ergo Regimen Eocleſiæ eſt vere Monarchi-
cum. Nihilemirns hac Regimen eſt Arikocra-
lia temperatumn. Nam in Eccleſia eſt ſlummus
Prin-

—

Pzr, norchicum. Hud quippe Regimen eſt Monar-

NTo

Pinceps
ſopi obe
ſiis Loi⸗
Diincipe
Guin
2nte Da
Pa,
Cobella
Fitei in
nia A N
tenſent
1. S
lam vid
loe ek,
uüdem
Perine
dacram
Poſle dl
Chriktn
Vero ſe
ternam
Letet,n

. De Theologiæ Dogmaticæ, Matura, Sc. 123

n Princeps, ſeu Papa, cui omnes etiam Epi-
n,Chi fſcopi obediunt: funt etiam Epiſcopi, qui in
ir ſuis Epifcopatibus imperantes veri Kccleſiæ
Ianaid) Principes, & non Papzæ Vicarii exiſtunt,
d,iens qui in Conciliis ſunt judices Fidei, imo etiam
disꝶ ante Papam, ſed judicio ſubordinato, cum
ten un Papa, in Conciliis, & poſt Papam, extra
oie Concilia, ſed judicio adhæſionis de cauſis
, Fidei judicare poſſunt. Ergo habentur om-
lie nia ad Regimen Monarchicum Ariſtocratia
wun 6 temperatum requiſita.

eckiee Sckol. I. Schubert Theol. Pol. p. 2. c. 25. doeet Eccle- Salvuntur

ite om fſiam vifibilem fpectatam ſecundum fſua interiora, opjie Rones
Prnrnſt un. hoc eſt, doctrinam & uſum Sacramentorum, unam roteſtan-
kninnsl quidem efſe Eccleſiam, ad quam omnes eoetus tiuzm.
Pmin, pertinent, in quibus verbum Dei pure docetur, &
ſhun em Sacramenta legitime adminiſtrantur, & eatenus
gtinianne poſſe dici Monarchiam, quam tamen unus & ſolus

Chriſtus per ſpecialem Providentiam regit. Si

n etto ei vero ſpeétetur ſecundum exteriora, quatenus ex-
ſümmm ternam ſocietatis formam habet, & legibus regi
Nadn, debet; non eſt Monarchia, ſed tot ſunt ſeparatae
ftitmdie N. ſocietates, quot externi cætus, qui præter uni-
1 on tatem Doctrinæ & Sacramentorum nullum inter
. ſe vinculum habent. Hi ergo nec Monarchiam con-
ſtituunt, nec Monarchico imperio regi poſſunt,
ſed quilibet eœtus ſeipſum pro ratione circumſtan-
6 tiarum regit, vel a Magiſtratu politico, qui ejus
lſat curam gerit, regitur. Unde videtur admittere in
elt Eccleſia regimen vel democraticum, vel cum plu-
fot, d ribus Proteſtantibus mere Ariſtocraticum. Vide-

3Ee tur illi ſuffragari Auctoritas Chriſti, qui Lue. 22.
e v. 24. diſcipulis fuis de Primatu contendentibus
Rone reſpondet: Reges gentium dominantur eorum.
r S Vos autem non ſie, ſed qui maior eſt in vobis, fiat
e 4 Keut minor, & qui præceßſor eſt, ſicut miniftrator.
RN Sed hic Chriſtus ſolum ambitionem prohibuit,
s & Præſulibus humilitatem & lenitatem commen-
46 Ni davit. Sckal.

Epiſcopi Schol. 2. Diſputatur adhuc in Scholis, an Epifcopi

jur!säi-
Kionem
Juam ha-
bent im-

edzate

Cluriſto.

124 Niſſeriatio Prooemialir,

ſuam jurisdiétionem immediate a Chriſto habeant,
an vero mediante ſummo Pontifice. Cardinalis de
Turrecremata l. 2. de Eccl. c. Sq. docet, Apoſto-
los non àa Chriſto immediate, ſed a S. Petro juris-

dictionem accepiſſe ac conſequenter Epiſcopos,

qui Apoſtolis ſuccedunt. Sed hæc ſententia de-
fendi non poteſt, hancque refellit Bellarminus 1. 4,
de Rom. Pont. c. 23. quia S. Paulus Gal. I. teſta-

tur, ſe Apoſtolatum accepiſſe nullo mediante Apo-

ſtolo per Jeſum Chriſtum, & Deum Patrem.
Luc. 6. vocavit Chriſtus diſcipulos ſuos, & elegit
duodecim ex ipſis, quos E&g Apoſtolos nominavit. Et
Joan. 20. Chriſtus ad omnes Apoſtolos ait: Sicut
miſit me vivens Pater, & ego mitto vos. Proba-
bilior ſententia eſt, quod Epiſcopi jurisdictionem
ſuam non a ſummo Pontifice, ſed a Chriſto imme-
diate accipiant. Nam r. Epiſcopi Apoſtolis, quos
Chriſtus conſtituit Eceleſiæ Principes, ſuccedunt,
uti docet S. Cyprianus ep. 69. Nicolaus ep. 47.
Eugenius IV. in Decreto & Tridentinum Seſſ. 23.
cap. 4. ait: Sacroſantta Synodus declarat, præter
cœteros Eccleſiaſticos gradus, Epiſcopos, qui 7ns
Apoſtolorum locum ſuccedunt, ad hunc hierarchi-
cum ordinem præcipue pertinere, & poſitos, ſicat
idem Apoſtolus ait (Acét. 20. v. 28.) a Spiritu .
regere Eccleſiam Dei. Ergo immediate a Chriſto
accipiunt ſuam jurisdictionem. Unde merito præ-
ter alias propoſitiones, ſequentem: Epiſcopi a
Fapa accipiunt Surisdibktionem Epiſcopalem, quam
exercent in populos ſibi ſubditos, Facultas Pari-
ſienſis ué falſam, verboque Dei contrariam reje-
cit. Hæc ſententia non officit Primatui ſummi
Pontificis, quia Epiſcopi Papæ ſunt ſubordinati,
eorumque limitatur poteſtas prout expedire vide-
tur, ne deſtruatur ordo hierarchicus, & in Ec-
cleſia fiat perturbatio, ſi quivis Epiſcopus omnia

ubique poſſet. Unde licet poteſtas ordinis Epi-

ſcopalis, quee eſt quid abſolutum præciſe ſumpta,

nec ſubditos connotat, non poſüit ita reſtringi,
quin

DTho.

gnin Ppi
dotellas!
lobditos
Gui ſne
Da e
penes
uſtss de
ſutein
Dockiri
ſocnib

olg. P
inſitutio
Dkura, l
G glar
luuen an
orie Col
denerdy
Deminit 4
unt 5 unde
Ulohun
l D
Deinle N

. De Theologicæ Dogmaticæ, Natura, &c. 12 5

n uin Epiſcopi illa valide utantur, etfſi illicite:
Cirte Rareltas tamen jurisdictionis, quæ eſt relativa ad

. (ninz ubditos „, Aan principatum neceſſario includit,
enen qui ſine ſupditis eſſe nequit, ita reſtringi poteſt,
Ke ut illa nequidem valide Epiſcopi uti poſſint, cum
lan penes Eccleſiam ſit, eis ſubditos aſſignare, aut
pter Hicn juſtis de cauſis ſubtrahere, unde Epiſcopus pote-
e ſalerii ſtate jurisdictionis erga eos uti non poterit, quos
Belhmminmg Eccleſia illi non ſubdidit. Illa formula, qua Epi-
s( ſcopi ſe ſcribunt Dei & Apoſtolicæ ſedis gratia
meiine Epiſcopus, recentior eſt, & hac primum uſus eſt
Deum 2. 1251. Nicofienfis in Cypro Epiſcopus, ac deinde
dos,Ei Sæculo MAto magis invaluit, quando reſervatio-
non nes ſunt introduétæ, nec hodie in Germania ubi-
lsih que obtinet. Denique per Confirmationem ſummi

uß, M Pontjficis, quæ olim per duodecim Sæcula ad
igsſto⸗ Archiepiſcopum ſpectabat, non accipit Epiſcopus
Cfrm internam & radicalem poteſtatem regiminis, ſed
Anofes tantum adminiſtrationem, unde Papa dicit: Com-
es, ſonie mittimus tibi adminiſtrationem.
ſeane Schol. 3. Probabilius etiam nobis eſt, Parochos eſſe Parochi
mmiun inſtitutionis Divinæ. Colligimus hoc ex S. Scri- ſunt inſti⸗
elyak,i ptura, ubi Luc. 10. v. I. & 2. Deſignavit Dominus tutionis
ns 6 E alios ſeptuaginta duos, &y emiſit illos binos ante Divinæ.
nuut inm faciem ſuam. Hic Chriſtus Apoſtolis jam in primo

lſiu ordine collocatis Luc. 6. inſtituit ſecundum ordi-
3)e 6 nem Presbyterorum ſeu Parochorum, quorum jam
dte d meminit Apoſtolus 1 Tim. 5. V. 17. Qui benz præ-

le neil ſunt Presbeſteri (ſcilicet ſub Epiſcopo) duplici ho-
n! iif nore digni habentur. Et v. 19. ait ad Timotheum
eure Epiſcopum: Adverſus Presbyterum accaſationem
Folig noli recipere, niſi ſub duobus aut trihus teſtibus.
onmmn Deinde Patres docent, Presbyteros & Parochos
vimmi ſuccedere 72 diſcipulis. Ven. Beda in Luc. 10. J
Ind. Theodulphus Aurelianenſis in Capitularibus.
eseit S. Thomas 3. p. q. 67. a. 2. Unde facultas Pari-
1,5 ſienſis a. 1408. cum Joannes de Gorello Minorita
ſe in ſuis Theſibus propugnaſſet, Curatos non eſſe
35 l de inſtitutione Chriſti, ſed per Dionyſium Papam
eclee Miſle ordinatos eum ſententiam ſuam retractare
in 6 coe-

126 Diſſertatio Frooemialis. UThe

coegit. Denique juxta Tridentinum Sefſ. 23. can. 6. pls, ſe

Eſt in Eccleſia Catholica Hierarchia Divina ordi- at bre
natione inſtituta, quæ conſtat Epiſcopis, Presby= mandate
teris & Miniſtris: Sed nulli alii Presbyteri intel- tota ſen
ligi poſſunt, niſi Parochi, reliqui enim vel juris- vere
diétionem tantum delegatam habent, vel nullam, “
quæ ad hierarchiam ſaltem perfectam & comple- r.
tam non ſufficit, uti in tractatu de Ordine pro- mun k
sde bant Theologi. Ex hoc fluit ulterius, quod pote- nik
o Paro- ſtas jurisdictionis Parochorum ſit immediate a oftin
chorum eſt Chriſto, ſalva tamen immedjiata jurisdictione Epi-
imenediate ſcoporum in ipſos Parochos, & plebem ſubdiram. ne⸗
a Chriſio. Snccedunt enim eodem modo Parochi 72 diſcipu- ⸗
lis, quo modo Papa Petro, & Epiſcopi Apoſtolis, un
ergo eodem modo ficut Papa in tota Kccleſia, & ie,in
Epiſcopi in ſuis dioceſibus ſuam jurisdictionem a (fim
Chriſto habent, ſalva tamen Epiſcoporum imme- Ctines
diata jurisdictione, quia Epiſcopi ſemper erectis ;
etiam Parochiis plebis fibi ſubditæ curam gefſe: ndih
runt; unde Apoſtolus monet Timotheum & Ti- Cmmt
tum Epiſcopos, ut ſollicite curent, non ſolum ck
quæ ſpectant ad Presbyteros, & Diaconos, ſed n
uderen

etiam plebem, viduas, ſenes &c. quippe Parochia
non eſt communitas, quæ ſibi ſufficiat, propriis
regatur legibus, Magiſtratus & miniſtros ſibi con-
ſtituat, in inobedientes pœnas decernat, ſed ha- uin .
bet ſe ad Dioeceſin, ut pars ad totum, membrum (qjlg an
ad corpus, cui unum caput præeſt Epiſcopus in- 1Chen
Auens in ſingulas corporis partes, quas per neceſ- lii⸗
ſaria organa nempe Parochos movet ac dirigit. unid Peot
Non obeſt huic ſententiæ, quod multi ex 72 di Mnh Comm
ſcipulis non fuerint Presbyteri utpote quorum non- bos ,DrE
nulli Act. 6. modo ordinati ſunt Diaconi, nam Cnand
poteſtas jurisdiétionis excepta Confeſſione Sacra- un
mentali, non neceſſario ſupponit poteſtatem Ordi- 3
nis. Nec dici poteſt modo Sæculo 2do ereétas *
fuiſſe Parochiales Eccleſias, nam Rom. 16. v. I.
Apoſtolus commendat Phœben, quæ eſt in mini-
ſterio Eccleſiæ, quæ eſt in Cenchris: Cenchris Wer guos
Vvero juxta Theodoretum non erat ſedes Epiſco- MWad d
palis,

. De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 127

deſ g el is, 1 inthi
1 Dins bals Precbecn Conntorun. Denique non lo-
kons eris paſtorale, munus exercere ſine
eeit en e dbte Rpiſeur Kotat⸗ Jurisdichionis
e ab Epiſcopo quoad exercitium, non
ei DW vero quoad primariam inſtitutionem.
e Schol. 4. Abbates & Generales
m ar .4. tes & Generales Ordinum Religi
eNe rum ihabent jurisdictionem ſuam ex Dririeriochs s.
, Wt gari us de cauſis ab Eccleſia illis conceſſo. Nam aen
timd e ium Ahbatis Generalis aut Provincialis non ger
dickan, Raaina iate inſtitutionis Divinæ, ſed Eccle- Gen 4
edem Uln Re “ cclefia enim Ordinum Religioſorum -
ini⸗ Regl as approbando poteſtatem in Regulis ſupe-
ſnta .M us conceſſam confirmavit, & contulit. Sci-
ta Lad ſeri u Abbae cum ſuis Religioſis juxta præ-
l Srben 5 Regul melius agere poſſit, & eum
vonnm in fun; vi eligioſi per varias Provincias ſint dif-
RS ervari poſſet, ſi ab Ordinariis lo-
Dtteme carama⸗Leren ur; ideoque magis expedire viſum
Nt, MWſi Gresationbm or in menen Wiedtenden
Rkad fangerent, imnem curam cum jurisdiétione re-
nigrehn
jciat, In . .
ikros ſtiet 8 34

mn Quia Eccleſia eſt corpus myſticum vi
n,um Ccujus anima ſunt dona Lpirirus S. Fides, ſoos⸗ Rnke»
Him & Charitas: Corpus vero externa Fidei Chri- Taztunt.
nelei ſtianæ Profeſſio, & eorundem Sacramento-
an n Communio ſub legitimis Eccleſiæ Paſto-
egunn ribus, præcipue vero ſub uno ſupremo capite
Miccti, Romano Pontifice, reſtat ut membra ls
ſon e gon a adhuc conſideremus. Et 1I. quidem
eh r. r N. nec ſoli prædeſtinati ſunt in Eccleſia
4. AI ad Kecl en omnes, tum quia nulli infideles
Ad eſiæ animam & corpus pertinent,
Cs inc ade tamen multi ſunt prædeſtinati,
“ gui lem convertuntur, & in gratia per-
ſeve-

128 Diſſertativ Prooemialit.

leverant: tum quia Prædeſtinatio non eſt

rzatio formalis, a qua Eccleſia ſuam accipit

denominationem, cum Eccleſia ſit viſibilis
(§. 21.) Prædeſtinatio vero inviſibilis. Non
ſoli Prædeſtinati ſunt in Eccleſia, nam S.
Scriptura Eccleſiam comparat agro Matth. 13.
ubi inter fruges dantur & ſpingæ : Areæ, in
da paleæ frumentum operiunt Marth. 3.
agenæ miſſæ in mare, in qua boni & mali
piſces concluduntur Matth. 13. Deinde Pau-
lIus periequens Eccleſiam erat prædeſtinatus,
nec tamen erat in Eccleſia, & Judas licet re-
probus in ea fuit. Denique ii Eccleſia ex
ſolis prædeſtinatis conſtaret, eſſet omnino
inviſibilis, & rueret omnis ſubjectio ſupe-

rioribus Eccleſiaſticis debita, quæ falſa eſſe

ex G. 21. & 30. patet.
2. MWon ſoli juſti, ſed etiam hominer imper-
felli & peccatorer maniſeſti ſunt in Eccleſia. Ita
docet PFrimo S. Scriptura n. præc. & Matth. 18.
v. 15. Ubi Chriſtus jubet, peccatorem ad Ec-
cleſiam deferri, & ſi eam non audierit, ab ea

removeri: Ergo ſupponit peccatores eſſe in

Eccleſia. Et I Cor. s. in Eccleſia Corinthio-
rum erat inceſtuoſus, quem S. Paulus gravi
poœenitentiæ ſubjecit. Secundo accedit Tradi-

tio, quam Pelagianis & Donatiſtis oppoſuit
S. Auguſtinus, in tribus libris contra epiſto-

lam Petiliani, & contra epiſtolam Parme-
niani. Tertio ſuffragatur ratio, nam mem-
brum corporis humani mortuum vere dicitur
illius membrum, ergo etiam peccatores per-

tinent ad corpus Eccleſiæe, ſuntque ejus

membra vi profeſſionis externæ ejusdem daͤc

NLe

Gcolnr
tn & i
Dattieip
3.
ſint in
Ptura!
iinlam
Nlin i
ciin ſtr
inte
ſiggett.
eo
UI ſ ſ
Doisenn
Daröoipe
non hat
fonem,
Münion
kelt,
Animam
Ner Che
Lorleſe,
4.
Bimo hy
IS, vri
Ita docer
Ciryiote
Her-
Ato en
inan
Utztern .
4glo re
tlendo,
Klrn

Atio uen e

ſvam inhi

1 ſt nn
fſibiis Ne
ſia, und
ro Nink,
E: Au l
t Dlaut.
boni An
Deincehe
xdeſtum.
das loale
Loeclelat

elet An

ecia ſ⸗

4

ge ialne

nrine Ein
Lullijt 1
X Math!
toreln ad:
dierit ,n
tores ee
ja Coriyh⸗
Pauluegt
Crect i
iis t
conte 66
Olann n
uun
ulns,
ngne
junt

De Ilologic Dogmaticæ, Natura, &c. 129

& communionis Sacramentorum, licet mor-
tua & imperfecta, quia illius animam non

participant ob defectum Charitatis.

3. Hœretici publici & maniſeſti proprie non
Junt in Eccleſia. Ita patet Primo ex S. Scri-

ptura Tit. 3. v. 10. Hareticum hominem poſt

unam & alteram correptionem devita, ſcieny,

guia ſubverſus eſt, qui ejuimodi eſt, & deliquit,
cum ſit proprio judicio condemnatur. Hoc eſt,
interpfete S. Hieronymo, ſeipſum ab Eccle-
ſia ejecit. Et I. Joan. 2. v. 9. dicitur: Ez
nobis prodierunt, ſed non erant ex nobis,
nam ſi fuiſſent ex nobis, manliſſent utique
nobiscum. Secundo Hæeretici manifeſti non
participant corpus Kecleſiæz Chriſti, quia
non habent eandem externam Fidei profeſ-
ſionem, nec eorundem Sacramentorum com-
munionem, nec legitimis paſtoribus adhæ-
rent, quæ conſtituunt corpus Kccleſiæ: Non
animam, quia non habent veram Fidem,
nec Charitatem, ergo non funt proprie in
Eccleſia.
4. Sckhiismatici non ſunt in Eccleſia, Nam
PFPrimo hæc eſt una, unum ovile, unum cor-
pus, unitati autem Schisma opponitur, &
ita docent P. P. S. Cyprianus ep. 69. S.
Chryſoſtomus hom. II. in ep. ad Eph.

B. Fieronymus in c. 3. ep ad Tit. Secunde

Ratio eſt, quia Schismaticus non ſ
animam Eccleſiæ, cum violet pacem & Cha-
ritatem: nec ad corpus, quod ſeindit, &

a quo recedit, vel non obediendo legitimis

Paſtoribus, vel privatos conventus inſti-
tuendo. 65. Bx.
Schram Inſtit. Theol. Tom. I.

130 Diſſertatio Prooemialis.

5§. Excommunicati vere non ſunt in Eccleſia.
Nam FPrimo Matth. 18. v. 17. jubet Chri⸗
ſtus rebelles & contumaces Chriſtianos, Ec-
cleſiam non audientes haberi ſicut Ethnicos
& publicanos, qui non ſunt in Eccleſia.
Idem docet S. Cyprianus ep. 602. S. Augu-
ſtinus l. de unit. Eccl. c. ult. &c. Secundo
Excommunicati non ſpectant ad animam Ec-
cleſiæ, quia in peccatis ſupponuntur contu-
maces; nec ad corpus, a cujus exteriori
communione ſunt præciſi.

6. Ex his colligitur infideles publicos non

baptizatos nullatenus ſpectare ad Eccleſiam.
Catechumeni vero non ſunt actu & perfecte

vera Eccleſiæ membra, quia non ſunt inſerti
Chriſto per Baptismum, & ex defectu hujus
non habent jus ad Sacramenta Eccleſiæ,, &
alia fidelibus communia.

Schol. x. Wicleffus, & alii nonnulli ſolos Præde-
ſtinatos eſſe vera membra Eccleſiæ volunt, quæ
vero in confirmationem ſui erroris loca ex S. Scri-
ptura citant, plerumque de Eccleſia in cClis
triumphante intelliguntur. Similiter Novatiani
& Donatiſtæ, qui Eccleſiam ſolis juſtis & ſanctis
conſtare docebant, & Pelagiani qui etiam homi-
nes imperfectos & levibus peccatis obnoxios ex-
cludebant, laoca S. Scripturæ de Eccleſia trium-
phante, ad militantem male detorquent.

Schol. 2. Jurius Calviniſta docet Eccleſiam univer-
ſalem ſinu ſuo complecti omnes hæreticorum
ſectas, qui non errant in articulis fidei fundamen-
talibus, unde omnes ſalutem conſequi poſſunt.
Nam I. Eccleſia habet jus in hæreticas, quia ad
illam titulo Baptismi pertinent; ſed notandum eſt,
quod illos e ſinu ſuo ob hæreſin ejiciat. II. Deinde

hæretici habent vera Sacramenta: ſed non om-
nes,

De Ten

Nes,
ud Vera
2d ea!
Valde
funt,
menton
Pecki
ejstn
(lele it
CTEetn
Srune
Nun
Monn
z ge
t Eerle
4orit
Uie cdr
co
Vvel cn
non
NoVis
kales N.
Kehisnn⸗
num V

Han, be
Petfils
ſgi,

Cu
Uer here
Comuti
Ueſttica i
l,ſatir
An .

. De Tueologiæ Vogmaticæ, Natura, Gc. 131

t ine nes;, qui illa habent, funt in Eccleſia, quia hæc
jbet ad veram Eccleſiam pertinent, quæ diſcedentes
Fiſtanas 5. ab ea hæretici ſecum aſportarunt, unde nonniſi
“L valde improprie ad Eccleſiam pertinere dicendi
cut Uin ſunt, ſcilicet ratione Baptismi & aliorum Sacra-
in Ni mentorum. Hæretici vero occulti imperfecte ad
2. 4 Eccleſiam ſpectant, ſcilicet quantum ad corpus
Cc. Cunl ejus ſeu partem externam & vilibilem, nam Ec-
znixamt cleſiæ fidem ſaltem exterius profitentur, ejus Sa-
cramenta participant, ejus Paſtoribus ſubjiciuntur,
untut 6o quia tamen ſidem & Charitatem non habent, ſunt
lhos extet membra Eccleſiæ imperfecta interius præciſa, ſed

non omnino exterius.
publamn Schol. 3. Schismatici ſunt, qui ſeparant ſe ab unita-

Eocakn te Eecleſiæ Catholicæ & univerſalis, wel ejus
. Auctoritatem in aliquo diſciplinæ univerſalis ca-
n E N pite contemnendo, vel ab ejus capite unitatis
On funt h & communionis Eccleſiaſticæ centro recedendo,
Geleln e! vel cum aliis Paſtoribus Eccleſiarum & fidelibus
Halele, non communicando, vel novas ſocietates cum

novis Miniſtris inſtitnendo. Unde Eccleſiæ orien-
tales Romano Pontifici non adhærentes vere ſunt

I „ Schismaticæ. Orto Sæculo 1I4to inter Urba-
e volult, num VI. legitimum Papam, & Clementem V II.
o ndeeh Antipapam Schismate, huic quidem tota Gallia
deln in r Hiſpania adhærebat, quin eſſent Schismaticæ,
ſter Mont ſed quia dubium erat, quisnam eſſet legitimus
lis Papa, bona fide illi adhærebant, judicium uni-
eimn verſalis Eccleſiæ, expeétantes, unde erat error
. Crie facti, non vero dogmatis.
Leckin i.
ven. §. 35*
gelim uin Cum in verbo Dei ſcripto & Tradito Propoſitio

* „ . — .
ri, per Eccleliam nobis propoſito contineantur uæretica

4 ne. 1 . „ . .
c dogmata Fidei, ſequitur, quod propoſitio dua.
ne haretica illa ſit, quæ dirette & immediate ad-
Iutuim verſatur doſtrinæ a Deo revelatæ, & ger Eccle-

t L, at ad credendus propoſitc. Quare ad pro-

.

Avon 5 1 2 . poſi⸗

132 Diſſertatio Propemialit.

poſitionem hæreticam requiritur I. ut ad-
verſetur immediate veritati revelatæ, & non
ſolummodo per conſequentiam. 2. Veritas,
cui adverſatur, debet eſſe immediate reve-
lata. 3. Veritas illa debet ab Eccleſia tan-
quam fide Divina credenda efſe propoſita.

Dudicium chol. x Judicium Eccleſiæ dogmaticum eſt quod
EKccleſic
dogmati-
cum.

veritates credendas, & errores proſcribendos pro-
ponit. Ejus Charaéteres effentiales ſunt, quod
ſit regula affenſus interni, veritates in animo cre-
dendas proponens & errores proſcribendos: quod
ſit irreformabile & immutabile quod ſit univer-
ſale: quod habeat pro objeéto non meras voces,
ſed ipfam ſubſtantiam; quod propugnari aut im-
pugnari non poſſit, niſi ad S. Scripturam, Tradi-
tionem & cum illis connexa recurratur. Lex
diſciplinæ eſt decretum, quod fertur, de rebus
agendis, nec intrinſece bonis nec malis, quæ
pro diverſitate circumſtantiarum mutari poſſunt.
Diſciplina alia eſt Apoſtolica, ab Apoſtolis: alia
Eccleſiaſtica a ſucceſſoribus Apoſtolorum deriva-
ta: alia eſt univerſalis, alia particularis. Rurſus
Diſciplina ſpectari poteſt vel ſtricte, quæ eſt de
rebus agendis, & dicitur mera diſciplina: vel
late, quæ reſpicit agenda dogmati alicui connexa:
vel latiſſime, quæ licet in ſe ad dogma pertineat,
nondum tamen ab Eccleſia expreſle definita eſt.
Lex diſciplinæ merzæ per ſe exteriores tantum
actus præcipit vel prohibet, & meras voces di-
ſputationi locum præbentes removet filentium
v. g. imperando, dogma vero non perſtringit,
mutari poteſt, nec ſemper omnes univerſaliter
obligat, pcœnam transgreflſoribus infligit, quin
doctrinam eorum infamet, & ex S. Scriptura &
Traditione non impugnatur. Unde prohibitio
non utendi eſt lex meræ diſciplinæ.

. Schol.

Ne Teo

Col. 2.
rronel
Theolo
in ſe in
le fide
eſt Pro
vior
tione
abſolot⸗
Theola
debeſe
qve ill
ſerin
Ciruntt
Petlen
fündame
IDan e
ſioereſt
don
it her
Tein c
) Men,
bet fun
ſüſfienn
ſel gor
de
5 oxim
ſto, 1
logien.
ſim hadr
Dn, in
m ined
fium f
brc
lentpgr
Uavi
tenkiam.
1 Uine
tendo
10 Ched

. emalit

. De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, Sc. 133

Ar L. UöE Schol. 2. Præter Propoſitionem hæreticam, alia eſt Propoſitio
late, An erronea, quæ opponitur veritati certæ certitudine erronea.
1 jetfr T. heologica, id eſt, veritati, quæ licet non fit
in ſe immediate revelata, ex Una tamen præmiſſa

necin t de fide, & altera naturaliter certa eruitnr. Alia
Reckit eſt Propoſitio hærefß: proxima, quam major & ſa- Hæœrefi
Ptopelu nior Theologorum pars ex S. Scriptura & Tradi- proxima.
tione judicat eſſe hæreticam, licet non audeat
dtienn et abſolute hæreticam pronuntiare, quia alii graves
oltihetttiß⸗ Theologi cenſent, hanc cenfuram illi inuri non
les iolt in debere Propoſitio ſapiens hareſin eſt, quæ utrius- Hareſim
in nnon que ſenſus Catholici & hæretici capax eſt, ſed ſapiens.
ibehickih ſenſum hæreticum vel ratione ſui, vel ratione
Nod ſt circumſtantiarum, loci, temporis & perſonarum
N werns prævalentem involvit, ita ut ſufficiens præbeat
ngut al fundamentum probabiliter judicandi de hærefi,
unm, quam ejus Author ſuſtinet. Propoßtio ſuſpetta de De hareß
urtiünt. næœreſi e, quæ ſufficiens præbet fundamentum ſuſpekla.
fercl, un non quidem ad probabile judicium, quod uthor
ner ſs, fit hæreticus, fed ſolum ad fuſpicionem & timo.
giek rem concipiendum. Eodem modo Propoſitio ſa- Sapiens
che Piens errorem véel ſuſpekta de errore eſt, quæ præ- errorem.
⸗ꝰRꝓ bet fundamentum majus vel minus judicandi vel
lglon 4 ſuſpicandi, quod Auétor in corde foveat errorem,
vellnis ſeu dogma contrarium concluſioni Theologicæ.
ſte, ane Proxima vero errori eſt, quando negatur propo- Errori
Msi ſitio, quæ plerisque videtur eſſe concluſio Theo- proxima.
ialiele logica. Propoſitio male ſonans dicitur, quæ ſen- Male ſo-
ogn Pot. ſum babet fidei congruum, verba autem incon- nans.
le grua, ita ut ſæpe ab audientibus ſecundum fen-
teriore⸗ . ſum incongruum ſumatur. Propoſitio viarum au- Piarune
metis s rium H eſt, quæ aliquod indecorum de Deo qurium
woret 1, & ſanétis, licet non falſum, profert. Propoſitio offenſiva.
nOn Nelm. temerarig eſt, quæ fine gravi fundamento in re H
nes Inſen gravi impugnat communem Theologorum ſen- yig.
inlie, tentiam. Fropoſitio ſcandaloſa eſt, quæ dat anſam Sranda-
§ hn ruinæ ſpiritualis inclinando ad peccata, & aver- loſa.
Dude ion. tendo a virtutum exercitio. Seditioſa eſt, quæ Seditioſa.
ne. ab obedientia Principibus civilibus debita fubditos
retrahit, & ad tumultus in republica conducit.
1 3 ochis-

Schisma-
tica.
Blasphe-
ma.

134 Diſſertatio Prooemialis.

chismatica eſt, quæ viam pandit ad Schismata.

Blasphema eſt, quæ eſt injurioſa Deo, Deiparæ,
& Sanétis. Aliæ ejusmodi propoſitionum ſpecies
ex ſola terminorum notione innoteſcunt.

Ad quem Schol. 3. Si quæſtio ſit, an hæc vel illa propoſitio

cenſura
propoſi-
tionum

Pectet.

Modi
damnan-
di propo-
ſitiones
dogma-
ticas.

ſit hæretica, erronea vel alia nota digna, poteſt
quidem Theologus ſecundum probabiliorem hanc
vel illam propoſitionem heæreſis, erroris vel al-
terius notæ arguere, ita tamen, ut ex tali pro-
babili affertione cenſura nullo modo extendatur
ad opinionem, quæ probabiliter ſuſtinet, propoſi-
tionem illam non eſſe hæreticam. Unde bene ob-
ſervetur decretum Innocentii XI. qui in virtute
S. obedientiæ præcipit, ut tam in libris imprimen-
dis ac manuſcriptis, quam in Theſibus, diſputa-
tionibus, ac prædicationibus omnes caveaut ab
omni cenſura & nota, nec non a quibuscunque

convitiis contra eas propoſitiones, quæ adhuc in-

ter Catholicos hinc inde controvertuntur, donee
a S. Sede recognitæ fuerint, & ſuper eisdem ju-
dicium proferatur. 7

Schol. 4. Dogmaticæ propoſitiones tribus modis

damnari poffunt. I. Propoſitiones figillatim refe-
rendo, & fingulis debitam cenſuram apponendo.
2. Nullis ſpecialibus propoſitionibus relatis inte-
grum librum damnando. 3. Propoſitiones figilla-
tim referendo, at notas ſingulis non applicando,
ſed aſſerendo, notas in unum congeſtas propofi-
tionibus reſpective convenire, quod dicitur in
globo damnare. Hic modus & facilior & utilior
eſt, ad finem damnationis, ſcilicet, ut fideles eas
declinent. Particula vero reſpefktive denotat, nul-
lam eſſe notam ex aſſignatis, quæ ſaltem alicui
propoſitioni non conveniat, & nullam eſſe, quæ
ſaltem aliquam notam non mereatur: quæ autem
nota ſingulis propoſitionibus competat, obſcurum
relinquit: neque enim plus requiritur, ut ſana
doctrina ſervetur, & perverſa evitetur.

bent, t
Cnbigti
cile imnt
cipueln
ſigulit
bet N
Vel zuit
teri no
ILlunn
Kript
findurn.
Gitd no
nn
i .
termini
jetanin
u termn
ſttergg
Getermnin
ſgriſent
erlent
Dkorr en
un Adre
n er d
ln i
Mrum
titum
ſee
feri ut
lenon,

De Theologiæ Dogmatieæ, Natura, Sc, 135

40 Kinn
eo, Den §. 36.
fionun ſet Methodus qua veritates Fidei doceri de- Methodus
bun bent, requirit I. ut, qu aliqua obſeuritate aut docendi
lu prni ambiguitate laborant, vel in ſiniſtrum ſenſum fa- en tes
ien, cile frahi poſſimt, rite explicentur. Hoc præ-det,
dligen? cipue in terminis obſervandum eſt, quorum
erois ſignificatio recta definitione determinari de-
1 eriüin bet. Et quia voces in S. Scriptura adhibitzæ
d m vel e vita communi deſumptæ vel Sacris lit-
Urikes teris propriæ ſunt, definitio vel ex communi
gni nin uſu haurienda, vel per demonſtrationem ex
is imim S. Scriptura formanda eſt, quod idem obſer-
ins, dn vandum in veritatibus fidei ex verbo Dei tra-
en dito nobis cognitis, in quibus termini ſecun-
e dum uſum Eccleſiæ explicari debent. Et
nmn quia porro verba S. Scripturæ, & nonnulli
Per ele termini ab antiquis Patribus adhibiti ab ad-
verſariis ſiniſtre intelliguntur, neceſſe eſt,
Tiu m ut termini technici adhibeantur, qui in ſacris
ilins litteris & forte apud veteres non extant,
pre determinatos tamen & minime ambiguos
Gs edts ſignificatus habent, eamque ipſam veritatem
tee luculentius exprimunt, quam verbis S. Scri=
onN pturz enuntiatam, vel in Traditione conten-
gehis tam adverſarii corrumpunt. 2. Singula aſſer-
o 1 ta ex Sacris litterie, Traditione, & aliis locis
⸗ Theologicis demonſtranda ſunt. Et quia non-
ann, nulla illorum ex aliis concipi poſſunt, nec
enm parum utile eſt, nexum & relationem veri-
nd tatum Theologicarum ad ſe invicem cogno-
e ſcere. 3. IIl& ita diſponi debent, ut, quantum
ent hieri poteſt, poſteriores e prioribus eruantin,
DS gemonſtrentur.

1 4 Schol.

1

centiorum
vocum in

Ilheolo-
gia.

36 Diſertatio Prooemialis.

.

Uſus re- ochol. x. Uſus recentiorum vocum in Theologia

non ſemper eſt improbandus. Subinde enim re-
P

bus clarins explicandis, ſubinde methodo docen-
di, ſubinde adverſariis coercendis inſervit. Et li
cet modus loquendi a Deo adhibitus ſit perfectiſfi-
mus, temnporum tamen & populorum Deus, qui-
bus revelatio immediate fiebat „rationem habuit,
& Divina Myſteria aliis etiam loquendi formulis

noſtro captui, & Sæculi genio Convenientibus

enuntiari poſſunt. Cavendum tamen, ne peregrina
vocabula contra uſum Eccleſiæz introducantur.

Whus ra- Schol. 2. In rebus Theologicis admitti etiam debet

tionis as-
mana in
Theola-

gia.

„

Suſſtema
totits .
Theolo- di
gick.

uſus humanæ rationis. Peſſime ergo illum Ana-
baptiſtæ excludunt, cum Chriſtus ipſe & Apoſtoli
ex ratione humana afſerta ſua ſubinde probave-
rint. Ratio tamen fidei ſubjici debet, non do-
minari, nec ad rationis normam fidei Myſteria ſunt
definienda: in quo cum Manichæis errant Soci-
niani, contra illud 2 Cor. 10. v. 4. in captivitatem
redigentes omnem intellektum in obſequium Cliſti.
Si ea, ait S. Irenæus Il. 2. adv. haær. c. 29. quæ
in manibus ſunt, &' ante pedes, & in oculis S& ter-
renis, & præcipue diſpoſitionem capillortem capitis
Aui, nondum ſciunt ii, qui ſunt perfeli, quemad-
modlam eis de ſpiritualibus &' ſuper cœleſtibus, &
his quæ ſuper Deum vana perſuaſione con, irmant,
credemus? Ratio tamen & fides non pugnant in-
ter ſe: nec fides eſt contra ſed ſupra rationem:
Unde contra Pomponatium reéte ſtatuit Conci-
lium Later. V. Sefl. 8. Cuam verum vero minime
contradicat, onzuem aſſertionem veritati illuminateæ
Nidgei contrariam ommino falſam eſſe defnimus, &
ut aliter dogmatizare non liceat, diſtriius inlube-
Aml5. .

K. 37.

Methodus docendi Theologiam rectum
cendorum ordinem requirit, & maxime ut

Poſteriora e prioribus, quantum fieri poteſt,

eruan⸗

He Teo

erlantor
hoe ſſt
Theolon
Viamn ſe
ex J.
nobis
tur The
Thenln
teriac
difienzti
1o i⸗
Vecittib
Crentur
Uei ver⸗
etit de
Deus hi
ſoris,
Deo
Mocell
Gunm et
lss tr⸗
ſunt Cre
1E ſint
rodt
6e Mune
Cteation
omd 1
terat,
Prucks
er illo
1Atmn
erellar
fnen

in Tenre
binde enin
ethoto n
nſervi. El
ſit piſi

n, Ne pelegi
trogocantun.

ti ernm &ie
go Un K
le lt
inge gin
bet, no
Mxdeni
1s etlant
it kapti
iuſt Cn
Et . 21 6
iuuit
Hilorun d
ſali, i, gin
. vorlſtu
nr uifſun

on Agin!
Uynn ſann

De Zheologie Dogmaticæ, Natura, Gc. 137

eruantur & demonſtrentur (H. 36.). Unde
hoc fyſtema adornare placuit. Quidquid in
Theologia revelata dicitur, eo tendit, ur
viam ſalutis homini oſtendat, id quod nobis
ex S. Scriptura & Traditione per Ecoleſiam
nobis propoſita innoteſcit. Præcognita igi⸗

tur Theologiæ præmittenda ſfunt, in quibus

Theologiæ revelatæz natura, revelationis cri-
teria & fontes deteguntur, id quod in hac
diſſertatione præſenti præſtatur. Totum por-
ro opuſculum, in ſequentia capita hoc ordi-
ne diſtribuumus. Quæ in Theologia revelata
docentur, neceſſario ſupponunt cognitionem
Dei veram & genuinam, hinc primum Caput
erit de Deo, Divinisque ejus Attributis.
Deus hic unus in eſſentia, Trinus eſt in Per-

ſonis, adeoque ſequitur Cavat ſecundum de
Deo Trino. Abſolutis illis quæ ſpectant

Procefſiones Divinarum Perſonarum, dicen-
dum eſt de proceſſionibus creaturarum a Deo,
quæ transeuntes & ad extra vocantur, &
ſunt Creatio & Conſervatio, cumque creatu-
ræ ſint vel ſpirituales vel corporales, hinc
prodit Caput tertium de Angelis, & quartum
de Mundo viſibili ſeu opere ſex dierum,
Creatione hominis & ejus lapſu. Quia vero
homo lapfſus ſuis ſe viribus non erigere, &

nonniſi per ſatisfactionem Chriſti reparari po-

terat, Caput quintum agit de Incarnatione.
Fructus Incarnationis fant dona gratiarum
ex illo Myſterio emanantium, unde Cayut
ſextum eſt de Gratia Chriſti. Gratia nobis
peceſſaria eſt ut ſalutem conſequi poſſimus &
ad finem noſtrum ultimum & Beatitudinem
1 5 ſuper.

Weceſſitas
7. iad

gic.

*

138 Dihertatio Prooemialit.

ernaturalem tendamus, exponit proinde
it ſeptimum, quænam ſit hæc hominis
udo & finis fupernaturalis ultimus.
Ad eum homo tendit per actus humanos,
En Caput oktavum de Actibus humanis. Re-
gulz humanorum actuum ſunt Lex & Con-
ſcientia, igitur Cagut nonum eſt de Conſcien-
tia & Legibus. Actus humani regulis mo-
rum differmes ſunt peccata, unde Caput de-

cimum agit de vitiis & peccatis. Habitus ex

frequentatis actibus humanis regulis morum

conformibus orti vocantur virtutes, quarum

aliæ ſunt Theologicæ, aliæ Cardinales.
Quare Caput undecimum eſt de Virtutibus
Theologicis, duodecimum vero de Virtutibus
Cardinalibus. Si quando per peccata gra-
tiam Dei vel amittimus vel debilitamus in
nohbis, eam per Sacramenta reparamus, un-
de Caput derimmm tertium tractat de Sacra-
mentis in genere, & Sacramentis in ſpecie,
in ſequentibus ſeptem capitibus tractatur.

Schal. Ut certa dogmata in Theologia a controver-
fiis Scholaſticis melius dignoſcantur, expedit, ut
in diſtinétis articulis ſeparatim dogmata fidei ex-
plicentur, relatis etiam hærefibus, quæ illa ſuis
erroribus obfuſcarunt: deinde Controverſiæ Scho-
laſticæ examinentur, & denique ex his præſtru-
Stis fundamentis, Principia moralia pro doctrina
morum & reſolutione Caſuum conſcientiæ eruan-
tur.—

Theologia ſi ſpectetur ſecundum ſubſtantiam
fſuam, ſeu prout eſt ſcientia, qua fides ſaluber-
rima gignitur, nutritur, defenditur & robora-
tur,

DTee

r,
ſne pr⸗
Precept
Proponn
Eeneteh
VIr gen
Nuttiur,
renis ate
Nibus Th
Kekenclito
tar. U
lu polin
Crit
Uet ut
nmn e
lottur
meimbri

Pount en
Kenatie⸗
Derleſie
keologe
Pud L
Mu 8
1 lane
gll Nior

Etant

tos,
Chele

.

onit uin
Hec Honit
Ulis Win
18 humum
manis.
Lex
de Conſtt
lerlls n
de Cunt
Habtnue
gulis nan
es, O
Cardinn
irtutin
e Viront

peccituß

ehilitamu!
aralnls,
t Ge n
is in ſei
trattatu.
a4 rune
enhetl/
,e iI
Koſeiee
la N Gi
ientiee

ſiin,

e 4
Gnn
On

.

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &c. 139

tur, eſt toti Eccleſiæ ſimpliciter neceſſaria, nam
ſine prædicatione, per quam myſteria &
præcepta Evangelica non ſolum ſimpliciter
proponuntur, ſed etiam omni momentorum
genere pro auditorum captu firmantur, fides
vix gignitur: fine docétrina ſpirituali non
nutritur, ut ad opera procedat, ſed a ter-
renis affectibus facile ſuffocatur: ſine ratio-
nibus Theologicis contra adverſarios non
defenditur, nec in cordibus fidelium robo-
ratur. Unde Deus fſapientiſſime in Eccleſia
ſua poſuit Doctores in &dificationem corporis
Chriſti Eph. 1. Et Apoſtolus Epiſcopum mo-
net: ut ampleſtatur eum, qui ſecundum dolctri-
nam eſt, ſidelem ſermonem, ut potens ſit in do-
Srina ſang, & eos qui contradicunt, arguat.
Igitur toti Eccleſiæ licet non ſingulis ejus
membris Theologiæ ſcientia eſt neceſfſaria.

2. Quodſi vero Theologia conſideretur
prout eſt certa dogmatum collectio & ſy-⸗
ſtematica diſpoſitio, non eſt quidem toti
Eccleſiæ ſimpliciter neceſſaria, ſiquidem ſine
Theologia, ſcholaſtica methodo tradita, Ec-
cleſia apud Græcos usque ad ſœculum octa-
vum & tempora S. Joannis Damaſceni, &
apud Latinos usque ad ſœculum duodeci-
mum & tempora Petri Lombardi floruit.
Eſt tamen utiliſima tum propter rudiores,
qui aliorum inſtructione indigent, ut præ-
cipua Religionis Chriſtianæ capita recte ad-
diſcant: tum propter futuros Eccleſiæ mini-
ſtros, quorum eſt dogmata a controverſiis
ſcholæ diſtinguere, veritatum, quas alios
. docent,

Theole giæ
Scholaſti-
& origo.

140 Diſſertatio Prooemialie.

docent, rationem reddere, eas adverſus ho-
ſtes defendere, & de ſingularum momento

judicare: tum propter adverſarios, qui er-

rorum ſyſtemata veritati opponunt, & mo-
do hune, modo alium articulum impugnant,
nec a recte credentibus diſtingni poſſunt,
niſi totius Religionis ſyſtema exiſtat. Meri-
to ergo Concilium Canſtantienſe ſeſſ. 8.
damnavit illum articulum Wicleffi, ubi di-
cebat Univerfitates ſtudia & Collegia vana
garrulitate effe introducta. Et Concilium
Viennenſe, & Tridentinum ſeſſ. §. ſtatuit,
ut in hac Theologia inſtituantur Magiſtri in-

dicta præbenda & ſtipendio.

Schol. Præter Wicleffum Lutherus & Calvinus Theo-
logiam Scholaſticam inverecunde carpunt, &
Scholas noſtras Lutherus lupanaria, Calwinus con-
ventus idololatriæ vocat, & Wittenbergenſes
a. 1520. libros Theologicos Scholaſticos flammis
tradiderunt. Urgent potiſſimum quæſtiones inu-

tiles in nonnullis noſtris Theologis repertas, ſed

praterquam, quod hodie non ita illis amplius in-
ſudemus, ſciant adverſarii, Theologos noſtros
ad earum explicationem coaétos fuiſſe ab ipfis
noſtris adverſariis multas objeétiones oggerenti-
bus, unde ſaltem ad earum fſolutionem condu-

cunt. 5
G. 39.
In Libris Novi Teſtamenti nullum hujus
generis ſyſtema deprehenditur. Evangeli-
ſtæ, qui tantum vitam Chriſti resque ab eo
peractas deſcripſerunt, methodicam Theo-
logiam nobis exhibere nou voluerunt. Apo⸗
ſtoli, qui poſt Aſcenſionem Chriſti Evan-

gelium gentibus annunciabant, Eccleſias non
ſcri⸗

NeI.

Niptis
eyibebw
Cecalio
Uls or
Pita d

tollebe

Pietats
Menctn
alisin
Thenng
tis iis
ur eo ei
Et hrerf
fones,
Nemn i
Sedat
conmmni
Paulus
Ha de,
17 ſen
2 Kpt.
Dochin,
tur in (o
Atebantnl
hophetz
tis Dropn
Einemr
Plice tr

1. H
Ditubos
te tun

KNinti

geruske
n Wonen
1os, Alii
Unt, A
impngen

Cni oln.

lgt. M
le ſ.
lell, Wii
legn in
t Condliu
I 5. Cuni
tMleeibit

CAimsl
e Cappolt,
(Cilxinnmet
Fittendelgen
Pieos Iin
eſione 1
1s reheſti,
lis D
logs n 1/
fulſe u
nes õ
tionen (C

nin⸗
1et⸗
DGdice

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, Se. 141

ſcriptis, ſed orali prædicatione plantabant.

Scribebant autem ad eas jam converſas, uti

occaſio ferebat. Nam aut controverſias l
illis ortas dirimebant, aut nonnulla fidei ca-
pita de induſtria explicabant, aut abuſus
tollebant, aut vacillantes confirmabant, aut
pietatis ſtudium & vitiorum fugam com-
mendabant, aut veritatem doctrinæ ſuæ ab
alis impugnatæ demonſtrabant, unde totum
Theologiæ ſyſtema artificioſe diſpoſitum ſcrip-

tis ſuis non inſeruerunt. Non tamen viden-

tur eo etiam tempore defuiſſe methodicæ li-
cet breviores articulorum fidei vel deſcrip-
tiones, vel orales explicationes, quæ ratio-
nem ſyſtematis habuerint, tum quia hoc exi-

gebat munus erudiendi plebem Apoſtolis

commiſſum; tum quia hanc methodum S.
Paulus præſcribit Rom. 12. V. 6. per illa ver-
ba ιααποε τπſ nisaορ rationem Fidei, ubi
V. 7. ſequitur: Qui docet in doltrina: tum quia
ad Eph. 4. dicuntur nonnulli dati Eccleſiæ
Dodtorer, quorum omnis opera ſane veriaba-
tur in docendo, & qui alia docendi methodo

utebantur, quam Apoſtoli, Evangeliſtæ,

Prophetzæ & Paſtores; qui nimirum ex ſerip-
tis Prophetarum & praædicationibus Apoſto=
lorum przæcipua dogmata colligebant, in or-
dinem redigebant, & rudioribus Perſpione G&

ſoolide tradebant.

2. Hunc morem a primorum ſœculorum
Patribus ſervatum eſſe, tum ex rei necefſi=

tate, tum ex exemplorum autoritate, tum

ex antiduifſfimat um ſcholarum celebritate col-
ligere

Diſſertatio Prooemialit.

ligere licet. Nulla vero vel pauca eaque im-
perfecta ſyſtemata icriptis ad nos transmiſſa

eſſe, mirandum non eſt. Nam præcipui

Deoctores, quorum ſeripta habemus, non

erant ſcholaſtici, ſed Eccleſiaſtici, quorum
docendi ratio a ſyſtematica plurimum diſſere-
bat. Eorum opera inprimis verſabatur in
Commentariis & Homiliis componendis, re-
ſponſis reddendis, & impugnandis adverſa-
riorum hæreſibus. Dogmatum ergo ſyſte-
matica diſpoſitio iis relicta fuiſſe videtur,
qui ſcholis præerant, quorum non adeo mag-
na copia erat. Aliqua tamen etiam in viro-
rum Eccleſiaſticorum ſcriptis Theologica ſy-
ſtemata occurrunt. Referri huc poteſt S. Au-
guſtini Enchiridion, ſeu Liber de fide, ſpe
& charitate, quem velut Epitomen divinæ
Doctrinæ rogatu Laurentii ſcripſit ſequendo
ordinem Articulorum in Symbolo Apoſtolico
obſervatum, cui partem Theologiæ practicam
adjecit, cujus momenta ad Spem & Chari-
tatem revocabat. Ante S. Auguſtinum ſimili
labore in oriente functus eſt S. Cyrillus Hie-

roſolymitanus. Extant ejus ſermones Cate-
chetici, quibus baptizatos de ſummis fidei ar-

ticulis monere voluit. Secutus eſt Symbo-
lum Nicænum, cujus ſingula dogmata fin-
gulari oratione diſcuſſit, ſuppoſito fundamen-
ti loco aliquo ſcripturæ diéto. Cyrillo anti=
quior eſt Lactantius „cujus habemus Inſtitu-
tiones Divinas, in quibus de ſpe, vita, ſalute,
immortalitate & Deo loquitur.

3 . LA⸗=

Ne n

Lien
Molſus 4
qoicſim
eke opos
ſe in
tantum
tur, ſed
extat.
butis ben
Seclul 4
Gefiuntion
(ito.
Relgioris
§ Damal
Ndl a
logien,e
Concilio
Giſponer
Eperun
Gocendi
tur, Nom
Pkireps
Mrellus e
libir.
n⸗ ni
lhinis.
Geram,
kauud
lrnn
Iltate,
Lekherin
Lohlecutn
Lerandre

Uentuta 0

.

en enlein
0S tknknil
An Pechi
hennns, M
fici, gunn
imum le
Vetlabatu
onends,
ndis Me
n ego t
niſſe fü
on adeon
tiann ini
eologica!
okd.
tomen di
pit ſenn
o Apott
gir Prla
en Elt
uſtinuntt
Criluek;

mones

elt Sl

gagmn
o kundn:
Culor⸗
e, Nn I

—

=

De Theologiæ Dogmaticæ, Natura, &-. 143

3. Licet vero priſcis illis temporibus non
prorſus defuerint ſyſtemata Theologica, an-
tiquifſimum tamen, quod exiſtit, creditur
efie opus S. Joannis Damaſceni de Orthodox a
fide in quatuor partes diviſum, in quo nen
tantum plures fidei articuli plenius tractan-
tur, ſed etiam in meliorem ordinem digeſti
extant. Prima pars de Dei exiſtentia, Attri-

butis, Perſonis & operibus ab eo creatis agit.

Secunda de Providentia, Præfcientia, Præ-
deſtinatione & lapſu hominum. Tertia de
Chriſto. Quarta de fide, Baptismo aliisque
Religionis Chriſtianæ capitibus. Vixit autem
S. Damaſcenus ſoœculo octavo. Szæculo XII.
apud Latinos etiam nonnulli dogmata Theo-
logica, e S. Scriptura, Scriptis Patrum, &
Conciliorum decretis colligere, certo ordine
diſponere, & fingulari methodo elaborare
coperunt. Unde nata eſt nova Theologiam
docendi ratio, quæ quia in ſcholis recipieba-
tur, nomen Theologiæ ſcholaſticæ obtinuit.
Princeps licet non primus, qui hoc opus ag-
greſſus eſt, erat Petrus Lombardus, cujas
Libri IV. ſententiarum extant. In primo li-
bro tractatur de Deo, Trinitate & Attributis
Divinis. In ſecundo de Angelis, opificio ſex
dierum, Homine, lapſu, libero arbitrio,
peccato originali & actuali. In tertio de Chri=
ſto & virtutibus præcipuis Fide, Spe & Cha-

ritate. In quarto de Sacramentis. Opus hoc

celeberrimum tantam ubique Auctoritatem
conſecutum eſt, ut a præcipuis Doctoribus,
Alexandro ab Hales, Alberto M. S. Bona-

ventura commentariis illuſtratum fuerit. Fue-

runt

144 Diſſert. Prooemialit. De TIheologic &c.

runt tamen qui Lombardum imitari, quam
interpretari maluerint, & ejus exemplo exci-
tati ſyſtemata Theologica alio medo elabora-
verint. Hos inter præcipuus eſt S. Thomas
Aquinas, qui ſummam Theologiæ ſcripſit,
Angelicum opus in tres partes diviſum. Pri-
ma continet Doctrinam de Deo & Attributis
Divinis, Trinitate, Creatione Angelorum,
rerum materialium & hominis, Imagine Di⸗
vina & gubernatione rerum. Secunda pars
in duas partes diviſa fere tota eſt practica &
de actionibus moralibus, virtutibus & vitiis
tractat, nonnulla tamen dogmatica, de pec-
cato originali, actuali & gratia continet.
Tertia pars totam Doctrinam de Chriſto &
Sacramentis exhibet. Hoc ſyſtema plerum-
que ſequuntur noſtri Theologi, qui rejeftis

nonnullis inutilibus quæſtionibus, quæ in

Theologiam irreſperant, dogmata noſtræ
fidei ex S. Scripturæ, Traditionis, Patrum
& Conciliorum momentis ſolidiſſime demon-
ſtrant. .
Schol. Scholas primis Eccleſiæ Szæculis floruiſſe cer-
tum eſt. In his non ſolum pueri & rudiores, ſed
& futuri Eccleſiæ miniſtri erudiebantur Celeber-
rima fuit Alexandrina, in hac docuerunt Pantæ-
nus, Clemens, Origenes, Heraclas, Diony ſins
& alii. Hos ſyſtematica docendi methodo uſos
fuiſie, res ipſa, ut, credamus, poſtulat, & licet
in eorum ſcriptis hæc ſyſtemata non reperiantur,
forte tamen injuria temporum perierunt, vel vi=
va ſolum voce auditoribus communicata ſunt.

ðõ

–

CAPUT

Drl

Co
mitdr.
tevel,
Moen
greece
Mures
Cont 5
UrcE
Unit en
iN Hel
oX 0
Eil,
Uide
Onne,
Deng ſe
end, Ve
Muntigti
5 ſ
15. in!
Muünhlter
olun i
tiant 1

Alen

heoſorir 6 omrro 145

nitn e
exennpben
n CAFPUT I
elt In
logie in D E
dein DEO, DIVINISQUE EjjUS.
0 Ack ATTRIBUTIS.
e Augeon
, Hbntrel 8 535
19 Mudd . 0 .
SecAM g H F. 40. ⸗
ſtrlin . ns eft Ens a ſe, quo melius eſſe & ex- Deus /
Gtivus n A cogitari non poteſt. Ens a ſe:
tica, dk Schol. Deus variis nominibus in S. Scriptura expri- Vayia no=
tn conti mitur. Exod. 15. v. 3. Deus nomen ſibi proprium mina Dei:
Ee Cnüc revelavit ) & foli ſibi vindieavit Iſ 37. v. 20.
“ le Hoc nomen dicitur a Judæis quatuor litterarum.
ͤ rcs græce rergan,gazttaro, quem litterarum numerum
i, gu 6 plures nationes adhucdum retinent. Græci di-
lbus, N cunt Sces, Latini Deus, Hiſpani Dios, Galli Dieu,
matt Turcæ Alla, nonnulli Itali Idio. Nomen hoc
lonis, QHuit ex radice Chaldaica 31, cui reſpondet ra-
illime d dix Hebraica fuit. Sed mire ex hac radice

vox compoſita eſt ſumptum eſt ex præterito

1koni Kal, ) ex participio præſentis Kal, : ex futuro

ndie, Piel, ut etiam nota futuri eſt. Unde etymolo-
bantnr len gice 117) fignificat eum, qui extitit, exiſtits
ocnenut . nunc, & exiſtet in futurum; & Exod. 3. v. 14.
nrle, Dol, Deus ſe explicat & TS Dee Ero qui
nein erd, vel füm; qui ſum. Certa hujus vocis pro=
Ckat, E nuntiatio nondum ſtabilita eſt. Clemens Alex.
pon kiheii l. 5. ſtrom. pronuntiat, Juho. Theodoretus q
eteruit i 15. in Exod. Jave. Genebrardus Gelme; com-
Annien i muniter ſonat, gehova. Judæi hoc Nomen Dei
ſolum in Templo; non vero extra illud pronun=
9 tiant; quia fofte gentiles Jovi ſuo illud impoſue=
runt 5
Sehram Inſtit. Theol. Tom I= K

146 Caput I.

runt, quibus ne anſam abuſus præbeant, ab eo
abſtinere malunt, & extra Templum loco ejus
ſubſtituunt vocem Adonai; & quia puncta No-
minis lh ex punctis vocis 2& excepta pri-
ma vocali, quæ propter litteram gutturalem N&
non patitur Scheva, defumpta funt, nomen
utpote propriis punctis carens, dicitur
ineffabile, ſeu nen poſſe pronuntiari. Hoc no-
men Deo efſentiale eſt, cum exprimat exiſten-
tiam Dei a ſe, & nulli alteri enti ſine reſtrictione
tribui poteſt. Alterum nomen eſt 71) II. 26. v. 4.
quam vocem alii per Syncopen 1 & ) ex 7E
derivant, ſed non apparet, unde Mappik oriatur.
Alii per apocopen ê] & J. Alii pro voce pri-
mitiva habent. Hoc nomen iterum ſoli Deo in
S. Scriptura tribuitur, unde Alleluja ſignincat:
laudate Deum. Tertium nomen eſt 9 8 Pf. 22.
v. 2. a radice O N fortis fuit, improprie etiam
creaturis tribuitur. Guartum nomen eſt h
vel — rN „ quam vocem Guſſetius cenſet

efſe primitivam: alii eam ab „ Deus fortis, &

— illi derivant; ſed ſic in ſingulari per inS
efferri non poſſet. Ali a radice 598 juravit
derivant, ut denotet Numen per cujus nomen
jurandum eſt. Alii denique a voce Arabica 717
derivant, quod fignificat adorare, ut ita denotet
Numen adorandum. Subinde etiam improprie
creaturis tribuitur Pf. 82. v. I. Quintum nomen
eſt Uú quod a relativo V & oritur, &
ſignificat omnipotentem. Sextum nomen eſt 8
aà radice [N& robuſtus fuit, & Dominum poten-
tem fignificat vero eſt heemanticum; ſoli Deo
hoc nomen tribuitur. Septimum nomen eſt 11n

HNA —hi& Dominus Deus Exercituum.

In Novo Teſtamento Deus dicitur 976 b, &
daoerns. . F. 41.

Deu
ſec eti⸗
Himo
exiſten
ba ein

nepante
Ganh!
Nulhat
Croppe,
inle n
exicl
ſentie
6do dude
ündrn

tationen

De Deo, Divinirque ejus Attributir. 147

Tennt, dt H. 41.
lum Dod .
big gutih Deum exiſtere non ſolum ex S. Seriptura, Deus ei⸗

Neno ſed etiam ex ratione manifeſte cognoſcimus. ſiit.
gme Frimo S. Scriptura omnibus paginis de Dei
iunt, m exiſtentia teſtatur, adeo, ut prima illius ver-
cres, d ba eandem inſinuent Gen. I. v. I. eamque
ii negantes pro ſtultis declarantur Pl. 13. v. I.
Hrim 6 ecundo Ratio ex metaphyſica petita eam de-
fnen monſtrat. Nam mundus eſt ens contingens,
E quia oppoſitum ejus non eſt impofſibile, ad.
1 af eoque non ſolum aliter, ſed etiam omnino
N non exiſtere poteſt, ergo rationem ſuæ exi=
io e ſtentiæ non in ſeipfſo, ſed in alio a ſe diſtin=
un ſil Gto habere debet, hoc vero Ens a mundoe
kisg diſtinctum non rurfus in alio, ſed in ſeipſo
144N rationem ſuæ exiſtentiæ habere debet, ne
inn ſequatur proceſſus in infinitum, igitur Ens
wonn d a ſe & conſequenter Deus exiſtere debet-
Glleins ½ NMe juvat dicere, ſaltem totam collectionem
UeHE eſſe neceſſariam, licet ſingulæ ejus partes
gume fint contingentes; quia contingentia non
e NSE Ccompetit fingulis partibus, prout præciſe par-
r se tes ſunt, & accidentaliter; ſed eſt prædica-
Nethe tum eſſentiale, quod tum partibus, tum toti
„Nte convenire debet. Hoc argumentum docte
etnm proſequitur S. Auguſtinus l. 8. de Civ. eap. 6.
Gim Deinde Deus eſt Ens perfectiſſimum, quo
NH. melius eſſe & eogitari non poteſt, ita natura
nona nos de Deo inſtruxit, quæ cum Chymæris
non luctatur: fed inter omnes perfectiones
numeratur primo exiſtentia, ergo illam ſal-
A tem poſſibilem Deus habere debet; cumque

148 Caput I.

& reipſa ſemper extitit, cum nulla perfectie

illi deeſſe poſſit. Zereio Ratio Phyſica ſub-

Atheis-

ſcribit. Omne, quod exiſtit, vel factum eſt,
vel non eſt factum: ſed non poteſt dici, omne
illud eſſe factum, quod exiſtit, alias enim
eſſet factum a ſeipſo, & conſequenter prius
& poſterius ſeipſo, cum cauſa ſit prior ſuo
effectu. & effectus poſterior ſua cauſa: er-
go aliquid exiſtit, quod non eſt factum, &
a quo cætera facta ſunt. Ens autem non
factum ſed a ſeipſo exiſtens eſt Deus, igitur
exiſtit Deus. Quarto Exiſtentiam Dei præ-
dicat mirabilis hæc mundi diſpoſitio, cor-
poris humani fabtica, quæ certe aliunde
quam a ſe habent, quod ita ordinate ſint
conſtructa: omnium denique hominum con-
ſenſus paucis exceptis, qui opere potius,
quam mente Deum negant.

Schol. r. Atheismus eſt opinio, qua exiſtentia Dei

mus quill. negatur. Atheismus alius eſt verſonæ ſeu negatio

quoiuplé-
Ces.

exiſtentiæ Dei, quæ alicujus menti vere ineſt:

alius Doſtrinæ, quæ ex hypothefibus alicujus An-
thoris per legitimam conſequentiam erui poteſt,
licet Auctor Atheismum non approbet. Athei
alii ſunt Theoretici, qui opinionibus & verbis im-
mediate: alii Praftici, qui faétis exiſtentiam Dei
negant. Theoretici funt vel Siusſtematici, qui ne-
gata Dei exiſtentia ex alio quodam principio re-
rem originis, permutationis & nexuum rationem
reddi poſie ſibi perſnadent, & ex hypotheſibus
hunc in finem inventis Syſtema conſtruunt. V el
Extraſe’fiematici, quibus ſufficit, Deum negaſſe,
licet ignorent, quomodo negato Deo, rerum ori-
go explicari poſſit, quique putant exiſtentiam Dei
non fufficienter probari, darique cauſas ſatis gra-

ves, eam neganck. Ad extraſ) ſtematicos refer-
tur

N

tur Dre
tiatn
de rer

Ieſol. 2
Ortum
& in
wo⸗
Vocint
Beui
I. Den
le ptel
lirril
9Unnn
Aulamme
Teceſiar,

Eüſtonn

COrdor
Unle
Kamdb
mantun
ti
At, 3
Verſum
Oimnlia
labent,
Aunt: te
tiones ni
tones &
Vitntes
nnes
bereſhti
el orin
*WSä
ehs m
nem,
1onpofit
Pofttum
uthi

De Deo, Divinirque ejus Attributir. 149

aes tur Protagoras ſeu Diagoras, qui primus exiſten-
lial tiam Dei negaſſe dicitur, licet non conſtet, quid
el kanmt de rerum origine ſtatuerit.
eſtcher Schol. 2. Athei ſyſtematici ad explicandum rerum Eutaliſta-
, Alls td ortum negata Creatoris exiſtentia vel ad internam rum ſy-
bentel & inevitabilem rerum necefſitatem confugiunt, ſtema.
lt in & vocantur Fataliſiæ: vel ad caſum fortuitum, &
in ak:⸗ vocantur Caſuiſtæ. Inter Fataliſtas fſamoſus eſt
n ſada⸗ Beneditus de Spinoza, cujus ſyſtema hoc eſt. Spinoza
lt dun, I. Deus eſt unica fubſtantia, quæ exiſtit & exiſte- IJuſtema.
Is AWken 1 re poteſt 2. Præditus eſt duobus attributis, ſci-
Deus, E licet infinita cogitatione,. & infinita extenſione.
iam Deiſ 3. Utrumque hec attributum ſemper ex interna
St quadam & abſoluta neceſſitate modificatur. 4. Hac
holtio, neceflaria modificatione gignuntur omnia, quæ
elte Aiu exiſtunt, mentes quidem, infinitæ cogitationis;
OtGien corpora vero, infinitæ extenſionis modificatione.
honrinun: Unde 5. Spiritus & corpora ſunt modi Divinitatis, Pantheis-
WMB & ambo in ipſa Dei ſubſtantia & eflentia ſunt & for- mus.
5 mantur. Quare cum Spinoza exiſtentiam ſubſtan-
tiæ a mundo diſtinétæ neget, exiſtentiam Dei ne-
gat, Pantheismum indueit, quia totum hoc uni-
1n exiſteni verſum Deum eſſe ſtatuit: negat miracula, quia
no ſelt omnia ſufficientem ſui rationem in rerum nexu
genti ven⸗ habent, adeoque ordinem naturæ non tranſcen-
Epus Aene dunt: negat revelationes Divinas, quia cogita-
fiam eni) tiones noſtræ ſunt ipſius Dei ſeu mundi cogita-
pre tiones & modificationes: negat diſcrimen inter
bus Eſenn virtutes & Vitin, prremis & pœnas tollit, quia
8 exiſeni⸗ Oomnes actiones noſtræ ſunt modificationes neceſ-
finaniͤi ſariæ ipfius Dei: denique negat creationem &
Gan Pin, annihilationem, quia omnia non ex nihilo, ſed per
gendNn i neceſſariam emanationem medorum ex eſſentia

Dei oriuntur. Hoc ſyſtema Spinozæ fibi ipfi con-
tradicit: nam I. unica illa ſubſtantia neque eſſet
ens ſimplex, quia habet fimul infinitam extenſio-
nem, quæ cum ſimplicitate pugnat: nec eſſet ens
compoſitum, alias enim non cogitaret, cum com-
poſitum ſeu corpus cogitare non poſſit, uti pro-
bant Philoſophi. 2. Ex ſola cogitationis modifi-
K 3 catio-

150 Caput I.

catione mentes & Spiritus gigni non poſſunt, alias

enim, quando mens humana cogitat, cum habeat
rerum ideas, quæ ſunt modificationes cogitationis
Divinæ juzxta Spinozam, quælibet cogitatio no-
vam mentem, Spiritum ſeu animam produceret,
& ſic homo tot haberet animas, quot cogitatio-
nes, quo nihil eſt abſurdius. Item corpora ex
ſola modificatione infinitæ extenſionis prodire
non poſſunt, ad hoc enim requiritur diviſio rei
majoris in partes minores, & conſequenter res
extenſa partibus conſtare, & diviſibilis eſſe de-
bet, quod tamen Spinoza de Deo negat parte
I. Eth. prop. 15. 3. Juxta Spinozam Deus idem
fimul affirmaret & negaret, vellet & non vellet:
alii enim homines id affirmant, quod alii negant,
id volunt, quod alii nolunt, cumque juxta illum,
quidquid humana mens cogitat, & voluntas vult,
id Deus ipfe cogitet & velit, Deus idem fimul
affirmaret & negaret, vellet & nollet.

Solvuntur Schol. 3. Argumenta Spinozæ ſunt I. non datur

objedt.
pinoz.

alia fubſtantia præter Deum, nam hec explicari
deberet per aliquod attributum Dei, quod feri
nequit; cum enim Deus fit ens infinitum, de eo
nullum attributum, quod efſentiam ſubſtantiæ ex-
primit, negari poteſt, & conſequenter duæ ſub-

ſtantiæ idem habentes attributum exiſtere non,

poſſunt. Reſp. Omnis ſubſtantia per aliquod Dei
attributum, id eſt, perfectionem ejus ab illa par-
ticipatam explicari poteſt, ita ut illa in Deo ſit
infinita, in aliis vero fubſtantiis finita & limitata,
adeoque talis ſubſtantia non ſit ipſe Deus. Ex
quo proinde clare ſequitur non dari duas ſubſtan⸗
tias ejusdem attributi, ſed tantum diverſi, ſcili⸗
cet, in Deo infiniti, in creaturis finiti & partici-
pati. II. Cum Deus ſit omnino infinitus, ita ut
in omni genere nulla prorfus re terminari poſſit,
adeoque nihil præter eum eſſe poteſt, ne in ali⸗
qua linea terminetur. Keſp. Per ſubſtantiam fini=
tam Deus non terminatur, cum illa in alia ſpecie
determinata collocata ſit, quod nos finitum dici=
mus;

N.

MIs, I
catur.
ſer ſe e
inciget
mani be
Gvci ron
let cone⸗
glis Uin
Penberet
Gle ſoln
& nodlfi
ſobſtantin
Ninoze
( ett, d
medium
nodis ſn
Pendens
ſe inii
ſ imm
ſpinins
mis dir
Uta 3
etiam P
immaten
Dus una
mentem
t, dari
Unicam ſ.
tie,
r oni. P
Dn. 14 N
AUgumerte
trinmn ad
Unbra Di
W
ultttionn
ells eye
Conleckati
lunt.

De Deo, Diviniceque ejur Attributit. 151

mus, Deus vero ſub limitata ſpecie non collo-

vohnhui catur. III. Subſtantia eſt id, quod in ſe eſt, &
nti per ſe concipitur, hoc eſt cujus conceptus non
WS indiget conceptu alterius rei, a quo for-
coglion mari debeat: proinde una ſubſtantia ab alia pro-
Moltti duci non poteſt, alias enim conceptus unius ege-
vorekti ret conceptu alterius rei, a quo formari debeat,
n oorhan⸗ quia illius cognitio a cognitione ſuæ cauſæ de-
lonis nie⸗ penderet. Ergo unica ſolum ſubſtantia datur,
n Cit uzæ ſolum diverſa habet attributa, affeétiones,
focnenntt modificationes, penes quas, non vero penes
beiis &El ſubſtantiam res omnes differunt. &eſv. Definitio
o Megnt Spinozeæ ſubſtantiæ temere omnino ab eo confi-
n Denii Ga eſt, ab uſu ſanæ Philoſophiæ recedit, & quid
Y non i medium inter ſubſtantiam & accidens exprimit:
Aai egn nobis ſubſtantia eſt ens per ſe ſubfiſtens, non de-
e onn U pendens a ſubjecto, cui inhæreat. Hæœc ſi ſit ex
VODortN ſe infinita, Deus eſt; ſi finita a Deo creata eſt;
N ien 1 ſi immaterialis intellectu & voluntate prædita,
let. ſpiritus; ſi materialis, corpus eſt; adeoque habe-
. vo mus diverlſas ſe ubſtantias „non ſolum penes attri-
nec enn buta a perfeétionibus Divinis participata, ſed
Gnt etiam penes finitum & infinitum, materiale &
nn, e immateriale in ſe diverſas, quibus quidem omni-
ntir⸗ bus una ratio generica ab omnibus ſpeciebus per
ter i mentem ahbſtraéta convenit, ac proinde dici po-
ert taſt, dari in mente noſtra, ſeu concipi a nobis
eh unicam ſubſtantiam, ſeu genus ſupremum ſub-
er Per ſtantiæ, quæ tamen a parte rei ad diverſas & di-
s n ho ſtinctas in ſe ſpecies eſt contracta. Vid. Brukeri
1 lin⸗ hiſt. crit. Phil. Per. 3. Part. 2.
6 Dens Schol. 4. Edelmannus Spinozæ Atheismum novis Edelman-
lns n argumentis ſtabilire voluit, docendo Deum & ma- ni ſaſſtema.
Given 1, teriam ab æterno extitifſe, quæ materia cum ſit
iE. umbra Divinitatis, hine mutationes, quæ fiunt in
n mundo, non ſunt niſi umbra modificationum, &
hni iͦſo mutationum Dei, unde nulla creatura, ſed ſolus
Ende, Deus revera exiſtit & agit. Ex quo proinde omnia
et⸗ cunb⸗ conſectaria, quæ ex ſyſtemate Spinozæ (Schol. 2.)
ſun e fluunt. Verum ſi mundus eſt umbra Divinitatis,
nine K 4 qua-

152 Caput I.

qualis umbra corporum eſſe ſolet, Deus corpus
eſt, & lux adefſe debet, cui Deus ſit expoſitus.
Deus continuo mutaretur, & rebus, quas ſenti-

mus & cernimus nihil realitatis, ſicuti umbræz

ineſſe poterit, vel ſi quæ fit in iis realitas, &
eatenus eas Deum ipfum eſſe credas, ubi tunc
illius umbra erit. Si dicas, non ita craſſe Edel-
mannum de umbra intelligendum eſſe Verum
hæc una ejus eſt de hac umbra explicatio. Rur-

ſus ſi homo nihil cogitat, nibil agit, ſed Deum

tantum in ſe cogitare & agere patitur, quanta eſt
impietas, eos ſtultitiæ arguere, qui aliter quam
Edelmannus de Deo ſentiunt, non enim ipfi, fed

Deus ita in illis cogitat, & tamen his ſcommati-

bus turgent omnes libri ejus. Neque objicere
poteſt, non ſe, ſed Deum ita ex ſuo ore loqui, hoc
enim modo Deus ipſe erit, qui per os Edelmanni

ſua opera in aliis hominibus calumniatur. Deni-

que contradiétiones, quas Schol. 2. perſpeximus,
in y'ſtemate Edelmanni etiam reperiuntur. Dicit
I. creaturæ continuo mutantur: Ergo fiunt, non
vero exiſtunt. Keſp. Mutantur tantum acciden-
taliter, adeoque exiſtere debent. II Quod fae-
tum eſt, non fit: ſed creaturæ factæ ſunt, Ergo
non fiunt, conſequenter non ſunt creatæ. Reéſp.

Quod factum eft non fit, dum factum eſt, ſe-

cus vero, dum fieri incepit. III. Deus ab æ&ter-
no eſt ens aétuoſiſſimum: nulla autem aétio datur

niſi illi paſſio in aliquo ente reſpondeat: Ergo

etiam materia quæ patitur, æterna fuit. Reéjp.
Actioni corporum in corpora, non vero opera-
tionibus ſpirituum paſſio reſpondere debet.

Athei Ca- Schol. 5. Alterum Atheorum ſyſtematicorum genus

NKuiſt.

eos compleétitur, qui mundum ſine Deo faétum,

& eaſu ortum eſſe finxerunt, adeoque Caſuiſte vo⸗

cantur. Ita Epicurus ſenſiſſe creditur, cujus ſy-
ſtema hoe eſt. I. Extiterunt ab æterno corpora
tenuiſſima ſeu atomi diverſæ figuræ & magnitudi=

nis. 2. Hæc ſuo pondere & gravitate moventur

in vacno infinito, ad quem motum fortuito oon-
citan⸗

N

cttantur,
io ſolo
tum Pon
tantam el
ſei etium
Unde
le, .
eziltent
nCru
tuito k⸗
ODaun.
Ilun
M6 S
aitione
eit. Nt
turt, i
ROrnm
ileamn
ghatumn
onn..
lomninen
Centur!
Nel in
Drohoſti
Cuin ſe,
tur Athe
Tuin Den
Nlleet 6
Nininmn
ben ei
Tereint
rhri
IS Creat
Dra. 1
prior
Uecelſite

De Deo, DVivinieque ejur Attributit. 153

Dens en citantur, & ipſa motus eorum celeritas & dire-
ſt erpoln etio ſolo caſu mutatur. 3. Si ergo per hunc mo-
8, Cns e tum plures atomi coaleſcant, hac concretione non
Kontimr tantum corpora diverſæ quantitatis & qualitatis;
s keiltis 1 ſed etiam mentes & Spiritus conſtituunt. Verum .
das, M in unde probari poterit, tales atomos ab æterno ex- .
tn etilel⸗ titiffe, quin aliud Ens a ſe ſupponant, cui fuam
eſſe en exiſtentiam debeant? cur ex ſimili fortuito ato-
icato. N morum coneurſu non exurgunt palatia? ex for-
it, A tuito characterum concurſu non prodit Poema?
Ur, Aunt ad Deum ergo, a quo omnia ſunt, tandem recur-

i aliten rendum eſt (S. 41.) vid. Clarke tom. I. de l'ewiſt.
ninn ihl de Dieu c. 9. .

lisvomn Schol. 6. Scholæ hic nonnulla pro ſua libertate & An idea

egne ohit eruditione diſputant, quæ breviter indicaſſe fuffi- Dei nobis
Ore lodli ciat. Et Primo quidem valde probabiliter defen- innata.
s Vdck ditur, inditam eſſe ſingulis hominibus ab univer-⸗
Nintme N ſorum Auétore ingenitam & anticipatam Dei
peſerin ideam. Ita colligit Tournely ex Pfſ. 4. v. 4. Si-
rjiuntur. ! gnatum eſt ſuper nos lumen vultus tui Domine. Et
“ unt,1 Joan. 1. V. G Erat vera, quæ illuminat omnem
ntomn ert⸗ hominem venientem in hunc mundum. Suffragari vi-
II Col: dentur Patres, quos longo ordine recenſet Tour-
e ſunt. H nely in præl. Theol. Ex hoc fluit Secundo hanc
geit. · propoſitionem: Deus eſt, notam eſſe per ſe ſecun-
Gnnn et⸗ dum ſe, & quoad nos. Unde Teortio nulli dan- An den-
Ders 0f tur Athei ſpeculative & interne tales, qui nimi- tur Athei.
tem do rum Deum ex animo negent directe &£— expreſſe
Ondelt ſcilicet depoſito omni Divinitatis & Religionis ſen-
ſit ſu; ſed tantum dantur Athei praétice tales, qui
ver % nimirum ita perdite vivunt, ac ſi Deus non eſſet
e Cere quem etiam vellent non eſſe, ne ſcelera ſua ulci-

ſceretur: vel ſolum dantur Athei indireste tales,
qui ſcilicet Deo illa tribuunt vel negant, quæ illi
tribui vel negari non poſſunt, vel idolis aut pu-
ris creaturis ea aſcribunt, quæ ſoli Deo funt pro-
pria. Ulterius Quarto ſequitur, Exiſtentiam Dei Exiſtentig
à prior demonſtrari non poſſe, quia Deus utpote Mei a
neceſſitate ſuæ naturæ exiſtens nullam exiſtentiæ priori de=
ſuæ cçauſam habet, & demonſtratio petita ex Idea monſtrari
K 5 Dei neguet.

ficorun
e Deohdi,

154 Caput I.

Dei nobis congenita non eſt a priori, cum hæc
idea ſolum fit effectus a Deo tanquam cauſa effi-
ciente profluens, adeoque non eſt, niſi a poſte-
riori, a quo Exiſtentiam Dei probari patet ex

Sap. 13. v. 5. A magnitudine ſpeciei & creaturæ

cognoſcibiliter poterit Creator horum videri. Et
Rom. r. v. 20. Inviſibilia ipſus a creatura mundi
ver ea, quæ ſabta ſunt, intelletta conſpiciuntur.
Exiſtentia igitur Dei non ſolum ad fidem, ſed
etiam ad ſcientiam ſub diverſis motivis ſpectat.
Denique ex his Quinto ſequitur, non dari gno.
rantiam invincibilem & inculpabilem de exiſten-
tia Dei etiam apud barbaros & agreſtes, Sap. 13.
v. 9. & enim tantum potuerunt ſcire, ut poſſent
æſtimare ooau, quomodo hujus Dominum non
facilius invenerunt? Et Rom. I. v. 20. illi qui igno-
rant Deum, dicuntur inexcufabiles, ſcilicet quia vel
per inditam fibi Dei ideam, five per rerum cor-
porearum contemplationem ſummi Boni notitiam
facile ſibi comparare potuerunt.

Ignoran- Sckol. 7. Ex his ſequitur non dari ignorantiam in-

tia einvin-
cibilis Dei
non da-
tur.

vincibilem & inculpabilem de exiſtentia Dei etiam
apud barbaros & agreſtes, id quod patet Primo
ex Sap. 13. v. 9. di enim tantum potuerint ſcire,
ut poſjent &ſtimare ſæculum, quomodo hujus Domi-
num non jacilius nvenerunt. Et Rom. I. v. 20.
illi qui ignorant Deum, dicuntur inexcuſabiles.
Secundo idem docent P. P. Dei opinionem inſitam
omnibus docet S. Juſt. apol. I. Clemens Alex. in
prorept. inſtillatung divinitus influxum Dei no-
titiam vocat. Tertull. in apologet. cap. 17.
Tertio ſi daretur invincibilis ignorantia Dei homo
etiam ſceleſtiſſimus tantum peccati philoſophici,
quod eſt actus disconveniens rectæ rationi, non
vere peccati theologici, quod ſimul eſt transgreſ-
ſio legis Divinæ, reus foret, id quod Alexander
VIII. damnavit. Sane ignorantia Dei a quocun-
que facile tolli poteſt, unusquisque enim prædi-
tus eſt ratione & intelligentia, qua per rerum

corporearum contemplationem primæ cauſæ no-
titiam

ND

ffam ſib
in Hlris
lil audit
tor, Nro
Tiis e
Cenn hatn
Pllem oo
dexeniet
nio
Preſerin
batu, 1
cenontnti
Lätktten
N Nee⸗
d conle
Ler tann i
tuntut, e
ne Dhio
otelt,

Onnnimnoce
tltiyum.
Gieſtur
ium expr
60 Keb. 1)
Atem et,
lan her o
Vens
ed eſ 4
Ohnhünn 1
ln enont
Cnni, Nr
1 omnim
Dun & n
lvinam
Uſn ſi.
Ninis:

kngt

4

De Deo, Divinirgue ejus Attributir. 155

“ titiam ſibi comparare poteſt. Wec obſtat I. Puer
in ſylvis enutritus vel apud Atheos educatus ni-
t, niin hil audit de Deo, nec de ejus exiſtentia inſtruli-
Chii tur, Ergo invincibiliter eum ignorare poteſt. &eſo.
6 Din Talis puer ſi lumen rationis illi illuxerit, & vo-
un tiin . cem naturæ audire, vel mundum hunc aſpecta-
Ctglunl ti bilem contemplari voluerit, in cognitionem Dei
toſiir deveniet. II. Multi adeo rudes ſunt, ut ratioci-
2d ſcen⸗ nio ad cognoſcendum Deum vix uti pofſint,
notiniͤet præſertim cum argumenta ejus exiſtentiam pro-
non Euiß bantia, juxta nonnullos non ſint evidentia &
em een⸗ demonſtrativa, & aliqui ob ſua ſcçelera in tantam
eles, cæcitatem labantur, ut ad cognitionem Dei affur-
e, gere nequeant. Ke/p. Nullus eſt tam ſtupidus,
Domitum! ut ad conſcientiam intimam attendere non poſſit,

o Uignig nec tam ſceleſtus, ut omni lumine naturali deſti-
iet en tuatur, per quod ſine tali evidenti demonſtratio-
get tem ne Philoſophica exiſtentiam Dei cognoſcere
Nos poteſt.

Schol. 8. Ex dictis (G. 40.) inferimus Aſeitatem Aſeitas

nie omnimodam eſſe gradum Eſſentiæ Divinæ conſti- / gradus
dh tutivum. Nam Exod. 3. v. 14. Deus interroganti eſſentic
Moyſi reſpondit: Sum, qui ſum. Et Apoc. I. V. 4. Dei.
ieh dicitur: Qui eſt, qui erat, & qui venturus eſt. Hoc
lom, ipſum exprimit nomen proprium Dei 3)0) (§.
imnexcli 46. Sch. I.) Et communius tenent Patres. Ratio
inen autem eſt, quia Aſeitas eſt quid primum in Deo,
mens nam nec cauſam, nec radicem nec principium ha-
xum De! bet, Deus enim non aliunde eſt a ſe, quam quia
get. ei⸗ hæc eſt ejus Eſſentia. Deinde Aſeitas eſt fons
tia Dei omnium perfectionum Dei, quas ex illa in decur-
rünng ſu demonſtrabimus. Denique diſtinguit Deum ab
nt onmni, quod non eſt Effentia Divina, quippe Aſei- .
el tas omnimoda excludit omnem cauſam, Princi= .

Nenke pium & radicem, adeoque diſtinguit Eſſentiam
. Divinam a ereaturis, quæ ſunt ab alio tanquam
cauſa ſui: diſtinguit eam ſuo modo ab Attributis
„e Divinis; quæ ſunt ab Efſentia Divina ſeu radice:
eg „ Qdiſtinguit a Perſonalitate Filii & Spiritus S. quæ
ii⸗ ſund

156 Caput I.

ſunt ab ea ceu Principio, Perſonalitas vero Pa-
tris eſt a Natura Divina ceu radice. .

Deus exi- Ens a ſe rationem exiſtentiæ ſuæ habet

NRiit per in ſeipſo (H. 41.) habet ergo illam vel in exi-
AWeutlam ſtentia ſua, vel in Eſſentia: ſed non habet
Juam. ijllam in fua exiſtentia, alias enim exiſteret,
quia exiſteret, quod dici nequit. Ergo ha-
bet rationem exiſtentiæ ſuæ in ipſa Eſſentia
ſua, ita ut non aliter ſit poſſibile, niſi ut
exiſtat, ergo Deus exiſtit per eſſentiam ſuam.

K. 43.
Deus ne- Quodcunque Ens non aliter eſt poſſibile
ceſſario niſi ut exiſtat, illud abſolute neceſſario exi-
.tt. ſtit, uti patet ex definitione abſolute necel-
ſarii: ſed Ens a ſe abfolute neceſſario exiſtit
(H. 42.) & Deus eſt Ens a ſe (J. 40. & J. 41.

Schol. 3.) Ergo Deus abſolute neceſſario exiſtit.

Et hinc
F. 44.
Deus eſt Deus eſt omnino immutabilit. Ita Pyimo te-
immuta- ſtatur S. Scriptura Mal. 3. v. 6. Ego Vominus

bies. & non mutor. Jac. I. v. 17. Apud quem non eſt

transmutatio. Deinde Deus non mutatur
quoad exiſtentiam ſuam, & vitam Exod. 3.
v. 14. Ego ſum, qui ſum. I. Timoth. 6. v. 16.
Qui ſolus habet immortalitatem. Nec quoad
cognitionem. Heb. 4. v. 13. Omnia nuda &
aperta ſunt oculis ejut. Nec quoad decreta
voluntatis II. 46. v. 13. Crdkue⸗ meum ſtabit,
Gommie voluntar mea fiet. Secundo ohaͤt hon
idem

Vel.

ilem tnti
DDoolute
4Dblohore
ſe haber

Khol. In
2Anals
colt le
themnt
Mlnton
Meeatet
Carent
lerpo
un moo
Cnmen
e oll
uteri.
Werum
Negari
Phane n
tatio,
non 0
non ve
Vero tri
tüm in
geunt,
do
Ms 11
tnnm, i
Mutür ad
1d Neren
id,
Varie
tun in
tita eſt

t,tr
ber itte
de termn
ſerd

De Deo, Divinitque ejus Attributic. 157

liu eni idem ratio. Ens a ſe eſt immutabile, quia
„, abſolute neceſſarium eſt (H. 43.) nam quod
abſolute neceſfſarium eſt, nullo modo aliter
ſe habere poteſt; ergo Deus eſt immutabilis.

4

e ſirt⸗ Schol. Immutabilitas eſt negatio omnis mutationis Solvuntus

An welne actualis & poſſibilis. Stoici teſte Origene 1. 3. objectio-
ſed nt cont. Celſum, Deum mutationi obnoxium eſſe ſta- nes.
MN⁵ tuerunt. Sociniani vero & Vorſtius non quidem
muI nfit mutationem in Deeratione ſubſtantiæ, ſed ratio-
it. Wol ne decretorum admittunt. Falluntur ex eo, quod
ipſalle obſervent, Deum de non creante mundum, fieri
Pbile, A in tempore creatorem: Deum modo diligere ju-
e, ſtum modo averſari peccantem: de non homine
lun/ factum eſſe hominem; eſſe denique liberum, adeo-
que poſſe velle & nolle creare mundum, & ſic
mutari. Verum notandum eſt, mutationes, quæ
ol merum involvunt reſpectum ad creaturas in Deo,
er k hal negari non poſſe: ſed hæc ejus immutabilitati
petelatoe plane non officiunt, ſic enim nulla fit in Deo mu-
lolutep tatio, ſed tantum in creaturis, adeoque Deus ex
ceſtatioen non operante ſit operans transeunter extra ſe,
“L non vero immanenter intra ſe: ex operatione
N 1 vero transeunte nulla fit in Deo mutatio, ſed tan-
1 tum in creaturis, quæ a non eſſe ad eſſe tran-
seunt. Deus eundem hominem modo diligit,
modo odio habet ratione diverſorum effectuum,
quos ad extra producit, non vero ratione affec-
lta Niu tuum: immota enim Dei fubſtantia prout termi-
Helr natur ad hominem juſtum, eum diligere; pront
mnen ad peccatorem, eum odiſſe dicitur pro vario ſta=
n tu, in quo hamo eſt: ficut ſol idem manens pro
Non “ varia diſpoſitione ſubjecti ceram miquefacit, & lu-
tanmn Un tum indurat. Humanitas afſumpta a verbo mu-
vothe1 tata eſt in melius, ſed Divinitas nil novi acqui=

Nr Kyit, nil fui perdidit. Denique etſi Deus liber
ſit, non tamen poteſt mutari, quia actus ejus li-

ig b . 8
len Ee ber internus ſolum poteſt eſſe vel non eſſe ratio-
nbga ne terminationis intrinſecæ ad extrinſecum, non
, Ml / vero ratione entitatis, nec ratione ſolius puræ

ter⸗

Deus
aternus
eſt.

158 Caput I.

terminationis extrinſecæ, quæ aétum intrinſece
liberum conſtituere nequit. Cæterum concordia
libertatis Dei cum ejus immutabilitate ſemper ſa-
cratiſſimum ænigma intellectui creato manebit;
Quia vero Deus eſt immutabilis, ideo

D. 45.
Deur æternus eſt. Ita Primo docet S. Scrip-
tura Pſ. 101. V. 28. Tu autem idem ipſe es, &
anni tui non deficient. Et Pſ. 89. a ſœculo ut-
qut? in ſæculum tu er Deur. Secundo Ratio eſt:
Quidquid nec habet principium, nec finem,
eſt æternum, ex definitione æterni: ſed Ens
a ſe nec principium, nec finem durationis
habet, quia propter abſolutam neceſſitatem
ſuam non poteſt non efſe, (G. 43.) Ergo
Deus eſt æternus. Deinde Ens immutabile
debet eſſe æternum, nam ſi non caret princi-
pio, mutatur de non eſſe ad eſſe; ſi non ca-
ret fine, mutatur de eſſe ad non eſſe; ſed
Deus eſt omnino immutabilis (G. 44.) Ergo
eſt æternus.

Solvuntur Schol. Sociniani æternitatem Dei varis temporum

obje io⸗=
nésS doci⸗
Ferm.

differentiis ſubjiciunt. Sed cum Deus ſit æternus
(F. 45.) & ſimul immutabilis (§. 44.) patet &ter-
nitatem ejus ſine omni ſucceſſione eſte: & nul-
lius ponderis funt, quæ contra æternitatem Dei
ſine ſucceſſione opponuntur. Nam I. quamvis Deo
tempus præſens, præteritum & futurum Apoc. I.
v. 4. tribuitur, hoc tamen ſolummodo dicitur;
ſi quando eum ad tempus noſtrum referamus; un-
de nulla in Deum ſucceſſio interna redundat-

*II. Eternitas Dei ſuſcipit magis & minus non in-

trinſece, ſed extrinſece & connotative, quatenus
plura tempora æternitati reſponderunt, quod eam
tam parum mutat, quam parum mutatur arbor .
ripa

Vel

iem i
ſuccellex

Den
Frimo 5.
Primmy6
ſum ube
Cedlt uto
nullun e
lumetgin
Coligens
telt Deo
e rtern
Il Nrter
Dllet non
ll, erg
ve cumn

Dur
noe yino
Deotihit
1.24. Jui,
Uniuf aut

Cens:
n ſt totin
ttitio:

Unt ee ge

De Deo, Divinisque ejus Altributit. 159

aun i ripam fluminis plantata, quod a pluribus aquis
ſeninn ſucceſſive alluatur. Ex æternitate Dei ſequitur.
tate ſenſen
CfedtO th .
ileo §. 4⁰.

Deus eſt Primus & Ultimus. Hoc aſſerit Deus eſt
Primo S. Scriptura Apoc. I. v. 17. Ego ſum primus &
eet58 rimus & Moviſſmur. Et Apoc. I. v. 8. Ego ultimus.
iniſem Jum à & a, Frincipium & finit. Secundo ac-
g. nſuuh cedit ratio, nam Primum dicitur, ante quod
utodene nullum eſt aliud, & Ultimum poſt quod nul-
lum eſt aliud. Cum igitur æternitas tanquam

ui conſequens aſeitatis (H. 45.) ſicuti ipſa aſei-
enn d t48 ſit Deo eſſentialis, Deus non poteſt non
n etin eiſe æternus, ac proinde ſicuti fuit, cum ni-
6)4 hil præter ipſum exiſteret, ita etiam non
umme Poſſet non ſupereſſe, licet omnia annihilaren-

tur, ergo Deus eſt Primus & Ultimus: adeo-

ter —2,:
n que cum oriri & interire non poſſit,
non ele⸗
F. 47.

Deus eſit Ens ſimplex, & Spiritur. Patet Deus eſt
rem hoc primo ex S. Scriptura quæ ſimplicitatem ens Am-
Desh Deo tribuit, dum Spiritum eſſe docet Joan. 4. bipit
) e v. 24. Jpiritur eſt Deur. Et 2. Cor. 3. v. 17. αα
ne det Dominus autem Spiritus eſt. Unde merito de-
– finit Concilium Lateranenſe IV. cap. Ermi-
n ter: Una eſt Dei eſſentia, ſubſtantia ſeu Na=
non, 6 tura ſimplex omnino. Secundo ex multis Pa-
ekm tribus ſufficiat modo S. Irenæus 1. 6. c. 16.
d dicens: Deus eſt ſimplex & non compoſitus,
L nnnsn cum ſit totus piritus, & tota ratio. Tertio pro-
ee bat ratio: Entia compoſita ex definitione ſua
t ſunt ea, quæ habent partes extra ſe invicem
nnin , . certe

160 Caput 1I. . N.

certo modo connexas, quia eorum partes öImm
componi & ſolvi, adeoque oriri & interire unle (
poſſunt: ſed Deus utpote Ens a ſe propter Ek eſe
abſolutam neceſſiratem, & ternitatem ſuam Aekfi
(§. 43. 45.) nullo modo oriri vel interire els n-
poteſt, quia ortus & interitus non exiſten- ſuam mn
tiam quandam involvunt, ergo Deus non eit ternſme
Ens compoſitum ſed ſimplex, & quidem no- ſinheerru
bilifſimum, adeoque Spiritus, qui juxta un ten
principia Metaphyſica nequit eſſe ens com- An he
poſitum, quod cogitare nequit, ſicuti tamen 1n
ſpiritus cogitat. te
Shol. Spiritus eſt ens immateriale intellectu & H- nean
bera voluntate præditum. Materiam vero cogi-

Amlexi
tare non poſſe, ſed requiri ad hoc ſpiritum, paſ- Wn!

fſim probant recentlores Philoſophi, quorum de- Tallunmn
monſtrationem forte alibi proferemus, pro nunc wenbin
ſufficiat nobis teſtimonium S. Scripturæ affirman- n Denn
tis Deum efſle Spiritum. Porro quia Deus eſt ens , ſen
fimplex, fequitur. I. Deum non eſie extenſum Hie
& corporeum. 2. Eſſe inviſlbilem & non dari nen 1

veram ejus pictam vel ſculptam imaginem. men
3. Eſſe incorruptibilem. 4. Eſſe omnis compo-

ſitionis expertem. 5. Quidquid in Deo eſt, eſſe mden⸗
ipum Deum. Hæc modo per ordinem demon- an
ſtranda ſunt. 8m un
endl
§. 48. Behinm

. 2„ ſtrra
Deus non LDeus non eſt corporeus. Nam S. Scriptura giin

/: corpo- Deum eſſe Spiritum affirmat, ſpiritus vero aſiong
. a corpore in eadem S. Scriptura Matth. g. Wafi
v. 24. diſtinguitur. Idem docent S. S. P. PD. Gmn
Origenes I. I. de Princ. c. 1. S. Gregorius Mi ,
Naz. of. 34. S. Hilarius in Pſ. 129. S. Au- cn
guſtinus 1. 8. de Civ. Dei, c. 5. S. Damaſce= tunge⸗
nus l. I, de fide orthod. c. 4. Ratio eſt: Deus eli
Ens Riran ,
1

De Deo, Divinisqut ejus Attributir. 161

eoln e Ens ſimplex eſt, non compoſitum, ergo cum
Fni aim omne corpus compoſitum ſit, Deus non po-
Saeo teſt eſſe corporeus. Item Corpus eſt quid
tnittkk exteatam habens partes extra ſe invicem;
fvel uom ens ſimplex igitur, quod juxta definitionem
Onon ee, ſuam non habet partes extra ſe invicem, ex-
oeusm. tenſum eſſe non poteſt: ſed Deus eſt Ens
Eiten ſimplex (H. 47.) ergo non eſt quid exten-
,A ſum, & conſequenter non eſt corporeus.

ele asn Schol. I. Deum corporeum finxerunt præter Paga- Anthyre-
nos & Sadducæos Sæculo 4to Seleucus & Her- pomor-

,ſanlin mias, teſte S. Auguſtino l. de hæreſ. n. 46. Item phetaruns
quidam in Ægypto monachi teſte Socrate l. 6. c. 7. læreſis.
intellech Antropomorphitæ dicti. Inſanum hunc errorem
amn veri amplexi ſunt Sæculo 12mo Petrus Abaillardus, &
e ſpieim Sæculo I13tio Almaricus, & David de Dinanto.
d, gun Falluntur ex eo, quod S. Scriptura Deo multoties
enls, Kol membra corporea attribuat. Sed cum S. Scriptu-
itnre ie ra Deum etiam multoties Spiritum dicat, evidens
nia Dens eſt „ſenſum improprium in illis locis obtinere.
eſſe f Hinc tale quid per illa indicatur, quod ſimilitudi-
en & N nem habet cum eo, quod proprie ſignificant, &
tin imm tamen Deo conveniens eſt. Sic facies Dei, inti-
e Onis mam ejus viſionem, oculi exaétam rerum omnium

in Denc notitiam, Aures approbationem precum noſtra-

orcinen rum, manus potentiam, Pedes fortitudinem in
conterendis hoſtibus, & ſubinde immenſitatem,
Brachium robur, Digitus facilitatem &c. pro fub-
ſtrata materia in Deo denotant. Beauſobrius vero
6, qui in hiſt. des Dogm. de Manich. l. I. c. 2. hane
nde⸗ quæſtionem de Dei ſpir cualitate adiaphoram eſſe
Hirius nec ad fidem pertinere probare conatus eſt, a R.
Vra Uut. P. Gazzaniga in Hræl. Th. t. I. docdte refutatur.
elt Schol, 2. Errorem Antropomorphitarum tribuit

6 DM etiam Melitoni Sardenf Epiſcopo Gennadius l. de

n 65 dogm. c. 4. vindicat eum Tournely; ſed P. Berti
. DeN tum Melitonem, tum Tertullianum hujus erroris
accu=⸗

ol 1 Schram Inſiit. Theol. Ibm. . L

Deus eſt
invi ſibilis
oculis cor-
poreis.

Solvuntur
objettio-
nes An-
tropomor-
phitarum.

162 Caput I.

accuſat. Audæum vero ab hoc errore immunem
fuiſſe defendit S. Epiphanius ejus Synchronus hæ-
reſ. 70. Denique ipfum S. Epiphanium apud Theo-
philum Alexandrinum, & Joannem Jeroſolymita-
num Antropomorphitarum hæreſis ſuſpicionem in-
curriffe teſtatur Socrates l. 6. c. 10. Verum cum
S. Epiphanius in publica concione coram Joanne
habita, & in fuis ſcriptis contra hanc hæreſin de-
certaverit, ab omni labe ſeipſum purgavit.

§. 49.
Deur eſt inviſibilis, & oculis corporeis vider:

non poteſt. Ita docet nos primo S. Scriptura

I. Tim. 17. Regi ſæculorum immortali & inwiſi-
bili. Et c. 0. V. 16. Quem nullus hominum vi-
dit, nec videre poteſt. Scilicet oculis corpo-

reis, nam intellectnalem viſionem Apoſtolus

1. Cor. 13. v. 12. aſtruit. Conſentiunt ſecundo
Patres. Origenes contra Celſum ait: Falſo
nobis imponit Celſus, dicent, nos ſperare, ocu-
lie corporeis Deum eſſe viſuror. S. Cyrillus Je-
roſo. Catech. 9. alt: Carneir quidem oculis
Deur cerni non poteſt. Tertio Ratio eſt: Ens
ſimplex eſt invilibile, quia dum partibus ex-
tra ſe poſitis caret, fieri non poteſt, ut ope
radiorum inde procedentium imago ejus in
oculo depingatur, quod tamen ad viſionem
corpoream requiritur: ſed Deus eſt Ens ſim-
plex (H. 47.) ergo eid inviſibilis.
Schol. r. Antropomorphitæ Deum oculis corporeis
viſibilem cenſuerunt: Probant hoc I. quia Deus
ſæpius hominibus cernendum ſe præbuit, uti Ja-
cobo Gen. 32. v. 20. Moyſi Exod. 33. v. II. Sed
Deum in affumptis ſpeciebus ſe videndum præbe-
re poſſe non negamus. II. dicunt objecta corpo-

rea, dum' videntur ab oculo, movent & excitee
,„ P=

.

nt
excitn
Poren
Odjeb
imag
denll
cinii
Eeet

Sin 2
Hilon
6
len §
Mehtiam
le inud
IuE
lem ce
evaſor
uente
aͤng
tianumm
Priori
tens tan
kumm ſit
inpiſidit
ſotta
tinul,
nolnit g
Aids
dieit ele
dorore
N i⸗
14 klne
Teante
ten

De Deo, Divinitguk ejur Attributir. 163

toreimmee Spiritus in nervo optico: ſed Deus eodem modo
Vnchrong excitare poteſt nervum opticum ſicut objecta cor-
Uum ahullk porea, ergo oeulis corporeis videri poteſt. Sed
D enohhfr; objecta corporea videntur ab oculo, dum fſui
fuſpicinan imaginem depingunt in eo, nulla vero Dei imago
0. Venma eſt, uti mox dicemus, unde licet Deus moveret
COlatn un oculi fibrillas, perciperet quidem anima adeſſe
nne hetit cauſam moventem, ſed eam ſenſibiliter non vi=
Pugnit deret.

Schol. 2. Æätate S. Auguſtini fuerunt nonnulli etiam An S§. Au-=
Epiſcopi, qui afſerebant, in altera vita fore, ut guſtinus

Afforett Deus corporalibus oculis videatur. Hanc opinio- Deum
95 Klft nem S. Auguſtinus ep. 92. refellit, veramque de- corporali⸗
uu, mentiam appellat. Sed cum quidam Epiſcopus ter vidert
7ſoitun de inuſta per Auguſtinianam epiſtolam ſententiæ poſſe do=

ſuæ nota conquereretur & diceret, poſt genera- cuerit.

deligb lem corporum reſurreètionem carnales oculos
henn Apofi evaſuros fpirituales & alterius naturæ, & conſe-
entugt /n quenter. ad videndam in ſe Divinitatem idoneos3
im it S§. Auguſtinus ſcripit epiſtolam 148. ad Fortuna-
e, tianum, in qua veniam enixe precatur, ſiquid in
t 6 priori epiſtola acerbius a ſe ſcriptum fuerit, repe-
CN tens tamen, redta fide tenendum eſſe, quod Deus,
id cum ſit incorporeus, ſit omnino oculis carnalibus
atio A? inviſibilis. An vero poſt reſurrectionem corpora
hertti⸗ futura ſint alterius naturæ, ita ut efficiantur ſpi-=
,n ritualia, propter Epiſcopum illum commotum
te 4 noluit definire, ea tamen argumenta profert
nate quibus het opinio invicte oppugnatur, quam
A r dicit eſſe tolerabiliorem, illa, quæ putat oculis
s el corporeis Deum videri poſſe, & pollicetur ſe de
8 hoc corporali Spiritu alibi tractaturum; quod
etiam præſtat ep. 147. & l. 22. de Civ. Dei c. 29.
elſs ita tamen ut ſemper propendeat in ſententiam
wel negantem hoc corpus ſpirituale, de quo tamen
enn diſputandi libertatem unicuique relinquit.
6,49.
igendun
. Otſeh A
ent Cad L 2 R 562

164 Caput I.

H. 50.

Deus per Cùm Deus ſit Ens ſimplex, per nullam
nullam piblam, ſculptamve imaginem vere repræſentari
imaginem poteſt. Unde Iſaiæe 40. v. 13. dicitur: Quam
vere v“ imaginem pvonetis ei? Et S. Paulus Rom. I.
aaanf. v. 23. gentiles increpat, quod Deum incor-
ruptibilem imaginibus rerum corruptibilium

reprzæſentare auſi ſint. Unde etiam Deus

Judæis ad idololatriam maxime proclivibus
ſevere prohibuit Exod. 20. v. 4. ne more
gentium ceterarum ullam ipſius imaginem
facerent. Voluit enim Deus, ut idololatriæ
occaſio populo ſuo eriperetur. Ratio ſub-
ſcribit: imago enim alterius eſt ens alteri

ſimile eo fine factum, ut alterum repræſen-

tet. Omnis vero picta vel ſculpta imago
cum ſit aliquid extenſum, ens extenſum
etiam repræſentat, Ens ergo ſimplex per
nullam pictam vel ſculptam imaginem re-
præſentari poteſt: ſed Deus eſt ens ſimplex,
ergo per pictam vel ſculptam imaginem pro-
ut eſt in ſe repræſentari nequit. .

Bene vero Schol. Licet autem Deus per imaginem nequeat re-
per figu- præſentari, quia tamen nil obſtat, quin ea, quæ

ras hiero- in Deo funt, per res materiales propter aliquam

glvyphicas. ſimilitudinem generalem indigitentur, ex iisque
figura quædam, quæ pingi vel fculpi poſſit, com-
ponatur, Deus, vel quod in Deo eſt, per figu-
ras hieroglyphicas repræſentari poteſt. Ipſa
S. Scriptura nobis hic facem præfert: ut viſiones
Ezechielis c. I. v. 25. C. Z. v. 33. Cc. L. v. 2. omit-
tamus, Deus in viſionibus liaiæ c. 6. v. I. &
S. Joanni Apoc. 4. v. 2. inſtar hominis in ſolio
excello & magnifico ſedentis apparuit. Non eft
hæc Dei ipfius imago, ſed ſymbolica dominii ejns

Ein
Quan
mus,
0ro
Vero

Mu
puhe
U. 1.
mvptib
ex,
e corr
Dens we
Ped,
40))er⸗
exiſtere

Ml
negnit e
muateria
Dlci non
Dore & 4
ing er
Onnnis n
Cilentan
ocumn
ſtns ex
tin 1
fentin
lun gni⸗
Mlire

De Deo, Divinirque ejus Altributix. 165

& imperii in omnes creaturas repræſentatio.
Quando igitur nos etiam Dei imaginem forma-

1 ul mus, ideo tantum facimus, ut quomodo Deus
flhrifti pro captu hominum imbecilli apparuerit, non
W vero quam figuram habeat, adumbremus.
lus Nn
Deunn in H. St.
rrupthilr . . .
etiam Deus eſt incorruptibilir. Sacra quippe Scri- Deus eſt
Pprocligg ptura Deum zαπ νει vocat. I. Tim. I. v. 17. incorrup-
n Rom. I. v. 23. Ratlo eſt. Ens fimplex eſt in- tibilis.

B inon (orruptibile (H. 47.) Deus autem eſt Ens
titadan fimplex, ergo eſt incorruptibilis. Deinde
tr“ Pper corruptionem ens cefſſat exiſtere: ſed
A ens N Deus nullo modo exiſtentiam ſuam perdere
„pPpoteſt, cum æternitas Deo ſit eſſentialis (§⸗

ſe reſ
4 * 4⁰.) ergo per corruptionem non potelt ceſſare
4 ene exiſtere.
ſnpeal §K. 52.
iginen Nulla datur in Deo compoſitio. Sic Deus Non da-
6 1 . .
ens ſun nequit componi ex materia & forma, quia tur in Deo

Pagien materia eſſet quid diviſibile, quod Enti ſim- compoſi-
t. plici non convenit. Nequit componi ex cor- o.
enee pore & anima (§.47. 48.) Non eit compoſi-
„qme tus ex ſubjecto & accidentibus, quia dum
w omnis mutabilitatis expers eſt, (H. 44.) ac⸗
, e cigdentia interna mutationem inferentia in eo
ioſn , locum habere non poſſunt. Nec eſt compo-
, N, ſitus ex eſſentia & exiſtentia, ita, ut poſte-

rii, rior a priori ſit ſeparabilis, quia per efſen-
a6 tiam ſuam exiſtit (§. 42.) ipſa Eſſentia exi-
e6 ſtientiam involvente. Nec ex actu & poten-
nui , tia; quia in Ente perfectiſſimo nihil potentiæ
paſſivæ & perfectibilis concipi poteſt.
s d

L 3 Schol.

166 Caput I.

Schol. Ex his patet, quod Deus etiam non poſſit
venire in compoſitionem alterius per modum par-
tis intrinſecæ, uti cenſuit Almaricus, qui Deum
ſtatuit eſſe animam mundi, & ſingulas ejus par-
tes informare. An vero in Deo poſſit admitti
compoſitie ex genere & differentia Scholæ diſpu⸗
tant.

H. 53.

Quidquid Quia igitur Deus eſt Ens ſimplicifſimum
2 in Deo, omnis compoſitionis realis expers (§. 52.) in
Zeus eſt, eo non poſſuat eſſe res realiter a ſe invicem
diverſæ. Tales enim ſi adeſſent, adeſfet com-
poſitio quædam realis, & ille non eſſet Ens
fimpliciſſmum. Unde recte formatur hic Ca⸗
non: Quidquid eſt in Deo, illtud eſt ipſe Deur.
Attributa Quare Attributa Divina nec ab Eſſentia di-
Divina ab vina, nec inter ſe realiter tanquam plures res di-
Eentia verſæ diſtinguuntur. Nam Primo Eſſentia Di-=

ecter. vina & Attributa de ſe invicem in abſtracto in

fiinguun- S. Scriptura prædicantur Joan. 14. v. 6. Chri-

ſtus de ſe ait: Ego ſum via, veritas & vita.
I. Joan. I. V. 5. 7. dicitur Deus in luce, &
ipſa lu eſſe. I. Cor. I. V. 24. dicitur Chriſtus
Dei virtur & Dei ſapientia, non vero tantum
in concreto, vivens, ſapiens, verus. Se-

cundo hæc eſt doctrina Patrum. S. Auguſtinus

I. 7. de Trin. c. 3. ait: Deus ſecundum quod ſa-
pientia eſt, & Eſſentia. S. Fulgentius in reſp.
ad Ferrandum: Qaret hoc eſz Catkolicæ veri-
tatis, us cum in Deo Divinitatem, Magnitudi-
nem, Bonitatem, Virtutem nominamus 2n0n
in iſtis diverſis nominibus quæœdam diverſa. s
unum illud, quod eſt eſſentia & natura certiſime
noverimur. Tertio ita definiunt Concilia. Con-
cilium

N.

llum B
ti cſe
gari,
tar. Et
tio Then
Vidat,
ſenluebl
Denige
2 lIll1
Tylline 0
lin al
G in
Nier, S
ſugilleti
Unitae
ll lihet
ſuhe
Quartoh
Kumum:
ſe & ab

fret hen

tun er h
ntine oe
ger eſt (
Zhuntar.
8 3. 41
rſta pe
Amnn
elim ins
tur, Uti
Er hui
DMlueliai

. E

De Deo, Diviniegue ejus Attributir. 167

nI cillum Rhemenſe a. 1I148. art. I. ſtatuit: Cre-
1 nond dimus & confitemur ſimplicem naturam divinita-
1,ila tis eſſe Deum, nec aliquo ſenſu Catholico poſſe ne-
uns eun gart, quin Divinitas ſit Deus, & Deur Divini-
Doke ar. KEt Engenius III. prohibet ne aliqua ra-
ie ctio Theologica inter naturam & Perſonam di-
vidat, neve Deus Divina Eſſentia dicatur ex
ſenſu ablativi tantum, ſed etiam Nominativi.
npleſcinn Denique Concilium Lateranenſe IV. definit:
G a. 121I. cap. 2. Nor ſacro & umiverſali ap-
1le in Pprobante Concilio credimus & confitemur, quod
dehetin una gucdam ſumma rer eſt incomprehenſibilis qui-
on eſatu dem & ineffabilis, guck veraciter eſt Tater, &
utut d Eilius, & OSpiritur J. Tres ſimul Lerſonæ, ac
inel lingillatim quœlibet earundem. Et ideo in Deo
TLirinitas eſt ſolummodo, non quaternitas, quia
1, Mn quæœlibet Trium Perſonaurum, eſt illa res, videli-
utin cet ſuhſtantia, Eſſentia ſive Natura Divinu.
hen Quarto Ratio eſt, quia Deus eſt Ens fimplici-
e ſüimum: ſed ſi Divina Attributa realiter inter
evil ſe & ab Eſſentia Divina diſtinguerentur, non
iné foret Deus Ens ſimpliciſſimum, ſed compofi-
SN tum ex Effentia & Attributis, quia cum ſint
tue intime conjuncta, adeſſet diſtinétorum unio,
en quee eſt compoſitio: ergo realiter non diſtin-
em gyuuntur.
SA 3. Ad Eſſentiam tamen Divinam Attributa Eſſentia
cun non ita pertinent, ut illa ſine Attributit, & unum tamen ſine
tis 4 Attributum ſine alio concipi non poſſit. Primo Aitribu-
Cricee enim in S. Scriptura multa de Deo prædican- 5,

M“ tur, uti juſtitia, Bonitas, Miſericordia &c. tyihutum

mW Et Chrifius ipfe Joan. 16. v. 25. in numero ſne alio
plurali ait: Omnia, quæcunque habet Pater, mea concipi
unt. Ergo plura in Deo concipi poſſunt, pPoteßt.
cli 6 . 4 con-

Alitribu⸗
tum qui
S& quotu-
Plex.

168 Cayut I.

conſequenter unum ſine alio, & ſic poteſt ha-
beri aliqua ſaltem inter ea diſtinctio. Scundo
patet ex Patribus. S. Cyrillus 1. 11. Theſau.
S. Gregor. Niſſ. I. 12. cont. Euno. & S. Baſilius
I. I. contra Eunom. ait: Quidſi omnia iſta ad
unum ſigniſicatum pertineant, neczſſe eſt, ut idem
inter ſe valeant nomina, ut in Polynomiis evenit,
cum Simonem & Petrum & Cepham eundem ho-
minem dicimut. Unde merito Concilium Flo-
rentinum ſeſf. 18. Mos dicimus ſubſtantiam &
Perſonam ſive Hippoſtaſin eſſe idem in re, diſſerre
autem noſtro intelligendi modo. Tertio Ratio
eſt: Cujuscunque Atttibuti notio vel concep-
tus diverſus eſt ab Eſſentiæ vel alterius Attri-
buti conceptu, cum noſtra intelligendi ratio
ſit imperfecta, nec Deus per juſtitiam ubique
efſe a nobis clare & expreſſe intelligitur.
Ergo Eſſentia Divina ſine Attributis, &
unum Attributum ſine alio a nobis concipi
poteſt. 3

Schol. I. Attrihuti nomine illas perfectiones in Deo
intelligimus, quæ noſtro concipiendi modo Di-
vinam Naturam conſequuntur. Attributa alia
ſunt abſoluta, quæ non dicunt ordinem ad ter-
minum: alia relativa quæ hune ordinem dicunt.
Abſoluta alia ſunt modificativa, quæ concipiuntur
ut modi interni & tranfcendentales ſpectantes ad
conſtitutionem Naturæ Divinæ, & pervadunt
omnes perfectiones Divinas, & de illis dici poſ-
funt: Uti, Unitas, Simplicitas, Infinitas, Immu-
tabilitas, Immenfitas, Æternitas, Perfectio, Bo-
nitas, Veritas, Ineffabilitas, Inviſibilitas, Incom-
prehenſibilitas. Alia ſunt adjunfa, quæ conci-
piuntur veluti advenire Divinz Efſentiæ jam con-
ſtitutzæz. Rurſus Attributa modificativa alia ſunt
Poßtiva, quæ perfectiones poſitive exprimnunt &
icun-

Ne

ieuntur
want n0
Perti pe⸗
Wunkur
in etel
ſinitas,
Derns
tur negt
Uethi
Iiern!
gli
üagin
eneri
leleſhns
Mihttin
en in De
enntem,
lenigde
, Filia
Ites Div
4 Eextra
Dredeſtin
Klol 2, 6
Is enm i
Dvinit⸗
Dens et,
Atmaldo
ninm II.
s canſa
nt
Fen
Ad Deun
nltn ii
benen
Doſtan
Uunman!
dun d.
Poncft
ien Cone

rD

De Deo, Divinitque ejus Attribulits. 169

ſieſoret dicuntur affirmativa, quia aliquid de Deo affir-
(tio. at mant non ſolum ex parte copulæ, ſed etiam ex
1 l. Iku parti Pprædicati, alia funt negativa, qu expri-
86D muntur nominibus removentibus imperfeéctiones

in perfectionibus creaturarum occurrentes, uti In-

Cnntig i finitas, unde quando prædicantur de Deo v. g.
Deali Deus eſt Infinitus, ex parte prædicati importa-
nontir an tur negatio finis: hæc autem negatio non debet
llint accipi paſſive ſed active; ita ut effe Infinitum fig-
nificet in Deo ſpecialem perfectionem, eujns no-
onefiunkt men, quia in vita neſcimus, per negationem
iglannt finis exprimimus. Attributa adjuncta funt tripli-
rt r cis generis: alia quaſi facultatem denotant, uti
jty I Intelledtus, Voluntas, &c. alia quan habitum,
,elenomg Uti Juſtitia &c. alia quaſi actionem vel immanen-
ehe tem in Deo „ Uti intelletio. volitio, vel tran-
Akilbäit seuntem, uti Creatio, Conſervatio. Attributa
teligenäini denique relativa alia ſunt ad intra, uti Paterni-
hſitimnut tas, Filiatio, Spiratio Activa & Paſſiva, quibus
e imtlg Tres Divinæ Perſonz ad ſe referuntur: alia funt
ttmbts ad extra, quæ dicunt ordinem ad creaturas, uti
obis Prædeſtinatio.

Schol. 2. Gilbertus Porretanus Epiſcopus Pictavien- Gilhberti
ſis eum in quodam Eccleſiæ ſuæ conſeſſu dixifſet, Porretani
a Divinitatem non eſſe Deum, ſed formam, qua opinio.
ikanen Deus eſt, a duobus Eccleſiæ ſuæ Archidiaconis
iendi ee Arnaldo & Calone, & a S. Bernardo ad Euge-
A nium III. in Gallias iter diregentem delatus fuit.

.„ AIt
ordinen, Ejus cauſa in Concilio Pariſienfi a I147. difcufſa
ochenn fuit, ubi poſtquam fortibus fatis argumentis ur-
ne tanef geretur, confeffus eſt Patrem alio eſſe Patrem,
les ſeiin. alio Deum, non tamen eſſe hoc & hoc, cumque
N multa fubtiliter dixiſſet, definitio ad Concilium
le luci, Rhemenſe a. 1148. celebratum delata fuit, ubi
Infnitu, poſtquam eum Eugenius interrogavit, an illam
eil 1. ſummam Eſſentiam, qua tres Perſonas profitemur
bilte⸗ 1, unum Deum, credat eſſe Deum: Gilbertus re-
u, r dn ſpondit: Non. Similiter dum a S. Bernardo in eo-
enten. dem Concilio urgeretur, reſpondit: Forma Dei,
ferien 1 & Divinitas, qua Deus eſt & ipfe, non eſt Deus.

Soachimi
Abhatis.

Gregorii
Pulamœ.

170 Caput I.

„

Quo audito S. Bernardus cum nonnullis Epiſco-
pis ſymbolum fidei adornavit Gilberti erroribus
oppoftum, quod ab Eugenio & Concilio appro-
batum fuit, cui ipſe etiam Gilbertus conſenfi,
& depoſito errore veniam conſecutus fuit. Ita
S. Bernardus refert ſerm. 90 in Cantica, & Otto
Friſinguis paulo propenſior in Gilbertum, de quo
tamen morti proximus doluit. Gilbertus igitur
diſtinxit realiter inter abſtracta & concreta in
Deo, ita ut Divinitas non ſit Deus, ſed tantum
forma, qua Dens eſt; an vero Attributa abſoluta
ab eſſentia Divina realiter diſtinxerit, quæſtio eſt
inter Theologos, de qua vide Petavium & Gotti;
ſane S. Bernardus ſerm. 80. cit. hujus erroris eum
arguit. Joachimus Abbas non veram in Diyvinis
unitatem, ſed collectivam tantum admiſit, ſimi-
lem ei, qua multi homines unus populus dicuntur.
Ejus libelius a Concilio Lateranenfi IV. damna-
tus fuit: Auctor tamen heæretici notam effugit,
quod ſua ſeripta judicio Eccleſiæ ſubmiſerit. De-
nique Gregorius Palamas Epiſcopus Theffaloni-
cenſis Græcus Schismaticus Sæculo ato Efſen-
tiam Divinam ab energia ſeu Attributis Divinis
ſecundum rem diſtinxit, en modo, quo ſplendor
ſolis, licet ſoli coævus, ſubſtantia tamen ſolis
dici non poteſt. Patres, quos pro ſuo errore
citant hi Scriptores, agunt contra Eunomium,
& ſolam diſtinctionem rationis, non vero realem
aſtruunt.

Aetii -= Schol. 3. Aetius & Eunomius Arii ſectatores Sæcu-

reſis.

1o 4to nullam inter Effentiam Divinam & ejus
Attributa diſtinétionem nequidem rationis ratioci-

natæ admittebant: unde hæc abſurda inferebant:

I. cum nomen Ingeniti idem formaliter ſonet, ac
Deus, Filium in Divinis non efſe Deum, quia
non eſt Ingenitus. 2. Dicebant ſe Deum com-
prehendere, qvia qui Deum Ingenitum novit, to-
tum novit. Afferunt pro ſe nonnullos Patres:
ſed illi ſolam diſtinctionem realem a Deo execlu-
dunt.

Schol.

V

l 4. O.
Attribota
tn inter
utüra
Cumm fun
ſimpfiet
enti
liter dlt
ſe, Eu.
tiiin ho
Abrbeat
Alut oet
Eitt onei
lleſe inel
al. 5.
Atrriduta
to, qnan
formali i

tbali Vel
ſilo dio⸗
1 unit, gui

Dnre
Unt⸗ Gleit
er Deun
Eeligorun
Gent . ſ ve
zuen cire
Ton ible efl
Ue Ens in
gni 14

nonnrliei
Cilbert enne
COrclog
bertus aut
ſecutus ii
D
ilbertum, 6
lbertus
4 & Concen
Dens, A
Attribua 460
werit, Cein
Etwwium al
Mujus elrät
Vetam in
Un Mdnilt,
ſoylgsäün
mech Mtr
iei notm
ſe ſikoiet,
ohns Nn
peblo NuE
Attrihuts
do, Gof⸗
antia tn
5 I0 ine
hntta L.
non ſal;

i ſechnos
Priu

De Veo, Divinisque ejur Attributir. 171

Schol. 4. Quæris, qualis ergo detur diſtinctio i .
Attributa Divina & Efentiam „ & lnde ioter Ruz. g.
ta inter ſe. Scotiſtæ reſpondent: formalis ex ,e.
natura rei. Nos dicimus, diſtinétionem’ rationis ia n-
cum fundamento in re, quia licet Deus ſit una & r:
fimpliciſſima res, eſt tamen virtualiter multiplex, ta.
& æquivalet pluribus perfectionibus in rebus rea- D
liter diſtinétis. Ita tamen Attributa Divina inter
ſe, & ab Eſſentia Divina diſtinguuntur, ut Effen-
tia in ſuo conceptu implicite includat Attributa
& includatur ab illis, & quodlibet Attributum “
cludat cœtera; quia quidquid in Deo concipitur
debet concipi ſimpliciter in genere entis infinitum
adeoque ut omnem perfeétionem actu ſaltem im⸗
plicite includens. ””MBMæ

Schol. 5. Ex his inferes, Efſentiam Divinam, &
Attributa de ſe invicem prædicari tam in concre-
to, quam in abſtraéto in ſenſu reali identico, &
formali implicito: Sic vere dico; Deus eſt bonus.
Et: Deus eſt bonitas, Bonitas & Juſtitia, quia
hæc omnia funt quid unum realiter identice.
Non vero de ſe invicem prædicantur in ſenſu vir.
tuali, vel formali explicito; unde in hoc ſenſu
falſo dico . Intelleétus eſt voluntas, Miſericordia
punit, quia in hoc fſenfu diſtinguuntur.

K 54.
Deus eſt ab omnibus aliis entibus independens. Deus eſt

Unde dicitur Rom. II. v. 36. omnia coο Deo, indepen-
& per Deum eſſe. Cum ergo Deus omnium deus.

reliquorum cauſa ſit, omnia ab ipſo depen-

dent: ſi vero ipſe ab ullo reliquorum depen-
deret, circulus oriretur, adeoque non poteſt
non ipſe eſſe ab omnibus independens. De-
inde Ens independens eſt, quod in nullo alio
fationem ſui habet: ſed Deus utpote Ens a
ſe, quia rationem fui in ſeipſo habet (F. 41.)

Deus eſt

infinitus.

172 Caput I.

in nullo alio eam habere poteſt, ergo eſt ab
omnibus aliis independens. Unde

K. 55.

Deur eſt Ens infinitumin. Sacra Scriptura
Infinitatem Dei per magnitudinem exprimit.
Baruch 3. v. 25. MWagnur Dominus, & non
habet finem. Pſ. 144. v. 3. Wagnur VDominut
laudabilis nimie, & magnitudinie ejus non eſt

Eimnir. Ratio eſt: quia Ens infinitum eſt, quod,

quidquid per eſſentiam eſſe poteſt, eſt ſimul:
unde infinitum debet habere omnes compol⸗
fibiles perfectiones ſine ulla limitatione: ſed
tale Ens eſt Deus: nam Ens a ſe, quia eſt
immutabile (H. 44.) non poteſt ſucceſlionem
ſtatuum fubire, conſequenter quidquid per
Eſſentiam ſuam eſt, ſimul eſt, ergo eft inſi⸗
nitum omnium perfectionum ſine ulla limi-
tatione particeps.

Qudæ pver- Schol. Perfectiones vel ſunt fimpliciter, vel ſecun-

Jfekiones

ſint in

eo.

dum quid tales. PerfeRiones ſimpliciter tales, ſive
ſimpliciter ſimplices ſunt, quarum conceptus nul-
lam imperfectionem includit; hæ ſimpliciter &
formaliter ſunt in Deo. Perfefiones ſecundum quid
tales, quarum conceptus aliquid imperfeétionis
involvit, ſunt in Deo eminenter, hoc eſt loco
earum habet aliquid præſtantius. Quia vero Deus
ratione Infinitatis ſuæ, omnes perfectiones illimi-
tate continet actu, hinc fieri nequit, ut vel ulla
perfeétio; vel ullus ejus gradus ut poſſibilis ſine
aétualitate in Deo deprehendatur. Unde Deus
non eſt ex actu & potentia compoſitus. Deni-
que quia Deus non ſolum in ſe, ſed & quoad
captum noſtrum infinitus eſt; ideo
G. 56.

Deut ,
onprefe
Torſton
Ptiſeckon
V. 19. De
Rom ll
ljut. Iue
Nenſe an
ſolun /Y
ſenſct I
dlhroke
liiter ali
en haben
Mra. Nar
).
1S infin
Po enin
1n Lote in
bente on
ſat, etgo
Uenci negl

Riol Letin
toenernt,
noyi, Quan

noVi, dn
Methien

tanmn l
lintinen
inis er
Arun
n füncn

De Deo „Divinitque ejus Attributir. 173

ſ, eun §. 56.
Unte Deus reſpedtu cognitionis creatæ naturalir eſt Deus eſt
incomprehenſibilis. Nam Job II. v. 7. dicitur: incompre-=
Forſitan veſtigia Dei comprehendes & urque ad hemibilis.
vverſeltum omnipotentem reperies. Et jerem. 32.
en m v. 19. Deus dicitur incomprehenſibilis cogitatu.
inen en Rom. II1. v. 33. Incomprehenſibilia ſunt Judicia
hnin, ejur. Unde bene definit Concilium Latera-
Guan nenſe, cap. Eirmiter: Credimus, quod unus
r un ſolus ſt Deus, ternus, immenſus, incompre-
itumetg henſibilir. Idem docent Patres, & præcipue
teſt, du S. Chryſoſtomus contra Anomæos hom. 4.
onnesn ubi inter alia dicit: Dei exquiſitam comprehen-
lmiie ſionem habere non pvoteſt Angelus, aut ulla crea-
D1e, tura. Ratio eſt: Deus eſt Ens infinitum
elt tn (J. 55.) ſed intellectus creatus utpote finitus
i Ens infinitum comprehendere nequit, ad
,end hec enim intellectus infinitus requiritur, qui
ſreul in Ente infinito nullos perfectionis terminos
habente omnia pofſſib lia diſtinctiſſime cogno-
ſcat, ergo Deus ab intellectu creato compre-
Ktr, hendi nequit.
ang Schol. Aetius & Eunomius Anomæorum parens Solvuntur

he imm docuerunt, ab intellectu creato Deum compre- objeſtio-
ſu hendi poſſe, imo Aetius dicebat: Tam Deum nés Ano-
is in novi, quam meipſum, imo non tam meipſum, morum.
en novi, quam Deum. Argumenta eorum a viſione
dide Beatifica petita nil aliud probant, quam beatos
. ſtors totum quidem Deum videre, ſed non totaliter:
,e vigent eum in ſe facie ad faciem, quin totam ejus
e, , latitudinem percipiant, uti conſtat exemplo ho-
e minis per anguſtum foramen coœlum intuentis:
n Ccognofcunt Dei Bonitatem latiſſime diffuſam, quin
onke ſ ejus fundum metiantur, velut is, qui mare in
altiſſima ſpecula contemplatur: omni gaudio- re-
plen-

Deus eſt

174 Caput I.
plentur, quin totam Divinitatem comprehet
Rcuti vos aquæ immerſum totum impletur;, etſi
minimam aquarum copiam recipiat.
K. 52.
Deur immenſus & omnipriſenr eſt non folum

immenſus, vognitione & operatione, ſed etiam intime per
& ommni-
vra ſens.

præſentiam ſuhſtuntialem. Ita primo docet
§. E rre’f. 138. v. 7. Ji aſcendero in .
lum, tu illie es, ſi deſcendero in inſernum, 1
Jer. 23. Cælum & terram ego implro. inicit
Deus. Ratio eſt ſecundo: Deus infinito intel-=
lectu ſuo omnia præterita præſentia & Prnn
& omnes cogitationes noſtras ſemper ſi
repræſentat, Ergo omnia illa ſunt Deo ax⸗
ſentia, & Deus cognitione omnibus i is
præſens eſt, quod magis patebit ex ſequen-
tibus. Deinde ſicuti res in creatione extra
Deum ad actualitatem dednétæ ſunt per
actum Divinæ voluntatis Apoc. 4. v. e ein
Deus eas per continuum illum actum con er⸗
Vat Pfſ. 148. v. 5. Hebr. I. V. 3. ſine qua con⸗
ſervatione exiſtentiam ſuam conſervare uen
poſſent: item ad actiones omnium Deus ſer
concurſum generalem ſemper concurrit, ine
quo nulla creatura agere poſſet Act. 27. 8
28. Ergo Deus in omnes creaturas conkinu,
operatur, adeoque illis præſens eſt operatio

ne. Denique Deus eſt Ens ſimplex, & infi-

J. 55 leoque ia p⸗ non
nitum (H. 55.) adeoque, quia Partes
habet, ( enti totus præſens eſt: les
totus Deus ſine ipſa Divina ſubſtantia concip

non poteſt, ergo ſecundum ſubſtantiam ſuam

ſive ſubſtantialiter omnibus creaturis d

N.
l. 1.

immmenſit
ſetia di
inſe tale
Deus ſit
eriectio
los durat
ſectiones
ullos e
AAnitt,
ile ey hor
nniptrle,
elentinn
lls e
ſan in cte
rtinn 0e
nenitas d
cmdeder
edn
ſcd inre
exiſtenti
e 40 Ie
no Ante
ol 2, 3
Eeprern
Cirzin
DMriltte
1 66 Nit
en
be non
kinn
Vne le
ad hi⸗
Nrol
Deitnr ei
nln
4Ieg, ſen
ſkkttine
anen

De Deo, Divinitque ejus Attributit. 175

inehetn Schol. I. Omnipræſentiam Dei etiam nonnulli ex Immenſi.
nhlenn e immenſitate ejus demonſtrant, quam ab omnipræ-tas an
ſentia diſtinguunt, nam immenſum dicitur, quod iden, cum
in ſe tale eſt, ut metiri ipſum non detur: cumque omniprœ-

Deus ſit Ens infinitum (S. 55.) & hinc nullos ſentia.
perfectionum ſuarum limites, & æternum, nul-

AInne los durationum fines (§. 45.) habens, cumque per-
igiee fectiones Divinæ ſint ipſe Deus, ſequitur, quod
. nullos nec intenſionis, nec extenſionis terminos
7imo admittat, & immenſâs, & omnipræſens ſit. At-
nin que ex hoc inferunt, ante mundi creationem Deum
ernun, ii omnipræſentem dici non potuiſſe, quia cum per
rln. N præſentiam operationis præſens ſit ereaturis, dum
ninitoine in illas operatur, hinc modo in creatione, per
Elte quam in creaturas operari incepit, illis per præ-
na E ſentiam operativam præſens efie cepit, licet im-
ſanper menſitas ſubſtantialis ei etiam ante creationem
int Deoſe competierit. Noli tamen concludere, mutationem
lntibs1 ideo in Deo factam fuiſſe. Non facta eſt in Deo,
it er ſed in rebus extra Deum exiſtentibus, quæ ex non
ſneenn exiſtentibus exiſtentes factæ ſunt, hinc in relatio-
telnei ne ad res exiſtentes Deus vocatus fuit præſens,
r Uun . quo ante creationem nomine non gaudebat.
4 Vnn Schol. 2. Immenſitatem ſive omnipræſentiam Deo Objeftio-
Atun detraxerunt Samaritani, qui anguſtiis Templi in nes Sa-
ſne euc Garizim: & Judæi, qui in æde Hieroſolymitana, marita-
nletint Divinitatem concludehant teſte §. Hieronymo in norum.
. Deuft c. 66. Iſaiæ., Item Valentiniani, Gnoſtici & Mani-

chæi apud S. Auguſtinum I. cont. ep. Fundam.

oncutti c. 2r. Sociniani Vorſtins, & Crellius Deum ubi-
t Att. D que non ſubſtantia, ſed potentia tantum diffuſum
Crus l eſſe docuerunt. Non obſtant omnipræſentiæ Di⸗
8ekt onnl vinæ loca, in quibus Deus in Pſ. 11. v. 5. Ec. in
nlen ; coœlo habitare dicitur.:: hoc enim eo ſenfu dictum
oe “ eſt, quod ibi ſpecialiter gloriam ſuam manifeſtet.
ia ot 4 Dicitur etiam abſcondere faciem ſuam, non exhi-
“ bendo amplius ſpecialia beneficia: dicitur eſſe in
untken Arca, Templo, animabus juſtorum gratioſa ma-
ſunin nifeſtatione & largitione gratiarum, non per ex-
ten cluſionem præſentiæ ſuæ in aliis locis.

§K. 58.

Deus

ands ſt.

176 Caput I.

D. 58.

Ens immenſum, quia infinitum eſt, uni-

cum eſſe debet; Unus igitur Deus eſt. Primo
hoc diſcimus ex S. Scriptura Deut. 6. V. 4.
Dominus Deus noſter Dominus unus eſt: quem
locum etiam citat S. Marcus c. 12. v. 29.
Et I. Cor. 8. v. 4. Scimur, quia nihil eſt ido-
lum in mundo, & quod nullus eſt Deus, niſi

unug. Secundo hoc probant S. S. P. P. S. Ju-

ſtinus l. de monarch. ex teſtimoniis gentilium
hoc probat. S. Irenæus l. 1. adv. kœr. c. I.
ex infinitate Dei. Tertullianus I. 1. comtra
Marc. ex qus magnitadine. Eodem argu⸗
mento S. Auguſtinus I. I. de Trin. c. 3. Uni-
tatem Dei demonſtrat ex ſumma ejus ma-

gnitudine, quæ parem non admittit. Lactan-

tius a ſumma e'us perfectione, cui aliquid
deeſſet, ſi ſimilem ſibi agnoſceret. S. Atha-
naſius 1. contra gent. ex ejus omnipotentia,
quæ alterius Dei opera ad creationem rerum
non indiget. S. Cyprianus de van. Idolo. ex
mundi ordine & regimine, ubi in rebus na-
turalibus unus ſolummodo præeſt. Nobis
Tertio Ratio placet ab Infinitate Dei petita,
quæ ſic proponi poteſt: Non poſſant eſſe

plura entia Infinita, quam unum, hæc enim

erunt perfectione vel æqualia, vel inæqualia.
Si inæqualia, alterutrum non habebit omnes
perfectiones compoſſibiles ſine gradibus ab-
ſolute, adeoque non erit ens infinitum. Si
qualia ſunt, perfectiones illæ vel erunt in-
*ε quales & diſſimiles, & ſic neutrum habe-
bit omnia, nec conſequenter infinitum ern⸗
Ve

3

2

1

ſel erunt
Gkerentes
in guo nun

Ue ron

e, Alis
Cod gon e
Uorheln in
Petfelienbe
I ee p
etnte, 4
ütum nn
Rbhntorun

lentin t

In dec⸗
Berſn
MIIlam
Atels aſe
u elltig
nero o
jlanten

De Deo, Divinirque ejus Attributis. 177

vel erunt æquales & ſimiles ſolo numero
differentes, & tunc nihil aſſignari poterit,
und in quo numero differant, illud enim aſſigna-
A a bile non poteſt eſſe diverſum in utroque En-
elt de te, alias unum infinitum aliquid haberet,
n quod non eſt in altero, quod eſt contra hy-
II potheſin, in qua duo illa entia infinita in
Uinl it perfectionibus æqualia & ſimilia ſupponun-
1D, tur. Nec poteſt eſſe non diverſum in utro-
P.P. % que ente, alias nulla poſſet dari ratio, cur
5genmun infinitum unum habeat hoc v. g. ſubjectum
No,. attributorum, alterum vero aliud, non enim
.I. ℳ ex eſſentia ratio reddi poteſt, ſiquidem neu-
dem a trum ſubjectum utpote ab altero ex hy pot heſi
U non diverſum efſentizæ repugnat: nec exter-
a u; nam ullam rationem ens infinitum, quatenus
it. Din eſt ens a ſe (G. 55.) poteſt admittere: Ergo
ci Ml plura entia infinita quam unum eſſe nequeunt.
t. d Jam vero cum ens a ſe ſit infinitum (F. 55.)
nnien Deus autem ſit Ens a ſe (H. 40. 41. Schol. 8.)
onenkA Deus nonniſi unicus numero eſſe poteſt.

n Sehol. Gentilismus ſeu Ethnicismus dicitur illa Re- Iclolola-

in teuen ligio, qua plures, quam unus Deus, coluntur. triæ origo
l s Populis ad Chriſtum converſis Gentilismus ex ur- & Genti-
e bibus proſcriptus in pagis ſedem fixit, unde Paga- lismi.
Dei M mnismus appellari coœpit, qui etiam a pluralitate
holin Deorum Polytheismus vocatur, illi vero, qui plu-
1, Mrd res Deos colunt, aut præter verum Deum falſos
elivend Deos adorant, qui Idola dicuntur, vocantur Ido-
Peitis lolatræ, H Idololatria eſt religioſus Idolorum cul-
ee tus. Originem Idololatriæ erudita Difſertatione
ndise inveſtigavit D. Camet Labbin Idololatriam jam
hfiiton. ante diluvium invaluiſſe autumant, & fuiſſe unum
vel “ ex criminibus, quibus Deus provocatus aquas
nmmn OOHE diluvii immiſit. Fundant ſe in illo Gen. 4.
Cinnn . V. 2 1.
1

Schram Inſlit. Throl. Tom. I. M.

28 Caput I.

V. 21. ubi de Enos in textu Hebraico ita legitur.

3 — U2 e rn 1. quod ita in-
terpretantur: tunc profanatum eſt invocare in no-
mine Domini, quia verbum 211)71 in hophal
etiam profanare fignificat. Sed enim nunquam
ſignificat profanare niſi in Piel, unde etiam ſep-
tuaginta vertunt gros Wτιιι°s⁵ stαXα⅛τ— svocα
zueis zz Jes iſte ſperavit invocare nomen Domini.
Alii Auctorem ldololatriæ ſtatuunt Thare patrem

Abrahæ. Verum licet hic Joſue 24. dicatur Ido-

lorum ſacris addictus fuifſe, nihil aliud tamen
eruere licet, quam tempore Thare Idololatriam
quidem jam invaluiſſe non vero a Thare primo
introductam fuiſſe. Allii Nimrodo primordia Ido-

tolatriæ alcribunt, qui cultum ignis in Chaldæam

invexille dicitur, ſed vix probant, alios ante
ipfum Idelolatras non fuiſſe. Alii Chamum, Ni-
num alii, ſed fine certis documentis Idololatriæ

parentes aſſignant. Illud nobis cerrum videtur

longe ante Moyſen Idolorum cultum apud Mhgy-
ptios invaluifſe, nam Moyſes eum etiam in Cha-
naanitide, Madian & Moab jam ſupponit, dum
Exod. 20. V. 4. jubet abſtineri a cultu cujuslibet
ſimulacri. Aſtrorum cultus prima gentium ſuper-
ſtitio fuiſſe videtur: ſane Ægyptios, Chaldæos
& Perſas aliasque gentes, ſolem, lunam & ſtel⸗
las pro diis habuiſſe certum eſt. De Ægyptiis te-
ſtatur Diodorus Siculus l. r. eos ſolem ſub nomi-
ne Ofiridis lunam ſub nomine Iſidis coluiſſe. Ho-

mines quippe videntes hæc corpora mündana,

reliquis omnibus excellentiora, & juxta eorum
Philoſophiam animata elſe, Divinitatem illis affin-
gebant: cum enim doctrinam de creatione non
caperent, quam Noe poſteris ſuis una cum vera
de Deo uno, mundi creatione, de Angelis, lapſu
dæmonum, & primorum parentum doctrina tra-
diderat, illamque pro captu ſuo illuſtrarent, ſta-
tuebant, cuncta ex Deo ceu radios ex ſole ema-

naſſe, unde ſolem lunam & cœtera Sydera colere
ccepe-

N

Eepen
conye
Mimot
ered
Perdere
(be in
Nde
Ten d
Aterun
Gucta,
krefet,
Gockiir⸗
eſle, i
hemntio
kunn elle
Fiere,
MNNur
wbe h
Cinn
unt &
Puubant
lenper
Wcati,
N (gres
Dier, N

o Non
ln lube
in
Win
loie 8
Aieanos
Aton
In ee
Unnenns
hibus
Urafcieh,
U

e lrint
Lvocd in r.
ſCentein to
in hon
mm Ulndun
e etin e⸗
ra n 3
nen Doni
hure pame
Gicmmr l
Münd nel
loohtin
Thne onn
inorahr l
in Childen
1 Aios ali
(tumim,
tis NCohn
n al
etium d
fpont,
tium e
b,i,

De Veo, Dioinirgue ejur Attributir. 179

cœperunt. Ab hac purioris doctrinæ corruptione
convertebantur ad contemplationem ſeduétionis
primorum hominum per malum quemdam Spiritum.
Incredibile illis videbatur hunc Spiritum opus Dei
perdere potuiſle, ſi ipſe huic Numini ſubjeétus, eo-
que imbecillior fuiſiet; unde malum hunc Spiritum
que potentem, ac Deum bonum mundi creato-
rem lſibi perſuadebant, & ſie duo ſumma Principia,

alterum bonum, alterum malum in mundum intro-

ducta, & ſimul religioſe culta ſunt, prins, ut bene-

faceret, poſterius, ne noceret. Deinde antiquæ

doctrinæ memores, Angelos a bono Deo creatos

eſie, his putabant demandatam eſſe curam & gu-

bernationem mundi, quia ipfi Deo nimis mole-

ſtum eſle videbatur, cunctis immediate rebus pro-
videre. Hos Angelos ſeu bonos Spiritus, cum

mundum regerent, hominumque fata in ſua pote-
ſtate haberent, creatos quidem, ſed propter offi-
cium ſibi demandatum in Deos converſos puta-
bant & adorabant, eorumque varios ordines aſſi-
gnhabant. Nonnulli enim ſupremo Numini in cœlo
ſemper ut Conſiliarii adeſſe dicebantur, Conſentes
vocati. Hos Ennius apud Apulejum de Deo So-
cratis hoc ordine recenſet: Juno, Veſta, Miner-
Vva, Ceres, Diana, Venus, Mars, Mercurius, Ju-

Piter, Neptunus, Vulcanns, Apollo. Ab his dif-

ferebant dii minores, qui extra cœlum vagari,
& in ſtationibus ſuis excubare credebantur Cum
vero non ſolum Deus bonus, ſed etiam malus
ſuos habere ſatellites & miniſtros crederetur, exin-
de cultus de'monum ne nocerent, fluxit, teſte
Arnobio l. 7. cont. gent. qui cultus antiquiſſimus
hodie adhuc apud Calecutenſes, Japanenſes, Me-

xicanos & Tapujos viget. Poſtquam vero cre-
ditum fuit, Spiritus bonos ſeu Angelos eſſe re-
rum Præides & Gubernatores, horum Deorum
numerus in infinitum crevit, fingulis non tantum

urbibus, ſed & ſocietatibus ſingularis Spiritus
præficiebatur, & tanquam Deus tutelaris coleba-
tur. Unde Jex, 2. v. 28. conqueritur Deus: Pro
MN 2 nlbste-

Non dan-
tur duo
ſumena
ꝓrincipia.

Caput I.

numero civitatum tibi ſunt dii. Quin etiam mon-
tibus, fluviis, aeri, mari &c. divinus ho-
nor, vel potius diis illis præſidentibus exhibe-
datur. Rurſus ipſi homines etiam diis jungeban-
tur, qui aut bello & virtute fortes, aut ſapien-
tia celebres fuerant, aut populis imperaverant,
aut alio utili invento de humano genere bene
meruerant, aut a fuis parentibus & Filiis tenere
diligebantur, quo ſpeétat totum illorum Deorum
genus, quod Poetæ & Hiſtorici celebrant. Ne-

que hic fuperſtitio ſubſiſtebat. Nam & bruta Di-
vino honore afficiebantur, de quo Idololatriæ ge-

nere S Paulus Rom. I. v. 23. loquitur. Denique
& accidentia & virtutes, uti pietas, felicitas &c.
tanquam dii & deæ coli ceperunt, teſte Cicerone
1. 2. de nat. deorum c. 23. His igitur diis genti-
les ſimulacra erigebant, quæ quidem imperita
Ethnicorum plebs ipſos Deos eſie credebat, ſed
prudentiores iis tantum Deeos figniſicari arbitra-
dantur, uti Julianus in fragmento oper. pag. I.
Idololatriam gentilium excuſare nititur. Miracula
vVero & oracula, quæ gentiles pro probanda ſuorum
Numinum Divinitate proferunt, vel falſa ſunt, vel
naturæ vires non excedunt, vel a demone per oc-
cultas & naturales cauſas produéta. Inſanum hunc
idolorum cultum ſatis refutarunt antiqui Patres
S. Juſtinus &cc. uti in mea analyſi P. P. videri poteſt.

H. 59.

Quia Deus unicus eſt (F. 58.) non danfur
duo Principia, unum bonum, alterum malum,
ceu primæœ omnium rerum cauſch. Nam Frimo

qui duo ſumma Principia & duos deos unum
bonum, alterum malum ſtatuunt, omnem de

Deo ldeam evertunt: Qui enim Deum cogi⸗
tat, Ens ſupremum, independens, omnipo-
tens, heatiſſimum ſibi repræſentat; ſed in hy-=

potheſi duorum ſummorum Principiorum hæc

omnia

N.

mnnis e
fübſett,
eg, der
ſurnm

r.

IHione

eet, E

Megt,

ſteren
fſblo,
Perekrien
ſdis de
Dov nen
Gle Enns
Iihns ſlis
ekerent
nn eon
bonmnin

t, &

Koont

ßin

e ſant
tertior 6
tengle l
Cnnig hon
Inlmn

De Deo, Divinisque ejus Attributir. 181

fam ⸗ omnia corrunt, in hac enim neutri omnia ſunt
m . fubjecta, ſeu imperium eorum diviſum eſt,
ergo neuter eſt ſummus. Neuter actionum
e ſuarum rationem in ſeipſo, ſed ſimul in per-

ere, milſſione reſiſtentia & limitatione alterius ha-
eneek bet, Ergo neuter eſt independens. Neuter
liste facere poteſt, quidquid vult, & in ſe eſt poſ-
mn Deon ſibile, nam bonus malum averſatur, & ad
benefaciendum pronus eſt, alter contrariis
Rbreg. ſtudiis delectatur, nec bonum facere poteſt,
. Nie Ergo neuter eſt omnipotens. Denique uter-
felicmnhmh que unus ab altero Deo ſibi oppoſito in ope-
ſeem ribus fuis continuo turbatur, Ergo neuter
i s eſſet Beatiſſimus. Secundo Cultus horum duo-
em lntd rum deorum eſt contradictorius, nam qui
ei bonum invocat, ut benefaciat, & malum, ne
ger noceat, fupponit bonum non poſſe benefa-
. Wrm cere, & malum non poſſe nocere: Sed hac
Vndalnon. eſt contra naturam eorum. Tertio Duo illa
AN principia bonum & malum utpote contraria.
nonektn nec ſunt ſociabilia, nec ſeparata, alias enim
nnihe tertium quoddam foret, quod illa ſepararet,
in adeoque unum ſummum, a quo efficiuntur
. omnia bona, & a quo illud, quad deflectit,
malum dicitur.

)ton iu Schol. 1. Duo dari principia coæterna & indepen- Mani-

uſt is dentia, alterum bonum, alterum malum, antiquif- ciworum
Nan ſimus error eſt. Enoſtici a Stoicis illum hauſe- hoœreſis &
Gens uun runt, Cerdoniani & Marcionitæ eum propagarunt: ſasſtema.
Cubricus Perſa, qui nomen Manetis, id eſt viri
,d eloquentis, ſibi affumſit, & quem ſui diſcipuli Ma-
enet vicheæum, id eſt Manna fundentem dixerunt,
1, ⸗ an. c. 277. eum late diſſeminavit, adeo „ ut non-
tln rniſi Sæculo ono a Theodora Imperatrice oppreſ-
8 ne ſus fuerit. Manetis ſyſtema ex libris S. Auguſti-
NN M 3 mu

182 Caput I. “?

ni fie ſe habet. Y. Duo ſunt rerum omnium prin- Et, ut id
cipia coæterna & increata, alterum beonum, quod mtlo lben
Manes abſolute Deum vocat: alterum malum, parpit,
quod Hylen appellat, ne Polytheus videatur. eeret:
2. Utrumque hoc principium efſt materia latiflime homine
extenſa & interminabilis, ita ut materia boni ſit 1 tenebtis
Lux, mali tenebræ. 3. Malum principium fua Mofuncem
modificatione creavit quinque elementa, tene- Us Pindl
bras, fumum, ignem, aquam, ventum. Bonum Kuodeein
vero creavit alia quinque elementa oppoſita; lu- uinmit
cem, aerem, ignem bonum, aquam bonam & ulo parr
ventum bonum. 4. In quolibet horum elemen- Eet ben
torum certum habitavit Spirituum genus ab ipfſis EDiins
elementis formatum, quibus unus fupremus reli- tin fenn
quorum dux & origo præfuit. 5. Accidit autem, Mkipontent
ut Spiritus tenebrarum videntes a longe terram Rarn ſ
lueis, ejus amore capti invito Deo bono eam oc- neien
cupare attentarint. 6. Quod advertens Pater lu- wetn ii
cis ad debellandos illos nonnullos Spiritus lueis Uutn gn
mifit, illisque præpotens Numen præfecit. 7. Un- tutnn
de orta pugna factum eſt, ut nonnulli Spiritus nmienn
tenebrarum depellerentur in orcum innumeris ani- 8 Ktene
mabus ſecum abreptis, cum econtra nonnulii nimehns
Spiritus tenebrarum in regionem lucis penetra- Dltitbltn
rent, & luci immiſerentur. 8. Princeps vero inniſe
Spirituum malorum, nomine Saclas, ne anime um0
lucis raptæ aliquando reſtituerentur, eas tenebris Dbento ton
. ſie involvit, ut emergere non poſſent, & fimul bünen
juſſit, ut quivis horum ſpirituum concumberet inlitefti
cum uxore, quo facto omnes fœtus in lucem Onnins
editos Princeps tenebrarum devoravit & iterum dmein
concumbens cum uxore ſua, quidquid Divinæz nn ten
ſubſtantiæ ex illa devoratione acceperat, ita car- Gd
ni alligavit, ut perpetum efſet vinculum lucis & nnltei⸗
, tenebrarum: porro proles ex hoc congrefſu natæ G zan
fuerunt Adam & Eva, qui proinde cum poſteris N D
ſuis duplicis ſunt naturæ, & duas habent animas, ll on e
unam bonam, a qua motus boni; alteram ma- ladund
lam, unde mali motus procedunt. 9. Porro pofſr iyd
commune naufragium Deus omnes nervos inten- 1 un
it;,

nninm rr.
nnn, glll
Gmn min,
en

rehiini
nta, WM
m. Pomm
Noſtnl
dnal
Mom Eenet-
ſends idi
penns li⸗
Nidit auten,
onge tertam
“ e⸗
tens e
Gr ns i
Bkt l⸗

De Deo, Divinirque ejur Attributir. 183

dit, ut id, quod ſuæ erat ſubſtantiæ, a commixto

malo liberaret; unde Chriſtus ſub forma ſerpentis
apparuit, ut homines bonum a malo dignoſcere
doceret: qui etiam noviſſimis temporibus rediit,
ut homines inſtrueret, quomodo purificatio lucis
a tenebris eſſet facienda; & quia homines hanc
profundam doctrinam non ſatis capiebant, promiſit
illis Paracletum, qui erat ipſe Manichæus, qui
duodecim dilcipulis ſbi afſumptis 72. Epiſcopos
ordinavit ro. Duplex autem eſt modus animas a
malo purgandi: Primus eſt per duas naves, ſcili-
cet ſolem & lunam ex Divina ſubſtantia fabricatas,
& Divinis virtutibus repletas, quæ in forma pue-
rorum fſæminis, in forma vero ſæminarum mari-
bus apparent, unde homines utriusque ſexus for-
moſarum ſpecierum amore exardeſcunt, & hac
eoncupiſcentia, qua Divina ſubſtantia captiva te-
nebatur, aliorſum eonverſa, bona natura laxatur,
laxata aufugit, & a virtutibus Divinis per cados
transfertur in lunam, qua ahimabus repleta illæ
trahsferuntur in ſolem, & àa ſole in regnum lu-
cis æternz, ita tamen, ut prius leves maculæ ab
animabus calore ſolis ſol Ivantur, ue in terram
particulatim deſcendentes arboribus, aliisque plan-
tis immiſcentur. Secundus modus pur gandi ani-
mas a malo, fit per electos, qui manducando &
bibendo bonum purgant a malo⸗ quatenus ſaumen-
do alimenta honum, quod in illis conti (ua
ſanctitate ſolvunt, & a malo liberant.
omnibus alimentis animas ineſſe cenſebant, eleéti
ob homicidii metum ab agricultura abftinebant,
quam tamen Auditoribus permittebant, ut hoc
modo electis alimenta compararentur, quorum
manducatione bonum a malo purgaretur. Rurſus
quis ab omni mortuo Divina ſubſtantia jam aufu⸗
git, ideo electi ab eſu carnium abſtinebant. Item
quia omnibus rebus Divinam ſubſtantiam ineſſe
docebant, quæ manducando a malo purganda fo-
ret, hinc electi etiam ſemen virile comedebant.
Et quia malum bono ab initio colligatum eſſe di-
M 4 cebant,

184 Caput I.

cebant, ne boni & mali commixtio augeretur,
Matrimonium illicitum eſſe volebant, venereos
tamen congreſſus electis non ſolum permittebant,
ſed ad eos ſe mutuo provocabant, ut hoc modo
per concupiſcentiam ad imitationem Divinarum
virtutum Divina animæ ſfubſtantia a vinculis ſuis
ſolveretur, generationem tamen eleéti impedie-
bant. Denique quia animæ a corpore ſolutæ non
ſtatim ſine purgatione tranſeunt ad beatas ſedes,
illas in agros, herbas, arbores & ſfubinde in pe-
cudes transmigrare volebant, ut deinde per man-
ducationem electorum purgarentur. Hoc autem
Auditoribus ſuis ſingulare eſſe dicebant, quod eo-
rum animæ in ipſos electos, aut eorum efcas re-
dirent, ut eo citius & certius ab his purgatoribus
mundarentur. Fabulæ heæ ſine auétoritate, imo
contra rectam rationem a Manichæis confiétæ
feipſas confodiunt, & a S. Auguſtino in libris
contra Fauſtum fuſe refutantur. Marcionitæ ve-
ro, Cerdoniani &c. a S. Irenæo in libris adverſ.

hær. & Tertulliano in libris contra Marcion. re-

felluntur. vid. Analyſ. P. P.

Objefis- Schol. 2. Bayle tum in ſuo Dictionario, tum in aliis

nes Bayle
ſolvuntur.

ſnis ſcriptis jam pene obſoleta Manichæorum &

Dualiſtarum argumenta denuo e tenebris produ-
Xit, fuisque cavillationibus auxit. Dicit enim I.
Iſ. 45. v. 7. dicitur: Ego Dominus faciens pacem,
& creans malum. Et 2. Cor. 4. v. 4. Deus ujus
Jœculi exoæcavit mentes infidelium. Et Joan. 12.
v. 31. Princeps hujus mundi ejicietur foras. Reſo.
Iſaias loquitur-de malis peccatoribus a Deo juſte
infliétis. Apoſtolus loquitur de excæcatione a
Deo ſolum permiſſa juxta S. Chryſoſt. vel Deus
ſæculi hujus, vel Princeps hujus ſæculi eſt dia-
bolus juxta S. Auguſt. I. 21. contr. Fauſt. II. Si
Deus bonus cunéta creaſſet, non darentur mala;
nam vel impedire potuit, & non fecit, & ſic
bonus non fniſſet: vel non potuit, & ſic potens
non eſfet. KReſp. Deus potuit impedire malum,
nec in malo habet beneplacitum, illud vero var⸗
mit⸗

n nuifu

V.!

nittit,
gam le
infenent
Pen lher
Mlene,
,. HH
elorumm
mnjorn
tur, got
Eehet ni
II. Dens.
o etinn
Peleita exe
tt. Np
kettutine
Nt, Ed hn
VOntatis
umn Ornn
Ido don
Uidle i

Dens

olultfe
lhnnns) E.

—

De Deo, Divinirque ejur Attributir. 185

a erent, . 2* — . „ .
n medk di creaturæ rationali libertatem dedit,
ue uam ledere on vult, ne graviora mala mundo
W ir kerrentr r. . Deus ſaltem prævidens homi-
H en Ibe 0 ar ltn male uſurum vel ipſi hoc non
enüin S e el ab abuſu præſervare debuiſſet.
unn⸗ Ae argumentum tunc ſtringeret, fi ex
n maſor nermiſſione * abuſu liberi arbitrii bona
ſluten oto univerſo non ſe
eitis ſel tur, quæ De vi erſalin volls
ents Deus utpote proviſor univerſali
binde in debet, qui omnia b iinferius di i⸗
ona vult, uti inferius di-
Ne her M IV. Deus creavit homi tuapem⸗
er minem propter beatitudinem:
Hor onten Ergo etiam eu bet, ne ab ean per
um præſervare debet, n
e ab ea per
nt, er peccata excidat, ad illa permi .
„ adeoque nec illa permittere
8 id l un
en ted. Rep. Deus quidem vult omnium Nomimun
uugt heatitar nen! HDZU duarn eos in crentlone ordina-
in . atitudo non eſt ultimus divi
fner ec . n ivinæ
Guntanis Sun Mens enim propter ſe & gloriam
avit, quæ non minus i
vn n procu-
rinlte i rando bona quam permittendo mala manifeltatur.

ſbrss adſe Vid. le Vicomte d' do m.
Nrint e d'Ales de l'origine du mal &e.
§. 60.
„tunn un Deus ta S. S
nc uxta S. Scripturam Spiritus eſt, Deus¹
Gi S 47.) Spiritus vero eſt Ens intellectu & ellece &
De vojuntate libera præditum (ex definitione voluntate

eus Spiritus) Ergo Deus i g g;
1 ntelleltu præditus
u bera praditus eſt. S volumate li .7.

E ſu
,ſtle.
rho⸗ §. 61.
J cæctni . .
eee I. Intellectus Dei eſt omnium cognoſcibi- ntelleus

oN. NH. IJi eit Ginn
ſeclic0 um ſnultane⸗ & diſtinctiſſima repræeſenta- Dei eſt in-
M. 1 enimn eoque Primo eſt inſinitus. Intellectus finitus
am „ enim infinitus eſt, qui, quidquid eſſe p
, fiul eſt, i „qui, quidquid eſſe poteſt,
ſi⸗ om poßib: ita, ut nulla realitas vel perfectio
lr 4 qun poſſibilis ei deeſſe poſlit (F. 55.) ut nun-
ui ent m in mera cognofcendi facultate ſubſi-
6 M S. ſtat,

1S5.

Emmen-
45

Ingom-
prehenſt⸗
bilis.

HMlimita⸗

186 Caput I.

ſtat, nec unum poſt alterum ſibi repræſen-
tet, nec quidam diſtinétionis gradus eum
fugiat: ſed talis eſt intellectus Dei, uti pa-
tet tum ex definitione modo data, tum quia
Deus eſt Ens infinitum, quod ſine ulla per-
fectionum ſuarum limitatione exiſtit (H. 85.)
Ergo intellectus Dei eſt infinitus.

2. Secundgo eſt iltimitatus. Illimitatum quip-
pe eſt cui nutla vealitas deeſt, ſed intelle-
étui Dei nulla reahtas deeſt, quia nihil co-
gnitionis nihil diſtinctioms illi deeſt, cum ſit
omnium cognoſcibtlium fimultanea & diſtin-
ctiſfſima repreſentatio, K go eſt illimitatus.

3. Tertio Intelletut Dei eſt immenſus. Ens
enim illimitatum immenſum eſt, (H. 57⸗
Schol. 1.) Sed intellectus Divinus prorſus
illimitatus eſt, Ergo immenfus eſt. Unde
Pf. 147. V. 5. de Deo. dicitur. in Hebraico
5 . Dee Intelligentig ejus non eſt
numerus, quo indicatur, objecta cognitionis
& intelligentiæ Divinæ numerari non poſſe.

4. Quarto Intelledus Dei eſt incomprehenſibilit
nobir. Nam intellectus Divinus repræſentat
non ſolum omnia cognoſcibilia, ſed etiam ſimul
& diſtinctiſſime: ſed intellectus humanus pro-
pter limitationem ſuam res nonniſi ſucceſſive,
nec tamen diſtinctiſſime, nec modum, quo
Deus eas ſibi repræſentat, ſibi repræſentare,
nec Divinæ cognitionis abyffum exhaurire
poteſt, quia intellectus finiti ad infinitum nul-
la eſt proportio; Ergo intellectus Divinus
non tantum quoad modum cognoſcendi, ſed
etiam quoad oblectorum copiam nobis eſt in-
com-

NN

unrehen
Nrßtuta

14 lul /

(uin

/ Gin in
In fal⸗
er votione
Logcm
Urcem die
Rtun oblen
klreleken
Aimne ent
Unsinke
otos ele
9. Nrt
l0 il, e
Gn Dei e
ll ler nor

M. Nx
Eun
N tle per n
ke n
2 lIt⸗
kellet⸗

ane D
ſet 1 in

et
Oenaſedle
I N
u 8

⸗ 0tet n

De Deo, Divinieque ejus Attributit. 187

lepreen comprehenſibilis. Ita inveſtigabilitas in S.
ldus en Scriptura Divino intellectui tribuitur Iſ. 40.
elg v. 28. neo eſt inveſtigatio ſapientic ojus.

tun gil 5. Quinto Intellettus Dei ab omni errore im- Infallibi-
e ide zmunir & inſallibilit eſt. In errore enim verum lis.
it cum falſo confunditur confuſio autem fit .

per notiones rerum obſcuras & confuſas juxta
duome Logicam, utpote per quas non ſatis res a ſe
ſel inele invicem diſtinguuntur, unde ex notionibus
aun r rerum obſcuris & confuſis errores oriuntur:
t, omdh ſed intellectus Dei diſtinctiſſima omnium co-
Gäm Enitione gaudet, Ergo ab omni errore im-
mitau munis & infallibilis eſt, licet nullus error Deo
„ ignotus eſſe polſſit.
6. Seto Quin etiam, quia quidquid in
Vvs glt Deo eſt, eſt ipſe Deus (G. 53. n. 1.) Intel-
UN lectus Dei eſt ipſe Deus, α ab ejus Eſſentia
hun: realiter non diſtinguitur. (G. 53. n. 2.)
jun n Schol. Ex his differentiæ inter humanum intelle- Diſſeren-
Cogliint ctum & Divinum patent. I. enim intellectus hu- tia inter

enſte

4 manus per modum potentiæ in anima concipitur: humanum
noH Intellectus Dei eft ipfa Eflentia Divina (§. 61. & Divi-
pluſt n. 6.) 2. Intellectus humanus in plurimis in nuda num in-
tepreſen facultate cognoſcendi fubliſtit ſine aétuali cogni-tellectum.
tiammin tione: Divinus in nullo ab actuali cognitione de-
manc ficit (§. eit. n. 1.) quia ſi vel unicum oblectum
mdud,

3 cognofeibile eum fugeret, aliquis realitatis defe-
cee QKus in Divino intellectu adeflet, unde pro limi-
odum N tato habendus efſet, quod falfum eſt (S. cit. 2.)
Prele quare hoc ſenfu intellectus Dei recte actus purus
orhuont dicitur. 3. Intellectus humanus, quæ cognoſcite.
n 0 propter limitationem ſuam, ſucceſſive cognoſeit.
ſfniun Divinus omnia fimul, quia infinitus eit (§F. cit.
ns Dn n. 1.) 4. Humanus in multis in cognitione con-
olel, 4 fuſa & Obſcura fubſiſtere debet;: Divinus omnia
st iſtinétiffime cognofcit (loc. cit.) 5. Humanvs
(. quia

Deus co-

188 Caput I.

quia finitus eſt, eſt in ſe commenſurabilis: Divi-
nus vero immenſfus eſt (§ 61. n. 3.) 6. Humanus
non eſt ſine errore, vel ſaltem poſſibilitate erran-

di, quia im multis in cognitione confuſa & ob-

ſcura ſubſiſtere debet: Divinus ab omni errore &
poſſibilitate errandi longiſſime abeſt. (§. cit n. 5.)

G. 62.

Deus om- Quia igitur intellectus Dei eſt ſimultanea
niſcius eft. omnium poſſibilium & diſtinctiſſima repræ-

ſentatio (F. 61.) ita ut Deus omnia poſſibi-
lia ſibi ſimul & diſtinctiſſime repræſentet,
Deus omniſcius dicitur qui omnia poſſibi-
lia ſibi ſimul & diſtinctifſime repræſentat.
Ita I. Reg 2. v. 3. Deus dicitur ye .
Deus ſcientiarum. Et dicitur omnia cognoſcere
I. Joan. 3. V. 20. & omnia nuda & aperta ſunt
oculir ejur. Hebr. 4. v. 13. Quare nuspiam
Dei aſpectum fugere liget. Pſ. 139. v. 7.
Schol. Intellectus Divinus & omniſcientia Dei ex
parte Dei ſunt unum & idem (S. G1. n. 6.) pro
noſtro tamen concipiendi modo hanc utrinsque
differentiam ponimos, ut omniſcientiæ nomine
denotemus aéctualem rerum omnium Dei cognitio-
nem, intellectus autem nomine præter actualem
cognitionem quaſi facultatem cognoſcendi fimul
connotemus.
H. 63.

Cum Deus ſit omniſcius (G. 62.) cogno-

&oſcit ſe. ſcit Primo Seipſum. Matth. II. V. 27. Wemo

novit Eilium, niſi Eater, neque Patrem quis no-
vit, niſi Filiur. I. Cor.2. V. 10. Wiritus Dei
omnia ſcrutatur, etiam profunda Dei. Item co-
gnoſcit actiones ſuas Act. 15. v. 18. Notum
a ſæculo eſt Vomino opus ſuum. ge.
. 2. Oe⸗

.

1 Lec

mn /.

il ſmif
kütm ommn
UI. nusc
ttur
iſt, ilt
Vie
liuen o⸗
Cgletiner

4 Jr
Pbur ſiye
Gen. 13
Semnt nnf
8 15
fal eit
, lau
15. NL.II.
it Uul ln
Dl

ribilist
)6. Hunman
fbiliute en.
Conin &⸗
Dtmni erdel

. (dän)

maln.
lima ken
nia dolt⸗
eptelt
Unia Polt⸗
Eepreſent
NN)
ir copee
ummn

Sate Nd

ientt
bane Oins,
lentir M
retel
noand 57

be)
1, N.

En,
Ni. lten 6
6,19.

tin in,

De Deo, Divinirque ejus Attributir. 189

2. Secundo Deus cognoſcit omnet rer alias Omnes
evtra ſe. Ad Hebr. 4. v. 13. Mon eſt ulla crea res extra
tura inviſibilie in conſpeliu ejus. Cognolſcitle.
etiam omnes earum actiones Pſ. 138. a ver-
ſu I. usque ad 16. Et jer. 23. v. 24. Nl occul-
tubitur vir in abſconditir, & ego non videbo
eum, dicit Dominus.
3. Tertio Deus cognoſcit occultas omnes (ogitatio-
cordium cogitationes. Pſ. 7. v. 10. Nrutans nes occul-
corda & renes Deus. Pſ. 138. V. 2. Intellexiſti tas.
cogitationes meas de longe. Et Pſ. 43. V. 22.
Novit abſcondita cordis.

4. Quarto Deus novit bona & mala ſive pona &
poenæ ſive culpæ. Cognoſcit bona quæ fecit mala.
Gen. I. v. 31. Vidit Deus cuncta, gqua fecerut,
&ο erant valde bona. Cognoſcit mala naturæ,
Sap. 8. v. 8. Jigna & monſtra ſcit, antequam
Ffiant. Scit mala poenæ Eccl. II. v. 14. Vita
Gmors, paupertas & honeſtas a Deo ſunt. Prov.
15. V. II. Infernuy & perditio corum DVomino.
Scit mala culpæ Pf. 63. Vv. 6. Deus tu ſcis in-
vientiam meam, & delicta mea a Te non ſunt
abſcondita.

5. Quinto Deus cognoſcit non tantum ge- Singula-
neralia & univerſalia, ſed ſingularia etiam ria mi-
vel minima. Matth. 10. v. 29. 30. Monne duo nima.
paſſerer aſſe veneunt, & unus e illir non cadet
ſuper terram ſine Patre veſtro? veſtri autem ca-
Pilli capitis omnes numerati ſunt? Eccli. I. v. 2.
Arenam maris, & pluviæ guttas-- quir dinu⸗
meravit -=⸗ Umnus altiſſimus Creator omnipo-
tent.
6. Sexto

Præterita
vraſentida

190 Caput I.

6. Sexto Cum Deus res omnes extra ſe
cognoſcat, non tantum præterita & præſen-

& itura. tia, ſed etiam futura contingentia cognofcit

Cognitio
Dei eſt ne-

ceſarig.

Gen. 18. v. 19. Unde videmus tot rerum fu-
turarum przædictiones in omnibus fere S.
Scripturæ locis: Et ipſe Deus falſos deos &
idola provocat, ut res futuras prædicant Iſa,
41. V. 22. & per prædictionem & executio-
nem ſe ab illis diſtinguit Iſ. 46. v. 5. Deni-
que quia nullum futurum Deo ignotum eſt,
novit etiam ea, quæ ſub conditione nun-
quam implenda futura ſunt. Nempe ſi quid-
quam horum omnium Deo eſſet occultum,
non foret omniſcius.

Schol. Deum non omnia ſingularia cognoſcere, vi-
detur probari ex S. Hieronymo in c. I. Habacuc,
ubi ait: Abſurdum eſt ad hoc Dei deducere WMWaje-
ſtatem, ut ſciat ver momenta ſingula, quot culices
naſcantur, quotve moriantur. Verum S. Hiero-
nymus ſolum vult, non tam ſpecialem eſſe Dei
Providentiam erga res viliſſimas, quam erga crea-
turas rationales. Unde ſubdit: Won ſimus tam
Jatui adulatores Dei eandem rationabilium Pro-
videntiam eſſe dicentes: Quod vero etiam minu-
tiffimarum rerum cognitionem & Providentiam
habeat, docet ep. III. ubi miratur Creatoris ſo-
lertiam in minutis quoque animalibus, formica,
culice, vermiculis, & iſtiusmodi generis, quo-
rum magis ſcimus corpora, quam nomina.

Hæc ommium univerſalium & ſingularium ei

cognitio eſt injallibilix & neczſſaria. Si enim

Deus ullius rei, quæ eſſe poteſt, vel eſt,

ſante

ignorantia laborare poſſet deficiente vel ceſ-

N.

ſone in
Cvoleit
enleretr
Dus inſin
et Rn⸗
ſt Ere
eogne⸗
Olnmis en

1 e
Ibmn eſt,
Ni 4

uliſ hon
Innle,

ilam

N yret
Ehetübi
Ut lla eu⸗
Ficetur.
etiimn ge
Vel äninn
Don. Sn

D. . . .* „.
.« Deo, Divinisque ejus Attributis. 191

ns eim fſante in intelle jui
Kpretr Dilj Divino rei etia
zanee oguoleibiſis cognitione, limes n e depre⸗
nant Ens inctuitu ſed ſic Deus non amplir Aet
1 s infini 16 us e
bis e foret Eum a e⸗ Ga, & nlegueyier nor
lſoe e T. „ quod ejus efſſentia
neke et Ergo nullius rei ignorantia in Beltrue-
ſenl eoque abiolute eſt necefſarium eo eſt,
erck omnia ſemper cognoſcat. rium, ut Deus

V.5. N z. Sed
gnofnume : 2. Oe quia quidquid abſ äl
— eſt, etiam Nleruum eſt ſolute neceſſa- Et aur-
enheſ i enho erna. Act. 15. v. 18. Nor. K:
t oolin Fulo Pomine opuy ſuum. Et intunine a ſæ-
ndar ica, alias enim in modo cognol non
ntet tur perfectionis defeétus deprehe ſench
tur, quod tamen eſſe nequit (§. 55.) ndere-

101. M
liuemth Schol. Poi .
1 chol. Poiretus cognitionem re
1, gotei & boſſibilium in ionem rerum cos ofcibiliun
erun n nt un in en ipfius arbitrio eenne n
geien el videtur. S vel ignorare poſſit ut ipfi
. Sed ex hoc ſequere „ prout ipfſi
am ene etiam G d ex hoc ſequeretur ab arbitrio Dei
NWon ſuut vel Bnarhn deent ai intellectum erte Hei
forettekh non. . inc utrum an
eins Quod ſane falſiſſimum eſt. Deus ſit, an
t Cridi, K
ltns, NNH § 65.

gneis, Intellectus Dei eſt infini
ür. D eſt infinitus (G. 61.) 6
Paun, Winn cognoſcit (G. s e e Deus ſe-
I. Cor. z e cogna it comprehendit. lta ae
Ar, iͤ tur. Spiritus Dei omnia ſcruta hendit
anin, Deus ſei proſunda Dei. Cogno it ka-
i G per elglnin absque bllo medio iinmedtts

jerteie⸗
dan „
F. 66.

Caput I.
§. 66. s e

Datur in Quia Intellectus eſt Infinitus, illimitatus, mh
Deo vera immenſus, ab omni errore immunis & infal- miin
ſentia. libilis (H. 61.) adeoque nulla perfectione ca- cre
ret, hinc datur in Deo veri nominis & per fettiſ- Mrodan
Iima ſcientia. Hoc docet S. Scriptura I. Reg. 2. um
v. 3. Veus ſcientiarum Dominus eſt, Eſth. 14.
v. 14. Domine, qui habes omnem ſcientium.
Rom. 1I. O Altitudo divitiarum ſupientiæ & .
ſcientic Dei. Gert

Tllem⸗
Diſerimen ochol. I. Scientia Dei iis imperfectionibus, quibus ui
zoter creata, non ſubjacet: non enim eſt habitus, ſed e dic
Nientiam fimpliciſſimus & puriſſimus actus: non eſt quali- Aullun po
Dei & tas, ſed ipſa Dei ſubſtantia: non eſt diſcurfiva, ſed Wined
creatam. uno fimpliciſſimo aétu omnia penetrat, eſt immo- Me qia
. ta, æterna & indiviſa. Imperfeétiones quippe wuls E
ſcientiæ creatæ, non ſcientiæ ratione ſui præciſe,
ſed ratione ſubjecti creati, in quo reperitur, ad
hærent. Unde facile ſolvi poſſunt argumenta
eorum, quos tecto nomine refert S. Thomas, qui
Deo rationem ſcientiæ proprie dictæ denegarunt.

Diviſio Schol. 2. Scientia & cognitio Dei in ſe eſt quideem (k De

Ncientic unica, pro objectorum tamen diverſitate varie a Wane n
PBei. nobis concipitur. Scilicet alia eſt ſcientia ſimplicis ſi 4
V intelligentiæ, quæ verſatur circa res poſſibiles, ſub it,
ratione præciſa poſſibilitatis, abſtrahendo ab omni ini vul
V futuritione & exiſtentia. Hæc ſcientia etiam di- ul i

citur neceſſaria, quia intellectus Dei, utpote In- Uis e
finitus & illimitatus non poteſt non poſiibilia ut utge
poſſibilia cognoſcere: Alia eſt ſcientia viſionis, qugx ert n
verſatur circa res vel exiſtentes, vel futuras ali- ,
quando. Hæc ſcientia etiam vocatur libera, quia
cum produétio rerum ſit Deo libera, a libertate „IIldr
Dei etiam pendet, ut res tanquam exiſtentes, vel
futuras cognoſcat. Præter hanc ſcientiæ Dei di- ſtt min
viſionem Ludov. Molina tertiam quamdam fſcien-
tiam inter utramque mediam excgitavit, ddus
. Deus

)

De Deo, Divinicgue eius Attributir. 193

Deus ex comprehenſione liberi arbitrii intuetur,
quid pro ſua innata libertate, ſi in hoc vel illo

linien aut infinitis rerum ordinibus collocaretur, dictum
InisEintn arbitrium acturum eſiet. Cum vero heæc ſcientia
rfetinee plane inutilis ſit, adeo ut ad fidei noſtræ dogmata
66 Probanda ea non indigeamus, pro notitia hiſtorica
a T N eam hic indicaſſe ſufliciat.
.
n ,intt. G. 67.
giniel

Scientia proprie dicta eſt cognitio rei per Deus co-
ctcauſam: cum igitur in Deo detur ſcientia gnoſecit
tins, E proprie dicta (HG. 66.) reipectu omnium crea- ves per
hiu, turarum poffibilium & actualium, Ergo da- auſam.
n eic tur in eo cognitio earum per cauſam, maxi-
i me quia ad fſcientiam ſutfficit diſcurſus vir-
Ctores ſ tualis, & quod unum ſit notius altero ex par=-
weſi te rei cognitæ (GO. 66. Schol. I.) & ideo

ſeletit,1
dt Abnet
ams H. 68.
8 Quia Deus ſcit poſſibilia, cognofcit illa in Deus pof-
ſe elt n⸗

eſſentia ſua, utpote quæ omnia eminenter ſibilin co-
eig rontinet, & ab illis eſt participabilis. Ita Saen in
ſie ait S. Dionyſius de div. nom. c. 7. Divina ſa⸗ ſch.
lemde Pientia ſeipſam cognoſcenr ſcit ommia. Neque“
nn dicas, ex hoc ſequi, Deum alia a ſe non in-
N,e, tuitive, ſed abſtractive ſolum in alio cognolſ-
ol c/ cere. Nam res videntur intuitive ut ſunt in
un ſe, quando videntur in ſua idea: ſed eſſentia
ve s Dei ex mox dicendis eſt rerum omnium idea:
le Ergo Deus in Eſſentia ſua creaturas intuitive
giſtene videt: minorem oſtendet
en, D. 69.
dnſ Sechram Inſtit. Theol, 7bm. I.

194 Caput I.

G. 69.
Dantur in I. Dantur in Deo Idexæx. Patet hoc Primo
Deo ideœ. ex S. Scriptura ubi Hebr. 11. dicitur: fide in-
telligimus, aptata eſſe ſccula verbo Dei, ut ex
inviſibilibus viſibilia fierent, id eſt, ut ex non
apparentibus in ideis Divinis, ſeu in mente
& arte Divina exiſtentia & viſibilia fierent.
Secundo ſubſcribunt S. S. P. P. S. Dionyſius de
Div. nom c. S. ait, in omnium cauſa prius con-
itiſe omnium rerum exemplaria credendum eſt.
S. Damaſcenus I. I. de fide c. 3. ſic ratioci-
natur: Deus omnium aukor eſt: Ergo omnium,
quœ ſunt rationes in ſe & cauſas, hoc eſt, idear,
jam ante in inſo prehabet. Sane agens intel-
lectuale habet in ſe imaginem illius rei, quam
facturum eſt, ne temere & coeco modo agat.
Ergo dantur in Deo ideæ rerum tam exiſten-
ſtium, quas producit ad ſui imitationem,
quam poſſibilium, quas videt ad fui imitati-
onem producibiles.
2. II ÿ½ ideæ ſunt ipſamet Dei eſſentia pro-
ut eſt forma objecta intellectui Divino & co-
gnita ab ipſo ut imitabilis a creaturis. Nam
idea definitur: forma objecta intellectui intra
illum exiſtens, ad quam refpiciens artifex
operatur. Quare una realiter eſt in Deo idea,
virtualiter tamen & ratione multiplex, qua-
tenus Eſſentia Divina eſt diverſimode a crea-
turis imitabilis & participabilis.
An Deus Schol. S. Dionyſius de Div. nom. cap. 7, ait: „Non
creaturas „ex rebus ipſis res noſcens novit eas divina mens,
in ſeipſis „ſed ex ſeipſa, & in ſeipſa ſecundum cauſam om-

immedia- „nium ſcientiam & notionem & eſſentiam præha-
te cogno- „bet, & ante comprehendit, non fingulis ſecun-

Jcat. „dum

N.

NCbn
anſe
„Vens.
NCiet ot

(vundu

Dtit, ſee

ttamq

exiſten
»Hem,
„tiam ſt
„plecten
,nulon
et, ion
non Leje
t 1 .
Un. Ex
let cfeatn
Imon
Mun le⸗

Deuse
hetatur
elam Den
Contingen
1 lpa

rfn

ENn
thienti
. . n
OAr A
ktuntnn
tlecir
nig in
Gl Dern
Cen⸗ I. .

H 1
Kiertis .

t boe M
tnt ,nr
DirK!
, Ne
el in ner
bili fer.
Dioryhu:
ſa ue⸗
Crtlanmn
ſo uin
1o ONi
agens II
s10,6
0 o/ 4
tan ii
imitnnone
d Miint

Diyint
tatis
tellenn“
iciens
Ninbe
ltiſen

4

ſmnoce 16

6S
Dt:
,⸗e 4
inu

De Deo, Divinizgue ejur Attributir. 195

„dum ſpeciem intendens, ſed ſecundum unicam
„cauſæ complexionem, cuncta ſciens & conti-
„nens. Seipſam igitur divina ſapientia noſcens
„ſciet omnia: materialia ſine materia.. nam ſi ſe-
„Ccundum unam cauſam Deus omnibus eſſe imper-
„tit, ſecundum eamdem unicam cauſam ſciet omnia
„tamquam ex ſe exiſtentia, & in ſeipſo ante præ-
„exiſtentia, & non ex rebus rerum accipiet notio-
»nem. Non habet itaque Deus peculiarem ſcien-
„tiam ſui, aliam vero communem res omnes com-
„pleétentem, ipſa enim cauſa ſeipſam cognoſcens
„hnullo modo ea, quæ ab ipſa, & quorum cauſa
„eſt, ignorabit. Hac igitur Deus res cognoſcens
„non ſcientia rerum ſed ſcientia ſuiipſius ipſa no-
„vit. „ Hucusque S. Dionyſius vulgo Areopa-
gita. Ex quibus illa quæſtio, An Deus cogno-
ſcat creaturas immediate in ſeipſis, quæ ſubinde
majorum controverſiarum Scholaſticarum flam-
mam ſuccendit, optime ſolvi poteſt.

§. 70.
Deus eſt Spiritus, (F. 47.) Spiritus vero Scientia

Operatur per intellectum & voluntatem, ergo Dei roe-
etiam Deus; & quia ipſe eſt omnium rerum rum om-

contingentium cauſa, (G. 41.) hinc leientia e atte
Dei vera omnium rerum cauſa eſt. Ita docet?“ .
S. Scriptura Pſ. 103. omnia in ſapientia ſeciſti.

& Pſ. 135. Qui fecit cœlos in intellectu, id eſt,

in ſapientia, uti gloſſa exponit; & cap. 7.
v. 21. Sapientia dicitur omnium Artifex. Con-
currit autem ſcientia Dei ad productionem
rerum tam directive, quia Deus utpote agens
intellectivum non cco modo procedit, ſed .
omnia in ſapientia facit, quam effective,

quia Deus res producit per actum imperii

Gen. I. fiat lux. Imperium autem eſt actus
ſcientiæ practicæ, quæ eſt effectiva.
N 2 Schol.

Quomodo
& quare
futura
Deus co-
Enoſcat.

Deus in-

195 Caput I.

Schof. Scholaſtici hic multo ſudore indagarunt, an
ideo res futuræ ſint, quia præſciuntur a Deo,
an vero contra ideo præſciantur a Deo, quia fu-
turæ ſunt. Sed quidquid fit de hac controverfia,
bene notat Cl. P. Gazzaniga, in Erœl. Th. t. I.
Si etiam verum efſet, ideo res a Deo cognoſci,

quia futuræ ſunt, minime conſequeretur, eas
ante Divinæ voluntatis decretum videri: ita enim

ſigna in Deo coordinari debent. 1. Deus per
ſcientiam ſimplicis intelligentiæ omnia poſſibilia
viget in ſua eſſentia & omnipotentia. 2. Ex in-
finitis poilibilibus hunc rerum ordinem pro bene-
placito ſuæ voluntatis eſſe voluit. 3. Demum
ſcientia viſionis ea, quæ futura ſunt, cognovit.,

§. 71.

Scientia Dei quatenus verſatur circa futu⸗

Jallibiliter ra, dicitur Præſcientia. (G. 66. Schol. 2.) Per

omnia

praſcit.

hanc Deus certiſſime & infallibiliter præſcit om-
niga futura, libera etiam & contingentia. Præ-
ſcire Deum illa patet ex (H. 63. n. 6.) Quod
Vero infallibilis ſit hec Dei Præfſcientia, ul-
terius demonſtratur: nam omnis Dei cogni-
tio ſine ullo errore eſt (H. 61. n. 5.) Ergo
etiam præſcientia Dei circa futura contingen-
tia. Finge enim, eam eſſe fallibilem: tunc
fieri poſſet, ut id, quod Deus prævidit, vel
non, vel aliter eveniret. Quod ſi fieri poſſet,
Intellectus Dei non eſſet omnium ſimultanea
& diſtinctiſſima repræſentatio: quod repugnat
veritati (§H. 61.) demonſtratæ. Ergo Præ-
ſcientia Dei eſt infallibilis.

Solvuntur Schol. Cicero l. 2. de Divin. cum præſcientiam Dei

obkjebtio-

2265.

cum libertate conciliare non poſſet, illam Deo de-
traxit, & ſic, uti S. Auguſtinus de Civ. ait: M
homines faceret liberos, fecit ſacrilegos. Eandern
0

V!

0b perm
cion, te
Vel0
Glntaxat
Clnt.
(lecta,
iner
del in
Ioitur,
eſe reſ
nt .
ia ſen
MNren
Niohs
Verüo N

Uk.
Il mueſi
i t
Mommu
iUt, nil
omm
ſaar i
ſigten.
8 ndln
huiſco Dee
onnnin
rinin
Copnoſede
ter ulti
14 38. An
Un ſen
ſbetin
N lten

De Deo, Divinitque ejus Attributis. 197

Wekurt, n. . .
. 0 ob permiſſum Adæ peccatum Deo denegavit Mar-
. õ cion, teſte Tertull. l. 2z. adv. Marc. c. 5. Sociniani
ddhonetn vero futura contingentia libera Deo conjecturis

“ duntaxat, non certa cognitione nota eſie conten-
e dunt. Falluntur hi ex particula forte non rite in-

“ tellecta „quæ præſcientiæ Dei circa futura libers
gi: iac in S. Scriptura additur Jer, 26. V. 3. Joan. 5. v. 46.
, Deusg Sed in illis locis S. Scriptura humano modo lo-
T Nohn quitur, ut notet, eventum rei futuræ incertum

Ri eſſe reſpeétu noſtri, non reſpeétu Dei, uti ex-
H plicat S. Auguſtinus in Pſ. 12. Siquæ etiam præ-

en dicta fuerunt a Deo, quæ tamen non evenerunt;
3. non prænuntiabantur abtolute, ſed ſub conditione:
, cM uti mors Ezechiæ ſpectato curſu naturæ: & ſub⸗
Verſio Ninive, ſi non ſequatur pœnitentia.
Ctca ii J. 72
hol.2) Haæc Præſcientia Dei non imponit cauſis lihe- Praſcien-

ſte vir neceſſitatem. Nam Primo in ſcientia Dei ta Dei
in A. nihil eſt præteritum, nil futurum, ſed ſola non raͤte
n6G incommutabilis æternitas, in qua nihil muta- henta-⸗
tienm“ tur, nil ſuccedit: (O. 45.) Ergo Deo funt tem.
Dei a omnia præſentia. Sed icientia, qua cogno-
n.5) fcitur aliquid præſens, non infert rebus ne-
cont Ccefſſitatem. Ergo nec præſcientia Dei. Ita
lem: “ S. Anſelmus l. de Conc. Præſc. cum libert.
Pridte Secundo Deo infallibiliter præcognitus eſt or-
gené“ do omnium cauſarum (G. 64.) ſed in hoc
ümim ordine funt etiam cauſæ libere agentes Ergo
d ene cognoſcit etiam cauſas liberas, & conſequen-
ohn ter multa a libera hominum voluntate fieri.
Ita S. Auguſtinus 1. 5. de Civ. c. 10. YZertio
Plura fieri poſſent, quæ tamen non fient.

Aſienin, Ergo etiam multa fient, qu poſſent non fieri,

E vVel ſaltem hoc non repugnat. Sed ſi hoc
e Se non repugnat, etiam non repugnat, aliquid

N 3 Ppre-⸗

198 Caput I. 13

præſciri contingenter füturum, ſcilicet, ita,

ut fieri non poſſit, & tamen fiat. Ergo ſine de-
trimento libertatis certo & infallibiliter præ-
ſciri poteſt. Quarto Hæ duæ propoſitiones:
Judas traditurus eſt Magiſtrum: & Judas po-
terit Magiſtrum non tradere, non pugnant
inter ſe. Ergo nec hæ: Deus prævidet Ju-

dam Magiſtrum traditurum: &: Judas po-

Horeſis
oannis
Huſs.

In quo
medio
Deus fu-
tura lihe-
ra abſo-
luta co-
gnoſcat.

terit Magiſtrum non tradere: Unde nec im-
plicat, quod Deus certo prævideat futuram
Judæ traditionem, & tamen Judas libere Ma-
giſtrum tradat. .

Schol. I. Joannes Huſs admiſit quidem Præſcientiam
Dei omnino infallibilem, ſed illam putavit tollere
hominis libertatem, verum ille non confideravit,
quod, licet ex eo, quod Præſcientia Dei ſit certa
& infallibilis, ſequatur quidem infallibiliter effe-
Gus, non tamen neceflario, utpote quem Deus
præſcit libere eventurum. Quippe Præſcientia
Dei eſt cauſa futurorum, non tantum eorum,
quæ necefſario, ſed etiam libere futura ſunt. Et
Præſcientia Dei poſita res non poteſt aliter evenire
non neceſſitate fimplici & abſoluta, ſed tantum
neceſſitate conditionis & conſequentiæ, ficuti
dum aliquem ſcio ambulare, neceſſe eſt, eum
ambulare, licet libere omnino ambulet.

Schol. 2. In quonam medio Deus futura abſoluta
libera cognoſcat, litigant ſcholæ. Molina vult
Deum illa cognoſcere in ſupercomprehenſione

cauſarum ſecundarum ante decretum ſuum de ea-

rum futuritione. .gidius Romanus docet,
Deum illa antecedenter ad ſuum decretum certo
cognoſcere in ſuis ideis, ſive in ſua eſſentia pro-
ut habet rationem ideæ & exemplaris. Suarez
aflerit illa a Deo certo cognoſci in ſuis decretis
ut futuris. Plures recentiores volunt, Deum

illa cognoſcere in veritate eorum objectiva,
quam

N!

um h
, 4
Contradi
lehet el
ſala. 7
Tult e
ne vohn
potlel,
Cenine

Ei

alo id
ernm a
ſoncent
Uil, &
1 2 qui
Clund kenn
Gecidete
Aummod
Denm o
lienter 4

Dels

umton

o Counex
luncoillen
uenoſet.
Us fatona
nuln en
ei
uſuiſtes
hies te
l
uſt. S

De Deo, Divinisque ejur Attributice. 199

quam habent antecedenter ad omne decretum

lect in Dei, quia nimirum ex duabus propoſitionibus
golrete contraditoriis de futuris contingentibus altera
ilite e⸗ debet eſſe determinate vera, altera determinate
pollines falſa. Theophilus Rainaudus in nov. explic. libert.
udisp⸗ Vult Deum cognoſcere futura libera in operatio-
dn ne voluntatis creatæ, qualis futura eſſet in hy-
n hrgn potheſi, quod ſe ſola agere poſſet. Thomiſtæ
Eiidet denique docent, Deum futura abſoluta libera
oas Ne certo & infallibiliter cognoſcere in fuo decreto,
ge pee i⸗ quo ab æterno eorum futuritionem prædefinivwit.
en inounnn Verum ad ſpinoſam hanc quæſtionem optime re-

bere ſpondent Gregorius Marſilius, Ochamus, Gabriel
5INenn Biel, & bPetrus Collet Inſt. Th. tr. de Deo 9. 5.
a. 2. qui ignorantiam ſuam fateri maluerunt,
quam temere aliquid definire: ſane nihil intereſt,

aei⸗ decidere in quonam medio Deus hæc proſpiciat.
ed dummodo fixum ratumque maneat, nihil omnino
ienn Deum omniſcium latere: Id quod hucusque ſuffi-
i 6 cienter demonſtratum eſt.
Clen D .
e Dreſeke §. 73
tun ellt . “
tura im Deus futura contingentia conditionata Veus co-
lst tam non diſparata, quando conditio cum fu- gnoſeit
A turo connexionem habet, quam diſparata „Tara
Mie, quando illam connexionem non habet, certo gentia
Ned cognoſcit. Nam primo Deus multa conditio- conaditio-
ke „nate futura in S. Scriptura, quæ nullam vel nata.
himn 11 tantum contingentem connexionem habe-
e, bant, prædixit, juti Regem Iſrael percuſſu-
l rum fuiſſe Syriam usque ad conſumptionem,
I

ſi ſepties terram jaculo percuſſiſſet 4. Reg. 13.
arm “ Tyrios poenitentiam acturos fuiſſe, ſi apud
in Canh eos ſigna facta fuiſſent. Ergo illa certo co-
Lnovit. Sane non cognovit conjecturaliter,
, cum ejus præſcientia ſit infallibilis. (H. 71.)
lnſ N 4 Schol.

200 Caput 1. V!

De ſcien- Schol In quo medio Deus futura contingentia con- Ir nula
tia media: ditionata cognoſcat. famola eſt in ſcholis quæ-

& in quo ſtio. Reſpondent Moliniſtæ, id fieri per kcien- D 4
cag uoſas tiam mediam, taliter dictam, quia eſt media inter int.
Deus fu- ſcientiam ſimplicis intelligentiæ & viſionis, per t vel
tura con- quam Deus antecedenter ad omne decretaum abſo- Iid ſünul
ditionata. Iutum, tum ex vi fui intelleſtus infiniti, tum de Deo
ex determinata rerum futurarum veritate objecti- Ke ing
va cognoſcit, quid quælibet creatura operatura ce⸗ .
ſit, ſi poneretur in talibus circumſtantiis, cum In

his vel illis auxiliis gratiez. Quo explorato Deus
deinde per decretum ſuum confert media fini in-
tento congrua, & hominem certo ad falutem
æternam perducentia. Hanc ſcientiam mediam UIn po
tamquam S. S. Litteris, & S. Auguſtino adver- in enone
fam, rationem primæ cauſæ in Deo, & depen- o iisderm
dentiam creaturæ a ſupremo Dei dominio de- eprkſente
ſtruentem rejiciunt Thomiſtæ docentes, Deum

futura contingentia conditionata infallibiliter co- ine d
gnoſcere in fuis decretis abſolutis ex parte ſubje- 6
Sti, & conditionatis ex parte objeéti, id eſt, in “WD on
decretis non quæ Deus haberet poſita conditione, A, ga⸗
quæ utpote dicentia potentiam & ſuſpenſionem Altn in
judicii Deo actui puro repugnant, nec extrahe-
rent contingentia e ſtatu purzæ pofhibilitatis, ad- ur
eoque nec facerent futura etiam fub conditione, iumth,,
ſiquidem-illa ſolum vellent extrahere: ſed in de- t ie
eretis quæ actu & defacto habet Deus, quorum Godnin
tamen effectus fuſpenditur, donec ponatur con- enri
* ditio, quæ proinde dicuntur conditionata ex Ulato
parte objeéti tantum. Hæc hucusque hiſtorice Koni pol
vetuliffe fufficiat, qui enim his tricis delectatur,
guſtum fuum in Theologis ſcholaſticis abunde &
forte ad nauſeam explere poterit. Unica reſpon- Circe
ſio nobis ſufficit: nihil horum nobis a Deo reve- ſa irit
latum eſt. lto
. G. 74. o
. Uo ſae
Nec ſen- Quia Deus non unum poſt alterum, ſed rr

us nee omnia ſibi fimul diſtinttiffime repræſentat, ita Ul
Smagina- ut s

gentinonn
cholss gne⸗
weli int
iſonis, Ne
eret d
fiiti, n
kate O⸗
7a Operamn
antis, en.
Mormah

l
0

im mein
ino adi
& ſepen

gCitenn
ne htone
gle i

s0
s Nnen
Uicrtee⸗
10e N

lemu, .
zlenabl

De Deo, Divinicque ejus Attributir. 201

ut nulla repræſentatio coœteras claritate ſu- tio in
peret, nec ſenſut nec imaginatio in Deum ca- Deum ca-
dunt. Senſus enim circa præſentia, imagi- dit.
natio vero circa abſentia verſantur, nec om-
nia ſimul & diſtinctiſſime cognoſcunt. Quod
de Deo dici nequit. Quare ſenſus v. g. viſio
Ec. in S. Scriptura Deo attributa, metapho-
rice ſunt inteligenda.

§. 75.
X
Cum porro homo ope reminiſcentiæ, quæ In Deo

olim cognovit, ſibi denuo repræſentet, & non dutur

pro iisdem recognoſcat, quod nonniſi per sneini-
repræſentationes ſucceſſivas fieri poteſt: Deus, me⸗
autem omnia fibi ſimul & unico actn repræ- moria.
ſentet (H. 61.) reminiſcentia & memoria in Deo
locum non habet: licet recordatio eatenus Deo
inſit, quatenus omnia præterita ut talia in-
tellectu infinito ſemper cognoſcit.
Schol. Quando igitur S. Scriptura Deo reminiſcen-
tiam tribuit, ratione effectus tantum intelligendum
eſt, ſcilicet Deum actu demonſtrare per effectum,
quod rei memor ſit. Et quia vices imaginationis
& memoriæ ſupplet intelleéctus Dei infinitus, ima-
ginatio & memoria per eminentiam de Deo præ-
dicari poſſunt. =ð

§. 76.

Similiter oblivio ſupponit, quod reprzæ- Won da-
ſentatio mentis, quæ olim clara fuit vel di- tur in Deo
ſtinéta; obſcura vel confuſa reddita fuerit, oblvio.
unde ſuccefſionem repræſentationum involvit.
Cum igitur Deus omnibus repræſentationibus
obfcuris & confuſis excluſis, omnia diſtinctiſ-
N 5 ſime

202 Cavut I.

ſime & ſimul cognoſcat (H. 61.) nulla oblivio

in Deo eſe poteſt.

§. 77.
Deus mi- Mirari dicimur, quando id, quod pro im-
rari ne- poſlibili & non exiſtente habeamus, poſſi-
guet. bile vel exiſtens eſſe deprehendimus. Cum
igitur Deus omnia poſſibilia & exiſtentia ſibi
ſimul & diſtinctiſſime repræſentet (H. 61.)
nihil. quod pro impoſſibili, vel non exiſten-
te habuerit, poteſt poſſibile & exiſtens de-

prehendere, adeoque Deus mirari non poteſt.

Schol. Quando ergo S. Scriptura dieit, Deum non
meminiſſe, vel mirari, ratione effeétus intelligi-
tur, ſcilicet, eundem effectum eſſe, qui fuiſſet,

ſi Deus ejus memor non fuiſſet: vel Deum co-

gnoviſſe, quod effectus, quem homines non pro-
ductum iri putabant, produétus fuerit. ⸗

F. 78.

Datur in Ratio ſubjective ſumpta eſt facultas ne-
Deo ſu- xum poſſibilium vel rerum perfſpiciendi.
ratio. Dum autem Deus omnia poſſibilia diſtinctiſ-
au. ſime cognoſcit, non poteſt non omnem eo-

rum nexum diſtinctiſſime perſpicere. Ergo

Deo ſuprema ratio eſt tribuenda.
Schol. Ratio Divina, quia nulla ei realitas deeſt, eſt
illimitata, immenſa (K. 57.) & incomprehenſibi-
lis, ſicut Intellectus Divinus (§. 61.) unde ab
humana ratione infinite differt.

Voluntas Sacra Scriptura Veo tribuit voluntatem pro-

in Deo eſt. prie dicdtam. Matth. 6. v. 10. Eiat voluntas
tud.

V.

Ron
ltor
io eſt
o eti⸗

(ibatio

Nkeognel
cintse
ſo)
Piniemi, 6
Drie Deo

„Cnn
Uun lkin
E in Deo
Ultasei
eb Eben
Gl Vl
Cn Poken
ekionisn
Men non e
n ſetter
nohnn
llot 8
lin lbe
le ſer
i 1

ſed

Pkiüls
lui
Ahenn

hun

lla cl

d o
Us,
ns, 01
ſentiakt
hon eiſen⸗
viſten
ro, ſ0l⸗
Delm 1l
s intel⸗
lode
7l Deun e
ines vonſe
it.

cvltus,
etſien
fa dſi
ele.

litas beh
oete,
61) en

olttnn

.V utl
1

De Deo, Divinirque ejur Attributit. 203

tua. Rom. 12. V. 3. Ut probetis. quæ ſit
voluntas Dei bona & beneplacens & verſebta.
Ratio eſt: quia Deus gaudet intellectu (H. 60.)
Ergo etiam voluntate: nam voluntas eſt in-
clinatio in bonum ab Intellectu cognitum,
adeoque intelleétum ſequitur. Deinde Deus
Spiritus eſt (H. 47.) & Ens perfecétiflimum

(. 40.) Ergo voluntas tanquam eſſentialis

ſpiritui, & perfectio ſimpliciter ſimplex pro-
prie Deo competit.

80.

Quia Deus omnia diſtinctiſſime cognoſcit

Quid ſit

(F. 61.) Voluntas Dei eſt inclinatio in bo volustas

num diſtinctiſſime cogaitum & quia quidquid
eſt in Deo, eſt ipſe Deus (F. 53. n. 1.) Vo-
luntas Dei ex parte Dei ſpectata eſt ipſe Deus:
& ab Eſſentia Divina realiter non diſtinguitur.

61.

Schol. Villegas putat voluntatem in Deo eſſe per mo- An ſit
dum potentiæ, quia Deus potuit elicere àctum per mo-
electionis reprobi alicujus v. g Judæ, quem ta- dum po-
men non elicuit. Sed communis eſt Theologo- tentiæ.

rum ſententia, voluntatem in Deo non efſe per
modum potentiæ, ſed operationis; nam uti ex-
plicat S. Thomas TI. p. q. 41. a 4. ad 3. voluntas
Divina habet rationem potentiæ tantum reſpeéctu
effectus ſeu termini ab ea procedentis, ſeu pro-
duéti, quo in ordine potentia non habet ſe ut
Perfectibilis, ſed ut illum perficiens. Deinde cum
Deus ſit actus purus, nequit voluntas ut poten-
tia in eo reperiri.

F. 81.

Voluntas Dei utpote Entis perfectiſſimi
eſt perfectiſſima, adeoque omne bonum ve-
rum

Deéus om-
ne honum
ailt &8

malum
averſa-
tur.

Voluntas
Dei eſt
Eterns.

Immuta-
bilis.

204 Caput I.

rum pro exacto bonitatis ſuæ gradu appetit

& quidem conſtantiſſime, cumque bonum &
malum ſibi invicem opponantur, Deus omne
malum pro malitiæ gradu averſatur. Quod
omne bonum velit, & malum averletur, pa-
tet ex Pſ. 5. Won Deus volene iniguitatem tu
65 V. 7. odiſti omnes qui operantur iniquitatem.
2. Petr. 3. v. 9. T. Lim. 2. v. 4. Quod pro
exactäà bonitatis menſura appetat, docet Chri-

ſtus. Matth. 6. v. 25. ubi ſic nos vult con-

cludere: ſi Deus aves alit, & abjectum gra-
men veſtit, multo magis vitæ noſtræ alimen-
ta, & corpori veſtitum dabit. Ubi ſuppo-
nitur Deus majora bona magis, & ſic pro
gradu bonitatis appetere. Denique quod
Deus bona conſtantiſſime appetat, ex epi⸗
ſtola Rom. 11. 29. patet.

JN. 32.
Voluntart Dei aterna eſt, & quidquid vult
Deus, id voluit ab æterno. Nam voluntas
Dei eſt realiter ipſa Eſſentia Dei: (H. 80.)
ſed eſſentia Dei eſt æterna, Ergo etiam ejus
voluntas. Unde Eph. 3. v. 11. aunte jalla
mundi ſundamenta. & 2. Tim I. v. 9. aute
tempora ſacularia nos dilexiſie dicitur.

G. 83.
Pariter Voluntas Dei eſt immutabilis, ſi enim
voluntas Dei ullam ſubiret mutationem, tunc
tempore ſequente aliquid in Divina volun-
tate eſſet, quod antea non fuit, adeoque in

Deum mutatio variorum ſtatuum caderet;
Quod

1

(vd cun
liekt i
Vonn
Nen obes
lex an
leſorig
Alia ſten
luntus Dei
Objectum

dwunntnt

Checkom
Mima ron
Atenn ero

rerohn

niis, vohn
Aland ihe
iflinmg ſen
Murem
Cnk vopri
ertemum
Penuntr.
Mrchit, ae

De Deo, Divinisque ejus Attributir. 205

Quod cum eſſe non poſſit (§. 45) voluntas
un Dei eſt immutabilis.

„Delsom Schol. Voluntas ex parte Dei unica ’eſt. ratione ta- Voluntas
ſatnt ( men objectorum materialium, in quæ fertur, mul- Dei quo-
tiplex aſſignari ſolet. 1. Alia eſt voluntas Dei tuplex.

Fellett, neceſſaria ſeu naturalis, qua Deus ſeipſum vult.
lifltniu Alia libera, qua Deus vult res extra ſe. 2. Vo-
mniſnili luntas Dei alia eſt antecedens, qua Deus fertur in
4. (od objectum ſecundum ſe conſideratum præciſum a
t inret t circumſtantiis. Alia eſt conſequens, quæ fertur in
*MV objeétum omnibus ſuis circumſtantiis veſtitum.
s n Prima voluntas dicitur ineſicax & conditionata:
3ſetongn altera vero ſimpliciter, abſoluta, & efficax. Sic
olire aluer judex voluntate antecedente vult vere vitam ho-
Diſ minis, voluntate vero conſequente ejns mortem,

4, Lle hl ſi homo ille fur fuerit. 3. Voluntas Dei alia eſt
3 interna ſeu beneplaciti, quæ eſt ipſa voluntatis

enille gi Dei ad rem inclinatio. Alia eſt externa & ſigni,
eikt, .D quæ proprie voluntas non eſt, ſed tantum ſignum
externum illius; quæ fſigna heoc verſu compre-
henduntur
Præcipit, ac prohibet, permittit, confulit, implet.
Nidgui G. 84.
Nanm voOH 1; ia eipfum &
Pei: G V oluntas Dei naturalis, qua ſeip um & Eoluntas
o etit ſuam bonitatem vult, eſt omnino neceſſaria. Dei natu⸗=
5 e Nam Deus propter infinitatem ſuam non po- rare 1
, teſt non de omnibus infinitis perfectionibus veea
“ fuis gaudere (H. 55.) Item abſolute neceſſla-

rium eſt, ut ſeipfum perfectiffime cognofcat
(§. 63. 64.) Quia autem ex cognitione perfe-
Ktlonis voluptas & complacentia oritur, eo
unille⸗ major, quo major eſt perfectio, vel quo cer-
tatommen tius eſt cognita, ideo fieri non poteſt, quin
Dlin e Deus ſumma complacentia ex ſeipſo fruatur.
t, ANe Sed voluntas Dei, qua vult ſeipſum, elwo⸗

quit ali-
quid velle
Juis pver-
Jektioni-
bus repu-
gnans.

Voluntas
Dei eſi
ma.

Voluntas
dens non
Jemper
impletur.

ju

Caput I.

lunfas complacentiæ, Ergo quia hæc volun-
tas Dei, qua vult ſeipſum, eſt neceſſaria,
etiam voluntas Dei naturalis eſt neceſſaria.
(§. 83. Schol.)

Deus ne- Schol. I. Quia voluntas Dei, qua ſeipfum vult, eſt

neceſſaria, Deus nequit aliquid velle infinitis per-
fectionibus ſuis repugnans, & hinc quidquid
vult, illis eſt conforme. Nec Deus velle poteſt

fibi ipſis repugnantia, hoc eſt, impoſſibilia, his

enim, dum idem fimul ponunt & tollunt, nulla
ineſt realitas, nulla perfeétio, & ideo non ſunt
aliquid boni, conſequenter Deus illa velle nequit.
(§. 81.)
hol. 2. Quia quidquid Deus vult, perfestionibus
ſuis debet eſſe conforme, perfeétiones autem Dei
Deo inſunt: hinc quidquid Deus vult, debet illi,
quod Deo ineſt, conforme eſſe. Cum vero ex
hac conformitate cognoſci poſſit, cur Deus id
velit: ideo, quidquid Deus vult eſt tale, ut in
aliquo, quod Deo ineſt, contineatur ratio, cur
Deus illud potius velit, quam oppoſitum. Unde
quidquid Deus vult, id Deum decet, & ideo vo-
lendi rationes ſubjectivæ ex Divinis perfectioni-
bus pendentes dantur, & voluntas Divina, ut-
pote conformis Divinis perfectionibus reétiff-

ma eſt.
§K. 85.
Voluntas Dei antecedens non ſemper im-

autece- pletur; hæc enim verſatur circa rem ſecun-
dum ſe a circumſtantiis præciſam, ſeu extra
omnem cum aliis rebus connexionem, in
quo ſtatu fieri poteſt, ut eam Deus bonam

dicet: cum vero in conſideratione reliqua-

rum circumſtantiarum, & intuitu totius ſy-
ſtematis mundani non amplius bona eſſe poſ-
ſit, hinc fieri poteſt, ut eam fieri voluntate

Con⸗

V

Aover,

s

otka cn
Geknmn
un, E e
otira
u, Volun
Per obtine

is hon in

liumn luben
Muclre t
P. A Muell
lontlte e
Cufilun
6t Nun.

Ro. Ne,
Uer nd
cet inlene
orumn i
ſelet
de nn
EnN
ten in e
Vult polon
6Nerltur.
Polnts
un moti,
Il Een
OhnnN
lundo⸗ V
Non m
Polnntitn
6 eonſe
. ita,
tor ſit in⸗
Ne lxc

De Deo, Divinisque ejus Attributix. 207
be alr conſequenti velle non poſſit, adeoque vo-
tru luntas antecedens non ſemper impleatur.
K eti Econtra cum voluntas conſequens feratur in Bene vere
objectum omnibus ſuis circumſtantiis veſti- conſe-
tum, & tota ſyſtemata mundana, adeoque 7αs
lenig motiva ad rem volendam ſimul conſideren-
Hir din tur, voluntas conſequens effectum ſuum ſem-
ens em per obtinet. Exempla voluntatis anteceden-

hadin tis non impletæ ſaltem quoad principale vo-
ont litum habemus in S. Scriptura Ezech. 24 V. 13.

velezn MWundare te volui, & non es mundatg. Prov. 1.
v. 24. Vocavi, & renuiſtir. Cum eçontra de
Petſeclion⸗ voluntate conſequente dicatur. Iſ. 46. v. 10.
nes em Conſililium meum ſtlabit, & omnig voluntat mea
W fiet. Rom. . V. 19. Voluntati ejus quis reſiſtet?
n vell

t, eno k Schol. Ex eo, quod voluntas antecedens non ſem- Solountur
&t ue per quoad principale volitum impleatur, non li- pie io-
Neatt k, cet inferre, eam in Deo non reperiri: alias Deus HD
ppokinn 11 bonum ſub quibusdam circumſtantiis tale non
eret, A 10 vellet (S. 83. Schol.) adeoque non omne bonum
irinis etit vellet, quod ejus infinitis perfectionibus repugnat
Cntas Diun (§. 8r.) Nec argui poteſt, repugnantes ſibi invi-
öonins cem in Deo voluntates dari, quia ſubinde illud

vult voluntate antecedente, quod conſequente
averſatur: Diſpar enim inter utramque eſt ratio:
Voluntas antecedens inclinat quidem ex quorun-

pon ſenke⸗ dam motivorum impulſu, ſed ſaltem circa finem
ſen te non decernit: a conſequente vero habita ratione
chen D omnium motivorum decretum formatur. Denique
clim quando voluntas antecedens cedit conſequenti,
onneriten, non mutatio voluntatis & ſucceſſio diverſarum
in Des l voluntatum in Deo fit: nam voluntas antecedens
aton ki⸗ & conſequens funt in Deo ſimul & ab æterno,
Dio ſed ita, ut inclinatio voluntatis conſequentis for-
toit tior ſit inclinatione voluntatis antecedentis, ideo-

1s boN que hæc illi cedat, ubi ambæ non conſpirant.

ſo .
hſei 6 F. 86.

Caput I.

H. 86.
Voluntas Voluntas Dei antecedens etiamſi effectum
anter-e- fuum principalem non obtineat, nihilominus
dens ſeria eſt. Nam ſerio velle dicitur, qui ita

Jerig. vult, ut agst, dummodo non impediatur:

led voluntas Dei antecedens cum velit bo-
num, ſi non obſtent motiva fortiora contra-
ria, voluntatem conſequentem contrariam
producentia, & voluntas conſequens ante-
cedenti conveniens eſt, obtinet effectum &
agit pro inclinatione Dei ad omne bonum:
Ergo licet ob aliquod impedimentum non
impleatur, nihilominus ſeria eſt.
Voluntas Schol. Voluntas antecedens eſt etiam voluntas be-
benepla- neplaciti: hæc enim eſt ipſa voluntatis Divinæ
citi. in rem inclinatio (S. 83. Schol.) Sed Deus ſerio
in rem præciſis circumſtantiis ſpeétatam inclina-
tur, & ſerio eam vult: Ergo eſt voluntas bene-

placiti.
. O. 87.
Deus vultt Deus etiam poſt Adæ lapſum vult volun⸗
omnes ſal- tate antecedente non otiofa, ſed activa be-
vos feri. neplaciti & ſeria omnes homines ſalvos fieri.
Primo hoc indicat S. Scriptura I. Tim. 2,

Deus vult ommes homines ſalvos fieri, & ad agni-

tionem veritatis venire. Loquitur hic Apoſto-
lus de hominibus pſt lapſum Adami, docet
enim, Deum illos velle ſalvos fieri, pro qui-
bus vult, ut oremus, fſcilicet Reges &c. uti
ex contextu patet; Item dicit, Chriſtum ſe
redemtionem dediſſe pro iis, quos Deus vult
falvos fieri: Iem ait; vult, non, voluit. Quæ
omnia Adæ lapfum ſupponunt. Deinde 2. Pe-
tri 3. dicitur: MWon vult Deus aliquos perire,

ſed

72
Ponner
III. M.
iun
I ab achn
En morte
dun En!
olle dare
Don folumn
Gelettaton
ne Apoe,
Ele.
l e,
Uen non .
Cn oſenda
Prleklri
Gun eS
lu ni

ltuti in

lmumn l
iſne in
iſet
aroſin
lſier /oi
turſeſe
Done .
Sn)e
NE heepl

A
n I. (al

fen Dre
m (N

ltte
Dlrnn n

De Deo, Divinitque, ejus Attributir. 209

Jed omnet ad peœnitentiaum reverti. Et Ezech. 33.

Plekter v. II. WNWolo mortem impii, Jed ut convertatur
itlmg impius a via ſua & vivat. Ubi fruſtra excipi-
ur, gün tur ab adverſariis, Deum non delectari qui-
impein dem morte peccatoris, quod textus per ver-
m ee bum znn indicat, velle tamen, adeoque
oe, Dolle dare gratiam ad ſalutem. Nam Xor
Im non ſolum delectari, ſed etiam velle ſine ulla

gtenn delectatione ſignificat, Jer. 42. v. 22. Deni-
ane. Jue Apoc. 3. dicitur: to ad oſtium, & pulſo.
n Et IIa. S. Quid eſt, quod debui ultra facere vi-
ne meg, & non ſeci ei? Quæ omnia volun-
tatem non otioſam, ſed activam & benefi-
cam oſtendunt. Secundo probat hoc Clemens
ne Alex. l. 7. Itrom. & ita docet S. Auguſtinus
ides ab adverſariis in ſuas partes male adduétus,
Dmts dum I. de Spir. G̈ litt. c. 33. ait: Vult autem
rohe Deus omnes homines ſalvor fieri & in agnitionem
veritatis venire, non ſic tamen, ut in eis adimat
liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentet
n vult e juſtiſime judicentur. Et S. Proſper in reſp. ad
d a 2. Object. Vincentii ait: SGinceriſſime credendum
lecss atque proſitendum eſt, Deum velle, ut omnes
8 I homines ſalvi fiant. Tertio Accedit ratio: Sa-
4 65 W lus hominis viatoris poſt Adæ lapſum ſecun-
ie , dum ſe præciſis circumſtantiis conſiderata eſt
e3 „bona: Ergo cum Deus velit omne bonum
Reu „ℳ (H. 8r.) eam vera, ſincera & propria volun-
ſeli, tate beneplaciti vult.

nne bonun
nentunn me

Regs
t, CMm Schol. I. Calvinus docet, Deum velle ſolum ſalu- Solvuntus
os els tem Prædeſtinatorum. Janſenius vero 1. 3. de objeſtio-
oli grat. Chr. c. 20. poſt lapſum Adami nullam aliam nes Calvi=
2ickn Voluntatem ſalvandi omnes homines in Deo agno- ui & Jan⸗

ſcit, ſenii⸗
er d „ſænii.
j Alſ Schram Inſtit. Theol. Tom. I. 0

210 CLCaput I.

ſeit, quam nudam velleitatem & complacentiam
circa eorum ſalutem, nihil omnino gratiæ cau-
ſantem. Et pro ſua ſententia citat I. S. Augu-
ſtinum, qui in Ench. c. 103 citata verba Apo-
ſtoli: Qui vult omnes homines ſolvos fieri: ita
explicat, ſcilicet, quod nullus ſalvetur, niſi per
Divinam voluntatem. Item explicat in ſenſu ac-
commodo de generibus ſingulorum, non de ſin-
gulis generum. Et in 1. de corrept. & grat. ita
exponit, quod Deus dicatur velle omnium ſalu-
tem, quia jubet, ut nos omnium ſalutem veli-
mus. Verum S. Doctor de voluntate conſequente

in his locis agit contra Semipelagianos, qui di-

cebant, ſenſum Apoſtoli efſſe, quod Deus volun-
Mite conſequente & efficaci velit omnes ſalvos
fieri, ita ut per illos ſolos ſtet, fine ullis gratiæ
viribus hanc Dei voluntatem ſimpliciter efficacem
reddere. In quo ſuppoſito S. Auguſtinus tenet,
Apoſtolum non poſſe intelligi nifi in ſenſu ac-
eommodo ne cogamur concedere, omnipoten-
tem aliquid voluifie, quod tamen impletum non

ſit. Hoc autem ſalvo, ait S. Doct Textus Apo-

ſioli quocunque alio modo intelligi vpoteſt, ſicuti
etiam noſtram interpretationem adducit in libro
de Catech. rud. & eam ſupponit in omnibus lo-
cis, ubi docet, Deum dare omnibus gratiam
ſufficientem, & Chrſtum pro omnibus eſſe mor-

tuum. II. S. Themas vocat voluntatem ante-

cedentem velleitatem comparate ad voluntatem
conſequentem non enim voluntas antecedens eſt
ſterilis, quia ejus effectus eſt præparatio auxilio-
rum ſufficientium, de quibus etiam parvulis in
utero defunctis providit, Baptismo inſtituendo.
Salutem vero dæmonum utpote extra viam con-
ſtitutorum non vult voluntate antecedente actuo-
ſa & beneplaciti, ſed meram cicca illam habet
complacentiam. III. Nonnulli ex noſtris Theo-
logis, licet in dogmate conveniant, verbis ta-

men diſſentire videntur, unde rite intelligendi

ſunt, Sic aliqui a voluntate omnes ſealvandi ex-
u⸗

Vl.

lunt
Dotmiie
iß actn
Hugo)
tem vo
dinis, n

ntaten.

ſaluts o
MWortren
ANlerecent
te d r
inpktue,
Nol. 2 De
lte &
ſlpos ſer
günos §.
Duciridi
4 Den
Dati „ dan
olenar 4
Vulſt in ii
Konns 1. II
athe nti⸗
n tt 10
Lelinros
tertelten
fonimn,
n Ne eſe
N
AChne Nhe
I. 1. D
Unpnhon
Etihit En
i I
taketiin
ln i
un ei
t. e⸗
unhten

De Deo, Divinitque ejur Attributit. 2IT

Olncät cludunt infantes ſine Baptismo morientes, uti
OGen Dominicus Soto; ſed loquuntur de mediis ſalu-
L tis actu receptis, non vero præparatis & oplatis.
ta ete Hugo Victorinus vocat voluntatem anteceden-
lvosleti. tem voluntatem ſigni reſpectu finis ſeu beatitu-
etar, ig dinis, non reſpectu mediorum. Alenſis vult vo-
t in ſeann luntatem antecedentem verſari circa antecedentia
non E; falutis non ſolummodo naturalia, ſed ſpectantia
N. C gu àd ordinem gratiæ. Sylvius docet, voluntatem
Omkium antecedentem non eſſe formaliter in Deo; ſed re-
ſänten e late ad voluntatem conſequentem, quæ ſemper
te ſedn impletur, loquitur. gir .
nos d Seckol. 2. De fide eſt contra Pelagianos, Deum ab- An ſit de
Dens ſ. ſoluta & efficaci voluntate ſolos predeſtinatos fiäe Deum
Cinnes ſalvos fieri velle, quam veritatem contra Pela- omnium
ne ulis ge⸗ ianos S. Auguſtinus ſæpiſſime præfſertim in ſuo ſalutemn
dite elies Pnchitidio inculcat. Deinde etiam fide certum velle.
Mönns l⸗ eſt, Deum veluntate antecedente & inefficaci
N in velle aliquorum ſalutem qui non ſunt prædeſti-
te, Ci' nati, nam Joan. 6. v. 40. Chriſtus ait: Haoc e
h imgeun i voluntas Fatris mei, ut omnis qui vidit Elium
Lmn , eredit in illum, habeat vitam æternam. Et Apo-
AE ſtolus I. Tim. 4. v. 10. de Chriſto ait: qui ſ Sal-
cit h4 vator omnium, maxime fidelium, cum tamen cer-
nonthn tum ſit, non omnes credentes & fideles eſſe præ-
nninns onn deſtinatos. Denique quantum ad voluntatem an-

6d texcedentem generalem ſalutis omnium omnino
hominum, quamvis bona Theologorum pars eam «
in Deo efſe dicat, adeo ut quibusdam hæc pro.
poſitio fidei proxima eſſe videatur, nulla tamen
adhuc habetur Eccleſiæ definitio. Unde Vasquez
in I. p. diſp. 95. cenſet Deum non velle ſalutem
parvulorum qui baptizari non poſſunt, cui ſub-
fcribit Em. Sfrondatus in nodo Prædeſt. p. r. S. I.
& ipſe III. Boſſuetus defenſj. de la tradit. hanc
ſententiam cum aliqua approbationis ſpecie refert.
Imo ipfi Theologi generalem hanc ſalutis om-
nium Dei voluntatem admittentes inter ſe diſſen-
tiunt. Recentiores fere omnes volunt eam eſſe
voluntatem beneplaciti, antiquiores vero eam
O 2 dun-

Ar2 Caput L.

duntaxat eſſe voluntatem ſigni contendunt. Pu-
tat tamen P. Berti 1. 5. de Theol. d;ſcipl. c. 2. hos
Theologos in re cum aliis conſpirare, licet in

verbis diſſentian.
voluntas Voluntas Dei conſequens omnium rerum
Dei eſn extra Deum exiſtentium caula eſt. Ita dici-
caia re- tur. Apoc. 4. vV. II. Tu condidiſti omnia, &
Wom. ver woluntutem tuam ſunt, & ereata ſunt. Ra-
tio eſt: quia Deus eſt primum agens ſpiri⸗
WN tuale, adeoque per voluntatem & intelle-
eE um omnia producit. (H. 70.)
Mala mera Schol. Igitur- cum Dens mala velle non poſſit,
ſolum per-: (S. SI.) nonniſi permiſſive voluntas Dei circa
mittit. exiſtentiam malorums verſari poteſt: quæ per-
miſſio eſt omiſſio ejus, m pen-quod agens in agen-
do impediretur. Unde “«

1. Permiſſio mali metaphyfici perfectioni

.

Eermiſſio

mali per- Divinæ voluntatis omnino eſt conveniens.
ſeſioni Nam malum metaphyſicum in defeétu uite.
ivinzg rioris realitatis, ſive in limitationibus reali-
non offeit. Hloris realitatis „ſive in B

tatum entis conſiſtit: ſed ſine male meta-
phyſico nulla creatura eſſe poteſt, eoipſo,
quod ſit finita & limitata, & ſic omnes rea-
Hitates non habeat, igitur ſi Deus creaturam
producere bonum eſſe judicavit, facere non

potuit, quin malum metaphyſicum eidem
adhærens permitteret, & conſequenter ſi ſa-
pientiam Dei productio creaturarum dece-
bat, etiam permiſſio mali metaphyſici perfe-
ctioni Divinæ voluntatis conveniens fuiß .

22

Neh.

2 bet
(oni Di
Clippe mn
1 dekedin
chnn kegl
nokali e
guoc i
non pemit
Igg honun
IMIn Non e
MIotibus
Uuuts De
Ulorunn -
Untats e

ol (rezt
uhttee
Uelmi
let, 1et
iis
olNNt

„ Un
Dolihiitt
ll non
leo:
notiſiim
Gul
ſtetttiz9

ad non

R

Untutn

ten
.

1 ici

De Deo, Divinitque ejut Attkributir. 2r 3

alnt H 2. Permiſſio etiam mali moralis perfe-
eh Gioni Divinze voluntatis conformis eſt.
, Hi Quippe malum morale ſeu peccatum conſiſtit
in defectu convenientiæ actionum liberarum
cum regulis ipſarum. Jam vero Deus mala
. moralia permittit intuità majoris boni, ad
üum quod illa dirigi poſſe videt, ſi enim mala
lué non permitteret, quando ex hac permiſſione
majus bonum oriturum cerneret, omne bo-
ſn i num non vellet: Proinde cum bona majora
geu i. minoribus præferre ſummæ perfeéttont vo-
Eis’ Juntatis Dei conforme ſit, permiſſio etiam
mmalorum moralium perfectioni Divinæ vVo-
Iuntatis conformis eef.
ns Derd

Schol. Creatura rationalis ideo malum morale com- Cur creas-

en akn mittere vel peccare poteſt, quia intellectus ejus tura ſt
en i⸗ utpote limitatus non omnia diſtinctiſſime cogno- peccabi⸗
al ſeit, adeoque malum pro falſo bono ſaltem in his s.
vel illis circumſtantiis habere, & conſequenter
voluntas actum intellectus ſequens appetere po-
8 teſt. Unde ipſa creaturæ limitatio eſt ultima
Helen poſſibilitatis peccati, ſeu mali moralis origo, &
conette mali moralis poſſibilitas pendet ex malo meta-
ſefech Phyſico: Deus autem cum omnia diſtinéctifſime
bus cognoſcat, & ab omni errore & falſo judicio re-
n „Wwotiſſimus ſit (§. 64.) abſolute impeccabilis eſt.
male Actualitas vero mali moralis ſeu peccati ex abuſu
elt, eh libertatis oritur, dum intelleétus debita attentio-
Ones r ne ad momenta rerum & cireumſtantias omifſa,
Ceamu bonitate & pravitate non rite examinata, moti-
s e Vis tantum ſenſualibus in actionibus ſuis dirigen-
ſrn dis fertur, & ſio a lege aberrans in pegcata ruit.
t Deus eſt ſumme liber circa creaturas. Sic Deus ℳ

n. Pſ. o3. dicitur: Deur ultionum libere egit. Ra- Iiber circa
“R „ H 0%°ρ3 tio crzaturas.

214 WGW Cavut I.

tio eſt: Deus non ſolum omnia poſſibilia di-
ſtinctiſſime cognoſcit (H. 61.) ſed etiam vo-

luntas ejus ſponte agit, utpote principium

In quo-⸗
nam con-
ſſtat li-
bertas
Dei.

actionum ſuarum in ſeipſo, ſcilicet in repræ-

ſentatione intelleétus ſui habens: Et de re-

bus extra ſe omnibus eligere & velle poteſt,
quidquid placet, cum omnia poſſibilia co-

gnoſcat diſtinctiſſime, & quia unum æque
ac alterum exiſtens reddi poteſt, uni tantum
objecto non ſit alligatus. Igitur Deus in vo-

luntate ad entia extra ſe tendente ſummam

libertatem poſſidet, nam libertas eſt domi-

nium ſui actus ad oppoſita.

Sckol, Diſputant hic Scholæ, in quonam libertas
Dei formaliter conſiſtat, nam quia actus Dei li-

ber ut talis eſſentialiter habet, quod potuerit non

eſſe, cumque ex eo, quod ſit Divinus & vitalis,
ſit Deo intrinſecus & cum ipſo identificatus, vi⸗
detur imperceptibile, ꝗquomodo aliquid Deo in-
trinſecum & cum eo identificatum potuerit non
eſſe. Reſpondemus breviter ad hanc quæſtionem,
cujus ſolutio humanum captum longe tranſcen-
dit, Actum Dei liberum eſſe ipſum ejus actum
necefſarium, non quatenus neceſſarius eſt, & ad
Divinam bonitatem terminatur, ſed prout ſine
dependentia terminatur ad creaturas ceu effectus
ſibi non neceſſarios, ſive prout dicit habitudinem

& terminationem non neceſſariam ad creaturas:

Nam hoc modo Actus Dei neceſſarius eſt a crea-
turis plane independens, cum hæ nullatenus co-
gant ad ſui volitionem, quin potius ob ſuam li-
mitatam bonitatem eum ad ſui volitionem & no-
litionem indifferentem relinquant: Ergo hoc mo-
do liber eſt, quia habet eſſentialia libertatis, quæ
conſiſtit in dominio ſui actus ad oppoſita: Dein-
de hoc modo concipi poteſt, quomodo Actus

liber ſit quid Deo intrinſecum, & tamen aliquo

ſenſu

V!

—
un det
eeſtins
(cm fit
glic det⸗
fis, 1
¹ creat
Potuernn
minatio,
in Deo,
Fun.

Qli a
Pnmnis ſu
G Se⸗
erda d
S ſlis
ol poten
te
ocbeere
els ſbe
(ls coVn
ſeeri tegnl
vod tam
utas led
lit, Ut
nen non
I d ,
S) i
ne
het
hntate
RNum
ſi
onent
Egint v
1 oln

ſtiaa

etiamn ſe
tinepiun
tintene⸗
Et Gel⸗
le port
libilia d⸗
num Z
Gn kuntn
Deus inw⸗
e ſunmn
eſt dul

Nam Ihen
1Sns De
omein
inns & Eins,
ntifieuns, 1
ſcnnbo⸗
hamtn
ueſinen

De Deo, Divinitque ejus Attributit. 215

ſenſu deficere, & non eſſe poſſit, nam Actus ne-
ceſſarius eſt aliquid Deo intrinſecum & Divinum,
cum ſit ipſe Deus; & tamen eſt aliquo modo
quid defeétibile, quia licet ſit entitative neceſſa-
rius, reduplicative tamen quatenus terminatur
ad creaturas non eſt neceſſarius, quæ non eſſe
potuerunt, & illis deficientibus deficeret iſta ter-
minatio, adeoque quid intrinſecum terminativum
in Deo, non vero aliquid intrinſecum entitati-

Vum.
FK. 91.

Quia autem Deus non poteſt quidquam Deus nen
ſummis ſuis perfectionibus repugnans velle; potet al-
(F. 83. Schol. I.) nec libertas Dei eo exten. quid velle
denda eſt, ut pro illa quidquam perfectioni. uir ,r.
bus ſuis repugnans velle pofſit. Sic Deus ,1 repu-
non poteſt velle ſeipſum annihilare (H. 43.) gnans.
non poteſt velle alium Deum eſſentialem

producere &c. Neque timendum eſt, quod

Deus libertate ſua unquam abutatur. Nam
quia cognitio Dei ſine omni errore eſt (H. 64.)
fieri nequit, quod Deus optimum judicet
quod tamen optimum non eſt: & cuia vo-

luntas ſequitur cognitionem boni, fieri ne-

quit, ut Deo id maxime placeat, quod ta-
men non eſt optimum, & quod illud eligat;
in quo abuſus libertatis confiſtit. (F. 890.
Schol.)

Schol. Quæritur in Scholis an ſola Divina bonitas Ohjiektum
ſit objectum motivum & terminativum Divinæ Divina
voluntatis, an vero bonitas creata fit etiam ob- volunta-
jeétum ejus terminativum, aut an immediste in ti.
ſeipſa Divinam voluntatem terminare poiſit. Re-
ſpondent defenſores ſceiertiæ mediæ affirmative.
Negant vero Thomiſtæ volentes objeétum Divi-
næ voluntatis tam motivum quam terminativum
0 4 eſſe

.
Decretum
Dei.

216 Caput I.

eſſe ſolam Divinam bonitatem increatam, boni-
tatem vero creatam efle tantum objeétum mate-
riale & ſecundarium: Nam a voluntate Dei per
ſe attingitur ſola bonitas increata, quia hæc ſola
ceu primum bonum & volibile ab eſſentia Divi-
na primo repræſentatur. Bonitas autem creata
amatur a Deo propter Divinam bonitatem, ut-
pote a qua omnem ſuam bonitatem per creatio-
nem obtinuit.
H. 92.

Voluntas Dei conſequens de rei exifſten-

tia appellatur Decretum Divinum & quæ
Deus voluntate conſequente voluit, ut fie-
rent, decrevifſe dicitur. Ita vocati Rom. 8.
V. 28. 2. Tim. I. v. 9. & electi Eph. I. v. I1.
dicuntur ſecundum decretum Divinum.

Deereta Schol. I. Quidquid extra Deum exiſtit, pendet a

Dei ſunt
æterna &
denmuta-
belia.

decreto Divino. Item quia voluntas Dei eſt æter-
na, decreta etiam Dei æterna ſunt: Item quia
voluntas Dei eſt immutabilis, decreta ejus funt
immutabilia: Et quia voluntas Dei Conſequens
ſemper impletur, decreta Dei ad effeétum ſem-
per deducuntur, ſunt tamen libera, & quia to-
tius mundi nexum ob limitationem intellectus
noſtri non perſpicimus, rationes ſpeciales decre-
torum Dei ſemper indicare non poſſumus.

An Deus Schol. 2. Decretum Dei dicitur efficax quoad actus

ab æterno
altiones
noſtras
liberas
prœdefi-

niat.

creaturæ liberos vel ab intrinſeco ex ſe, & na-
tura ſua infallibiliter inferens effectum: vel ab
extrinſeco, quod infallibilem connexionem eum
futuro eventu habet ex conſenſu voluntatis crea-
tæ per ſcientiam mediam præviſo. Quezrunt
Scholeæ, an Deus ab æterno actiones noſtras.
liberas prædefiniverit, & unde infallibilis effica-
cia Divinorum decretorum circa actus noſtros li-
beros ſit repetenda. Defenſores ſcientiæ mediæ
inprimis hunc ordinem actuum Divinorum ſta-
. tuunt.

VNI

umnt. 1
lic Pett
.umſtanti
Ii perm
Drevifun
viſionis
poſito di
ſe d i
108, ſe
(Ccopennend
Per ſlentin
1is keatä
(Qulrs n
ſti, nont
uunk in
lior doe
mimiron
ione in
tunt in⸗
CNtumn 4
ngun Ee
Ute 4Enn
R 4ns no
ler tiii
Addl
ler lo ie
dknecc
nan⸗ is
vj
ätin hn
“
Ade
ns S
eltrt ila
lgnunt in
In I
1 3 Thor
IN ntun

Aum, bin⸗
ſechun nt
tute Ri
grin kerſ
eſlentn D
Auten cen
nitaten, d.
n er deni

Zei eiler
m N
it 4 Ut
ati Rom.
Mh.1. V

Imum.

ſit, penlen
SDeiet etn
nt: Nen n
7eta eio in
ei Colee
efeltun i⸗
2, giu⸗
em intelehe
eritles 1
umns.
uotl
ex ſe, I.
elun:
nerier en
volnnnsde
(em

Cione non⸗

e

acts 10,
ſtiniet,

vivorN?
Din .

De Deo, Divinieque ejus Attributir. 217

tuunt. r1. Deus per fſcientiam mediam videt,
quid Petrus facturus fit, fi in his vel illis cir-
cumſtantiis ponatur, ex fua libertate. 2. Decer-

nit permittere lapſum bPetri ſub his circumſtantiis

præviſum infallibiliter futurum. 3. Per ſcientiam

viſionis videt lapſum abſolute futurum. Quo ſup-

poſito dicunt, nullum effe in Deo decretum ex

ſe ab intrinſeco efficax circa actus noſtros libe-
ros, ſed tantum decretum indifferens generale,
concurrendi cum voluntate creata, Deum autem

per ſcientiam mediam præſcire, ad quid volun-

tas creata ſub tali concurfſu ſe fit determinatura.
Quare actus noſtri liberi a Deo quidem ſunt præ-
ſciti, non tamen immediate in ſe prædefiniti, ſed

tantum in concurſu generali & indifferenti oblato.
Igitur hoc decretum eſt quidem conditionatum;

ſi nimirum creatura ſe determinaverit, qua con-

ditione impleta & præviſa per ſcientiam mediam
tranſit in abſolutum, & producit in tempore con-

curſum ad extra ſine novo decreto. Alli vero ſe-
cundum decretum concurrendi ad hunc determi-

nate actum, & quidem abſolutum requirunt, ita
ut actus noſtri liberi ſint quidem prædeſiniti, ſed
hæc prædefinitio non eſt ex ſe infallibiliter efficax,

ſed ex conſenſu per ſcientiam mediam prævifo:

nec hoc decretum eſt, determinandi voluntatem
ad hunc actum, ſed concurrendi fimultanee ad il-
lum in illis circumſtantiis, in quibus voluntas

creata præviſa eſt, ſeipſam determinatura. Pro-

bant hoc I. ex S. Scriptura, ubi Eccl. 15. Deus
dicitur hominem reliquiſſe in manu conſilii fui
Acét. 7. eum Spiritui S. reſiſtere, quod tamen non
foret, ſi decreta eſſent ex ſe efficacia. II. Multi
Patres hæc decreta ex ſe efficacia rejiciunt. III.
Putant illa officere libertati humanæ, quia non re-
linquunt in illa potentiam expeditam ad oppoſi-
tum. IV. Deus alias moveret ad peccatum.

ſalitis 4 Schkol. 3. Thomiſtæ econtra docent, Deum ab æter-

no prædefiniviſſe omnes actiones noſtras liberas
non tantum mediate decernendo exhibere con-
5 cur-⸗

218 Caput I.

curſum ad illas: ſed immediate in ſeipſis bonas
poſitive quoad realitatem & moralitatem ſeu bo-

nitatem: malas vero poſitive quoad realitatem

& entitatem, permiſſive vero, quoad malitiam
ſeu defectum ulterioris perſectionis actui debitæ.
Ex quo ſequitur, quod efficacia Divinorum De-
cretorum circa actus noſtros liberos ſit ab omni-
potentiſſima Dei voluntate, & dominio in no-
ſtras voluntates, non vero a conſenſu noſtro præ-
viſo, & Decreta Dei ſunt ex ſe efficacia. Hoc
colligunt I. ex & Scriptura, quæ paſſim docet,
voluntatem Dei conſequentem ſeu decretum ejus
ita eſſe efficax, ut illi reſiſti non poſſit: Eſther. 13.
& 14. Deum facere, ut faciamus Ezech. 36. face-
re de nolentibus volentes: cum ergo per decre-
tum fGümultanee concurrendi non faciat, ut facia-
mus, ſed faciat, cum nos facimus: cum non ve-
lit, ut velimus, ſed cum nos voluerimus; cum
concurſu indifferenti reſiſti poſſit, eo ipſo, quod
non efficiat, ſed expeeétet noſtrum conſenſum,
decreta ex ſe efficacia erunt. Quando igitur S.
Scriptura dicit, Deum reliquiſſe hominem in ma-
nu confilii ſui, oſtendit eum habere liberum arbi-
trium, ad unum non determinatum. Quia ta-
men libertas humana eſt cauſa ſecunda, non ex-
cluditur actio primi liberi & cauſæ primæ, a qua
dependet: unde ita eſt in manu confili ſui, ut
etiam ſit in manu Dei non neceſſario trahentis,
ſed dantis virtutem & opperationem, ut omnia
libere fiant. Deinde voluntati antecedenti tan-
tum reſiſti poteſt, non vero conſequenti ſaltem
in ſenin compoſito, ita ut non poſſit ſimul jungi
non actus cum motione ad actum licet reſiſti
poſſit in ſenſu diviſo, ita ut cum illa motione
habeatur potentia diſſentiendi, quia Deus ita mo-
vet ad agendum, ut ümul moveat ad libere agen-
dum. z. Ita docet S. Auguſtinus l. de grat. &
lib. arbitr. ubi ait. Deum facere, ut faciamus; &
multoties alibi: Et S. Thomas inter alia q 3. de
Ptent. a. 7. inquit: Deum efſe cauſam actionis
cujus-

NN

Cbelbet,
uumtun
ctm nok
Uiſero e

d volun

leceſlanio

latione:
lecbenter
Cadunt ſal

e Ceterm
huint dep

lelleto in

nenb,

terminet,
6o, (Mo
in hs
CCneti i
Tinticnen
Elin ln
1. lee enl
tonet
Ebiln vin
Nng Ion
Prlnöimn
temminet,
Uin, ue
ilſkre
le Coniſi
it

ſpts ton
NRen ſen e
2d keiltter
Cad niit
aCni i
vinonn-
ſit Mon
minio nr
noſtron
cncia 1
Palin do
Geretun eſt
It: Um
ech. F
go per es
ciat, ut is
U N0
Werzwns
ed o
rutn co 6
Qunto ird
Ponigen hr.
gere enam
emun. C,
Veronel, N
Ne hine,
elio i,

De Deo, Divinirque ejur Attributir. 219

cujuslibet, in quantum dat virtutem agendi, &

in quantum applicat actioni. Ergo Deus actus
etiam noſtros liberos prædefinit decreto ab in-
trinſeco efficaci. Patres in contrarium citati, nil

aliud volunt, quam quod homo libere agat & non

neceſſario determinatus ad unum. 3. Probant
ratione: ſcilicet, omnes actus noſtri liberi, con-

ſequenter etiam conſenſus noſter in opus bonum

cadunt ſab Divinam cauſalitatem, quia quilibet
eſt determinatio cauſæ creatæ ab influxu cauſæ

primæ dependentis, Ergo Deus omnia prædefinit

decreto intrinſece efficaci: nam concurſus ſimul-
taneus, non influit in voluntatem, ut eam de-
terminet, ſed tantum in effectum, ſicuti etiam ex
eo, quod Deus nos ponat in illis circumſtantiis,
in quibus per ſcientiam mediam prævidit, uos

concurſui indifferenti libere conſenſuros, deter-

minationem noſtram non cauſat. Deinde hæc ſen-
tentia libertatem humanam cum Calvino non tol-
lit: licet enim concordia libertatis cum præmo-
tione ſit myſterium, omnia tamen ad libertatem
requiſita vindicat: nam vi motionis præviæ vo-
luntas non ita determinatur, ut nihil agat, aut
paſſive ſe habeat, ſed ut ipſa ſe tanquam agens
ſecundum primo ſubordinatum in ordine ſuo de-
terminet: hinc ſervat ſuam indifferentiam acti-
vam, quæ non conſiſtit in indeterminatione, quæ
eſt indifferentia paſſiva, ſed in tali determinatio-
ne conſiſtit, ut ſub ea maneat potentia ad oppo-
ſitum, alias enim ſi voluntas ſeipſam ſolam de-
terminaret ex ſuppoſito, determinando ſe amitte-
ret indifferentiam activam & libertatem, quod
tamen falſum eſt. Quare indifferentia activa,
quæ eſt libertas actualis definitur: quod fit fa-
cultas, per quam poſitis omnibus natura prære-
quiſitis voluntas ſic agit, ut poſſit non agere po-
tentia antecedente, & in ſenfu diviſo. Quamvis
igitur decretum Dei prædeterminans antecedat

„

noſtram determinationem & eam inkfallibiliter

cauſet, quia tamen eam non ſolum quoad gah.
ſtan-

22⁰ Capuk J.

ſtantiam, ſed etiam quoad modum caufat, ut ni-
mirum libere fiat, ideo voluntas habet veram
potentiam ad oppoſitum, & quidem expeditam,
quia motio facit, ut libere agamus, & pofito
decreto efficaci ad unum voluntas non caret ali-
qua actualitate requiſita ex parte aétus primi ſeu
potentiæ; ſed tantum ex parte scktus fecundi;
cum motio efficax ſit complementum potentiæ
non quaſi dans poſſe, ſed dans agere, quatenus
potentiam præſuppoſitam applicat ad agendum.

Denique Deus determinat ſolum ad materiale ſeu

reale peccati, non vero ad defeétum ulterioris
realitatis, qui eſt mera privatio & formale ſeu
malitia peccati. Actus quidem & malitia inſepa-
rabiliter conjunguntur, ſunt tamen diſtincta ita,

uf actus ſpectet ad ordinem phyſicum, quo mo-

do eſt a Deo: malitia vero ad ordinem mora-
lem, quo modo non continetur intra objectum
Divinæ potentiæ, ficuti in uno eodemque po-
mo oculus ſolum colorem, non vero odorem

attingit. Quare Deus movet voluntatem ut li-

bere & limitate operetur modo effectivo non
defectivo, hinc voluntas non peccat quia præ-
ciſe elicit, ſed quia modo defectivo elicit. Unde
latum patet diſcrimen inter ſententiam Thomiſti-
cam & Calviniſticam, quæ libertatem homini
negat, & Deum auétorem peccati facit.

Quomodo Schol. 4. R. P. Berti 1. 4 de Theol. diſc. c. 13. cum

libertas
Jalvetur.

reliquis Auguſtinianis ſyſtema deleétationis victri-
cis ampleétens libertatem creaturæ cum decretis
Divinis ex ſe efficacibus in eo ſalvari putat, quod
in hoc ſtatu numquam objectum ſub omnimoda
ratione boni proponatur, unde nihil ita delectat,
quin poſſit voluntas aliis cogitationibus & affee-
tibus excitatis illud repudiare. Quare in eo ſo-
lum Auguſtiniani a Thomiſtis differunt, quod hi
eflicaciam Divinorum decretorum a præmotione
phyfica, illi vero a delectatione victrice repetant:
de quo alibi in tract. de gratia agetur. Hæc

iterum pro more hiſtorice retuliſſe ſufficiat; con-

Cor-

D

lin en
1 ſempe

Derket
E woetn
Aüſino ie
Dobint⸗
Giſr /

Hol 1 N

Onle Dei

(ons

zriſei d

(s u

nis voi
Eekkuns
en 4 nifi
lin
ktenim o

De Deo, Diviniegue zjius Attributic. 22

Alit, Et cordia enim libertatis humanæ cum decretis Divi-
libct in — nis ſemper grande myſterium remanebit.
eNen, . ber nede ie . ne .
s, En §. 93.
non aet

derg⸗ Decretum Dei de certis hominibus ſalvan- Prædeſii-
em dis vocatur Erxdeſtinatio. Quæ ex S. Au- natio
un e guüſtino libro de don. perſev. c. 14. definitur 4 .
e, dun Pycæſcientia & præparatio beneficiorum, guibus
1 en certiſime liberantur, quicungue liberantur.
ain Schol. r. Prædeſtinationis nomine nonnulli antiqui Explica⸗
fome?k omne Dei decretum intellexerunt. Et tunc eam tur.
nelin me. . diſtinguunt in decretum electionis & reproba-
thn . tionis. Quia vero vocabulum Prædeſtinationis
zgoogiz, ſemper in bono ſenſu, pro decreto

H Qalutis in S. Scriptura ſumitur, & Prædeſtinatio-
ne nis voci ſemper adhæret idea finis, quem pre-
innn de „AQeſtinans intendit, eam a voce reprobationis &
ie ejus fignificatione diſtinguimus. Eſt autem Præ-

deſtinatio formaliter ſpeétata actus intellectus; di-
cit enim ordinare media efficacia ad ſalutem, quod
eſt officium intelletus. Hinc eſt actus imperii
regulantis mediorum executionem: ſupponit ta-
men actum & decretum voluntatis, volitionem
& intentionem finis, dilectionem & eleétionem,
& ideo etiam vocatur Eleflio. Rom. II. v. 5.
Schol. 2a. Prædeſtinatio ſpeétari poteſt vel in inten- Prædefli-
tione, quo ſenſu eſt abſoluta Dei voluntas quos- natio guo-

Ctions, dam ſalvandi præ aliis per auxilia efficacia: Vel tuplex.
2 an ke in executione, & eſt retributio gloriæ ob merita
ri n præcedentia. In hoc ordine rurſus dupliciter
ſon conſiderari poteſt: Vel in ordine executionis præ-
ihi nlt, conceptæ & volitæ: vel in ordine executionis
SS exercitæ.. Decretum intentivum hoc eſt: Volo
Quee hunc perducere ad gloriam per modum præmii,
ennt, Hh &e ideo illi præparare media congrua. Decretum
eld, eyxecutivum hoc eſt: Volo huic prius dare me-
Ne

rita, & propter merita gloriam. Quare merita
1 gen ntrant ordinem intentionis non ut motiva, Eſed
ſ ſiiet 6 , ut

222 Caput J. à. liI

ut effectus: ordinem vero executionis intrant urt aA üm
motiva, non per modum finis, ſed tanquam me- Wn's ex
dia & diſpoſitiones perſonam præmio aptam red- (IIm:
dentes. . vor: ſͤ no

Prædeſti: Pradeſtinatio datur. Sic Matth. 25. v. 34.
natio da- legimus: Venite Benedidli Putris mei, poſidete mn
ur. varatum vobis regnum a conſtitutione mundi. M. Nan
Et Rom. 8. v. 30. Quos prædeſtinavit, hos & Iliſe hon
vocavit. & quos vocavit, hos & juſtificavit, guors Mld Et
uutem juſtificavit, illos & gloriſficavit. Et S. Au- 5 it:
guſtinus l. de dono perſev. c. 19. ait. Nemi- in, glon
nem contra iſtlam Prædeſtinationem, quam ſecun- (N ſnimn
dam Scripturat &. defendimus niß errando diſpu- G ſibnhi
tare potuiſſz. Et S. Proſper. in reſp. ad object. We ſiig n
Gallor. ait: Prædeſtinationem Dei nullur Catho- Wilant
licus negat. Ratio eſt, quia Deus nihil facir ig ann
in tempore, quod ab æterno non præordina- dfen
vit, alias inciperet velle in tempore, quod (iui be⸗
eſſe nequit (F. 82.) ſed Deus in tempore alios ingi
præ aliis transmittit ad gloriam, Ergo illos l I
ab æterno præordinavit & prædeſtinavit. Nekkimn

nunonn
Solvuntur ochol. Qui fatalem ex aſtris neceſſitatem aſtruebant itint
ohjeflio- hæretici, uti Priſcillianiſtæ & Manichæi: Item enr Ent
nes. qui hominem natura ſua bonum vel malum ſalvan- unn
dum vel reprobandum naſci dicebant, uti Valen- ver en.
tinus, Baſilides & Marcion, Prædeſtinationem in Cthi
Deo negant. Hinc ita ratiocinantur: vel fum ln N
prædeſtinatus, vel nen: fi ſum: quidquid egero p efh 4
infallibiliter ſalvabor: ſi non ſum: quidquid ege- cen
ro, infallibiliter damnabor. Agam ergo quod libet. Wttert
Verum falſum eſt Sophismatis hujus illatum: ſi tin
ſum prædeſtinatus, quidquid egero, ſalvabor, nam e pul
Deus non prædeſtinat ad finem, quin ſimul præ- 49. Dhn
deſtinet ad media, quæ ſunt opera bona, fuga pec- p ag

1 2 3 .
cati, cura ſalutis. Quare dilema ſic poni debet: n ol

r:
vel l⸗

De Deo, Divinisque ejus Attributixr. 223

inkzimnm vel ſum prædeſtinatus dependenter ab operibus
dumgun. bonis ex gratia factis vel non ſum ob demerita:
mid n ſi ſum: Ergo operando bonum cum gratia ſalva-
bor: ſi non ſum: ob demerita damnabor.
Attl 1g . WS =
1 Soli prædeſtinati ſalutem æternam conſequun- Soli præ-

uin kur. Nam Matth. 25. ſolis electis regnum inat:
pnui,le coleſte promctitur paratum a conſtitutione alvantur.
ſfint 5 mundi. Er S. Fulgentius de fide ad Petrum
i NeH C. 35. ait: Firmiſſime tene. .. nec quemquam
u eo/um, guo/. von prædeſtinavit ad vitam, ulla

arit voſſe ratione ſalvari. Et Ratio eſt, quia nul-
N

ſjmtii lus ſalvabitur ſine dono perſeverantiæ: ſed
Ne hoc ſolis prædeſtinatis conceditur. Ergo illi
inG ſoli ſalvantur.
Deustnld Schol, Amproſius Catharinus duplicem ſalvandorum Catharini
on Url claſſem diſtinguit Alii. inquit, ſunt eximie San- opinio.
ee Gti, uti Beatiſſima Virgo & Apoftoli &c. & hi
telnpen,. ſunt electi & prædeſtinati bver efficacia gratiæ au-
htelnplet Xilia: Alii ſunt minoris perfectionis, qui non
am, e prædeſtinantur, aut efficaci aliquo adjutorio ſub-
deſtinan trahuntur a perditione, ſed communibus auxiliis
ten ſuffulti ad beatitudinem erveniant. Ita commu-
feene, niter ſententiam Catharini exponunt Theologi,
lic, & Bannez eam manifeſtam hæreſin appellat, alii
m vero eum erraſſe cenſent. Tournely vero putat,
eehant, “ Catharinum tantum duplicem prædeſtinandi mo-
releſini ,, dum in Deo ſtatuiſſe, unum ante præviſa merita
nmg 4 per efficacia gratiæ auxilia, in inſigniter Sanctis,
n: Ale ſe quos prædeſtinatos vocat, alterum poſt præviſa
um: G, merita ex gratia omnibus communi elicita in pro-
D miſcuo vulgo ſalvandorum. Verum Catharinus
Inſn e, diverſa plane tum in libro de div. præd. tum in
S c. 9. e. ad Kom. docuit: & hunc duplicem ſalvan-
, ſaß dorum ordinem vult colligere ex Matth. 20. ubi
ennſn dicitur: Erunt noviſimi primi, & primi noviſimi.

mil 3 ubi

Prædeſti-

atio eſt
certa &
infallibi-
lis.

224 Caput IJ.

ubi ambo ſunt ſalvandi, & duplex eorum ordo
aſſignatur, unus eorum qui vocati ſunt & non
eleéti, alter eorum, qui fimul vocati & electi
ſfſunt. Verum Eſtius notat, citatum locum ita ex-
plicari, ut noviſſimi in judicio hominum ſint pri-
mi in judicio Dei, & primi in judicio hominum,
ſint noviſſimi in Dei judicio. Deinde in regno,
quo nomine præſentis temporis Eccleſia dicitur.
ae, qui primi ad Eccleſiam vocati funt, non-
dum ad fidem venerunt, & funt noviſſimi: &
gentiles, qui noviſſimi prædicatione Apoſtolica
invitati fuerunt, primi venerunt.

F. 96.
Prædeſtinatio eſt certa & infallibilis quo-
ad conſecutionem ſui effectus. Joan. 10.
Nemo rapit over meas, id eſt prædeſtinatos,
de manu mea. Patet etiam ex definitione præ-
deſtinationis (F. 93.) quæ eſt præſcientia &

præparatio beneficiorum, quibus certiſſime

liberantur, quicunque liberantur. Deinde
Prædeſtinatio includit volantatem Dei abſo⸗
lutam & conſequentem (G. 93.) ſed hæc ſem-

per impletur, (H. 85.) & conſequenter etiam

Prædeſtinatio, quæ proinde eſt certa & in-
fallibilis.

Solvuntur Schol. Certitudini Prædeſtinationis non obſtat. I.

objellio-
ge5.

Quod Moyſes Ex. 32. v. 32. petierit: aut dimitte
eis hanc noxam, aut dele me de libro iuo, quenm
ſcripſiſti. Nam Moyſes vel loquitur de libro vi-
ventium vita corporali, petitque mortem tempo-
ralem; vel per hyperbolen ob exceffum amoris,
& ſub conditione, ſi fieri poſſet, locutus fuit.
II. S. Petrus I. Pet. I. vult, ut per bona opera
certam noſtram vocationem & eleétionem facia-
mus non Deo, ſed nobis, quia bona opera ſunt
ſignum prædeſtinationis. III. Denique quando
ex

Dhe

ir Angr
n tihe
1 Aepatn
eEteltineni
tone in inte
t noſtun
n noyeri
one etet

in te eſec

folluͤ
Eill teſelnti
tin ond,
Uocl. 9. V.
ererctt 41
Rmlli ſ
Mnkitein
Umun,
el. 0. 6p. 1
Mrlfutn

niſt Pijn

loriimn iſtan

Aims

INN
r
4 Gun

unh

De Deo, Divinisque ejur Attributir. 22 5§

en ennn d ex S. Auguſtino citatur illud tr. 26. in Joan. fi
Aii un un non traheris, ora uti traharis: quod communiter
VCe i ita allegatur: ſi non es prædeftinatus, fac, ut
m loennite prædeſtineris, non intelligitur, de prædeſtina-
mminnning, tione in intentione, quaſi Deus nondum decreve-
dicio koren rit noſtram prædeſtinationem, & noſtris preci-
eindent bus moveri poſlit, ut decernat; ſed de execu=-
Eeceti tione prædeſtinationis: ſcilicet: nondum percipis
Ocatiſfut,1 in te effectus prædeſtinationis, ora, ut percipias.
n, ofilni .
fione Al S. 97.

Nullus de ſua Prædeſtinatione fine ſpe- Malis ds
Ciali revelatione certus eſſe poteſt. Meſcit ſua Præ-
lülbisn enim homo, utrum amore, an odio dignur ſit. deſtinatio-
4 un Eccl. O. v. I. Ratio eſt, quia Prædeſtinatio "e certus
eldu dependet àa Divina voluntate, & perſeveran- V poleſt.
Leäiitorn tia finali: ſed ſine ſpeciali revelatione nemo
Pprelin voluntatem Dei, & an ſimiliter quis ſit per-
ibus cetht ſeveraturus, ſeire poteſt: juxta Tridentin.
ntu. u Seſſ. 6. Cap. 12. Ergo nee certus eſſe de ſua
tem D“ Prædeſtinatione.

ſeln, Srtol. I. Calvinitæ docent, omnes fdeles teneni Soiviuntur
egenten credere fide Divina ſe eſſe prædeſtinatos: nam objekio-
ſt cemm X. Joan. 5. dicitur: Eæœc ſeribo vobis, ut ſciatis; nes Calvi=
quoniam vitam hahetis æternam, qui creditis in niſtarunt.
nomine Filii Dei. Et I. Theſſal. I. V. 4. cientes
Vaorre- dileſßi a Deo elekionem veſtram. Verum
. Joannes loquitur de vita æterna in ſpe, quaà
non perſeverando fruſtrari poſſumus. Et S. Apo-
ſtolus vel loquitur de electione ad gratiam fidei
Evangelicæ, uti legenti contextum patebit: vel
ſi loquatur de electione ad gloriam, bonam fidu-
rim non vero omnimodam certitudinem indi=-
cat.

no 6
4
4

Sckols

Sthram Inſtit. Theol. Tom. I. D

Signa
prædeſti-
nationis.

Prædeſe-

natorum
numeris
a Deo eſt
determi-

Natas.

An multi
ſint præ-
deftinati.

226 Caput I.

Schol. 2. S. Scriptura & Patres nobis aliqua ſigna
oſtendunt, unde conjecturalem certitudinem de
noſtra ſalute & prædeſtinatione habere pofſumus.
Horum a. eſt bonæ vitæ decurſus. S. Auguſt. de
bon. perſ. 22. 2. Teſtimonium bonæ conſcientiæ
a gravibus peccatis puræ. 3. Adverfitates hujus

vitæ patienter propter Deum toleratæ. S. Chry-

ſoſt. in illa verba: fili recordare, quia recepiſti
pona in vita tua, & Lazarus ſimiliter mala, &c.
4. Libenter audire verbum Dei Joan. 8. Qui α Deo
eſt, verba Dei audit. S. Miſericordia in pauperes
Matth. 25. 6. Dilectio inimicorum. Matth. 5, 67.
7. Humilitas S. Gregor. in Job. 41. 8. Cultus bea-
Eiſſimæ Virginis Marizæ. S. Bern. & Anſelmus.

§K. 98.

Prædeſtinatio etiam eſt particularis deter-
minate circa Individua, & numerus præde-

ſtinatorum eſt certus non ſolum formaliter,

ita ut non ſolum Deus prædeſtinaverit, quot,
ſed etiam materialiter, quinam ſint ſalvandi.
Sic Chriſtus Joan. 13. ait: Ego ſcio, quos ele-
gerim. Et 2. Tim. 2. Cognovit Dominus, giu

junt ejus. Ratio eſt, quia quidam in tem-

pore in Individuo ſalvantur: Ergo Deus ab

æterno eos prædeſtinavit. (H. 93.)

Schol. Numerum prædeſtinatorum eſſe exiguum re-
late ad homines totius mundi, docet Chriſtus
Matth. 20. Mutti ſunt vocati, pauci vero elehi.
An vero ex Chriſtianis Catholicis minor ſit nu-
merus prædeſtinatorum, quam reproborum, di-
ſputant Theologi, ſed incertis utrinque funda-
mentis. Melius dicitur cum Eccleſia, quod ſoli
Deo ſit cognitus numerus electorum, in ſuperns
felicitate locandus.

F. 99.

N

CAuſa

»

H“H

lim pre⸗
18. Leit
lua Bonit
Gnus open,
eſt Dhtegi
Uhnlerl
Monit.

An! 1 lert
tnm eſe⸗
Meſciendi
Drrdehna
DOiS
Ids, ſalt

r hon

Ed etiim
iom jaſin
Kio rece
Noltio ek
ſenr decret
eliis inn
redlis,
ktenlttr
Ma N
es N
os Mol
r Kon
lene Ulort
t li
Woiin
Urkke

De Deo, Divinirque zjux Attribubir. 22 5

gun in l
tütndtene F. 99.
lnn Cauſa motiva, cur Deus aliquos ad glo- Cauſa mio-

zuneh riam przdeſtinaverit, eſt infinita Dei boni- tva præ-
gag tas. Scilicet Deus homini pro hac infinita deſtinatio⸗
te e ſua Bonitate perfectiones conferre nititur, 5.
H quas capere poteſt: ſed ſalus æterna ſumma
n eſt Perfectio, quam homo capere poteſt,
d Ergo hæc Deum ad aliquos prædeſtinandos
nem Ergo hæc Deum ad aliquos p
s6 morit.
Ce ISchol. I. Certum eſt Prædeſtinationem ad primam n pri-
Ae gratiam efſe omnino gratuitam, & a meritorum deſtinatio
præſcientia independentem. Item certum eſt, pendeas
Prædeſtinationem in ordine executionis'a meritis g meritis

& bonis operibus dependere, prout alibi dioe- præœviſis
mus, ſaltem in adultis, quibus beatituco confer- vel Vit mes
latkeee tur non ſolo titulo hæreditatis, ſicuti parvulis, „e gra-
ens Nel⸗ ſed etiam titulo præmii & mercedis tanquam co- tmiis.
onmilt rona juſtitiæ. Diſputant igitur Scholæ, an ele-
ſ,;Ng ctio prædeſtinatorum ad gloriam, ſeu intentio &
genn volitio efficax, quam Deus habet, dandi gloriam,
inin. ſeu decretum intentivum ſupponat merita prævi-
io, l⸗ ſa, & ab illis pendeat tanquam a caufa motiva;
inr,) cujus intuitu Deus moveatur ad illos eligendos
an in Ee aliis, an vero ſit pure gratuita ex ſola Dei
Deus iberalitate & bonitate, nec ſupponat merita præ-
o viſa ut motivum prædeſtinandi, ſed illa potius
) reſpiciat ut effectus a Prædeſtinatione proceden-
tes. Negant defenſores ſcientiæ mediæ, inter
eine quos Molina rem ita explicat: T. Deus æquali
en, voluntate generali vult omnium hominum ſalu-
ei n, tem & omnibus gratias ſufficientes libero arbitrio
ir ii,. permifſſas offert. 2. Reentanm mediam præ-=
nonum fcit, quinam illa gratia oblata ex innata libertate
ige iin bene uſuri & in ea perſeveraturi ſint. 3. Hos
ln lll ex aliis ad gloriam prædeſtinat. Congruiſtæ
,n i unc ordinem ponunt. r. Deus voluntate gene-

rali vult omnes ſalvos fieri & fufficientes ad ſalu-
P 2 tem

228 Caput I.

tem conſequendam gratias præparat. 2. Per
ſeientiam mediam præicit, quomodo quisque iis
uteretur, ſi in his vel illis circumſtantiis ponere-
tur. 3. Aliquos ex ſpeciali dilectione & miſeri-
cordia ſeligit, quos decernit ponere in iis circum=
Kantiis, in quibus prævidit, ees gratia bene uſu-
ros & in ea perſeveraturos. 4. IIlis ſalutem de-
cernit & eos ad gloriam prædeſtinat. Hinc præ-
deſtinatio quidem ad gratiam eſt omnino gratui-
ta, quia Deus gratis ſtatuit illos ponere in cir-
cumſtantiis congruis, ſed prædeſtinatio ad glo-
riam ſupponit præviſa merita ex gratia facka.
SIchol. 2. Thomiſtæ econtra docent, Prædeſtinatio-
nem ad gloriam in ordine intentionis eſſe mere
gratuitam, & non fieri ex præviſis meritis, nec
illa reſpicere ut motiva, quibus Deus inducatur
ad aliquos eligendos, ſed ut effeétus ab ipſa de-
rivatos & ad illam fubſequentes. Quippe Deus
gratis intendit ab æterno dare aliquibus in indi-
viduo gloriam & præmium per merita obtinen-
dum, deinde vult dare merita, & hic eſt ordo
intentionis, ſeu decretum intentivum, fcilicet:
Volo hunc perducere ad gloriam per modum præ-
mii, & ideo illi præparare media congrua. De-
inde Deus ab æterno decernit, dare in tempore
prius merita & media, per quæ poſſit obtineri
gloria ut præmium: & hic eſt ordo executionis
præconceptæ & volitæ, ſeu decretum executi-
vum ſcilicet: Volo huic prius dare merita, &
propter merita gloriam. Tandem in tempore con-
fert merita & propter merita gloriam, & hic ter-
minatur ordo executionis exercitæ.. Argumenta
pro Prædeſtinatione gratuita ante præviſa merita
petuntur, Primo ex S. Scriptura ubi Luc. 12. di-
citur complacuifſſe Patri dare puſillo ſuo gregi re-
gnum, nulla facta mentione præviſorum merito-
rum. Maxime vero hoc colligitur ex epiſtola ad
Romanos c. g. 9. & rI. ubi Apoſtolus ex pro-
ſeſſo de Prædeſtinatione tractat, & eam omnino
eſſe gratuitam probat exemplo Jacob, & Eſau,
icens:

N!

Gtens:
cun hon
vn pr⸗
ſiert.
lori, ſi
lio iute

W Cixit

niſriori
iett:
iſrelit
Pror oſt
n di⸗
eIl P
65 Gon
ontig. I
Nune r
K, Deu
eempl
den ut
contume
onin exe
Ute Dei
¹ Deo
eccatore
In,
utimn
nbeſtii

ianni
ulffne
Coltr e
beſt 1
on. Perſer
lin E
kenfhi

De Deo, Diviniegue ejur Attributir. 229

1 dicens: Cum enim nondum nati fuiſſent aut ali-
chen id boni egiſſent, aut mali, ut ſecundum elektio-
ntis hore⸗ d on e ,; 6 1 eo
elnte nem propoſitum Dei maneret, non e operibus,
riscte ſled e vocante dicdum eſt ei, quia major ſerviet mi-
inkerh nori, ſicut ſeriptum eſt, Jacob dilexi, Eſau autem
tn 8 odio habui. Deinde probat ipſius Dei teſtimonio,
* qui dixit Moyſi: MWiſerebor, cujus miſerebor, &
nn miſericordiam præſtabo, cujus miſerebor. Ex quo
Ning e⸗ infert: Igitur non currentis neque volentis, ſed
Rel 1 miſerentis eſt Dei. Denique probat, quod nullus
utio s prior poſſit aliquid dare Deo, unde moveatur ad
tii ipſum eligendum, ſed quod habet a Deo accipit
Drrtckini⸗ c. II. V. 35. (Quis prior dedit ili, & retribuetur
nis Ale n ei? Quoniam ex ipſo, & per ipſum & in ipſo funt
menitis, E omnid. Rurfus c. 9. ſolvit objectiones contra
As illn nanc prezedeſtinationem gratuitam, quarum prima
a eſt, Deum hoc modo iniquum fore: quam elidit
Gie exemplo figuli, qui non eſt iniquus licet ex eo-
Ghnehi dem luto faciat aliud vas in honorem. aliud in
krin Ai⸗ contumeliam. Altera eſt, peccatori relinqui lo-
hieden cum excuſationi, qui non fua culpa ſed volun-
um, E tate Dei periret. Hanc ſolvit dicendo, neminem
woding- a Deo ad peccatum impelli, utpote qui omnes
eongru peccatores ad pœnitentiam invitat. Et demum
Ne c. 1I. v. 33. concludit exclamando. O altitudo
oNt ois divitiarum ſapientiæ & ſcientiz Dei, quam incom-
oelti Pe abi unt judicia ejus &c. Apoſtolus certe
etun eren ic non loquitur de prædeſtinatione ad gratiam,
ge nee ſeqd ad gloriam: Quia vocati ſecundum propoſi-
temponi tum ſunt prædeſtinati ad gloriam, cum iis omnia
„Khrr cooperentur in bonum, quia funt vaſa miſericor-
. Arlinen diseæ præparata ad gloriam, quia voeantur, juſti⸗
teEl Gicantur & glorificantur. Secundo Probant ex S.
bi ent Auguſt'no, qui hanc gratuitam prædeſtinationem
ſo contra Pelagianos & Semipelagianos in l. de præ-
oun e, deft. ſanéct. de corrept. & grat. & in libro de
ainn don. perſev. clare aſtruit, & de præd. c. 7. ait:
dtehz AH Ea duohus impiis ætate grandavis, cur hic aſſ⸗
len Onnn matur, &' alter relinquatur; O Sudicia Dei incom-
prehenſibilig. Et S. Thomas I. p. q. 23. a. 5. ad 3.
h, lee P 3 5 ait

„

23⁰ Caput I.

ait: Quare hos elegit ad gloriam, & alios reyro-
bavit, non habet aliam rationem niſi Dei volunta-
tem. Tertio Accedit ratio, quia, qui prudenter
agit, prius intendit finem, quam media: ſed Deus
prudenter agit, & gloria etiam ut merces & præ-
mium eſt finis, merita vero ſunt media, ergo

prius intendit gloriam, non ſuam tantum, ſed

etiam electorum tanquam finem particularem,
quam merita. Juxta hanc ſententiam non lædi-
tur libertas humana, quia Prædeſtinatio non ſo-
lum attingit ſubſtantiam actus, ſed etiam modum
libertatis, ut nimirum cauſæ ſecundæ libere

agant.

Solvuntur Schol. 3. Hæc ſententia Thomiſtarum tamquam

objeftio⸗
nes.

S. Scripturæ, menti S. S. Patrum & rationi con-

formior tenenda eſt, eamque doétiſſime & fuſe

ſatis inter alios plurimos probat R. P. Billuard
diſſ. 9. & Cl. P. Gazzaniga in Præl. Th. tom. I.
nec eam enervant argumenta adverſariorum &
defenforum ſcientiæ mediæ, qui objiciunt I.
Matth. 25. dicitur: Venite benedifti Fatris mei,
poſſidete varatum vobis regnum. Eſurivi enim, &
dediſtis mihi manducare &c. ubi eleétis regnum
paratur poſſidendum, quia egerunt bona opera,
paſcendo eſurientes &c. Et ad Rom. 8. dieitur;
quos præſcivit, & prædeſtinavit, ubi ſcientia præ-
cedit prædeſtinationem. Et Jac. 2. v. 5. COrona
juſtitiæ repromittitur diligentibus Deum. Hinc
etiam S. Petrus ep. 2. c. I. monet, ut per bona

Ohpera certam noſtram vocationem & electionem

faciamus. Keſv. Particula enim Matth. 25. refer-
tur ad zo poſidete, adeoque ſpectat ad ordinem
executionis: vel ſi ad ze paratum referre velis,
intelligitur de præparatione in ordine executiouis
præconceptæ & volitæ, non vero in ordine in-
tentionis. Deinde Apoſtolus Rom. 8. juxta ob-
ſervationem S. Thomæ in Comment. non dixit,
quos præſcivit conformes fieri; ſed quos præſci-
vit & prædeſtinavit conformes fieri, ita ut con-
formitas non ſit ratio prædeſtinationis, niſi WD
ordi-=

.

nine e

Reobe

Cltionis
Meita
16, ait:

iis predh

425. In
Durſtone
Caliba
nisekee
excitmne,
tur. (e
Coreto,
HMuxto 4
Unn tefim
Dühgimis
Mrt. W
NVNurtat
Gi oreult
Gnchon
len S.
t: du
liclo gne

lin tip⸗
Di wa
goi ulat:

edia: ADa

merwiliſt
melit, 6
tantun,4
Pattellin
am non
ntio m!;
etiam notn
eunce iN

Um tamgn
Ltationi de
Ih ton
Vetiatong
Dü,
rii uind
Alecti e
t bonn iſil
n. §. H
iſiettif
Denm
n eß
at 40 e.
feſan
ine lelii⸗
0 in Gtie 4
ent. .
ſi sle,
i,in
gons, D

Be Deo, Divinieque ejur Atfributix. 231

orchne executivo, ſed terminus vel effectus.
S. Jacobus & S. Petrus loquuntur de ordine exe-
cutionis tum volitæ, tum præconceptæ, in quo
merita præcedunt. II. S. Ambroſius l. de ſide

c. 6. ait: Quorum merita præſcivit, eorum præ-

mia prædeſtinavit. Et S. Chryſoſtomus hom. 8. in
c. 25. Matth. Quia ſcieham vos hujusmodi futuros
Sankos, hæœc vobis aà me præparata ſunt. Rrſp. Hi
& alii batres de prædeſtinatione in ordine executio-
nis præconceptæ loquuntur, qui in concionibus ad
excitandos fideles ad bona opera aptius exponi-
tur. Cæterum de nonnullis veteribus, uti Theo-
doreto, Oecumenio, Caſſiano, Fauſto Rejenfi,
Hilario Arelatenſi &c. notat P. Gazzaniga; eo-
rum teſtimonia exigui eſſe ponderis, utpote qui
Pelagianis vel incaute adhæſerunt, vel proluſe-
runt. III. S. Auguſtinus q. 68. inter 85. ait:
Voluntatem Dei miſerendi vel indurandi, venire
de occultiſſimis meritis: Et in ep. ad Rom. dicit:
Sanftorum Deus non prædeſtinavit aliguem, niſt
quem præſciuit crediturum. Et l. I. ad Simplician.
ait: Quod didum eſt: elegit nos Deus Sc. non
video quomodo ſit didum niſi præſcientig. Item
8. Auguſtinus quandocunque de gratuita præde-
ſtinatione loquitur, de prædeſtinatione ad gra-
tiam non vero ad gloriam contra Pelagianos &
Semipelagianos traétat: uti in l. de don. perſev.
c. 10. & 18. ubi ait: Weminem contra iſtam præ-
deſtinationem niſi errando diſputare potuiſſe: quod
ſane non tenet de prædeſtinatione ad gloriam.
Reſv. III. Boſſuetus defenſ. de lia Trad. de . Feres
l. 4. ch. 10. quatuor S. Auguſtini ſtatus diſtinguit.
I. Poſt ſuam converſionem, ubi reète de gratia
ſenſit. 2. Quando hanc difficilem quæſtionem
examinans in errorem lapſus eſt. 3. Quando poſt
Pelagianam hæreſin ex errore reſipiſcens nondum
totam gratiæ œconomiam perſpexit. 4. Cum ex
aſſidua cum Pelagianis pugna oraculum Divinæ
gratiæ factus eſt. Proinde argumenta ex ejus
quæſt. & ad Rom. allata nil probant, utpote eo
P 4. tem-

232 Caput kI.

tempore feriptà, quo errore detinebatur, quem
in lib. de præd. &. §. c. 3. & lib. I. retrakt., cor-
rexit. In libro ad Simpl. loquitur de ordine
exezutivo, ficuti etiam Serm. 7. de verb. Dom.
S& l. de grai. & lib. arbitr. c. 6. Item S. Augu-
Rtinus non ſolum de prædeſtinatione ad gratiam,
ſed etiam ad gloriam cum Pelagianis diſputabat;
uti patet ex ep. S. Proſperi. Unde in citato loco
loquitur de prædeſtinatione ad gratiam & glo-
riam; imo & prædeſtinationem inadæquate fum-
tam, ad gloriam ſcilicet, & quidem gratuitam
aronius ad an. 490. ſine periculo negari non
poſſe cenſet. Et Bellarminus l. 2. de grat. &j hih.
arb. ſententiam hanc fidem Eccleſiæ Catholicæ
appellat. IV. S. Proſper ad Vincent. ait: Qusa
præſciti ſunt caſuri, non ſunt prædeſtinati. Et
S§. Fulgentius l. r. ad Monimum c. 24. inquit:
PFPrœdeſtinavit ad regnum, quos ad ſe praſcivit
Mmiſericordiæ prævenientis auwilio redituros. Imo
S. Thomas I. 6. in c. 8. ep. ad Rom. dicunt qui-
dam, ait, quod præſcientia meritorum bonorum
& malorum eſt raszo prædeſtinationis .. & koc
gquidem rationabiliter doceretur, ſi prædeſtinatio
reſpiceret tantum gloriam, gug datur meritis.
KReſv. S. Proſper ſolum vult reprobos ideo non
eſſe prædeſtinatos, quia Deus præſciens & per-
mittere volens eorum peccatum eos prius e vita
eripere noluit, quod ad occulta ejus judicia ſpe-
Stat. S. Fulgentius loquitur de ordine executi-
vo. S. Thomas docet prædeſtinationem non tan-
tum eſſe ad gloriam, ſed etiam ad merita, ita ut
merita ſint effectus prædeſtinationis ad gloriam.
V. Deus in tempore oonfert prædeſtinatis glo-
riam propter merita. Ergo ab æterno præordi-
navit conferre propter merita, quia videntur hæc

duo inter ſe pugnare, Deum velle gloriam gratis

dare, & tamen ſimul tamquam mercedem & co⸗
ronam. Sane voluntas generalis antecedens fal=
vandi omnes non ſtat cum gratuita prædeſtina-
tone, quæ libertatem humanam evertit, non
Eon-⸗

V

londueit
uun toll
Vit.
gratis n

um, 10

propter
tas anteee
grot Der
Prepanre
ſene veli
Ceſfinatio
Deinde ſ
Onnſpote

ugſs nos
l nohtr

Uutdid n
ONerum .
fnen, ſ
fnis obt
Dene zee
ini ali

Klol 4. Ex
utinen
Nun g
Eden, E
un, don⸗
Moce
Nrpliun
An do
Uinnt d

„
teni
1. gni
tentione .
t 4

De Deo, Divinitque ejut Attributir. 233

ebunt, E conducit ſolatio fidelium, bonorum operum eu-
Aen ram tollit, & acceptionem perſonarum in Deo
tun den arguit. Keſp. Nulla eſt repugnantia, quod Deus
e ut. De gratis non propter merita præviſa vult dare glo-
lten riam, non tamen vult aétu dare niſi per merita
e Ad guin & propter merita in ordine executionis. Volun-
nis äſnur, tas antecedens ſalvandi omnes manet in eo,;
in eintonn quod Deus fufficientia media falutis omnibus
tatin & præparaverit, licet efficacia nonnullis ſolum con⸗
Geltte ſr ferre velit. Libertas humana non tollitur a præ-⸗
den gumin deſtinatione, uti (§F. 93. Schol. 3.) oſtenfum fuit.
lo weri d Deinde falus noſtra in prædeſtinatione gratuita
, gn1 omnipotentis Dei manui committitur, quod ſane
ſiæ Cutte magis nos conſolari poteſt, quam ſi eam fragili-
t, ait: H tati noſtræ relinquamus. Rurſus prædeſtinatio
iefitafi gratuita non tollit curam & neceſſitatem bonorum
0,44. m Operum, quia non eſt tantum prædeſtinatio ad
“ finem, ſed etiam ad media, quibus in executione
ltem finis obtineri debet, quæ ſunt merita. Denique
n. din Deus acceptor perſonarum eſſe nequit, cum ne-
torun tunl mini aliquid debeat.
, prife Schol. 4. Ex ſententia hae Thomiſtæ inferunt, vo- Ppyæœdeſtin
jatue Mi cationem efficacem, Juſtiſicationem non interru- gationis
obos Uut ptam & glorificationem: Item vocationem ineffi- Iectus.
ſeet cacem, & juſtificationem per peecatum interru-
85 tini ptam, bonum ufum gratiæ & omnia merita ex-
i len⸗ inde procedentia in prædeftinatis efſe effeétus
gräine “W . Pprædeſtinationis. Item ſubſtantiam prædeſtinati
onem mu & alia dona naturalia prout occaſionaliter ſer-
mein vinnt ad finem ſupernaturalem, imo ipſam per=
Algrin miſſionem peecati prout defervit majori peccan-
leint 6 tis a peccato refurgentis humilitati & fanétifica-
oget⸗ tioni eſſe effeétus prædeſtinationis in prædeſtina-
end tis, quia funt a Deo ex meritis Chriſti, ex in-
ii inß tentione efficaci ſalvandi, & conducunt efficaci-
eleenl ter ad gloriam, quæ eſt finis in intentione, &
e, eitectus in executione.
6
ita Tkett

elen, P 5 F. 100*

234 Caput I.
G. 100.
Reproba Reprobatio eſt decretum Dei, quo Deus
tio quid. vult permittere, ut aliqui ſua culpa a gloria
decidant, & pro culpa infligere damnatio-
nis penam.
Schol. Reprobatio non conſiſtit in mera negatione
prædeſtinationis, ſed in actu poſitivo, quo Deus

vult permittere aliquos ſua culpa deficere a glo-
ria, & propter culpam infligere damnationis pœ-

nam. Unde reprobatio conſiſtit in actu intelleétus

fupponente actum voluntatis. Reprobatio alia
eſt negativg, quatenus importat voluntatem per-
mittendi, ut aliqui fua culpa deficiant a fine, unde
eſt actus poſitivus, quia tamen nihil effieit, ſed

tantum permittit, & permittere eſt quaſi negative

ſe habere, ideo dicitur negativa; quam P. Con-
tenſon & alii in excluſione poſitiva a gloria tam-
quam beneficio indebito conſtituunt. Reprobatio
voſitiya eſt, quatenus importat ordinationem culpæ
ad ponam æternam: quæ quia aliquid faciendum

decernit, nempe pœnam infligendam, dicitur po-
ſitiva. .

K. 101.

Keproba- Reprobatio datur. Hanc indicat S. Scrip=-
tio datur, tura ſub nomine reyulſionit. Pſ. 87. v. 6. Ve-
ſpeltionis Eccl. 7. v. 14. Malediktionis Matth. 25.
PFroſeriptionis in diem malum Judæ v. 4. Vaſo-
rum iræ & contumelic Rom. 8. Filii gehennæ.
Matth. 23. Filii perditionis. Joan. 17. V. 12.
Ratio eſt: quia ad Proviſorem univerſalem
ſpectat, ut in rebus defectibilibus ſibi ſubje-
Gtis aliquas permittat deficere ob bonum uni-
verfi (H. 89.) quod idem de deficientia a glo-
ria tenet, cumque hoe ſit reprobare, (F. 100.)
datur Reprobatio. Deinde Deus nihil exe-
J quitur

NN

Cünr inte
n ded D
toetiam
egrobatio
Uüumune

Depnhr,
Poninun en
Dars emin
koris niſr
e UVeche
btttr ⸗
n, S W
d 6. 33.
Miur G li
Nr Popr,
1, Mc ni
tiennnk n

ſpulſin
in / tut,
Imn leiſerin
rdit Conei

Pnlien

Uuin ſirni

miiin,
lhung
Wer

Cont,
Galar

er

De Deo, Divinicgue ejur Attributir. 235

quitur in tempore, quod non decrevit ab æter-
no: Sed Deus in tempore aliquos reprobat,
Rr ergo etiam ab æterno. Unde etiam ſequitur,
Reprobationem eſſe particularem, æternam

1, e

n E minutabilem. (F. 96.)
eta negtin
o, gnl §. 102.
Gdefcge . . .
mind, Reprobatio poſitiva tam Angelorum quam Reproba-

rtdh hominum eſt ex præviſis demeritis: id eſt, 0o vaſete
enrins Deus nemini decernit poenam æternæ dam- n . *
Numsne nationis niſi propter præviſa peccata. Quip- “ i.
tafee pe Ezech. 18. v. 23. teſtatur Deus: Nungquid
fifit, voluntatit mecr eſt mors impii, dicit Dominus
, Deus, & non ut convertatur a viis ſuir, & vivat.
öns Et c. 33. Nolo mortem impii, ſed ut conver-
4 Neme tatur & vivat. Et 2. Petr. 3. Latienter agit
mtnmmcd Meus propter vos, nolens aliquor perire, ſed om-
ndn nes ad venitentiam reverti. Secundo hoc de-
n, d finierunt Concilia: Arauſicanum a. 529. ait
can. 25. Aliquos ad malum Divina poteſtate
ANe prædeſtinatos non ſolum non credimus, ſed
gens etiam ſi ſunt, qui tantum malum crederent, cum
Iomni geteſtatione illit anathema dicimur. Sub-
ſi ſcribit Concilium Valentinum a. 855. can. 3.
Et noviſſime Tridentinum ſeff. 6. can. 17. J-

1 e quis dixerit, religuos omnes, qui vocuntur, ve-
Mig cari quidem, ſed gratiam non accipere, utpots
nn d Divina poteſtate prœdeſtinatos ad malum anatlie=
TE mG ſit. Tertio Accedit Traditio veterum P.
bushi „ P. Tertulliani I. 2. cont. Marcio. c. 11. S. Aug.

I. 3. cont. Jul. c. 18. S. Proſperi e. 7. ad cap.

“ Gallor. S. Joannis Damaſceni l. 2. de fide
un „ c. 26. Deus eX ſeipſo movetur ad nEertnaiun
els n a
1

Calvini
karefis &̈
Juſtema de
ri &deſti-
KKione.

Anielap⸗
riorum
Suſtemg,

ad puniendum nonniß, ex præſuppoſita eulyu.
Quarto Ratio eſt, Deus nil vult, niſi quod
habet rationem boni: (G. 81.) ſed poena ex
ſe non habet rationem boni, niſi præſuppo-⸗
ſita culpa, non enim eſt bonum, quod quis

puniatur, niſi peccaverit, imo contrarium

malum foret. Ergeo Deus neminem poſfitive
reprobat ſine præviſis demeritis.

Schol. I. Calvinus in libro de prædeſtinatione, in qua
doctrina, ficuti etiam in materia de reali Chriſti

præſentia in S. &S Euchariſtia a Luthero potiſſi-

mum recedit, hoc ſibi de Prædeſtinatione & Re-
probatione ſyſtema finxit. Imo Ratio, cur Deus
quosdam prædeſtinaverit, alios reprobaverit, eſt
Tola Dei voluntas. 2do Unde Deus non omnium,
ſed eorum ſolum ſalutem vult, qui ſunt præde-
ſtinati, & 3tio quia Chriſtus eos tantum redime-
re potuit, quos Deus ſalvare voluit, hinc Chri-
ſtus non omnes homines, ſed ſolos eleétos re-
demit. Quia vero Ato ſalus & redemptio homi=
num ab abſoluto Dei decreto pendet, hinc fides,
ſine qua nemo falvari poteſt, ita neceſſarium eſt
Prædeſtinationis conſequens, ut homo conver-
ſionem ſuam impedire non poſſit, & gratia con-
vertrix non admittat ullam reſiſtibilitatem; adeo-
que Sto Perſeverantia fidelium eſt neceſſaria; &
fides exeuti non poteſt: & quia éto gratiæ con-
vertrici reſiſti nequit, hinc illis, qui non con-
vertuntur, hæc gratia deeſt, & Deus eos non
vult convertere: & cum 7timo ex infantibus ba-

ptizatis ante annos diſcretionis morientibus, alii

funt reprobi, alii electi, ideo Baptismus ſolis
electis prodeſt ad ſalutem. In hoc (yſtemate non
definit Calvinus, an voluntas, qua Deus non
vult omnes homines ſalvos fieri, ſit prior vel po-
ſterior præviſione peccati originalis; unde in

duas ſeétas abierunt Calviniſtaz. Antelapfarii vo⸗-

lunt, Deum ante prævifum lapfum Adami gſio⸗
3

De

11 goritm
Clllne deci
V, ſuan
nierieordi
fieordia be
chrari pote
rodarlt.
folliin et
Peerittt 4
410 Fkeito
lm N
Eerkefit,

Prrlekinavit

teiinet,
entur, &
ENecatedtd
Cent Wm
Dauos ſäl
eyit hon
CI li
Fenn muſt
edeltimx
Genptot.
tur externa
eiaeſer,
Fo Hine
lt, Atgne
itinm,
lerohte
ue, ont
Chunt, de
3 e⸗
un
ntkinn.
fennt: Lr
unt en
ru ie

De Veo, Divinisque ejus Attributit. 23 5

ad gloriam, alios ad pœenam præordinaſſe hoc

f orqdine decretorum. Imo Deus ab æterno decre-
lt I vit, ſuam gloriam manifeſtare, adeoque ſuaàm
ſedun miſericordiam & juſtitiam. 2do Quia vero miſe-
Mun ricordia benefaciendo . juſtitia Vero puniendo de-
N, Rnd clarari poteſt, hinc alios prædefſtinavit, alios re-
gialch probavit. 3to Ut vero tum miſericordia, tum
o CNNIII uſtitia declararetur, decrevit Deus, ut Adam
inenn oin peccaret & cum eo tota ſimul ejus poſteritas.
. 4to Peccato vero in mundum ingreſſio homines
ſalvari non poterant niſi per mediatorem, unde
Unstione nt decrevit, ut Chriſtus cauſa eorum, quos Deus
de ii prædeſtinavit, in mundum veniret, eosque ſolos
Utheto i redimeret, & ut ſoli electi vocarentur, conver-
natione l⸗ terentur, & in fide conſervarentur, reprobi vero
tio, ouk excecarentur & indurarentur. Foſilapfarii do- Poſtlapſa-
poharert, gent ſolum ſuppoſito hominis lapſu Denm nolle rioruw
Nonenn aliquos ſalvos fieri, hoc ordine. Imo Deus de-
D crevit hominem creare labilem, & lapfum ejus
tirtunn cum ſuis poſteris permittere. 2do Ex hac uni-
loit, l verſa maſſa æternæ mortis rea Deus quosdam
Dlos iflif prædeſtinavit, alios reprobavit ex ſolo ſuo bene-
eten enke⸗ placito. 3tio Solis prædeſtinatis miſſus eſt Re-
et, Mr demptor. 4to Omnes quidem promiſcue vocan-
1 Tetanint tur externa Evangelii peædicatione, ſed ſoli electi
Pono efficaciter, ut poſſint credere, & actu credant.
E& gie Sto Hinc ſoli electi ſalvantur, reprobi damnan-
littent tur. Atque hæec eſt communior ſententia Calvi-
hi niſtarum, qui proinde docent, Deum homines
4 ehs reprobare a gloria, & ad æterna fupplicia deſti-
6h e⸗ nare, propter lapſum Adami, licet Baptismum re-
9,00 cipiant, fine ullis præviſis eorum demeritis, at=
rhea , que ideo eis fidem & gratiam denegare; & eos
s il u,n ad peccatum impellere & necefſitare. Hæc hæ-
noninn reſis partim refutata eſt in hoc G. partim alibi re-
ſe. futabitur. Rationes Calviniſtarum infirmæ ſunt:
d „ dicunt: I. r. Petri 2. v. 8. legimus: his, qui offen-
n N dunt verbo, nec credunt, in quo &y poſiti ſunt. Ubi
ſtftar Beza legit: in quod & pofiti ſunt, quia Græcus
nle; i textus habet: cs s al erisea“,; Ubi neutrum «re-
Nlos fer⸗=
In D

238 CLaput I.

fertur ad ly non credunt, ita ut ſenſus ſit: in
quod, ſcilicet, ut non credant, poſiti ſunt, id eſt
efficaciter prædeſtinati, nam zserzi ſignificat or-
dinare. Sed Lectio Vulgatæ noſtræ, quæ eadem
eſt cum Arabica & Syriaca, præferenda eſt. De-
inde ſi etiam gratis lectionem Bezæ admitteremus,
nil aliud ſequeretur, quam reprobos poſitos eſſe
in incredulitate non per Dei prædeſtinationem,
ſed propria voluntatis eorum malitia. II. Deus
dicitur excæcare & indurare corda reproborum
Exod. 7. v. 3. Joan. 12. v. 39. ſubtrahendo ex ju-
ſtiſſimo judicio gratiam, non impertiendo mah-
tiam.

Motivum Schol. 2. De motivo reprobationis negativæ iteram
reproba-
lionis ne-
gativæ an
Jint prä-
viſa deme⸗=
rita⸗

non conveniunt Scholæ Catholicæ. Defenſores
ſcientiæ mediæ motivum reprobationis negative
petunt ex prævilis demeritis hoc ordine: I. Deus
vult omnes ſalvos fieri, & ſufficientes ad ſalutem

gratias præparat. 2. Per ſcientiam mediam præ-

ſcit, quinam illa gratia oblata non uſuri fint ex
innata libertate: vel quomodo oblata gratia quis
uteretur, fi in his vel illis circumſtantiis pone-

retur. 3. Abutentes ex innata libertate gratia

oblata & conſequenter peccantes reprobat: vel,
juxta Congruiſtas, ſtatuit illos ponere in iis cir-
cumſtantiis, in quibus eos prævidet gratia non
bene uſuros, ſicque eos negative reprobat.

Schol. 3. Thomiſtæ econtra docent, Reprobationem
negativam fieri ante præviſa demerita, & ſi ſpe-

ctetur comparate, prout eſt horum potius quam
illorum, non habere aliud motivum, niſi Divi-
nam voluntatem licet ſi ſpectetur abſolute, prout

eſt Reprobatio aliquorum, habeat pro motivo al-

quod bonum, ſcilicet univerſi, quod a Deo tan-
quam Proviſore univerſali exigit, ut non omnia
mala impediantur, ne Univerſum multis bonis
privetur. Unde hunc ordinem ponunt. I. Deus
voluntate antecedenti vult omnés ſalvos fieri, &

preæparat gratias ad ſalutem neceſlarias, 2. De=

cer⸗

R

NNM

Eettit pen
eccent,
änlem prt

Popter pec

Hre ſenten
Non 9.
rot ailer
minori dle
mittunrur
lis 1 ceſes
Pegetire l
eN hoe ot⸗
llin ren
t voluntis

Pedemcosg

Reccttum non
e int
Ulio r
ennfftr
Mrirs:
en in
uun poſun
lulate den
Dermittantn
leitentn,

eto & e

timtis danl
Ni0nn

Edelie

n i, D

Nhufnn

V er
l
Ur e
els confe
lntstenn
en, niſt 1
D

Eerlns i1
ſtiſune, 1c
4 innſien ⸗
E, Nkedel
encict. ).
Adniteen
s olis
leſtintan,
ſth. L
Eehnohnn
ttihento er ⸗
ettend⸗

egetive en

fonis mgti

Ncne: 104

Aesil
n neilußt
von niin
Putigint
Unſtmiise

lbetum O

teſet 1
Vete i
een gotn!

e Nſch .

Nertuts

eriti, 1
un Mr,
Vum, .

hon
pro
d 10on

De Deo, Vivinirque ejus Attributir. 239

cernit permittere ut aliqui ſua culpa defictant &
Peccent. 3. Decernit permiſſſonem peccatorum
f/mInalem pro illis. 4. Denique decernit excludere
propter peccata eos a gloria & peenam infligere.
Hec ſententia fundatur Imo in S. Scriptura,
Rom. 8. Antequgm quidquam boni vel mali egiſſent,
acob dilexi, Eſau odio habui: quod odium de
minori dilectione intelligitur, qua quidam per-
mittuntur ſuæ defectibilitati ſine ſpecialibus auxi-
liis a defectu præſervantibus, quod eſt reprobare
negative Unde S. Auguſtinus de præed. S. S. C. 7.
ex hoc oſtendit, nulla merita malæ actionis effe
cauſam reprobationis. 2do Reprobatio negativa
eſt voluntas permittendi, ut aliqui peccent, &
peccando a gloria deficiant (§S. 100. Schol.) Ergo
peccatum non eſt ejus motivum. 3tio In his, qui
pares ſunt in defectihilitate, non poteſt ailignari
ratio, cur unus præ alio a Proviſore univerſali
permittatur deficere a ſine, præter voluntatem
Proviſoris: ſed omnes creaturzæ rationales ad
finem ſupernaturalem ordinatæ perinde per pecca-
tum pollunt ab eo deficere: Ergo ex ſola Dei vo-
luntate pendet, quod hi potius, quam illi deficere
permittantur. Et hæc ratio concludit in omni
ſententia, nam Deus potuit & hos & illos, qui
peccant & pereunt abundantioribus auxiliis a pec=
cato & perditione ſervare, vel in aliis circum-
ſtantiis conſtituere, quare autem non fecit? quia
ex adorando ſuo juſtifſimo conſilio noluit. Huic
ſententiæ non obſtat Concilium Tridentinum,
dum ait, Deum neminem deſerere, niſi prius per
peccatum ab eo deſeratur: Nam Deus nonniſi im-
proprie eum deſerit, quem a peccato non præſer-
vat per auxilia ſpecialia, & efficacia indebita,
quia illi non ſubtrahit auxilia ordinaria, quibus
ſi non reſiſteret, ad bonum perveniret. Quippe
Deus conferendo gratiam ſufficientem habet vo-
luntatem antecedentem conferendi gratiam effica-
cem, niſi homo propria voluntate reſiſtat ſuffi-
eienti: Licet vero Deus per ausilia eflicacis Hane
reſi⸗

240 Caput I. U
reſiſtentiam impedire poſſet, vult tamen ob ſines lorm
altiores voluntate conſequente per fubtraétionem imdſn i

abundantioris gratiæ eum ſuæ voluntati relin- rodeti
quere. Hinc verum eſt, hominem propter cul- eni N
pam privari gratia efficaci, quam in collatione wert,
gratiæ ſufficientis Deus illi dare volebat volun-
tate antecedente: Item verum eſt, eum ante
culpam privari gratia efficaci, quia Dens volun- Dels
tate conſequente eum voluit permittere ſuæ pro=

pria defectibilitati. ann
An origi- Schol. 4. Anguſtiniani cum D. Habert docent pee- Crliut⸗

nale ſit catum originale etiam in baptizatis eſſe motivum
molivun reprobationis, quia S. Auguſtinus agens contra uhpe Kn
reproba- Pelagianos ſæpe recurrit ad illud, uti cap. 8. de rli,
tionis: dono perſeer. imo diſſerte afferit originale fuiſſe
moôotivum etiam acceptatum reprobationis eorum,
quibus remiſſlum eſt dicens ep. 105. Quid ode-
rat in Ejan antequam feciſſet al'quid mali, nißt Denin
originale peccatum. Et S. Thomas q. 6. de verit. Wlla han
a. 2. ad 9. ait: Katio reprobatiomis in hominibus efi 1 V.
peccatum originale, ut dicit Auguſtinus. Nec ob- “ 7.
ſtat definitio Trident. Sefl. 4. decr. de pece. orig. Node
huic enim difficultati reſpondet Noriſius in Vin- Lell om
dic. Auguſt. c. 4. „Peccatum originale intuliſſe lit Rer.
„poœnas proprias ipſius naturæ, & has per baptis- I conten
»„mum non remitti, quarum præcipuæ ſunt con- (Kaorumn
„cupiſcentia, & privatio potentiæ proxime ex- eln
»peditæ ad perſeverandum in accepta juſtitia; & betl
»fic nihil damnationis remanet in baptizato proué Nkune lx.
sdamnatio culpam ſignificat, non vero prout dicit (Ae ſaſſeng
„Ppoenam . . Nullo vero paéte conceditur, ho- ſeritüiten
„minem baptizatum damnari propter peccatum fies D
„originale formaliter, & eſſe ratione illius ut eltel
„cauiæ proximæ reprobatum: ſed dicimus radi-
„aliter peccatum originale eſſe cauſam reproba- i
»tionis fidelium, qui damnantur quatenus éx enn den
„illo ortum habuit privatio potentiæ proxime telegrs
„expeditzæ, ad perſeverandum, fub qua præciſo doſſbi 1
»auxilio ſpeciali Dei homé ſalutem non conſe-
quitur;, ſed labitur in peceata; ob quæ proxime
„5

t,

De Veo, Divinirgue ejus Attributir. 241

mnen ontn „& formaliter àa Deo damnatur.,, Huecusque de
dinkire famoſa illa controverſia Scholaſtica de motivo
Clulntti tir reprobationis negativeæ, in qua quid probabilius
D reneri poflit, ex dictis de prædeſtinatione colligi
in hin poterit.
Olebit ſen G
e KWZ G. 103.
Ders e Deus in Prædeſtinatione non ſolum ſed Sapientia?
eefeß etiam in omnibus operibus ſuis media con- guid.

venientia fini naturæ ſuæ convenienti ſub-
tinete ordinat: Ergo ſapientiam ſuam maniſeſtat:

e quippe Japientia ejt ſcientia, media convenien=
8 t Lia Nni, maturc ſuck conuenienti ſubordinczidi.
drigime n 3
togen K r04.

Deur igitur ſummet ſapiens eſt. Hinc S. Scrip- Deus e,
43 tura ſolum Deum ſapientem eſſe dicit 1. Timn. Ba,
n I. V. 17. KRom. 16. V. 27. Sapientia ſcilicet/apiens.
en Ne infinita & independente. Ratio eſt, quia
ieen Deus omnia poſſibilia diſtinctiſfime cogno-

nisn, ſcit (§. 61.) Ergo etiam omnes fines naturæ
ſie lu convenientes perſpicit, & nullum me- 2
r ſus diorum poſſibilium ipſi incognitum eſt. Pro-
p inde habet ſcientiam media convenientia fini,

n e, naturæ ſuæ convenienti ſubordinandi, adeo-
ufiug, que ſapiens eſt (H. 103.) quæ ſapientia prop-

eole, ter infinitatem Dei (F. 55.) & quia ad omnes
hne⸗ fines poſſibiles, omniaque media polſſibilia ſe
oe extendit, infinita & ſumma eſt.

, hol. Sapientia Dei nobis incomprehenſibilis eft
cum nemini mortalium propter limitationem in⸗

unn, telleétus noſtri omnes fines pollibiles, & media
dtente lant poſſibilia perſpicere liceat, unde eam S. Paulus
n u n, om. 11. v. 33. in negotio rejectionis Judeæorum
en n, E

N,e Schram Inſtit. Theol. Tbm. I. Q

242 CLaput I.

& adoptionis gentilium per ly gadραo nobis imper-
veſtigabile exprimit. Porro ſapientia ſumma po-
ſtulat, ut non tantum ſines intermedii ſibi invi-
cem, ſed hi etiam omnes tanquam media, fini
ultimo ſubordinentur, adeoque etiam fapientia
Dei omnes fines intermedios fini alicui ultimo
ſubordinavit: Videndum igitur, quisnam ſit finis
ultimus naturæ Divinæ conveniens, cum etiam
Deus velit propter finem, quando ad extra ope-
ratur.

F. 105.

Finis Dei. Finit Dei ultimus eſt manifeſtatio perfellio-

num ſuarum eum reſultante inde cultu Dwino.
Nam Prov. 16. v. 4. dicitur: Univerſa propter
ſemelipfſum operatus eſt Dominus. Hebraice
Dri2 ad reſponſionem ſui: id eſt, ut fini
ſuo reſpondeat: Qui finis dicitur manifeſta-
tio gloriæ ſuæ Iſai. 43. v. 7. Et hunc finem

etiam in Redemptione hominum intendit

Eph. I. v. I1. & 12. Accedit Ratio: nam ul-
timus finis dicitur, propter quem ſunt om-
nes cæteri: ſed Deus totum univerſum pro-
pter manifeſtandas ſuas perfectiones, E re⸗
fultantem exinde cultum ſuum produxit, &
omnes a Deo in toto univerſo intenti fines
ſunt ad hunc, ut ad manifeſtandas Dei per-
fectiones aliquid conferant: Nam finis in
productione mundi a Deo ſibi propoſitus non
poteſt eſſe in ipſo mundo, qui potius eſt me-
dium ad finem, adeoque debet eſſe in Deo,
quia extra mundum ſolus Deus exiſtit: cum-
que non poſſit hic finis in Deo eſſe ad hoc,
ut ullum perfectionis augmentum illi acce-

dat, utpote quod ejus infinitudini adv erſa-
tur

7

.

N

nndun
er Wan
Ir en
ſmul a
lorſectati
ſatio elt
d. 1.
tern cre
minnm
Leaturan
e, ſel
. N)
e eſta
Potek
Urd iel
Ws.
Nlol 2.
Mumn
Enem
Deo am
ſumn tat
Deieſt,
Püretin
Ibns Prel
Tun le
cnſeznen
Dknoric,
d
äeſtant
Enein-
os
le ins

kintn

nobigim.⸗
nfummp.
eli bi
Mn Nlt, 1
etunm ieni
Mei N
isum iti
, CMn in
Ad exinl⸗

io
udt De
erſa un
.. Uebn
tut min
t ur
num Fen
datio um
nem n
mivernun 4
ctiones.

oln

o imen
Audas
Nau ku

De Deo, Divinisque ezjus Attributig. 243

tur (F. 55.) alius efſe nequit, quam ut per
mundum perfectiones Dei wanifeſtentur, non
per maniſeſtationem ſimplicem, ſed talem,

quzæ cum debite cultu copulata ſit, cum

ſimul ac perfectiones entis ſint cognitæ, ejus
conſectarium ſit cultus; Ergo hæc manife-
ſtatio eſt finis Dei ultimus.
dDchol. I. Nonnulli putant, perfectionem & felicita-
tem creaturarum intelligentium, & maxime ho-
minum eſſe finem Dei ultimum. Verum kfelicitas
cCreaturarum non appetitur a Deo omnium maxi-
me, ſed ſeipſum, & quidquid ad ipfum pertinet
(§. 84.) Deus omnium maxime appetit, quia
ipſe eſt abſolute optimus & perfectiſſimus, & non
poteſt minus bonum magis velle, quam majus:
Ergo felicitas creaturarum non eſt finis Dei ulti-
mus. S
Schol. 2. Dum dicimus, manifeſtationem perfectio- In Deo
num ſuarum, & reſultantem inde cultum eſſe non e
finem Dei ultimum, non licet inferre;, ullam in ambitios
Deo ambitionem eſſe: Homo enim ambitioſus
ſuam tantum gloriam quærens, eripit Deo, quod
Dei eſt, ſibique tribuit Pſ. 15. cum quidquid bo-
ni preſtat, non propriis, ſed acceptis a Deo vi-
ribus præſtet I. Cor. 4. v. 7. Deus autem gloriam
ſuam quærens vindicat fibi, quod ſuum eſt, &
conſequenter ambitionis ſuſpicioni non poteſt eſſe
obnoxius.
Gohol. 3. Fini huic ultimo, fcilicet manifeſtationi
perfectionum ſuarum &c. Deus omnes fines in-
termedios, qui omnes ad ultimum tendunt, &
guos paſſim S. Scriptura indicat, ſubordinavit.
Ita fines corporum ccleſtium Gen. I. v. 16-18.
telluris Ila. 45. v. 18. aliarumque rerum terre-
ſtrium Pf. 104. indicantur, & vel maxime inter
fines intermedios ſalus hominum, ob quam to-
tum Redemptionis opus in mundum introductum
eſt Joan. g. v. 16. Gal. 4. V. 4. 5. eſt referenda.
2 F. 106.

Caput I. .

d. 100. d

Guberna- Directio actionum ad certum finem dici. Wlun
uo quid. tur Gubernatio. Sic Rex dicitur gubernare Dol In
Provinciam, quando civium actiones leges 1. Hi
ferendo, delicta puniendo, benefacta remu- ene
nerando ita dirigit, ne ſalus publica detri- “D

. ſ .
mentum capiat, ſed amplificetur. tan

(onss

. . ißg int
§ 107 Fintt, u
Deus lo- Deut totum univerſum gubernat. Ita Prima Aehn
tum mun- teſtatur S. Scriptura Sap. 14. v. 3. Jua autem Wach
dum gu- Pater providentia gubernat. Et c. 12. v. 18. n
bernat. Speciatim vero quotiescunque ſacræ paginæ Cnwn
indicant finem, ad quem actiones creatura- Wen
rum diriguntur, toties nobis ſpecimen gu. nh
bernationis Divinæ ante oculos ponunt. Sol Ponins
oritur & occidit, ut ſit dies & nox: luna d
er⸗

cum ſtellis radios emittunt, ne tempore no-
cturno lumen deficiat Gen. I. v. 16. 17. 18.
Fontes emittunt aquam, terra herbas, ne
animalia ſiti & fame pereant: pluvia terram Den
humectat, ut frugibus foœcundetur, panis, Mftan
vinum, oleum creſcant Pſ. 104. v. 10. Diri- Durften
git etiam Deus actiones hominum, idque Alliengg
ſæpe præter eorum intentionem Gen. 45. Kelhten
v. 5. Secundo Ratio eſt: Deus ultimum finen l
ſibi conſtituit manifeſtationem perfectiorum Minl,
ſuarum (H. 105.) & ei ſubordinat omnes
fines intermedios ad ultimum conducentes
. (F. 105. Schol. 3.) Ergo etiam omnes crea- “
turarum actiones, quas fieri vel vult, vel rinen

permittit, dirigit ad certos fines intermedios

flnen de
Olnut
iones
ata lenn
blica ten

Ita Ne
Tud, aus
12. V. 0
1r nagin
8 cleatu⸗
hecinteni⸗
onun
hor II
temmpoleni
1b.l
Hhetbes
lowin tnn
etnt, G
inam, 1
leln 6nn
ümmin.
tetton
dut en
lllei⸗
Cei
5itenme

De Deo, Divinirque ejur Attributit. 245

& ad ultimum, & conſequenter totum uni-
verſum gubernat (H. 106.)

Schol. In gubernatione Divina tria attendenda ſunt. Quid in
I. Fines, quos ſibi Deus conſtituit. 2. Actiones guberna-
vel media ad illum finem. 3. Mireétio eorum ta- tione Dei
lis, ut finis obtineatur. Finis ultimus eſt mani- attenden-
feſtatio Divinarum perfectionum, ad quem obti- dum.
nendum Deus hoc univerſum produxit ad perfe-
ctiones ſuas manifeſtandas aceommodatiſſimum.
Fines intermedios particulares tot ſibi Deus con-
ſtituit, ut omnes recenfere, limites humani in-
tellectus tranſcendat; nam nihil in tota rerum
univerſitate fine fine Divino effe, ſfapientia Dei
loquitur: inter quos non poſtremus eſt ſalus ho-
minum tum hujus, tum alterius vitez. Ad ſalu-
tem hominis temporalem conducunt omnes erea-
turæ: ad æternam vero Incarnatio Filii Dei &
illius Paſſio. Rurſus gubernatio Divina in vite
hominis ingreffu, progreſſu & egreſſu ſe manife-
ſtat, uti unicuique vitæ ſuæ curſum attentius
conſideranti facile patehit.

S. 0o98. .
Deus fruftra intenderet manifeſtationem Omnipe-
perfectionum fuarum, & eligeret media ad tentia
hunc finem convenientiſſima, ſi res extra ſe duid.
exiſtentes reddere non poſfet: hanc autem
facultatem, omne, quod fieri poteſt, ſeu
quod præter Deum poſlibile eſt, exiſtens
reddendi, vocamus Omnipotentiam.

. F. 109.
Deus eſt omnipotent. Vrimo hoc patet ex Deus eſt
S. Scriptura, nam Gen. 17. v. I. Deus dici- ommipo=-
tur νο%â&νς quod ex Arabico — potentem ,
eſſe derivatur. Job. 42. v. 2. Scio, quia omnia
3 Potet.

246 Caput I.

potes. Eccli. I. v. 8. Matth. 10. V. 26. Apud
Deum omnia poſſibilia ſunt. Et 2. Cor. 6. v. 18.
dicitur zugiog aανονοντιαοι. Secundo Ratio
eſt. Deus pro infinitate ſua omnes compoſſi-
biles perfectiones fine ulla limitatione poſli-
det (J. 55.) ſed perfectifſima Dei cognitio &
ſfapientiſſima electio rerum compatiuntur &
exigunt ut Deus eas extra ſe exiſtentes red-
dere poſſit, Ergo poteſt eas exiſtentes red-
dere, cenſequenter eſt omnipotens.
Schol. Potentia Dei propter infinitatem Dei (F. 55.)
eſt illimitata, & hinc incomprehenſibilis (S. 56.)
unde ſicuti in numere objeétorum nullos limites
agnoſcit, ſic in facilitate agendi limitibus caret,
quare per ſolum voluntatis aéctum res extra ſe
exiſtentes producere poteſt. Hinc Gen. I. v. J.
dixit Deus: HRat lux, & faſta eſt luw.

G. 110.
Deus ver Deus omnia, quæ nec ex parte Dei, nec
ommipo- Yei repugnantia funt, pro omnipotentia ſua

tentiam poteſt agere. Ratio eſt, quia omnipoten-

omnia tia eſt facultas omne, quod fieri poteſt, vel

non repu- 1 . 1.
gnantia EXxtra Deum pofſibile eſt, exiſtens reddendi:

Jfacere po- (O. 108.) ſed quæ neque ex parte Dei, nec

teſt. rei, repugnant, fieri poſſunt, Ergo Deus, qui
eſt omnipotens (H. 109.) ea agere poteſt.

Schol. z. Ex hoc ſequitur r. Quod impoffibilia ab-
ſolute talia non ſint objectum Divinæ omnipoten-
tiæ (K. 109.) quod non ex impotentia Dei, ſed
exX Objeti incapacitate oritur, quod nullo modo
efle poteſt. 2. Ea, quæ ſummis Dei perfectio⸗
nibus repugnant, v. g. rerum obliviſei; malum
appetere &c. non funt objeétum Divinæ omni-
Potentig, quia nequit aliquid velle ſuis Derſet do⸗
nipus

Ii tep
aitens
aYrun
l. 2. 0
s, Dlan
eßius, 6
negih De
et &

Deusy

Cis, l

V.lg Cit
n ftonnr t
ilir nitfud

mi ge

t. 20.
ore Pat
Ollmn docl
Dens mon

poſe, gu
leny 1 n,

fmnur &
aen a

n Onli
Ahd) 8

Drrlentan

Dens
fete Pote
ſhes eſt
n anten

350 1
Ot.. N
Une Dotn
Stll
Cognitrt
einntue
ſentes tel
Keltes tet
18.
Doi
blis 4
nllos JBins
nitinus enn,
tes entn
Gen 1 N

te Del. 4

Potertäil
Onunipor
68 fedde
te⸗ Dei⸗ 4
tvobens 4

Nſli

fonenk.

De Deo, Divinieque ejur Attributir. 247

nibus repugnans (§. 84. Schol. r.) 3. Deus poteſt
exiſtens reddere quidquid vult Pfſ. 1IS. v. 3. quia
quæcunque vult, non ſant repugnantia.

Schol. 2. Omnipotentiam Dei impugnarunt Orige-
nes, Manichæi, Mahomedani, Abaillardus, Wi-
cleffus, & Calvinus, qui I1. 1. Inſt. c. 16. J. 3.
negat, Deum plura facere poſſe & majora iis, quæ
facit & molitur. Contra quos ſit. .

G. 111.

Deus poteſt plura facere, quæ non fecit, Deus po-
& jis, quæ fecit, meliora. Sic Sap. II. teſt plura
v. 18. dicitur: Non impoſſibilis erat omnipo⸗ Jacere,
tene manus tua... eo materia inviſa immittere “l S.*
itlis multitudinem urſorum, aut audaces leones, maliora.
aut novi generis ira plenas ignotat beſtiar. Et
Matth. 26. v. 53. An putas, quia non poſſum
rogare Patrem meum, & exhibebit modo plur-
quam duodecim legiones Angelorum. Quæ cum
Deus non fecerit, patet eum plura facere
poſſe, quam fecit. Deinde Eph. 3. v. 20. Po-
tens eſt omnia facere ſuperabundanter, guam pe-
timus & intelligimur. Ergo iis, quæ fecit,
majora abſolute facere poteſt. Ratio eſt:
Quia omnipotentia Dei eſt illimitata (H. 109.
Schol.) & infinita, Ergo per producétionem
præſentium rerum non exhauritur.

O. 112.

Deus pro Omnipotentia ſua miracula pa- Deus po-
trare poteſt. Plane in lectione S. Scripturæ teſt facere
hoſpes eſt, quem innumera fere miracula miracula.
antiqui fœderis per Moyſen & Prophetas:
novi autem per Chriſtum & Apoſtolos pa-
C 4 trata

248 Caput I.

trata lateant. Ratio eſt: Præſens univerſum
eſt ejusmodi, ut quilibet ejus eventus aliter
efſe poſſit: Leges itidem, motus non ſunt
abſolute neceſſariæ, ſed contingentes & mu-
tabiles, quæ ex eſſentia corporum non flu-
unt: Ergo alii rerum eventus, quam prælens
rerum natura fert, funt in ſe poſſibiles. Sed
eventus ſupernaturalis dicitur miraculum. Igi-
tur quia miracula ſunt poſſibilia, Deus pro

omnipotentia ſua ea præſtare poteſt (F. 100.)

Et quia miraculum eſt eventus ſupernaturalis,

Bonitas
Zucid.

nullum autem ens præeter Deum eſt fupra na-
turam (H. 41.) facultas miracula patrandi
ſoli Deo competit.

Schol. I. Objectiones contra poſſibilitatem miraculo-
rum jam alibi (§. 6. Sch. 4.) ſolutæ ſunt. Cum ve-
ro ſapientia Dei poſtulet, ut media finibus obtinen-
dis ſubordinentur (§. 103.) non vult ſemper mi-
raculoſe agere, ſed tunc demum, quando hoe
manifeſtatio ſuæ gloriæ per ordinem cauſarum in-
termediarum non obtinenda ebuirit. Facultas
miracula patrandi hominibus a Deo communica-
tur, quando ad eorum preces Deus illa præſtat,
vel iis tanquam inſtrumentis ob potentiam obe-
dientialem ad ea patranda Deus utitur.
Schol. 2. Deo, quatenus per caufas ſecundas, & ſe-
cundum ordinem a fſe conſtitutum poſſibilia exi-
ſtentia reddit, tribuitur Eotentia ordinaria, qua-
tenus ſine illis, Abſoluta.

H. 113.
Deus non ſolum bona præſtare poteſt,
ſed etiam pronus eſt ad illa aliis entibus con-
ferenda. Hæc promptitudo ad perkectiones
alteri conferéndas dicitur Bonitas ſcilicet mo-
ralis. O. 114.

V.

Deut

nitatenn
ob. V. I.

latio ek
e, ad o
numero bo
Dumn. Deo
killt, E
e hanus

Sol r. Dooe
Ctetionis,
Dens hon
em ded
Permiſton
()
tate Dvin
Nlal 2. D
1is cone
Uunt auten
es pel a
ilihm I
Uens euli
kertum in
Ulkt: kohon
Toniis e
Memn di
untn
Cnn ehim
Hon ſolan
nun
Korin
änkumn
Alurumn e
Nlino co
Wnt,

e Deo, DVivinicque ejur Attributir. 249

Siem 68686S. 1IIA.
inn Deut Jumme bonus eſt. Ita S. Scriptura Deus

tN dbonitatem Divinam celebrandam proponit Pl. Nn re
N NH LO6. V. I. & ſeq. 107. 108. 136. & alibi paſſim. onus:
an ne Ratio eſt: Qui vult omne bonum, is pronus
ile⸗ eſt, ad bona aliis conferenda, quæ ſunt ex
iu numero boncrum: Sed Deus vult omne bo-
eiee num: Ergo pronus eſt ad bona aliis confe-
venda, & quidem ſumme (G. 55.) Ergo ſuam-
vetnuns e bonus eſt. .
ſ fupun ochol. 1. Documenta Bonitatis Divinæ nobis opus Indicia
hunt Creationis, Redemptionis, & Lex moralis, quam Bonitatis

Deus hominibus ad promovendam eorum felici- Hei.
tatem dedit, præbet: Imo in ipſa etiam malorum

1u permiſſione Deus ſecundum bonitatem ſuam agit
emn ml . . .
Ant. Cut (§. 80) unde quidquid poſſidemus boni, a boni-
ibeche tate Divina derivandum eſt. Jac. I. v. 17.
lt e Schol. 2. Deus cuilibet creaturæ tantum perfectio- Beus cuz-
, Jundn nis conferre nititur, quantum poteſt eapere. „is crea-
m cullen Sunt autem perfectiones ereaturarum vel efſentia- tung tan⸗
Fit. u les, vel accidentales. Perfectionum ſuarum eſſen- tum boni
0 ONHHIOH tialium quælibet creatura capax eſt, unde illas conferre
8 n e Deus cuilibet enti eoipfo largitur, quod ita exi- aalt quan-
gtentan; ſtentiam illi conferat, ficuti eſſentiæ ejus conve- tum cape-
n. nit: ſic homo omnibus perfectionibus ad eſſentiam -e voteſt.
6 hominis requiſitis inſtructus eſt. bPerfectionum
ſenluſ autem aceidentalium tantum euilibet enti largitur,
n poliize quantum Divinæ ſuæ fapientiæ eſt conveniens.
imti Cum enim Deus ſemper fapienter agat (§. 104.) &
non ſolum unum ens, ſed totum ſyſtema mun-
danum producere decreverit, tantum de perfe-
ctionibus accidentalibus cuilibet enti largitur,
„dquantum intuitu & ipfius entis, & omnium reli=
Eſte Nie quarum cireumſtantiarum finibus intermediis &
eltbee ultimo convenire judicat. Ex his facile ſolvi
ettiie pofſlunt, quæ Cerdeniani, Mareionitez, Theo-
4 ſclede catagnoſtæ contra Divinam bonitatem poſlent ob-

E Q 5 licere. D

Eaput I.

jicere. Vid. S§. Ivrenæus in libr. adv. hœr. &j Ter-
tull. in libris contra Marcion. in mea Analwſ. F. P.

Cur Deus Schol. 3. Quia vero Deus bonitatem ſuam pro capa-

zmpiis bo-
na faciat.

Deus be-

citate ſubjeétorum exercet, mirum non eſt, quod
pii actiones fuas ad Divinam gloriam & Legem
conformantes magis bonitate Divina fruantur,
quam impii, qui propter peccata ſua exereitio
Divinæ bonitatis ſe indignos & incapaces reddunt,

& juſtitie Divinæ punitivæ ſubſunt. Seæpe fta-

men Deus erga impios majorem bonitatem in hae
vita exercere videtur, quam erga pios: eujus
rationes reddit S. Seriptura in ſana etiam ratione
fundatas. Scilicet Deus I. impios beneficiis ſuis
ad pietatis viam revocare cupit ad Rom. 2. Vv. 4⸗
Quo reſpectu Deo longanimitas Rom. 2. v. 4. Et
Patientia Rom. 9 v. 22. Et Expeéctatio tribuitur
I. Pet. 3. V. 20. 2. Sæpe rebus ſecundis impios
frui patitur, ut ſi Divinam patientiam negligant,
in graviorem pernitiem ruant & pœnam meritam
ſolvant Pfſ. 73. v. 2-20. Jer. 12. v. 1-3. Pios autem
Deus ſæpe malis affligi patitur, 3. ut hæc mala
apparentia vel illis ſint media ad bona majora,
ſi non in hac, fſaltem in altera vita obtinenda
I. Petr. 4. V. 12. 13. vVel aliis in commodum cedant,
exemplo Pauli Philipp. I. v. 12. 14. vel ut per
hæc mala minora a majoribus malis detineantur;
exemplo Lothi Gen. 19. V. 15. 16. ſemper autem
honor Dei amplificetur, ad Philip. 1. v. 20.

4

H. 115.
ECum Deus non ſolum bene velit homi-

neficus eſt. nibus (G. 114.) ſed etiam benefaciat (H. 114.

Schol. I.) Ideo non ſolum bonus, ſed etiam
benefieus dicitur Pſ. 118. Vv. 68. Bonitatem ſe-
ciſti cum ſeruo tuo Domine: id eſt juxta S. Hie-
ronymum: Beneſeciſti. Et humanitat PiNar-
enννúα. Deo tribuitur Tit. 3. v. 4. Imo Dour

el

N. N

flumtmun
Plis dicin
em ke⸗
perketti
lun pto⸗
Mlia conte
Per ſumm
ſelne, goti
Sehal,)
Cuate Dens
Unli bong

Dorſu
KKonne!
nlin

De Deo, Divinirque ejur Attributie. 25

Iu Eh eſt ſummum hominis bonum. Bonum quippe
Auh nohis dieimus, quod ſtatum noſtrum perfe-
une ctiorem reddit: Sed Deus eſt fons omnis boni
NAa & perfectionis (H. I14. cum Schol.) qui non
un dle ſolum pro omnipotentia ſua bona nobis necelſ-
ri ſaria conferre poteſt (H. 109.) ſed etiam pro-
H pter ſummam bonitatem tot & tanta vult con-
. s ferre, quot & quanta poſſumus capere (H. 114.
Niutnhe Schol. 2.) Ergo ſummum noſtrum bonum eſt.
eG“ Quare Deus omnibus rebus præferendus, &
nmd emnia bona ab eo expetenda ſunt.

henitiͦſi
S RomAN 1
Otn. 2. vil F§. 116.
tie . .„ . 2„ . . . .
R 75 Bonitas in miſero, hoc eſt magnis imper- Wiſeri-
inie fectionibus laborante exercita dicitur MWiſeri- cordia
henn ee cordia. quid.
r3 kr * O. I17.
evurß Deus ſumme miſericors eſt. Ita S. Scriptura Deus

in ie Ex. 34. V. 6. Dominator Domine Meus, miſe- Jumme
moln ricors & clemenr, patient &s multæ miſerationit. ſericor;

e I . 4 . . eſi. .
ds Item Pf. 144. v. 8. Luc. I. v. 28. Et Miſari- d.
eaes cordia ejus a progenie in progenieg. Ratio eſt:

171 Deus omnium creaturarum maxime hominum
perfectionem promovere ſtuder: (O. 114.) ſed
miſeri maxime exercitio bonitatis Divinz in-
digent, Ergo Deus ad bonitatem in miſeris
eetk exercendam maxime promptus, adeoque
inu ſumme miſericors eſt. (§. 116.)

u, Schol. Deus miſericordiam fuam in opere Redem-

utii, ptionis humanæ, qua nos a reatu peccati, & poe-⸗
1e 86 næ æternzæ liberavit, ubi vere miferi eramus, vel
nine maxime oſtendit, unde merite Salvator hominum
N ad Tit. 3. V. 4. dicitur. .

252 Caput I.
F. 118.
uſtitia Bonitas ſapienter ad miniſtrata producit
guid. Juſtitiam, quæ eſt ſtudium ſuum cuique tri-
buendi.

Schol. Juſtitia alia eſt diſtributiva, per quam unicni-
que diſtribuitur, quod cuivis debitum eſt, præ-
mium bonis, & dicitur remunerativa; fupplicium
malis, & dicitur vindicativa ſen punitiva: Alia eſt
juſtitia commutativa, per quam unum pro alio fer-
vata qualitate rei ad rem datur & accipitur.

Deus infi- Deus infinite juſtur eſt. Hoc ſæpiſſime in-
nite juſius nuit S. Scriptura Pſ. 84. V. 14. Juſtitia aute
. eum ambulabit. Pſ. 118. Juſtur es Domint,
B & rectum judicium tuum. Ratio eſt: Deus in-
finite bonus, (H. 114.) & ſapiens eſt, (H. 104.)
& bonitatem ſuam pro ſua ſapientia diſpen-
fat, (F. 114. Schol. 2.) Ergo infinite juſtus
eſt. (F. 11.) vid. Thrtull. I. 2. cont. Marc.

Deus iu- Gchol. Bonitas ſapienter adminiſtrata poſtulat, ut

deæ ſis- cum bonis actionibus præmia, cum malis poenæ
premus conjungantur: Ergo idem poſtulat juſtitia, quæ

eſt. ex eadem ratione exigit exeecutionem præmio-
rum & pœnarum, unde hujus exempla paſſim
S. Scriptura exhibet, & quatenus Deus juſtitiam
remunerativam vel punitivam exercet, Deus Ju-
deæ dicitur.
F. 120.

Deus pec. Sieuti Deus ob infinitam ſuam bonitatem
catum ine & juſtitiam nullum bonum ſine remuneratio-
væna non ne, ita nullum peccatum ſine poena relinquit.
veliuquit. Uade Matth. r6. v. 28. Reddet unicuique ſicun-

dum opera ejus. 2. Theſſal. I. v. h. Juſtum ſt
apud

VL.
Iai Mun

ilort.
n etiam
re ſen
ſtum
Umm ven
lcat: tun
eat inpi
Kahitul,
gleltur,
Tdne, 5
Penille eſt
1n obluttet
cuidimn
l Relſed
Ponon De
Velo jd,
irutur.
Uiplo inte
lte zut le
nr Sn
Conis Cr
kitrihem
ele, lt ei
Dencezt,
tens, ded

kin ptoit
n Ciget

CCen i
ditum eſep
en; ſge
Nitue: A
un to in
Athinn.

hfeniline
fon
6 : Den
Gieniih⸗
h imone
Ont. in

rata pont,
cum nnb;
lit iti,
toren ie
eelt
us Den
ercet

ſuan uin
ne enineß,

eEN el.

iſte
tiani 69
, . N 4

„

De Deo, Divinirque ejur Attributir. 253

apud Deum retribuere trihulationem iir, gui vos

tribulant. Et Matth. 10. v. 4 . Chriſtus po-
tum etiam frigidæ aquz uni ex minimis ſuis
datæ ſe remuneraturum promittit. Katio
eſt, tum quia Deus odit peccatum Pſ. 5. v. 6.
Odium vero voluntatem puniendi in Deo in-
dicat: tum quia per omne peccatum, ſi ma-
neat impunitum, aliquid honori Divino de-
trahitur, quia peccans legem Divinam trans-
greditur, & ſummo Dei in ſe dominio ob-
luctatur, & ſi peccatum maneat impunitum,
perinde eſſe judicabit, an Deo obſequatur,
an obluctetur, adeoque cum hoc falſum fit,
aliquid imminuit de judicio, quod de ſummis
Dei perfectionibus ferendum eſt, quod eſt
honori Dei aliquid detrahere: Per pœnam
vero id, quod honori Divino detractum eſt,
reſtituitur, dum peccator poenam luens,
eoipſo intelligit, perinde non eſſe, Deo pa-
rere aut refragari.

Schol. I. Sociniani ut facilius neceſſitatem ſatisfa-
Gionis Chriſti impugnent, volunt, juſtitiam di-
ſtributivam maxime punitivam ita in Deo liberam
effe, ut ejus exercitium a libera ejus voluntate
pendeat. Nam I. alias Deus non foret Omnipo-
tens. Sed Omnipotentia ad impofſibilia ſe non

extendit (F. 110.) II. Deus ab æterno fuit ju-

ſtus, & tamen juſtitiam vindicativam non exer-
cuit: verum hoc fuit ſolum ex defectu creaturæ
peccantis, nam denominatio judicis petitur ex
objecto creato.
Schol. 2. In Deo non eſt juſtitia commutativa in ſtri-
cto ac proprio ſenſu, quia hæc conſiſtit in qua-
litate dati & accepti: ſed nos nihil habemus ex

An in Daa

juſtitia

comenu-

nobis, qnuod Deo dare poſſimus Rom. II. v. 32. kativa.

ſed omnia noſtra bona a Deo ſunt, Latiori ta-
men

2—

254 Caput I.

men ſenſu admitti in Deo poteſt juſtitia commu-
tativa, quatenus opera noſtra bona ex gratia eli=
cita porportionem & æqualitatem habent cum
gloria.

Finis Mei Schol. 3. Finis internus reſpeéctu Dei in infligenda

ein poenis

infligen=
dis.

Deus vſt
longani⸗=
91 Sãtt

pœna pro peccatis eſt reſtitutio ejus, quod ho-
nori Divino detraéctum eſt, & præſtanda Deo ſa=
tisfaétio: finis vero externus eſt emendatio pec=
cantis vel aliorum. Quia autem finem penarum
internum ſemper Deus intendit, externum vero
ſolum tunc, quando obtineri poteſt, cum non ſit
impoſſibilis caſus, ut emendationi peccantis lo=
cus non amplius fuperſit, hinc finis poenarum in-
ternus poteſt eſſe ſine externo, uti contingit in
damnatis.
J. 121.

Qui ad puniendum tardus eſt, & poenam
differt, quamdiu differri poteſt, is dicitur
Longanimi: Sed Deus, cum pro infinita
ſua bonitate cuilibet tantum boni dare cu-⸗
piat, quantum capere poteſt, (O. 114.
Schol. 2.) in pœna vero non detur bonum,
ſed eripiatur, ex bonitate ſua pœnam ſem-=
per, quoad fieri poteſt, differt, Ergo eſt
lumme Longanimus. Unde etiam Longani=
mitas Deo tribuitur Rom. 2. v. 4. Quæ
etiam Rom. g. v. 22. Putientia dicitur.

Schol. Deus poenam differt, ut peccanti tempus

emendationis relinquat: ſi vero peccator ex hoc
cccaſionem arripiat, de novo peccandi, putans,
peccata ſua nunquam puniri, & contra Divinam
intentionem tempus emendationis negligat, poæ-
nam ſibi aggravat, quia omne peccatum pona
ſequitur, hinc recte dicitur; quod Deus tardita=
tem ponæ gravitate compenſet:
.122

V.

Aubit
lis vel
ransrmn
ſel e

Du
ieitur,
on 7,

Dere

tr)
Uſſet, 4
Cin Omnn
Uun pen
Niltatem
mme
erdis Di
Cn eſt.

girrin
36 Dirins

Dean
Oufenns
1n intirit
Bilhikäte
inas
er
ltegr 5

fiin cona
er gint
Ihent en

in iel
s, Cllt⸗
landa at
wendinzr
dem enn
Xternom 1
, cum ron
1 renns
pontun
ti coniin!

De Deo, Divinis que ejus Attributir. 255

G. 122.

Habitus veritatem dicendi, quando uti- Veyacitas
litas vel neceſſitas exigit, dicitur Veracitas. quid.
Arcanam enim veritatem ſine utilitate reve-
lare vel garrulitas vel infidelitas eſt.

Deus ſumme verux eſt. Sic Pſ. 32. V. 4. Deus
dicitur, reltum ſeu verum Verbum Domini. ſumme
Rom. 3. v. 4. Eſt autem Deus verax. Ratio verax eſie
eſt: Deus non ſolum pro omnilcientia ſua
(§. 62.) omnem veritatem diſtinctifſime co-
gnoſcit, adeoque dicere poteſt, ſed etiam,
quia omnium creaturarum, maxime homi-
num perfectionem pro infinita ſua bonitate
vult (H. 114.) ſemper, quando in eorum
utilitatem cedit, veritatem profitetur: Er-
go ſumme verax eſt (H. 122.) Unde etiam
verbis Divinis ſine ulla dubitatione creden-
dum eſt.

Schol. Hinc Deus mentiri non poteſt. Juraſſe tamen Mentin;
legitur in S. Scriptura, ut homines ad fidem ver- gαααt.
bis Divinis habendam magis moverentur.

H. 124.
Deus quatenus promiſſa ſervat, fidelis: Deus eſt
quatenus comminationes exequitur, ſeverus fidelis, &
dicitur: Exempla Divinæ ſidelitatis habemus/α
in nativitate lſaac. Gen. 21. V. I. 2. Et in
Nativitate Chriſti ſecundum promiſſiones
Divinas Gal. 4. v. 4. Item Fidelis vocatur
2. Cor. 1. vV. 18. Fidelis aulem Deuf. Et
I. Thefſ. 5. V. 24. Severitatis exempla habe-
mus

256 Caput I.

Omne ba-
ticiniunm
a Deo da-
tienz inm-
pletur.

Sanhitas
guid.

mus in Adamo peccante. Gen. 2. 3. in uxore

Lothi. Gen. 19. v. 17. 26. Et Deus Deut. 4.

v. 24. dicitur ignis conſumens, qui injurias
ſibi illatas punit. Ratio eſt: Qui veritatem
dicit, ille vult ſuas promiſſiones boni, &
comminationes mali ſervare, nam ſi non
vellet, non dixiſſet in promittendo vel com-
minando veritatem: Deus igitur ſuas pro-
miſſiones & comminationes fervare vult (§.
123.) Sed qui eas vult ſervare, & poteſt ſer⸗
vare propter ſuam omnipotentiam, ille ſer-⸗
vat, ſi enim non ſervaret, aut non vellet,
quod immutabilitatem Dei lædit (F. 44.) aut
non poſſet ſervare, quod ejus omnipotentiæ
officit, (H. 109.) conſequenter Deus in ſer-

vandis promiſſis Fidelis, in exequendis com-

minationibus ſeverus eſt.

Schol. Ex hoc ſequitur, omne a Deo datum vatici-
nium impleri debere. Unde ſi Dei nomine vates
vaticinatur, nec tamen id fiat, quod prædixit,
ex hoc ipſo criterio duce S. Scriptura Deut. 18.
v. 2. agnoſcitur, vaticinium a Deo non profectum,
ſed temere a vate prolatum eſſe. Hæc autem
impletio vaticiniorum non imponit cauſis liberis
neceſſitatem, uti patet (§. 72.). Si quod vatici-
nium à vero Propheta profeéctum non impletur,
non abſolute, ſed ſub conditione editum fuit, qua
non impleta, nec vaticinium impleri debuit.

H. 125.

Sandlitas Dei eiſentialis eſt ſeparatio ab
omni eo, quod eſſentiæ Divinæ repugnat,
ſeu eſt ſeparatio ab omni impertfectione.

R 126.

br ,.

1. D
15. S0
lote.
Deur
Iun pro
Klones .
lolate ne
G immut

anni inpe

Ppteſt, o
ten ellent,

1. Sl
Aenhͤal
here
Vero n
Uine ſol
l Reg 2
dlol Nr
ti, l
tant ſo
II (10
NI ¹

De
lin ſin
tando 1
Deng 3
We 00 n.

ite

Arnn

nte
sDen
gliitt
I wintn
8 bolil
m In
lo vele
ns,
lte put
Clotek kr
n, Uee
non W
G
ünipoen
Deus nt
lentser

Ommm ui
inonnefi
pod en
un
Uin ufe⸗
lel,⸗
on ne⸗
einuntil
eihn⸗

nnhi

1

De Meo, Divinitgue ejus Attributir. 257

J. 126.

I. Deus habet eſſentialem ſanctitatem. Deus e.
Ita S. Scriptura Exod. 15. Magnificus in ſan- ſentialiter
Ritate. Iſ. 6. Sanbtur, Sanbktus, Sanktus Domi- Iankftus
nus Meus exercituum. Ratio eſt: Deus non ſo- N-.
lum pro infinitate ſua omnes ſummæs perfe-
Riones continet, (H. 55.) ſed eas etiam ab-
Tolute neceſſario, (H. 43.) Eterne, (§H. 45.)
& immutabiliter (J. 44.) poſſidet: Ergo ab
omni imperfectione, quæ ullo modo cogitari
poteſt, longiſſime abeſt, adeoque Sanctita-
tem eſſentialem habet. (F. 125.)

2. Solus autem Deus eſt, cui Sanctitas Et ſolus.
eſſentialis competit, nam ſeparatio ab omni
imperfectione coniequens infinitatis eſt, cum
vero non detur ens infinitum, niſi Deus,
hinc ſoli Deo ſanctitas eſſentialis competit.
1. Reg. 2. Won eſt ſanbtus, ut eſt Dominuf.

Schol. Ex hoc infertur Sanctitas Divinæ volunta-
tis, utpote a qua omnis imperfectio remota eſt,
ita ut ſolum verum bonum, nullum malum velit,
in quo nobis ſanétitas Divina imitanda eſt, ut
bonum appetentes, malum fugiamus.

4
D. 127.
Deus ſemper vivit. Sic I. Thefſ. r. v. 9. Deus Jem-
Hebr. 10. v. 31. Deus vivus dicitur. Ratio eſt: ber vivit.
Vita ſpiritus conſiſtit in continua ejus cogi-
tando & volendo exercita actuoſitate: ſed
Deus ab eterno omnia poſlibilia diſtinctiffi-
me cognoſcit, (H. 61.) & quidquid vult,
voluit ab æterno (§. 82.) Ergo Deus ſemper
vVvivlit,
Schram Inſtit. Theol. Tom. I. R

7

Deus /1

258 Caput I.

vivit, vita ſcilicet ſpiritui propria: Et quia

actus Intellectus & voluntatis Dei ipſe Deus
eſt, (§. 53.) & Deo independentia ac Aſei-
tas convenit (F. 40. 54.) Deus habet vitam
independenter, & a ſe.

Schol. Deus igitur immortalis eſt. Mors quippe vi=

tæ opponitur, tanquam ejus privatio, unde quia

Deus vivit ſemper & immutabilis eſt, non poteſt
mori. Dicitur autem ſolus Deus habere immor-
talitatem ſcilicet independentem, quo non ob-

ſtante etiam Angeli & animæ rationales immor-

talitatem a Deo dependentem habere poſſunt.

Deut ſibi ſuſſcientiſſimus eſt. Sic Qct. 18.

ſbi ſuf- V. 25. dicitur nullius rei indigenz. Et Ratio
cionti ſi-
Nει .

eſt: Qui nulla re extra ſe indiget, ſibi ſuffi-

cientifmus eſt: ſed Deus nulla re extra ſe
indiget: non ad exiſtendum, quia per eſſen-
tiam ſuam exiſtit (§. 42.) independenter ab
omni alio ente (F. 54.) nec ad exiſtentiam
continuandam, quia per eſſentiam ternus
eſt, (§ 45.) nec ad ullam perfectionem ſibi
dandam, quia infinitus eſt; (H. 55.) nec ad
cognitionem ſibi ſuppeditandam, aut conſi⸗
lium ſibi dandum, quia omnia poſſibilia, om-
niaque media ad fines propoſitos poſſibilia
diſtinctifſme cognoſcit: (§. 62. 104.) nes
ad res extra ſe exiſtentes reddendas, quia
per ſolam voluntatem omne pofſibile poteſt
exiſtens reddere: (O. 110.) nec ad volupta-
tem percipiendam, quia ex ſeipſo ineffabi-
lem voluptatem percipit (F. 84.) nec à
emendationem ſui, quia cognitio Dei en .

-

Ulbilis
chelt:
holit,
Pi ſuſ
Nvt. B

wwit t

luernt,
Ultimn
tm en
erlte
Geola
Mn, eur
liek er

Dar
I.Tin.
gbis De
msgue
Ilidem
4)
1d
uönd

Con
ridrr
Ken
Ni a
iis ;
Wensgu

e ſe

De Deo, Divinirque ejur Attributir. 259

nd fallibilis (J. 64.) & voluntas ejus ſemper re-
ehn (cta eſt: (H. 81.) Igitur cum nuilus caſus fingi
Nineh poſüit, quo Deus ulla re extra ſe indigeat,
heben ſibi ſufficientiſſimus eſt.
Schefl. Deus per ſe nulla re extra ſe indiget, indi-
gyuit tamen creaturis ad finem, quem ſibi propo-

ns s uerat, obtinendum extra ſe: cum enim ut finem
3 “ ultimum velit manifeſtationem perfectionum ſua-
“ 3 tum cum cultu debito (§. 105.) volnit, entia
ð an exiſtere, quæ ſummas Dei perfectiones agnoſcant
t colant, & entia, ex quibus cognoſci poſſent.
orcet En, cur Deus produxerit res extra ſe, & quidem
ere hon licet per ſe ſit ſibi ſufficientiſſimus.
G. 129.
ie Nl Deur Jumme bratus eſt. Dicitur enim Deus

. EI . Tim. 1. V. 11. Beatur Deur. Et Ratio eſt, ſumme
get, Mα. quia Deus per infinitatem ſuam omnes, ſum- beatus eſt.
lem masque perfectiones continet, (H. 55.) &
gui edA quidem perpetuo propter immutabilitatem,
pelten, (§. 44.) & quietifſime propter independen-
Rerted tiam, (H. 54.) Beatitudo quippe ſumma con-
Gn e ſſtit in perpetua & quietiſſima omnium ſum-
Geimen, marumque perfectionum poſſeſſione.
, *
hP F. 130.
olbbin⸗ Complexus omnium perfectionum Dei Gioria Ey
Rtos dicitur gloria Dei, vel Majzſtar ejur. Hæc ſi Majeſias
2,) ſpectetur, prout elt in Deo, dicitur gloria Dei.
diens Dei abſolute ſpedtata: ſi prout a creaturis in-
e telligentibus cognoſcitur, relative ſpektata.
her Ar Ex iis igitur, quæ de perfectionibus Divinis
o hucusque dicta ſunt, ſatis patet, gloriam ab-
8 „ſolute ſpectatam Deo eſſe tribuendam. Unde
R 3 voca-

26 Cayut I.

vocatur in S. Scriptura Deur glorix. Act. 7.
v. 2. Et omnis terra gloria ejus plena eſſe
dicitur II. 6.
Schol. Gloriæ Dei abſolutæ nec accedere, nec dece-
dere quidquam poteſt, licet gloria Dei relative
ſpectata major vel minor fieri poſſit, prout nimi-
rum magis vel minus ab hominibus cognoſcitur.

G. 13 1.

DVeus afe- Deo non raro S. Scriptura affeltur tribuit.
Rus pro- Eſt autem affectus mutatio mentis vehemens

prie non

Labet.

orta ex ſimultanea, & ideo confuſa multo-

rum bonorum vel malorum repræſentatione,

quze mutatio appetendo vel averſando ſeſe
exerit. Quia vero Deus eſt immutabilis,
(G. 44.) & nulla confuſio in ejus repræſenta-
tionibus locum habet, (H. 61.) in Deum pro-
prie affectus non cadunt.

Sckol. Quando ergo affectus Deo in S. S. Scripturis
tribuuntur, tale quid in iisdem Deo tribuitur,
quod cum affeéctibus propriis ſimilitudinem habet,
Deoque dignum vel conveniens eſt, ſcilicet actus
voluntatis & noluntatis. Ratio autem, cur
S. Scriptura per ejusmodi locutiones, quæ pro-
prium affectum denotant, de Deo loquatur, eſt,
quia dum Deus allquid vult cum affectu, vult
vehementer, & quia vehementia non patitur
ſimulationem, vult ſerio: unde ejusmodi locu-
tiones Biblicæ denotant, quam ſerio, & quanto
ſtudio hoc vel illud Deus velit, aut averſetur.

§. 132.

Amor Dei Amor Deo tribuitur tum erga ſeipſum
Mal. 2. v. II. tum erga homines, & elt do.
un-

quid.

3.

nntas
hetett
cum .
ceptix,
ikerti
E eupin
Cletut

din
Lach.
I erl
Ilt, g
Gio inde
Crd
hecye

do Pun

Ae
iciur;
Cun erl
Reccidun
ſiner
N don
(ata DI

Dni
N..
1 oe

De Deo, Divinirque ejus Attributis. 261

. ie⸗ luntas Dei ſeria ex ſui ipſius & hominum
e perfettione voluptatem capiendi: Deus ergo
cum velit ſe ipſum per voluntatem compla-
e 6 centiæ, (H. 84.) & omnium creaturarum,
Di przſertim hominum perfectionem promove-
re cupiat, (H. 114.) Deus ſeipfum & omnes
creaturas, maxime hominem amat.
Fiͤ rin Odium contra malum Deus ſibi tribuit Odium in

fis Gem Zach. 8. V. 17. Eſt autem odium in Deo ſe- Deo quid.
faem ria averſatio a malo, qua malur non eſſe
Elentatt vult, quam ſumma voluntatis Divinzæ perfe-
etſande? ctio involvit: (F. 81.) ſicuti autem amor Dei
Inmmm cum ſtudio creaturis benefaciendi conjunctus
Slenme eſt, ita, quia Deus pro ſumma ſua juſtitia
Deurng facere non poteſt, quin peccatum puniat,
(H. 120.) odium Dei contra malum cum ſtu-
dio puniendi eſt conjunctum.

K. 134.

Hæc peccata puniendi in Deo voluntas Ira Dei
dicitur ira Dei Deut. 6. v. I5. Rom. I. V. 13. JQuid.
Cum enim Deo aliquid honoris debiti per
peccatum detrahatur, quod per poœnam re-
ſtituendum eſt, non poteſt ira Dei alio modo
ipſi convenienti, niſi per voluntatem pec-

₰

cata puniendi explicari.

. 135.
Pænitentiam S. Scriptura Deo tribuit Gen. Exniten-
6. v. 6. Ubi denotat voluntatem deſtruendi tia in Des
en id, quod Deus improbat. Subinde poœni- Auid.
p R 3 ten-

262 Caput 1.

Metus in

Des quid. nente.

Zlotygpia
in Deo
quid.

tentia de Deo negatur Num. 23. v. 19. Rom.

II. v. 29. ubi ſermo eſt de pœenitentia pro-

prie dicta, quia cum voluntas Dei ſit immu-
tabilis, ponitentia autem, per quam pro
malo habemus, quod antea bonum judicavi-
mus, mutationem voluntatis inſerat, non
poteſt proprie ulla poenitentia Deo compe-

tere.

F. 136.

MWetur eſt proprie averſatio a malo immi-

Guia vero nullum malum Deo im-

minere poteſt ob ſummuam beatitudinem
(H. 129. nec metus Deo proprie poteſt com-
etete Job. 37. v. 24. Quando ergo metus
eo tribuitur Deut. 32. v. 26. 27. ſigniſicat

voluntatem Dei, quatenus malum ſub certa

conditione futurum improbat, averſatur, &
antevertit.

G. 137.

Metus, ne bonum, quod poſſidemus,
nobis eripiatur, vocatur Zelotgpia: cum au-
tem Deo perfectiones ſuas nullus eripere
poſſit (O. 129.) Zelotypia proprie in Deo
locum non habet. Quia tamen fieri poteſt,
ut fummus cultus foli Deo competens, a
creatura alteri, quam Deo tribuatur, & fie

Deo ſuum eripiatur, Zelotypia Dei denotat

voluntatem ejus, qua gloriam ſuam nemini
daturus, & raptorem attentantem ſevere pu=

niturus eſt. Exod. 20. V. §.

§. 138.

Vot
cltaute
ls ex c⸗
eſ rolvn
ſeit.

Loonn
Els ex
tibuta E
Dei, q
MetRet
Deun
o

lee.
ftenta
Eiſtinm
1 Jun
n ulen
ſenat,
Den an

iloſnmA

In Den b

Hentitucine

el e

nn ſhte
elltntl!

vopree h
n fen
nnpetei,
bvatnt,1n
De ten
lun m

De Deo, Divinitque ejus Attributir. 263

G. 138.

Lætitia Deo tribuitur Deut. 28. v. 63. Si- Lætitia in
cuti autem lætitia eſt magnus voluptatis gra- Deo quid.
dus ex cognitione boni ortus: ita lætitia Dei,
i voluntas ejus, quatenus in bono acquie-
cit.

F. 139.

Econtra cum triſtitia ſit magnus tædii gra- Tr ſtitis
dus ex cognitione mali ortus, triſtitia Deo in Deo
tributa Eph. 4. v. 30. denotat voluntatem gtid.

Dei, quatenus malum ipfſi ingratum vehe-

menter improbat. Unde qui malum agit,
Deum contriſtari dicitur Iſ. 63. v. 10. Eph. 4.
v. 30. quia malum Deo averſioni eſt. (§. 31.)

R 4 CAPUT

264 F

.Mẽſ
CAPUT II.

D E

D EO TRIXNO.

H. 140.
eum juxta doctrinam §. Scripturæ non
5* 1a D tantum unum in eſſentia, ſed etiam
trem, Fi-

num in Perſonis adoramus. e ren
uk qge eſſentia & attributis Divinis capite p
piritum †

ogat. recto ordine H Keilteet ien non
etee iniſb (JC. 52.) Tres ta .
niſi unus Deus, ( J. 583) II1 nt,
n⸗ verum Deum eſſe S. er hrura tellatur⸗
quorum unum Putrem. Joan. 17. v. 3: Ale⸗
rum Filium Dei. I. Joan. 5: v. no⸗ Terriuin
piritum ſanktum, vel SFatnn . ei appel
Matth. 3. v. 17. Luc. 3. v. 2 D :S.
Filius Bei etiam dicitur ſi && Kgrner
Matth. 16. V. 13. 16. Item Verbum Joan. I.
V. I. .

* Spiritum' Dei
Sviritus Schol. I. Per Spiritum Sanétum & Spiritum' De

n iſfime patet ex
Gρα idem ſubjeétum denotari rident Ume fee ie
W . Matth. 3. v. 16. & Lue. 3. v. 22. inter ,an bo⸗
Wauns Nam qui loco priore Spiritus Dei ekeur⸗
SRaa ſteriore, nomine Spiritus Sancti denotatur.
PFilias cur Schol. 2. Clericus in Genm. i oan. Putst: A hane
i ilium .
verbum nem denominafſe
dicatur.

e A,. Pia-
denominationem accepiſſe a inrteni d .
Onicis ui voce S 4 jacantur.
1e⸗ uli fuerunt, ut Trinitatem ſpare dun
. ici tonici hunc
Verum cam Pythagorici & Pla guer

MMbent
ennn i
(icer⸗
elocti
erto!
Pebr, .
non eſt
dens,
mtu
1is Tett
Cur cie⸗
Cen,9.
iccepiſe
Kaiptur
Iyino,

Chuihol

fonem
ſodm 1
Medien
Ckegtio
afiume
Errcoe

cum.
in inte

Olitne,
ten Phie
le eiho
Cokhletnn
ei N 1
Kihtore
. 12
emnt
Kenti 0
binit
terminns
hiati

Caput . De Deo Trino. 265

=— loquendi potius a Judæis acceperint, a quibus
eum in Ægyptum ſciendi amore proficiſcentes
didicerunt, Judæi vero illum ex ſacro Codice
. edocti fuerint, præſertim ex illo Pſ. 32. v. 6.

Verbo Domini cali firmati ſunt: quorum creatio
Hebr. I. V 8. 10. clariſſime Filio Dei tribuitur .
0 non eſt ratie, cur-S. Joannes Divino afflatu ſcri-
bens, denominationem hanc a græcis Dhiloſophis
mutuo acceperit, & non ex Sacro fonte Vete-
ris Teſtamenti eam hauſerit. Eadem ratio obſtat,
cur dicamus &S Joannem ex Paraphraſi Chaldaica

htmnee Gen. g3. v. 9. hanc Chriſti denominationem non
edeian, accepiſſe, quia hi Targumiſtæ eam etiam ex S.
„ Cune Scriptura didicerunt. Mos tamen de oνν quodam
nte een. Divino, licet non ſatis intellecto, apud Judæos
Detlonaum & Philoſophos quosdam Græcos receptus, occa-
ſionem præbere potuit S, Joanni, ut Evangelium
llen (vum hoc Filii Dei nomine exordiretur, ut per
H tamen i prædicata Verhbo attributa, ſcilicet æternitatem,
una b creationem mundi, Divinitatem, vivificationem,
73 6 affumptionem humanæ naturæ Judæos pariter &
Pi Græcos genuinam conditionem Mνα& doceret,
9. 1 cum S. Joannes inter Judæos educatus, & Ephefſi
D n 1din inter Cræcos verfatus fuerit. Unde porro ſe-
,5 quitur, S. Joannem non voluiſſe agere linterpre-
GRW'h tem Philonis, ſed potius eſus & reliquorum ideam
hin ſr de Verbo erroneam corrigere, vel incompletam

completam reddere. Et quia denominatio Filii
Dei ut MAoι apud Judæos recepta fuit, etiam alii
Scriptores Sacri N. T. præfertim S. Paulus Hebr. 4.
v. 12. hoc nomine 2cναα, u Filium Dei appellare po-
tuerunt: Dicitur autem Filius Dei Verbum, quia
ſicuti cognitio in mente formatur, ſic ſecunda
Divinitatis Perſona generatur a Patre, unde eſt
terminus cognitionis Paternæ, & vocatur Patris
ſapientia, Doctrina, Ratio, Sermo.

Caput II.

§. 141r.

Puatrie Divinitatem omnes admittunt, qui

exifſtentiam Dei concedunt, putantes nomen
Patris ideo illi tribui, quod omnium rerum
fons ſit, & erigo: Unde probata exiſtentia
Dei (F. 41.) multis ſuperfluum videtur, Pa-

tris Divinitatem ulterius probare, At vero

Deus Pater relate ad creaturas, aliud quid
denotat, quam relate ad Filium Divinum:
Unde hec etiam Divinitas probanda eſt. Et
quidem hanc aſtruit ipſe Chriſtus Joan. 17.
v. 7. Euter venit hora, larifica Filium tuum,
ut Filius tuuc clarificet te. Kt v. 3. Eac eſt
autem vita æterna, ut cognoſcant te ſolum Deum
verum. Ubi Ly ſolus excludit tantum ea,
quæ ſunt extra Patris naturam, non Filium,
qui in Patre eſt, ſicuti Pater in ipſo; non
Spiritum S., qui ab utroque procedit. Ra-
tio eſt: Filius Deus eſt, uti mox probabitur:
Ergo etiam Pater Deus eſt: Nam dum Filius
habet rationem eſſentiæ ſuæ in Patre, non
poteſt eſſe in Filio eſſentialis perfectio, quæ
non ex Patre ortum traxerit: ſed non poſſet
ex Patre ortum trahere, niſi ipſi etiam Patri
ineſſet, Ergo Filius Divinitate eſſentiali gau-
dere nequit, vel Eſſentia Deus eſſe, niſi
etiam Pater Deus ſit.

F. 142.

Chriſio ſeu Filio Vei competunt attributa ſoli
Deo propria, & I. quidem Aſeitas, nam qui
ita vitam in ſeipſo habet, ſicuti eam Deus

Pater habet in ſeipſo, ille habet vitam à

lin Pate
eam habe
obet vit

125. G.
ſo: ſe
6: E
nleghen
dbelt, gua
labere ſit
6ointert,
benci ne
l itan
Ains
ihe

A. 0

cner ti⸗

küſtta 4
keyehztion
ii omnin
ftun (ll
Uumul lepe⸗

ltienti

e
Nleſeleti

nieri habet vitam in feipfo fſicuti Pater, Joan. &.
e v. 26. Jicut eaim Tater habes vitam in ſemet-
all ipſo: ſic dedit & Eilio habere vitam in ſemtt-
4 o: Ergo Chriſtus habet vitam a ſeipfe,
et conſequenter competit illi Aſeitas. Nec
te dt „heſt, quod dicatur Patrem Chriſto dediffe
iuli habere vitam in ſeipſo, nam hoc ſolumme-
uniin qo indicat, qued Filius vitam quead modum
hnhet! habendi non àa ſeipfo habeat, non autem,
u quod vitam, quæ eſt a ſeipſa, non habeat,
NiH quia alias dici non poſſet Filium Dei ita vitam
1 N n lelbd habere, ſicut eam Pater in ſeipſo
habet.
t tum
n uun 2. UOmniſcientia Col. 2. V. 3. in quo ſunt
n iin omnes theſauri ſupientiæ & ſcientia abſconditi.
Norkt Pruſtra autem dicitur, Chriſtum tantum ex
6 Nci revelatione Divina omnia fciviſſe: Nam ſcien-
undu tia omnium rerum fupponit intellectum infi-
in Dum nitum, qui omnia poſſibilia diſtinctiſlime &
Neiel ſimul repræſentet, (J. 61.) in quo ipfa om-
lmH niſcientia confiſtit; (J. 62.) cum igitur crea-
em tura non poſſit habere intellectum infinitum,
demm utpote quod ſoli Deo proprium eſt, Chriſtus
les α ex revelatione omnia ſcire non potuit. Ean-
dem omniſcientiam aſtruit S. Petrus Joan. 21.
v. 17. Domine tu omnia neſti. In quo nullius
erroris a Chriſto arguitur. Et denique co-
ie gnitio cogitationum abſconditarum Chriſto
ſt tribuitur Matth. 9. v. 4. Marc. 2. V. 8. qued
e) tamen ſoli Deo proprium eſt 3. Reg. 38.
n wv. 39.
deſn 30 3. Um-=

De Deo Trino. 267

quia Pater tanquam verus Deus (G. 141.)
eam habet a ſe: (H. 40.) Sed Chriſtus ita

26 Caput II.

3. Omnipotentia Philipp. 3. v. 2 1. ſecundum
operationem, qua etiam poſſit ſubjicere ſibi omnia
Græce eαρανανιοννpotentiam efficacem.
4. Wternitas If. 9. v. 7. Et vocabitur no-
men eius admirabilir, Conſiliariur, Deus ſortir,
Tater ſuturi ſæculi, Princeps pacit. Ubi ly
in;; 9 male vertit Lutherus: Kraft, Held,

cum tamen II. 10. v. 21. vertat: Gott der

Starke. Nam ?'& per accentum diſtinctivum
munach conjungitur cum n; adeoque eſt
ſubſtantivum. Item male nonnulli vertunt:
Admirabilis, Deus fortis vocabit nomen ejur:
Nam ſeptuaginta, Symachus, Chaldaica &
Arabica ſemper legerunt Nτ in futuro Ni-
phal, vocabitur, quia ſubſequentia nomina
ſunt in Nominativo, cum alias deberent eſſe

in accuſativo, unde falſa puncta fſubſtituta

fuerunt a Maſorethis. Imo etiam retentis
punctis &ao) verti debet vocabitur, quia
hoc verbum habet ſignificationem paſſivam,
uti Bonfrerius in Præloq. probat. Alter lo-
cus eſt Prov. 8. v, 22. ubi de Filio Dei dicitur:
Dominus poſſedit me in initio viarum ſuarum,
antequam giuidquam faceret a principio. Opera
quæ in hoc capite ſapientiæ tribuuntur, non-
niſi ſapientiæ hypoſtaticæ Divinæ competere
poffunt. Septuaginta quidem legunt: zνο6
Turigs Ae d6Xu*να π⁰ aνναν Dominus creavit
me. Verum LXX. legunt éxrwoe per n ab
inuſitato zrado poſſideo, uti notat S. Hiero-
nymus: vel ſi ſummatur a zwi creo, hoc
improprie ſumitur. Item ſignificat
hic æternitatem abſolutam, nam in Hehreicd
egi⸗

Mjtur

N aut
D.ge. v.
otſur
Uo
fonem
DNabbenu
tli, e
egrellus,
Aterum
lieitur:
Ilt opua.
Dotekt dic
Alias ein
ted. N.
Lere. I.
rt.
Nec po
Pelicx p
ly nnin
oniner
nodo ſil
Uifatione
VlI. I)
Thbs, id
Eillin
fl.⸗

11n 6.
lun. Fr.
aßti
let Pa
15 ate

111. /,gl

iine lina

cemm.

vohi?

1, D
aſt,4
t: Gn
n Dinain

7 akene

nulli ſen
it nomnn ß
, Oullie
N
Herta m.

8etektqe
BNnn .

etian n
cahit,
neld pn
loDeit⸗
iarumn 9
Plluin,
iunkinß
lenni,
onntstil
N1
Hotat
u (len,

8 ,. e
uin

De Deo LBino. 269

legitur 7 rRE ante opera ejus ex tune:
ISD autem denotat æternitatem abſolutam
Pf. 92. V. 2. Tertius locus eſt Michæz 5. v. 2.
Egreſſus ejus ab initio, & a diebus ternitalir.
Ubi vox u addita voci E anticipa-
tionem omnium temporum ſignificat: Et

Rabbenu Haccadoſch notat eege in plu-

rali, egreſſiones, ſignificare duos Meſſiæ
egreſſus, unum Divinitatis, qui eſt æternus,
alterum humanitatis. Rurſus Joan. I. v. I.
dicitur: In principio erat Verbum, & Verbum
erat avud Deum, & Deus erat Verbum. Nec
poteſt dici verbum ante ſcœcula eſſe creatum,
alias enim ante res omnes creatas non exti-
tiſſet. Nec licet interpunctiones mutare & le-
gere. Et Verbum erat apud Deum, & Deus
erat. Verbum hoc erat in principio avud Deum.
Nec poteſt principium prædicationis Evan-
gelicæ per ly in principio intelligi: nec per

lIy ommnia per ipſum jſubla ſunt denotari, omnes

hominer per ipfum regenerati ſunt: Nam hoc
modo ſacer Textus ab aperta verborum ſig-
nificatione detorquetur. Denique Apoc. I.

V. II. 17. 18. Is qui mortuus fuerat, & nunc

vivus, id eſt, Chriſtus dicitur æ & , primus
& ultimus, quæ eſt deſcriptio æternitatis Dei.

Iſ. 41. V. 4.

5. Immutabilitas Chriſto tribuitur Hebr. r.
V. 12. 6. Immenſitas Matth. 28. v. 20. 7. Vita
Joan. S. v. 26. 8. uſlitia ſumma Hebr. I. v. 8.
9. Sußicientia ſumma, dum habet omnia, quæ

habet Pater Joan. 10. V. 15. Gloria Joan. 17.
V. 5. 2

§. 143.

Bilius eſt
Patri Cois-
Juhſtan-
tiaktds

Caput I.

K. 143.
Chriſtur, ſen Filiur Dei dicitur verur Dem,
Batri conſubſiantiulir. Sic S. Scriptura eum
lepiſſime Deum vocat. Primo. Jer. 23. V. §. 6.
Hor eſt nomen, guod vocabunt eum, Dominus
Juſtus noſter; ubi nomen irn ſoli Deo pro=
prium Chriſto tribuitur. Non poteſt hic:
ehova juſtitia noſtra, ad Judam & jeruſalem

pertinere, & vox Nod imperſonaliter verti-

hoc modo: Et hoc erit nomen ejus (Judæ) uo
vocabit (quisque) ezum: Jehova juſtitia noſira.

Nam olim legabatur N* uti etiam legunt

verſio Chaldaica, Syriaca, Arabica, & Rab-
bini in Bereſchith Raba: unde mutatio in
puncto facta fuit. Deinde verbum activum in
tertia perſona tunc ſolum habet ſignificatio-
nem paſſivam vel imperſonalem, quando No-
minativus non eſt expreffus: ſed cum hic in
noſtro caſu facillime ex antecedentibus ſup-
pleri poſſit, non eſt, cur ab activa ſignifica-
tione recedamus, & dicamus: koc eſt nomen,
Juod (Juda & Jeruſalem) vocabum eum. Se-
cundo Act. 20. Vv. 29. Deus proprio ſanguine
Eccleſiam acquiſiviſſe dicitur, qui Deus non
poteſt eſſe alius quam Chriſtus, cum Pater
non habeat proprium ſanguinem, qui ta-
men hic exprimitur. Tertio. Joan. 20. v. 28.
S. Thomas Chriſto dicit: Dominus meus & Deus
mels: ubi S. Thomam non erraſſe ex tacita
Chriſti approbatione patet: verba etiam hæc
ad Chriſtum directa fuiſſe probat contextus,
quia illa ænναε Chriſto dixit. Quarto. Rom. 9.
V. 5. Chriſtus dicitur ſuper omnia Deus Lardkan

aunl
Ebus del
lne, g
1s Din
57.20.
Niit noh
ſm
Gwitn
Deus die
in .1.

tbuit. !

Vekunt, i
Clrikum
Ugo Che
Chtiſo
Maias
ndeon,
V. 1. 3.
kettu,
Cionem
ellti fue
1 38-
Mocdo con
1.V.0.
D lol
ſn
1Ale.
3 Cnri
Du,
61 Momen
ſilcet
Kintills

De Deo Trino. 271

in ſæcula: ubi vox Oεαο licet in nonnullis codi-=
cibus deſit, in pluribus tamen adeſt, & ipſum

un hoc, quod dicatur eſſe Benediktus in ſœula
ejus Divinitatem indicat. Quinto. I. Joan.
in 5. V. 20. Soimus quoniam FEilius Dei venit, &
3)

. dedit nobis ſenſum, ut cognoſcamus verum Deum,
i o, & ſimus in vero Filio ejur. Hic eſt verus Deut,
ntett S vita æterna. Ubi Pater & Filius verus
le Deus dicitur. Sexto. Sacra Scriptura, quod
fünltert in V. T. de Deo affirmat, in N. T. Chriſto
tribuit. Nam quem Judæi in deſerto tenta-
iudt verunt, ille dicitur Deus Num. 21. v. 5. Sed
etankdk' Chriſtum in deſerto tentarunt 1I. Cor. 10. v. 9.
ien 8N Ergo Chriſtus eſt Deus, nam 8. Paulus de
lemrmm Chriſto Filio Dei loquitur. Septimo. Quem
madtne Iſaias vidit in gloria, cum de incredulitate
RH Judæorum loqueretur, ille eſt Deus Iſ. 6.
ne V. 1. 3. ſeq. nam quod in nonnullis codicibus
eun? legatur, gloriam Dei, depravationis ſuſpi=
eche cionem movet quia illi Codices a Socinianis
Enk editi fuerunt: ſed Chriſtum vidit, Joan. r2.
ee V. 38-41. Ergo Chriſtus eſt Deus. Eodem
um modo confertur Pſ. 97. v. 27. cum illo. Hebr.
nehe L. V. 6. Pfſ. 44. v. 7. cum illo Hebr. I. v. 8. 9.—
ell Pfſ. 101. v. 26. cum illo Hebr. I. V. II. 12.
, Iſa. 40. v. 3. cum illo Matth. 3. v. 3. Marci I.
d e V. 3. Luc. 3. V. 4. Joan. I. V. 23 Cum er-
en go Chriſtus toties in S. Scriptura vocetur

18, in 4

en . . .
ſun , Deus, dubium non eſt, quin eodem ſenſu
ei nomen Dei tribuatur, quo Patri tribuitur, .
ſe ſcilicet propriifime, adeoque ſit verus &
Riun eſſentialis Deus, Patri conſubſtantialis.
bal . . * .
RN . 4 .
1)² H §F. 144.

Cuput II.

N. 144.

Denique conſubſtantialitas Filii Dei pro-
batur ex eo, quoniam Chriſto competunt
opera ſoli Deo propria & eſſentialia. I. Crea=
tio Joan. I. v. 3. omnia per ipfſum fakta ſunt.
Ubi particula αa non ſolam cauſam inſtru-
mentalem ſed principalem denotat, uti patet
Hebr. I. v. 10. Tiu in principio terram fundaſti.
2. Conſervatio Hebr. 1I. v. 3. portant ommis
verbo virtutis ſuw. Joann. 5. v. 17. Puter meus
usqut modo operatur & ego operor. 3. Miracu⸗
lorum operatio & mortuorum ſuſcitatio Joan.
5. v. 21. G c. 1I. v. 4 1. 4. Chriſtus eit ſu-
premus Judex & Dominus. Joan. 5. v. 27.
Toteſtatem dedit ei, judicium futiendi. 5§. De-
nique cultus Latriæ Chriſto tribuitur Hebr. I.
v. 6. Adorent eum omnes Angeli Dei. Cum

ergo Chriſto competant opera ſoli Deo pro-

Hæœrzſis

Cerinthi.

Pauli Sa-
moſateni.

pria, eſt verus Deus, & Patri confubſtantia-
lis.

Schol. r. Cerinthus, Ebion, Carpocrates, Theodo-
tus Chbriſtum purum hominem ex B. V. Maria &
S. Joſepho via ordinaria genitum aſſeruerunt.
Paulus Samofſatenus Epiſcopus Antiochenus crea-
tus a. c. 260. & Photinus Epiſcopus Sirmienſis
docuerunt Chriſtum non ſemper fuiſſe, neque
ante B. Virginem verum Deum eſſe: Licet enim
in Deo ſemper inhabitaret Verbum & Sapientia,
tunc tamen primum hypoſtaſin & fubfiſtentiam a
ſubſiſtentia Patris diſtinétam habere cœpit, cum in
utero Virginis. Chriſtus formatus eſt, hac enim
temporali miſſione & externa prolatione Verbum
Filius factus eſt, qui licet ſi novellus-Deus; præ-
deſtinatione tamen æternus fuit.

Sckol.

Plione
opatu
uns Gifl
1. Deus
tit, Vbi
munduS

mamn On
tia, nen
ſed erti
ekt dhn
linn 0e
di ſeli

gaudent,

kor: Fiin
Onntia er
Moniet
Cw,
inſtar
genitns
Deo i
his ho
3. Hie
dotuiſſet
eumn in
le glor
Tun li
Ut nnnen
kumn d
nu ten
Per ermn
edbor
4 penne
Pein afn
Ponorett

. Non

HSSl
Uumplit,
1 micne

rte

De Deo Ziino. 273

Schol. 2. Arius Eccleſiæ Alexandrinzæ Presbyter am- Ayii hæs
biéione abreptus, quod Alexandrum fibi in Epi- yeſis &y
n fſcopatu prælatum cerneret a. c. 317. hærefes oſtemag
Fiüd 1 ſuas diſſeminare cpt, quarum hec funt capita.
1. Ment X. Deus non ſemper fuit Pater, ſed tempus exti-
iglia. 10. tit, ubi non erat Pater. 2 Hic Deus antequam
in hn mundus creatus eſſet, naturam quandam nobiliſſi-
in mam omnibus excellentiorem non ex ſua fubſtan-

limit tia, neque ex aliqua materia, neque ab æterno,
nt, Ul ſed ex nihilo ante mundi Sæcula produxit; & hæcé
tmnon ſnnt eſt illa natura, quam S. Scriptura Novνo & Fi-
,utrn n lium Dei unigenitum vocat. Verbum vocatur;
7 Din quia reliquis creaturis, quæ ratione- & ſapientia
Ir gaudent, & verbo proferri poſſunt, eſt excellen=
.. 5 N tior: Filius dieitur, quia conditus eſt, ut per eum
letatn omnia crearentur, & quia hæc natura Deumy
Mrilus 4 Ppropter eſſentiam ab eo acceptam, Patrem vo-
nn.51 cavit, & mundum ex mandato Dei creavit, &
nti. 5 inftar Filii Deo obedientiam preeſtitit; a Patre
n genitus dicitur, quia immediate ex nihilo ab ipfo
Pnitul Deo factus eſt, reliqua vero mediante Filio, &
NO quia hoc illi ſoli convenit, dicitur Unigenitus.
IDI 3. Hic Dei Filius licet ex libero arbitrio ad malum

coobtr potuiſſet defleétere, quia tamen Deus prævidit;
eum in bono perſeveraturum, illico decrevit illi
dare gloriam, quam poſtea promeruit, ut nimi-

ee rum aliquid Divinitatis participaret, ita tamen,
BN. N ut nunquam plene, ſed pro menſura rationis ſuæ 2
tum es Deum cognoſcere potuerit. 4. Ideo autem crea- N
ntiochene tus eſt, ut per eum omnia crearentur, ſicut etiam .
vopos per euimn omnia creata ſunt, unde omnium rerum 2
r ile, N. Creator dicitur. S. inter creaturas rationales
ele: t homd reliquis erat vilior, qui ne de ſalute ſua
um & e deſperaret; Filius Dei dignatus eſt humanam car-
tm nem aflumere, ut oſtenderet „eo magis hominem
geertu honoratum iri, quo minus in natura accepiflet.
6. Non tamen integram humanam naturam aſ=
cltore e ſumpfit, ſed ſolum corpus, cui V erbum erat lo⸗
Alvsheni Co animæ. Ita Iyſtemia Arianismi formatur ex

8 Schram Inſtit. Theol. Tom. I. S

274 Caput II.

Socins
hareſis &&
ſuſtema de
Q. J. Tri-
zitate.

S. Athanaſio in diſputationibus contra Arianos,
& S. Auguſtino in Serm. Arian. In varias ſectas
abierunt Ariani: Rigidi Ariani duce Aetio &
Eunomio dixerunt, Filium Patri omnino «νον
eſſe, nec eſſentia nec donis ſimilem, unde Ano-
moœsi dicti ſunt: Semiariani duce Gregorio Lao-
diceno, & Silvano Tarſenſi Filium Patri eαnαι,
id eſt in omnibus etiam in efſentia per gratiam
ſimilem faétum eſſe, licet non fuerit ejusdem na-
turæ aflerebant: Acaciani Filium Patri sαοο di-
cebant, id eſt, ſimilem quoad voluntatis conſen-
ſionem. Hæereſis Arii damnata fuit in Concilio
Nicæno I. a. c. 3a5. ubi Symbolum compoſitum
fuit, & per vocem αιο Proſtrata fuit.

Schol. 3. Socinus nobilis Senenſis Calviniſta poſt
3

varia loca peragrata Poloniam ſeceſſit, unde ex-
pulſus, Tiguri a. c. 1562. eſt mortuus. Is refor-
mandæ Religionis impium conſilium cepit, quod
Fauſtus Socinus ejus ex fratre nepos adoptavit
& eumulavit, edito libro: de Jeſu Chriſto Serva-
tore, in quo Chriſti Divinitatem evertere nititur,
& hoc de S. S. Trinitate ſyſtema ſibi confinxit.
I. In Deo non ſfunt tres diſtinétæ Perſonæ, ſed
unus ſolummodo natura & perſona Deus eſt.
2. Hic Deus ſolus Pater eſt. 3. Unde Chriſtus

eſt purus homo, communi more ex Maria & Joſe-

pho genitus, qui proinde non extitit, antequam
ex Maria naſceretur, niſi in mente Dei per Ideam
& præviſionem. 4. Nihilominus Chriſtus Deus
appellari poteſt non natura, ſed gratia & adoptio-
ne ob excellentem virtutem & poteſtatem, quâ
a Deo Patre inſtructus fuit. 5. Chriſtus quidem
a Deo ſuſcitatus, & miſſus fuit ad humani gene-
ris ſalutem, non tamen Deo pro genere humano
ſatisfactionem proprie obtulit. 6. Spiritus §.
non eſt vera Perſona ſubſiſtens, ſed tantum Dei
virtus & efficacia. Socini ſecta plures in Angia
& nonnullos etiam in Germania Patronos inve-
nit. Vid. P. Gazzaniga tom. 2.
Schol.

lis hyer
lagant
Dorem
ladiſſe
ſeciſſe
Dhil.2
Gatun
judieil
homind
6 e e
tiones
tofes in
Unhate,

De Deo Trino. 275

unn is Schol. 4. Argumenta contra Divinitatem Verbi ab Objetio⸗

Iths his hæreticis congeſta ex S. Scriptura iis non ſuf- es ſol-
dus Ken Hragantur: I. Nam 8S. Scripturs dicit Filium mi- aee
OhN norem Patre, Joan. I4. V. 28. orationes ad Deum
en, Nl fudiſſe Joan. 17. v. 1. voluntatem ſuam Deo ſub-
Gegil jecifſe Matth. 26. v. 39. Deo Patri obediviſſe
n tie Dhil. 2. v. 9. Secundum humanam naturam ſpe-
di e ctatum. II. Item Chriſtus dicit ſe neſcire diem
Git de judicii Matth. 24. v. 36. Scientia communicabili
n Ni⸗ hominibus : dicit doctrinam ſuam non eſſe ſuam,
Omtitn 1 eſt doétrinæ Patris contrariam. Plures obje-
ſtilen ctiones paſſim afferunt & ſolvunt Theologi: po-
nm can⸗ tiores in præcedentibus paragraphis jam præoe-
“ cupatæ, & refutatæ ſunt.
Clpfike R. 145.
eſt, i „2„= 8
Nlns, i Conſtans ab Apoſtolis & Patribus usque Divinitas

inncs, ad Concilium Nicænum fuit de Divinitate verbi con⸗
h Verbi Traditio. Sæculo primo. S. Ignatius anter a
ides epiſt. ad Magneſ. Jeſum Chriſtum Filium Dei “ V⸗
ni⸗ vocat, qui ſt ipſus 'erbum ternum non ata Juit⸗
Veſi Iilentio progpedieng. Sæculo ſecundo. S. Ju-
“ ſtinus Apol. 2. ait, Chriſtianos baptizari in
lull nomine rerum cunctarum Parentis, & Do-
alu mnmini Dei & Gervatorir Jeſu Chriſti, & Spiri-
oi tus S. Accedit Athenagoras Legat. pro Uhriſt.
c, Eheaphin- lI. 2. qui expreſſe Trinitatem no-
nhle minat. Sxculo tertio. S. Irenzus 1. 2. C. 3 1.
alt: Jemper eſt coexiſtens Filius Patri. Clemens

ane . . . . . 8
(uh, Alex. in fine Pædagogi ait: Patrem & Filium
Alm unum eſſe Deum, per quem eſt ternitur. S. Dio=

nyſius Alex. in Apol. apud S. Athan. ait:

Nnd .
Confiteor ac credo & prædico coæternum Entri
Pn Chriſtum Unigenitum, & Verbum Patrit. Vid.
ann meam Analyfſ. B. B

N

2, S ½ Schol. .

objectio⸗
nes.

276 Caput II.

Solwunfiy Schol. r. Sociniani contendunt, Patres Concilio Ni-

Cæno antiquiores Divinitatem Filii non agnoviſſe.
Sed falſitas ex dictis patet. & Polycarpus, quem
pro ſe citant, diſtinguit Deum a Chriſto, non

natura, ſed perſona & hypoſtaſi. & Juſtinus in

dial. cum Tryph. dicit Filium Patre inferiorem
ſolo nomine. Q. Q. ad Græcos & everſ. dogm.
Ariſtot. funt Libri S. Juſtino ſuppoſititi. Athe-
nagoras docet ſubſtantiam Filii in Patre fuiſſe ante
ejus hypoſtaſin, non prioritate temporis, ſed ra-
tione Originis: Item dicit Verbum modo pro-
difſe, cum mundus factus eſt, ſed ſine detrimen-

to generationis æternæ, quia in creatione appa-
ruit Dei ſapientia. &. Iræneus Il. 3. c. 8. dum Pa-

trem ſolum Deum eſſe dicit, Filium non excludit,
ſed Demiurgon Gnoſticorum, & Deos gentilium.
Siquid in libris Hypothypoſeon Clementis Alex.
adverſum S. S. Trinitati legitur, ab hæreticis in-
terpolatum fuit, teſte Photio, unde a Gelaſio in-
ter apocrypha rejiciuntur. Et quando I. 5. ſtrom.
ſapientiam creatam eſſe dicit, vel nomine ſapien-

tiæ intelligit connexionem creaturarum, vel per

ly creatam intelligit genitum. Tertullianus non
nulla duriora in hoc Myſterio protulit, poteſt ta-
men adhuc in ſenſu ſano explicari, ſic quando
adv. Praxe. c. 6. ait, Deum in creatione mundi
primum protuliſſe ſermonem habentem in ſe indivi-
duam rationem & dophiam, ut per epfuin fierent
univerſa, loquitur de generatione Verbi, quæ in
rerum creatione conſiſtit, & metaphorica eſt, ac
æternam generationem ſupponit. Item quando
dicit fuiſſe tempus quo filius non fuit contra Her-
mogen. c. 3. loquitur de filio ad extra ſeu creatu-
ris, ut neget æternitatem materiæ. Denique
contra Prax. c. 9. Filio portionem Patris tribuit,
id eſt, derivationem & originem, ita ut Filius
ſit a Patre per generationm, & ab eo perſona,
non vero natura diſtinguatur. Origenem Ariauis
præluſiſſe cenſet S. Hieronymus ep. ad Avitum.
S. Auguſtinus de hær. c. 43. nam Origenes e.
con

Cont. 0
eſe fut
Uoluntat
0, Tou
Iare
Preſtit
Luſebi
gicden
COntre
DOtam
Arinos
Iittte j
Nerno
eum Ari
Vereyit,
hon wer
Cenlet:
Ne. 5
harh.
lol2.
An
iin bo
ber bien
Ens vo
iun din
ſlete
rayiiſim
eto ſubl
deit,
Cndn. 4

. E

De Deo Trino. 277
anig cont. Celſum expreſſe ait, Patrem & Filium duos
rrpts, e eſſe fubſtantia, unum vero concordia, conſenfu &
Chrte voluntatis identitate. Ita cenſet P. Berti, licet
Sfn D. Tournely Origenem ab hærefi hac adhuc vin-
tre iMein dicare nitatur. . Id quod alii ante eum ſtrenue
1even in præſtiterunt. Vid. meam Analyſ. P. P. tom. 4.

RK Euſebium Caſareenfſem a labe Arianismi liberare
te üi quidem volunt Cave, Valeſius & Petitidier; ſed
. contra certam & communem ſententiam, quæ

mncd notam Arianismi in Euſebio probat, tum quia
1l 4 7 Arianos ſemper apud Imperatores ſtiudio & auéto-⸗
irenn ritate juvabat, & nonniſi metu pœnæ Symbolo
H Nieæno ſubſeripſit: tum quia poſt Nicænum inito
39in cum Arianis fodere S. Athanaſium acerrime di-
n nonen vexavit, & in hiſtoria fua hærefis Arianæ ſubdole
es gell⸗ non meminit, & Arianos inter fidei Doéctores re-
Cynentii, cenſet: tum quia S. Athanaſius 1. de decr. Syn.
d herei⸗ Nic. S. Hieronymus I. I. apol. c. 25. S. Epiphanius
“ hær 68. Arianismi Euſebium paſſim accuſant.
Rndo!

Schol. 2. Liberius Papa primum pro fide Nicæna & Liberius

4 hed 6 §. Athanaſio acerrime pugnavit, pro qua conſtan- P. an a
S ls tia Boroeam in exilium miflus a. c. 355. ibiqne fide lap-

ſt per biennium commoratus, tandem ærumnis fra- ſus fue=
otn e tus voluntati Imperatoris confenfit, S. Athana- rit.
Cull, N fium damnavit, & inito cum orientalibus Arianis

eine fœdere formulæ Sirmienſi ſubſcripfit. Erravit
tlin graviſſime Liberius. S. Athanaſium deſerendo: an
r e vero fubfcribendo Sirmienſi formulæ a fide lapfus

e eii, fuerit, dubitatur. Et quidem Gorgnius Svefſion.

hofne Canon. diß. critique ſur le Pape Libere. Pohl. in
k len ſ hiſt. Eccl. Card. Orſi Hiſt. Eccl. t. 6. Zacharias
ſitnn in Al. & S§. die 23. Sept. Stiltingius in Theſ. Th.
erin lin, & b. Gazzaniga Præl. Th. t. 2. omnem lapfus
tenie . maculam a Liberio abſtergere conati funt. Ve-
mn Dnine rum Cl. P. Scholliner in doctiſſima diß. de gemi-=
n in i⸗ no laphu LEiberii ex ep. S. Athanaſii ad Solitar.
dene S. Hieronymo de Script. Eccl. &c. geminum Li-
Niteun , berii lapſum licet quoad fidem innocuum clare
e). N l demonſtrat. Porro tres potifſimum ſnnt Sir-
n Cig mienfes fidei formuleæ, quarta enim folum in

8 3 Ari-

278 Cnput II.

Ariminenſi Concilio produéta fuit. Prima con- ſel ſiag
tra Photinum edita fuit a. 351. quæ in ſe quidem Miechn
Catholica eſt, ac pro tali habetur a S. Hilario I. in eat.
de Syn. rejicitur tamen a S. Athanaſio ob latentem ſit, tu
fraudem Arianam, & omiſſum vocabulum skouα, Ati⸗
fidei Catholicæ teſſeram. Secunda formula edita retin
fuit a. 357. quam S. Hilarius blasphemiam appel⸗ Clnm Ite
lat, ubi Filius Patre minor dignitate, honore & Deriqne
majeſtate declaratur. Tertia edita fuit a. c. 359. ſs Corn
ubi Filius dicitur eſſe Deus de Deo, & fſimilis denänm
Patri, ſed vox Conſubſtantialis tanquam Patribus Unte D
ignota exploditur. Blondellus putat Liberium ſe- Auinos
cundæ formulæ fubfcripfiſſe, adeoque a fide lap- t ſel
ſum fuiſſe. Verum cum 8S. Hilarius fragm. 6. te⸗ CAthoiei
ſtetur, formulam, cui Liberius ſubſcripſit conditam Sdle ad

fuiſſe a Narciſſo, Theodoro, Demophilo &c. qui Litng

primam formulam Sirmienſem ediderunt, non Anan
vero ſecundam, utpote quæ teſte S. Athanaſio ⸗
I. de Syn. ab Urſacio & Valente condita fuit, Li-⸗ Vi t
berius ſecundæ formulæ Sirmienſi non ſubferipfſit. inin
Cum vero Conſtantius ad inftantiam illuſtrium Gtnn
Romanarum matronarum anno 358. Liberium ab Nont
exilio Sirmium ad ſe vocaſſet, eum in Concilio Pol
Epiſcoporum novæ formulæ III. ex Conciliis lt ,
Antiochenis contra Paulum Samofatenum ann. Nün
264. & 269. una cum aliis conflatæ fſubferibere
ſecundo coegit, in qua vox ⸗geο vVel tantum l (
fuppreſſa, Filius tamen quoad ſubſtantiam & per iisen
omnia Patri ſimilis dicebatur, vel in ſenfu Samo- Git,
ſateni Trinitatem Perfonarum negantis damnata in ordi
fuit: cui formulæ cum Liberius ſubſcripfiſſet; ad ſoni
ſedem ſuam Romanam reverti permiſſus eſt. Vid. ſene
cit. diſſ. Cl. P. Scholliner. Unde Liberius in hæ- Me
reſin formaliter lapſus non eſt. S. Hilarius qui- terunt
dem ſrag. 6. Liberio ter anathema dixit: Sed Drevale
notant noſtri Maurini, S. Hilarium forte lecta cEnI
epiſtola Liberii ad orientales raptim eam ehartæ ltis
mandaſſe, adjecta hac indignantis animi nota? Gun ſii

Anathema Liberio: quam fane fuppreſfiffet, ſi tenuns
opus fuum abſolviſſet, quod tamen non ſecnt:
. ſes

De Deo Trino. 279

Mibacn ſed fragmenta tantum fine ordine reliquit, quæ
Rbcnie Nicolaus Faber an. 1599. edidit. S. Hieronymus
he in cat. Seript. Eccl. c. 97. Liberium hæreſis accu-
ſat, tum quia formulæ ſuſpectæ ſubſcripſit, & in

M
dtner .S. Athanaſium ſententiam dixit, unde vifus eſt
“ hæreticorum partes foveré, quod eſt eſſe hæreti-
emin g cum interpretative, veram tamen fidem proſiteri.
t6 Nae Denique ſuppofito etiam, quod ſecunda Sirmien-
ſitadß ſis formula jam condita, & Liberio ad ſubfcri-
, & ſu bendum oblata fuiſfet, ei tamen non ſubſeripſit:
Nth Unde Demophilus ſufficere credidit, ſi primam
ln , Arianos errores tegentem reciperet, qued & fe-
in cit: ſed fraude detecta facti pœnitens pro fide
e nd Catholica Liberius acerrime ſtetit, & pro illa dure
eces usque ad mortem a Conſtantio Imperatore dive-
mn lr Natus fuit.
enm, 1 Schol. 3. Hoſium Epiſcopum Cordubenſem acerri- Hoſius
te d M mum fidei defenſorem Arianis tandem cefſiſſe & fide lapſus

vi tormentorum compulſum ſecundæ formulæ iterum re-
Sirmienſi Arianæ ſubſcripſiſſe apud omnes fere ſipuit.
certum eſt, licet Agnirre, de hoc adhuc dubitet.
Non tamen in herefi usque ad mortem perſtitit
Hoſius, ſed eum in communione Eccleſiæ obiiſſe,
patet tum ex S. Athanaſio ep. ad Monach. tum
ex S. Auguſtino I. I. cont. Parmen. c. 4.

lte Nii⸗ Schol. 4. Cum Ariani inter ſe diviſi eſſent, Conſtan- De Conci-

n ie tius an. 359. duas in tota ditione ſua Synodos in- lio Ari-
pkanthn dixit, unam Seleuciæ in oriente, alteram Arimini minenſi.
in ſen, in occidente. Ariminum convenerunt 350. Epi-
gut ſcopi & o. Ariani, inter quos præcipui fuerunt
ſobſeihit 3 Valens, Urſacius, & Auxentius; Legatus etiam
mitse⸗ . Papæ Vincentius Capuæ Epiſcopus adfuit. Pe-
libeiß, tierunt Ariani, ut fidei formula III. Sirmienſis
8. nk prævaleret; Catholiei vero ſolum Symbolum Ni-
enn tintn cænum admittendum eſſe eontendebant, & poſt
Gun multas concertationes Catholici Arianam hæreſin
fin eni, cum ſuis ſectatoribus damnarunt, & unieum Ni-
ts uin cænum Symbolum approbarunt, quam ſententiam
ſupre 4 S. Athanaſius in libr. de Syn. refert. His a Ca-

mmen M, S 4 tho-

289 Ehput II.

tholica Synodo definitis Catholici pro relatione ef
Actorum decem legatos ad Conſtantium Imper. Alpbe
miſerunt, & Ariani totidem, qui Catholicos præ-⸗ Iarum
venientes id effecerunt, ut Catholici nequidem ſam ſn
2d Curiam Imperatoris admifſi, & Patres Arimi- UI. A
nenſes Arimino diſcedere prohibiti ſint „ quos tohilidr
poſt abſolutum bellum cum barbaris ad novam § Am
fidei formulam interim a conciliabulo Niczeno in ſuit, in
Thracia procuſam ſubſeribendam cogere Conſtan- cireumt
tius decreverat. Atque huic ipfi formulæ in al- tatis con
tero, conciliabulo Ariminenſi eodem anno Epi- fuit tne
ſcopi Arimini detenti ſubſeribere vi, metuque fima mni
cCcoacti ſunt, adeo ut teſte §. Hieronymo diatl. I.
contra Lucifer. totus pene orbis Arianum ſe eſſe
miratus tunc vere ingemuerit. Verum cum hoc
ſecundum Ariminenſe Conciliabulum Arianorum Dirit
fraudibus regeretur: cum Liberius P. cum multis e
per orbem Epiſcopis non illi fuffragati, Patres d Nd
Ulius Catholici vi, metu, dolis ad ſubſcribenduam 10 5
coacti, & decepti fuerint, bæreſis accuſari mini- Mi
me poſſunt. Vid. Sammam Conc. Carranze a me Conition
esditam tom. 1. Et Gazxzaniga Præl. Th. tom. 2. Mi nt
Aukton Schol. 5. Hymnus: Te Deum laudamus, in Eecleſia decundo
Huymnir: cantari ſolitus S. S. Trinitati & Divinitati Verbi nini n
Te Deun pulchre concinit. De Authore illius diſputant pncg
lauda⸗ Critici. Abbo Floriacenſis in ſuis epiſtolis MSS. P
nn145. tribuit eum S. Hilario Pictavienſi. In antiquo ut, 6

Breviario Bibliothecæ Vaticanæ legitur fub nomi- Cutto

ne. Abundii. In Breviario Caſſinenſi s. 1086. ſieerg,
ſcripto, tribuitur Monacho Siſebuto, & in non- irhe
nullis Pfalteriis S. Nicetio. S. Dacius Epiſcopus Lerl
Mediolanenſis in Chronieo narrat S. Ambroſium r

& S. Auguſtinum Canticum hoc alternatim ceci- Eerri
niſfe in Ceremonia Baptismi S. Auguſtini: ſed au-
thenticam fidem hujus Chronici paſſim eruditi in
dubium vocant, Mabillonius noſter miſſis Medio-
lanum litteris reſponſum accepit, hoc Manuſtri- (Aurie

ptum primum ante 600. annos eſſe exaratum, & Is di
titulum, quo Dacio tribuitur, eſſe recentiorem IMd A

ipfo Manuferipto: Deinde verus Auftor feipfum Unenun
in

De Meo Trino. 281

ro tet in præfatione per litteram L deſignat, id eſt Lan-=
Gtnn dulphus: & in fine legitur: Explicit liber hiſto-
tholnasn

riarum Landulphi Iſtoriographi: Denique hiſto-
Ge riam fuam continuat usque ad mortem Gregorii
Paireaz ir VII. Auctor fuit Schismaticus, & liber ſcatet no-
i in e kabilibus erroribus. Melius ergo aſcribitur fſoli
S. Ambrofio, qui multa ſtricta oratione eompo-
ſuit, ſapit enim ſiylum Ambroſianum, congruit
circumſtantiis temporis, in quo fides S. S. Trini-
tatis contra Arianorum blasphemias defendenda
fuit, traditio eum S. Ambroſio vindicat, nec ulla

Vi, Geng firma ratio ſuadet;, ut fimul S. Auguftino tribua-
1oNNN tur.
unn kt G. 146.
vin oun S 4
n Aiman Spiritui Sancto competunt attributa ſoli Spiritas

Munn Deo propria. Primo. Omniſcientig I. Cor. 2. J. eſt
gik v. 10. Ipiritur omnia ſerutatur otiam proſunda eus.
e Dei. Ubi ly ſerutatur accuratiſſimam Dei
cognitionem indicat; uti patet v. 11. Quce
Ctrunt1 . 7. . .
o. Dei ſunt, neme cognovit, miſit Spiritur Dei.
nh Secundo. Immenſitas Sap. I. V. 7. Wpiritut Do=
Pcich mini zeplevit orbem terrarum. Tertio. Omni-
potentia Pſ. 32. v. 6. Verbo Domini cæli firmati
ſunt, & Opiritu oris ejus omnig virtus eorum.
Quarto. Veracita- & Sandblitas perfectiflima.
Jois. 14. v. 17. Quinto. Vita I. Cor. 15. V. 45.
Spiritus viviſicus. Et reliqua cap. præc. re=
cenſita, quæ omnia efſentialiter, non mere
per participationem creatam illi tribuuntur.

§. 147.
Wiritus d. eſt verus Deus. Nam Primo Spi⸗
ritus S. in S. Scriptura vocatur verus Deus.
Ime Act. 5. V. 3. & 4. ex quo loco hoc ar-
gumentum formatur: Mle eui mentitus eſt
. 8 5 Ana=

282 Caput 1.

Ananias, eſt Deus. v. 4. Mon es mentitur ho-
minibus, ſed Deo: Sed Spiritui S. mentitus
eſt, v. 3. Anania cur tentvvit Satanar cor tuum,
mentiri te Spiritui . Ergo Spiritus S. eſt Deus.
Non obſtat, quod in græco legatur euααaú
Saα cε ο ναu9 Tà ον,;, mentiri ſive ſimu-
laré te Spiritum §. id eſt, donis Spiritus S. ex-
traordinariis inſtructum: Quia verbum eu-
Jouai cum Dativo & Accuſativo conſtruitur,
uti patet v. 3. & . Deinde Ananias non Spi-
ritum S. ſimulavit, fed partem pecuniæ reti=
nuit, & quoad hoc dicitur eſſe mentitus Spi⸗
ritui S. & quidem non ſolum Apoſtolis, ſed
etiam Spiritui S. zdo r. Cor. 3. V. 16.
dicitur: Neſcitis, quoniam templum Dei epit,
& Syiritus Dei habitat in vobig. Unde ſic. Cu-
jus templum funt fideles, ille eſt Deus: ſed
Spiritus S. templum ſunt fideles, Ergo Spiri⸗
tus S. eſt Deus. 3tio Patet ex illis locis,
ubi, quod in veteri Teſtamento de vero
Deo dicitur, in Novo Spiritui S. tribui⸗
tur. Sic Iſa. 6. v. 9. Deus dixit Iſaiæ: Vade

& dicer populo huic: Audite audientes & nolite

intelligere: Sed hic Deus Act. 25. V. 25. Spi⸗
ritus ſanctus dicitur: bene locutus eſt Spiritut
fanklut per Iſaiam. Ergo Spiritus S. eſt verus
Deus. Similia habentur Pl. 94. collato cum
Hebr. 3. v. 7. Et Jerem. 31. v. 31. coll. Hebr.
10. V. I15. ,
2. Similiter Spiritui S. in S. Scriptura tri⸗
buuntur opera Dei. Primo Creatio Gen. I.
v. 2. Siritus Dei ſerebatur ſuper aquat, ubi

Judæi male vertunt der Wind Gottes, nam

additum '&⅜ ſemper ſignificat Spiri-
tum

Alon En

tun Dei
Kimeon
ince dic
hlervaP
ll, ni
ktiatnl e,
Cundo
Spiritum
facien te
Uhnh n.
1. ne
0 1, Cor.
11n. 1.0.

N
ſe
tunn 8.:
Airitun
cont, Pr⸗
tumn §.
Ser. ter⸗
iſt, uoc

4 Cnn
Utn Dr
n) a
Conhheit
ens e.

1l Tal
lins, g
i, .
biin 4
Grlknti

Fenne

De Deo Trino. 283

ltie tum Dei, uti patet Iſ. 11. v. 2. ubi ipſe R.
„em Simeon dicit intelligi Spiritum Meſſiæ. De-
mn inde dicitur hic Spiritus der fovens,
conſervans univerſam molem, quod non po-
t teſt, niſi Spiritus omnipotens ereator: qui
E etiam coelos firmafſſe dicitur Pſ. 32. v. 6. Se-
lusd⸗ cundo Conſervatio Pſ. 103. v. 30. Emittes
Anm Spiritum tuum & creabuntur, & renovabis
enſmm faciem terræ. Tertio. Operatio miraculorum
ismg Matth. 12. V. 28. In Wiritu ei ejicio dæme-
tanie nia. Quarto. Peccatorum remiſſto & regenera-
etttum si0 I. Cor. 6. V. II. Quinto. Collatio dono-
Nels rum. I. Cor. 12. V. 7.
3. Accedit Traditio primorum ſæculorum:
ehl Sc. fecundo. S. Juſtinus Apol. 2. Spiri-
tum S. adorandum efſe dicit. Athenagoras

iec Spiritum S. Deum appellat. Tertullianus
(ont. Prax. c. 25. Patrem, Filium & Spiri-
„ tum S. habere unitatem fubſtantiæ affirmat.

c Sexc. tertio. S. Cyprianus ep. ad Jubaj. di-
cit, quod tres unum fint.

ietub⸗ 4. Cum ergo Spiritui S. competant attri⸗
1, buta Divina (§. 146.) cum vocetur Deus
,6 (n. 1.) cum opera Divina exerceat (n. 2.)
6de competit ei Eſfſentia Divina, adeoque verus
lne Deus eft.
ls Schol. Jam ab ipſo tempore Apoſtolorum nonnußlos Hreſis
circa Spiritum S. erraſſe teſtatur S. Ignatius in ep. Macedo-
geitu ad Tralla. de Saducæis idem affirmat S. Epipha= nii.

6 nius, de Valentino S. Athanaſius or. 3. contra
in Aria. Famofiſſimus Spiritus S. hoſtis fuit Mace-
4 a⸗ donius Arianus, qui factione Arianorum in ſedem
Gte, ). Conſtantinopelitanam intrufus, inde jubente Im-
gittc Peratere Conſtantio a conciliabulo Conftantinopo-
6 . Mtano

N

„

284 Caput᷑ II.

litano ejectus ob excitatam populi ſeditionem ra-
tione translationis corporis Conſtantini M. no-
vam hæreſin condidit a. c. 360. qua Spiritus S. Mter
Divinitatem negavit, & dixit eum efſfie meram ſtiam
ereaturam, & miniſtrum Dei, dignitate Deo longe temn G
inferiorem. Hæc heæreſis damnata fuit in Con- nnes h
1: . „
cilio Alexandrino a. 362. duplici Romano fub .
Damaſo P. & Conſtantinopolitano cecumenico ſe- lut ſi
cundo a. 381. Bellum contra Spiritum S. renova= lum 6
runt Sociniani, quem non natura & ſubſtantia Athenti⸗
Deum agnoſcunt, fed tantum virtutem & effica- (ices ſizn
ciam Dei Dicitur quidem I. Spiritus S. in S. Scri. ey y,
tura donum Dei, virtus Dei, ſed perſonalis & . 4
ubſiſtens non vero aceidentalis: dieitur poſtulare . ille
pro nobis; quia facit nos poſtulare. Dicuntur blonm
per Verbum omnia facéta efle, ſcilicet illa, quz Iid in
facta ſunt, non vero illa, queæ facta non funt, NorG,
uti Patey, Verbum & Spiritus S. dicitur ſerutari (uſänmo.

profunda Dei, id eſt omnia cognoſcere (§. 146.) Elator
II. Nonnulli Veteres Spiritum S. quidem expreſle en en
Deum non appellarunt, ſed ex prudenti œcono- l, ei

mia ne Ariani & Macedoniani magis contra Ca- lico,
tholicos cum aperto rei Catholieæ damno fure- Nunſei-
rent, femper tamen dicebant, Spiritum S. efſſe (Nnat
unam & eandem cum Patre & Filio ſubſtantimm, Itmn
non eſſe creaturam, quod idem eſt ac Deum di- * Pene
dere: ficuti etiam Concilium Conſtantinopolita- kton
num, licet Spiritum S. expreſſe Deum non vocet, tat
profitetur tamen, eum cum bPatre & Filio unam ibl teſi
& confubſtantialem habere naturam, eſſe cum Pa- Petlasen
tre & Filio adorandum, & conglorificandum, Nnn,
quod eſt, Deum eſſe. III. Chriſtus non poteſt dantil
dici Filius Spiritus S. propter conceptionem ſuauam a Un
a Spiritu S. non quoad naturam Divinam, quia eenl
Spiritus S. juxta inferius dicenda a Filio procedit, Nipiſtel
non quoad humanam naturam, quia Spiritus hane (oppnot
mere humano non gignere potuit, ſed tantum incl
modo miraculoſo carnem Chriſti formavit, & ctni⸗
Chriſtus ſecundum carnem non eſt ſimilis Spiritui i In
Sancto. apſin

H. 148.

De Deo Irino. 285

5
ſitee⸗ Dd. 148.
miniAn , . 6,
nin Puter, Riliur & GSviritur &. eundem numero Eater, R-

deom eſentiam Divinum habent. Hanc efſentiæ uni- lius &
elag tatem Græci vocant ονον &, afſerit S. Jo- Spiritus
n e annes clariſſimis verbis I. ep. c. S. v. 7. Trer O-eandem
Honm Junt qui teſtimonium dant in elo, Puter, Ver- H 7
(ecommenna; c2. . . Tinam
unddm bum & Spiritus J. & hi tret unum ſunt. Pro ſſentiam
aEIH authentia hujus textus ſtant. 1. Optimi co- habent.
Medd dices Manuſcripti, nam Robertus Stephanus
nsde ex 17. Codicibus hunc verſum ſolum in
Aei quinque deſiderari invenit. Correctorium
inge Bibliorum aſſervatum in Bibliotheca Sorbo-
“ nica in paucis deeſſe teſtatur. Amelotius
ae notavit, eum legi in Codice Vaticano anti-
Remm quiſſimo. In melioribus Codicibus reperiri
Keſtatur Beza & Calvinus. Ipſe Erasmus fa-
en tetur, eum haberi in vetuſtiſſimo Codice Bri-

ni tannico, & Simonius non negat, exſtare in
n Manuſcripto Sangermanenſi ante 800. annos
ec⸗ 1

Him exarato. Grotius antiquiſſimum Manufcri-
fone ptum penes ſe habuit, in quo legebatur &
ArN Salmeron Codicem Rhodienſem & Hiſpanien-
tmi, ſem citat. Plura vid. apud Calmet diſſ. de
Non⸗ tribus teſtibus. 2. Stant pro veritate hujus
le & I,

e verſus Patres, inter quos Tertullianus I. adv.

e Prax. c. 25., & S. Cyprianus 1. de unit. Eccl.
aen citant illud: Trer unum ſunt. Eugenius Car-⸗
enrs, thaginenſis in Prof. fid. a. 484. Auctor prologi
D in epiſtolas Canonicas, qui a nonnullis S. Hie-
1AH,. ronymo tribuitur. Victor Uticenſis de perſec.
a, Wandal. I. 3. Vigilius Tapfenſis l. ad Vari-
, madum in Bibliotheca P. P. t. 6. S. Athanaſius
ſub in expoſitione ſymboli edita à Blanchino ex
“ . penu

286 Caput II.

penu Bibliothecæe Veronenfis. Caſſiodorus
in libro complexionum edito a Scipione Maf-
fei, hunc verſum tanquam Teſtimonium Di-
vinum proferunt. Horum teſtimonia refert
Tournely. 3. Authentia hujus verſus ex
ipſa textus cohæſione demonſtratur. Nam
poſtquam S. Joannes v. 6. dixerat, Spiritum S.
teſtari, Evangelium Chriſti eſſe verifſimum,
rationem hujus aflert, mirum non eſſe,
qued Spiritus S. hoc teſtetur ſiquidem omnes
tres in cælo, Pater, Verbum & Spiritus S.
idem teſtentur, qui tres unum ſunt; unde
S. Apoſtolus per immediatam conſequentiam
argumentatur a quaſi compoſitis ad diviſa,
& ut hoe magis confirmet, adducit tres alios
teſtes in terra v. 8. ſcilicet, Spiritum, aquam
& ſanguinem, quos dicit ι " ** in unum

eſſe, id eſt in unum teſtimonium conſpirare.

Si ergo v. 7. ſpurius eſſet, caderet ratio aſ-=
ſerti v. 6. poſiti, nec verſus 8. cum 6. per
particulam zal, quæ non eſt particula pro=
andi ſatis cohæreret, cum econtra optime
per eandem cum verſu z. connectatur: Item
ſine ratione & inconvenienter v. 8. additum
foret é r7 M niſi hoc referatur ad tres teſtes
3v Tα sραoν , & verſus octavus eſſet inanis
repetitio verſus ſexti, quod dici non poteſt.
Vid. Ludov. Rogerium in diſ. de hor verſu,
& P. de KRubeis de tribur teſt. Deinde Patetr,
Filius & Spiritus S. non poſſunt habere tres
eiſentias infinitas, nec duo poſſunt habere
eſſentias infinitas duas, & tertius finitam,
quia non datur niſi unica numero efſentia in-
Rinita (H. 58.) Nec tres illi pollunt hahen
re

ſes eſte

tin, ne
IIs, n
elt hab
lam, q
Verus-
Etgo o
eſſentian

Glot r.
in Deo
ccherent
Negilt
Atte,
Wenda
Ds wr
Verurm
contin
Tres
tranſiv
repetnn
ſeripto
Pro
Hie
Eündem
Wis ſo
it. 8
ſun Aii
idu
1s don
ſu con
lnſl
tis 4 Vel
Cun tt
Cuntur
is polt
Arint,
ttian

CAlotn
chiorek
Unoniun!
morint
s Feliul
atat
Spur
Neihin
In MNt
litenon⸗
Aüin
n In
onſeetl
isKN
Cvetteil
iktun,
Vi
Un clſt
etet
un⸗
peten

tolen 4

lecktu
te1

De Deo Trino. 287

tres eſſentias finitas: & nullus eorum infini-
tam, nam ſic nec Pater eſſet Deus, nec Fi-
lius, nec Spiritus S. contra demonſtrata.
(F. 141. 142. 143 - 147.) Nec ſolus Pater po-
teſt habere eſſentiam infinitam, reliqui fini-
tam, quia ſic Filius & Spiritus S. non eſſent
verus Deus contra demonſtrata (F. 142-147.)

Ergo omnes tres eandem numero Divinam

eſſentiam habent.

Schol. r. Apollinariſtæ & Cononitæ videntur tres Solvuntur
in Deo ſubſtantias & naturas admiſiſſe. Sociniani objelkio-
cohærenter ad ſuum ſyſtema (S. 144. Schol. 3) nes Soci-
negant unitatem numericam Eſſentiæ Divinæ in ziano-
Patre, Filio & Spiritu S. Unde impugnant I. Au= vrum.
thentiam citati verſus Joan. 5. v. 7. quod in mul-
tis manuſcriptis Græcis & Latinis non legatur:
Verum hoc incuria exſcriptoris cujusdam facile
contingere potuit, qui verſum ſeptimum ſcribens:
Tres funt, qui teſtimonium dant, errante oculo
tranſivit ad verſum octavum, ubi eadem verba
repetuntur: uno vero Scriptore errante: alii ex-
ſcriptores conſequenter errarunt, cujus rei exern-
pla proferunt noſtri Maurini in not. ad Prol.
S. Hieronymi ad ep. Can. Forte etiam Ariani
eundem verſum expunxerunt, quod vitium in
aliis locis illis exprobrat S. Ambroſius 1. 3. de
Spir. S. c. 10. Quare nonnulli Patres hunc ver-
fum Arianis objicere noluerunt vel quia in eorum
codicibus non legebatur; vel cum aliunde Aria-
nos confutare poſſent, de Authentia hujus ver-
ſus contendere nolebant. II. Dicunt in citato
loco ſolum denotari unitatem conſenſus volunta-
tis, vel conſenſus in teſtimonio. Verum KXe/p.
Cum tres Perſonz & teſtes adducantur, qui di-
cuntur eſſe unum, quomodo ſola unitas conſen-
ſus voluntatis cum excluſione unitatis Eſſentiz
aſſeritur, maxime, cum unaquzeque Perſona ali-
bi etiam verus Deus dicatur, & tamen tres ed
ANR

Vox «ae= Schol. 2. Hanc effentiæ Divinæ in Patre, Filio &

cater.

Caput II.

ſana ratio non admittat? cur Apoſtolus non di=
cit, tres in cœlo teſtes tis ze e“ in unum eſſe,
ſicuti de tribus in terra teſtibus v. & ait, ſed é
eſſe, cum per priorem locutionem unitas con-
ſenſus clarius exprimi potuiſſet? cur dicit, quod
unum ſint, & non, quod unum velint? lſane
qui conſenſu junguntur, non unum ſunt, ſed
unum volunt. III. Citant pro ſe Patres unita-
tem eſſentiæ Divinz in tribus Perſonis compa-
rantes unitati humanæ naturæ in multis homini-
bus, quæ numero multiplicatur. Aο. Ili ſo-
lum contra Arianos volunt demonſtrare, Filium
efſe ejusdem cum bPatre ſubſtantiæ non diverſæ,
ſicuti Filius in creatis, circa unitatem vero eſſen-
tiæ comparationem non inſtituunt. Alii unitatem
Perſonarum contra Sabellianos ſolum negant, &
nomine fubſtantiæ more Græcorum berſonam in-
telligunt. Certe fidem noſtram tenuerunt omnes
Patres etilam primorum Sæculorum. Sæculo ſe-
cundo. S. Juſtinus dial. cum Tryph. Sæculo
tertio Tertullianus unitatem in Trinitate confite=
tur: & dicit, Patrem Filium & Spiritum S. eſſe

tres non ſtatu, ed gradu, nec ſubſtantia ſed for-

mma,. unius autem Jubſtantiv. Sæculo quarto.
S. Athanaſius l. de Syn. S. & S. Auguſtinus
1. 2. Contra Maxim. c. 10. ait: Simul hi tres nuus
LMeus.

Spiritu S. numericam unitatem & idenditatem

Eeccleſia Græca voce euezzizs expreflit. Voca=

buum hoc a Nicænis Patribus inventam non eſt;
ſed eo jam ante uf fuerunt Dionyſius Alexan-
in ep. ad Paulum Samoſatenum, Pamphylus M=
in apologia, Tertullianus initio libri adv. Prax.
ſiguificat autem Conſubſtantialitatem, id eiſt,
identitatem eſſentiæ & naturæ: unde quando Fi=
lius Patri eeesotο ſeu szeανος dicitur, ſenſus eſt,
Filium eandem numero eſſentiam habere, quam
habet Pater, eſſentiam Filii ſimul eſſe eſſentiam
Patris, & utriusque non duas, ſed unam uerd
eſſen⸗

lentiit
CHeni
ſel eo
Iumner
nuy, ſei
gdia ſin
ſenſo vo
tammen 1
Fünt, eti
ſs en
tholenm
meficam
gelebant,
lleri Poſe
Int, teſte
IGs l. de
ehennt,

llo.

Mocen
Mhtlnem
lo, Vel i
Mokfonen
Gur mni

Nhun gſi

De Deo Trino. 289

libo nut eſlentiam eſſe. Patres quidem Coneilii Antio-
nIn Cheni a 269. Filium Patri zos*ρss, eſſe negarunt,
Rih ſed eo ſenſu, quo Paulus Samoſatenus Filium
n nin Patri ctegge dixerat, id eſt ſpecie tantum non
r tetinl numero. Quare Catholici Semiarianorum sseis-
Ven ie,, ſeu ſimilitudinem in fubſtantia rejecerunt,
num int quia ſimilitudinem ſolum in qualitatibus, con-
e Dta n ſenſu voluntatis & doctrinæ defignant Nonnulli
erſonis in tamen antiqui Patres præſertim S. Meletius puta-
nslon runt, etiam per vocem soieziæy Nicæznam fidem
Me MI ſatis exprimi; quia tamen ſenſum omnino Ca-
nltte r tholicum huic voci tribuebant, & unitatem nu-
2 ol i mericam eſſentiæ per illam ſufficienter exprimi
en ſene credebant, & vocem sgou ſolo pacis amore
Ali uin Gileri poſſe volebant, a fide Catholica non aberra-
n egn runt, teſte S. Athanaſio l. de Syn. licet S. Hila-
netonn rius I. de Syn. hæreſis eos ſuſpicionem incurriſſe
enerune teſtetur.
n en R. 149.
irr oceſto eſt productio ſeu origo unius ab Proceſie

Sm alio. G „
Ginririe Srhol. P . HHD
Gent Schkol. roceſſio in genere ſignificat originem, ema- Quotu-
1S An⸗ nationem, emiſſionem, produétionem unius ah plex.
muitinnl alio, vel juxta S. Irenæum I. 2. adv. hær. C. 28.
prolationem „ nuncupationem, adapertionem,
quæ omnia ſunt ſynonima. Procefſſio alia eſt im-

quid.

Nte N. Kanens quæ habet terminum ſuo principio inſi-
Cita, tum & immanentem: alia tranſiens, quee habet
prelſt. terminum a producente diſtinéctum & extra illum
vettin pofitum. Item Proceſſio alia eſt perfetta cujus

vuyli⸗ A“ terminus eſt ſubſiſtens, & ejusdem cum principio
Gliin producente naturæ & ſubſtantiæ: alia eit imper-
igihn fecta, cujus terminus vel non eſt quid fubſiſtens,
vel ſi eſt quid fubſiſtens, habet diverſam numero
a producente naturam. Græci proceſſionem ee- weο—

tue, Eist Gex vOocant, id eſt, interprete Tertulliano I. adv. quid.
H Prax. c. 8. prolationem rei alterius ex altera.
Hanc
unn, Schram Inſtit. Theol. Tbm. I. T

—

Datur in
Deo vera Hoc Primo patet ex S. Scriptura Joan. 8.

proce ſio.

2909 Cayut II.

Hanc vocem nonnulli Patres orthodoxi uti
S. Irenæus 1. 2. c. 48. & S. Cyrillus Alex. in hom.
Paſchæ 12. rejecerunt, quia ſuſpeéta erat, &
uſurpabatur a Valentino ad ſignificandam propa-
gationem ſeu productionem, quæ ſit a pluribus
decerpta quadam parte a fingulis, & in unum col-
lecta. Nihilominus hæc vox ab aliis Catholicis
Doctoribus in ſenſu Catholico retenta fuit. Ariani
etiam fimularunt ſe ex odio Valentini deteſtari
vocabulum xeegX,, & Orthodoxos erroris Va-
lentini arguebant, quod dicerent Filium a Patre
genitum ſeu prolatum. Verum fucum faciebant;
nam ideo ſolum vocem ægaosςαaοαιν refugiebant, quia
ſubſtantialem produéctionem exprimebat. Praxea-
ni etiam & Sabelliani Proceſſionis ſeu Prolationis
ſuſtſtantialis nomen in Deo rejiciebant, quia di-
ſtinctionem realem perſonæ procedentis, Gillius,
a qua procedit; quam illi negabant, denotat.

§. 150.
Datur in Deo vera & proprie difla Proceſto.

v. 42. inquit Chriſtus: Ego e Latre proctſſt,
G& veni: Et Joan. 15. vV. 26. de Spiritu S. di-
citur: Cum venerit Paraclitus, quem égo mit-
tam vohis, Spiritum veritatir, qui a Fatre pro-
cedit. Secundo hoc probant antiqui Patres

ex foœcunditate Divina. Sic S. Cyrillus I.

Theſaur. ait: &i Deo ademerir Patrem eſſt, Ja-
cunditatem a Divina natura ſuſtuleris, ita ut

perfectus nequaquam ſit, cum generandi facultate

careat. Et S. Damaſc. Il. 1. fid. c. 8. Weſfas
eſt dicere, Deum ſœæcunditate naturali caruiſſe.
Tertio Sacra Scriptura teſtatur Filium & Spi-
ritum S. eſſe verum Deum (HG. 142 -147.)
Sed Filius & Spiritus S. ab alio Procedunt:

Miinte
Cpropr

Im
MIt, I
oceſl
Mocell
det ge⸗
dixiſion
Omnia
Giores
ünt: n
in Dirin
Deceſltit
Cone nr
Iitas dii
eR pui
Ttermee
nia un
Titas ci
Mummero
Ulla nat
in tribn
rodheit
tr pote
Dens eſt
Cl nee
etſonee
Alle
Orſins
non ver
Alel 2. P
ſe
ſn lodr
len, gui
4 Drimo
ine
I Vere

De Deo Trino. 291

uti inferius patebit: Ergo datur in Deo vera

1 „
en & proprie dicta Proceſtio (H. 149.)
dch en, Schol. r. Sabelliani qui diſtinétionem realem Divi- Sabellia-
Nanlm narum Perſonarum negarunt, conſequenter dixe- orum
e ſtint runt, non eſſe in Deo veras ex Divina ſubſtantia nœreſis.
Cinm⸗ Proceſſiones. Probant hoc ex eo, quia omnis
dlisi Proceſſio involvit aliquam imperfeétionem, ſcili-
n flt cet dependentiam, prioritatem, partitionem ac
lelini diviſionem naturæ, potentiam paſſivam, quæ
NCS e, Omnia enti a ſe repugnant. Verum hæ imperfe-
t ümi Gtiones a Divinis proceſſionibus longiſſime ab-
Humkf fſunt: nam dependentia procedentis a producente
eſngierui d in Divinis non datur, quia una Perſona ab alia
wehat 1 neceſſitate Divinæ Naturæ ab ejus infinita perfe-
Slen H=n Stione profluente procedit. In Deo eſt ſola prio-
on, ritas originis, ſine omni imperfectione: nam non
eleiis, ii⸗ eſt prioritas temporis, quia proceſſiones ſunt
Gnt, i æternæ : non prioritas naturæ & cauſalitatis,

quia una Perſona non eſt cauſa alterius: non prio-
ritas dignitatis, quia omnes Perſonæ habent unam
numero & eandem efſſentiam. Nec in Deo eſt
ulla naturæ diviſio, quia eſt fſimpliciſſima eadem

. iiß⸗ in tribus Perſonis, & natura nec producit, nec
Prutt 1. producitur, ſed ſolum Perſona. In Deo non da-
Ne tur potentia paſſiva, quia nullam perfectionem
ind ſuſcipere poteſt, cum fit perfectiſſimus. Denique
G Deus eſt ens a ſe ratione naturæ & eſſentiæ,
, quæ nec generat, nec generatur: ratione vero
1i/ , Perſonæ eſt quidem a ſe per excluſionem veræ
Autig cauſæ ac dependentiæ, per excluſionem tamen
6, originis & proceſſionis Pater eſt quidem a ſe,
Irrmt, non vero Filius & Spiritus S. S
lhin Schol. 2. Proceſſiones Divinæ ſunt veræ & propriæ Troosie-
iſe diétæ actiones immanentes ac vitales: nam Per- nes Divi=
n 6 ſona ſubſiſtens debet produci per veram actio- n& ſunt
ide⸗ , nem, quia terminus ſubſtantialis non eſt niſi per veræ
Ctin e ſe primo terminans actionem: ſed proceſſiones acliones.
PFllunt Divinæ producunt bPerſonas ſubfiſtentes, ergo
G l ſunt veræ & proprizæ actiones.

lommn T 2 G. 151

Duplex
datur in

Deo pro-
ceſſio.

Valenti-
nianorns

hæreſis.

292 Caput II.
F. 151.

Duplex tantum eſt in Deo Proceſſio, qua-
rum una generatio, altera Proceſſio vel Sira-
tio altiva dicitur. Sic S. Scriptura Verbum
Divinum vocat Filium Unigenitum Joan. I.
v. 18. Unigenitus Filiur, qui eſt in ſinu Patrir,
ipſe enarravit: Spiritus S. nunquam genitus
dicitur, ſed ſimpliciter procedens, Joan. 15.
v. 26. Cum venerit Paraclitus.. . Qui a Eutre
procedit. 2do Tot ſunt proceſſiones in Deo,
quot ſunt Perſonæ procedentes (H. 149.) Sed
duæ tantum ſunt Perſonæ procedentes,
nempe Filius & Spiritus S. (H. 142-147.)
Ergo etiam duæ tantum procefſiones ad in-
tra. Item in Deo eſt intellectus, & voluntas
(§. 60.) Ergo etiam intellectio & volitio,
hoc eſt duæ proceſſiones ſive origenes a duo-
bus Principiis quanquam per ſolum intelle-
ctum inter ſe diſtinctis.
Schol. Valentiniani numerum Proceſſionum in Deo

multum auxerunt, nam Pleroma, hoc eſt, pleni-

tudinem & complementum Divinitatis invifibile
ex 30. Monibus conſtituerunt fibi conjugio co-
pulatis, & vel ut Patres, vel ut Matres gignen-
tibus, quos rurſus in quaternationes, octonatio-
nes, decades & duodecades diviſerunt, proles
vero Eonum diverſæ naturæ a Patre eſſe dixe-
runt. Inanes fabulæ, quas fuſe refert, & ſolide
refutat S Irenæus in fuis libris adv. hæreſ. vid.
meam Analyſ. P. P. tom. 2.

. H. 152.

Deus P- Deus Pater generavit Filium. Teſtatur

ter gene-
ravit EFi-
lium.

hoc Primo S. Scriptura Pſ. 2. v. 7. Dominus

dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui
tt.

14. He
ite gge
Daid E
UAt.
Mum C
Keiſlet,
intellech
9. II. I.
feruntn-
Ad 1:

Werai

Kierng 9
Onnis e;
thnn fite
GVdies
Wine P
Flli gen
iventis
ltucinen
Datet in
dunn tan
Ult: 6
Ntnlee
Mitiͤane
onpeee
Iunn

l 1 in

euuis eſe

De Deo Trino. 293

te. Hæc verba de Chriſto, non vero de Da-
Nen vigde agere docent antiqui Rabbini Abenezra,
Uhn David Kimchi, Saadias Gaon &c. & S. Pau-
u Khn lus Act. 13. v. 32. & Hebr. I. vV. 4. hunc Plal-
tum uu mum Chriſto accommodat, quod ſane non
Gh feciſſet, ſi eo tempore de Meſſia communiter
vun gin intellectus non fuiſſet, ſane prædicata v. 8.
nS um 9. II. 12. nonniſi Chriſto conveniunt. Re-
Am feruntur quidem citata verba a S. Paulo
es nh Act. 13. ad Reſurrectionem; & Hebr. 5. ad
6 4S Sacerdotium Chriſti, & bene, nam ex hac
oce Eterna generatione tanquam fundamento
. omnis excellentiæ Reſurrectio & Sacerdo-
ones 1 tium rite deducitur. In Novo Teſtamento,
„KAu quuoties Deus Pater, Patris, & PFilius, no-
& mine FPilii denotatur, toties aſſeritur propria
igenett Filii generatio. Secundo Generatio eſt origo
dhumtu viventis a vivente principio conjunceto in ſimi-
litudinem naturæ ex vi proceſſionis: Sed
Pater in Divinis vita Divina eſt præditus,

Ace dum tanquam Deus (G. 141.) intelligit &
m vult: (H. 127.) & eandem vitam largitus eſt
Hienidt Filio Joan. 5. v. 26. idque in ſimilitudinem

naturæ (H. 148.) & vi proceſſionis; alias enim
„Patri nomen Patris, & Filio nomen Filii non
en, competeret: Ergo Deus Pater generavit Fi-
PeH, Iium. .

ad Schol. Principium quod generationis Fili in Di- In quo
vinis eſſe Perſonam Patris nemo dubitat: cum princi-
vero in Perſona Patris inveniatur non tantum re- pium ge-
latio, ſed etiam natura Divina aliæque perfeéctio- nerationis

„ UV nes abſolutæ quæritur in Scholis, in quo princi- remotum
liun. pium quo remotum & proximum generationis & proxi-
,ſ. conſiſtat, & conſequenter quomodo Pater Filium mum con-
Gi, generet. Ubi iterum communiter docent Theo- ſiſtat.

T 3 logi

294 Caput II.

logi principium quo remotum generationis efe
eflentiam Divinam Patris, nam in hac radicatur
principium formale quo proximum, & mediante
hoc generatio Divina activa, & Filius affimilatur
Patri in natura: unde eſſentia Divina non gene-
rat quidem ut quod, generat tamen ut quo. Cir-
ca princivium formale quo proximum Darandus
putat, illud eſie eſſentiam Divinam quatenus fſee-
cunda & infinita eſt, non quatenus eſt intelligens
aut volens: Verum in hac ſententia ægre ſalva-
tur Definitio Concilii Lateranenfis c. firmiter di-
centis, quod effentia Divina nec producat nec
producatur, quia inter eſſentiam Patris, Filii &
Spiritus S. nulla eſt diſtinctio, quam tamen ad-
mittere deberet Durandus, ſi efſentia Divina ge-

neraret eſſentiam Filii, cum inter generantem &

genitum fit diſtinctio, Ergo eſſentia Divina non
poteſt eſſe Principium quo proximum generatio-
nis Fili. Quare, dum bPatres dicunt, Filium
procedere a tota ſubſtantia Patris, & dari in Deo
naturam generantem, agunt contra Arianos, &
volunt totam naturam Divinam Filio communi-
cari, & naturam generantem ſumunt pro Perſona
Patris. S. Bonaventura ſolam relationem origi-
nis pro principio quo proximo generationis Fili
aſſignat. Verum cum Filius genitus non conve-
niat nec affimiletur Patri generanti in relatione,
ſed potius in natura, ſola relatio principium quo
proximum eſſe nequit. Melius igitur dicitur,
Principium quo proximum & immediatum gene-
rationis bilii eſſe intelleétum, prout in obliquo
connotat relationem Patris per modum comple-
menti intrinſeci. Nam Filius Joan. 1. appellatur
Verbum: ſed hoc proxime & immediate eſt ab
intelleétu, quia eſt terminus cognitionis Pater-
næ, per quem, & in quo Pater ſemetipſum
omnia a ſe diſtincta cognoſcit: Patres etiam com-
muniter Filium Verbum vocant: Ergo intellectus
eſt principium quo proximum generationis Filij.
Deinde principium quo generationis Grberiſ e
iſtin⸗

inch
ſed ſol
ino il
to el⸗
1Datre
litio e
lle in
relatio
in rech
gno

Dens
ſigun
lus diet
uns Co
ſentato
tar: E
40 ſeipt
Oulinus
r ogta
glal in e
CituCl
Umgginenn

Eenuiat en

un dar
1n een
als,
Ulnago
ellls et
Uisfonn
Inago n
Ebili⸗
ktone
4 imeg

De Deo Trino. 295

. diſtinétum a termino produéto, & afſimilativum;
entionis 1 ſed ſolus intellectus non diſtinguitur a Filio,
Ne niit mmo illi cum Patre communis eſt: nec ſola rela-
tio eſt aſſimilativa, imo per relationem Filius
Tns UIni a Patre diſtinguitur: Ergo intellectus fimul & re-
Ni MN latio eſt principium quo proximum generationis,
ut an 1 ille in recto, hæc in obliquo importata, nam ſi
relatio æque principaliter ac forma importaretur
in reéto, non eflet diſtinctio inter principium
quo & principium quod.

§. 153.
Deus Pater intelligendo & cognoſcendo Pater in-
nan ſeipfſum generat Filium. Nam Joan. 1. Fi- telligendo
ei, lius dicitur Verbum: Sed Verbum eſt termi-Jipum
e nus cognitionis Paternæ ſeu formalis repræ- Lenerae⸗
N ſentatio objectorum, quæ a Deo cognoſcun-:
tur: Ergo Pater intelligendo & cognoſcen-
do ſeipſum generat Fillum. Unde S. Au-
guſtinus l. 15. de Trin. c. 10: Formata quip-
fio en ve cogitatio ab ea re quam ſcimus, Lerbum eſt,
ne quod in corde dicimut. Rurſus Filius Dei di-
citur Col. I. v. 15. Imago Vei inviſibilis. Ad
mure imaginem vero requiritur, ut perfecte con-
e veniat cum Archetypo, & quidem ut in na-
tura conveniat, ſi ſit imago naturalis; vel
in externis lineamentis, ſi ſit imago artifi-
cialis; vel in objecti repreæſentatione, ſi ſit
imago intentionalis; ut producatur ab eo .
cujus eſt imago, & ut ſit ſimilis vi proceſſio-
nis formaliter: Sed Filius ratione eſſentiæ eſt
imago naturalis Patris, quæ una eſt in Patre
& Filio (F. 148.) & Filio communicatur prout
relationem connotat; ratione vero Perſonzæe
eſt imago intentionalis ac Verbum formaliter

T 4 D Pa-

Piy quem

telligendi
PEilius, ge-
eretiur.

296 Cuput II.

Patrem repræſentans: Ergo per cognitionem
Patris generatur. Quare S. Auguſtinus l. 15.

de Trin. c. 14. Seipfum dicene Puater genuit Ver.

bum per omnia αuale ſihi. Won enim ſeipſum
integre perkfelteque dixiſſet, ſi aliguid amplius
aut minus eſet in ejus Verbo, quam in inſo.
Ratio eſt: Deus eſt Spiritus: (H. 47.) Sed
Spiritus non poteſt alio modo genetare fibi
ſimile niſi intelligendo ſe quomodo format
ſui ſibi ideam & imaginem, & quidem ſi ſit
Spiritus perfectiffſimus, fubſiſtentem: quæ
eſt ipſe Filius: Ergo Pater intelligendo ſe ge-

nerat Filium.

Schol. x. Quærunt hic Scholzæ per quem actum in-
telligendi Filius generetur, an per illum aétum
qui effentialis dicitur, & communis eſt tribus
Perſonis, an vero per intelle ctionem perſonalem
propriam Patri: five an intellectio Patris quid ſpe-
ciale habeat, ut Verbum producat, quod non ha-
bet intellectio Filit. Communior ſententia tenet,
intellectionem hanc non efſſe actum virtualiter
adæquate diſtinétum ab intellectione eflentiali,
quia intellectio perfonalis, & eflentialis habent
idem objectum formale, cum Verbum Divinum
procedat ex cognitione intuitiva efſentiæ Divine,
quæ eft ipfſa intellectio ellentialis: Conſiſtit erge
diétio in ipfo efſſentiali aétu intelligendi, eique
ſolum addit relationem Patris, ſive dicentis, quia
intelligere non eſt produétivum Filii, nifi prout
eſt in Patre, alioquin etiam Pilius & Spiritus 8.
producerent Verbum, Ergo ſolum per modum
complementi connotat relationem Patris: unde
præter ordinem, quem intelleétio dicit ad obje-
Gtum cognitum, intellectio perſonalis ſeu dictio
alium ordinem habet ad terminum produétum:
ſimul enim verſatur circa objectum cognofſcendo,
circa terminum producendo; cognoſcendo
enim

Ain p
minns
el ipla
Net eſl
tit rela

Stol.2.
tum c
ſponcenn
lter &

r

fſolieet

iurun,
Uun Dir
leniira
er de ſor
nnilfte

ilen

dam:
fnt te
intta.
gentinnn
Peerbon
lont zp
ſtione
Rionen.
Clckioren
lr di
keti e
numn liud
ſe den
kls kem .
dun
tinan
eCgnition
tenguumn
Cellionis
lr Ferb
lt ntie
koſit

De Deo Trino. 297

WUIHen enim producit, & producendo cognoſcit. Ter-

llhosl, minus autem adæquatus generationis Paternæ,
ac eſt ipſa Perſona ſen Filius: formalis vero eſt ipſa-
. ſt met eſſentia, quæ communicatur, prout conno-
aing tat relationem.
N1

I erkol. 2. Ulterius quærunt Scholæ, ex quarum re- Ex qua-
SE rum cognitione Verbum Divinum procedat. Re- rum re-
1 ſpondent commanius, Verbum Divinum forma- vum co-

eetete Uiter & eflentialiter procedere ex cognitione eo- gnitione
ode in rum, quee ſunt formaliter & necefſario in Deo, Alius ge-
üknl ſoilicet Eflentiæ, Attributorum, Perſonarum Di- neretun.

vinarum, & Creaturarum poſſibilium. Nam Ver-
enet um Divinum procedit, ex cognitione compre-
ſgennke henſiva Divinæ Eflentiæ, quod non fieret, niſi
per ſe formaliter repræſentaret, quæ ſunt in Deo
formaliter. Deinde in inſtanti, quo Pater gene-

vem ünm rat Filium, cegnoſcit Divinam Naturam ut fœcun-
er n4 dam: Ergo cognoſcit Filium & Spiritum S. qui
Unis Af funt termini fubfiſtentes illius foœcunditatis ad
intra. Ex cognitione tamen futurorum contin-
gentium tum abiolutorum, tum conditionatorum
t gholnen Verbum Divinum non procçedit per ſe, quia non
ſatenti; ſunt abſolute neceſſaria, ſed tantum ex ſuppo-
in *Ml ſitione Decreti, nec habent neceflariam conne-
go gels

Rionem cum Divina Eflentia: Unde hæc ad pro-
duétionem Verbi mere concomitanter ſe habent.
Ex dictis autem non poteſt inferri, in hac fen-
tentia Verbum ex tribus Perſonis procedere:
nam aliud eſt procedere ex cognitione rei alicu-
ius, aliud procedere ex re ipſa: prius ſonat, rem
effe terminum ſeu objeétum côgnitionis, poſte-
rius rem eſſe principium produéctiônis Werbi. Ver-
bum procedit ex cognitione Verbi & Spiritus S.
tanquam ex rebus cognitis, ſeun objecto Paternæ
cognitionis, non vero procedit a ſe vel Spiritu S.
tanquam a principio, unde ex defectu huſus pro.
ceſſionis, Filius nequit dici imago Spiritus S.
Et Verbum ratione originis eſt prius Spiritu S.
licet ratione repræſentationis terminative fum-
btæ poſſit diei poſterius, quia objective procedit
T S ex

Generatio
hœc eſt ne- ſunt. I. Eſt neceſſaria. Nam Deus eſt ab-

ceſaria.

Aterng.

298 Caput II.

ex cognitione Spiritus S,. hæc tamen omnia in-
Wrantia originis tantum ſunt pro imperfecto no-
Aro modo concipiendi, nam ſimul eadem cogni-
tione Verbum eognoſcitur & producitur. Deni-
que quia Verbum ex cognitione creaturarum
poſſibilium procedit, non ſequitur, quod illarum
ſit imago: nam Verbum non originatur a crea-
turis, nec illas imitatur, cum fſcientia Divina,
ex qua Verbum procedit, a creaturis non fſit de-
ſumpta: quatenus tamen Verbum Divinum re-
præſentat creaturas, poteft dici illarum Verbum.
Hucusque Scholzæ, quarum opiniones ad expli-

candum Trinitatis myſterium & Patrum dicta in-

telligenda non penitus prætereundæ erant.

te,

§. 154.
Proprietates Generationis Filii in Divinis

ſolute neceffarius (G. 43.) Ergo etiam Filius
Dei abſolute neceſlarius eſſe debet (H. 142.)
Sed Filius generatur a Patre (H. 152.) Ergo
etiam generatio abſolute necefiaria eſſe de-
bet. Unde non ex confilio & Voluntate Pa-
tris Verbum producitur, uti dicebant Ariani,
ſed ex ejus fubſtantia voluntaria quidem pro-
penſione, ſed neceſſaria, non libera.

2. Eſt cterna Mich. 5. v 2. Egreſſus ejuf
ab initio, & a diebus æternitatix. Ubi D'Ne
ſignificat, nativitatem, non vero antiquam
familiam, quia additur ab initio & a diehu⸗
æternitatis, nam vox 2 adjuncta voci
P ſignificat anticipationem omnium tem-
porum Pfſ. 9o. v. 2. Unde & Rabbini hunc
locum de æterna generatione Mefſiæ expli-

cant. Ratio eſt: oppoſitum abſolute neceſ.
. . arii

ſuri null
blolute
Dee fine

Nernunm
Dei ſit4
Iu. Un
lat, &
oimnliz le
Prelentzt
Aetls neet

3. M
El Fülus
in ne 1,
Clöünn
imrehede
labet te
wanens,

4 E
IIs hum
Det cone
Per intel
Ibtstione
3 Non
Daer A
elim
linfnn
Lterna.
k No

al r.
1 ger
llſonce
1hii⸗
Ael

De Deo Trino. 299
en omm
ein farii nullo modo eſſe poteſt, & hinc quod
lenge abſolute neceſfarium eſt, nec principium,
nem. A nec finem durationis habet: Sed hoc eſt
dum zternum: (H. 45.) Ergo cum generatio Filii
dlk Dei ſit abſolute neceſſaria, (n. 1.) erit &ter-
er na. Unde etiam generatio hæc ſemper du-
rat, & femper eſt conſummata, ſicuti Deus
Duh omnia ſemper ſibi repræſentäàt, & tamen fe-
kum a pPræſentatio ejus eſt conſummata, quia eſt
U actus necellarius.
Dium din

ſe enl 3. Eſt immanens, quia terminus productus Imma-

ſeu Filius eſt in Deo Joan. 10 v. 38. LYuter ²5.
in me eſt, & ego in Putre. Ratio eſt: Prin-
ig cipium quo proximum generationis Filii eſt
n intellectus (F. 152. Schol.) Sed intelleétus

la habet terminum immanentem: Ergo eſt im-
4 1 4. Eſt ab omni imperfectione generatlo- Verfeiſ-
rn nis humanæ remotiſſima. Nam I. non fit ma.
le per concurſum utriusque ſexus, quia fit
1ius per intellectum. (§. 153.) 2. Non fit per
te ſen mutationem, quia eſt æterna: (H. hoc n. 2.)
de 3. Non multiplicat numero eſſentiam, quia
lbei Pater & Filius habent eandem numero eſ-

“ ſentiam (§H. 148.) 4. Eſt abfolute neceſſa-
Ie ria (n. 1.) §. Non fit in tempore, utpote

e Eterna. (n. 2.) quæ omnia generationi huma-
61s næ non competunt.
acinn Schol. 1. Ex his ſolvi poſſunt variæ hæreticorum Solvuntur
vommn; cavillationes. Sic quande dicunt: I. Pater vo- objeflio-
Hiu! lens genuit Filium, Ergo Filius non efſe potuit. nes.
N 4 Keſpondetur Patrem voluntate neceffaria, non li-
D e 4 bera Filiurn genuifſe. II. Quod genitum eſt, in-
Apole, cepit eſſe, ergo & Filius in Divinis. Sed fallit

hoc

30° Caput TI.

hoc in generatione æterna III. Quando filius
genitus eſt, vel erat? & fic fruſtra erat genitus:
vel non erat: & ſic non eſt æternus, nec Deus.
Reſvondet S. Baſilius: Won erat, antequam gigne-

retur, Jed erat, cum gigneretur: Semper autem

genitus eſt: ſemper igitur fuit. IV. Sie Filius
non haberet vim generandi, adeoque non haberet
omnem perfeétionem, & ſic Deus non eſſet.
Keſp. Cum Filius habeat eſſentiam Divinam ean-
dem cum Patre, æque perfeétus efſt ac Pater,
nam omnis Divinarum Perſonarum perfectio eſt
ab eſſentia, non àa Perſonalitate: quod enim Filius
intelligendo aliud Verbum non producat, eſt ex
infinita naturæ Divinæ perfeéctione, cujus tota
fœcunditas in intelligendo, unius Verbi infiniti
produétione exhauritur. IIud folumodo diei po-
teſt, quod Filius careat perfeétione relativa Pa-
tris, quæ Filio plane competere non poteſt: unde
minus perfectus dici nequit, quia Filiatio æque
ſumme perfeéte eſt in Filio, quam Paternitas in

Patre propter ſummam Divinarum relationum in

Divina eſſentia idenditatem, a qua omnis perfe-
Stio in Divinis Perſonis fluit. V. Si Filius ex
eſſentia Patris, quæ eadem numero eſt cum eſſen-

tia Filii, genitus eſt, Filius ex ſeipſo genitus eſt.

Keſp. Hoc argumentum ruit, fi conſideremus,
quod Filius non fit genitus ex eſſentia Patris,
quatenus hæc Patri & Filio eommunis, ſed qua-
tenus Patris hypoſtaſi terminata eſt.
Schol. 2. Pater eſt Principium Filii in Divinis, nam
mediante generatione rationem Filii in ſe conti-
net, cum ex generatione illa cagnoſci poſſit, cur
ſit Filius. Unde Filius non eſt quidem a ſeipſo quo-
ad modum habendi eſſentiam Divinam Joan. 17.
v. 29. habet tamen eſlentiam, quæ eſt a ſe: Joan.
5. V. 26. (§. 142.) & quia non habet eſſentiam
numero ab eſſentia Patris diſtinctam, (F. 148.)
& quoad ipſam eſſentiam ſuam eſt a ſe. (F. 142.)
nehtiquam a Patre proprie dependens dici poteſt,
nam juxta Philoſophos: quidquid eſt deponderè:
abe

labet ef
lepenet
Füli app
ant 5 4
cauſa.
dotelt,
ſe tatio

numero
numero
In, C
in enn
l i
gelg le
E ioe
4 14. V.

Diͤt
Itn teſtat
Gcitur
Aliun, gn
iit, gai
Nit unam
lefiniton
Ihperium
len orir
Rbitted
Kieitor a
ſto getipi

De Deo Trino. 301

babet eſſentiam numero diſtinctam ab eo, a quo

unhi dependet. Græci Patres Patrem interdum cauſam
engen Filii appellant, ſed principium originis intellige-
bs Ee bant, quia vox aziria latius patet, quam vox
tegnn iar cauſa. Pater vero cauſa Filii proprie dici non
denan poteſt, nam cauſa dicitur ens, quod continet in
IV. Kn ſe rationem exiſtentiæ alterius entis eſſentia vel
ne hon ie numero ab illo diverſi: Filius Dei autem eandem
l MNe numero cum bPatre eſſentiam habet. Denique Fi-
nim: lius, quatenus a Patre tanquam principio ſuo eſt, .
8k l in operando ad extra ita progreditur, ut nihil a
un itin ſe ipio, omnia a Patre agat, quia Pater intelli-
pnod enefe gens ſe, gignit Verbum, illique ſuam viſionem
odct A & actionem hoc ipſo communicat. Joan. 5. v. 19.
e, eMr c. 14. V. 10.
Veti in.
Durgto i F. 155.
ſone kti . . 1. .
1 wee Spiritus Sanctus a Patre & Filio procedit. Spiritas

Hiten Ita teſtatur Primo S. Scriptura, ubi Spiritus S. §. a Patre
nhf dicitur mitti a Filio: Cum autem venerit Para- & WW
gIitur, quem ego mittam vobir, Spiritum verita- Procedit.

a, tatis, qui a Patre procedit. Sed miſſio ſuppo-
vekcas nit unam Perſonam ab alia procedere ex ſua

iſo ein definitione, quia Miſſio in Divinis neque per
o imperium, neque per conſilium, ſed per ſo-
Aemé“ lam originem fieri poteſt, Ergo Spiritus S.
mum, a Patre & Filio procedit. Deinde Spiritus S.
A. dicitur a Filio accipere Joan. 16. v. 14. De
i, meo accipiet, & annuntiabit vobix’. Unde ſic
Bi, arguit joannes Theologus in Concilio Floren-

cei vonh . .— „ —.. . .
a ge tino: Spiritus S. a Filio accipit: Sed non
di⸗ e aliter una Perſona ab alia in Divinis accipit,
e quam via originis & procefſionis: Ergo

c⸗ Spiritus S. etiam a Filio procedit. Item
un, Ee Spiritus S. dicitur Spiritus Chriſti ſeu Filii Act.
16. v. 7. Gal. 4. V. 6. Sicuti ergo Spiritus S.
dici-

302 Caput II.

dicitur Spiritus Patris Matth. 10. v. 20. quia
à Patre procedit, ſic dicitur Spiritus Fillii,
quia a Filie procedit. Sectndo ita docent
Patres Greci & Latini: Tertullian. cont.
Prax. c. 4. Wiritum a Patre per Eilium dicit.
S. Athanaſius or. 3. contra Aria. ait, piritum
a FEilio accipere. S. Hilarius l. 2. de Tri. Pa-
trem 6g Elium auklores Spiritut &. vocat. S. Ba-
ſilius l. 3. contra Kunom. Spiritum S. ſſe a
Vilio habere ait. S. Auguſtinus 1. 4. de Trin.
c. 20. aperte dicit, Spiritum & a Filio pro-
cedere. Et S. Anfſelmus integrum tractatum
de hac materia ſcripſit. Tertio hoc definie-
runt Concilia: Toletanum I. a. 400. aſſert.
fid. Tolet. XI. a. 675. Gentiliacenſe a. 767.
Aquisgranenſe a. 809. Barenſe a. 1098. La-
teranenſe IV. a. 1215. cap. 2. Lugdunenſe II.
a. 1274. Can. I1. Florentinum a. 1429. in
decr. unio. Quarfo Ratio eſt: Pater, Filius
& Spiritus S. eandem numero eſſentiam ha-
bent: (H. 148.) ſolus autem Pater eam ha=
bet ſine principio (H. 154. Schol. 2.) Ergo

Spiritus eam ab alio ſibi communicatam ha-

bet: Sed non habet eam a ſolo Patre, quia
Pater & Filius arcétiſſime inter ſe uniti ſunt
Joan. 17. V. 10. II. nec a ſolo Filio propter
eandem rationem, & quia nihil a ſe, omnia
a Patre agit, Ergo Spiritus S. a Patre &
Filio procedit.

Schol. I. Vetus eſt Græcorum adverſus Latinos ex-
poſtulatio de proceſſione Spiritus S. cum Græci
eum a ſolo Patre procedere contendant. Bellar-
minus Auctorem hujus erroris facit Theodore-

tum, quem tamen alii excuſant. Illud certum
elt,

at, ci
inyalu
exatde
Jope
hege,
dienſe
lata f
latenii
Patrinn
erupit,
(erum
trureh
4) Lecle
Cllam N
landos:
4. 1008.
cOntta!
atenn
Jeroſol

is Pry

nnt,
Cnn ii
Cim part
Cähtarun
tös
Olm, en
Dleoh⸗
Conſtnnt
Uhlgont
Mare 1
Gemn In
Conrſil
Impnon
non toti
Ii Cree
7,26, I
ep. I
(oneili
3
Anoaf

N Nd. 1
lensl
, in
tolin o
1 celi!
tum

31,4. S

a EN
uun tlinl
hoc 46
4. 400.
Cene ¹
4.1005
Logduus
Patetn

Dr en.

Col,
uaicaun
Poene,
gle,
oMoE.

4 1M

n en

telen
. Me,

De Deo Trino. 383

aſt, circa annum 640. hunc errorem apud Græcos
invaluiſſe: cumque Sæculo octavo pugna acrius

exardeſceret, habitum eſt Concilium Gentiliacenſe
prope Lutetiam anno 767. ſub Pipino Francorum
Rege, deinde Forojulienſe a. 791. & Francofur-
dienſe a. 797. Sæculo nono Aenn quæſtio venti-
lata fuit in Concilio Aquisgranenſi a. 809. & Are-
latenſi a. 813. Tandem anno 863. agente Photio
Patriarcha Conſtantinopolitano res in Schisma

erupit, & utramque Eccleſiam ccepit dividere.

Coœptum Schisma perfecit Michael Cœrularius

Patriarcha Conſtantinopolitanus dicens, Latinos

ab Eccleſia eſſe excluſos, quod Symbolo parti-
culam Eilioque addere præſumpfiſſent. Ad conci-

liandos animos Concilium Barenſe ſub Urbano II.

a. 1098. celebratum fuit, in quo S. Anſelmus
contra Greæcos ſtrenue decertavit. In Concilio

Lateranenſi IV. a. 1215. Conſtantinopolitanus &

Jeroſolymitanus Patriarcha cum multis aliis Græ-
cis Præſulibus in concordiam cum Latinis redie-
runt, & in Concilio Lugdunenfi a. 1274. pax
cum illis redintegrata fuit, qui etiam Symbolum
cum particula Eilioque inter Miſſarum ſolemnia de-
cantarunt. Sed Græcis ad ſuum errorem redeun-
tibus a. 1439. celebratum eſt Concilium Florenti-
num, cui interfuerunt Eugenius IV. P. Joannes
Palæologus Græcorum Imperator, & Patriarcha
Conſtantinopolitanus, qui cum multis Græcis
Epiſcopis Eccleſiæ Latinæ conſenſerunt, excepto
Marco Epheſino, qui ad ſuos reverſus plures qui-
dem in antiquum errorem induxit, ſtatuta tamen
Concilii Florentini nulla publica fidei confeſſione
impugnata fſunt, unde hic error eſt perſonalis,
non totius Græcæ Eccleſiæ.. Rationes ſui erro-
ris Græci petunt. I. a S. Scriptura Joannis 15.
v. 26. ubi Spiritus S. dicitur a Patre procedere.
Reſp. Implicite ibi proceſſio a Filio aſſeritur.
Concilia vero antiquiora ideo proceſſionis Spiri-
tus S. a Filio non meminerunt, quia nulla lis de

ea mota fuerat. II. Nonnulli Patres dicunt Spi-
ritum

Jpirant

304 Caput II.

ritum S. a Filio tanquam a principio fine princi-
pio, quale eſt Pater, non procedere. Theodo-
retus vero ſolum negat Spiritum S. ex Filio ex-
tantiam habere in ſenſu Eunomii, qui hoc modo
loquendi Spiritum S. creaturam eſſe innuebat.
Theophylactus, qui Schismatis tempore vixit,
attendi non debet.
An parti- Schol. 2. FxX his ſequitur partieulam Elioque merito
cula Ellio- Symbolo Conſtantinopolitano additam eſſe, cum
que Siumn antiquam fidem ſolum explicet, & nullibi prohi-
bolo bene beatur Eccleſiæ, Symbolis pro neceſſitate tempo-
addita rum aliquid addere, quod fidei non eſt contra-
Jfuerit. rium. Quo tempore vero hæc additio facta fue-
rit, eruditi non conveniunt. Genebrardus Aucto-
rem additionis facit Damaſum P. S. Antoninus Ni-
colaum I. P. a. 8538. Baronius Synodum VII. ge-
neralem a. 787. Illud certum eſt, additionem hanc
apud Hiſpanos obtinuiſſe Sæculo ſexto teſte Con-
cilio Toletano a. 589. celebrato. In Galliis & Ger-
mania modo recepta fuit poſt Synodum Aquis-
granenſem a. 809. ſed quo tempore univerfalis
EKccleſia hanc additionem probaverit, definiri vix
poteſt. Vid. P. de Rubeis in diſſertatione de hae
re edita.
Schol. 3. Spiritus S. poteſt dici a Patre per Filium
procedere, quatenus Filius eſſentiam Divinam a
Patre acceptam communicat Spiritui Sancto, non
vero quatenus etiam ipfe Pater immediate ſpirat
Spiritum S. Denique Scholæ probabilius docent,
Spiritum S. a Filio non diſtinétum iri, ſi ab eo
non procederet, quia in proceſſione fundatur di=

ſtinctio.
H. 1560.
Pater G Pater & Filius mutuo amore ſe proſe-

arlaszrn- quendo ſpirant & producunt Spiritum §.
et Nam Spiritus S. a Scriptura & Patribus vo-

piritum Catur Amor. Rom. 5. quia ab amore proce-
Sanktum. dit, & vi proceſſionis formaliter eſt termmins
üb⸗

hiſten
Ekilüi,
Iis.
del non
uet Fil
ſen wut

ol. r.

Vinum
re &
cas, pe
ittis
fitns r.
Nei
di em
ed, in
Pulſhs
tis, 20
tur S
Filoo,
nle,
drio Che
ig vero
Etiintit
Dol 2,
Gpitiuss
iad tehti
i i
1la, et
t, 4
nore e
Rinti
TitnsS.
hinm be
1e per
4 tultn

ſre n
e. Thoe.
& Hloe
Ni MWeNe
ge iums
Npot in

Pognere
n ele,4

Inlibirt

Ate emn.

0n & aann
ito hinte
eruus M
Antoninat
on WI
tionenk
to telelt

ne l
lamn Diwde.
i Sin1
ne hom

Ginm⸗
Prnbe P
Ioe 1
tetm
Hel 4

e Meo Trano. 305

ſubfiſtens ac perſonalis mutui amoris Patris
& Filii, unde etiam diecitur Unio, Communio,
Amplexus, Oſculum, Nexus. Ratio eſt: Spi-
ritus S. a Patre & Filio procedit, (G. 155.)
Sed non procedit per intellectionem, alias
foret Filius, (G. 153. Ergo per volitionem
ſeu mutuum Patris & Filii amorem.

Schol. r. Modus, quo Pater & Filius eſſentiam Di- Quare
vinam per amorem communicant, ſi ad Spiritum S. Spiritus
reſpicias, bene exprimitur per Proceſſionem a Pa- S. vocetuß
tre & Filio: fſi antem ad Patrem & Filium reſpi- Spiritas.
cias, per Spirationem, unde etiam Spiritus Oris
Patris dicitur Pfſ. 32. v. 6. Igitur non dicitur Spi-
ritus propter immaterialitatem, hæc enim etiam
Patri & Filio competit, ſed quia eſt terminus mu-
tui amoris Patris & Filii, cujus amoris proprium
eſt, impelli & inclinari in rem amatam, qui im-
pulſus eſt ſubſiſtens & perſonalis in Deo: Spiri-
tus, additur Sanflus, quia Sanétitas accornmmoda-
tur Spiritui S. ficuti potentia Patri & Sapientia
Filio. Vocatur etiam donum & quidem berſo-
nale, quia eſt res alicui ab aliquo data, & ex pro-
prio Charaétere ad donandum inclinatio. Paracle-
tus vero dicitur, quia gratiam in cordibus noſtris
diffundit, quæ nos conſolatur.
Schol. 2. Principium quo proximum Proceſſionis Princi=
Spiritus S. eſt voluntas, prout in obliquo conno- pium quo
tat relationem Patris & Filii per modum comple- proxi-
menti intrinſeci. (F. 152. Schol.) Volitio autem mum Pro=
illa,; per quam Spiritus S. a Patre & PFilio proce- ce ſſionis
dit, ſeu ſpiratio aétiva conſiſtit formaliter in Spiritus
amore eſſentiali, eique ſolum addit relationem Sankti.
Spiratoris. (F. 153. Schol. 1.) Procedit autem Spi-
ritus S. ex amore eſſentiæ Divinæ, Attributoôrum,
trium Perſonarum per ſe & eſſentialiter; ex amo-
re vero creaturarum futurarum non neceſſario
ſed tantum ex hypotheſi Divini decreti procedit.
Cren=⸗
Schram Inflit. Theol. Tom. I. U

306 Caput II.

Creaturas vero mere poſſibiles utpote nunquum redit
futuras Deus non amat, quia illis nullum bornum mS
nec exiſtentiam vult, adeoque ex earum amore ſie e.
Spiritus S. nequit procedere. (§. 153. Schol. 2.) ſerinen

Difcri- Schol. 3. Quærunt etiam Scholæ, quodnam ſit di- mia
men inter ſcrimen inter generationem Filii, & Proceſſionem
genera- Spiritus S. Richardus a S. Victore diſcrimen hoc
tionem in eo ponit, quod Filius accipiat a Patre natu- Pnt
Filii, & ram fœcundam ad producendum Spiritum S. Spi- loprl
Proceſio- ritus S. vero naturam exhauſtam fœcunditatis I. Utmne
nem Spi- expertem. Sed hoc modo Spiritus S. non eſſet Ceſani,
xitus S. in natura perfecte ſimilis Patri & Filio, nec Pilins Deigſ
Patri, quia non haberent naturam illam fœcundam, e ed
cum Spiritus S. nullum terminum, nec Filius alium U
Filium producat. Vasquez diſcrimen in eo ſtatuit, P tebi
quod Filius fit perfecta imago Patris, Spiritus . Nchal 1)
vero per modum imaginis non procedit. Verum le dede
hæc ſententia non explicat, quid ratio imaginis X ab
addat ſupra ſimilitudinem perfectam in natura,
quam etiam habet Spiritus S. Suarez hoc diſcri- 2. H
men aſſignat, quod verbum procedat per intelle-: 1185,. ſpi
Gtionem actualem, quæ eſt ultima differentia na- (Ae Ften
turæ Divinæ, Spiritus S. vero per voluntatem ſub nitonis h
ratione amoris actualis, qui amor ſupponit Divi- ſke
nam naturam jam conſtitutam. Sed hæc ſenten- 8
tia laborat in falſo ſuppoſito, nempe actualem mmata
intellectionem eſſe ultimam differentiam naturæ 3. Nl
Divinæ. (§. 4r. Schol. 6.) Thomiſtæ volunt, ideo Nnnin
proceſſionem Filii eſſe generationem, quia fit per l un
intellectum, cujus proprium eſt aſſimilare ſibi 0l. 2)
terminum, Proceſſio vero Spiritus S. fit per vo- ten.
luntatem, quæ ex natura ſua non tendit ad ſimi-
litudinem, ſed ſolum ad unionem. Sed ex hoc
ſequeretur Spiritum S. vi proceſſionis non eſte ter
formaliter Deum Patri & Filio conſubſtantialem, (en unn
quia vi ſuæ Proceſſionis non procedit ut ſimilis lun .
in natura Patri & Filio, cum procedat per volun- icn 1
tatem, quæ ex ſe ad ſimilitudinem non tendit, 1 annna
unde ſolum Patri & Filio eſſet confubſtantialis rſd

identice & ſubjective, quia in Deo & a n nlie

te mer
MInNn
X AIm m

53 n:

gvocn 1n

& Doclher
e Ciline
1t a Pien

te.
Hiio, l
lamitmm:
nec Hi
nen in en
is, N⸗

Diinmn
n Teend

De Deo Trino. 3⁰7

procedit, quod etiam concedent Sociniani. Di-
camus ergo cum S. Joanne Damaſceno I. r. de
fide c. 8. Generationenz inter & Proceſſionem di-
ſcrimen intercedere eaoki ſumus, cœterum quis fit
lucjus diſtinctionis modus, prorſus neſcimus.

D. 157.
Proprietates Spirationis in Deo ſunt. Spiratio
I. Eit neceſſaria: Nam Deus eſt abſolute ne- æc ℳ
ceſſarius. (J. 43.) Sed Spiritus S. eſt verus "eceha-
Deus: (H. 147.) Ergo abſolute neceſſarius““.
eſſe debet. Cum autem eſſentiam ſuam a
Patre & Filio habeat per ſpirationem (H. 155.
Schol. 1.) Spiratio ipſa abſolute neceſſaria
eſſe debet. (H. 154.) Unde etiam Spiratio

* ex ipſa Patris Filiique natura fluit.
eun n 2. Eſt æternga. Nam Spiratio, qua Spiri- Zierna.
Nuhe tus S. ſpiratur: eſt abſolute neceſſaria, adeo-
de que æterna: nec principium nec finem du-
– rationis habens. (H. 45.) Attamen ne imper-
ri fecte adhuc ſpiratus Spiritus S. dicatur, con-
k ſummata ſemper eſt.
rl, 3. Eſt immanenc. Quia principium quo Imma-
e d proximum Spirationis eit voluntas (H. 156. nens.
ven,6 Schol. 2.) quæ habet terminum immanen-
eſ Dn, tem.
Ge Pater & Filius ſunt principium, & qui- Eater &
ss dem unum tantum Spiritus S. Ita docet Con. Eilius ſunt
ntit, cilium Lugdunenſe c. fideli, de ſum. Trinit. t e-
i n ubi damnantur illi, qui temerario auſu aſſe- ciniuen u⸗
en rere præſumpſerint, quod Spiritus S. a Pa. Spiritus
4 auitt tre & Filio tanquam ex duobus principiis, Sangti.
ol U02 &

38 Caput II.

& non tanquam ex uno procedat. Et in
Concilio Florentino definitur, quod Spiri⸗

tus S. a Patre & Filio tanquam ab uno Prin-

Quomodo
vrædica-
tio fiat in
materia
S. §. Tri-
mitatis.

cipio & unica ſpirationt procedat. Idem affir-
mat S. Baſilius l. 2. cont. Eunom. S. Augu-
ſtinus l. 5. de Trinit. c. 14. & S. Anſelmus I.

de proc. Spirit. S. Ratio eſt: quia Pater &

Filius rationem Spiritus S. mediante ſpira-
tione in ſe continent, cum ex ſpiratione co-
gnoſcatur, cur Spiritus S. ſit: (H. 155. 150.)
Ergo poſſunt dici Principium Spiritus S. ſed
non principia, quia eadem numero virtute
Spiritum S. neceſſario & ab æterno in &ter=
num producunt (§. 157.) ex unitate enim
numerica influxus, unitas Principii ſolet
æſtimari.
Schol. r. Durandus putavit, Patrem & Filium duo

Spiritus S. principia dici poſſe: ſed notant com-
muniter Theologi, hanc opinionem eſſe erroneam

& temerariam. Ut ergo intelligatur, quomodo

Pater & Filius inter ſe realiter diſtinéti poſſint eici
unum principium Spiritus S. notandum, quod

hæc nomina fſubſtantiva: Principium Spiritus .
& Spirator immediate denotent quoddam quaſi

individuum, quod eſt commune Patri & Filio, &
noſtro modo intelligendi ex eſſentia & ſpiratione
activa conſtituitur. Non tamen ideo putandum
eſt, quatuor eſſe Divinitatis Perſonas, Patrem,
Filium, Spiritum S. & Spiratorem, nam Spirator
non eſt nova perſona, ſed complecétitur duas Per-

ſonas Patris & Filii quatenus ſunt Spiritus S. cof-

relatum. Nec ſequitur, Spiritum S. nec a Patre,
nec a Filio immediate procedere, ſed ab illo Spi-
ratore: quia ipſe hic Spirator Patrem & Filium
includit. Ut ügitur caute in hac materia loqua-
mur, ſerventur ſequentes regulæ. I. Ut nomina

ſubſtantiva dicantur pluraliter, requiritur .
. rali⸗

Talias
Catiſorn
Vn ican
les fup
1s & 5
o: ſn
ſunt eren
1is iner
Spiritus
Eodem
Hinehi
ſonicat
Mon mult
Dinm. H
Ciur: Din
r omti
Dater &
Uert,
tam vi
Nem co
am n
2 Filio
tezliter
irn
Ohrigt n
Tealis,
Ditrem 8
Gores
veto ſb
Emn Mlt
Ktol. 2. I
Cün ezd
ettn Ei⸗
o egnl
llio, I

De Deo Trino. 309

lt di ralitas ſuppoſitorum ſeu Perſonarum, & fignifi-
Nol d cati formalis ſeu eſſentiæ.. 2. Ut nomina adjecti-
n G noh va dicantur pluraliter vel verba, ſatis eſt plura-
Eent litas ſuppoſitorum. Sic bene dicimus: Pater, Fi-
El lins & Spiritus S. creant mundum: male vero
n dico: ſunt creatores mundi; ſed dicendum eſt,
5 Alkon ſunt creator mundi, ne pluralitas eſſentiæ creato-
Gvubel ris inferatur. Item male dico: Pater, Filius &
geciae Spiritus S. ſunt tres Di, bene vero: ſunt Deus.
ſiinn Eodem modo male dico: Pater & Filius ſunt
Principia Spiritus S. quia licet duæ ſint Perſonæ,
inß ſignificatus tamen formalis principii ſeu efſſentia
Gpiind non multiplicatur, ſed debeo dicere ſunt princi-
Umero ſ pium. Hinc quando in Symbolo S. Athanaſii di-
Erno citur: unus omnipotens, non tres omnipotentes,
ititet Iy omnipotens ſubſtantive ſumitur. Porro cum

ee BPater & Filius abſolute neceſſario Spiritum S.
Düdd pirent, (§. 157.) patet non propter inſufficien-
tiam virtutis in Patre, Filium etiam ad ſpiratio-
nem concurrere, ſed quia juxta eſſentiam Divi-

ekl nam non aliter eſt poſſibile: imo ſi Spiritus S.
ee r a Filio non procederet, non diſtingueretur ab eo
eneke realiter, quia oppoſitio relativa inter ſpirantem
Puuc, 6, & Spiratum cefſlaret: ubi autem in Divinis non
Pncim obviat relativa oppoſitio, ibi nulla eſt diſtinctio
umte, realis. Quando vero nonnulli antiqui dicunt:
thimm Patrem & Filium eſſe auétores Spiritus S. ly au-
gnolie dGores ſumunt adjective, id eſt, ſpirantes, nen
ehmite vero ſubſtantive, id eſt Spiratores ob rationem
nd, jam allatam.
1 ſp Schol. 2. Licet igitur Spiritus S. ut verus Deus eſt.
ſn (§. 147.) habeat eſflentiam, quæ eſt a ſeipſa,
en Ni cum eadem numero cum Patre eſſentia gaudeat,
gefing (§. 148.) quoad modum tamen eam habendi non
t inn eſt a ſeipſo, ſed Patrem & Filium pro Principio
e ſuo agnoſeit: nee tamen dependens a Patre &
i Filio, nec Pater & Filius cauſa Spiritus S. dici
hune ,, poſſunt. (F. 154. Schol. 2.) Et quia Spiritus L8.
nen, eſt a Patre & Filio: hinc interna ejus proprietas
e. Firl in opera externa ita profluit, ut Spiritus S. a ſe
lin U3 non

Fater eſ-
ſentiam
Divinam
quoad
modum
etiam ha-
bendi ha-
bet a ſe-
iplo.

Quomodo
Fater ſit
princi-
vium Di-
vinitatis.

310⁰ Caput II.

non agat quidquam, ſed a Patre & Filio: uti te-
ſtatur Chriſtus Joan. 16. v. 13. Qua ratione Pater,
Filius & Spiritus S. ita agunt, ut Pater per Fi-
lium in Spiritu S. agat Rom. II. v. 36. Ex iſo,
& per ipſum & in ipſo ſunt omnia.

H. 159.
Deus Pater eſſentiam Divinam quoad mo-
dum etiam habendi, habet a ſeipſo. Nam
Deus Pater ſæpiſſime in S. Scriptura legitur
FEilium generare, mittere (H. 152.) Joan. 7.
v. 28. 29. 33. & mittere Siritum Joan. 14.
v. 26. & per eos operari (H. 154. Schol. 2.
. 158. Schol. 2.) Pfſ. 32. v. 6. Nullibi tamen
Pater a Filio & Spiritu S. eſſe, mitti, nec
hi per illum operari dicuntur: Ergo bater
eſſentiam Divinam, quæ a feipſa eſt, habet
etiam quoad modum habendi a ſeipfo. Ra-
tio eſt: Pater communicat eſſentiam Divi-
nam Filio & Spiritui S. (G. 153. 155.) Efgo
non poteſt illam viciſſim a Filio & Spiritu 8.

communicatam accipere, quia alias Circnlus

oriretur. Porro hæc aſzitas Patris non con-
fundenda eſt cum aſeitate eſſentiæ Divinzæ:
Nam cum Pater & Filius & Spiritus S. ean-
dem numero eſſentiam Divinam habeant
(F. 148.) & Deus ſit ens a fe (G. 40.) omues
habent eam eſſentiam, quæ eſt a ſeipſa, ſed
ſolus Pater eam habet a ſeipſo. Unde alei-
tas Patris, quatenus eſt Pater, non eſſen-
tiam, ſed modum eam habendi reſpicit. .
Schol. Ex hoc colligere licet, quomodo Pater prin-
cipium totius Divinitatis poſſit appellari. Nempe
ſi per totam Divinitatem intelligatur efſentia Di-
vina, ſecundum quam Deus eſt Spiritus a ſe, e

ter non
nann elle
Dium,:
t Spin
glit ſie
Tater
Der Di-
nitatis,
ellet.
tis, in
lter, 1
penn in ſ
lter ekt.
Exerele it
1le der
UVII ex
1.001.
Crica
de o
kantiali
tor.

Ration
60 Drimns
Flins, 1
Datrem .
te in 8.5
loete Cn
Hlutyi G
En n l
ſeo
filin
lin Date

MN

t dit 3
tiin Divin

lor i
ticreke
Hue
lui

n lon
eigo.
Pan k,
82.) .
den
lhi
e, iti,
1iſn
etin
Pl
Htis n
Feniee /
isg⸗
nnn b,

De Deo Trino. 311

ter non poteſt dici principium totius Divinitatis,
nam efſentia Divina non habet ullum fui princi-
pium, alias non eſſet Spiritus a ſe, & quia Pater
eſt Spiritus a ſe habens eſſentiam Divinam, ne-
quit fieri, ut idem ſit ſui ipfius principium. Nec
Pater poteſt dici principium totius Divinitatis, ſi
per Divinitatem intelligantur tres Perfonæ Divi-
nitatis, alias Pater fui ipfius Principium dicendus
eſſet. Dicitur igitur principium totius Divinita-
tis, quia omnes Deitatis Perſonæ, quæ non ſunt
Pater, a Patre procedunt, & Pater earum ratio-
nem in ſe continet. Porro Aſeitas Patris, prout
Pater eſt, in operibus externis etiam ſe debet
exerere ita ut agat a ſe: hinc dicitur Pater agere
a ſe per Filium in Spiritu S. qualis modus agendi
nulli ex Divinitate præter Patrem competit
I. Cor. S. Vv. 6. Rom II. v. 36. & particula dia-
critica Patri attributa ibi eſt, Ly E, licet ſubin-
de propter Patris cum Filio & Spiritu S. Conſub-
ſtantialitatem cum alia particula, per, commute-
tur.

G. 160.

Ratione ordinis in ſubſiſtendo & operan- Katione
do Primus in Divinitate eſt Pater, ſecundus ordimis
Filius, Tertius Spiritus S. Hic ordo inter 7 Jubſi-
e. 7 . ſtendo in
Patrem, Filium & Spiritum S. ſæpe diſer- Divinitate
te in S. Scriptura retinetur v. g. Matth. 28. primus e,
docete omnes gentes baptizantes eos in nomine PFPater, 1
Patrice & Elii & SpiritusS. Et S. Juſtinus cundus
apol. 2. ait: Jeſum agnoſcimus veri Dei Filium, Eilius,
& loco ſecundo colimus, tertiumque ordine Spi- H
ritum Propheticumi. Ratio petitur ex dictis, aßkan,
quia Pater eſſentiam Divinam etiam quoad
modum habendi habet a ſe (F. 159.) & Pa-
ter agit a ſe (l. c. Schol.) Filius vero eſſen-
tiam Divinam quoad modum habendi habet
U4 à Pa-

312 Caput II.

a Patre ommunicatam (F. 153. & omnia
a Patre agit. (H. 154. Schol. 2.) Spiritus §.
aàa Patre & Filio efſentiam communicatam ha-

bet (K. 155.) & àa Patre & Filio agit (H. 158.

Schol. 2.)
§⸗ 16 I.

In irihus In tribus Divinis Perſonis non datur erdo

Divinis perfectionis, nec virtutis agendi ad extra,
Perſonis» nec temporis, nec dignitatis, ſed in omnibus
oo eſſentialibus attributis, vi agendi., duratione
feſtionis, & cultu inde reſultante omnes tres Perſonæ
nec virtu omnino æquales ſunt. Nam Filius æque
tis agendi ac Pater & Spiritus S. ſunt verus Deus
ad eætra (H. 141. & ſeq.) adeoque omnium attribu-
nee tem, torum Divinorum omnes funt participes:
Bigmita⸗ Ergo ratione perfectionis æquales ſunt. De-
tis, inde virtus agendi ad extra ſequitur perfe-
ctiones eſſentiales: Sed in his Pater præ Fi=
lio & Spiritu S. præcellentiam non habet:
Ergo nec ratione virtutis ad extra operandi.
Rurſus ſicuti Pater eſt ab æterno, ita etiam
Filius & Spiritus S. (H. 142. 146.) Ergo fa-
tione temporis funt æquales. Item ſicuti Pa-
ter cultu Divino eſt proſequendus. (G. 141.)
ita etiam Filius (G. 143.) & Spiritus S. (J.
147.) Ergo ratione dignitatis ſunt qua es.
Unde Symbolum S. Athanaſu: In hac Zrinitats
nihil priur aut poſterius, nikil majus Gut minus;
ſed tote tres Perſonæ cocterne ſibi ſunt & co-
ρuαͤꝶ—ι.. Quippe qualia dicuntur, quæ

eandem habent quantitatem, quzæ autem

eandem quantitatem habent, funt idem:
Ergo cum Pater, Filius & Spiritus S. in idus
nibus

Ubus el
Nibus p
uuntita
Aitur
Vetlonis

Klol. C
¹ lin
Perſons
defemenn
AiArun
60 ner Ei
eſ contra

Maer
wicem
Dptura N
Tes Per
Clatatx.
Pet Chriſ
olomba.
Ius adop
Pitſe lie
e ii
CrErlt
Mkei⸗ aſ

ſe Loſpe

lann ert
lle zſat

lle an
6 Cintu
ſl ne

De Peo Trino. 313

Em zibus eſſentialibus ſint idem (G. 148.) in om-
Süm nibus perfeétionibus eſſentialibus eandem

Uirn? quantitatem fcilicet infinitam habere debent.
Nten Iagitur ſolus ordo originis in tribus Divinis

Perſonis admitti poteſt.

Schol. Cudworthus & Bullus Angli: & Epiſcopius
2 Limbrochius Arminiani inæqualitatem inter
n Catate Perſonas Divinas in perfecétionibus eſſentialibus
idern defendunt, quam opinionem alii ſubordinationem
e alii Arianismum mollem appellant. Sed hoc mo-
Anemt do nec Filius nec Spiritus S. Deus forent, quod
1 Au eſt contra demonſtrata. (F. 143. 147.)

tres kan
Ulin , §F. 162.
Con un Pater Filius & Spiritus S. funt realiter Eater,

puie⸗ invicem diſtincti. Ita docet Primo S. Scri- Lilius &
gi ptura N. T. ubi Matth. 3. Marci r. Luc. 3. piritus
Tres Perſonzæ in baptismo Chriſti fuerunt de- ent

claratæ.: Pater & Eiliut cœleſti illa voce: Hic =
n eſt Filius meus dileltur; & Spiritus §. dum fu- ſindi.
ngen per Chriſtum deſcendit corporali fpecie ſicut
* columba. Non deſignatur hic per Filium Fi-

lius adoptivus, & per Spiritum S. tantum

6 gratiæ plenitudo, uti volunt Sociniani: Nam

en de Filio naturali agi probat emphaſis textus
s (, G z. , „ n,, D d II
is rgc: αο α ανσα6ας quod de nulle
r alio legimus. Item Evangeliſta S. Lucas ex-=
in ſ⸗ preſſe afſerit c. 3. v. 22. Spiritum S. deſcen-
⸗“ diſſe corporali ſpecie ſicus columbam: Ergo ve-=
ram Perſonam ſicuti in Filio deſignat. De=

" ingde Matth. 28. v. 19. dicitur: docete omnes
venm, gentes haptizantes eos in nomine Patris & Filit
—S Spiritus S. ubi ſane fruſtra a Chriſto tria
diverſa nomina; quorum cuilibet peculiaris
U5 ſigni⸗

314 Caput II.

ſignificatio ſubeſt, fuiſſent adhibita, fruſtra
Articulus Emphaticus & eſſet additus, fru-
ſtra bis repetita eſſet particula copulativa za
niſi realis eſſet illorum Trium diſtinétio.
Rurfſus Jo. S. V. 7. Tres eſſe in coelo teſti⸗
monium dantes dicuntur, licet hi tres eſſen-
tia unum fſint. (H. 148.)

Secundo ad hanc realem Patris, Filii, &

Spiritus S. diſtinctionem indicandam Patres

Eccleſiæ ipſa S. Scriptura præeunte Joan. 14.
v. 16. dixerunt, quod in Trinitate detur 42-
Aoc α οο ᷣετονατποι, licet non X αα
XXA*h 8Sασοαοι. Hæc quippe ipforum mens
eſt, alium Patrem, alium Spiritum S. eſſe in
reſpectu perſonali, non autem aliud eſſentia.
Unde S. Auguſt. I. I. de fide c. I. Una ℳ
Patris & Filti, & Spiritus S&. eſſentia, in qua
non eſt aliud Puter, aliud Filius, aliud Spiri-
tus S. quamvis perſonaliter ſit alius Luter, alius
Filius, alius Spiritur J. Ratio eſt quia illa
vocamus diſtincta, in quorum uno eſt aliquid,
quod non eft in altero: ſed in generante ali-

quid aliud eſt, quam in generato, quia ge-

nerans dat vitam generato, generatus acci-
pit (J. 152.) Ergo generans & generatus de=
bent eſſe realiter diſtincti, & conſequenter
Pater & Filiuns in Divinis ſunt realiter diſtin-
Gi. Eodem modo cum in ſpirante debeat
eſſe aliquid aliud, quam in ſpirato: ſpirans
& ſpiratus debent inter ſe realiter diſtingui:
adeoque cum Pater & Filius Spiritum S. ſpi⸗
rent, (§, 155.) Spiritus S. a Patre & Filio
realiter diſtinguitur.
Schol.

Glol 1.
Filium
Perſon
Datrom
ſunt de
Rionen
nunt !
citur
Ppriori
tas er
te /
Jom 10
ſoan. 14
MeE. H
le elles
Gdübs
Moon
inlerre
dens,
emer
hil 4
ciatur.
Non
ſier
e conn
Dirine
Glin tre
kemt,
elemi,
doln,
non d
es
wine
eſſe le
in h⸗
kincker
lcet de
lii,

iſe

De Deo Trino. 315

nn n Schol. I. Noetus circa annum 245. aſſerebat, Patrem Sapellia-

Adtus, Filium & Spiritum S. non ſolum natura, ſed etiam norum ob-
lhnin Perſona unum Deum & fingularem efle, cujus jeciones
1 in Patronus famofiſſimus fuit Sabellius, a quo diéti ſolvun-

*“ ſunt Sabelliani, quotquot poſt eum realem diſtin- tsr.
E ctionem Perſonarum in Deo rejecerunt. Oppo-
itisc nunt I. illa loca S. Scripturæ, ubi Deus unus di-
citur Deut. 6 v. 4. Solus Pater Deus. Keſv. In
priori loco unitas Dei in natura, non vero uni-

is, Fii tas Perſonæ deſignatur: in poſteriori idola a ra-
tam M. tione veri Dei excluduntur. II. Opponunt illud
Joan. 10. v. 30. Ego & Fater unum ſumus. Et
ine uul Joan. 14. v. 9. Qut me videt, videt &f Patrem.
te detuui KReſp. Prior locus de unitate eſſentiæ; poſterior
NNiN de effectibus externis miraculoſfis intelligitur, in
Nommt quibus eſt eadem virtus Patris & Filii. III. Qp-
nd ponunt diſtinétionem realem Perſonarum in Deo
tun 64 inferre compoſitionem, ens aggregatum per acci-
Aulck dens, & majus incrementum ex tribus Perſonis
l. emergens. Keſp. Primum non ſequitur, quia ni-
tin hil eſt in Deo per modum potentiæ, quod perfi-
, olulß ciatur, nil per modum formæ, quod perficiat.
Pnir Non ſecundum, quia ad ens aggregatum per ac-
1 cidens requiritur, ut ex pluribus nullam inter
ſe connexionem habentibus fiat; Perſonæ vero
o Divinæ ſummam naturæ unitatem habent: Et
geleut quia tres Perſonæ majorem perfectionem non af-
ferunt, quam totam habent ab una & ſingulari
am eſlſentia, majus incrementum non faciunt.
e Schol. 2. Realis diſtinctio Perſonarum Divinarum Trinitas
gen . non tollit unitatem effſentieæ, (F. 148.) Unde quid.
CoNe Deus recte Triunius ſeu Trinitatis, ſeu Trini no-
realtett, mine deſignatur: male vero diceretur in Divinis
nn 6 eſſe Ternio, Ternitas, Triplicitas, Triformitas,
ſto quia hæc nomina trium rerum fubftantialiter di-
n Ge⸗ ſtinctarum numerum & compoſitionem important:
itet licet poſſit dici Triplex Perſona. Item non poteſt
iitun 4 dici, Filius eſſe diverſus, diviſus, alienus diſpar

Pane & differens a Patre, quia ſic naturæ diverſitas in-
dicatur;: dici tamen poteſt alius, diſtinétus, &
6 quoad

Trinitas
in V. T.
fuit 60⸗
ghnita.

316 Caput II.

quoad relativam proprietatem differre a Patre,
quia ſic denetatur Perſonalis ejus diſtintio. Ly
folus tantum conjungi poteſt termino bPerfonali,
quando prædicatum in propoſitione eſt proprium
ſoli Perſonæ, quæ eſt ſubjectum: v. g. ſolus Pa-

ter generat.
163.
§ 3 4

Trinitas in veteri etiam Teſtamento fuit
cognita. Nonnulli hoc probant ex Gen. I.
v. 1. In principio ereavit Deus cœlum & ter-
ram: ubi Eleè in plurali conjungitur cum
N in fingulari ad innuendam pluralitatem
Divinarum Perſonarum. Verum cum alii in-
terpretes cum Bellarmino velint, hanc ſolum
eſſe proprietatem linguæ Hebraicæ, nolumus
hic ex re incerta argumentum ducere. Unde
melius probatur ex Gen. 1. V. 26. faciamus ho-
minem ad imaginem & ſimilitudinem noſtram.
Et c. 3. v. 22. Ecce Adam quaſi unus e no-
bir ſactur eſt. Et c. 11I v. 7. Venite deſcenda-
mur, & confundamus ibi linguam zorum. UÜbi

in plurali dicitur: faciamus, unus eo nobit,

deſcendamur, ad deſignandam Perſonarum
pluralitatem, in ſingulari vero: ad imaginem,
ut denotetur unitas eſſentiæ. Nec eſt cur di-
catur ideo hæc in plurali dici, ut Majeſtas
Divina indicetur: quia alias etiam Deus in
Legis promulgatione Exod. 20. ubi vel ma-
xime majeſtatem ſuam Deus oſtendebat, de
ſe in plurali loqui debuiſſet: ſane ſtylus ma-
jeſtaticus ne quidem in omnibus loeum ha-
bere poteſt, uti Gen. 3. v. 22. ubi fit partitio,
realem pluralitatem ſupponens. 2do. In V.

Domi=

T. Deus a Deo diſtinguitur Gen. 19. V. 24

Duuinunr
ur &
lepetltu
4, eX 4
gbin no
Ex iis
lepetito
Aue Mn
Priminr.
Petſtone,
in erpiie
r A Nl
RN ſonat
udet.
Aut Ir
Tecentia
Oifſa
Ptis legl
tone ſi
Miice
Cluk, g
Ilir ibit /
l 6n,
loſer, 1
in meti
Dei No
i
intus
Phetis
Nitatis
ltthet
Erple
6

De Deo Trino. 317

e. Dominur pluit ſuper Sodomum & CGomorram ſul-
rd phur & ignem aà Domino: Ubi H non ſolum
ickn repetitur, ſed etiam cum præpofitione 3eeEe
a, ex domino, ad denotandum Filium Dei,
quia nomen 1h ſoli Deo tribuitur. 3⁄0u.
Ex iis locis ubi nomen ſanctus vel Deus ter
repetitur lſ. 6. v. 3. Jankus, Janblug, Jan⸗
amermm Suc Dominus Meus ecercituum. Ubi unitas ex-
AG primitur in voce H) & Trinitas in trina re-
nin petitione, Sanctus. Unde etiam R. Simeon
Uunfra ita explicat: Sankzus, hic eſt Pater: Sanktur,
guim hic eſt Filius: Sanktus, ſic eſt Spiritus J. Et
umd R. Jonathan Filius Uziel: Chaldaice ſic
hane; habet: Lanbtus Tater, Sandtus Pilius: San-
ce,Pé Bus Spiritus J. Quæ teſtimonia quidem in
aden recentioribus editionibus horum Rabbinorum
ſun omiſſa ſunt, ea tamen in antiquis manuſcri-
8 ptis legit Galatinus. Quod vero hac repeti-

iu, tione fuperlativum juxta phraſin linguæ He-
uit braicæ non deſignetur, patet ex v. 8. ubi di-
m Ccitur, quem mittam? en unitas eſſentiæ: Et
4 v4 Juts ihit nobir? en Perſonarum pluralitas. Et
6 Pl. 66. V. 7. dicitur: Benedicat nos Deus, Deut
n Hing noſter, benedicat nos Deut. Ubi Deue noſier
in medio ponitur, quod optime ad Filium
leee Dei propter affumptam humanitatem refer-
n, tur. Alia teflimohia pro Divinitate Filii &

etiun
0. 5 . . . .
Ctene Schol. In Veteri Teſtamento ſolis Patriarchis, Pro- Quihus
arelſb, phetis & viris Sanctis aperta Myſterii §. S. Tri- rog'elat
1 “ nitatis revelatio concefſa fuit, uti innuit Chriſtus erit.
ins Matth. 13. v. 17. Amen dico vohbis, quia maulit
Gbi 1e, Prophetæ & juſti cupierunt videre, qu vos veide-
s. 4 tis, & non viderunt. Sane deſiderium Inear-
0 onis

hl

„% Spiritus S. dedimus. (H. 142. 147.)

4

Deus eſt
Jubſtantia
ſingularis
completa⸗
Ccommuani-
cabilis.

318 Caput II.

tionis illis revelatæ, Myſterium S. S. Trinitatis
ſupponit. Communi tamen vulgo Judæorum
aperta revelatio Myſterii S. S. Trinitatis merito
denegata fuit, tum ut Polytheismi occaſio tolle-
retur, tum ut Novo Teſtamento utpote perfe-
ctiori hæc revelatio a Chriſto facienda reſerva-
retur. Unde vulgus Judæorum imperfetam
ſolum Divinitatis Meſſiæ notitiam habuit, quem
tantum ut regem præpotentem fibi exhibuit:
Quia tamen fides in Chriſtum mediatorem omni
tempore necefſaria erat ad ſalutem, Judæi juſti
fidem ſaltem implicitam in Chriſtum Deum habue-
runt. Inter legisperitos vero ſemper ſubobſcura
quædam de S. S. Trinitate Traditio viguit, quia
aderat Traditio de Divinitate venturi Meſſiæ,
quæ confuſam S. S. Trinitatis notitiam includit:
ſane ſi Meſſiam Deum eſſe non agnoſcerent, fru-
ſtra eos Chriſtus ad probandam ſuam Divinitatem
ad Scripturas remiſiſſet, ſi eam ex Prophetis di-=
ſcere non potuiſſent. .

1

H. 164.

Sanctiſſimæ Trinitatis myſterium hucus⸗
que ad S. Scripturæ ductum explicavimus:
Quia vero ad ſolvenda varia adverſariorum
Sophismata, & vindicandum verum S. Scri-
pturæ ſenſum varii in Eccleſia recepti ſunt
termini, reſtat, ut eos ad altiſſimum hoc
myſterium in ſequentibus applicemus. Igi-
tur Deus eſt ſubſtantia, & quidem communica-
bilir, ſingularir, & completa. Nam fſubſtan-
tia eſt ens, quod non exiſtit in alio tanquam
ſubjecto, ſeu ens per ſe exiſtens: Sed cum
Deus ſit ens a ſe, (§. 40.) exiſteret, etſi
nullum aliud adeſſet ens, adeoque non eſt in
alio tanquam in ſubjecto: Ergo eſt Fhg.
. ein⸗

Deinde
etere,
ter Eqt
Dens (
ta plun
Rorſus
omhnime
ens exi
ſigicen
e cone
Conttaci
in exit
Eebens
lubſr⸗
Gur eX
tendon
de Der
leoqu
tura fu⸗
Connpleta
Olol. 1
ſechun
6 ty
enlmn di
node
tint, 1
Cchiis
ſndir
ſt,
Commn

Dens
ln N

N uin
g0 Iolen
finitats re
1 ccibend
Ue

ebiatoten
n, Illti
n ennk
per ſtinn
tin gni
Reltuel Mel
than inn
Clerett,
um Dfiün
eX Drohde

Keim kn

elent
eiii
ennd
n leeet
Aicmm.

Plcem

iden Nu
Nn
o
iens
erilleni,
glel⸗

.

De Deo Trino. 319

Deinde ſubſtantia, quæ pluribus poteſt com-
petere, dicitur communicabilis: Sed cum Pa-
ter & que ac Filius & Spiritus S. ſint verus
Deus (H. 141. 143. 147.) Deus eſt ſubſtan-
tia pluribus competens, Ergo communicabilis.
Rurſus ſubſtantia ſingularis dicitur ſubſtantia
omnimodo determinata: Cum autem omne
ens exiſtens omnimodo determinatum ſit,
ſiquidem quidquid de eo cogitari poteſt aut
ei competit, aut non, per ipſum principium
contradictionis, ſequitur, omnem fubſtan-
tiam exiſtentem eſſe ſubſtantiam ſingularem,
ſed Deus eſt ſubſtantia exiſtens; (H. 41.) Ergo
eſt ſubſtantia ſingularis. Denique ſubſtantia,
quæ ex natura ſua non ordinatur ad conſti-
tuendum cum altero tertium, eſt completa:
Sed Deus eſt ſubſtantia, quæ eſt a ſe (F. 40.)
adeoque ad tertium conſtituendum ex na-
tura ſua non ordinatur: Ergo eſt fubſtantia
completa.
chol. Non eſt repugnantia ſecundum diverſum re-

ſpectum, Deum dici ſubſtantiam communicabilem,
& ſingularem, ſeu incommunicabilem. Deus

enim dicitur ſubſtantia ſingularis, quatenus omni-

modo jam determinatus eſt, ad quod etiam per-

tinet, ut ſit Pater, Filius & Spiritus S. communi-

cabilis autem ſubſtantia dicitur, quatenus ille ab-
ſtractive ab eo, quod Pater, Filius & Spiritus S.

ſit, conſideratur, ſed his tribus efſentia Divina

.

communis eſſe debet.

H. 165.
Deus non eſt ſuppoſitum, nec unica Per-
ſona. Nam ſuppoſitum eſt ſubſtantia ſingu-
laris & incommunicabilis: Sed eſſentia Divi-
na

Deus gon
ſi ſuppo-
tums nec
Unicao

Ferſona.

ERerſond
quid.

abliſten=
tig.

sgis t.

Suot;,

„
vzagkhess

320 Caput II.

na non eſt incommunicabilis (H. 164.) Ergo
non eſt ſuppoſitum. Deinde ſuppoſitum intel-
lectu præditum dicitur Perſona: Sed eſſentia
Divina non eſt unicum ſuppoſitum, Ergo
nec unica Perſona. .

Schol. I. Perſona juxta Boetium eſt naturæ ratio-
nalis individua fubſtantia, id eſt fubſiſtentia; quæ
definitio cum noſtra quoad rem coincidit, ubi
Perſonam concretive ſumimus, quo modo fab-
ſtantiam, quod eſt ejus materiale, & ſubfſiſten-
tiam cum intellectu, quod eſt ejus formale, in-
cludit. Perſond autem abſtractive fumpta, hoc
eſt Perſonalitas eſt ſubſtantiæ intelligentis ſubi-
ſtentia. Suhſiſtentia eſt modus exiſtendi, quo
ſubſtantia ſingularis exiſtit complete & incommu-
nicabiliter. Græci Perſonam vocant ozesuzu.
Olim inter Græcos & Latinos controverfia fuit
de his vocibus, Perſona & αναοοτι Latini putan-
tes nomen vnasοâs idem ſignificare ac eſſentiam,
Græcos tres vgosacszt in Deo admittentes Arianos
vocabant: Græci putantes Perſonas ſolum dici
zegaτα, id eſt, quales perſonas homines in co-
meediis exhibent, ac proinde in Divinis unam
perſonam ſub varia repræſentatione multorum
officia ſuſtinere, Latinos Sabellianos vocabint;
de qua re S. Damaſus S. Hieronymum conſuluit,
qui voluit taceri tres hypoſtaſes, quia, ait, no-
men-non bonæ ſuſpicionis eſt, & venenum fſub
melle latet. Nunc autem plene nota utriusqueé
nominis ſigniſicatione utroque indifferenter utitur
Eccleſia. sSeiz licet proprie naturam ſeu eſſentiam

ſignificet, a nonnullis tamen antiquis S. Grego-

rio Nifſeno & Epiphanio pro Perſona ſumitur:
quod tamen hodie non amplius licet. Similiter
nomen væss eilentiam ſignificat, ab antiquis ta-
men etiam pro Perſona accipiebatur, quod hodie
omnino obfolevit. Item vawaͤα fubinde pro na-
tura, fubinde pro Perſona olim ufſurpabatur;
ipſum nomen fubſtantiæ cum nomine ſubſiſtentiæ
confundebatur. Schol⸗

Wol 2.

mittit, t
le ſen
n pre
timo ce
commun
lis abſo
ellet in
ſie guat
I. quod
Plex,
1e 9 gia
Kione, ſe
on obel
tonidus
ſeryet,
ens N
ends ſ
inänitne
eſt fubt
Munica

Ditet,
oftn. On

oltunit
Selet
tun l

Hatüren
Pültentu
cdincidt
Clo ntl
iunme,
e nnet
geie
Xiktend
4e Cine
VCdt n
cObttOed
te k
ittetati
ſoons M
nie
ſone mn
nos 1e
nun e
Via, 47.

De Deo Trino. 321

Schol. 2. Cajetanus quatuor in Deo ſubſiſtentias ad- Quot ſint
mittit, tres relativas & unam abſolutam. Verum Jubſiſtene
hæc ſententia non placet, tum quia natura Divi- tiæ in
na præciſis per mentem relationibus non eſt ul- Deo.
timo completa & ineommunicabilis, imo a Patre
communicatur Filio & Spiritui S. tum quia ſi ta-
lis abſoluta ſubſiſtentia admittatur, admittenda
eflet in Deo Perſona communis & abſoluta, &
ſic quatuor in Deo efſent Perſonæ. Non obeſt,
I. quod ſubfiſtentia ſit perfectio fimpliciter ſim-
plex, Aeſv. hoc falſum eſt de ſubſiſtentia abſolu-
ta, quia eſt incompoſſibilis cum alia Dei perſe-
Gione, ſcilicet communicabilitate Divinæ naturzæ.
Non obeſt II. quod Deus præintellectus ſuis re-
lationibus operetur, intelligat, velit, creet, con-
ſervet, ſit perfeétus, infinitus, ſubſiſtens: &eſp.
Deus non operatur ad intra vel extta, niſi qua-
tenus ſubfiſtit in tribus Perſonis: eſt perfeétus &
infinitus perfectione effentiæ, non vero perſonali,
eſt ſubſiſtens, hoc eſt exiſtens non vero incom-
municabiliter.

Pater, Filius & Spiritus S. funt tria ſup- Eater, Ei-
pofita. Quippe Deus eſt ſubſtantia, (H. 164.) ius &

Sed Pater, Filius, & Spiritus S. ſunt verus iritus

Deus: (G. 141. 143. 147.) Ergo Pater, Filius 2 ⸗

& Spiritus S. ſunt ſubſtantia. Rurſus omnis poſia.

ſubſtantia exiſtens eſt ſubſtantia ſingularis,
(§. 164.) Sed Pater & Filius & Spiritus S.
exiſtunt, ſunt enim verus Deus exiſtens (I. c.)
Ergo ſunt ſubſtantia ſingularis. Porro Pater
eſt ſubſtantia completa, quia Divinam eſſen-

tiam habet a ſe, (F. 159.) adeoque non pro-

ducitur ad conſtituendum cum altero ter-
tium; (O. 164. ſimiliter Filius quidem a Pa-
tre
Schram Inſtit. Theol. Tom. I.

322 Caput II.

tre generatur, & Spiritus S. a Patre & Filio
ſpiratur, ſed non eo fine, ut Filius cum Pa-
tre & S. Spiritu, & Spiritus S. cum Patre &
Filio totum Deum conſtituant, ſed abſolute
neceſſario, (F. 154. 157.) quæ neceſſitas ex-
cludit finem: Ergo Filius eſt ſubſtantia com-
pleta, ſicuti & Spiritus S. (H. 164.) Denique
Pater tanquam generans realiter diſtinguitur
àa Filio generato, & Filius a Patre tanquam
generante, & Pater & Filius tanquam ſpi-
rantes, a Spiritu S. ſpirato, & Spiritus S.
a ſpirante Patre Filioque (F. 162.) Ergo Pa-
ter non poteſt competere Filio, nec Spirituis.
nec Filius Patri aut Spiritui S. nec SpiritusS.
Patri aut Filio, adeoque Pater æque incom-
municabilis eſt reliquis, ac Filius & Spiri-
tus S. (F. 164.) Quare cum Pater ſit ſub-
ſtantia ilingularis, completa & incommuni-
cabilis, ſicut Filius & Spiritus S. hinc Pater
eſt ſuppoſitum ſicuti & Filius & Spiritus 5.
(§. 165.) Ergo Pater & Filius & Spiritus §.
tria ſunt ſuppoſita. .
Schol. Dum Patrem dicimus eſſe ſubſtantiam, uti &
Filium & Spiritum S. facile patet, non tamen
tres ſubſtantias a nobis admitti, quemadmodum
nec tres Deos admittimus, licet quilibet eorum
ſit verus Deus Eadem enim ſubſtantia Divina,
ſed ſub diverſis relationibus, omnibus tribus com-

petit. Et quando Patrem Filio & Spiritui S. in-

Communicabilem dicimus, non contradicimus ſu⸗
perioribus, ubi Fatrem cum Filio & Spiritu 8.
eſſentiam Divinam communicare demonſtravimus:
(§. 154. Schol. 2. 157. Schol 2.) nam diſtinguen-

dum eſt inter communicationem eſſentiæ Divinæ,
quam ſupra aſſeruimus, & Paternitatis, quam neé-

gamus.
C. 167.

date
ſonx.

in Deo

Uatth.⸗
bet i, ,,
Cun erg
Feſatior
Ale iube
Gicencuum
1Stins
Es omn
Cll kore

oNine

ts,
Mpotent
elect
lo, & 5
tere G
lholtn
litns 5
Pluu
Ais derl
lentor,
munis,
G8)
Rio I.
unt, V
fons eſt
ivine
lrahen
Dulter
n hen

De Deo Trino. 323

te G. 167.

1 Pater, Filius & Spiritus S. funt tres Per- Eater, Ei-

ſonz. Ita aperte hæe Trinitas Perſonarum lius &
i in Deo elucet ex ipſa formula Baptismi. Spiritus
Matth. 28. v. 16., ubi Chriſtus baptizare ju-. e
hade pet in nomine Bitrie, & Filii, & Syiritus F.: wes Ler-

nectlti

7. Jonc.
H Cum ergo certum ſit ex ipſa confeſſione ad- Joug.
1 ue verſariorum, Pattem in cujus nomine bapti-
tte tan .

zare jubemur eſſe Perſonam, cur idem non
uudun dicendum erit de Filio & Spiritu S.2 Certe
ANn i Spiritus S. non efſet niſi affectio Patris v. g.
2) Ejus omniſapientia vel omnipotentia, ridi-
neehit cula foret locutio, ſi juberemur baptizare in
erd⸗ nomine Patris & Fili, & omnipotentiæ Pa-=
Ae tris, ſiquidem Patre nominato ipſa ejus om-
mipotentia indicatur. Deinde Deo competit
Diel intellectus (H. 60.) adeoque etiam Patri, Fi-
Ciear, lio, & Spiritui S. intellectus debet compe-
6in tere (G. 141. 143. 147.) Cum ergo Pater ſit
Cn ſuppoſitum intelligens, ſicuti & Filius &
66 Spiritus S. (H. 166.) Pater eſt Perſona ſicuti
Filius & Spiritus S. (H. 165.) Et quia licet
Dme alias perſonis multiplicatis eſſentiæ multipli-
Ia, centur, hic in Divinitate eadem numero eſ-
ſentia manet omnibus tribus Perſonis com-
munis, (H. 148.) Deus ſicuti eſſentia unus
e (G. 58.) ita Perſonis Trinus eſt.

1

nhul .
1 Schol. Tr. Sabelliani & Sociniani, qui Trinitatem ne- Solunniur.
colttl, gant, varia dubia contra eam movent, quorum objeſlio⸗
Mre fons eſt, quod Deum modo ſumant pro efſſentia ges.
A Divina omnes tres Perſonas comrlectente, vel
ui abſtrahente a relationibus perſonalibus, modo per-
nurl ſonaliter pro certa Divinitatis perſona. Quare ſi
ath hec bene diſtinguamus, non ſequitux I. Contra-

RUH⸗

324 Caput II.

dictio quod fſit unus ſummus Deus, & tamen

quælibet Perſona Deitatis fit ſummus Deus. Nam

unus fammus Deus eſt in eſſentia, & trinus in
Perſonis, quia una efſentia in tribus Perſonis ſub-
ſiſtit. II. Nullus eſt hic ſyllogismus: Unus ille
Deus eſt Pater: Sed Filius etiam eſt unus ille
Deus: Ergo Filius eſt Pater, quia conſtat ex me-

ris particularibus, quia Deus ſemper ſumitur per-

fſonaliter. HI. Male dicitur: Pater eſt ſummus
Deus, ſed etiam Filius & Spiritus S. eſt ſummus,
Ergo tres ſunt ſummi dii: nam eflfentia Divina
in tribus Perſonis non multiplicatur. IV. Non
ſequitur, quamlibet Perſonam eſſe Trinam in Per-
ſonis, quia quælibet eſt ſummus Deus: nam ſi
Deus ſumatur communiter, eſt trinus in Perſo-
nis: non vero ſi ſumatur ſpecialiter pro hac vel
illa Perſona. Eodem modo alia ſophismata ſolvi
poſſunt.

An den- Schol. 2. Durandus & Scotus putant, unicam dari

tur in Deo
tres ſuh-
ſtantia
relatiuc.

in Deo ſubfiſtentiam abſolutam, per quam tres
Perſonæ in ſe ſubſiſtant, non vero in alio, quod
vero incommunicabiles ſint, hoc putant haberi
ab incommunicabilitate relativa. Communior eſt
ſententia, tres eſſe in Deo fſubſiſtentias relativas.
Ita S. Ambrofius in Symb. Apoſt. c. 2. S. Cyril-
lus Alexandrinus de Trin. I. 3. S. Athanaſius de
Deipara. Et ratio eſt, quia in Deo funt tres
Perſonæ: Ergo tres ſubſiſtentiæ, per quas velut
formas Perſonæ conſtituuntur, & a ſe diſtinguun-
tur.

Schol. 3. Perſonæ Divinæ ex eſſentia & relationi-

bus analogice vel quaſi compoſitæ concipiuntur,
Unde duo in qualibet perſona attendi debent;
I. eſſentia omnibus tribus Perſonis communis:
2. relatio, cuilibet perſonæ propria, uti in Patre
effentia Divina & Paternitas, in Filio eſſentia &
Filiatio, in Spiritu S. eſſentia & ſpiratio paſſiva.
Item perſonæ Divinæ conſtituuntur & a ſe invi-

cem diſtinguuntur proprietatibus non abioluti,
ſeg

lel tel
geherat
te gen
Is 4 l

lb
ſentiales
tantum
io, ſira
1l Deo
lireh.
ſi lee
In Cici
Ounibus

ſoner nn

HarI
nl 3)
ffte
itn,
hocthon
oceſüong
ſellnt,
i ſunt
cQltim
Attchio
fiobii
rgtioni
hinti
o guu

t ren

In
e

8

De Deo Trino. 325

& dmen ſed relativis, fcilicet Pater eſt Pater, quàâtenus
1. Nn generat Filium: Filius eſt Filius, quatenus a Pa-
Cnnne tre generatur: Spiritus S. eſt Spiritus S. quate-
ions ſdr nus a Patre & Filio ſpiratur. Unde ſit
Vuns Ue Sè
R um ie §. 168.
nſttam. . „
fmimk. In Deo ſunt Relationes reales originir, eſ- In Deo

Aim ſentiales, internæ & ſubſiſtentes, & quidem ſunt Rela=
Ain tantum quatuor, ſcilicet: Paternitas, Filia- ones
nd ctio, ſpiratio activa, & ſpiratio paſſiva. Nam ales.
. r in Deo ſunt tres Perſonæ (H. 167.) realiter
, diſtinétæ Pater, Filius & Spiritus S. (O. 162.)
nN ſed hec ſunt nomina relativa, & Perſonæ
olnm non diſtinguuntur per eſſentiam, quzæ in .
tmmd omnibus eadem eſt, (H. 148.) Ergo per vela-
ttones realet. Deinde Relationes ſunt Divi⸗
mm narum Perſonarum conſtitutivæ, (H. 167.
Schol. 3.) & cum natura Divina realiter iden-
d tificatæ (F. 53.) Ergo ſunt hentialer & ſubſi=
M k ſentes, quia hog exigit fumma Dei perfectio
umm (O. 40.) Denique duæ tantum funt in Deo
ai proceſſiones: (J. 151.) Sed ex duabus his

doe proceſſionibus necefſario quatuor relationes

Peo il⸗ reſultant, ubi enim funt duæ producétiones,
ers“ ibi ſunt duæ relationes Perſonarum produ-
ſedi centium: & duæ produétarum: ſic in Patre

eſt relatio ad Filium nempe Paternitatis; in
XH Pilio Filiatienis ad Patrem: in Patre & Filio
cozinm ſpirationis activæ ad Spiritum S. in Spiritu
tenl S. ſpirationis paſſivæ ad Patrem & Filium:

6 ng Ergo quatuor tantum funt relationes.
i Schol. Relationes etiam ſecundum eſſe ag ſpectatæ An rela-
oi ſunt veræ & reales perfectiones, ea perſectione, tiones in
het e n qua Divina efſentia perfecta eſt, quia Deus non Deo ſint

E1 ſolum eſt perfectus, quia Deus eſt, ſed etiam perfehio⸗
1o Perige . guia nes
on 3 quia nes⸗

326 Caput II.

quia Pater eft. Ita contra multos Thomiſtas pro-
bat Tournely: qui etiam contra Durandum oſten-
dit Spirationem activam non diſtingui realiter
a Paternitate & Filiatione, ſed tantum virtualiter,
quia inter ſpirationem activam, & bPaternitatem
ac Filiationem non obviat relativa oppoſitio, Er-
go nec realis diſtinctio: Denique Perfona Divina
in ratione communi Perſonæ conſiderata conſti-
tuitur per relationem prout eſt forma hypoſtatica
v. g. bater per paternitatem, quia Perfona ſie
ſpectata non ſonat quid relativum, ſed tantum
naturam rationalem individuam fubſiſtentem: ſi
vero Perſona conſideretur in ratione quaſi ſpeci-
fica talis Perſonæ, conſtituitur per relationem,
quatenus reſpicit terminum v. g. Pater per refpe-
Stum ad Filium, ab hoc enim talis Perſona deno-
minatur. 1.

Abſoluta Quæcunque in Deo ſunt abſoluta, Tribus
in Déo Divinis Perſonis ſunt communia. Teſtatur
ſunt com- hoc Chriſtus Joan. 16. V. 15. Omnia, quccun-
munid. que habet Pater, mea ſunt. Ratio eſt: UÜbi eſt
eadem ſingularis & numerica eſſentia, ibi
funt omnes illius eſſentiæ proprietates eſſen-
tiales: ſed in Tribus Divinis Perſonis eſt ea-
dem ſingularis & numerica efſentia: (J. 148.)
Ergo ſunt in illis omnes illius proprietates.
Unde commune Theologorum effatum: Om-
nia in Divinir ſunt unum & idem, ubi non ob-
viut relationis oppoſitio.
Nonnullæ Schol. x. Nonnullæ proprietates abſolutæ certis Per-

propriela- ſonis ſpeciali quadam ratione tribunntur, & ac-
tes abſolu- comodantur. Hoc ita exponit S. Thomas I. P.

iæ certis q. 39. a. 8. In conſideratione Dei, qua Deus abſo-
Ferſonis lute ſecundum efſſe ſuum conſideratur Patri X*Eter-
accommo- nitas, Filio ſpecies, uſus vero Spiritui S. In

dantur. conſideratione vero Dei, qua Deus unus conſide-
. ratur,

latyr,
eoeot
ſe⸗
i, Ei
Icon
Ens,
Hiuiritn

extern

ot 2.
, g
ei
nen e
elin
Cun bate
ti od
Kendan
ine
i ro
inm
ſnples
ec n
Uwicem
Uet
Unge
et⸗
er i
exj
Deoſ
erikent
tem i
ilfent,
Rol. 3
teſt, in
ti,

ſent tre
les,

—

De Deo Trino. 327

ratur, Patri unitas, Filio æqualitas, Spiritui S.

1 d⸗ 2 . .
ſkut concordia vel connexio. In conſideratione vero

dn Dei ſecundum rationem cauſalitatis Patri poten-
ſimde tia, Filio ſapientia, Spiritui S. bonitas attribuitur.

In conſideratione vero Dei, ut ſuos reſpicit effe-
us, appropriatur Patri a quo, Filio per quem,
Spiritui S. in quo, Ex quo ſequitur, quod opera
externa S. S. Trinitatis ſint indiviſa.

ſnhin
rata .
Dyon Schol. 2. Datur in Deo abſoluta & communis exiſten- An in Deo

Deron? tia, quia neceſſitas exiſtendi, ab ingenita nobis detur exi-
ſel tnn Dei idea nequit ſeparari. (F. 41. 42.) Præter hanc ſientia
kenten tamen exiſtentiam abſolutam tres relativas ewi- communis
Iun e Rentias in Divinis admittere expedit, tum quia & vela-
elatione cum Pater Filium producit, debet aliqua exiſten- ia.
er te⸗ tia produci, nam producétio terminatur ad exi-

ſona e ſtentiam: tum quia unaquæque Perſona ab alia
diſtinguitur, ergo habet exiſtentiam relativam
fibi propriam. Thomiſtæ communius tenent con-
trarium, & probant I. Quia in Deo eſt una &
ſimpleæ natura: Ergo unica exiſtentia: Reſp.
Hæc natura in tribus Perſonis fubfiſtit realiter a ſe
invicem diſtinctis, quarum unaquæque propriam
habet exiſtentiam. II. Sic eadem res haberet
plures exiſtentias. Keſv. Hoc ſolummodo fit ſub
diverſo reſpectu, & pro vario modo exiſtendi:
Relationibus, prout ab eſſentia non diſtinguuntur,
fufficit abſoluta Naturæ Divinæ exiſtentia, prout
vero ſibi opponuntur & diſtinguuntur, ſua eui-
que exiſtentia eſt neceſſaria. III. Non datur ſin
Deo ſubſiſtentia communis & abſoluta: Ergo nee
exiſtentia communis. Rſp. Subſiſtentia commu-
nis & abſoluta eſt inutilis & periculoſa, quia na-
turam incommunicabilem & quartam perſonam

“ infert, non vero exiſtentia.
* Schol. 3. In ſano & Catholico ſenſu bene dici po-
Jlors 1 teſt, in Deo effe tres res relativas, tria entia re=
l 1 lativa, quia in Deo ſunt tres Perſonæ, quæ ha-
rnier bent tres relationes realiter diſtintas, queæ ſunt,
rni teales, adeoque tres res, & Kria entia dici poſ⸗
n⸗

X ½ ſunke

3²⁸ Caput II.

Datur in

Divinis

»
ſunt. Item dici poteſt, in Deo effe tres unitates
relativas, tres veritates & bonitates relativas,
quia tres relationes reales realiter diſtintæ faciunt
numerum ternarium, ergo poſſunt dici tres uni-
tates: funt veræ & perfectæ, ergo poſſunt dici
tres veritates, tres perfeétiones, addendo tamen
relativeæ: melius tamen ob offendiculum ab his
locutionibus abſtinemus Non poteſt autem dici,
eſſe in Deo tria individua, nam plura individua
dicuntur ad unam ſpecie naturam, diverſam ta-
men numero, Divina vero natura in Tribus Per-
ſonis una & eadem eſt.

§H. 170.

Datur in Divinis Circuminſeſſio & mutua
Divinarum Perſonarum inexiſtentia. Nam

Circumin- Toan. 14. Chriſtus probat, ſe unum eſſe cum

Jelſſie.

Patre, & eadem facere cum Patre, quia in
Patre eſt, v. II. Mon creditis, quia ego in
Puatre & Pater in me eſt. Ratio eſt, quia Ires

Divinæ Perſonæ habent unam &- eandem nu-

mero eſſentiam, (H. 148.) Ergo ratione ejus-
dem mutuo ſibi inexiſtunt, non vero ratione
relationum, in quibus opponuntur: Unde
Paternitas non eſt formaliter in Filio, nec
Filiatio in Patre, ſed cum Paternitas fit in
eſſentia Divina, ſicut & Filiatio, dici poteſt
Paternitatem identice & quaſi materialiter
eſſe in Filio. & Filiationem in Patre ratione
eſſentiæ Divinæ, quæ in utroque una & ea-
dem eſt, & hinc fit, ut quidquid perfectio-
nis habet Paternitas, ſit etiam in Filio, in
quo eſt Divina eſſentia, quæ eſt omnis per-
fectio

O. 171.

ia
Uinttx
Monal
s in
cbuntur
ldeo Dln

ol 1)
nder e
Pooimn
Uotiones
Uetonnlit
. o

Ioi,

.
Ournnt
uöIIb
ur 20
on die
ls, gua
ſre Do,
kehet,
I 1
Ne in
tonen
e
IN e
fonks,
Kones
o fn
: In
Uuinin
uhinni
um mir
enot
As d
und

De Deo Trino. 329
nite H. 171. G

lelttien . WM
te hain Quia in Deo funt plures Perſonæ realiter Notiones
si. diſtinctæ,, (H. 167.) quæ proprias habent in Divinig
Am perſonales proprietates (I. c. Schol. 3.) qui "ehte po-
maim bus in ſe conſtituuntur, a ſe invicem diſtin. Antur.
nch guuntur (§. 168.) & a nobis cognoſcuntur,
n ideo Motioner in Divinis rite ponuntur.

Vetin? chol. I. Notio in Myſterio S. S. Trinitatis eſt Cha- Quid ſis

Iiinsk racter peculiaris, per quem Divinas Perſonas co- notio, &
gnoſcimus. & a ſe invicem diſtinguimus. Reipfa quot ſinf.
notiones Divinæ non differunt a proprietatibus
Perſonalibus, ſed tantum penes modum fignifican-
di: Proprietas enim perſonalis latius patet, quam
notio, quæ non ſemper eſt proprietas perfonalis.
Emn Ad veram notionem, ſequentes conditiones re-
. U quiruntur. I. Non debet efſet perfeétio commu-
eſio an nis Tribus Perſonis, ſed ad originem unius Per-
gni i ſonæ ab alia pertinere, unde attributum abſolutum
er d non dicitur notio. 2. Debet eſſe forma rea-
inin lis, quæ independenter a præciſione mentis no-
glielil ſtræ Perſonis conveniat. 3. Debet eſſe ratio
Ndenk- adæquata ejusdem completæ proprietatis perſona-
ole e⸗ lis. 4. Debet perfectionem & dignitatem Perſo-
on. nnæ importare 5. Proprietas perſonalis per no-
.. M tionem expreſſa, non debet ſignificari per modum
e e viæ & tendentiæ ad aliud, ſed per modum for-
in, mæ permanentis, unde actus perſonales vel no-
1s Hionales „uti generatio & ſpiratio, non ſunt no-
ſci wot iones.
teram Schol. 2. Non conveniunt Scholæ, quot notiones in Quot ſint.
e atie Deo fint admittendæ: Scotus ſex admittit, ſecili-
nEe cet: Innaſcibilitatem, Paternitatem, Filiationem,
ſti⸗ Spirationem activam, ſpirationem paſſivam, &
e inſpirabilitatem in Filio. Alii vero hunc nume-
EMo, rüm minuunt. Nobis placet cum Tournely quin-
Ns Ne⸗ que notiones in Deo ſtatuere, quæ ſunt: Innaſci-

bilitas & Paternitas in Patre, Filiatio in Filio, Spi-
ratio activa in Patre & Filio, Spiratio paſſiva in

Datur

Miſſo in Divinis. Joan 3. v. 16. Nic B
Divinis. qum, ut Filium ſuum unigenitum daret

Miſſio
quid &&
quotu-
plex.

33⁰° Coaput II.

Spiritu S. Hoc modo Perſonæ ſufficienter a ſe in-
vicem diſtinguuntur, per Paternitatem Pater a Fi-
lio, per Filiationem Filius a Patre, per Spiratio-
nem activam Pater & Filius a Spiritu S. per ſpi-

rationem paſſivam, Spiritus S. a Patre & Filio.

Deinde per has notiones certus Perſonarum nu-

merus contra hereticos ſtatuitur, nam ad hoc ſer-
vit Innaſcibilitas, qua fit, ne plures proceſſiones
quam duæ in Deo cogitentur, & ne plures quam
tres Perſonæ admittantur, ad hoc enim debet Pa-
ter eſſe innaſcibilis, quia Paternitas præciſe hoc
non exprimit, cum Pater poſſit eſſe produtus,
hinc merito etiam innaſcibilitas aſſignatur, quo
nomine negationem proceſſionis exprimimus,
quæ quoad rem fſignificatam poſitivam perfectio-
nem denotat, licet ex defectu vocum per negatio-
nem exprimatur. Inſpirabilitas paſſiva in Filio
pro notione non requiritur, cum Spiritus S. ut-
pote infinitus totam vim ſpirandi exhauriat;
adeoque alter Spiritus S. dari non poſiit.

O. 172.
Sacra Scriptura docet, dari Miſſionem in
. ic Deus dilexit mun-

Non enim miſit Deue Tilium ſuum in mundum,
ut juclicet mundum, ſed ut ſalvetur mundus per
ipſum. Et c. 6. v. 58. Sicut miſit me vivens
Pater. Item de Miſſione Spiritus S. dicitur
Joan. 14. Paraclitus autem Spiritus J. guem
mittet Pater in nomine meg. Et c. 15. V. 26.
Cum autem venerit Paraclitus, quem ego mittam
vobis a Patre. .

Schol. Miſſio in genere ſigniſicat egreſſionem unius

ab alio, cum deſtinatione ad certum effectum ſeu
locum. Hinc quatuor ad eam requiruntur. I. Per-

ſona mittens. 2. Perſona miſla. 3. T erminn⸗

10 gver
tiglicit
Dominn
Ium, 1
er Ci⸗
UIlio
Gote ſt
terieſe
Wi
Iannti
Lulttra
Kem:
Mot
Ne ſt
Uti in
& Ward
D pun
ocede
Non ha
Ecom
Kgus
Dlter m
nlntſore
Mon Ur
tinton
lta
Mitore,
ſit in
Drelent
etlonun
ein
hando
lͤini
tiim “
Clle⸗
d

U
er

De Deo Trino. 331

knir ad quem. A. Egreſſio ejus qui mittitur. Miſſio
M tripliciter fieri poteft: vel per imperium. ficuti
6 i Dominus mittit ſervum in villam: vel per confſi-
aI. lium, nicuti medicus mittit regem ad balnea vel
nnaßs per originem, ſicuti flos emittitur ab arbore.
ideete Miſſio Divinarum Perſonarum alia eſt vefibilis,
MD quæ fit in effectu aliquo fenſiviliter apparente &
NNeNaH repræſentante Perſonam miſſam, five creatura
uesk viſibilis in unitatem perfonæ affumatur, uti in
ntihe⸗ Incarnatione, five in illa ſolum tanquam in figno
Cerſelt ſanctificationis, quam facit Perſona miſſa, mani-
rodnät feſtetur: uti quando Spiritus S. in ſpecie ignis ſu-
tnt, per Apoſtolos apparuit. Alia eſt W'ſio moiſibilis,
R quæ fit in sliquo effectu ſpirituali & inviſibili,

uti in Juſtificatione. In miſſione viſibili mittitur
& manifeſtstur una Perſona fine alia, in invifi-
bili nunquam una bPerfona ſola mittitur, ſed duæ
procedentes, & licet Pater non mittatur, quia
non habet principium a quo fit, venit tamen,
& communicat ſe animæ, juxta illud Joan. 14.
Si quis diligit me, ſermonem meum ſervabit, &
Pater meus diliget eum, & ad eum veniemus, S
manfionem apud eum fatiemus. Porro hæc miſſio

ſſfiotan non arguit inferioritatem in eo, qui mittitur, fed
Gil. tantum originem unius Perſonæ ab alia, quæ non
urel fit ex imperio, ſed ex communicatione ejusdem
luke naturæ. Effectus extra Deum in Miſſiene confi-
lelr ſtit in intima Perſonzæ Mifieæz quod fubſtantiam
In 1 præſentia, ex qua certus effectus exurgit, qui
e⸗ Perſonam fubſtantialiter præſentem conſtitueret,
6 ſi per immenſitatem ſuam præſens non effet. Sie
N quando homo juſtificatur Perſona Spiritus S. fit
S E ipfi intime præſens non ſimpliciter quoad ſubſtan-
tr . tiam, ſed quoad gratiam & Charitatem, ſeu ſpe- .
1N lem modum quo juſtum afficit, & in eo ha-
itat.
n⸗ 1 . 173.
e Myſterium S. S. Trinitatis, quod hucus- Maſte-

jan⸗ que ex S. Scriptura vocatis ſubinde in ſub- rium S: Jů.
3 ſidium Trinitekis

332 COuaput II.

ſola ratio- ſidium principiis rationis derivatum fuit, fo=
xe eviden- Ts ratione duce demonſtrfari evidenter non
ter de- poteſt. Ilta teſta ur ipſe Chriſtus Matth. 1II.
mo A A V. 27. Memo novit Filium, miſi Pater, neque
Putrem quis noviß, miſi Eilius, & cui voluerit
FEilius reuelare. Et c. 16. poſtquam S. Petrus
Chriſtum Filium Dei profeſſus eſt, reſpondit
Chriſtus: Caro & ſanguit non revelavit tibi,
ſed Pater meus, qui in oœlis eſt. Szcundo Idem
docent Patres, S. Hilarius l. 3. de Trin. ait:
Haæc Phiiloſophia non ſapit. S. Auguſtinus I.
I15. de Trin. c. 6. Quc vivacitas rationis, quc
acier ezogitationie oſtendent, quomodo ſit Trini-
tas? Tertio Ratio eſt: omnis demonſtratio
vel eſt a priori per cauſas, vel a poſteriori
per effectus: Sed Trinitatis exiſtentia nequit
probari a priori, quia ſui cauſam non habet:
neque a poſteriori, quia creaturæ non depen-
dent a Deo quatenus Trinus, ſed quatenus
omnipotens eſt, quæ omnipotentia ſigaum

diſtinctionis inter Perſonas non infert, Ergo

ratione humana evidenter demonſtrari ne-

quit᷑.
Regfutan- Schol, I. Raymundus Lullus & plures alii Trinita-
tur ad- tem ex folis rationis principiis derivare conati

verſarii. ſunt. Verum hanc ſententiam P. Gonet erroris
nota inurit. Kekermannus I. I. ſyſt. Theol. c. 3.
Trinitatem ex perfeétifſimo intellectu & volun-
tate deduéturus ita ratiocinatur. Deus ut perfe-
&tiſſimus intellectus ab æterno ſeipſum intelligit:
& perfectifſima voluntate ſeipſum ab æterno
amat: Ergo in intellectu Dei eſt imago ab æterno
genita, quæ eſt Filius Dei: & impetu voluntatis
procedit perfectiſſimus amor, qui eſt Spiritus S.
adeoque habentur tres Perſonæ, & una numero
. PDiſvina eflentia, quia plures Deos recta tatig⸗ non
admit-

Alnit
m
uE
ſbi fe

Ririt

is Per

tus .
dine:
nOd
rium!
thali
efe po
ENte
elle det
Denden
10 den
fültem
cietzfe
Peron

mnie

Mira
G
debrit
Non p
lerh

lenti
ro⸗
Nolte⸗
Mines i
Uinsd
Mocne⸗
hon
erkih
Me n
nGn
DonN
odne
vini
0 4

it,
et in
h r
, N

Ntrd

Doon
elpont
v ii

Nn
fin. At

Kions 1
Ir, gu
Tin
holat
oſein
n ned
ubet.

n Leyenr .

uaten
ſoaun
, Un
Pal

Urlit⸗

jate .

et en

ltedt1

E r.
ue
dig:
3 Gen
ihtlin
olut
gin
4 pomet
ntio N
adone

De Deo Trino. 333

admittit. Verum juxta hoc argumentum plures,
quam Tres Divinitatis Perſonæ eſſent ſtatuendæ,
nam Filius etiam ſeipſum cognoſcendo, ſuj iterum
ſibi formaret imaginem, quæ eſſet Filius Filii: &
Spiritus S. ſeipſum amando aliam rurſus Divinita-
tis Perſonam produceret, cum & Filius & Spiri-
tus S. fit verus Deus. Alii a ſumma Dei beatitu-
dine ad Perſonarum Trinitatem concludunt hoc
modo: Ad perfectam beatitudinem ſocietas plu-
rium requiritur: Sed in Deo utpote ageute ſpiri-
tuali nonniſi per Intellectam & voluntatem plures
eſſe poſſunt, adeoque duæ Perſonæ procedentes,
& Pater, a quo procedant, Ergo Trinitas in Deo
eſſe debet. Sed cum Deus ſit ens infinitum, inde-
pendens & æternum, & ſolus fibi ſufficientifſimus
ad beatitudinem ſuam nulla ſocietate indiget, &
ſaltem numerus ternarius Perſonarum non ex ſo-
cietate elicitur. Nicolaus Smiterus pluralitatem
Perſonarum in Deo hoc modo probare conatur:
omni exiſtenti competit aliqua produéctio, activa,
paſſiva vel utraque: Ergo etiam Deo: & quia
activa eſt perfectiſſima Deo ab æterno competere
debuit, quæ cum ad mundum, qui æternus eſſe
non poteſt, terminari non potuerit, maxime cum
heæc productio non fit omnium perfectiſſima talis
efſe debet, ut ſit eadem producentis & produécti
eſſentia. Porro Trinitatem ita oſtendit: In Deo

eſt productio perfectiſſima: Ergo in eo datur

producere & produci ſimul. Sed hæc eſt S. S. Tri-
nitas in qua Pater eſt producens fimpliciter, Spi-
ritus S. productus fimpliciter, Filius productus &
producens ſimul. Ad quartum autem extendi
non poteſt, cum produétio perfectiſſima ulterius
extendi non poſſit. Sed hæc probatio eſt preca-
ria: nam ubi eſt produéctio, producens & pro-
ductum realiter inter ſe diſtincta adeſſe debent,
non vero requiritur, ut tertium, quod ſimul ſit
roducens & produétum adſit, & ſic duæ tantum
ivinitatis Perſonæ eſſent. Deinde ſi Deo produ-
Gio activa neceſſario competit, non apbaret; cur
Piri-⸗

33⁴

Caput I. De Peo Trino.

Spiritui S. Qui etiam verus Deus eſt, productio
ativa non competat, & ſic plures, quam tres
Perſorzæ forent. Alii Trinitatem ex fœcunditate
naturzæ Divinæ demonſtrare volunt. Sed Natura
Divina etiam competit Spiritui S. qui tamen aliam
Perſonam non producit. Denique S. S. Trinitatem
aliqui ideo ex ratione humana demonſtrari poſſe
ſentiunt, quia in ſcriptis gentilium queedam illius
Veſtigia ſe inveniſſie credunt. Demus autem in ſcri-
ptis Philoſophorum gentilium, ejusmodi loca, quæ
Trinitatem ſapiunt, deprehendi, de quo multi dubi-
tant, non ſequitur, quod ex ratione hauſerint, quin
potius ex traditione & converſatione cum Judæis
illa edocti fuerint. Nihilominus quibusdam ſimili-
tudinibus Myſterium S. S. Trinitatis a Patribus illu-
ſtratur, uti exemplo animæ, cujus eſſe, velle & nolle
diſtinguuntur, cum tamen una ſit animæ ſubſtantia:
exemplo fontis, fluvii & potionis ex una aqua: ſo=
lis & radii, caloris & ſplendoris: trium lucernarum
idem cubiculum illuminantium. Verum quantum
hæc exempla diſtent a diſtinétione reali Divinarum
Perſonarum in unitate ejusdem eſſentiæz nemo non
intelligit. Trinitas ergo eſt ſupra, ſed non contra
rationem, quia veritatibus rationis abſolute neceſſa-
riis non repugnat. Canon certe ille Logicus: Quæ-
cumque ſunt eadem uni tertio, ſunt eadem inter ſe,
pro univerſali axiomate etiam in Divinis tenente a
multis Philoſophis non admittitur, ab aliis vero ſo-
lum intelligitur de tertio communicabili, quo modo
Pater & Filius & Spiritus S. funt idem in natura Di-
vina illis oommuni & eadem. Eſt igitur Trinitas in

Deo Myſterium, non tamen ideo neganda, quia ra-

tionem tranſcendit, cum multa etiam in rerum na-
tura nobis exempla occurrant, quarum exiſtentiam
ex ſenſuum teſtimonio novimus, modum earum
ignoramus Credamus ergo, & devotiſſimo cordis
affeéctu S. S. Trinitai cum Eccleſia canamus: Gloria
Patri, & Filio & Spiritui S. ſicut erat in principio,
& nunc, & ſemper, & in ſæcula ſæculoraum, Amen.

CAPUT

der
(ie
MMLu 3.
VocaAnde
Cleatur

les ſiil

hs

n Krj

Gul v
0e
Mture
kett
Non 1
O
Qure
Clitge
atu
lie⸗
gatos
uie⸗
inibt
mo,
gelus
ll. 3
1. 1.

4 en

onci errer S0 WE, EE
Tiihhnen tn⸗ D
ANGELIS.
S. 174.

biolutis, quæ ſpectant ad Proceſſiones in
Deo ad intra Divinarum Perſonarum,
dicendum eſt de proceſſionibus creatu-
rarum a Deo, quæ transeuntes, & ad extra
ſeed vocantur. Cumque Fidei nofſtræ ſymbolum

GNas creaturas in duas claſſes diſtribuat, inviſibi-
40 Ua. 1: . . . . .
unn les ſcilicet & viſibiles, ſeu ſpirituales & cor-

nltn porales, pure ſpirituales, quos Angelos Sa-
Dbinmm cra Scriptura vocat, hic contemplabimur.

o . ⸗
üen Schol. Vox Angelus derivatur a verbo Græco a²⅞=

Ste,
mag viXxa nuntio, mitto, & eſt nomen officii, non Pgmon
ene . naturæ, ac Nuntium, Miffum vel Legatum figni- geli.
in ficat. Hebræi etiam proprium nomen Angeli
lende non habent, ſed Angelos vocant communiter
elenb — 3212 a radice Ethiopica 8H legavit.
icnu Quare vox Angelus fignificat. I. Legatum quem-
innm⸗ cunque vulgarem: ſic Gen. 32. V. 4. 7. Jacob di-
r iint citur — 2 legatos miſiſſe ad Eſau- Et
nch, iut Luc 7. v. 18 - 24. S. Joannes Baptiſta «νuͤιιας le-
HGH gatos miſit ad Chriſtum diſcipulos ſuos. 2. Si-
erltenin gnificat legatum Dei, ad voluntatem Divinam ho-
Odon n minibus nuntiandam miſſum, licet ſit merus ho-
Giroen, mo. Sic Sacerdos & Doctor Eccleſiæ dicitur An- .
,gelus Mal. 2. v. 7. 3. Significat ipſum Filum Dei
1 Gnehe Mal. 3. v. 1. Angelus Teſtamenti. Et Apoc. 10.
Cum,A v. I. qui locus a multis de Chriſto intelligitur.

4. Significat Spiritum finitum ab anima hominis
All diver-

Angelus
duid.

Dantur
Angeli.

386 Cavut II.

diverſum, quo modo Angelum hic contempla-
mur: qui proinde ita definiri poteſt.

§. 175.
Angelus eſt ſubſtantia ſpiritualis comple-
ta regendo vel informando corpori non de-

ſtinata.
F. 176.

Dantur Angeli. Ita docet S. Scriptura
Pſ. 103. v. 4. facit Angelor ſuos iritut,
Nr. Hic vox H non poteſt ventum ſigni-
ficare, nam S. Paulus hec verba repetens
& vertens dicit angelos oενναααανιιι „οαπια
adminiſtratorios ſpiritus, in miniſterium miſſos
propter eos, qui hœreditatem capiunt ſalutis,
quod de vento dici nequit: Ergo Angeli ſunt
ſubſtantia ſpiritualis, & quidem finita &
creata, quia ſolus Deus infinitus eſſe poteſt.
(H. 58.) Deinde per Angelos non poteſt in-
telligi ipſe Filius Dei, tum quia multorum
Angelorum fit mentio, Filius autem Dei
unicus eſt, tanquam verus Deus, (H. 145.)
tum quia Angeli ad laudandum Deum exci-
tantur Pſ. 143. v. 2. quod de Filio dici non
poteſt, utpote qui Hebr. I. v. 6. potius ab

Angelis laudandus eſſe dicitur. Nec poteſt

intelligi homo vel anima hominis, quia ho-
mines ut diſtincti ab Angelis ad laudem Dei
invitantur Pſ. 148. V. II. 12. 13. Ergo per
Angelos in citato loco ſpiritus a Deo diverſi
adeoque finiti & creati, & ab anima hominis
diſtinéti intelliguntur: Ergo Angeli dantur
(H. 175.). Alibi etiam paſſim in S. Scri-
ptura

DtuaAn
Matth I
Uur Gefin
Ir de ſun
camgue
Go

m. Ge⸗

Cl. Dien
10 ½. zit,

Klol Se
A 22
mil ey,
Cocen
smden
ter a⸗
miſton
Dlires
Alntaten
nentis
Ommne ho
Mnime h
lum ad
Penera er

prl,
Ne Moe

eo bur

Lorkertum

int in
bilin, 1
tuipn
Nz.

Ang 1

De Angelir. 337

nenm. ptura Angelorum mentio occurrit, præſertim
Matth. I8. v. 10. c. 25. V. 31. Gc. Recte igi-
tur definivit Concilium Lateranenſe c. firmi⸗
ter de ſum. Frin. quod Deus ab initio temporir
Io utramque ereaturam condiderit, ſcilicet ſpiritua-
e lem s corpoream hoc eſt Angelicam & munda-⸗
nam. Secundo Arcedunt Patres. Auctor de
col. Hier. c. 14. S. Auguſtinns, qui in Pſ.
10 6. ait: Angelos novimus ex fide.

. .
tgn Schol. Sadducæi exiſtentiam Angelorum negarunt An ratio-
Giiin Act. 23 V 8& Exiſtentiam Angelorum ratione na- ne natu-
n ſon turali evidenter demonſtrari non poſſe communi- rali An-
eheten ter docent Theologi nihilominus tamen nonnul- gelorum
lis rationibus ſatis probabilibus ſuaderi poteſt, in- zifientia
Nod ter quas hæc præferenda videtur: Non eſt con- demon-
in MI. tradiétorium exiſtere Spiritus anima hominis no- ſtreture
. piliores ſeu Angelos, quorum vis mentis quoad
hellun claritatem & diſtinctionem repræſentationum vim
ſtia 6 mentis humanæ ſuperet, ergo quia Deus vult
, Ne omne bonum (S. 81.) ſicuti voluit exiſtentiam
leſ animæz humanæ, ita etiam exiſtentiam Angelo-
oci rum ad manifeſtandam ſuam gloriam per omnis
minn genera entium voluit. EN
Aten
d 5. 177.
eund e⸗ . 3
bdin Angeli a Deo in tempore creati ſunt. Angeli a

iun Sic Apoſtolus Angelorum creationem tribuit Deo creati
eet Deo Patri Hebr. 1. v. 7. uti legenti totum Q unt.
Nn contextum apparet. Et Col. I. v. 16. dicun-
tur per Filium Dei omnia creata eſſe, quæ
e N ſunt in cælis & ſuper terram viſibilia & invi-
he iſel fibilia, ſive Throni, ſve Dominationes, ſive
lonni Frncipatur, ve poteſtates: Qui ſunt Angeli.
auu Et Pfſ. 32. v. 6. Spiritu oris Dei omnis virtus
6 n HMU ſeu
un Schram Inflit. Theol. Tom. I.

aane
ngeli
ereati

ſut.

338 CLCoput III.

ſeu exercitus coelorum factus eſſe dicitur, ſub
quo coœlorum exercitu Angelos etiam com-
prehendi patet ex I. Reg. 22. V. 19. & Luc. 2.
v. 13. Ergo Angeli a Deo & S. S. Trinitate
creati ſunt. Ratio eſt: Ens a ſe nonniſi uni⸗
cum eſt, fcilicet ipſe Deus: (F. 58.) Ergo
Angeli, qui exiſtunt, (H. 176.) tanquam
entia finita, (F. 175.) non poſſunt eſſe en-
tia a ſe, & conſequenter ſunt producti ex ni=
hilo, quia ſunt Spiritus (H. 175.) adeoque
entia ſimplicia, quæ nonniſi ex nihilo oriri
poſſunt; Ergo a Deo ſunt creati, nam creatio
eſt actio ſoli Deo propria (H. 144.) Atque ex
hoc fluit Angelos in tempore creatos eſſe,
quia creatio ab æterno juxta principia Philo-
ſophica eſſe nequit. 2

Schol. T. De origine malorum Angelorum multa
fabulantur Hebræi, quæ per otium apud D. Cal-
metum Diſſ. in bonos, malosque Angelos legi
oſfunt. Circa tempus creationis Angelorum
Philo & Eucherius in r. Gen. putant, Angelos
creatos eſſe poſt mundum viſibilem conditum:
Prudentius in Apetheoſi rem dubiam relinquit:
Et S. Auguſtinus aliquando perplexe de hac quæ-
ſtione loquitur. Plerique Patres Græci, Origenes,
S. Baſilius, S. Gregorius Naz. S. Chryſoſtomus,
S. Damaſcenus. Et ex Latinis S. Hilarius, S. Am-
broſius, S. Hieronymus, S. Iſidorus & Caſſianus
Angelos ante conditum mundum corporeum mul-
to, vel ſaltem aliquo tempore creatos eſſe docent.
Verior ſententia tenet, Angelos ſimul cum mun-
do viſibili creatos eſſe: Nam Gen. I. dicitur: In
principio, id eſt, antequam quid aliud creatum
fuerit, creavit Deus cœlum &y terram. Et Exod.
20. V. II. Sex diebus fecit Dominus cælum & ter-

gam, & mare, & omnia, quæ in eis ſunt. Ergoe

& Angelos, qui aliqus hujus molis parte conti-
nen-

ventu
ämal
idiſſe
Gdem
nondr
& Ex

terumm
tantun
tunm rn
tefunenn
Nolat,
ſn ir
neile,
cnätor
Gol 2.
lodi
60 d
Cleti
Coe
ti
Vantur 4
MMlo i

Roge
Colonfg
Ung
nniſten
aturh
r erir
iplei,
Cokpote
Pintus
recn

4.

kur,id
lm ar⸗
(le⸗
Olui⸗

8)

tangenn
t ele
Uctiet
aden
nilo o
mn cteal
Atque e
gin M⸗

crun un
l .
gels
Acn
1 coninu
delrg

e,C

ftine
ins,
Cd
M⸗
olen
Meel⸗

ele
llan i
Geit:

De Angelis. 339

nentur. Unde ait Concilium Lateranenſe, Deum
ſimul ab initio temporis utramque de nihilo con-
didiſſe creaturam, Angelicam & mundanam, &
idem docet S. Epiphanius hær. 65. Hoc tamen
nondum eſt de fide, quia locus citatus Geneſis
& Exodi poffant accipi de principio durationis
rerum corporalium, quarum narrationem Moyſes
tantum inſtituit, unde etiam creationis Angelo-
rum mentionem non fecit In Concilio vero La-
teranenſi: Ly initio temporis primario ſolum de-
notat, Angelos non efſe æternos Et particula
ſimul innuit, Deum utramque creaturam pariter
creaſſe, contra eos, qui negabant, Deum efſe
conditorem ſingularum creaturarum.

Schol. 2. Angeli primo die creati eſſe videntur, quia Quo die.
Jobi 38. v. 47: dicuntur laudaſſe Deum, quan-
do ab illo die quarto ſydera creata ſunt. Item
creati ſunt in cœlo Empyreo ſede Beatorum, ex
quo Satan cecidiſſe dicitur Luc. 10. & Apoc. 12.
Quod tamen iterum non eſſe de fide, notat
P. Berti, quia loca S. Scripturæ citata adhuc ſal-
vantur, ſi dicatur Angelos poſt ſuam creationem
modo in coœlo eſſe collocatos.

Angeli ſunt ſubſtantiæ ſpirituales & omnis Angeli

corporis expertes. Hoc innuit S. Scriptura Lant Spi⸗
Pf. 103. Et ad Hebr. 1. v. 14. Omner ſunt ad- itus.

miniſtratorii Spiritur. Et de malis Angelis di-

citur Matth. 12. v. 43. Cum immundus Spiri-
tus exierit ab homine. Ubi Angeli appellantur
ſimpliciter Spiritus, cum tamen ſubſtantia

corpore & Spiritu conſtans, non ſimpliciter
ſpiritus, ſed habens ſpiritum appelletur.

Accedunt Secundo Concilia. Synodus VII.

Act. 4. ait: Veneramur imagines Sanctorum &

incorporeorum selor unt Concilium Latera-
2 nen=

340⁰ Caput III.

nenſe citatum Angelicam creaturam ſpiritua⸗
lem ab illa, quæ corpore & anima conſtat,
aperte diſtinguit. Patres etiam S. Ignatlus
ep. ad Trall. S. Baſilius de Spirit. S. c. 1.
S. Ambrofſius in Pſ. S. Gregorius M. 1. 4.
mor. 19. Angelos incorporeos eſſe docent.

Solvuntur Schol. Origenes, Tertullianus, Clemens Alexandri-

objeRio-
nes.

nus, Methodius, Caſſianus, Gennadius: & ex
Proteſtantibus D. Schubert docent, Angelos æthe-

reis & elementaribus corporibus, noſtris longe

ſubtilioribus præditos eſſe. Sed licet non ſit de
fide Angelos eſſe incorporeos, uti ipſe S. Thomas
I. de malo, quæſt de dæm. a. v. & Salmanticen-
ſes docent, quia S. Scriptura forte eos per Sy-
necdochen, ſumendo partem pro toto, Spiritus
vocat, & Concilium Lateranenſe non definivit,
ſpirituali nullo etiam tenuiſſimo corpore eſſe cir-
cumſcripta: certum tamen eſſe videtur, temera-
rium eſſe, aſſerere, Angelos habere ejusmodi
corpora. Non obſtat I. quod in Synodo VII.
Act. 5. dicatur, Angelos pingendos eſſe, quia
corporei ſunt: Reſp. Hæc ratio allata fuerat
aàa Joanne Theſſalonicenſi, quam Synodus non ap-
probavit, imo expreſſe dixit, Angelos eſſe in-
corporeos, & ſolum ſtatuit, Angelos pingendos
eſſe. II. Manducatio & bibitio Angelorum, cu-
jus ſubinde in S. Scriptura fit mentio, fuit ſolum
ſecundum ſpeciem externam in aſſumptis ex ne-
ſcio qua materia ab iis corporibus. III Deus An-

gelis malis horrorem quendam indidit, quo non-

nullas res materiales ut naturæ ſuæ contrarias re-
fugiant v. g. fumum jecoris piſcis cujusdam
Tob. 6. v. 8. quod illis ſe tanquam ſubſtantias ſu-
periores in pœnam peccati fubjectos cognoſcant.
Delectantur etiam quibusdam odoribus ob cultum
ſibi a perditis hominibus per illos exhibitum.
IV. Angeli non egent corporibus, ut alia cor-
pora moveant, vel mandata Divina ad homines

defe-

Sekerant
ſne cor
ntedit.

Ange
Cin pe
Gepp
Vika Aem
ob &
Iu: Veg

UUIIturl.

8ſ imme
Tlent. D
Ilos AI
ombium
Anſot
Sl
1, i
eet.
1,G

Uneler

60 aunit

tals.

ł Nn don
honſtuen
Dhinan
häſt:
Hlam Dej
Eul e
ler ſo
te rat
eX p
dtt

De Angelis. 341

t deferant, uti vult D. Schubert, utrumque enim

ttt ſine corpore præſtare poſſunt, uti ex dicendis
nti patebit.
t dol .
1579.
eNl J. 179. MM
Cocet Angeli ſunt incorruptibiles, immortales Angel

& in perpetuum extituri. Ita Frimo docet Junt in-
Aem S. Scriptura Luc. 10. ubi nobis promittitur corrupi-
: A vita zæterna cum Angelis. Et Matth. 25. dia- it.
s polo & Angelis ejus afſignatur ignis æter-
lii ul nus: Ergo ſunt immortales & in æternum
Tllom extituri. Secundo Patres aſſerunt, Angelos
munden eſſe immortales. S. Athanaſius J. de com.
Nedy Elent. Divinit. S. Baſilius in Pſ. 44. S. Cy-
„JNi rillus Alex. Il. 8. theſauri idemque eſt ſenſus
den=, omnium fidelium, quem Sophronius Patriar-

cha Jeroſolymitanus expreſſit in epiſtola le-
enl cta in Synodo VI. Act. 1I., ubi tam Ange-
los, quam animas hominum immortales eſſe

, docet. TYertio Ratio eſt: Angelus eft Spiri-
Nnin tus, (O. 178.) adeoque ens ſimplex: ſed Ens

disne, ſimplex utpote partibus carens juxta princi-
Coe pia phyſica interire nequit, ſed tantum a
E Deo annihilari poteſt: Ergo Angelus eſt im-

cl⸗
Gi mortalis. Sed nec a Deo annihilabitur:
wtar Nam bonus Angelus Deum laudare ejusque
UDH bonſtatem manifeſtare, malus vero Juſtitiam
,e Divinam oſtendere poteſt, Ergo cum gloria

me Dei fit æterna oportet, ut Angeli ad glo-

e, riam Dei creati, in æternum perdurent.
furkno
5 annhen Schol. Vasquez putat, Angelos non ex natura ſua, Ex natu-
s hl ſed ex ſolo Dei beneſicio eſſe immortales. Verum ra ſua.
6 aiin⸗ allatæ rationes probant, eos etiam eſſe immorta-
tin les ex principiis ſuis intrinſecis, licet non ſint
An, immortales abſolute ratione potentiæ Dei extra-
E . V ordi⸗

342 Caput III.

ordinariæ, qua Deus agit præter exigentiam cau-
ſarum naturalium. Sicuti enim Deus Angelos li-
bere produxit, ita produétos libere conſervat,
ita ut poſſit non conſervare, qua conſervatione
cefſante in nihilum abirent.

G. 180.
Angeli Angeli ſunt Spiritus (F. 178.) ſed Spiri-
intellelte tus eſt ens intellectu & libera voluntate præ-
& volun- ditum: (F. 47. Schol.) hoc eſt facultate poſ-
zate gau- ſibilia ſibi diſtincte repræſentandi, & pro ar-
. pitrio ſuo appetendi & averſandi pollens:
Ergo Angeli intellectu & voluntate ſunt præ-
diti. Et quia ex repræſentationibus diſtin-
Gtis, quæ ad intellectum ſpectant, oritur
conſcientia fui, Angeli etiam funt ſibi con-
ſcii.
F. 181.

Quid co. Angeli cognoſcunt Deum Jac, 2. V. 19.
Snoſcant. Matth. 18. v. 10. Unus alterum, utpote inter
ſe colloquentes. Iſ. 6. v. 3. Homines & eyven-
tus mundanos Job. I. v. 7. Luc. 15. V. 10.
Alias res creatas v. g. lapides &c. Matth. 4.
v. 3. & ſeq. Futura neceſſaria in ſuis cauſis.

Quomodo Schol. Angeli abſtractivam Dei cognitionem habent
cogno⸗=⸗ ex clara rerum naturalium notitia, & quidem
ſcant. longe perfectiorem, quam homines, tum quia
intellectus Angelicus quoad vim intelligendi eſt
perfectior, tum quia plures & nobiliores creatu-
ras cognoſcunt. Deinde Angeli ſeipſos cogno-
ſcunt ſine ulla Idea, quia cum objectum per ſe eſt
intelligibile & unitum, facultati intelleétivæ ſu-
perflua eſt illius idea; Angelus vero eſt intelligi-
bilis, & aliunde ſibi intime præſens. Unde multi
etiam docent, Angelos non indigere ideis ad co-
ggni⸗

gliton
un i
Chettu
ſendos
antes
6 ingt
non fu
ſentes.
& d9
Tuim inn
rochei
nirit
Ulle ſi
net eid
Ignidem
Nntes

Ang
Lonltat
o
M I.
l Ung
E⸗
gelss
Uon c
ſeioni
lun D.
Ulnun
Suſiiuns
ina onn
Puttt
Ool r,
od
IIn
lns

De Angelis. 343

bemen⸗ gnitionem aliorum Angelorum & ferum fſpiritua=
elosl. lium fibi immediate præſentium, quia hoc modo
ent, objectum eſt illis proportionatum. Ad cogno-
lamtin ſcendos vero Angelos & res ſpirituales a ſe di-

ſtantes; item ad cognoſcendas alias res corporeas
& fingulares Angeli indigent ideis, quia fine ideis
non funt intelleétui eorum proportionatæ & præs-
ſentes. Ideæ autem hæ probabiliter ſunt innatæ,
ec d & ab Anctore Deo ab initio intellectui Angelo-
tate N rum infuſæ, cum illæ neque a rebus materialibus
produci pollint, quæ non pofſunt phyſice agere

tte N. in Spiritus: nec poſſint tanquam proprietates ema-=
pton nare a fubſtantia Angelica, quæ ſic non ſemper
hollen foret eadem, fi res materiales a Deo mutaxentur,
Int pre ſiquidem etiam proprietates ejus five ideæ ema-
s nantes mutari deberent. Porro ex his luit
Angeli ſunt hominibus perfectiores. Ita Angsli
conſtat ex S. Scriptura Pſ. 8. Minuiſti eum ſuni hotmi-
„4 Paulo minus ab Angelis. Unde Apoſtolus ues her
poteim Hebr. I. v. 4. & ſeg. concludit „ Chriſtum
ger⸗ eſſe Angelis præſtantiorem, quia verus Deus
45 „eſt, & ideo verum Deum efſe, quia eſt An-

tdr gelis præſtantior, quod argumentum ſane
i⸗ non concluderet, ſi homines Angelos per-
fectionibus fuperarent. Et c. 2. V. 7. ait, Fi=
wenhe lium Dei infra Angelos ſe dejleciſſe, cum

eli⸗ humanam naturam aſlumpfit. Hinc S. Au-
end guſtinus l. 11. de Civ. C. §. ait: Angéſica nMa.
egm. tura omnia cœtera, quc Deus condidit, natur
uee dignitate procedit.
nſ Schol. I. Dignitati Angelieæ naturs non obſtat I. Soluuntiey
te eli⸗ quod dicantur adminiſtratorii Spiritus in miniſte⸗ obje kig⸗
enn rium miſſi, propter eos, qui hereditatem capiunt nes.
lit 3 falutis. NReſp. His verbis non dicitur, qnod ho-
lon 8 L 4 minie

Angeli
mualta
ignorant.

344 Caput III.

minibus ſerviant, unde potius pro Spiritibus Deo,

a quo mittuntur, ſervientibus habendi ſunt, quod
eorum præ hominibus præſtantiam non deſt nit.
II. Non obſtat, quod homines cuſtodire dican-

tur: Cuſtodia enim hominum etiam Deo tribui-
tur, fine diminutione infinitæ ſuæ perfectionis.

Pſ. 120. v. §. Nec III. dici poteſt, Apoſtolum in

citato loco Hebr. I. v. 5. loqui de Angelis in ſta-

tu gloriæ conſtitutis; nam quia Apoſtolus v. 7.
verba Pf. ro3 de creatione Angeli agentia addu-
cit, patet, Angelos ex conditione creationis ſuæ
eſſe heminibus piæſtantiotes, & ideo ſubinde

Pſ. 96. v. 7. Coll. Hebr. I. v. 6 dii vocantur.
Schol. 2. Angeli excellunt ſupra hominem 1I. in ſub-

ſtantia, quia Spiritus eſt melior corpore. 2. In
potentia exequendi. 3. In vi intelligendi, nam
intelleétus Angelicus ſuperat humanum, tum
activitate, ſiquidem intellectus Angelicus ſemper

eſt in actu, cum non fit ſenſibus & materiæ alli-
gatus, non attendit tamen ſemper ad omnia, ſed

tranſit ab uno actu ad alium tum capacitate plu-
ra objeéta cognoſcendi: tum ratione cognoſcen-
di, nam rerum naturalium naturas cognoſcit ſine
diſcurſu, ſed cognoſeit concluſiones in principiis,
cauſas in effeétibus, & effectus in caufis: non

tamen repugnat, quin Angeli aliquando diſcur-

tant, & ex quibusdam ſignis colligant, quæ fibi
ſunt occulta.

Licet autem intellectus Angelieus huma-

num multis modis antecedat, non tamen
eſt omniſcius, ſed limitatus, & Angeli mul-
ta ignorant. Et 1. quidem non cognoſcunt
certo futura contingentia libera: utpote quæ
ſcientia ſoli Deo propria eſt Iſ. 41. Annuntia-
te, quæ ventura ſfunt in Jakurum, & ſciemus,

IJuia Mii eſtit vor. Et Ratio eſt, quia illa non

polſ-

unt
ſs pr
Unnnlib

bin don
I futun

2 Ar
Cgitario
eliczs e
Notitin it
tur , Re
ur aurn
Uifation
1otäine
Nxionen
lunis, ſe

An
int cog
1, ſiye
Di ſur,
lin et,
n Wii
ngi
un l⸗

rt⸗

uUlter

iones:
Ir epin
Vchnt,

eel con

ciſi
Wad
n nun

ubeo,
t,nl
1EKen.
No .
fechns
Cſtolnin
els ind⸗
olns d
ntia A
tioniste
0 fubi
ntur.

1 in fu⸗
e. 2. 1
endi, I
WIN, 1
ens ſaf
gtelik A.
Unnii,
etnte
ognoſeel
Nnolekr

De Angelis. 345

poſſunt cognoſcere in ſeipſis, cum non ſint
ipſis præſentia: nec in ſuis cauſis, quæ ad
utrumlibet funt indifferentes, & ideo effe-
ttum non magis exhibent futurum, quam
non futurum.

2. Angeli naturaliter ſecreta cordium, &
cogitationes occultas ſive humanas ſive An-
gelicas cognoſcere non poſſunt. Nam hæc
notitia iterum ſoli Deo a S. Scripfura tribui-
tur I. Reg. 16. Homo videt ea quæ parent,
Deus autem cor intuetur. Cujus ratio eſt quia
cogitationes ſecretæ neceſſario non ſpectant
ad ordinem univerſi, cum non habeant con-
nexionem & dependentiam a cauſis neceſ-
ſariis, ſed a cauſa libera ſeu voluntate.

3. Angeli propriis naturæ viribus non poſ-
ſunt cognoſcere myſteria gratiæ, ſive futu-
ra, ſive facta ſint: Nam I. Cor. 2. Quc
Dei ſunt, nemo cognovit, niſi Spiritus Dei.
Ratio eſt, tum quia myſteria gratiæ utpote
ordinis ſupernaturalis non ſunt proportiona-
ta activitati naturali intellectus Angelici:

tum quia illa ex ſola voluntate Dei pendent,

quam Angelus ſine revelatione non novit.

Schok Durandus putavit, Angelos cognoſcere na-
turaliter ſecretas hominum & Angelorum cogita-
tiones: ſed hæc ſententia eſt hæreſi proxima,
quæ enim occulta cordium ſubinde dæmones re-
velant, ex ſignis externis colligunt, ficuti etiam
prædictiones ſuturorum contingentium liberorum
vel conjeéturaliter ſolum ominantur, vel ſi pre-
cul diſſita ſint, mox ut evenerunt, antequam ru-
mor ad alia loca perveniat, in alio loco velut fu-
tura nuntiant, vel per revelationem bonorum

V 5 Ange-

346 Caput᷑ III.

Angelorum a Deo edoctorum didicerunt; ple-

rumque etiam ſunt meræ conſecturæ, & ſæpe
falſa vaticinia.

H. 184.

Poſſunt s Angeli in cognitione creſcere poſſunt.
cognitione Nam Eph. 3. v. 10. dicitur: innoteſcat
creſcere. Pryincipatibut & Poteſtatibur in cœleſtihut ger
Eecleſiam multiformis Sapientia Dei. Ratio
eſt: omne ens intelligens, cujus intellecétus
eſt limitatus & non omniſcius, in ſua cogni-
tione poteſt creſcere, ſemper enim quædam
ignota, ad quorum cognitionem pervenire
poteſt, Hli ſuperſunt: Sed Angeli non ſunt
omniſcii (§. 185.) Ergo in cognitione cre⸗
. ſcere poſſunt

Quomodo Schol. 1. Angeli in cognitione creſcere poffunt,
sreſcant. I. Per experientiam, dum cognoſcunt res extra
ſe, cum quibus verſantur. (§. 181.) 2. Per di-
ſcurſum ex cognitis quibusdam ſignis ad cognitio-
nem incognitorum procedendo. (G. 182. Schol. 2.)
3. Per revelationem Divinam immediatam. 4. Per
mutuum inter ſe commerecium: uti ex dicendis

patebit.
Errare Schol. a. Cum Angeli non ſint omniſcii, (§. 183.)
voſſunt. hine non omnia ſibi diftinctiſſime repræſentant:

(S. 62.) adeoque multarum rerum repræſentatio-
nes confuſas tantum & obſcuras habent: & quia
ex his error oriri poteſt, (§. 6r. n. 5.). poſſibile
eſt ut errent: eum vero error non ſit necefſarium
notionum confuſarum confequens, error in An-
gelis non eſt necefſarius Quare Angeli ſive boni
ſive mali circa res, quæ naturaliter cognoſeunt,
quia perfeéto modo omnia penetrant: Item An-
geli boni circa res fupernaturales & liberas,
prout fubſunt Divinæ diſpoſitioni, non falluntur:
nam ante revelationem fibi factam non judicant,
. rem

len iti
inbns
Divi
Lron
Mnatur,

oßti

tte ſuæ
ittengere
Uicant,

Axel
0Kethtn
Iin, Pee
r ſine
Ange
tligenti

eln, G

(lectnal

Ur.9
trio
tn: 1
un eſtu
mm.
Un
Oitarnn
l l
tunnun
Dalen,
epente

olunt .

in Non
Pornn

nt 2)
eqhe

X

De Angelir. 347

nt; e rem ita eſſe abſolute, ſed ſolum ex ſignis proba-
bilibus cenſent, ita evenire poſſe, quia ſeiunt
per Divinam diſpoſitionem aliter fieri poſſe, &
ſic non falluutur. Angeli vero mali circa res ſu-
pernaturales, & liberas, prout ſubſunt Divinzæ
diſpoſitioni, plerumque falluntur, quia ex pravi-

n tate ſuæ voluntatis ad Divinam ſapientiam nolunt
iſntt attendere, & ſecundum conjeéturas abſolute ju-
ihf dicant.
G. 185.
elletd . .1
. Angeli libera voluntate gaudent. Nam Angel
z S. Scriptura docet, Angelos meruiſſe glo- libera veo=
leh riam, peccaſſe &c. uti ex decurſu patebit, uintat .
n in quæ ſine libertate ſtare non poſſunt. Ratio &udenta
e „ eſt: Angeli habent perfectam rationem & in-

telligentiam, (H. 180.) Ergo etiam liberta-
tem, quæ ſpectat ad perfectionem naturæ in-

ee nin tellectualis.
es . .
Nl. Schol. r. Angeli fſeipfos amant amore naturali ne- Amant e.

lcogiin ceſſario tum quoad ſpeciem, tum quoad exerci-
2, n tium: neceſſario enim ſeipſos cognoſcunt, &
tam. 67 non eſt ulla cauſa, cur ex cognitione ſui tanquam
es boni amor non oriatur; nonnulla tamen etiam
bona volunt libere v. g. ſcientiam rerum inco-
, gnitarum: Deum vero ut auctorem naturæ na-
i, G turali dilectione plus diligunt, quam ſeipſos, quia
“KZ tanquam pars univerſi plus diligunt totum, quam
Aekti, partem, ſiquidem toto pereunte etiam pars a toto
den i⸗ dependens perire deberet. Unde nec dæmones
5) S volunt ſe non eſſe abſolute, ſed tantum in quan-
iͦvelint tum non efſe ad liberationem a ſuo ſupplicio illis
an n bonum eſt: nec Deum odio habent ut bonum
glinn commune, ſed ſolum ut ſuum Judicem.
he, Schol. 2. Multi Theologi cum Philoſophis docent, Immobili-
ſen connaturale efſe Angelo, ita immobiliter adhære-ter objeſto
ſioon re objecto, quod ſemel deliberate amplexus eſt, adhtent
ni ſ ut ab ejus volitione non amplius recedat, quia

on ſan Ange-

Rabent.

348 Caput III.

Angelus deliberate apprehenfa penetrat, & no-

vas rationes mutandi voluntatem non invenit.
1
Schol. 3. Cum non omnes obſcuræ & eonfuſæ re-

ſentationes ab Angelis abfint. (S. 184. Sch. 2.)
& inelinatio ad bonum confuſe ut tale cognitum,
poſſit vocari appetitus ſenſitivus (F. 3 appe-
titus ſenſitivus etiam Angelis tribui poteſt Et
quia affectus ſunt vehemens appetitus ſenlſitivus,
vel vehemens averſatio ſenſitiva, (l c.) quorum
ille eum voluptate, hæc cnm tædio onjungitur,
Angelos affeétibus commovweri poflibile eſt, unde
Angelis deſiderium, 1. Petri I. v. 12. & gaudium
Luc. 15. v. 10. tribuitur.

H. 186.

Angeli in Angeli in corpora agere, eaque movere
corpora poſſunt. Hoc docet S. Scriptura: Matth. 8.

Agere

paſſunt.

v. 32. dæmones porcos in mare truſiſſe di-

cuntur. Jobi I. v. 7. Corpus Jobi Satan
ulceribus excruciabat. v. 12. Ejus bona igne
& vento deſtruebat. Act. 12. v. 2. Angelus
Dei Petrum e carcere eduéturus latus ejus,
ut a ſomno fuſcitaretur, percuſſiſſe dicitur,
giece zardaoe, quæ vox non ſolum ex ety-
molegia fna, cam ex radice inuſitata WV,
unde eioe malleus, deſcendat; ſed etiam
Luc. 22. V. 49. 50. Wum in gladio percutiemur,
ardons, corporalem percuſſionem figni-
ficat. Et Matth. 28. v. 2. Angelus bonus la-
pidem a ſepulchro Chriſti revolviſſe narratur.
Sed hoœc omnia ſine actione in corpus fieri
non potuerunt. Ergo Angeli in corpora
agere, eaque movere poſſunt.

Schol.

Ra De
Carum i
ert, 4
ſpo
cor
cor
8. Leri
ni
Der hor
VOlest
taten e
lenm.
It
Cun gete
itünrns
uI.,
ſcierde
nec de
in cop
oc e⸗

.
Ane
Mori,
leteri
(elius
. 10. &
(ui pale
ſentin l
Appelus
Kellate
1982.
d
u N
Me, (

De Angelir. 349

Schol. De modo poſſibilitatis operationum Angeli- OQuomod
t, n. carum in corpora Philoſophi diſputant. D. Schu- agant in.
inent bert, qui ſubtilia corpora Angelis affingit, facile corpora.
hoc quidem exponit, cum nemo dubitet, corpus

ekiktr in corpus agere poſſe. Verum hæc hypotheſis
1 Wr) & corpora Angelica, non ſtant cum teſtimoniis
8. Scripturz & Fraditionis. (§. 178.) D. Calmet
,Z1. Ne in diſſ. de ver. fiétisque prodigiis cenſet, Angelos
Poet 1 per hoc agere in corpora & illa movere, quod Deus
Llenmis, voluerit & ſtatuerit, ut ad eorum variam volun-
) n tatem variis quoque motionibus corpora agita-

rentur. Certe anima in corpus fibi unitum, dum
t, N vult, agit: ſed quomodo? hoc Philoſophi nec-
SS dum detexerunt, arcanum eſt, quod neé ſyſtema
influxus phyſici, nec ſyſtema cauſarum occaſio-
nalium, nec ſyſtema Harmoniæ præſtabilitæ ſuf-
ficienter explicat, uti Philoſophi obſervant. Unde
nec de modo poſſibilitatis operationis Angelicæ
in corpora multum ſolliciti ſimus; ſufficit nobis,

ve nort quod eam nobis S. Scriptura credendam proponat.
Purrd
trlcle r H. 187.
obl Ain

Angeli gaudent potentia, eaque humana Angel

hoci 4 majori. Hinc Pſ. 103. v. 20. vocantur fin-AIn botentia
een votentes virtute. Et Matth. 12. V. 29. X νο. Et aacagent.
unuct effectus ſtupendi illis tribuuntur 2. Reég. 24.*
ſeden v. 10. & Actor. 12. V. 7. II. 23. Ratio eſt:

e⸗ . . . 5 .
Qui pollet facultate, poſlibilia extra ſe exi-

n ſtentia reddendi, ille gaudet potentia: ſed
ſed Angelus, agendo in corpora, (H. 186) hac
tet facultate gaudet: Ergo etiam petentia. De-
ben ſ inde Angeli ſunt hominibus præſtantiores
ik Qnr82.). Ergo potentia humana majori gau-
ps Schol. Ex hoc ſequitur Angelos mirabilia efficere Mirabilia
, Clot poſſe, cum illa, quorum rationem non perſpici- eficere
mus, Angelis tamen ob perfectiorem intelleétum poſſunt.
. ſunt

Angeli

250 Caput III.

funt cognita, præſtare poſſint. Inter quæ fuit

eduétio Habacuc per aerem: & liberatio Petri e
carcere firmiſſime clauſo Act. 12. v. 6. &c.

JH. 188.

Angeli hominibus viſibiliter avparere poſ-

liomi nibus ſunt. S. Scriptura plena eſt apparitionibus

iſibiliter
aipparere
Poſfunt.

Angelorum. Gen. 18. v. 2. Abrahamo, &
V. 22. Lotho Angeli apparuerunt. David An-

gelum occiſorem 2. Reg. 24. v. 17. Zacha-

rias nativitatis S. Joannis Luc. I. v. II. Bea-

tiſſima Virgo Nativitatis Chriſti. Luc. r. v. 26.

Paſtores Chriſti nati. Luc. 2. v. 9. Mulieres
Reſurrectionis Chriſti Angelum nuntium vi-
debant. Idem docet S. Auguſtinus l. 10. de

civ. c. I3. cui præivit S. Cyprianus de Card.

Chriſti oper. &c. Ratio eſt: Angeli ſunt entia
intelligentia, & in corpora agere poſſunt,
(H. 186.) Ergo ex certa materia illis bene
nota corpus viſibile ſibi formare, & in eo ho-
minibus ſe conſpiciendos præebere poſſunt.

Quosmodo Schol. Angeli boni vifibiliter apparentes corpus ali-

apparere

nolint.

quo modo vere tale aflumunt, ex quacunque de-
mum materia confectum fit, neque enim hæc
corpora illuſoria & præſtigioſa eſſe poſſunt, ut-
pote quæ a pluribus viſa eſſe, & quidem ſenſibi-
liter, & non mere imaginarie àa S. Scriptura re-
feruntur. Non ſunt tamen hæc corpora humana

organizata, ſed corporis humani effigies, tan-

tum ſufficiens ad operationes ab angelo exercen-
das, quia plus illis non eſt neceffiarium. Item
angeli boni quando viſibiliter apparent juxta Bor-
donum de mirac. medit. 13. miraculoſe apparent,
uti etiam cenſet S. S. D. Benedictus XIV. de
beatif. l. 4. p. I. c. 32., quia ad talem apparitio-
nem, & operationem, quæ angelis non eſt na-
tura-

tutalss
kamen?
copori⸗
heli
Aceden
Uriondr
lo ſul
Unione
mntime
Prinepi
Oertin
ng wi
er lelel
lun üm
ine pine
Angelns
maniiee
Qur oon
ieſi
Mi
ktin de
ele Rnn
Veris 1
ur.

lieet
uult,
gau
dit OI
Gio Fero
Mopriom
eſture
urlie
uner⸗
e

De Angelis. 351
tet are ſt turalis ſpecialis Dei ordinatio requiritur: quod
eſt Pe : 380
eteto Nei tamen alii cum P. Suarez negant, quia effictio
6, corporis ad apparitionem ſufficiens non videtur

Angeli vires naturales a Deo aliqualiter adjutas
excedere. Interim tali corpori afſumpto non
uniuntur unione informativa, ita ut unum cum
Ppumnn illo ſuppoſitum, vel compofitum efficiant, ſed
unione affumptiva, qua affumpto corpori ſunt

e
hactiut intime præſentes, & ita illo utuntur, quaſi velut
Alume, principium intrinſecum in ille operarentur. Quare
Dayk Operationes Angelorum in afſumptis corporibus
7. O1A v. g. videre, loqui, edere &c. non ſunt vitales
I. II. R. ex defectu principii vitalis informativi, ſed ſo-
. 1. V8 lum ſimiles operationibus vitalibus in quantum
Uuletr ſine principio vitali intrinſeco fieri poſſunt. Hinc
aitl⸗ Angelus Tobiæ comes dicebat, videbar vobiscum
Cudul, enanducare Teb. 12. v. 19. Ex his objectiones
1S l ian, quæ contra apparitiones Angelorum fieri poſſunt,
dus Ne facile ſolvi poterunt: plura videri poſſunt in meis

Krten Inſtit. Theol. maſt. tom. 2. S. 487 Can chol, ubi
. etiam de viſione & apparitione imaginaria & in-

uin tellectuali tracstatur, & regulæ pro diſcernendis
e veris vel Divinis a falſis apparitionibus tradun-
Ainen⸗ tux.
eohu
NsAH 5 284.
rnei Licet autem magna potentia Angeli pol-. Won ſunt

een leant, non tamen ſunt omnipotentes, quod omnipo-

, ſoli Deo competit: (F. 109.) Unde 1I. non Ientes.
Ene poſſunt aliquid creare: Nam vis creandi ſup-
wnm ponit omnipotentiam. 2. Pariter cum produ-

,“ ctio verorum miraculorum ſit opus ioli Deo
ee proprium, (H. 1I12.) Angeli vera miracula
Auin. * præſtare non poſſunt. 3. Nec generare poſ-

, ſunt Luc. 20. v. 35. cum organis ad generan-
dum neceſſariis, utpote corpore deſtituti, ca-⸗
.

reant. (§. 178.) 6. t9,

Cuput II.

H. 190.
Ex uno in Angeli tamen ex uno loco in aliam ſe
alium lo- transferre poſſunt: Matth. 8. v. 3 1. G& inter-
cum dum loco cedere jubentur. Matth. 4. v. 10.
egr Item ſolida corpora penetrare poſſunt, ſicut
Poſiuunt. Angelus per foras carceris clauſas ad S. Pe-
trum venit. Act. 12. v. 6.

Mortuos chol. I. Hominem mortuum ad vitam revocare

Juſcitare eſſe verum miraculum omnes fatentur. V erum
non pof. cum noſtris temporibus Vampiriorum rumor in
ſunt. Hungaria increbuerit, qui dicuntur homines de-
Vampirii funéti, aliquando citius aliquando ſerins e ſuis
quid. ſepulchris ad vivos revertentes, iis viſibiliter ap-

parentes, januas cum impetu pulſantes, & ſan-
guinem vivis exſugentes, a quo malo vivi libe-
rari non poterant, niſi effoſſa Vampiriorum cor-
pora vel capite truncarent, vel transfigerent, vel
comburerent: unde fuboriri poſſet ſerupulus,
annon Angeli hos homines ad vitam revocent,
adeoque verum miraculum patrent. D. Calmet
hanc materiam pertractat, in opufſculo de appari-

rem explicandi refert. Suppofita veritate harum
apparitionum putant nonnulli, hos Vampirios
vere mortuos non fuiſſe, ſed vivos inhumatos,
qui deinde a ſuo ſomno extatico excitati modo
naturali e ſuis ſepulchris emergunt, & ad vivos
revertuntur, qui terrore nimio correpti impedito
ſanguinis fluxu enecantur Sed inconceptibile vi-
detur, quomodo in ſepulchris ſuis reſpirare &
vivere potuerint, fluiditas enim ſanguinis in eo-
rum corporibus reperta ex medicorum ſententia
in corporibus etiam mortuis eſt poſſibilis. Alii
Putant animas Vampiriorum ex permiſſione Dei
ad ſua corpora denno inhabitanda redire. Sed
. pruübatio hic iterum deficit. Recurrunt alii ad lu-
ſum phantaſiæ hominum immodico terrore corre-
Ptorum falſo ſibi perſuadentium ſe a ſpectro ter-

tionibus Spirituum edito, ubi varios modos hanc

keri,
exlugi
Hunge
nes il
Num d
Vel du
Currexe
bitum

bi gre
mnt, in
tan,1
Uuis ſe
Cuſd in

l 1.

reri,

fonetn
wiclente
Unde
dos ſoei
utrali
Uunlitet

udeen

ter ſepet
IIN P

De Angelit. 353

reri, & hine motu ſanguinis impedito illum ſib
exſugi. Sed cur non aliis phantaſticis niſi in

anm ⸗ . . . .. . .
III? Hungaria hæc acciderunt. Poteſt dici apparitio-
At. nes illas eſſe meram illuſionem diabolicam, vel
E oH dum dæmon, ejusmodi ſeétra hominibus obſicit,

vel dum eorum phantaſiam turbat, ut ea ſibi oc-

ſnt, la . Ol Rr r
, currere imaginentur, unde ob impeditam per ſu-

Aa!
ole bitum terrorem ſanguinis circulationem mortem
ſibi accerſunt. Hine Doétores Sorbonici declara-
mn eiee runt, monendos eſſe homines a Vampiriis infe-
i, ſen ſtatos;, ut ſpiritualibus mediis ab EKccleſia appro-=
n funl batis ſe præmuniant, & graviter prohibuit, ne=
omicst. quid in mortuorum corpora attentent.

WM Schol. 2. Angeli ſunt in loco formaliter per opera- Quomodls
iliter

tionem virtualiter transeuntem: in loco vero Bint ins
violento per paſſionem ex parte eorum ſe tenente. 1oco,

Wie Unde Angelus naturaliter non poteſt eſſe in duo-
Drum d bus locis virtuti ſuæ adæquatis, bene vero ſuper-
geret nn naturaliter per replicationem: poteſt tamen na-
Enuit, turaliter effe ſimul in duobus locis virtuti ſu=æ
n Kſleent inadæquatis, & plures in eodem loco materiali-
0,Cnne ter ſepétato eſſe poſſunt. Hæc criſi & otio Scho⸗
4 larum Philoſophicarum relinquamus.
mGOSN
itstehm 1 M
Vnfti H. 191.
r I. Ingens eſt Numerus Angelorum. Apoc. Mamerus
a 5. V. 1I. Omnes autem in novem Ordinet di- & Ordo

inh ſtribuuntur, quos indicat S Scriptura: i1mo. Angelo-
neie Seraphim, II. 6. v. 2. 6. 240. Cheruhim, M,.
ie Ezech. I10. 3tio. Throni, Col. I. v. 16. 4to.
sin e D . 1R 8 4 . P 1 j.
il ominationes, Col. 1. v. 16. 510. Princi
patus, ibid. 6to. Poteſtates, ibid. Ztimo.
A Virtutes, Rom. 8. v. 38. 8v0. Archangeli,

ſelle 1. Theſl. 4. V. 15. 990. Angeli, Rom. 8.
A. v. 38., memorantur.
lle t, 2. Hos
etot⸗ ” ½ 2
ſei chkram Inſtit. Theol. Tom. I.

Hierar-
shic.

354 Caput III.

2. Hos ordines in tres Hierarchias dividit
Auſkor de cæl. Hierarchia, & cum eo om-

nes Theologi Catholici. Prima Hierarchia
continet Seraphim, Cherubim, Thronos.
Secunda, Dominationes Principatus, Po-

teſtates. Tertia Virtutes Archangelos &

Angelos. Auctor de cæl. Hier. Virtutes ad
ſecundam: Principatus ad tertiam Hlerar-
chiam refert.
S-hol I. Nonnulli Patres, S. Hilarius, Cyrillus Je-
roſ. &c. putarunt, eam eſſe rationem multitudi-
nis hominum ad numerum Angelorum, quæ eſſet
unius ad nonaginta novem, ex parabola centeſi-
mæ ovis perditæ inventæ Luc. 15. V. 4. Alii ſta-
tuerunt Angelorum numerum triplo majorem eſſe
numero hominum electorum, tertiam partem An-
gelorum lapſam eſſe, ad quam ruinam inſtauran-
dam totidem homines aſſumpti ſunt. Verum nu-
merus Angelorum a nobis definiri non poteſt.

Solountus Schol. 2. D. Schubert cum Calvino & Beza Ordines

objectio-
Ne5.

Angelorum & Hierarchias omni fundamento ca-
rere, & naturæ rerum vult repugnare. Nam I.
ex Archangelis ſingularis ordo conſtituitur, cum
tamen duces & principes omnium Angelicorum
ordinum ſint. Sed licet Angelorum Princeps etiam
per vocem Archangeli deſignari poſſit, ſpecialem
tamen Angelorum ordinem Archangelos conſti⸗
tuere Traditio veterum S. Ignatii ep. ad Trall.
S. Irenæi 1. 2. c. 54. & Auctoris de cCæl. Hierar.
ac S. Gregorii M. hom. 34. docet. II. Angeli juxta
D. Schubert male dicuntur ſingularem ordinem
conſtituere diſtinétum a Thronis, qui etiam ſunt
Angeli. Verum cum Apoſtolus Angelos a Prin-
cipatibus & Virtutibus Rom. 8. v. 38. & has
a Thronis Col. I. diſtinguat, non eft frivola hæc
diſtinétio, & clare innuitur nomen Angeli tum efſe
Fenericum ſupremum omnibus Angelis, & ſpeci-

cum ſeu genus infimum ultimo ordini conve-
niens.

iens.
Eote
,in .
furam
nitione
invifbi
Giviſio
Aigne
Dem

lz
ſtorum
Tkin
Donmut
ekate
Uls gr
InmDei
enmineedt
Nntian
ſetnr 5
leh pi
Gdubol,
lomm

Me A

f
ſnote

Algelos
kee ſon
Nihenor⸗

fienn
lepet ll

De Angelis. 355

rcehe niens. Denique Apoſtolus Thronos, Principatus
n Ondh & Poteſtates &c. pro ſingularibus ordinibus ſumit,

n orr⸗ quia Col. 1. & Rom. g. numerans plures creatu-
gleruct rarum ſpecies non minus diſtinguit inter Domi-
TMn nationes & Principatus, quam inter viſibilia &

„. inviſibilia. Cæterum notandum eſt, quod negare
Natls, r . 7 . .„ .
els diviſionem Angelorum in ordines & Hierarchias
hrgennl aſſignatas ſit temerarium, utpote contra commu-
nem Theologorum, cui ſubſcribit uſus Eccleſiæ.
n H
Schol. 3 Proprietates ordinum Angelicorum reren- Proprie-
ſitorum ſunt: Seraphim eximia Charitate: Che-tates or-

Cnin. rubim mira ſcientia: Throni ſecuriſſima pace: dinum
nne Dominationes inſigni in res creatas potentia: Angeli-
“ Poteſtates peculiari in dæmones virtute: Princi- corum.
l n patus quadam Majeſtate in executione mandato-
4 An rum Dei: Virtutes miniſterio in patratis miraculis
ſorene eminent: Archangeli majora: Angeli minima
Naen nuntiant Prineeps omnium S. S. Angelorum cen-
n il ſetur S. Michael, qui in S. Scriptura dicitur Prin-
Ved ceps populi Ifraelitici, Cuſtos Eccleſiæ, Victor
On el diaboli, quem ſub titulo Principis omnium Ange-
Peudns lorum veneratur EKocleſia.

Schol. 4. An Angeli ſpecie differant, res eſt nobis An omnes
prorfus incognita, cum nulla occurrat auctoritas ſpecie dif-
ſive S. Scripturæ, ſive Traditionis. Unde diver-ſerant.
ſimode hic Scholæ ſentiunt. Alii putant omnes
Angelos eſſe ejusdem naturæ ſpecificæz, & dif-
ferre ſolum accidentaliter ratione diverſorum mi-
niſteriorum, uti in republica civili funt Principes,
Magiſtratus, alii aliis Superiores, & plebeji, om-
nes in natura ſimiles, gradu diſpares. Alii cum
S. Thoma q. 50. a. 2. cenſent, omnes Angelos
ſpecie differre. Veroſimilius videtur, Angelos
ejusdem ordinis convenire in natura ſpecifica,
differre vero ab aliis, maxime ſi fint diſtinétæ
Hierarchiæ: quia hæc diverſitas ſpecifica magis
elevat pulchritudinem & decorem univerſi.

2Z G. 192.

35 Caput III.

Angeli Angeli habent commercium inter ſe, &
ſibi collo- inter ſe loquuntur. Ilta teſtatur S. Scriptura
2Aur. Iſ. 6. v. 2. 3. Duo Seraphim clamabant alter
ad alterum, & dicebant: Sanbtur, Sanbktus, Jan-
Rur. Ratio eſt: Angeli perfectam inter ſe
ſocietatem habent, & ſunt præcipui cives
cœleſtis jeruſalem: Item ſervant inter ſe or-
dinem imperantium & parentium: Sed ad
hoc locutio requiritur: Ergo inter ſe loquun-
tur.
Quomodo. Schol. x. Quomodo Angeli inter ſe loquuntur, non

convenit inter Theologos. Rabbini nonnulli vo-

lebant linguam Hebraicam, quæ brevioribus ver-
bis, quam aliæ linguæ plura exprimit, Angelis
in cœlo eſſe uſualem, unde Jochanan filius Zochai,
jactitabat ſe, quod noſſet linguam Angelorum
bonorum & malorum, quos exorcizabat, & adju-
rabat. Alius quidam Rabbinus putabat, Angelos
loqui, inſtrumento alarum, verbis Ezech. I. per-
ſuaſus: Audiebam ſonum alarum. Verum hæ fa-
bellæ ſeipſas refellunt. Alii putant, Angelos lo-
qui ſibi invicem per certa ſigna ſpiritualia vel cor-
poralia v. g. per certos Charaéteres coœlo impreſ-
ſos, unde alter alterius conceptus legere poffit.
Sed ſic ſecreto ſibi loqui non poſſent. Ali pu-
tant melius, Angelum alteri Angelo loqui, ordi=
nando conceptum ſuum per voluntatem ad eum,
cui loquitur: Hoc quippe modo illi conceptum
ſuum manifeſtat, & ille ponitur intra ſphæram
potentiæ intellectivæ alterius.

GQuomodo Schol, 2. Angelus ſuperior inferiorem illuminat de
unus alte- rebus naturæ, gratiæ & gloriæ: hæc illuminatio
rum illu- fit per modum artificioſi magiſterii, (quatenus ſu-
minet. perior proponit inferiori objectum incognitum
modo illi proportionato, oſtendendo medium pro-
porxtionatum, illud cognoſcendi.
193.

Oave
Itanti
iudinen
dcrit
1n Begg!
Collitone.
(add8.
Cos e.
len kore
ſenng 1,
cit e
ucas.
(e ſert
Eglirebe
luntatie
Iunt. De
elegn
relenton
goſ ho
Eiitnüfe

K. I
Cent.
18 fic
de ſen
Poltan
gnnen
iben
ſekiore
itte
M

terke,1
Nhhen
Ahtn t
chr, N⸗
n Urt
elpli⸗
nter k
Ell
ſe logue

nötuit, 1.
nnulli v
ribus Vel

, Augel 4

lnsToc-
Aopelae
bat, A,
det, Aen⸗
Tecl K
Venm s
,Z ugle⸗
rluſe

De Angelit; 357

§. 193.

Omnes Angeli in primo ereationis ſuz gn An-
inſtanti habitualem ſapientiam intelleltut & re- geli in re-
GRtitudinem voluntatiz a Deo acceperunt. Hinc Ritudine
S. Scriptura EKzech. 28. de Lucifero fub figu- Zateleus
ra Regis Tyri dicit: Perfectus in viis tuit a die tacis creg-⸗
conditionis tux, donec inventa eſt iniquitas in te. ti ſunt.
Quod S. S. Ambroſius Gregorius & Bernar-
dus &c, de donis gratiæ interpretantur.
Idem docet S. Baſilius in Pfſ. 32. S. Dama-
ſcenus 1. 2. de fide c. 3. Et S. Hieronymus
ſuper Oſee ait: Dæmoner in magna pinguedine
piritus creuti ſunt. Ratio eſt: Deus creavit
Angelos, ut Deum colant, & ſuam aliorum-
que perfectionem promoveant: Sed ad hoc
requirebatur habitualis ſapientia & rectitudo
voluntatis: Ergo eam in creatiene aeccepe-
runt. Deinde Angeli funt Spiritus adeoque
intellectu & voluntate preæditi & quidem
præſtantiori, quam ſit in homine (H. 182.)
Ergo ſi homo ex alibi dicendis, etiam An-
geli cum habituali ſapientia intellectus &
rectitudine voluntatis creati fuerunt.

Schol. Hugo Victorinus, & Magiſter ſententiarum An in
docent, Angelos in juſtitia quadam naturali crea- gratia
tos fuiſſe fine ullo gratiæ ſupernaturalis dono. ſanftiße
Heæc ſententia non eſt quidem contra fidem Ca- cante.
tholicam, uti bene notat P. Berti, interim tamen
argumenta modo allata non ſolummodo reétitu-
dinem ſeu ſanétitatem naturalem Angelis in ſui
creatiose conceflam probant, ſed illos etiam gra-
tiam ſanétificantem, & conſequenter juſtitiam &
ſanctitatem accepiſſe evincunt. Nec obſtat I.
quod Jobi 4. in Hebraico legamus: in Angelis
ͤ3 ſuis

3 58 Caput III.

Angeli
aliqu: peé-
Cα MNt.

ſuis non poſuit lucem: oen nam retinenda eſt
lectio vulgatæ: in Angelis ſuis reperit pravita-
tem cum etiam ſtultitiam ſignificet. De-
inde Chaldæus textus Hebraigum exponit: Pro-
phetis non credet arcana. II. S. Auguſtinus Il. 2.
de gen. c, I. Angelicam naturam informiter crea-
tam eſſe, non relate ad gratiam, ſed plenitudi=
nem beatitudinis: Et S. Gregorius I. 32. mor.
c. 18. ait, Angelum malum non eſſe creatum
cum Charitatis ornamento & fignaculo: ſcilicet
cum Charitate conſummata in patria & perma-

nente: Eodem modo intelligitur Canon: viſis lt⸗

teris Caluſ: 16, q. 2.

§F. 194.
Angeli ab initio tanta ſapientia & recti=
tudine ac gratia a Deo ornati erant, ut in
officio, quo fungi debebant, conſtantes per-
manere potuiſſent; (J. 103.) non omnes ta⸗
men in ſtatu gratiæ permanſerunt, ſed qui⸗
dam peccando inde exciderunt. Nam S. Scri-
ptura Judæ 6. teſtatur, quosdam Angelos
non retinuiſſe ſuum principatum. Et 2. Pe=
tri 2. mentio fit Angelorum peccantium. Hi
dicuntur Angeli mali lapſi & diaboli. Prin-
ceps autem eorum dicitur Diabolus. Matth.
25. v. 41. Draco magnus, ſerpent antiguus &
Satan. Apoc. 12, v. 7. 9. & Cap. 20. V, 2. Et
a Iudæis Beelzebub, Luc, I1. V. 15. Quod
nomen vi originis denotat Dominum muſca-
rum vel quia idolum Accaron, de quo
4. Reg. I. figuram muſcæ habuit, teſte S. Na-
zianzeno cont. Julian. vel quod ex agro Ekron
cCrederetur mulcas arcere; vel quod Phili-
ſthüim

ftüm &
Debmm eo
Tulcarun
.

Gol. 1.
erit,
logi, d
13 Enn

lis moler

tunn
Myen n

uant, i

(em, ed

Ai Kawun
i W
2deogne
DNtat An
lütem
lendere
ncam
e eſte
tim, ſe⸗
12 03.
Trornm
(hritns
Pomiiden
Eeiudio

npont
nd et,

Cnüten
MWturaſis
Neturalen
ſed ief
pera
Künbro
e
1 atam

enli
pwi⸗
ſe. N
nite r
ſimmla.
Gitertu
Penin⸗
P m
e cennn
lor cn
& lenr
: Mr

Cteſ⸗
At, I 1
fanref⸗
Olest⸗
t leig
n 8
n A
Pt l
Ant⸗

hol. N.

..

De Angelist. 359

ſthiim & Phoenices idolum ſuum vocarent

Deum coeli, quam Judæi irridendo Deum
muſcarum appellabant. Et II. 14. dicitur Lu-

ciſer.

Schol. x. Quodnam primum Angelorum peccatum Quodnam
fuerit, cum S. Scriptura ſileat, diſputant Theo- primum
logi, quarum ſententias collegit Petavius de Ang. gorum
lI. 3. Clemens Alexand. I. 3. ſtrom. cenſet, Ange- peccatum
lis mulieribus, quarum pulchritudine capti erant, uerit.
ſtuprum intulifſe. Sed hoc ſine corpore, quo
Angeli non habent, (§. 178.) fieri nequit. Alii
putant, diabolum primis hominibus Divinam ima-
ginem, ad quam conditi erant invidifſe. Rurſus
alii ſtatuunt, Angelos unionem hypoſtaticam ho-
mini invidiſſe. Sed invidia fuperbiæ ſoboles eft,
adeoque eam ante ſe ſupponit. Hugo Viéctorinus
putat Angelos peccaſſe appetendo abſolutam æqua-
litatem cum Deo Sed hanc ut poſüibilem appre-
hendere non potuerunt, cum bene ſeiverint, ſe
tanquam entia per participationem & creata non
poſſe eſſe entia a Deo independentia & per efſſen-
tiam, ſicuti Deus. Carpovius in Theol. Rev.
p. 2. C. 3. putat, ſeduétionem protoparentum no-
ſtrorum primum diaboli peccatum fuifſe, quia
Chriſtus Joan. 8. v. 44. ait, diabolum ab initio
homicidam & mendacem fuiſſe. Sed cum hæc
ſeduéctio animum a Deo averfum a diabolo jam
ſupponat, nam ex hoc illum ſeductionem moli⸗
tus eſt, primum peccatum efſe nequit Probabi-
lius primum Angelorum peccatum fuit ſuperbia
conſiſtens in inordinato appetitu ſuæ beatitudinis
naturalis, non ordinando illam in finem ſuper-
naturalem ipfis revelatum. Nam Iſ 4. de Luci-
fero dicitur: detraſta eſt ad inferos ſuperbia tua.
Et Ezech. 28. Elevatum eſt cor tuum in decore
tuoO: per didiſti ſapientiam in decore tuo. Ubi juxta
S. Ambroſium in Pſ. 1IS. S. Auguſtinum Il. 12. de
Civ. c. r. & S. Leonem ep. 93. primum diaboli
peccatum aſcribitur cumulo perfectionum eius
2 4 „vnvatn.

36 0 Caput III.

naturalium. Ex hac porro ſuperbia diaboli invi-
dia erga hominem prodiit.
Ex quo Schol. 2. Primum Angeli peccatum provenit ex in-
zorum conſideratione, quatenus nimirum ſine conſidera-
peccatum tione legis Divinæ prohibentis amare beatitudi-
Provenez nem naturalem, ſine ordine ad Deum ut finem
ytt. fupernaturalem in naturali beatitudine inordina-
te ſibi complacuit. Item Angeli ceciderunt qui-

dem in magno numero, minori tamen eorum,

qui ſteterunt. Et quidem Lucifer ex ordine Se-
raphinorum cecidiſſe videtur, qui nullum Ange-
lum ſe ſauperiorem habuit, quia a Patribus emi-
nentiſſimus, primus & altiſſimus Angelorum di-
citur. Angeli cœteri, ſi non ex ſingulis, ſal-
tem ex pluribus ordinibus illi adhoſerunt, &
lapſi ſunt, quia Apoſtolus Eph. 6. dicit, nobis
colluéctationem eſſe adverſus Principes & Poteſta-
tes. Denique Lucifer aliis Angelis cauſa ruinæ
fuit, nam Apoc. 12. Draco dicitur tertiam partem
ſecum traxifie. Et Iſ. 14. dicitur: Tu vovulum
uum occidiſti.

H. 195.
Een pek= Angeli peccantes in poenam perdiderunt
catum ſla- ſtatum gloriæ & viſionis Dei obtinendum.
tum glo- Nam Deus Angelis obedientiam ſibi præſtan-
gig ben, tibus gloriam & viſionem beatificam in præ-
denec, mium promiſit. & obedientibus reipſa præ-
2⸗ ſtitit, Matth. 18. v. 10. Ergo Angeli refractarii
in poenam ſtatum glorizæ & viſionis heatificæ
obtinendum perdiderunt.

E in iu- Przterea 2. Petri 2. v. 4. Deus pveccanlibut
Vrnum AIngelis non pepercit, ſed rudentibus inſerni de⸗
et ge⸗ tradtors in tartarum tradidit eruciandor in judi-
A (um reſervari, Et S. udas in epiſtola ſua v.6.
ait!

/

k. A
mops
il iniei
n reſi
s pece
Uun vs
ttiamm in
nl Onn
intlere
deren
leten te
TN
ieel
le Mene

. Pcin

Den
tumn in
Gdmmnati
erttenn
iltarue
orum
on,
(l. mar
teint
fun Vo.
II., I..
6 gin
Ure gn
Un par
men 3
Gmn
ne-

De Angelii. 361

115†

e ait: Angelos vero qui non ſervaverunt fuum
prineipatum, ſed dereliquerunt ſuum domicilium,

teri. in judicium magni diei vinculis ternis ſub cali-
ete gine reſervavit. Ex quibus clare patet Ange-
6 .
e los peccantes ſtatim poſt peccartum non ſo-

inin. lum jus ad gloriam perdidiſſe, (H. 195.) ſed
emd. etiam in infernum detruſos fuiſſe.

eoe Schol. Quæritur hie, quid nomine tartari S. Petrus
niiek⸗ intellexerit. Plerique tartarum interpretantur
un 4 aerem hunc caliginoſum, in quem velut in car-
ircuen. cerem detruſi ſunt deemones, & in quo detinen-
Llormt tur usque ad extremum judicium. Et Carpovius
ls, l in Theol. Rev. docet, deæmones modo non ſenti⸗=
funt, re poœnam ignis, utpote quæ illis poſt extremum
t, nool Judicium fuſtinenda erit. Verum contra hos fſit.
X doree
A MMi 5 .
umn ennl §. 197.
T1ppux

Dzæmones ſtatim poſt commiſſum pecca- Et qui-
tum in ignem infernalem ſunt dejecti, ubi dem ſta-
damnationis ſuæ & ignis poenam etiam ante tim poſt
dtaun extremum judicium patiuntur. Nam primo Pοtusas
6temn tartarus in citato loco S. Petri infernum dam-
em natorum ſignificat, ubi umbra mortie, & nul-
Ne us ordo, ſed ſempiternus horror inhabitat Job.
A I0. maxime cum verbum tartarus a aa†⁰*
tehitul derivetur: Quem locum aliæ Scripturæ abyſ-
helka ſum vocant, Luc. 8. Rom. 10. Apoc. 9.
II. 17. 20. qui poſtremus locus Apocalyp-
ſis quia & catenæ & alligationis meminit,
hanc quam probamus tartari ſignificationem
,unth non parum confirmat. Abyſſus porro non
ſniit locum aeris, ſed locum inferorum profun-
riii diſſimum denotat. Deinde S. Petrus ait,
urt dæmones eſſe in tartarum detractos erucian-

362 Caput III.

dor, quod verbum quidem in Græcis codi-
cibus, palcis exceptis non habetur, legitur
tamen à S. Auguſtino l. II. de Civ. c. 33.
& S. Falgentio l. 2. ad Traſim. c. 2. adeoque
olim ſane legebatur, & denotat ſpecialem
poœnam., qua deæmones in inferno torquentur,
mazvime cum in inferno ignem eſſe ex paulo

ſtatim pœnam pec alis debitam in inferno
patiuntur: Erge & dæmones.
Soluuntur &. hol. I. Bellarminus Il. I. de S, S. beatitud. c. 6. no-
ohjefio- tat ſententiam aſſerentem dæmones modo poſt
nés, extremum judicium in infernum detrydendos, &
igne cruciandos eſſe ab errore vindicari non poſ-
ſe: & P. Berti vocat eam falſiſſimam & erroneam.
Nec obeſt quod Matth. 8. deæmones Chriſto di-
cant: Veniſti aute tempus torquere nos Et Matth.
25. ignis tantum paratus eſſe dicatur diabolo, &
X. Cor. 6. Angeli judicandt dicantur. Nam tri-
plex diſtingui poteſt Angeli damnatio;: Prima,
qua ab initio in infernum dejeétus eſt: Secunda,
qua per Chriſtum ſua poteſtate in homines ſpolia-
tus eſt Joan 1I2. Tertia, qua in extremo judicio
ad poznam ejus eſſentialem ſiet accidentalis ac-
ceſſio, cum ejus malitia toti mundo manifeſtabi-
tur, & a ſanctis bominibus judicabitur, & de
tertia hac damnatione loca S. Scripturæ intelli-
guntur. II. Non obeſt Auctoritas S. Juſtini S. Ire-
næi, S. Epiphanii, Euſebii & Oecumenii, qui in
hac parte deſerendi ſunt, alii vero Patres loquun-
tur de poœena accidentall, quæ dæmones in extre-
mo judicio expeétat.
Wonnulii Schol. 2. His tamen dictis non obſtantibus commu-

lient dœ- nis eſt Theologorum cum S. Auguſtino I. 1I. de
mones Gen. ad litt, c 26. docente ſpectare ad fidem Apo-
Aekg. ſtolicam, quod multi dæmones in aere, & ſupra

terram vagentur. Innuit hoc Apoſtolus ad Eph. 2.
dicens. Aliquando ambulaſtis ſecandum Swculum
Mna An

poſt dicendis patebit. Certe animæ damnatæ

frutchi
uus,
lenti.
inter 0
Korum
ſortitui
d. 3.
Gammi,
1ir &
ſeliz,
nento

Der
Gidlo m
tur.

. were

nſimn
Wror⸗
1) uir
fihnnr
Uubctic

6

De Angelis, 363

N⸗ mundi hujus, ſecundum principem poteftatis aeris
lepin hujus, Spiritum, qui nunc operatur in filios dißi-
11. dentic. Et Auétor Commentariorum in ep. Eph,
Nene inter opera S. Hieronymi ait: Hæc ommium Do-
iten Rorum opinio eſt, quod aer iſte plenus éſt contrariis
en fortitudinibus.

en Schol. 3. Ex his colligi poſſet, d'mones & poœnam Penam
damni, quæ conſiſtit in jactura boni ſcilicet glo- damni &g

nue riæ & viſionis beatificæ, (§ 196). & poënam ſenſus va⸗=
inen ſenſus in malis fufferendis conſiſtit, ſcilicet auntur.
, quæ in malis ſufferendis conſiſtit, ſcilicet tiuntur.
tormento ignis modo tolerare.
e,6,
d0
ſe K. 198.
an Dæmones & damnati igne vero & proprie Dæmoneg
fos dicdto materiali & corporeo in inferno crucian voο gne
Ftli tur. Nam S. Scriptura ignem in inferno malerial
ed ardere conſtanter afferit Eccli. 21. v. 10.
Nnod. Conſummatio eorum flamma ignir. II. 33. V. 14.
n Quts poterit habitare de vobig cum igue gevoran-

enn te? Quir habitabit e vobis cum ardoribus ſem-
+ piternir? Et Matth. 25. V. 41. diſcedite à me
1. maledisti in ignem æternum, qui garatus eſt dia⸗
rletr bolo & Angelie ejut. Cum in his & aliis lo-
,be cis tam clare dicatur ignem eſſe in inferno,
e ſine omni ratione ad metapharam detorque-
iie tur, maxime cum Patres S. Baſilius hom. r.
in Pfſ. 29. S. Gregorius 1. 15. mor. c. 17. &
er. S. Auguſtinus l. 2, de Civ. c. 10. ignem in-=
6 fernalem corporeum expreſſis verbis dicant.
vtm: Sane æquiffimum eſt, ut Spiritus peccans
ol recedens a ſuo Creatore puniatur per crea-
fien 0) turam corpoream, tum ut creatura honorem
AIm ſuji Creatoris ulciſcatur, tum ut ſuperbia re-

Gilne us illa vilioribus & inferioribus ſubjiciatur.

364 Caput III.

An ſit hoc Schol. r. Origenes teſte S. Hieronymo apol. 2. cont.

de fide.

Ruff. & Theophylactus, in c. 9. S. Marci, ac Ca-
tharinus l. de præm. bon. & ſfuppl. mal. volunt
ignem infernalem non eſſe corporeum, nec aliud
ſignificare, quam ſtimulantem peccatorum con-
ſcientiam, ſicuti etiam vermis Marci 9. oeuli &
lingua divitis epulonis, Luc 16 & aquæ nivium
in inferno Job 24. metaphorice ſumuntur. Verum
licet hæc ſententia nondum ſit expreſſe contra
Fidem, ob defectum apertæ Eccleſiæ definitionis,
eſt tamen omnino temeraria teſte Iſamberto. Oculi
lingua &c. damnatæ epulonis animæ aſcriptæ per
ſe metaphoram produnt, quia Spiritui convenire
non poſſunt Aquas nivium pro torquendis dam-
natis vere tales in inferno admittit S. Hierony-
mus in citatum Jobi locum, & vermem in ſenſu
lilterali intelligit S. Baflius in Pſ 33 Alii vero
per nives culpas præſentis vitæ intelligunt, per
vermem angorem conſcientiæ damnatorum deno-
tari volunt, de igne vero proprie dicto omnes
Cconveniunt.

Quomodo Schol 2. Potiſſima difficultas eſt, quomodo ignis

ignis tor-
quet dæ-
mones.

corporeus demones & animas damnatas torqueat.
Notat hine Alſonſus a Caſtro l. 1I. cont. hær. c. 9.
Siquis credat ignem inferni eſſe ſimilem huic, aut
diſſimilem, quem apud nos hice cernimus, non
cenſebitur hæreticus, eoquod lis eſt adhuc ſub

judice. Nobis probabilius eſſe videtur eſſe ejus-

dem naturæ cum noſtro igne elementari, quia
abſolute ſine addito in S. Seriptura ignis vocatur:
quoad accidentia tamen multum a noſtro differt,
tum quia lucem non ſpargit, poſitus eſt in loco
infimo, pabulo non eget, eſt inextinguibilis, &
agit in Spiritus acerrime eos cruciando. Sed quo-
modo? Reſpondet Bellarminus 1. 2. de Purgat,
certum eſſe ex S. Scriptura, ignem vere & reali-
ter cruciare Spiritus, quomodo autem id fiat ne-
que revelatione innoteſcere, nec ratione poſſe in-
veſtigari. Guillielmus Paris. putat ignem tor-
quere Spiritus, dum eum ut ſibi contrarium &
noci-

oeiyn
Titns
Vult ig
e
lane 0
irite

iolo

locis
gu 1
irin
nt, &E
Cebent
lpl
Dime
tün ex
Damm W

cIN
in

Idamp

Ali un
Etle
1 torm
t i
bein
Cetit,
let:
tOthmn
Ferd i⸗
ſterun
cloti
ſhns,
fene,
tentir⸗
leg in
Ponoe

De Angelis. 365

nocivum apprehendunt. Verum hoc modo Spi-

14. ritus a ſola apprehenſione torquerentur. Suarez
c rl vult ignem producere ſupernaturalem qualitatem,
NA e quæ Spiritibus dolorem inferat. Sed ipfe fatetur,
N ül banc opinionem non ſatis fundatam eſſe. Putamus
Oron Spiritus ab igne infernali torqueri quatenus illi
9 lil inſolubiliter alligantur, nam a S Petro & S Juda
nee uin locis citatis alligationis expreſſla mentio occurrit:
Ur. en quæ alligatio ſumme afflictiva eſt, vi hujus enim
eſe don ita igni conjunguntur, ut locum mutare non poſ-
efinici fſint, & de miſerrimo ſtatu ſuo ſemper cogitare
tto. 0i debent. Præterea ab igne cruciantur aliquo ſpe-
giptek ciali paſſionis modo, nam Luc 16. Dives,in infer-
onvene no clamat: Crucior in hac flamma: unde non licen-
Gis dan tiam exeundi, ſed guttam aquæ petiit, in quo-
Hieron nam autem heec paſſio conüſtat, neſcimus, &
in ſenlu cum S. Auguſtino l. 21. de Civ. c. 10. confitemur,
N vet Spiritus malignos ab igne corporeo torqueri,
Conmt, E quamvis miris & ineffabilibus, veris tamen modis.
rutn ten⸗

Godg Kohol. 3. Cajetanus docuit in 2. S. Petri, deemones, An dæ-
qui ſunt in hoc aere, nondum recepiſſe ultimum eſ- mones in
ſentiale ſupplicium, nec complementum inferna- gere igne

lis tormenti. Hæc ſententia juxta P. Gonet non torquean-
“ eſt quidem contra fidem Catholicam, cum nec tur.
. n S. Scriptura, nec ullum Concilium hucusque do-

„ cuerit, omnes dæmones extrema fupplicia per-
peti: non eſt tamen rationi congrua, & coôntra .
communem ſenſum Theologorum. Quomodo
vero ignis torqueat demones in aere vagantes,
iterum non conſtat Putant nonnulli qualitatem
doloriferam ab igne impreſſam a Deo conſervari.
Alii cenſent, ignem ſupernaturaliter agere in di-
ſtans. Alii docent, demones ſecum ignem de-
ferre. Verum quo fundamento nituntur hæ ſen-
tentiæ? Res nobis incomperta eſt: ſciunt dæmo-
nes in aere ignem fibi deberi, cruciantur ab eo,
quomodo? neſcimus.

O. 199.

Infernus
ſt locus
materia-
lis.

7

Supplicia

366 Caput II.

G. 199.

Quia in inferno eſt ignis materialis & cor-
poreus, (G. 1908.) ſequitur etiam infernum
ſſe locum materialem. Nam S. Scriptura Pl.
93. ait: habitaſſet in inferno amnima mea. Matth.
11. Et tu Capharnaum usque in inſernum de-
ſcender. Habitare vero, & deſcendere lo-
cum materialem denotant. Et Philip. 2. v. 10.

dicitur. In nomine Jeſu omne genu Rlebtatur,

cleſtium, terreſtrium, & infernorum. Ubi tri-
plex locus animarum: Cælum, terra, & in-

fernus deſignatur. Hinc S. Auguſtinus 1. 2.

retract. c. 24. infernum ſub terris: Tertul-
lanus 1. de anima c. 31. in foſſa terræ, in
ipſis viſceribus: S. Cyrillus Alex. or. de exitu
animæ in terrarum opacis eſſe dicit.

F. 200.
Eterna ſunt, nullumque finem habitura

damnato- tum dæmonum, tum aliorum reproborum
rum ſunt
terna.

ſupplicia. Ita S. Scriptura illa nobis deſcri-
bit Iſ. 66. v. 24. Ignir eorum non extinguetur.
Matth. 24. v. 46. Ibunt hi in ſupplicium ter-
num. Et 2. Theſſ. 1. v. 9. Pænas dabunt in
interitu æternas. Et Apoc. 20. v. 10. Crucia-
buntur die ac noſte in ſcula ſæculorum. Certe
hic æternitas proprie & non ſolum pro lon-
go tempore ſumitur; quia dicitur in ſæcula
ſæculorum; & non ſolum ignis, uti quidam
exponunt, ſed etiam fupplicium æternum
dicitur. Matth. 25. Deinde ita explicant om-
nes Patres, inter quos S. Juſtinus apologia ſe-
cunda. S. Theophilus l. I. ad Autholic. S. Ire-
neus

ls,.
cet e.
IIbs
AFxltius
G nnl
ninſtic
Vnodo
18.8
arunt,
teprobos
W. Et
hlein
el15.
ſncit,
ſelſt e
Nult co
Etetnun
Kuten

Dol,t.
Puvit,
nemm 4
na e
tentix
Kipnet
Cenlet
ero in
ieria
dſenh
Munn
1ecoet
Cathol
cenn
Nis, g
19, .
Uortion
ddlti

De Angelit. 367

næus I. 5§. adv. hœr. c. 28. Tertullianus in apo-

ko. loget. c. 48. S. Auguſtinus . de har. S. Hiero-
tm nymus in c. 25. Matth. & in c. 3,: gonc. S. Ful-
im. Lentius 1. de fide c. 43. ait: Eirmiſme tene,
, rt G nullatenus dubites, iniquos omnes ituros in
ſgnet⸗ combuſtionem æternam. Subſcribunt Concilia:
Synodus V. teſte Evagrio: Synodus VI. Act.

geke .
nlui 18. & VII. Act. I. contrarium errorem dam-

7,7 narunt. Lateranenſe IV. c. firmiter, ait,

ſ reprobos cum diabolo in vænam ternam itu-
1 4 ros. Et Concilium Tridentinum reproborum
insl1 ſupplicia nullum finem habitura definit ſeſf. 60.
Tern Cal 25. Ratio eſt: Qui graviter Deum of-
e fendit, ita eſt affectus, ut peccatum fuum
l velit eſſe perpetuum, quia in nullo alio bono

vult conquieſcere, Ergo meretur ſupplicium
æternum, maxime cum infinitam Dei Maje-
ſtatem offendat.

tn Schol. I. Origenes peenarum inferni æternitatem ne- Objeflio⸗
N . 1
obonn gavit, dum omnium Apocataſtaſin ſeu reſtitutio- nes ſol-
ep nem defendebat. Hunc errorem reſuſcitavit Joan- vuntur.

bis er⸗ na Leadia in ſuo Evangelio æterno, ejusque ſen-
Ntingu, tentiæ patrocinium ſuſcepit Peterſenius, cui ad-
eiunrelt⸗ ſtipulati ſunt alii Proteſtantes nonnulli, quos re-
Chn, cenſet Walchius Bibl. Theol. tom. 2. Sociniani
r Vero infelices damnatos aliquando in nihilum re-
10. r digendos putant, quibus Sonnerus, & Lokius
. ſubſcribunt. Pœnarum æternitatem etiam impu-
npoe gnarunt Baelius, Spinoza. & Voltairins cum fuis
1 tein ſequacibus fortibus ſpiritibus: qui contra dogma
i tn Catholicum objiciunt I. non eſt proportio inter
tennn poœnam æternam & culpam tranſitoriæ delectatio-
1 N nis, quam tamen ſervat Deus juſtus Judex Apoc.
lcant 4 18. v. 7. Reſp. Eternitas ponarum ſervat pro-
Nholegta/ portionem cum offenſa Dei infiniti; cum receſſu
. l⸗ ab ultimo fine in creatura male quæſito; cum
nt⸗

prava

38 Cuput III.

prava voluntate in malo obfirmata, quam fine
gratia Dei, cujus damnatiſunt inimici, nunquam
mutabunt II. I. (or. 15. V. 12. Omnes in Chri-=
ſto vivificandi dicuntur: mors inimica deſtruen-
da. Apoc. 20., “ 6. Manducantes carnem bilii ho-
minis non morituri in æternum. Joan. 6. Miſe-
ricordia Dei ſuper omnia ſæpius-commendatur,
& Deus dicitur non iraſci in perpetuum. . 103.
. 9. Et S. Petrus ait, oportet quidem cœlum
ſuſcipere usque in tempora reſtitutionis omnium.
All. 3. v. 21. Keſp. S. Paulus de ſola juſtorum

vivificatione in glorioſa eorum refſurrectione lo-

uitur. Item mors ſecunda juſtorum in reſurre-
ione deſtruetur, quam non amplius nec in cor-
pore nec in anima in gratia confirmata ſubibunt.
Rurſus manducantes carnem Filii hominis ejus
mandata obſervantes, & in gratia decedentes non
morientur in æternum. Item miſericordia Dei

ſolum reſipiſcentibus promittitur. Et denique

S. Petrus per reſtitutionem omnium univerſalem
reſurreétionem omnium, & Judicium univerſale
deſignat. III. Pœnæ damnatorum nomine inte-
ritus Kom. . v. 22. moriis. Apoc. 21. v. 8. perdi-
tionis. Joan. 17. V. 12. deſignantur, Ergo dam-
nati annihilabuntur. &eſp. S. Paulus nomine in-
teritus vœnas æternas. 2. Thefſl. I. v. 9. S. Joan-
nes citato loco ſtagnum avdens, & nomine per-
ditionis ſeveram ultionem, non vero annihilatio-
nem intelligit. IV. Poœna æterna bonitati & mi-
ſericordiæ Dei repugnare videtur, & faceret, ut
plus ab illo timere, quam ſperare deberemus.
Keſp. Bonitas & miſericordia Dei, a ſapientia
ejus dirigi debet, adeoque juſtitiam eomitem ha-
beat neceſſe eſt, ne vitium inſoleſcat. Quare ſi
homo bonitate & miſericordia Dei infinita abuta-
tur, quam tam liheraliter illi exhibuit, quid mi-
rum ſi in manus infinitæ juſtitiæ incidat? Unde
li ſoli plus timere debent quam ſperare, qui ſua
ſponte in ſtatum æternæ ſalutis amittendæ ſe præ-
cipitant, cum eontra fideles mandatorum Dei
EXGE=

exeonta
titem .
Nen ſin

Gl.2,
tbus no
Eens ei
eſponde
Dei inde
tota co

(ot en

on pero
ENlite
incin

Nage
empon
Deum,
riam
Modo do
ſerinn d
fint l
uußis 4
Unde n
Hne Chi
leos e

Peccqatomn

ſellit,
Enne pee

E
Wu l

Mbor

i
Cinen

bun l
ptin
nneii -
ica Sdeer.
nen Hüido⸗

Gt Mle

in en⸗
ner inde-
4 biban
winis eſt
denled
fcordn !

Gniveria
unikeri!
Omine il⸗
1.g ind

Eretet4
Geheleis

4 ſend

donten
t. Cunl
1. mmnd o⸗
it, gul
Gteru

ſ

ee, ſ 4
Uleſenn
torumn )

De Angelir. 369

executores omnipotentiam, bonitatem & fideli-
tatem Dei pro ſpei ſuæ anchora ſemper, non ta-
men ſine timore filiali & ſalutari arripiant.
Schol. 2. Quæri poteſt, cur Deus Angelis peccan- Cur Deus
tibus non pepercerit, qui pepercit homini provi- Angelis
dens ei Redemptorem. Omiſſis aliis rationibus veccanti-
reſpondet Eſtius in 2. S. Pet. ſalva judiciorum bus zon
Dei inſcrutabili profunditate, quia humana natura peperce-
tota corruerat in primo parente, quæ proinde ne yit.
tota periret, miſericordia Dei ſubvenit. Ange-
lica vero natura non tota ceeidit, ſed pars aliqua
& quidem multo minor, quam illa, quæ in ſua
rectitudine perſtitit.

G. 201.

„Angeli mali dum ſibi vident negatum Re- Dæmones
demptorem hominibus datum vindicta in homines
Deum, & invidia erga homines accenſi, Dei neſtant.
gloriam obſcurare, & homines, quocunque
modo poſſunt in temporalem & æternam mi-
ſeriam detrudere conantur, ut ipſis ſimiles
fiant I. Petr. 5. v. 8. variisque in hunc finem
infidiis & artibus utuntur. Eph. 6. v. I1.
Unde I. diabolus vult, ut homines peccent.
Hinc Chriſtus Joan. 8. v. 40. & ſeqq. ait. Ju=
dæos eum occidere ſtudentes voluntatem dia-
boli exequi. Et Ratio eſt, quia homo per
peccatum ſe in hac, & in altera vita miſerum
reddit, cum Deus facere non poſſit, quin
omne peccatum puniat, (H. 120.) & quidem
Pona æterna, ſi grave ſit. (H. 200.)

2. Et quia diabolus vult, ut homines in
peccata labantur, vult etiam omne id, per
quod homo ad peccatum induci poteſt, &
pro

Schram Inſtit. Theol. Tom. J. Aa

Daæmon
kominum
corpora
rohidere
poteſt,

370 Caput III.

pro virili ad illud concurrit. Sic promovet
in hominibus veritatis ignorantlam. 2. Cor.
4. v. 4. Spargit Zizania falſæ, doctring &

malorum exemplorum. Matth. 13. V. 25.
Impedit Dofctores fideles in functionibus ſuis.
I. Theſſ. 2. V. 18. rapitque verbum prædica-

tum ex mentibus hominum. Luc. 8. v. 12.
Quoad ſtatum politicum iniqua & pernicioſa
conſilia imperantibus ſuggerit. I. Paralip. 2 ¼.
bella concitare nititur Is. Reg. 22. in ſtatu

œconomico damna hominibus, ubi poteſt,
infert. Quæ omnia directe vel indireéte pec-

candi anſam hominibus præbere poſſunt.

3. Diabolus malas etiam cogitationes ho-

mini ſuggerere poteſt, quales ſuggeſſit Da-
vidi I. Paralip. 22. V. I. Judze Joan. 13. v. 27.
Ananiæ Act. 5. V. 3. Quippe poteſt motus
fluidi nervei in cerebro & ſanguinis produ-
cere, quibus propter unionem animæ cum
corpore cogitationes malæ in anima reſpon-
deant. vid., Inſt. Ih. miſt. tom. I. G. 194. /44.

G. 202.

Præterea dæmon corpora hominum poſ-
ſidere & obſidere poteſt. Probat hoc Primo
tota Evangelica hiſtoria: Matth. 4. V. 24.
curavit Chriſtus dez“moniacos. Matth. 3. V. 25.
Marci 5. v. I. Luc. 3. v. 26. Chriſtus alios
duos dæmoniacos curavit Matth. 9. v. 32.
ejecit Chriſtus demonium ex homine muto.
vide etiam Luc. 4. v. 33. Act. 8. v. 7. Nec
eſt cur obſeſſiones illas d'moniacas pro mor-

bis mere naturalibus ex cauſis naturalibus
pro⸗

oletit
scorn
inadene
mort
r, ipl
Gehence
lemone
130.
Meſea
dane na
6 dat
Cciun n
Uerunt
(nn elt
Deno
dee nonn
hiſs
(ur Al
(Eelent o
in in
Etiamn at
tenoni⸗
crin ſuſe
ſsftenti
. (en
us leee
lellte
Eemnonide
. lat. N
Iuümann
it) ne
Whrolas
tio

in

Ponort
n. .
locnne!
19 1
nbhuſi
n Nrir
. J. N,
penni
atalipt
.in k
bi pott
telte e
ſlunt.

ones
elt)
lg 11
D Ms
ns e⸗
ine e
n eh

innn

. hoe
19

De Angelir. 37 1

profectis habeamus, nam dæmones obſiden-
tes compellabant Chriſtum, & veniam, ſues
invadendi, petebant Matth. 8. v. 29. quod
de morbo dici nequit. Item ſtupendum ro-
bur, ipſas catenas rumpendi in obſefſſis de-
prehendebatur Luc. 8. v. 29. & diſerte multi
dzæmones in homine uno fuiſſe dicuntur ibid.
v. 30. Imo vgroti ex cauſis naturalibus ex-
preſſe ab obſeſſis diſtinguuntur Act. 5. v. 16.

Sane narrationi Evangeliſtarum vis infertur,

ſi dicatur, eos ſecundum errorem & præju-=
dicium vulgi ſcripfiſſe, qui pro obſeſſione ha=
buerunt morbos naturales. MNec aſſentien-
dum eſt Auctori Anonymo, qui putat non
a Dæmone, ſed a tertio quodam Spirituum
nec bonorum nec malorum genere howines
obſeſſos fuiſſe: nam vox ιααπο„α0ο expreſſe
legitur Act. 10. Vv. 38. Secundo Dogma hoc
tenent omnes Patres, quotquot commenta-
ria in Evangelium ſeripſerunt. Provocant
etiam antiqui Patres fidei noſtræ hoſtes, ut
dæmoniacos coram fideli conſtituant: non
enim ſuſtinent Exorciſtarum præſentiam, ip-
ſis fatentibus Chriſtiani nominis obtrectatori=
bus. Certe tam alte ſederat omnium menti-
bus hec ſententia, ut vel ipſi judæorum
Exorciſtæ nomen Jeſu Chriſti pro pellendis
dæmonibus uſurparent. Tertio Ratio pro-
bat: Nam diabolus poteſt agere in corpus
humanum: (G. 186.) Ergo poteſt turbato
Huido nerveo ſeu ſpiritibus vitalibus, motus
doloroſos in eo excitare, organa loquelz ad

vociferationes impellere, membra & totum

corpus immaniter jactare, magnum robur
Aa 2 cor=

372 Caput III.

corpori dare &c. & conſequenter hominum

corpora obſidere.

Solvuntur Schol. I. Nonnulli diſtinguunt obſeſſionem a poſſeſ-

objeio-
es.

Signa
voſſeſio-
nis Aia-
bolicæ.

ſione, in illa demon in externa corporis, in hac
in interiora agit. Liberiora ætatis noſtræ ingenia
negant Energumenorum ſen obfeſſorum a dæmo-
ne veritatem, & exempla Evangelica per occul-
tos morbos, & luſum phantaſiæ, ac præjudicis
infantiæ exponunt. Unde dicunt, Chriſtum nus-
piam Eccleſiæ ſuæ poteſtatem dediſſe dæmones
expellendi Exorcismis ſuis alligatam Erga adju-
rationes illæ ſunt mere preces cum invocatione
Nominis Jeſu, ad ſolatium ferendum ægrotis, &
eorum mentem corrigendam, qui putant ſe a dæ-
mone poſſideri. Verum cum Chriſtus aperte di-
Xerit: in nomine meo dæmonia ejicient, certe
dedit Eccleſiæ, ſnuæ poteſtatem, dæmones expel-
lendi, ſed non usque adeo aſſertam, ut effectu
ſuo ex occultis Dei judiciis non fruſtretur.

Schol. 2. Signa poſſeſſionis deæmoniacæ a Brognolo

in manu. Exorcis inter alia hæc aſſignantur 1x. Si
homo rudis poſſeſſus de rebus ſcientificis perfeéte
diſſerat. 2. Si linguam peregrinam quam nun-
quam didicit, perfecte loquatur. 3. Si occulta
& abſentia, quæ ab eo ſciri non poſſunt, cap-
tum tamen dæmoônis non excedunt, nec ſanéti-
tati energumeni tribui poſſunt, manifeſtet. Plura
videri poſſunt apud citatum Brognolum. Porro
dæmon proprie loquendo dum hominem poſſidet,
hoc intelligendum eſt ſecundum corpus, non au-
tem ſecundum animam, cujus rationem dat
S. Thomas in 2. ſent. a. 5. ad 3. quia reſpectu
ſpiritus, qui non habet terminos quantitatis, ſed
tantum eſſentiæ, intrare non poteſt, niſi ille, qui
dat eſſe, ſcilicet Deus creator, cum ob limitatio-
nem unus ſpiritus ab alio neque in eſſendo, ne-
que in operando intrinſece dependeat. Plura fuſe
ſatis deduéta, & de remediis contra Poffeſſionem
ve

ſel oble
Fice in

Deme
Et nar,

ibus

ltare po
magbati
tale rale

U ſe
(in ver
te Keun
befſe g⸗
Mn ſeli
le ung
Is eire

lii rie

Ei beu
Gihi
llondhr

Plrtun

Akarezat
10
V.10.
i ellei

chntn

. Nto

homivum

eniſcle⸗
rs,
tre igen
m itend

1 een

e reſin
Niſtun⸗
e den
Epe,
nvoca
grotis,
de 20
aperte 4
ent, cenl
nes en⸗
In eii
wenm.

,
e1 oNnh

unn 10
,„ ee
feis etch
1ung,
Konmn
oMut e,⸗
3 Neit
ſeſe. n

De Angelis. 32273
vel obſeſſionem, & uſu legitimo Exorcismorum
vide in cit. meis Inſt. Th. Muſt. toms. I. C. 205. ſqg.
Dæmon fomnia diabolica fuggerere po. Eoteſt
teſt: nam mediante fluido nerveo, id eſt, ſomnio
ſpiritihus vitalibus cogitationes in anima ex Nugge-
citare poteſt. (F. 201.) Ergo etiam varias 1¹*.
imaginationes in dormientium mentibus ex-
citare valet, quæ ſomnia appellamus.

chol. Per ejusmodi ſomnia diabolica multæ ſaga-
rum fſic diéctæ transveétiones explicari poſſunt.
Quia vero omnis cauſa naturalis non agit abſolu-
te ſecundum modum activitatis, ſed receptivita-
tis, ideo in corpore humano quædam diſpoſitio
adeſſe debet, qua præſente ſuas operationes dæ-
mon felicius exequi poſſit. Hinc illa individua,
quæ ſanguinem alunt copioſum, craflum & tar-
dius circulantem, uti ſenes, aniculæ, melanco-
lici, viétu duro & craſſo utentes, ſub coœlo fri⸗
gido degentes magis ſunt diſpoſita ad aétiones
diaboli recipiendas, & ideo plura audimus de il-
lufionibus diabolicis in terris ſeptentrionalibus.

H. 204.
Dzmoen etiam oracula fundere poteſt. Oracuia

Cujus rei exemplum præbet ancilla habens funder

Spiritum Pythonem, quzæ magnum lucrum poteſt,
afferebat dominis ſuis vaticinia edens. At.
16. V. 16. àa diabolo etiam vaticinia illa pro-

fecta eſſe inde elucet, quod Paulus ex ancilla

illa Spiritum ejecerit, quo facto vaticinatio

iha una cum lucro dominorum ceſſabat v. 18.
19. Ratio eſt: Dæmon utpote Angelus ex
nexu cauſarum naturalium perſpecto ſæpe
A a 3 pro⸗

Item mor-

374 Caput III.

2 2 1
probabiliter preſcit futura: (G. 181.) Item

multa nobis ignota cognoſcit: Ergo Pytho-
nibus & Pythoniſſis præparatis (H. 103.
Schol.) mediante motu in corpore ſuggerere,
vel alio modo ſignificare poteſt, qui deinde
hæc aliis reſpondeant. Quando vero dæmon
ex cauſis naturalibus non poterat quid certi
elicere, reſponſum dubium reddebat.

H. 205.
Dæmon variis morbis corpus hominis ex-

bis corpus cruciare poteſt. Exemplum nobis præbet

hominis

afigere.

Job, cujus corpus pufidis ulceribus torque-
bat, Jobi 1. v. 7. Ratio eſt: dæmon fluidum
nerveum præternaturaliter & extraordinarie
commovere poteſt, adeoque etiam illius mo-
tum ſiſtere, & ſic cæcitatem, aphoniam lin-
guæ, ſurditatem, impotentiam conjugalem
&c. producere, quæ fiunt per motum fluidi

nervei impeditum. Item fieri etiam poteſt,

Agere in
aerem &
corpora.

ut cutis & fibrarum tonum relaxet, unde
ſtagnans ſerum & lympha in fœtidiſſimam

putrilaginem abire, & ulcera inde oriri de-

bent.
Schol. Eodem modo dæmon morbos aliis inferre

poteſt, noxia eorum cibis immiſcendo: poteſt &

alios invulnerabiles facere, vel durius corpus in-
terponendo, vel impetum debilitando, item invi-
fibiles reddere, motum fluidi nervei impediendo.

G. 206.

Dæmon in aerem, ætherem & ignem, &
alia corpora ſolida agere poteſt. Sic Jobi

bona igne & vento deſiruebat. Job. I. v.
ie

ſe ves
letth 8.
Uungculn
Ui comm
mon
Lerenm
Uut mot
epitus
us trem

Oignenm

Demd
Ulbes 11

. Nm An

Uonidibn
enones
parete
Winic
lynn
Eterna

urrens,

Ckhon
Urde
Coguaſeed
I, M
ſuh korn

De Angelis. 375

Sic ſues Geraſenorum in mare trudebat.
Ahhn atth. 8. v. 31. Sic Chriſtum ſtatuit ſupra
t. pinnaculum templi ductu & raptu phyſico,
E uti communius ſentiunt Patres. Ratio eſt:
ſugn dzmon poteſt agere in corpora, ergo etiam
Gl in aerem, non lolum ventos excitando, qui
go gei ſunt motus aeris vehementiores, ſed etiam
Jiden fiepitus, ſonos, & fragores, qui ſunt mo-
t. tus tremulus aeris. Et ſimiliter in ætherem
& ignem agere valet.

Minissa DO. 207.

5 præy. .
8 torqut Dæmon in forma aſſumpta viſibili homi- Apparers

hdn mibus apparere, & ſpectra formare poteſt. in ſorma
ſotämn Nam Angeli in forma afſumpta & corpore ibili.
les hominibus apparere poſſunt, (H. 188.) ſed
tonnk dzæmones ſunt Angeli: Ergo etiam illi ſic
coilcin apparere poſſunt. Sic diabolus ſub forma
tuni vifibili Chriſto Matth. 4. apparuit. Item cum
n of Speckrum ſit larva hominis, vel- alterius rei
et, u externa terroris incutiendi cauſa homini ap-
ücm. parens; ex dicta modo ratione patet, quod
eif deæmon ſpectris hominibus illudere poſſit.
Uhde cum Apoſtoli Chriſtum, quem non
bpve cognoſcebant, videntes non ſolum Phantas-⸗
in utt ma, Matth. 14. v. 26. Sed etiam Spiritum
cob⸗ ſub forma corporis humani ad terrendos il-
,eh los apparentem, videre ſe putarent. Luc. 24.
ieen v. 37. Chriſtus hanc eorum opinionem non
refutavit, qui ſi erraſſent, non ſine corre-
„Kione manſiſſent. Vid. J. 188. cum och. &
e Inſt. Th. muſt. tom. 2. J. 488.
e N
6 16 A a 4 G. 208.

Magiqj
diabolica
eſt voſſi

b alis.

H. 208.

Magia diabolica, ſeu pactum expreffum
vel tacitum cum dæmone ab homine initum,
ut homo opera dæmonis adjutus opera mi⸗
rabilia ordinem naturæ non excedentia præ-
ſtet, non eſt impoſſibilis. Nam diabolus non
ſolum poteſt agere in corpora, (GH. 186.)
ſed etiam ejus potentia tanquam Angeli hu-
mana longe major eſt: (H. 187.) Ergo fieri
poteſt, ut ad voluntatem hominis opera mi-
rabilia, licet ſæpe in aliorum hominum per-

nitiem directa, præſtet, & hinc ipſe homo,
ſed dæmonis opera adjutus eadem præſtare

videatur: Deinde dæmon in forma vifibili
hominibus apparere poteſt: (H. 207) Ergo

nil obſtat, quominus apparens promiſſum

dando & accipiendo cum homine expreſſe
poſſit paciſci; & hinc Magos, ſagasque dari
poſſibile eſt. Dicie hoc pactum eſſe impofſſi-
bile, quia homo non eſt Dominus animæ
ſuæ, adeoque eam deæmoni addicere nequit:
& dæmon non eſt dominus pecorum, plan-
tarum &c. adeoque ea in malum alterius ad-
voluntatem magi adhibere nequit ſine per-
miſſione Dei: Quis autem credat, Deum hoc
ad ſatisfaciendum pravæ voluntati magi velle
permittere, & ſic ruit pactum tanquam de
re extra poteſtatem paciſcentium pofita,
quod cum dzemon optime cognoſcat, tale
pactum inire nequit. Verum licet homo non
ſit dominus animæ ſuæ, ex malitia tamen
poteſt velle eam Deo furripere, & eſus ufum
dæmoni addicere. Item dæmon fub condi-
tione,

e, ſi
Ugi vol
Uare,
Ei p
obllun
ure lie
s veci
teſt, mo
ldlt,
in ar⸗

Mr.
Ddanns
res in
ſder die
t, not
Mine
ſe Ueran
Aenhlan-
8 kpim
0pera i⸗
len ſit
in,
ll mira
tonmn 1
netis fil
Ulleo
macrſe
cCgritann

De Angelir. 377

tione, ſi Deus permittat, ad obſequendum
magi voluntati quoad patranda illa mira ſe
nn obligare, vel ſaltem, ſe illa patraturum,
nenin mentiri poteſt, & ita erit quidem pactum in
deam re nullum, verum tamen quoad ſpeciem.
ede Quare licet dæmon bene ſciat invaliditatem
belona talis pacti, obligationem tamen mentiri po-
a teſt, imo quantum licet voluntati magi ob-
Al ſequ tur, ne ille animam ſuam per pœeniten-
e tiam ſalvet. L

pen Schol. t. Ardoinus Ubidente Dell' Oſa ſive R. P. An detur

num pe- Jordanus Simon contra nonnullos rigidiores cen. Magia
ſe hom ſores in libro. Das große weltbetruͤgende Nichts, deabolica.
Ntekin oder die heutige Hexerey und Zauberkunſt doëte pro-
i bat, non eſſe de fide, dari Magiam diabolicam
N maxime modo in lege Evangelica, eamque ſalva
91) Ny fide negari poſſe. Nam . in Scriptura nullibi
Munilt exemplum hominis pactum cum deæmone facien-
en tis legimus: imo nec adſunt exempla eorum, qui
ode Oopera diaboli mirabilia oræſtiterunt. Mentio qui-
add dem fit in S. Scriptura Magorum, ſed nullibi le-
le imn gimus, quod ope dæmonis, aut ex pacto cum
tus 2u illo mira patraverint. Prodigia Magorum Egyp-
te nel tiorum Exod. 7 v. 1I. & ſqq. nonnulli putant
tunn, . meras fallacias & illuſiones per artem ludricam
Alteiol vulgo Taſchenſpielen fuifſe. Alii putant, illos
. magos per occultam naturalem, & ſolis Ægyptiis
t 1 8 cognitam artem illos angues &c. produxzxifle.
Deun Alii putant ex ſpeciali Dei permiſſione Magos in
fiwed hoc cafu opera dæmonis adjutos fuiſſe, & qui-
taugun 6 dem in lege veteri, ubi vis dæmonis necdum ita
e Ntn ligata fuit. Nullibi pactum cum dæmone vel dæ-
lun! N monis auxilium memoratur. Samuel 1. Reg. 28.
non, 86 non arte magica Pythoniſſæ evocatus fuit, ſed
et oo imperio Divino præeniente vanas incantationes
Alte e⸗ ſuſcitatus fuit. vid. difi. D. Calmet ſuper hac re.
ens Un Pcna mortis etiam in Magos conſtituitur. Exo-
l NW⅓di 22. &c. & quidem jultiflima ſententia, quia

378 Caput III.

homines Magi dicti opem a diabolo poſtulant,
quod eſt ſpecies idololatriæ, & quia aliis per ſuas
præſtigias & illuſiones, hoc enim ſonat vox He-
braica E graviſſime ſæpe nocent. Ely-
mas magus occurrit in Actibus Apoſtolorum, ſed
magi nomine Philoſophum deſignari putat Du Ha-
mel in edit Bibl. Lapfus Simenis Magi ex aere
ab eruditis Criticis in dubium revocatur: de quo
videri poteſt D. Calmet in diſſ de Simone mago
2. ExX Traditione non conſtat dari Magiam diabo-
licam: Patres enim inter dogmata fidei exiſtenti-
am magiæ diabolicæ nunquam numerarunt, ne-
que negantes Magiam inter hæreticos recenſue-
runt, cum tamen nullo non tempore docti & in-
docti magiam negantes extiterint. 3. Dari Ma-
giam in nollo Concilio adhuc definitum fuit: Ca-
non étus Concilii Elvirani a nonnullis pro fup-
pofititio habetur Alii per magiam ibi memora-
tam idololatriam intelligunt Concilium Aney-
ranum eos ſolum damnat, qui Magiæ Credunt.
Moguntinum damnat ritus ſuperſtitioſos, quibus
vulgus credit ex pacto cum dæmone ſe aliquid
efficere poſſe. In canone non mirum cauſ. 26.
q. 5. dicitur, Magos elementa turbare &c. ſed
hoc ex Poeta Lucano deſumptum eſt, quin ve-
rum eſſe affirmetur. Canon lud. I. c. q. 2. pa-
a cum dæmone inter præſtigias numerat, quo
nomine ſatis indicat efſe falſa & fictitia. in Canon.
per ſortiarias: de frigidis & maleficiatis, mentio
uidem occurrit impotentiæ conjugalis per male-
ſcia cauſatæ, quod ſupponitur fieri poſſe, nec
nos negamus. In rituali Eccleſiæ præſcribitur
quidem Exorciſtæ, ut diabolo imperet, quatenus
dicat, an per maleficia in hoc corpore detineatur;
Sed hæc obſervatio recentiori manu adjecta fuit,
& inſtructiones illz non faciunt deciſiones fidei
& diſciplinæ, imo citata etiam inſtructio in Rituali
Veneto a. 1571. omiſſa fuit 4. Summi Ponti-

fces nunquam fanxerunt exiſtentiam Magiæ adh

Sdem pertinere, nec contrarium tenentes & eam
. negan-

bepante
damnan
exiſtere
Perſtiti⸗
Putante
tetur.
ſeribun
tibos
mones
ex il,
tnite, &
el, Den
temoni
ns
er
W, d
l, V.

dol 2.
Uerins
Ullten
Cln dr
teſvonl
Uiun
1e
an Ne
Uilr
magicz
gnocd li
iam ef
Uermiſſi
s inter
Uunt, g
ImIr eſ
bem, a

iio
ſtt.
dds⸗

De Angeiir. 379

RM negantes damnarunt. Bullæ quidem Pontificiæ
Ane l damnant Magiam, ſed nulla definit eam revera
exiſtere. Certe malitia eorum, qui Magicis ſu-
ten perſtitionibus vacant, opem dæmonis implorant,
Mnn putantes ſe ab eo adjutum iri, damnationem me-
unhI retur. Certe nullæ preces contra maleficia p æ
gi aus ſeribuntur. §. Exiſtentia Magiæ ex aliis ve ita-
ur: beß tibus revelatis non fluit: Non ex illa, quod dæ-
nonen mones exiſtere credamus, uti per ſe patet: Non
Lumi ex illa, quod dæmon permittente Deo mira pa-
eitn trare, & homini nocere peſſit, nam probandum
Immnt, eſt, Deum poteſtatem hanc pro libitu exercendam
SNLODH demoni concefſſiſſe, ex quibus cencludit prælau-
S datus P. Jordanus Simon, exiſtentiam Magise dia-
Ui bolicæ ad fidem non pertinere, & exempla Ma-
nfnit: — icca, de quibus teſtantur hiſtoriæ, vel ad fabu-
8 ro ſ las, vel ad illuſiones artificioſas amandat.
i men
lum Schol. 2. Laudatus vero Author in citato ſuo opere
ie Geit ulterius progreditur, & Magiæ diabolicæ poſſi-
1s, Ats bilitatem et am impugnat. I. Quia pactum magi
eeid cum dæzæmone eſt impoſſibile. Sed ad hoc patet
e reſponſio ex hoc paragrapho (§. 208.) II. S. Scri-
fe l. ptura & P P paſſim teftantur, vim dæmonis in
1, gpin ⸗ Lege Evangelica valde ligatam, imo vero abla-
c. G2 tam per Chriſtum fuiffe. Sed hoc ſolum probat,
mment, Magiam quidem hodie eſſe valde raram, & opera
8. nCnN magica plerumque eſſe phantaſtica & illuſoria,
tb, quod libenter concedimus?: ſed non probat, Ma-
giam eſſe impoſſibilem, & ſubinde ex ſpeciali Dei
ole bermiſſione hominem opera dæmonis adjutum
Preicit mirabilia præſtare. III. Antiqui libri poœnitentia-
et, es les interrogatoria ſua quidem ad ſolos illos diri=
e Gtlelli gunt, qui credunt & confidunt, ſe ope dæmonis
etni mira efficeré & aliis nocere poſſe; ſed quæſtio-
ioes nem, an revera hoc præſtiterint Confeſſariorum
Kobkie judicio relinquunt. Vid. D. Thiers. tra’t. de ſu-
nniAH perſtit. P. Le Brun de ſuperſt. ufibus. D. Ab. At-
! tignius-Zom. I. Hiſt. monum.
use⸗

niß F. 209.

Cuput III.

G. 209.
Dæmon Licet autem diabolus, quee hactenus di-
nil poteft (ta ſunt, pro natura ſua poſſit efficere (G. 201.
Ene ver- & feq.) tamen quia potentia ejus omnipo-=
PMon tentiæ Divinæ ſubeſt, & conſequenter Deus
. potentiam diaboli cohibere poteſt, diabolus
non valet quidquam, niſi Deus illi permit-
tat, efficere. Sic non poterat diabolus niſi
licentia a Deo data nocere jobo, nec amplius
in inferendis illi malis progredi, quam Deus
permiſerat Jobi 1. v. 2. & 2. v. 6. Ne porcos
quidem Geraſenorum occupare poterant dæ-
mones, nifi venia a Chriſto impetrata.

Quid dæ- Schol Ex dictis quidem conſtat, quid diabolus age-
moss voſſit. e poſſit, & fübinde Deo permittente agat, non
tamen opera diaboli contra veritatem nimium
funt extendenda. Sic I. non omnes malæ cogi-
tationes pro ſuggeſtionibus diabolicis ſunt haben-
dæ, quia etiam homo pro libertate ſua malum
amplecti poteſt. 2. Quia morbi ordinarie ex
caufis naturalibus oriuntur; morbus aliquis pro
dæmoniaco habendus non eſt, donec hoc certis
indiciis conſtet. Criteria vero obſeſſionis diabo-
licæ præter jam affignata (§S. 202. Schol. 2.) eſſe
poffunt: Si homo ſanus & robuſtus fubito gra-
viſſimis doloribus, mirisque corporis agitationi=
bus torqueatur: Si robore viribus humanis ma-
jore polleat: Hæc enim vires humanas ordinarias
excedunt 3. Nec omnia mala & infortunia dæ-
moni afcribi poffunt, utpote quæ ex cauſis na-
turalibus proniciſci poffunt. 4. Et quemadmo-
dum non omnibus, quæ de fſpeéëtris narrantur,
hiſtoriis fides adhibenda eſt, cum multæ imagina-
tionis operationes præfertim a meticuloſis & Me-
lancholicis, & fraudes malitioforum hominum
pro ſpeétris ſint habitæ: ita hiſtoriæ teſtantur
multos pro magis habitos fuiſſe, qui nonniſi i⸗
ribus

Tbus
Waxim

tamen
Ut juh
tam
comme
Giaboli
fnille
40 Cef
Uumine
Unhunt
inche
n6

Drxt
Ai dant
1 doni,

Ullen 1

M Ne
khait
t, ſre
ei eX
terit
kun det
deit, N
MMernnt
tete
Mnt il
14 ſcei,
Petitic
int,
mulor
1

De Angelit. 381

ribus naturæ reliquis ignotis, utebantur: Unde
. maxima circumſpectione hic opus eſt. Permittit
gerle tamen Deus ſubinde nonnulla opera diabolo, tum

en ut juſtorum virtus exerceatur & maniſeſtetur:
R. tum ut impii atrociſſimo hoc pœnarum genere
Cr commoti reſipiſcant. In lege tamen Evangelica
tetben diaboli potentiam valde reſtrictam & imm nutam
diar fuifſſe omnes experiuntur: Mifſſo quippe Meſſia
penmi ad deſtruenda opera diaboli 1. Joan. 3. V 8
ols lumine Evangelicæ, veritatis hominum mentes
mni illuſtrante, neceſſum fuit, ut minueretur poten-
aNNN tia & operatio diaboli principis tenebrarum.
m D Eph. 6. V. 12.
poten
ut dr⸗ L J. 210.
. Præzter Angelos, qui peccarunt, (H. 194.) Angal
GnH alii dantur qui non peccarunt, dicti Ange boni bea-
n li boni. Matth. 18. v. 10. adeoque in ſtatu vitudinem
eg juſtitiæ perſeverantes beatitudinem ſuperna- Merue-
7t.

ſuntir⸗ turalem ſibi meruerunt.

lu ni Schol. Theologi docent Angelos bonos non meruiſ- Quomollo
ſnute 1 ſe beatitudinem per opera bona illam ſubſequen- merge-
ins tia, ſive per obſequia præviſa in hominum mini- int.
noe ein ſteria ex obedientia ab Angelis exhibenda, uti
hnse, docuit Magiſter ſententiarum, quia Angelus in
N)er ſtatu beatitudinis eſt comprehenſor, ergo non me-
bio ,, retur, nam meritum requirit viatorem. Nec me-
gitn⸗ ruerunt illam per actus tanturn natura & cauſali-
mindn⸗ tate priores, uti voluit S. Bonaventura, ſed per
di actus etiam duratione præcedentes: quia merue-
Utont⸗ runt illam per actus regulatos cognitione obſcu-
i ra fidei, qua Deum ut Authorem (upernaturalem
emin cognoverunt, qui adctus ſola prioritate naturæ
nm beatitudinem ſupernaturalem præcedere non poſ-
2 gii ſunt, cum cognitio obſcura fidei non poſſit fimul
CNe. ſtare cum viſione beatificz. Unde via bonorum
Uekenn — & malorum Angelorum triplici inſtanti completa
hut fuit. In primo inſtanti Angeli creati ſunt in gra-
ni, tia

Angeli
boni in-
tauitive

Deum vi=
dent.

382 Caput WI.

tia operantes tam naturaliter quam ſupernaturali-

ter, ad quod Deus movebat, non tamen perfecte

merebantur ex defectu libertatis quoad ſpecifica-
tionem. In Secundo inſtanti Angeli boni per-
feéte liberi in charitate manentes plene merue-
runt, mali inordinato affeétu peccaverunt. In
Tertio ſecuta eſt porna malorum, & gloria bong-
rum Angelorum.

H. 211.

Angeli boni gaudent cognitione intuitiva
Dei: ſummam capiunt ex Deo voluptatem,
& ſummo Deum amore proſequuntur. Nam
Angeli eorum ſemper vident faciem Putris: Er-
go cum Deus proprie faciem non habeat,
(§. 47.) & ſi faciem hominis videamus, non
ſymbolica, ſed intuitiva ejus cognitione fru-
amur, eoipſo Angelis intuitiva Dei cognitio,
quæ viſio beatifica dicitur, a Chriſto tribui-
tur. Deinde ex cognitione perfectionis ori-
tur voluptas, quæ eo major eſt, quo major
eſt perfectio cognita, vel quo certius eſt co-
gnita: Cum igitur Angeli boni Deum intui-
tive cognoſcant, adeoque perfectiſſime & cer-
tiſſime, ſummam ex Deo voluptatem perci-
piunt. Denique appetitus ad voluptatem ex
perfectione entis capiendam, dicitur amor:
Ergo cum Angeli boni ex perfectionibus Dei
ſummam voluptatem capiant, & perennem
appetitum ad eam capiendam gerant, ſummo
amore Deum proſequuntur.

Schol. Licet Angeli boni intuitive Deum cognoſcant,
non tamen omnia, quæ Deus ſcit, aut vult, aut
poteſt, cognoſcunt, quia Deum non comprehen-
dunt.
O. 212.

₰

Angel
Plunt.
tam 8*
in pace,

don ſtant

elffettse
Voluncyen
Cuiunne
e utt,
Anltner

Ilen

rd.
Eu)
Mutlto P
Ulige
Umz f
datn,
Ten enit
Hit.
Deteitien
MoH Fer e
Ues er ic
Id Dels
Eſeck
ini
Chrunſt
enin ing

PLe Angelit.

H. 212.

Utin Angeli boni nec peccant, nec peccare Non pec-
lern poſſunt. Nam S. Scriptura promittit nobis cant nec
wenh vitam zæternam cum Angelis, quæ conliſtit Pecctè
goier in pace, juſtitia & gaudio ſancto, quæ omnia ?Nunf.
non ſtant cum peccato. Ratio eſt: Amoris
effettus eſt, ut amans voluntatem ſuam ad
voluntatem ejus, quem amat, conformet.
Quicunque ergo Deum ardentiſſime & ſem-

00
0⁰°

E intuin

lyptatin per amat, non poteſt non firmiſſim um &
. N conſtans propoſitum habere, nihil contra vo-
ti. A luntatem & legem Dei faciendi, hoc eſt, non
libern peccandi: ſed Angeli hoc propoſitum habent,
ns, (§. 211.) Ergo non peccant, nec ſtante hoc
“ propoſito peccare poſſunt.
gniin chol. Origenes putavit, poſt certas annorum revo- Origenis
nithe⸗ lutiones futurum, ut Angeli boni peccarent, & error.
n g ob peccatum in gehennam mitterentur: dæmones
Cünisr vero poœnitentiam agerent, & ad felicitatem per-
,dlo i venirent. Scotus vero putat Angelum eſſe im-
tlus peccabilem tantum ex dono & privilegio gratiæ,
eum it non vero ex ſtatu ſuæ beatitudinis, quæ opinio-
relet nes ex diéctis refelluntur. Quippe omnis natura,
quæ Deus non eſt, conſequenter etiam Angelica
ten de ſe eſt peccabilis, at ratione ſtatus ſuæ beatitu-
putne dinis verſatur omnis Angelus bonus in ejusmodi
Gtul M circumſtantiis, in quibus pecoare nequit: ſunt
onhe enim in ſtatu gloriæ æternum duraturo.
lelet ⸗ .
len H. 213.
1. Angeli boni, quia Deum ſummo amo- Deum
cpltx re proſequuntur, (H. 211.) agunt, quæ Deus laudant.
Arl in vult, & eidem placent. Hinc Deum lau-

Ne⸗ dant, & perfectiones illius celebrant Pfſ. 102.
E v. 30. Luc. 2. V. 13. Ejusque juſſa exequun-
tur,

Caput III.

tur, Luc. I. V. 19. 26. 27.
Hebr. I. V. 6.

Chriſtum ado-
Eique ſervierunt tam
in ſtatu exinanitionis Marth. 4. v. 1I. quam
exaltationis circa reſurrectionem Matth 28.
Aſcenſionem Act. I. v. 10. & ſervitu-
rxi ſunt in reditu ad judicium extremum.
1I. Theſſ. 4. v. 10. ubi
fragore tubarum nuntiabunt adventum ejus,
latamque ab eo ſententiam exequentur,
Matth. 13. V. 41.

2. Pariter cum Angeli, quæ Deus vult:
tentia pec- eique placent, agant & velint, Deus autem
omnium hominum ſalutem velit, I. Tim. 2.
4. Angeli etiam delectantur Evangelio de
Chriſto Redemptore I. Petr. I. v. 12. ideo-
que in nativitate Chriſti Deum laudabant
Luc. 2. v. 13. gaudent de pœnitentia & con-
verſione peccatorum, Luc. 15. v. 7. & de
Sanctitate vitzæ hominum: ſtudent promo-
vere veram doctrinam & Religionem, unde
annuntiarunt Chriſti
v. 26. Reſurrectionem,
Et in contemptores Dei juſtam vindictam
exercent. 2. Reg. 24. V. I. 16. 2. Machab. 3.

Matth. 25. V. 3 1.

nativitatem Luc. I.
Matth. 28. v. 2.

Homines viatores a S. S. Angelis quoad
corpus & animam cuſtodiuntur.
S. Scriptura Pſ. 33. Immittet Angelus Domini
in circuitu timentium eum. Pſ. 90. Angelis ſuis
mandavit de te, ut cuſtodiant te. Et Matth. 18.
v. 10. Videte, ne contemnatir unum ex hir pu-
ſilli: Vico enim vobis, gquia Angeli eorum in

lli ſn,
tkes.
Ius hon-
1 17. ai
bir.
Chxc 1
bentet

(nl
1 e
igta
1o. W
itor in
Dentatn
riei
nr
12 E A
Eelrein
bnpmmng
itit i
tegri
ulneſet
litaf
Hünm.
ait

De Angelie. 385

m Sà ecalis ſemper vident faciem Patrir. Accedunt
gdtn Patres. Origenes hom. 8. in Gen. S. Baſi-
nien lius hom. 8. in II. S. Auguſtinus in Solil.
Un, c. 17. ait: Magna cura & ſollicitudine adſumt
& ie nohiry. Scilicet hanc cuſtodiam Deus vuit,
etin & hæc illi placet, conſequenter Angeli eam
NU Uibenter præſtant. (H. 213.)

D
egbent, S. 215.
ens Singulis hominibus ſinguli Angeli cuſto- Singuli

usa des boni ſunt deputati. Innuit hoc primo komines
Tim. S. Scriptura in loco mox citato Matth. 18. Kum An-
dld v. 10. ubi duo advertenda ſunt: primo non di- g'élum cu-
de Lcitur in ſingulari Angelus, ſed Angeli, ut Ragen
laodabe oſtendatur, non unum, ſed plures pluribus Euie
uber prxſici. Secundo non dicitur ſimpliciter An-
t geli, ſed Angeli eorum, hoc eſt, Angeli ve-
lut proprii, & cuilibet aſcripti. Unde Act.

nt n⸗ . ... .
en, M 12, de Angelo cuſtode S. Petri dicitur: An-
1 Lue! gelus ejus eſt. cundo ita docent P. P. S. Hie-

1 konymus in i8. Matth. Magna proſfecto digni-
Vndte lar animarum, ut unaquchut habtat ub ortu na⸗
Nlunt Lvitati⸗ in euſtodiam ſui Angelum delegatum.
S. Gregorius Niſſ. in vita Moyiis, ait, occul-
tam efſe traditionem Angelum quendam uni-
cuique in adminiculum vitæ fuiſſe a Deo con-
lsce lieuttin. Et Euſebius l. 13. de præp. Evang-
am :7. ait. Angelum unienique ad cuſtodliam divi-

1uitur datum, nof ex Scripturaà didicimur: Ert
rM „ 20. cripturdà didicimus: Ergo
ſ 5 dusnlis hominibus ſuus S. Angelus cuſtos
e delt,
lem . Jeghols
Schram Infiit. Theol. Tom. I. B b

386 Caput WI.

Solvuntur Schol. r. Proteſtantes docent non fingulis homini- ſuheri
objeio- bus ſuum fingularem adeſſe Angelum cuſtodem. HhHiiinnt
nes. Verum notat D. Habert, licet non ita exprefſſe dete p
habeatur in S. Scriptura, nec ab Eccleſia fuerit kat,
definitum, fingulis hominibus ſingulos Angelos in M
eſſe deputatos; nihilominus hæc ſententia tam Uit,
communi conſenſu Catholicorum recepta eſt, ut tti he
ab ea deflectere nullo modo liceat. Nec obſtat IJ. mli
quod illos effectus cuſtodiæ Angelicæ Pf. 90. re- inſil
latos, v. g. non offendere pedem ad lapidem non ſerrenit
omnes experiantur: Nam ibi ſpecialiflima cuſto- ltole
dia Angelorum refertur, quæ commune clientum in ikr
præſidium non tollit. II. Hebr. I. v. 14. Angeli andlen
dicuntur in miniſterium miſſi propter eos, qui (e
hæreditatem capiunt ſalutis. Sed hoc non impe- Ardl
dit, quominus etiam reprobis ſuus ſit aſſignatus W
Angelus cuſtos, cujus præcipuum officium eſt, d
eos ad ſalutem perducere, licet eam ex propria Aikd
(ua culpa non conſequantur. III. Homines ob- Uentel
durati Jer. 51. v. 9. non omnino deſeruntur, licet as1
perverſa eorum voluntas eos ſpecialiori cura An- 6
gelica indignos faciat. IV. Unus Angelus plu- „
rium quidem cuſtodiæ, ſed liberaliſſimæ Dei erga l
homines Charitati mon fufficit, qui ſingulis ho- ncen
minibus ſingulos Angelos deputare voluit. in
An om- Schol. 2. Omnes Angeli cujuscunque Ordinis a DBDeo “
nium or- mittuntur. Sic unus e Seraphim ad Prophetam an,
di num Iſaiam miſſus fuit. II. 6. S. Michael omnium An- Aün
Angeli a gelorum Princeps miſſus eſt Dan. 10. Item ſingpuo
Deo mit- lis nationibus, regnis, Eccleſiis & civitatibus dial 4.
tantur. deputatus eſt Angelus cuſtos: Nam Dan. 10. cu- Anzenn
ſtos regni Perſarum reſtitit cuſtodi Judæorum, ht,
quia necdum de voluntate Dei eis conſtitit, unde (hes,
cuſtos Judæorum quærebat promovere eoruin li- Uehrartt
berationem, quam tamen cuſtos Perſarum videns uncate
peregrinationem Judæorum Perſis ad cultum veri anns
Dei agnoſcendum eſſe utilem impedire conabatur. No
Hinc valde probabile eſt, Pontifices, Reges alias- 44 1
que perſonas publicas præter Angelum ab ortu n po
nativitatis fibi delegatum habere alium S lnctt
upe-

De Angelis. 387
“ fuperioris ab eo tempore fibi datum, quo fſuſci-
ndtuan piunt curam communitatis: Item Sacerdotem ha-
inenee bere peculiarem Angelum, qui ei ſacrificanti aſſi-
reh t ſtat, ejusque preces Deo offerat. Et Abulenſis
hlos Anen in Matth. 15. q. 60. B. Virgini duos Angelos tri-
eteni: buit, unum ut perſonæ privatæ, alterum ut Ma-
Ceſtach tri Dei. Porro idem Angelus unius hominis cu-
Ner du ſtodia funétus; probabiliter deinde aliorum curam
e Met non ſuſeipit, & quando homo ad terminum viæ
aikkn pervenit, juxta S. Thomam non habet Angelum
lhem e cuſtodem, ſed in cœlo Angelum conregnantem;
ne dinn in inferno Angelum punientem; in Purgatorie
11. . Conſolantem.
r eos, Schol. 3. Miniſteria Angelorum S. S. cuſtodum CEiréaà Minifterid
pon im fuos clientes funt I. avertunt ab lis corporis & S. S. An-
allignati animæ pericula, 2. Excitant animam ad peran- gelorum
Kcnmn e d.ͦrüum bonum, & fugiendum malum; illuminando cuſtodum.
SSE mentem, ſuadendo voluntati: 3. Deæmones ar-
Pomirei cent;, ne acrius tentent. 4. Orationes elientum
Ounn, li Deo oflerunt. 5. Ipfi orant pro clientibus.
iemr 6. Corrigunt & puniunt pœnis medicinalibus.
hungnu ft. 7. Süſcipiunt animam e corpoôre egredientem &
me Däen in cœlum vel purgatorium deferunt. Igituür tan-
Fuguls⸗⸗ quam Vere ſanéti merito à nobis henorantur, &
ot. ſolenni feſto eorum memoriam celebrat Ecéleſia;
br quæ optime docet eos invocari poſſe, & fideles
Awten hortatur; ut ad impetranda a Deo varia auxilia
nt ad ſunm Angelum tutelarem confugiant.
Nen Schol. 4. Probabile eſt univerſis etiism hominibüs An An-=
Ade Angelüm malum delegari: nam S. Paulus Eph. 6, gelus ma⸗
nDN mohet, eſſe nobis colluétationem adverſus Prin- Ius ſingu-
Dlene cipes, & Pofeſtates, adverſus mundi rectores te- ſis homi-
onſitt,t. hebrarum harum. Et ita docet liber paſtoris 1. 2. ibhus ds-
ſee eine mandato 6. Origenes hom. 10. in Lucam. Tertul- legatus⸗
Annn ſi, lianus l. de anima c. 39. S. Greg. Nifl. l. I. de
llnn vita Moyſis. Heac autem delegatio non fit a Deo
Kiecunt ſed a principe demoniorum, quia Deus bonus
Ngs hon poteſt neé per ſe; nec per alium ad peecatum
elnn 50, inducére: Deus enins intentator malsryums eſi; ipſe

H“ B bz autens

388 Caput III. De Angelis.
autenz neminem tentat. Deinde ut Deus electo-
rum ſuorum virtutem probet, aut reproborum
patiatur interitum, ſufficit, dæmoni ad nocen-
dum hominibus ſatis proclivi permittere, illos
aggredi, maxime cum unusquisque tentetur a
concupiſcentia ſua abſtraétus & illectus. Hæc
autem Dei permiſſio optimam ſervat œconomiam,
& impedit, ne hoſtes pro libitu deſæviant: Deus
nimirum ſinit homines tentari, ut humiliores
fiant, ſi vero improbos etiam ad interitum im-
pelli permittat, integerrimum eſt, rectiſſimumque
ejus judicium.

MWUN
UIN

leade
W

le

cjus
u,

Dens

hin

mexjt

1 Prie
Lxos. 2
Ertumn,
Nin 5
Dirn
Cicon
Tnfine
Cllum
lin
(o ej

(0

nd⸗

els detr
Lepnhann
A er.

en c C A P UT IV.

fenient 1

E DE
h MUNDO VISIBILI, OPERE SEX
Uunin DIERUM, CREATIONE HO MINIS,
ng EIT EIUS LAPSU.
J. 216.

reaturas pure ſpirituales conſideravi-=
mus, reſtat, ut materiales & corpo-
reas, mundum fcilicet hunc viſibilem,
cujus præcipua pars eſt homo, contemple-
mur.
G. 217.
Deus mundum hunc ex nihilo creavit. Deus
Ita primo teſtatur S. Scriptura. Gen. I. v. I. mundum
In principio ereavit Deus cœlum, & terram. X nihilo
Exod. 20. Sex diehus ſecit Dominur cœlum & reavit.
terram, & mare, & omnia, quæ in eis ſunt.
Et in Symbolo Apoſtolorum: Credo in Deum,
Patrem onmipotentem, creatorem cœli & terræ.
Cui congruit Concilium Nieæznum & Con-
ſtantinopolitanum & omnes Patres, ac Con-
cilium Lateranenſe, c. Firmiter de ſumma
Trin. Secundo Ratio eſt: Creatio eſt produ-
ctio rei ex nihilo: ſed mundus ex nihilo eſt
produéctus: eſt enim ens finitum & limita-
tum, conſequenter non eſt a ſe, & ſic ratio=
nem exiſtentiæ ſuæ habet in alio, & quidem
a mundo hoc diſtincto, ſcilicet Deo, non
Ae B b 3 vero

390 Caput W.

vero aliqua præjacente materia, ne preceſ-
ſus in infinitum detur: Ergo ex nihilo a Deo
creatus eſt. Vide Tertulliani librum contra
Hermogenem in mea Analyſ. P. P. tom. 3.

Solvuntur Schol. 1. Vannius, Hobbeſins, & Spinoza negant

objectio-

Deus in-
telligendo
& volendo
mundum
creavit.

mundum hunc creatum eſſe. Nam I. vox N3
4 . „ . *
Gen. I. non ſignificat, creavit, ſed fecit, quo

modo etiam legunt veteres codices. Sed vox

NR) nonniſi improprie pro ly fecit, uſurpatur.
II. Sap. II. dicitur mundus creatus eſſe ex inviſa
materia. Sed hæc materia ex nihilo creata fuit.
III. Ex nihilo nihil fit naturaliter, bene vero ſi
vires ſpectemus Creatoris,

Schol. 2. Sieuti Deus vi omnipotentiæ ſolo volun-
tatis ſuæ actu res extra ſe exiſtentes reddere
poteſt, (G. 109.) ita in creatione rebus extra ſe
ſolo voluntatis juſſu exiſtentiam largitus eſt.
Quemadmodum autem/Deus creat actu volunfa-
tis ſuæ, ſic creat ſecundum ideas intellectus Di-
vini, & per imperium intellectus; unde intelle-
Sus Divinus non minus, quam voluntas Divina
ad opus creationis concurrit. (G. 70. Schol. 2.)
Proinde cum Deus creando res extra ſe exiſtere
faciat, qued eſt opus omnipotentizæ; (G. 108.)
creatio fit per omnipotentiæ Divinæ exercitium.
Et quia omnipotentia eſt Attributum ſoli Deo pro-
prium, ſolus Deus hoc univerſum creavit, ita
tamen ut toti S. S. Trinitati creatio ex æquo com-
petat, ſed ſalvo Perſonarum in operando ordine,
quo Pater per Filium in Spiritu S. operatur (F. 158.
Schol. 2.) Hinc fit, ut S. Scriptura tam Dee fine
reſpectu Perſonarum, quam cuilibet Perfong Di⸗
vinæ ſeorſim creationem tribuat. (S. 144. 147.)
Tres tamen Divinæ Perſonæ non poſſunt dici cau⸗
ſæ ſociæ creationis: nam cauſæ ſociæ ſunt;, quæ
ſimul, quælibet vero vi a vi alterius numere di=

Verſa, effeétum producunt: ſed eadem Dei volun-

tas

Vm

1s&!
dus er
Uis et.
mundi

Uo
ℳo.. 3.

ctreatun
mi o
Creatin
ſaritt,
tröntn
Clesturar
10 ctea
Amatn

Denn
Oyniz,
n, Pi

am dat

Denn
Alin &
l n f.
un.
tomn, Pri
eziendi
Drineii
Mloples
Elumn
IGarn
Dern
Ukeuln
Mins,

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 39 1
3

tas & intellectus & omnipotentia, per quam mun-

H dus creatus eſt, tribns Divinis Perſonis commu-
deln nis eſt. (§. 169.) & quælibet Perſona in creatione
N uttt mundi non agit vi a vi alterius numero diverſa:
n, Ergo non funt cauſæ ſociæ. .

Schol. 3. Docent Philoſophi contra Suarez nullam
ND creaturam ut inſtrumentum creationis a Deo affu-
mi poſſe, quia implicat influxum creatum eſſe
creativum, cum influxus creativus totum ens
faciat, & omnipotentiam ſupponit, quæ eſt At-
tributum ſoli Deo proprium, unde ſicuti implicat,
creaturam aliquid creare poſſe, ita repugnat, ut
ad creandum tanquam inſtrumentum proprium

E

aſſumatur.
. F. 218.
Deus libere mundum creavit. Pſ. 134. Deus li-
Omnia, quœcunque voluit, ſecit, in c&lo S& in bere mun-

verra. Pl. 93. Deur ultionum libere egit. Ratio dum crea-

jam data fuit alibi, ſcilicet §. 90. vit.

§. 219.
: Deus mundum in tempore creavit, ita ut Et in
veie, olim & ab æterno non extiterit. Nam Gen. tempore.
(8M) 1. v. I. In principio creavit Deus cælum & ter-
enin pam. Ubi per principium ſimpliciter poſi-
heane tum, principium omnium rerum extra Deum
mon exiſtentium intelligitur, cum enim in Deo
principium non detur, (H. 45.) & tamen
Moyſes de principio loquatur, aliud prin-
cipium intelligi non poteſt. Deinde ante-
quam montes & terra & 7 orbis creare-
tur, Deus fuiſſe Deus dicitur a ſæculo usque
in ſeculum. Pfſ. 89. v. 2. Ergo olim non fuit

mundus, adeoque in tempore creatus eſt.
6 % 4 Eo-

An ab

æterno

392 Caput I.
Eodem modo mundo tribuitur initium Matth.
13. V. 35. Joan. 17. V. 5. Hebr. 9. v. 26.
Apoc: 13. V. 8. Item Deus dicitur dilexiſſe
Chriſtum, antequam mundus fieret, Joan. 17.
V. 24. elegiſſe fideles ad ſanctitatem Eph. 1t.
v. 4. Quæ omnia de toto univerfſo intelligen-
da ſunt, cum nulla adſit reſtrictionis ratio.
Deinde Moyſes aliique ſacri Scriptores Chro-
nologiam mundi ab initio usque ad ſua tem-
Pora texunt, nec aliæ hiſtorizæ aliquid de
prioribus ſæculis Adamo proferunt, qued
ſide dignum ſit, Ergo creatio mundi in tem-

pore facta fuit.

Schol, Quærunt Scholæ; An Deus mundum ab

Eterno creare potuerit. Reſponderi poteſt: Mun-

creare pos dus præſens ab æterno non potuit creari: Nam

tuerit.

cum mundus præſens a Deo in tempore creatus ſit,

non aliter autem a Deo fieri potuerit, quam ejus
eſſentiæ convenit, efſentia ejus initium exiſten-
di involvit. Quodſi igitur Deus præſentem mun-
dum voluit creare, non potuit creare, niſi in
tempore: nam mundum, cujus eſſentia initium
exiſtendi involvit, creare ſine initio exiſtendi,
hoc eſt, ab æterno, eſt repugnans, adeoque nec
objectum Divinæ omnipotentiæ. Scilicet, fi Deus
mundum creaſſet ab æterno, non eſſet Ppræſens,
qui in tempore faétus eſt, & hinc fieri non po-
tuit, ut mundus præſens ab æterno crearetur.
Verum altera quæſtio inde emergit, ſcilicet: An
Deus alium quendam mundum ab æterno creare
Potuerit: five an talis mundus, qui nullum habet
exiſtendi principium, fit poſſibilis. Negamus &
Ppræter alias rationes a Philofophis expoſitas, ſe=
quentem damus. Si mundus aliquis ab æterno
ſine initio exiſtentiæ ſuæ efſe poflet, temporis
curſus æternus velut linea concipi poſſet ad no⸗
ſtra usque tempora producta; cui tot Puuete in
ine

V mn

fne ad
eegue
nea h
ponam
Tetur, 9
norem
Cühqe
ea den
guoct
non p⸗
pollbil

muanet;
Pwyinj

Co He
I non
tintum.
lem,
toun e
mundot
n ſ.
Ilo rer
Dhenda

Hit
tenda e
008 aute
s l.1
netid
tür ho⸗
1ns,

une or

en lon
Aeroce
ludis,
M he

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 393

Inhlet fine addi poſſent, quot puncta temporis fluunt,
9. VR, quæque a parte ante infinita foret. Hoc modo
1 leit linea hæc ſemper magis prolongaretur. Sed ſi
Pen ponamus eam a parte ante infinitam eſſe, ſeque-
NN retur, eam nunquam decurtandam eſſe, nec mi-
nh norem & breviorem fieri poſſe, quanta & quot-
iutcleer⸗ cunque demum puncta vel partes a parte poſt ab
nis n ea demerentur, cum ſemper infinita maneret,
Desluiu? quod tamen implicat. Ergo creatura æterna dari
ſiater non poteſt. Porro five creaturam ab æterno
aN poſſibilem admittamus, ſive non; ſalvum ſemper
Higit 5 manet argumentum pro Divinitate Filii ſeu Verbi
nt, l Divini ab ejus æternitate deduéctum, & ab Apo-
i ine⸗ ſtolo Hebr. I. v. 4. 8. propoſitum: Nam Apoſto-
“ lus non loquitur ibi de æternitate fimpliciter
tantum, ſed Filio fixam æternitatem, id eſt, ta-
hndum lem, quæ ſine omni ſucceſſione & variatione ſta-
k: Nr tuum eſt, tribuit, v. 11. 12. At vero licet Deus
tei. Hh mundum ab æterno creaſſet, non tamen æternitas
eteitut fixa, ſed ſucceſſiva & Participata, continuis in
cn en⸗ illo rerum ſucceſſionibus evenientibus, illi tri-
erſte⸗ buenda foret.
ntenn
E Hiſtoria Creationis mundi ex Moyſe pe- Eißoria
ltee .

tenda eſt. Moylſen omnes reliquos hiſtori- Creatio-
beoglee 3 ä
i cos anteceſſiſſe probant Clemens Alexandri- iSάl. 2.
det,1 51. .1 1 Mouſis
en nus 1. I. ſtrom S. Cyrillus adv. Julian. & lt dah
on ins e . Teſtan- *ſ debet
givon Huetius in demonſtr. EKvang. prop. 4. Teſtan-?
H tur hoc Theoderus, Eupolemus, Artaba⸗
I nus, & ipſe Apion Grammaticus Il. 4. hiff.
nnir ſane omnes, quos novimus, hiſtorici Moy⸗=
ſennt ſen longo poſtea tempore fuerunt fubſecuti.
atn, Herodotus vixit fub Xerſe anno I. Olym-
vol erd 3
4 Zend piadis 72. Hunc ſecutus eſt Thucydides tem-

pore belli Peloponeſiaci: Nenophen Olym-
lan biade 94. floruit: Beroſus E.gyptiorum hi-
thn B b 5 ſtori⸗

—

3904 Caput W.

ſtoricus antiquiſſimus biennio ante obitum
Alexandri natus libros ſuos Antiocho Deo
obtulit, uti probat Voſſius l. I. de hiſt. G?æc.
c. 13. Manethos Sebanita ſub Ptolomæo Phi-
ladelpho .Ægyptiorum tempora digefſit usque
ad Darium Codomannum, ex quo primum
Julius Africanus, deinde Euſebius ſuas Dy-
naſtias exſcripſerunt. Horum Mgyptiorum
ſcripta ab Annio Viterbienſi edita, ſpuria
eſſe conſentiunt eruditi. Theodotus, qui res
Phœnicum ſcripſit, incertæ eſt ætatis, in

ſuis tamen libris udæorum meminit teſte

Joſepho l. I. cont. Apion: Deinde etiam Poe-
tæ non ſunt Moyfe antiquiores. Homerum
ante primam Olympiadem 130. annis vixiſſe
feribit Suidas ex Porphyrio: Orpheus Linum
paulo anteceſſit, Linus Herculem: Hercules
juxta Tatianum unius hominis ætate bellum
Trojanum antevertit, cæteri ſunt juniores,
nullus ante Moyſen hiſtorias edidit. cundo
demonftrat Huetius l. de demonſt. Evang.
omnem Priſcorum doctrinam ex Moyſe pro-
manaſſe. Sanchoniaton de rerum principiis
& mundi origine ex Thaauto, id eſt, Moyſe

narrationem ſuam hauſit: Homerus multa

ex Moyſe depromſit: Pythagoricorum, Pla-
tonicorum & reliquæ Philoſophorum ſectæ
ex Judæorum, cum quibus illi Philofophi
conferebant, doctrina manarunt: Vide S. ju-
ſtini oohort. ad gent. Tatian. contra Græc. c.
in mea Analyſ. P. P. Tertio veritatem hiſto-
riæ Moſaicæ probat Styli ſimplicitas, gravi-
tas, & primigeniæ linguæ phraſis: Scripto-
ris humilitas, qui genus ſuum, bona & ma
11 b1,

Vnu

ſbi fun
Utes &
Iejus
e 30
Ma
10pii
onis
1s criti
oyls

t. Do
EE ſecn-
lerid
ſlit.
tionis
ſe per
10eG
loe te
derto
novim
lit,
ſener
Vel T
bin i⸗
Keypti
4 contr
nöltos
Pahhhe
etvikde
Aoyntl
e ſori
, llen p

or
e⸗
Nlie

De mundo viſibili, opere ſex dierum, S&c. 395

in ſibi, familiæe, & genti ſuæ obvenientia, vir-
dhk tutes & vitia ſine fuco recenſet. Complecti-
NtCe

“ tur ejus hiſtoria res majorum ſuorum tradi-
unki. tione acceptas & confirmatas; multa peracta
e coram ingenti multitudine, coram Pharaone
nn & Optimatibus Egypti: tradit cultum Reli-
vokf gionis caſtiſſimum. Unde expenſis etiam no-
Nnn tis criticis omnem falſi ſuſpicionem hiſtoria
1, ſoun Moyſis effugit.

Me Sckol. Bolingbroke veritatem narrationis Moſai- Solvuntur
tatsn cæ, ſequentibus argumentis evertere contendit. objie io-
it tel I. Quia Moyſes eorum, quæ de temporibus ante nes.
m Pot ſe acciderunt, nec teſtis oculatus, nec coævus
Ofnerunm fuit. Verum illa ex fontibus intemeratæ tradi-
S W tionis haurire optime potuit. II. Narrata a Moy-
linm ſe per teſtes extraneos & alios hiſtoricos Moyſi
Wand coævoôs non confirmantur. Sed præterquam quod
Petolk hoc teſtimonium non ſit neceſſarium, nullum
eelun Scriptorem Moyfi vel antiquiorem, vel coævum
junden novimus. III. Hiſtoria Moyſis fibi ipfi contra-
Hrni dicit, tum quando dicit unitatem Dei ab Adamo
Sen ſemper creditam fuiſſe, & tamen tempore Sarug
yus vel Thare Polytheismum invectum eſſe: tum
e quia Iraelitæ in gypto numerofifſimi ſe ab
Pehiu Pgyptiis opprimi paſſi non fuiſſent. Verum nulla
, Me eſt contradiétio, quod fides in unum Deum apud
els won multos quidem perſeveraverit, licet apud alios
nn N Polytheismus invaluerit: & quod Ifraelitæ dura
l ſervitute in ggypto oppreſii contra armatos
fuli t Dgyptios prævalere non potuerint. Vid. Leland
PMi de ſcriptis Deiſticis. Et Authorem Veritat. in
ſiles ⸗ lucem prolat.
l Hiſtoria creationis Moſaica primum to- Ante luing

nrtr tius univerſi initium exponit, & nec alii mundum
n mundi extiterunt aut extant, nec aliquee nec ali
mg mundi mundi

fuerunt,

396 Cayut IV.

mundi partes ante creatam hanc terram fue-

nec modo runt. Nam Marci 1o. v. 6. dicitur Deus ab

Junt.

FPartes
mundi

ſucce ſive

creatc

Junt.

initio creaſſe maſculum & fœminam Luc. 1I.
v. 50. dicitur ſanguis omnium Prophetarum,
qui ab initio mundi (id eſt a ſanguine Abel
Matth. 23. v. 15.) effuſus eſt, poſcendus a

Judzis, Et Act. 17. dicitur Deus uno ſe-

eiſſe omne genus hominum inhabitare ſuper uni=
verſam ſaciem terræ. In his omnibus locis di-
citur mundus a Deo creatus, & quidem in
ſingulari: Ergo Moyſes de creatione totius
univerſi, non de ſola terra loquitur, & nul-
lus alius, præter hunc, mundus datur.

Schol. Anaximander, Democritus, Ophei &c. in-

finitos mundos extare putarunt: quia ante con-
ditum hunc mundum infinita fluxerunt duratio-
nis ſpatia, in quibus Deum otioſum manſiſſe cre-
dibile non eſt. Verum cum Deus operando ad
intra ſe intelligat & amet ſemper, otiofſus dici
nequit.

G. 222.
Partes mundi non unico momento ſeu

ſimul tempore, ſed ſucceflive ſex dierum
naturalium ſpatio a Deo produétzæ fuerunt.

Nam verba S. Scripturæ debent ſumi juxta

primariam fuam ſignificationem, quamdiu
non ſequitur inevitabile abſurdum: Sed ex
propria vocum acceptione S. Scripturæ, dqui-
bus indicantur veſpere & mane dies, primus,
ſecundus, tertius &c. nil abfurdi ſequitur,
& ad metaphoram fine fſufficienti ratione illa
traducuntur. Ergo in proprio ſenfu de die-
bus naturalibus accipienda ſfunt. Deinde
Exod. 20. ait Deus: Sex diebus orercheci
7ℳ.

J

nn
ſr ain
Hie inp
Ols natn

Plok. r.

OINia
dierum

kuIm met

tureles,
ghuntat
Cogritrn
ton 254
cs
nito, .
ſit An
a co
compon

actum 6

Untia fi
int ex
Denkdic⸗
Don verd
Lpienm
dienn,
7. g2,
Cieſtnrin
tamen

Dod

rinn de
Nd
ſt onnin
ſonifcat
enſis e
Modluxig
i, D
R On
nod

De mundo viſibili, oper ſex dierum, Sec! 397

umis Nea enim diebur ſecit Dominus cxælum & terram.
TDt Hic in priori propoſitione ſermo eſt de die-
le bus naturalibus, Ergo etiam in poſteriori.

Ken Schol. r. S. Auguſtinus de Gen. ad litt. docet ſimul Sententia
llle omnia a Deo producta fuiſſe, non ſucceſſive ſex S. Augis-
peliit dierum natufalium ſpatio. Quare per dies, quo- ſtini de
r rum meminit S. Scriptura, non intelligit dies na- diebus

ſhun e turales, ſed Angelicos & intelligibiles, qui diſtin- Angeli=

6slMeut⸗ guuntur non ex parte cognitionum, ſed rerum ecis.
“ cognitarum; ita ut primum opus Dei ut cogni-
Guldd tum ab Angelo ſit primus dies: ſecundum, ſecun-
ne N dus dies & e. Et quia in Angelo eſt duplex co-
7, Gn gnitio, veſpertina, qua utpote obſcuriori cogno-
tur. ſcit Angelus res in ſeipfis: & matutina & clara,
. . qua cognoſcit res in Deo, ideo dies Angelicus
Ke. 1 componitur ex veſpere & mane, & ideo dicitur:
e actum eſt veſpere & mane dies unus. Hæc ſen-
unt nn tentia falva fide a multis Catholicis adhuc defen-
murlled ditur ex his rationibus. I. Quia Gen. 2. v. 4.
Deus dicitur feciſſe cœlum & terram in die
non vero in diebus. Verum —– non ſemper
unicum diem ſignificat, ſed ſæpe tempus plurium
dierum, hebdomadum & menſium, uti Jer. 31.:
n v. 32. ubi Deus fœdus cum Ifraelitis pepigifſe
f dicitur in die eduétionis eorum de Ægypto, quod
ler lin⸗ tamen modo poſt aliquot menſes factum fuit
lte in Exod. 12. Hoc loco autem ——)) de ſpatio plu-
t ſoni. rium dierum intelligendum eſſe, patet ex Gen. TI.

n, 0. & Exod. 20. II. II. 48. v. 13. dicitur: Deus e-

Uln: cit omnia ſimul , ſed 1 non ſemper tem-

ieun, poris ſimultaneitatem, ſed ſubjeétorum paritatem
ls, ſignificat, uti Pſ. 32. v. 15. Iſ. 40. v. 5. unde
U “ ſenſus eſt, Deum omnia ſimul, ſed non ſimul
adle produxiſſe: vel ſi de tempore ſimultaneo ſumere
n li⸗ 16 velis, Deum non interrupta creationis ſerie, li-
ſenln 6 cet non eodem momento, omnia creaſſe. Eo-
unt ler dem modo explicatur locus Eccli. 18. V. I. Neo
, Ae eiſt

Quo anni
tempore
E&z die
gitn dus
crealus

ſi.

Opera
primi
Dlieis

398 Caput IW.

eſt III. cur putes; per creatilonem omnium in⸗
ſtantaneam majorem potentiam Dei oſtendi. Nam
cum potentia fit facultas poſſibilibus conferendi
exiſtentiam, (§. 108) gradus potentiæ non ex
tempore, ſed ex copia rerum produétarum æſti⸗
mandus eſt. Unde ſi Deus in inſtanti mundum
& omnes creaturas produxifflet, quas ſex diebus
produxit, hoc tamen majorem potentiam præciſe
non oſtenderet. Potuiffet quidem in inſtanti om-
nia producere, ſed maluit ſex dies impendere;
tum ut conſtaret, mundum ab æterho non exti-
tifſe; tum ut attentius opera Dei meditemur;
tum ut ſtatum mundi triplicem, creationis ex ni-
hilo, diſtinétionis, & exornationis conſideremus;
tum ut ſex dies labori, ſeptimum Divino cultui
impendamus.
Schol. 2. Quæritur, quo anni tempore mundus crea=
tus fuerit. Petavius &c. autumnum afſignant,
in quo Judæi annum civilem incipiunt. Antiqui
Patres verno tempore, die dominica, 25 Martii
in puncto mediæ noétis, & conſequentibus die-
bus Mundum creatum eſſe docent.

H. 2235
Ordo Creationis ex lib. Geneſis eſt. Pri=
moô die creavit Deus o&lum & terram. Terra
autem erat inanis & vacua, & tenebr erant ſu-
per faciem abyſſte Et Spiritus Dei ſerebatur ſu-
per aquas. Dixitgue Deur: Fiat lux. Et ja-
da eſt lux. Et vidit Deus lucem, quod eſſet bo-
na: & diviſit lucem a tenebrit. Appellavitqut
Tucem diem, & tenebras noltem: ſalktumgque eſt
veſpere & mane dies unut. Gen. I. V. I - 5.
Schol. Varia hic diſputant Interpretes, & plerum-
que pro ſuis quique ſyſtematibus Philoſophicis.
Nomine cœli & terræ intelligunt nonnulli tum
Moblliorem materiam usque ad ſuperiofes mundi

Uimi⸗=

2

N mua

limites
glome
iter ſe
inelig
demnen
CClumn
teria ſe
Tentut,
erant ¹
enn n
inanis
1
Cainr,
Notator.
UMbbes
ſepatad
U cten
Moyle
nis te
hence

. Ken

Mrci

ſet
Erant

iIrr ſenn

Iie Deau
iſtert

ket,
gregare
tium Ud
et uni
beni
A

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 399

Cunmomh limites protenſam, tum partium craſſiorum con-
end NI glomerationem, five liquidarum ſive ſolidarum
Rehiadh inter ſe confuſionem, unde Chaos dicuntur. Alii
ie iintelligunt materiam, ſeu entia ſimplicia, vel

elementa, vel particulas fubtiliſſimas, ex quibus
cœlum & terra fieri debebant. Cum vero ma-
teria ſeu elementa univerfi in principio produce-
rentur, elementa ſingulorum mundi corporum

inttmie erant adhuc inter ſe permixta & confuſa infor-
impelle mem molem conſtituentia, & hinc terra dicitur
0 nene inanis & vacua, & materia univerſi non abimi-
mnebltet. lis pelago in ſubtiliſſimas particulas diviſa abejus
tonis n dicitur, vel etiam aquarum copia hoc nomine de-
uſceren notatur. Lux autem primo die creata vel fuit
ino en nubes lucida, vel potius materia ignea ab opaca

ſeparata. Eodem die cœlum empyreum & Ange-
li creati fuerunt. Spatium illud temporis, quod

i lt Moyſes vocat diem, æquale fuit ratione duratio-
t Pi nis, tempori, quod ſol motu fuo circa terram
4, impenderet.
1 1
Uenthhn’

O. 224.

Secundo die dixit Deus: Fiat Firmamentum Secundi
in medio aquarum: & dividat aquas ab aquis. diei.
Et ſecit Deus Firmamentum, diviſitque dquas,
quœ erant ſub ſirmamento ab his, quœ erant ſu-
per firmamentum. Et fabtum eſt ita. Vocavit-
que Deus firmamentum, cœlum: & ſaltum eſt
veſpere & mane dies ſecunllus.

Schol. Cum Deus particulas materiæ in motum age-
ret, ut homogene coirent, & heterogeneæ ſe-
gregarentur, æther per vaſtiſſimum mundi ſpa⸗
tium ubique manfit expanſus, ficuti eum hodie
per univerſum expanſum eſſe docent recentiores
Philoſophi, qui proinde juxta illos nomine fir⸗
mamenti o ) intelligirur, tum quia dicitur coœ⸗
lum, & nos hodie illud expanſum cœlum ſyde=
reum

400 Caput IW.

. . . 3
reum vozamus; tum quia luminaria magna a Deo
in firmamento poſita Gen. 1. v. 14. in æthere ex-
panſo juxta Philoſophos moventur. Per aquas

ſuperiores ſupra firmamentum nonnulli nubes:

alii materiam lutoſam ex terreis & magna copia
aquearum particularum mixtam pro materia pla-
netarum intelligunt.

§. 225.
Tertii Tertio die dixit Deus: Congregentur ai,
diei. gucæ ſub cœlo ſunt, in locum unusn: ut appartat

arida. Et ſabtum eſt ita. Et vocavit Deut
aridam terram, congregationerque aquarum ap-
pvellavit Mariau. Et vidit Deut, quod eſſet bo=
num. Et ait: Germiinet terra herbum virentem;
S& Jacientem ſemen, & lignum pomiferum jacient
Frubktum juocta genus ſuum, cujurs ſemen in ſemet-
ipſo ſit ſuper terram. Et fadtum eſt ita. Et
protulit terra herbam virentem, &; facientem ſi-
men juxta genus ſuum, lignumgut facienr fru=
um, & habene anumquodque ſementem ſecun=
dum ſpeciem ſuam. Et vidit Deus, quod ezſs
bonnum. Et fastum eſt veſpere & mane dies ter-

tiur.
Paratliſt Schol. Tertio die etiam montes, & metalia produ-=
locus⸗ cta fuerunt: Quia vero productio herbarum, fru-

ticum, & arborum pertinet ad opera tertii diei,
ad ea etiam referenda eſt plantatio Paradiſi, qui;
contra quam male docuit Origenes, fuit locus
viſibilis, & corporeus, & non pure metaphorice
ſic dictus: fuit quippe locus amœniſſimus, arbo=
fibus frugiferis exornatus uti ex verbo (1 a ra-
dice [1 delectavit demonſtratur. Ubinam vero
Kitus fuerit, innuit Moyſes Gen. 2. v. 8. - 14. ex
plaga, verſus orientem eum fuiſſe dicens, plagam
cilicet orientalem reſpeétu ejus loci, ubi Moyfes
eri⸗

y mun

ſeriglit,
ver 4
loco de
ger mar
uvion
haſla ſi⸗
tathia
Haran
incertu

ſurte
nunent

ſit in

tt uceunt

fon. Z
inuig/
Uri: G,
A. 1
tkfent
Gtiitr⸗
utet
Ne dier ua

nann a

Eilete

Der n.

li mnts
mrn i
Mutn.

ifßafi
An
Uuit
Crumt
1 1
Uifttt
iin ſacn
in r⸗
iin 1
eintn ’
nien/t
en ſen
iot,
ne

thpd
Ahunn f⸗

Pkinn ſel
,5 1
ens, unn
i l⸗

De mundo viſibili, overe ſex dierom, &c. 401

ſcripſit, ſcilicet Æzigypti ſeu Arabiæ. Ex fluviis
vero a Moyſe denominatis non poſſumus eſſe de
joco Paradiſi certi, cum non ſit dubium, quin
per maximam diluvii inundationem loca marium,
fuviorum & ſtagnorum maximas mutationes
paſſa ſint. Nonnulli eum probabiliter in Meſopo-
tamia ponunt propter conjunctionem Eden &
Haran EKzech. 27. v. 23. An adhue extet omnino
incertum eſt. Vid. Huttium de ſiuu Paradiſi.

H. 2265.

Quarto die dixit Deus; Fiant luminaria in Quari
JVirmamento cœli, & dividant diem ac nobtem, diei.

Gſint in ſigna, & tempora, & dier & annos:

ut luceant in firmamento cæœcli, & illuminent ter-
ram. Et faltum eſt ita. Fecitgue Deus duo lu-
minaria magna: luminare majus, ut praeſſet
diei: & luminare minus, ut prweſſet nobti: &
NMellar. Et poſuit zas in frmamento cæli, ut lu-
cerent ſuper terram, & prætßent diei ac noli,
S& dividerent lucem ac tenebrat. Et vidit Deus,
guod eſet honum. Et faltum eſt veſpere & mar
nt dies quartur. Gen. I. V. 14⸗20. .

Sckol. x. Per duo luminaria intelliguntur ſol & luna,
nomine ſtellarum etiam Planetæ intelliguntur.
Primus finis creationis Syderum eſt, ut dividant &½
diem & noctem fcilicet artificialem diem, quem
ſol per moram ſuam ſupra horizontem, ficuti
noctem per occultationem infra horizontem fa-
cit. Secundus ut faciant tempora & tempeſtates,
veris, æſtatis, autumni & hiemis ob motum ſolis
annuum. Tertius ut ſint ſigna harum tempeſta-
tum, quod etiam ſtellis fixis competit, ex quacum
ortu & occaſu cum ſolis ortu & occaſu judicare
licet de inſtantibus varietatibus tempeſtatum en-
an-

17

Schram Infiit. Theol. Tom. I. Cc

An den-
ur Luni-
tolaæ.

Quinti
diei.

402 CLaput IV.

ſtantium: ficuti etiam nautæ & agricolæ ad hæc
ſolent reſpicere. Quartus eſt, & ut faciant dies
& annos motu ſolis per eclipticom. (Quintus eſt,

ut illuminent terram in ſe opacam & tenebricoſam,

omnes enim ſtellæ lumen in terram fundunt, li-
cet non omnes proprium, ſed ſol & ſtellæ fixæ
proprium, Planetæ alienum a ſole acceptum.
Sextus eſt ut ſol terram calefaciat, ne homines &
bruta frigore langueſcant, & terra fructus ſuos
progerminet. Septimus ut Planetæ influxibus
ſuis terram fœcundent.

Schol. 2. In Luna & cæteris Planetis degere homi-
nes, licet terricolis non omnino ſimilies putat
Canzius in Civ. Dei Sect. 2. & Carpovius in Theol.
revel. tum quia ita magis amplificatur gloria Dei:
tum quia Planetæ poſtunt habitari. Verum nul-
libi legimus Planetas hominum habitationi eſſe de-
ſtinatos: & act. 12. dicitur: Fecit Deus ex uno
ommne genus hominum inhabitare ſuper univer ſam
faciem terræ: Ergo extra hanc terram aliud ho-
minum genus non datur.

G. 227.

Quinto die dixit Deus: Producant aqudg
reptile anima viventis, & volatile ſuper terram

Jub firmamento cæli. Creavitque Deus cete gran-

dia, & omnem animam viventem, atque mota-
bilem, quam produxerunt aqucæ in ſpecies ſuas,
& omne volatile ſecundum genus ſuum. Et vi-
dit Deus, quod eſſet bonum. Benedixitque eis,
dicens: Creſcite & multiplicamini, & replete
aquas marir, aveique multiplicentur ſuper ter-
ram. Et factum eſt veſpere & mane dies quin-
tus. Gen I. V. 20.-23

G. 228.

1.
Onitnan

uptitiaY

aſkum
llnta
l terri

lon

6
Imuin
M

Khol. .
iS
mus
minis
le, 61
It ad!
üt⸗
Rend
gudi
kelin
ſugl,
Vero
teleck
pete
z. N
Kcor
mnee
dore,
guom
cauſa
Mlam

*R

De mundo viſibili, opere ſex dierun, Gc. 403

e adb §. 228.
Hcintis —1. . .
td I1. Sexto die dixit Deus: Producat terra Szwti diei.
Nchiwen, animam viventem in genere ſuo, jumenta &α
ntn, 1. reptilia & beſtias terræ ſecundum ſpecier ſuar. .

ſkein Fastumque eſt ita. Et Jecit Deus beſtias terræ
juxta ſpecier ſuar, & jumenta, & omne repti-
le terræ in genere ſuo. Et vidit Deur, quod ef-
ſet bonum. Gen. I. v. 24. 25.

innote
2. Eodem die creavit Deus hominem ad
“ imaginem ſuam: ad imaginem Dei ertzavit Il-
. lum; maſculum & ſœminam creavit os. V. 27.:
in To,. Sckhol. Hominem eſſe fubſtantiam ex anima rationa- Quid ſit
oria Dei li & corpore conſtantem, notiſſimum eſt. Videa- vita homi⸗
eun Iu. mus igitur, in quo vita corporis, animæ, & ho- nis.
di et⸗ minis conſiſtat. I. Corpus noſtrum dicitur vive-
eis er n re, quamdiu vis ejus aéctiva ita determinata eſt,
Nuien i ut ad membra movenda aptum ſit. Pereunte hac
Aite⸗ aptitudine corpus noſtrum dicitur mori. Et quia,
ſicuti ex Gconomia animali conſtat, circulus ſan-
guinis in corpore noſtro, principium eſt omnium
reliquorum ejus motuum, ideo corporis vitaà in
ſanguine eſſe dicitur, Lev. 17. V. II. 2. Vita
vero ſanimæ, utpote Spiritus, adeoque entis in-
o telleétn & voluntate præditi, in vi cogitandi &
urni appetendi poſita eſt: dieo in vi cogitandi: Cogi⸗
4Gr tationes enim tranſitoriæ ſunt, vis vero cogitan-
4 file di perdurat, ſicuti etiam vita animæ perſeverat.
Utſi e⸗ 3. Vita hominis, vel totius ſuppofiti ex anima
en & corpore conflati, confiſtit in vi harmonica ani-
n N mæ & corporis, ita ut quando motus fit in cor-
utn pore, ſimilis jmutatio in anima contingat. Quod
4 quomodo fiat, an per influxum phyſicum, an per
9 1 cauſas occaſionales, ſeu a Deo, an per harmo-
4 e niam præſtabilitam, Philofophis diſcutiendum re-
Außer linquimus. Ex his porro intelligi poteſt, quo

ſenſu totus homo mori dicatur, licet non totum
hominis. Scilicet totus homo moritur, dum ceſ-

404 Caput W.

ſat harmonia actionum corporis & animæ: non
vero moritur totum hominis, quia anima poſt
mortem corporis vivens permanet.

D. 229.

Anima I. Anima hominis rationalis ex eſſentia
vationalis Dei facta non eſt. Nam nulla creatura pro
on particula eſſentiæ Divinæ habenda eſt: Sed
Wer, l anima hominis eſt creatura: (H. 228.) Ergo
non eſt particula eſſentiæ Divinæ.

H

Solvuntur Schol. Plato & alii Philoſophi dicti Emanatiani vo-
obiebktio- lunt, animas a Deo effluxiſſe, & eſſe particulas
né5. Divinæ ſubſtantiæ. Nam I. Ac 17. V. 28. dici-
mur eſſe genus Dei. Sed non ob emanationem
ab eſſentia Divina, ſed propter factam ad illam,
tanquam cauſam exemplarem produéctionem, vel
gquia in Deo vivimus, movemur, & ſumus.
II. Deus animam creavit inſpirando in faciem
Adæ ſpiraculum vitr. Verum per hunc halitum
tropice omnipotens Dei operatio deſignatur, per
quam Adami anima creata fuit.

G. 230.

Animæ Animæ rationales non migrant de uno
rationales corpore in aliud. Hinc Eccl. 12. v. 7. dici-
non mi- citur: Siritus redeat ad Deum, qui dedit illum.
Ea c 4de S. Irenæus Il. 2. c. 33. hoc probat ex eo,
pore in Quia ſi anima ab uno corpore in aliud transi-
aliud. ret, reminiſceretur eorum, quæ in priori
corpore geſſit, quod tamen eſt contra expe-
rientiam: dicere enim, quod ſtatim omnium
obliviſcatur, omni fundamento caret. Certe
ſi anima in pœnam ſuorum ſcelerum commiſ-
ſorum in corpus bruti migraret, eorum re-
G c or-

Dm

Corlat
tlliam

Kol.!
um
Wine
Tito
Unde

A
ſnine,
bari
Uus tar
ſeriden
non el
Imcit
It nol
Ag
in!.
Ciktemn
: 0
8 A
Cubi Utar
Mann r
en
Dlou
lol.
Pore
VerO
veſ
Ennt.
ieet
Fermn
Hine

De mundo vißibili, opere ſex dierum, &c. 405

im tullianus l. de anima c. 33.

Schol. Pythagoras docuit certum numerum anima-
rum ab initio mundi conditum eſſe, quæ ex ho-
mine in hominem, & pro vitæ merito vel deme-
eſel. rito etiam in bruta & plantas transmigrarent,

gtutN unde ejus ſequaces dicti ſunt Metempſychoſitæ.

el
Animæ rationales non propagantur ex Non pro-
L ſemine, vel traduce. Solet hoc àa nonnullis pagamtur
tini probari variis S. Scripturæ teſtimoniis, a qui- ſemine.
utn bus tamen abſtinemus, quia S. Auguſtinus
un ſcribens ad S. Hieronymum oſtendit, illa
ai Vn non eſſe omnino invicta. Unde probatur ex
hen, K Traditione. Sic S. Hieronymus totus eſt,
E nn ut noſtram doctrinam confirmet in ep. ad 4
un S8. Auguſtinum contra Ruffinum. S. Hila-
r hinn rius 1. 10. de Trin. ait: animam eſſe ex Deo,
unn, carnem vero ex carne. S. Ambroſius l. de Noe
ait: non poſſe hominem animam generare.
S. Auguſtinus licet de animarum propagine
dubitaverit, conſtanter tamen docuit, ani-
en mam rationalem non fieri ex ſemine. Ratio
.7 d eſt: Anima rationalis eſt ſpiritualis, adeo-
ile que ens fimplex, quod generari & ex ſemine
t propagari nequit. (J. 47.)
Ae Schol. Antonius Roccus animam humanam & cor-
in n poream materiali ſemine propagari contendit. Alii
ele⸗ vero Praduciani vel ex anima Patris aut Matris,
n vel utrinsque animam infantis propagari conten-
1 l dunt. Ad hos accedere videtur Wolffius, qui
et. docet, in animalis maturi ſemine dari animaleula
N. fpermatica animabus focundata, quæ in gradu
Mrun 1 infimo perceptionum ſubſiſtunt, donec organa

l⸗ Cc/3 Ani-

406 Caput IW. Nee Nm
animalis melius elaborentur. Videtur quidem e
Traducianis favere S. Scriptura, ubi Gen. 12. v. 5. ſye pot
dicitur: Animæ, quas ſecerat Abram in Haram.
Et c. 46. v. 26. dicuntur animæ egreſſa de femore
Jacoh. Verum ibi anima per Synecdochen pro ,
toto compoſito humano ſumitur. Auüm
3 ed en
G. 232. . Lcd- n
3 iion
Non ſunt Animæ rationales non ſunt creatæ extra (um
*aςꝶ corpora, & in illa ob patratum crimen de-. uau
extra cor- truſæ. Nam Rom. 9. de Jacob & Eſau dici- Ir nien
Pora. tur: Cum nondum nati eſſent, aut aliquid boni a!
egiſſent: Ergo ante hominis nativitatem ani- Minto n
mee non peccaverunt. Unde S. Scriptura ls e⸗
hominibus tantum exprobrat peccata præ- ens ſinr
ſentis vitzæ: Ergo ante alia vita non fuit. cleztion
Certe ſi animæ antequam corpori unirentur,
peccaſſent, ſtatus innocentiæ non extitiſſet.
Solvuntur schol. Origenes & Priſcillianiſtæ, animas ab initio Mii
ohjellio- mundi conditas efſe, & deinde in corporeum car- edl
eés. cerem ob patratum crimen detruſas fuiſſe putant. S
I. Quia Sap. 18. v. 19. Salomon dicit, quod ſor- ſi
titus ſit animam honam, &z venerit ad corpus coin- in
uinatum: Ergo anima ejus ante corpus extitit. uut, ne
erum planus eſt ſenſus Salomonis, ſcilicet, Sros
quod puer fuerit optimæ indolis, & in mortali ſinli,
corpore dono Divinæ Gratiæ caſte vixerit. 1 ei⸗
II. S. Auguſtinus l. 7. de Gen. ad litt. c. 24. do- Pyen
cet, animam ita conditam fuifſe, ficuti primitus Unlyit
conditus eſt dies, & creatam latuiſſe in operibus lamone
Dei, donec eam ſuo tempore fufflando, id eſt, 60 rn
inſpirando formato ex limo corpori inſereret. em
, Hanc ſententiam S. Auguſtinus arbitrio leéctorum Pp
quidem relinquit, ſed Nb. üi nulla Scripturarum N 313
auétoritas ſeu veritatis ratio contradicat: eam d
tamen S. D. non amplectitur, ſed l. 12. de Civ. Ue

c. 23.

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Gc. 407

c. 23. docet, Deum animam ſufflando indidifſe,

r giden .
ae ſive potius ſufſflando feciffe.
inn
le §. 233.
octe . .
Anima rationalis a Deo creatur, quando Anima

ab eo corpori organizato infunditur. Sic vationalis
Eccl. 12. v. 7. Deus dicitur nobis dediſſe 4 Deo
Spiritum, ſeu animam: Sed non dedit ante- credtur.
te em quam corpori infunderetur: (O. 232.) nec
inente anima propagatur per traducem (G. 231.)
aud nec migrat de uno corpore in aliud (H. 230.)
guitk Ergo a Deo creatur, quando corpori orga-
n an nizato infunditur. Ratio eſt: Anima ratio-
Senſtmn nalis ex mox dicendis eſt Spiritus, adeoque
ens fſimplex: Sed ens fimplex nonniſi per

e Ae⸗ .
R creationem oriri poteſt: Ergo a Deo creatur.
Ulifektuau D
dͤ. F. 234.
s ii Anima hominis eſt ſpiritualis. Hinc I. c. Eſt ſpiri-
genm Eccl. dicitur Spiritus. & I. Cor. 2. V. II. tualis.
ſe otr Qutr .. . hominum ſcit, qulce ſunt hominis, niſi

ai Ipiritur hominit, qui in ipſo eſt? ita & quœ Vei

v ⸗ . . . . 7 .
ued ſunt, nemo cognovit, niſi Syiritur Dei. Hic

Spiritus Dei fumitur proprie pro ſubſtantia
mu ſimplici intellectu & voluntate prædita: Er-
fe he⸗ go etiam Spiritus hominis. Bene igitur de-
c2, finivit Concilium, Lateranenſe: Deum ut-
in ramque condidiſſe creaturam, ſpiritualem
ve & corporalem, ac deinde humanam quafi com-
muntzm e corpore & Spiritu conſtantem. Et
ine⸗ SS. Pp. toti ſunt, ut probent contra Paga-
nkte Ere ut prO 07 8
einam nas & Epicureos, animam hominis eſſe pro-
iart en prie dictum Spiritum. Ratio eſt: Anima
11 EedH C& C4 huma-

04 6

Solvuntur chol. Demoôeritus, Zeno & Epicurus animam ra-

objekia-
655⁵⁰.

408 Caput W.

humana intelligit, & vult, teſte experientiz.
Sed hoc materiæ competere nequit, non
enim fingulæ materiz partes vi diſtincte co=

gitandi gaudere poſſunt, quia alias tot fo-

rent in materia cogitationes, quot ſunt ejus
pPartes, cum cogitatio unius partis extra co-
gitationem alterius foret poſita, quæ ſane in
unam & eandem cogitationem coaleſcere non
poſſent, eoipſo quod cogitatio unius partis
non poſſit fieri cogitatio alterius. Deinde
ſi ſingulæ partes materiæ non cogitant, nee
tota materia cogitabit. Denique ex certo
ſitu & textura partium cogitatio oriri ne-
quit, alias enim in omni nova cogitatione
hæc textura varianda foret. Nec juvat dice-
re, ſitum partium materiæ talem eſſe, ut ad-
inſtar ſpeculi objecta a ſe diſtincta repræſen-

tet: Nam ad cogitationem ſola repræſenta-
tio non fufficit, ſed ulterius requiritur, ut

homo hajus reprzſentationis ſibi ſit con-
ſcius, ut eam reproducere, judicare & ra-
tiocinari valeat, quzæ huic fſpeculo fictitio
convenire non poſſunt, alias enim in uno eo-
demque cogitandi actu duplex & plane di-
verfa partium ſtructura ſimul concurrere de-
beret, una pro ipfa repræſentatione, altera
pro hujus repræfentationis confcientia ha-
benda, quod repugnat.

tionalem docuerunt eſſe quiddam ignitum ex le-
vibus rotundisque corpufculis compoſitum. He-
raclitus vult eſſe vaporem mobilem, Diogenes
aerem, Empedocles fubſtantiam ex fingulis ele-
mentis compoſitam. Veteres etiam nonnulli Pa-
tres cum Tertulliano animam humanam corpo-
ream

ymun

tean el
Iunt.
Iyphern
corpor
notust
Nam!
corpor
amima
tantun
ſepant
II Ar
V gl
epo1
tur, ſes
ites

Ani
(am
Vi exten
un bor
ita Gekt
Anima
foonen
um m.
lEtern
ult (
Mortein
Percept
In i
Olnni i
et. in
lr n
u ez
Mi
in

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 409

Aheiiet ream eſſe, ſubtilis tamen & aerezæ materiæ puta-
lt, runt. Et Cowardus Anglus materialiſtarum co-
liete⸗ ryphæus docuit, animam eſſe meram concinnam

corporis, ſpeciatim vero cerebri diſpoſitionem,

lun ⸗ motusque in cerebro agiles, efſe cogitationes.

t imeie Nam I. anima in ſuis operationibus dependet a
s enmt- corpore: ergo erit corporea. Verum abfolute
lur un anima ab organis corporeis non dependet, ſed
eſcelen tantum pro ſtatu præſentis vitæ, fiquidem etiam

ſeparata a corpore exiſtere & operari poſſit.

ins II. Anima etiam in ſuis operationibus defatigatur,
Dent v. g. in intelligendo, uti patet in ſtudentibus:
jtant, N ergo a corpore pendet. Aſt anima non defatiga-
ex tur, ſed tantum fluido nerveo exhauſto corporis
Ofiri vVires deficiunt.
Gitationi .26.
Wad Eire K. 235.
le, un Anima hominis eſt immortalis, & nun- Et im-

tergee quam a Deo annihilatur. Nam corpore licet mortaliss
eden vi externa perempto animam tamen ſuperfti-
Uin,o tem fore Chriſtus docet Matth. 10. v. 28. Et
N ita definit Concilium Lateranenſe. Ratio eſt:
e ?“ Anima utpote ſimplex nonniſi per annihila-
alo fm tionem perire poteſt: (H. 47.) Sed Deus ani-
inwe mam non annihilat, quia conſervando eam
in ternum gloriam ſuam mundo manifeſtare
euretre vult (§. 105.) Ergo anima rationalis poſt
e, d mortem corporis perdurat, fuas poſt mortem
enta perceptiones continuat, quia eſſentiam ſuam
in vi percipiendi conſiſtentem, & remoto
S omni impedimento in actum exeuntem reti-
in net: in ſtatu diſtinctarum perceptionum ver-
in „ ſatur utpote fſenſibus confuſionis perceptio-
Ie num caufis, non amplius alligata: fui fibi
inls e conſcia eſt, feque eandem efſſe cognofcit,
ondi quz in vita mortali fuerat: ſtatus præteriti
un Cc 5 memo-

410 Caput IV.

memoriam conſervat: ab aliis rebus ſe di-
ſeernit: uti patet ex hiſtoria epulonis Luec.
16. v. 22. & conſequenter eſt immortalis.

Solvuntur Schol. Materialiſte immortalitatem animæ negant:
objeklio- I. Quia Eccl. 3. v. 18. dicitur, unus interitus eſt
nes. hominis & jumentorum Sicut moritur homo,
ſic illa moriuntur, Sed hæc ratione corporis, non
vero ratione animæ dicta ſunt. II. Anima cum
corpore fimul oritur, ſenſim adoleſcit, languente
corpore languet, vigente viget: Ergo etiam eo
moriente moritur. Aſt anima nec languet, nec
ægritudine premitur, ſed corpus, ita tamen ut
corpore affliéto, ob unionem animæ cum corpo-
re & harmonicum conſenſum anima easdem affli-
tiones patiatur.

J. 236.
Homo Duæ igitur tantum ſunt partes hominis
conſtat eſſentiales, corpus videlicet & anima ratio-
corpore nalis. Quippe S. Scriptura dum primi ho-

Gauima. minis ortus, (§. 228.) & interitus ejus. Eccl.
12. v. 7. meminit, duas tantum ejus partes
eſſentiales animam & corpus commemorat,
& omnes ejus operationes per duas has par-
tes eſſentiales explicari poſſunt: Ergo non
eſt ratio, cur plures partes eſſentiales illi tri-

buamus.
Solvuntur Schol. I. Fanatici tres homini partes eſſentiales tri-
objeltio- buunt, corpus animale, animam, quæ circa artes,
nes. ſcientias, & alia naturalia hujus vitæ verſatur,

& Spiritum, cujus objectum eſt Deus, res Di-
vinæ & ſpirituales. Nam I. Luc. I. v. 46. ani-
ma a Spiritu diſtinguitur: Magnificat anima mea
Dominum, & exwultavit Svpiritus meus in Deo ſa-
lutari meo. Verum a verbis diverſis ad res di-
verſas conſequentia non ſemper in S. Seripius
. . valet,

Nmuna

Ttlet, in
tus Deun
elenn r.
llus 8
t.
Iti V. 1

Khol. 2.
corpor
füm cun
ſuhbſtenti
Corpbs et
ertenſe,
Alam alin
fne ab
Kone dn
1i, We
3deogbe
Drkſentan
Dens
ui ige
leiſt en
dehet,
urat d
bek it⸗
Gellet
(oletbn
antel
unne
epanfin
fngatur.

Ne ſo⸗
in
Mine ut

10 miſt

ll na-

De mundo viſibili, opere ſeæ dierum, &c. 411

ls ſAH. valet, imo quia in loco citato & anima & Spiri-
Wlonsin tus Deum laudare dicitur, anima & Spiritus pro
norels eadem re ſumuntur. II. 1. Theſſ. S. v. 23. Apo-
. ſtolus Spiritus animæ & corporis mentionem fa-
inene cit. Sed Spiritus hic dona ſpiritualia denotat,
Nintnint uti v. 19.
oritur
oen Schol. 2. Idealiſtæ hominem ſola anima conſtare, Mealiſtæ
Anima corpora vero mera efſe phantasmata docent. Ve- refitan-
t, Ing rum cum experientia doceat nos habere ideam tur.
etm fubſtantiæ cujusdam extenſæ, quæ eſt corpus,
wwenet corpus etiam exiſtere debet: nam idea ſubſtantiæ
in tunen extenſæ, quam habemus, nobis illam potius,
cu Mhe gquam aliud quid repræſentat, hinc proprietatem
len hanc ab aliqua cauſa recepit, ne quid ſit ſine ra-

tione ſufficiente. Jam vero hæc cauſa exempla-
ris, ſive objeétum juxta Idealiſtas non ſumus nos
ipfi, quippe qui juxta illos ſolo Spirtu conſtamus,
adeoque objectum ideæ ſubſtantiam extenſam re-
es honin præſentantis efle non poſſumus, unde & ipſe
Deus utpote etiam inextenſus cauſa exemplaris

in ui⸗ hujus idezæ eſſe nequit. Igitur ſubſtantia extenſa
ini reipſa exiſtens cauſa ſeu objectum hujus ideæ eſſe
s debet, nihilum enim eam cauſare nequit. Nec
ejns juvat dicere ideam illam eſſe mere fictitiam, qua-
Unnem lis eſt idea montis aurei: Nam idea corporis non
*WM dependet a noſtra voluntate, nobis enim etiam
sed nolentibus excitari poteſt: cum econtra idea mon-
r tis aurei ſolum fiat ab intellectu fingente, & ob-
lest jectum ejus, ſcilicet mons & aurum reipſa, licet
ſeparatim, exiſtant, & ſola combinatio a mente
fingatur.
K. 237.

Ne ſocia homini deeſſet, cujus auxilio &,aatie
tum in alüs negotiis, tum in prolis gene- Euæ.
ratione uteretur, Deus altum ſoporem vi-
ro immiſit, & ex dormientis coſta fominam
illi formavit. Gen. 2. v. 21. 22.

Schol.

An ſcæ-
mina ſit
verus ho-
mo.

Quando-

nam Eva

1

creata ſit.

412 Cayut II. e

Ochol. I. Cajetanus narrationem de ædificatione mu-
lieris ex una coſtarum viri putavit eſſe Alegori-
cam & non veram hiſtoriam ſed parabolam: quia
alias ſequeretur, Adamum aut fuiſſe monſtrum
antequam Eva formata fuit ob coſtam ſuperfluam:
aut ea fſublata fuiſſe mutilum & imperfeétum.
Verum coſta illa non fuit ſuperflua, cum etiam
nunc coſtæ impares in homine reperiantur a ver-
tebris ſpinæ pertingentes ad ſternum, & ad Xy-
phoidem terminatæ, quarum unam pro formanda
muliere Deus aflumpfit, & ne Adam mutilus re-
maneret, carnem pro ea replevit.

Schol. 2. Nonnulli, neſcio utrum ſerio, an per jo-
cum, ſœminas homines eſſe negaverunt. Verum

cum Eva recens creata aéctus intelleétus & vo-
luntatis liberæ elicuerit: Gen. Z. v. 1.- 6. Deus
illi animam rationalem largitus eſt; & corpus
ejus ex coſta viri formavit, quæ cum fint partes
hominis efſentiales, eam Deus verum hominem
creavit. Hinc Salvator noſter ex muliere natus
Gal. 4. v. 4. ſæpiſſime in S. Scriptura Filius ho=
minis dicitur. Luc. 22. v. 69.

G. 238.

Creavit igitur Deus I. fœminam poſt vi⸗
rum: (H. 237.) 2. Intra hexameron ſexto
die Gen. I. v. 27. -= 31. licet ejus creatio
deſeribatur Gen. 2. ubi etiam creatio viri
deſcribitur, qui tamen ſexto die faétus fuit:
(H. 228.) 3. In Paradiſo: Nam Adam an-

2.

tequam obdormiſceret, a Deo in Paradiſum

introductus fuit. Gen. 2. v. 15. Cum igitur
fœmina facta ſit ex coſta viri jam ante exi-
ſtentis, & vir extra, foemina intra paradiſum
ſit creata: Adami corpus non fuit androgy-

num, nec fœminæ corpus ſcapulis viri ad-

hærens

etens fa
laflam fn

Klel Rat
cunn viro
dm,
, à l
V. 22. G.
ſerum be
ud Nabi
v. 5. di
ſed Non
Uniore ſ

Pori
Ueoque
1 9. Ee
Rleror.
dihague
Unor mari

t an
jus conla
kuctus
1 20, G
ickonen

Uun, inp

lin Aa
lutta
t N
t ite
lad
een

ſeafonen
eſe Aer.
lohn: n
de montn
eſeun
impeitn
4, ein
tiantun.
ro iinn
n Muüt

, an E)
unt. en
Gus &
Gwn Nnt

un Hnn

liete e
talis

boni & mali excepta Gen. 2. V. 17. Et bene-

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 413.

herens factum & commiſſo peccato inde ab-
ſciſſum fuit.
Schol. Rabbini nonnulli volunt, mulierem ſimul An cor-
cum viro produétam fuiſſe membris omnibus per- pus Ada-
fectam, & latere lateri media una coſta conjun- mi An-
Go, a quo deinde ſeparata fuit. Nam I. Gen. I. drogyj-
v. 22. dicitur, maſculum & ſœminam creavit eos. num fue⸗
Verum bene dicitur —98⁸ eos, & non: eum, rit.
ut Rabbinorum fabula eludatur. II. Matth. 19.
v. 5. dicuntur Adam & Eva duo in carne una:
ſed non phyſica corporum agglutinatione, ſed
unione ſolum morali.

K. 239.
Foemina creata eſt, ut viro ſit adjumento, Gr Eva
adeoque propter virum creata eſt I. Cor. 11. creata ſit.
v. 9. & conſequenter in ſe dignitate viro eſt
inferior. Et hinc ſi in ſocietate conjugali
ab utraque parte æquales rationes militent,

uxor marito obedire debet.

ſ

H. 240.
Ut autem ſanitas corporis viri & uxoris prohibitis
ejus conſervaretur, Deus illis herbas, olera arboris
& fruétus arborum in cibum conceſſit Gen. I. cognitio-

v. 29. & c. 2. V. 16. una arbore cognitionis 7* boni
& mali.

dictionem, ut multiplicaretur genus huma-
num, impertitus eſt. Gen. I. v. 28.

Schol. Adami corpus neque infantuli ætate, neque dα
ſtatura gigantea productum fuit: Nam ex man- onas an
date Dei de generis multiplicatione Adamo & igan-
Evæ dato, hos non ut infantes, ſed in forma 0 fue-
adulta a Deo creatos eſſe apparet: Et Gen. 6. v. 4. „
legitur, gigantes originem ducere a conmäiis
lio-

Adam
ommnium
hominum
primus

fuit.

Prwada-
mitartns
ohjeltio-
nés ſol-=
vuntur.

Caput IV.

filiorum Dei cum filiabus hominum: Ergo ab ini⸗
tio mundi gigantes non fuerunt. Rurffſus etiam
in ſtatu innocentiæ per copulam conjugalem fuit-
ſet filiorum propagatio, licet nonnulli antiqui
cum S. Damaſceno I. 2. de ſide c. 30. contrarium
ſenſerint. Deus enim ante peccatum fecit homi-
nem, maſeulum &z ſœxminam fecit eos, & diwit:
Creſcite, & multiplicamini.

H. 241.

Ex dictis ſequitur, quod Adam omnium
hominum primus fuerit, a quo omnes gen-

tes per orbem terrarum ſunt propagatæ.
Hoc clare innuit S. Scriptura Gen. 2. v. 5.

affirmans, quod ante Adamum non eſſet ho-

mo, qui operaretur terram. Et Sap. 10. v. 1.

Formatus éſt orbis terrarum Puter. Et Act. 17.

v. 26. PFecit ex uno omne genus hominum inha-

bitare ſuper univerſam faciem terræ. Certé ſi
ante Adamum homines extitiſſent, non opus
fuiſſet, ut ex ejus coſta Deus mulierem for-
maſſet, & de eorum geſtis aliquid nobis re-
liquiſſet antiquitas.

Schol. Præadamitæ duce Iſaaco Peirerio ante Ada-
mum & Evam alios jam homines fuiſſe docue-
runt. I. Quia Cain parricida timuit, ne, quis-
quis eum inveniret, oceideret: Ergo præter Ada-
mum & Evam alii homines fuerunt, quia hi filium
ſuum non occidiſſent. At præterquam, quod ver-
ba illa verti poſſint: quidquid me inveniet, me oc-
cidet, timuit futuros Adami poſteros, adeoque
non opus eſt ad Præadamitas confugere. II. Cain
uxorem habuit, Gen. 4. v. 17. Sed non habebat
uxorem ſororem ſuam, qued eſt contra jus natu-
ræ, Ergo aliam ab Adamo non genitam. At
uxor ejus fine dubio ſoror ejus fuit, id quod legi
natu⸗

Vy mun

netureæ
Vellaba
7. 17.
fum 0

uit 20

a Se⸗
ſtruena
fuit.
tiplict
exſkrve
to ſrn
fonis4
4Cunite,
ron o
Ctiginalt
Dodes e

iidns An

mOdo
V in
108 AL
Adam
Aner
taneg
yel n
Gdun I0

ineole

Ventorun
Tünt, Ns
teridnge
(Warm I
Mhatone

In, ale

Feligten

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 415

oahf naturæ ſub circumſtantiis illius temporis non ad-
Ms verſabatur. III. Cain extruebat urbem. Gen. 4.
ingkenii v. 17. Si antem non fuiſſent Præadamitæ, quo-
Nnhli N rum opera Cain uſus fuiſſet? Sed illa urbs non
o, Conmin fuit ad formam hodiernam, ſed caſa una & alte-
n kal n ra & c. ſepe vel muro circumdatæ, ad quas ex-
s, Vin ſtruendas non multorum hominum opera uſus
fuit. Accedit, quod genere hominum jam mul-
tiplicato urbem illam ædificaverit: nam tempus.
exſtructionis dubium eſt. IV. Rom. 5. v. 14. men-
tio fit non peccantium ad fimilitudinem transgreſ-
mm oni fionis Adamiticæ, qui non poſſunt eſſe, niſi Præ- .
n Nom adamitæ. At vero illi ſunt poſteri Adami, qui
onnnes non propria voluntate aétualiter ſicuti Adam, ſed
Propent originaliter in Adamo peccaverunt. V. Dari anti-
en. 20 podes certum eſt, & a. 1497. Americus Veſpu-
neen tius Americam detexit; ſed non videtur, quo-
8 modo poſteri Adami in oppoſitam terræ partem,
W. ie vel in Americam devenerint; Ergo præter poſte-
M ros Adami alii homines dantur. Verum poſteri
Ofifun iil Adami in oppoſitum nobis hemiſpheærium & in
,. (eel Americam delati ſunt vi ventorum, cum Tropicos
t, nonn transgredi tentaſſent, reditum vero non tentarunt.
leren- vel quia viam neſcierunt, vel quia ad eum tentan-
ie dum non multum afficiebantur. Primi Americæ

. ete
Hid volde. . incolæ fuerunt Phœnices, uti videtur Huetio, vi
ventorum eo appulſi, & quia reditum non tenta-
runt, usque ad tempora Veſputii incogniti. Ve-

ehrt, teribus etiam America non omnino incognita fuit,
le „qguam nonnulli putant eſſe infulam Atlanticam a
nit, ne, Platone memoratam. Patres antiqui nonnulli de
Nrte⸗ Antipodibus dubitarunt, utpote quorum exiſten-
gtbli⸗ tia eo tempore certo demonſtrari non potuit.
am, I 1. .
nwelie,e
mn b Deus ſapientiſſimus omnia facit ſapientiſ- Deus

um=Ges ſime, adeoque quamlibet rem fini ſuo con mur dum

g venientem (H. 103.) Ergo rem quamlibet crea bonum
D Vit sreavit.

416 Caput W.

vit fini ſuo convenienter: hoc eſt: ita, ut,
ad quod a Deo ordinata eſt, præſtaret,
vel ſaltem præſtare poſſit. Quia vero finis
ultimus Dei in productione hujus univerſi
eſt manifeſtatio Divinarum perfectionum,
(H. 105.) ideo totum univerſum manifeſtan-
dis & demonſtrandis attributis Divinis con-
veniens àa Deo factum eſt. Et cum illud,
quod fini ſuo eſt conveniens, bonum dicatur,
hinc Deus omnia, ſcilicet, mundum & par-
tes ejus bona creavit, ſicuti Gen. I. v. 31.
dicitur: Vidit Deus cundta, guc ſecerat, &
erant valde bond.

F. 243.

Perſehtio. Licet autem cuncta a Deo producta ſint
rem ta- Valde bona, non tamen ſequitur, quod Deus
enen abſo- abſolute loquendo perfectiora producere non
lute pro- poſſit. Nam Eph. 3. Potens eſt Deus omnia

aen Jacere ſuperabundanter, quam petimus aut intel⸗

ligimus. Et juxta S. Dionyſium I. 8. de Div.

Nom. poteſt Deus infinitas virtutes ab iis,
quæ jam conditæ funt, in infinitum perfe-
Gtiores producere. Quod tamen intelligen-
dum eſt juxta abſolutam potentiam, non ve-

ro hac providentia ſuppolſita. Quis enim hoc

ſtatute rerum ordine dubitet, quin prori-
dentiſſima Majeſtas id effecerit, quod melius
erat & reétius. Rurſus nullo opere quan-
tumvis perfecto ac mirabili infinita exhauriri
poteft omnipotentia. Denique S. Auguſtinus
I. 2. de Civ. c. 22. hanc rationem profert:
Si Deus optima quæque produceret, ut non

poſlet

De nm

ohet

lgle:
Mreter

(ol. bo

(leflus

tins &
conten
mum
que ſi
Dens ne
hen.
o 1
Cotiof
Polett ſ
dec,
it, 1
Dedue
neea,
ſnen
cunm ſi
fhen,
Fii nn
einn
Dietzs
Alumn m
Cbid no
s hee⸗
1 &
Getur il
mpedin
lemn el
Alqnid
ſeillet
ne er
eid .
Wliebi
entiſſn
Pi

n 1

De mundo vißbili, overe ſex dierum, &c. 417

heH poſſet addere meliora, omnia a viſibilibus
eun. usque ad inviſibilia forent æqualia, & nil
n præeter Angelos vel homines procreaſſet.

o inid Sehol. Petrus Abaelardus I. 3. introd. ad Th. Wi- De munde
Felun, cleffus I. r. Trial. c. II. Spinoza: qvibus Leibni- optimo.

anldh tius & Wolfius aliquo modo videntur ſubſcribere,
vinse contendunt, mundum hunc eſſe abſolute opti-
Cum 1 mum & perfectiſſimum, imo Deum omnia feciſſe,
N quæ ſunt poſſibilia Spinoza exiſtimat I. quia
m din Deus non poteſt non facere, quod convenit, &
un & juſtum eſt fieri: Ergo nihil poteſt facere, niſi
1 l. N) quod facit, nam ſi alia facere poſſet, Huſtranea
Hirat, & otioſa feret ejus potentia. Reſp. Deus nihib

poteſt facere, niſi quod convenit & juſtum eſt,
id eſt, niſi id, quod facit, conveniens & juſtum
üt, non autem ut omne conveniens actu faciat:
neque ideo potentia Dei ad poſſibilia eſt fruſtra-
nea, cum illud tantum fruſtraneum dicatur, quod
er finem ſuum non aſſequitur, potentia vero Dei
1 cum ſit ejus eflentia non eſt medium ad aliquem

goli⸗ finem, ſed ipſa rerum omnium finis eſt. II. Ni-
Oöuecte uu hili nulla eſt proprietas, quod tamen foret, ſi
Dens e daretur poſſibile, quod non extaret, cujus pro-
nr att prietas foret, eſſe poſſe: imo poſſibile plus eſt,
13 Ee quam merum nihilum, cum inter nihilum & ali⸗
quid non detur medium. Sane intelleétus Divi-
utes in nus neceſſario intelligit omnia intelligibilia: Er-
Ulun go & omnia poſſibilia operatur. „oρ Nihili
neke⸗ datur aliqua proprietas negativa, ſcilicet excluſio
en, e impedimenti ne res aliqua exiſtat, quam poflibi-
ſeeno⸗ lem eſſe cognoſcimus. Deinde poflibile tantum
ſs e aliquid negativum plus ſignificat, quam nihilum,
n heu ſcilicet non repugnantiam attributorum. Deni-
gulne que exiſtentia rerum ab omnipotentia, & ejus
hel ſnn libera voluntate dependet, non vero earum in-
uettun telligibilitas. III. Agens perſectiſſimum & ſa-
nnn pientiſſimum Deus nonniſi ad creandum mundum
ne⸗ perfectiſſimum determinare ſe potuit, qui ſolus

elih/ 6 Schram Inſtit. Theol. Tom. J. D 4

418 Caput I V.

ad manifeſtandam ſuam gloriam infinitam condu-
cit; actionem ſumme perfectam, & Divinam
oſtendit; & Divinas perfectiones optime expri-
mit. Reſp. Agens ſapientiſſimum necefſario ſe
determinat ad id, quod melius, & perfectiſſimum
mundum creandum habita ratione finis fibi præ-
ſtituti, non vero ad id, quod abſolute perfectiſ-
ſimum eſt, alias enim neceſſario creaſiet mun-
dum, & exhauſta poſſet dici omnipotentia Dei.
Neque enim Deus ad manifeſtandam gloriam
ſuam creaturis ita indiget, ut eam ex ipfis inſtar

pretii vel finis aſſequatur, ſed ita, ut omnia ad

ſeipſum velut ultimum finem referat, vel ut om-
nia ejus opera manifeſtationi gloriæ ſuæ inſer-
viant; vel ut perfectiones ſuas cum creaturis pro
earum capacitate ſecundum fines ſibi præſtitutos
communicet. Sane gloria Dei ad intra infinita
efle debet, gloria vero ad extra ſolum Deo digna
ſit neceſſe eſt, majorem enim creaturæ præſtare
non poſfunt. Item actio Dei ex parte principii
ſumme perfecta eſſe debet, non vero ſemper ma-
xime ad extra ex parte ſubjecti & termini. De-
nique Deus ſuas perfectiones manifeſtare vult non
ſemper modo abiolute perfeétiſſimo, licet relate
ad fines fibi præſtitutos modus fit perfeétifſimus.
IV. Deus amat ſe amore actuali neceſſario & in-
finito, quo rapitur ad id quod perfetifſſime ſuam
gloriam manifeſtare poteſt: ſane invidus non eſt,
ut nollet, nec impotens, ut non poſſet optimum
mundum creare, cum etiam homo optima ſemper
eligat. Quare S. Auguſtinus l. de quant. anime
c. 35. ait: Ommia ſic junt, ut melius ſſe non poſ-
ſint. Et S. Damaſcenus I. de ſide c. 9. neceſſe eſt,
omnia, quæ Dei providentia fiunt, & opuima
Deo decentiſſima fieri, & ita, ut nequeant meliora
feri. Reſp. Deus amat ſe amore infinito, actuali,
& necefſario ad intra, non vero ad extra, quia
nulla re extra ſe indiget, utpote ex ſe omni parte
beatus. Neque invidus dici poteſt, quia invidia
inter eos ſolum locum habet, qui inter ſe non

. Omni

Nm

Ommni
elle p
infini
Dotni
Creart
Prefi
tanto
ſe in
cere
mino
tres ,
eſto
te ui
Oumn
on
Cnn
d e⸗

De mundo vißibili, overe ſex dierum, &c. 419

omni modo diſtant, & ejusdem boni participes
effe poſſunt, quod non tenet in Deo a creatura
infinite diſtante, & nihil boni ab ea participante.
Potuit quidem abſolute perfectiorem mundum,
creare, ſed noluit, quia hic mundus fini ab eo
Præfixo aptiſſimus. Homo quanto meliora facit,

te iii. tanto fit melior, non vero Deus ſine rebus extra
tam ſee infinite perfeétus, qui etiam minora bona fa-
Ntenca cere poſſet ad demonſtrandum, quod majora &
n go minora bona ab eo dimanent. Denique S. S. Pa-
invii tres ſolum volunt, Deum ſemper ſacere id, quod
Lommi eſt optimum bonitate extrinſeca petita a volunta-
vel ntt⸗ te Dei, cui ſatisfieri optimum eſt, & melius,
ſue quam non ſatisfieri; non vero bonitate intrinſeca,
rris qua omnia a Deo facta ſunt optima non abſolute
Erfitutt & fimpliciter, ſed relative. prout magis ſpeétant
n nni ad proportionem decoris univerfſi. .
re Irre §. 244.

te ß

ſeohet d.

His omnibus ita a Deo ſapientiſſime con-
V. ditis, requievit Deus die ſeptimo a novarum

errit. N. . .
* creaturarum creatione, licet non a conſer-
lct vatione, concurſu, gubernatione & provi-
Kali, dentia, de quibus nunc agemus.
eNatiot
nne A 6
el. —
ſet in⸗ Per creationem Deus rebus extra ſe exi- Conſerva-

im ſtentiam largitus eſt. Ratio vero continua-tio quid.
un tionis exiſtentiæ illarum, nequit eſſe in ipſis
creaturis, alias eſſent ens a ſe, quod ſolum
rationem exiſtentiæ ſuæ in ſe habet (G. 42.)
Ergo eam habent in alio a ſe diverio: &
quia præter creaturas nullum ens, niſi Deus,
exiſtit, ratio continuationis exiſtentiæ crea-
turarum in Deo eſt, & ſpeciatim quidem in
Divina ejus voluntate, qua nimirum Deus

420 Cuput W.

vult, ut creaturæ exiſtentiam ſuam conti=
nuent. Proinde adctus voluntatis Divinæ,
quo creaturis datur, ut exiſtentiam fuam
continuent, dicitur earum Conſervatio.

Deus Deus creaturas conſervat, & hæ conti⸗
ereaturas nua Dei conſervatione indigent. Primum
r- patet ex Act. 17. v. 28. In ipſo vivimus, &
. movemur, & ſumus. Et Ratio eſt, quia per
actum voluntatis Divinze creaturis datur, ut
exiſtentiam ſuam continuent: (H. 245.) Sed
hæc eſt earum conſervatio: G
Deus eas conſervat. Secundum liquet ex
eo, quod creaturæ ex ſeipfis exiſtentiam ſuam
continuare non poſſint, ſed ea per ſolam con-
ſervationem Divinam continvanda eſt (§.
245.) Ergo creatura omni temporis momen-
to conſervatione Divina indiget.

Solvuntur schol. 1I. Contra conſervationem rerum a Deo pu-
objeio- gnare videtur I. quod opus artefactum ſine arti-
fice perduret, ergo etiam opus Dei, qui plus po-

nes. dS
tefſt, ſine ejus conſervatione. Verum diſparitas

eſt, nam artifex artefactum conſtruens ſolam for-

mam illi inducit, quia materia per rerum naturam
jam adeſt: Conſervatio vero Divina in ipſo ma-
teriali entis verſatur, quod ſine ea exiſtentiam
fuam continuare nequit. II. Sic non foret inter
Creationem & conſervationem diſtinéctio. At crea-
tio & conſervatio in eo conveniunt, & diſcrepant
a ſe invicem, quod per utramque quidem exiſten-
tia creaturæ detur, ſed creatio rem antea non
fuiſſe notet, conſervatio rem antea fuiſſe ſuppo-
mnat, creatio det exiſtendi initium, conſervatio

continuationem. .
Schol.

cit.) Ergo

Nm

ol 2.

guo l
tiyus.
fum
ter
105

On
Tunt p
cteatin
Cortien
rittio
efehtus
effcax
Ceſlaren
N N
tur an

Politin

l
Uun a
Ledd he
leatar⸗

Cte⸗
4, Ui
Urol

unti⸗

n e⸗
8 Dinin
fan Iun
oto.

Hee
Pfin
vinnt,
(in ,

ain⸗ 6
45)
1) Lig

de 6

tawiu
ſolunat
Ts nonen

ſe
fon Rerna

sil

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 421

Schol. 2. Conſervatio non eſt actus mere negativus,
quo Deus creaturas non vult deſtruere, ſed pon-
tivus, quo continuationem exiſtentiæ creatura-
rum vult. Porro DUeus creaturas confervat pro- „
pter manifeſtationem perfeétionum fuarum. (§.⸗

105.)
§. 247.
Quemadmodum creaturæ exiſtere coepe- Annihila-
runt per actum voluntatis Dei efficacis in tio quid.
creatione, ita per actum ejusdem voluntatis
continuatum exiſtentiam continuant in con-
ſervatione. Cum igitur ceſſante cauſa ceſſet
effectus, ſequitur, quod, ſi voluntas Dei
efficax de continuanda creaturzæ exiſtentia
ceſſaret, eoipſo creatura ita eſſe deſineret,
ut nil ejus amplius actu ſuperſit, quod dici=
tur annihilatio, quæ proinde in mera actionis
poſitivæ omilſſione conſiſtit.

J. 248.

Solus Deus creaturam annihilare poteſt. Solus
Nam creatura aliter annihilari non poteſt, Deus
niſi per ceſſationem actus voluntatis Divinæ cratu-
efficacis de continuanda creaturæ exiſtentia: cn an-
Sed hæc a ſolo Deo pendet, Ergo ſolus Deus Pote⸗.
sreaturam annihilare poteſt. 2

*

K. 249.
Creaturzæ non tantum ſunt, ſed etiam Concurſus
mutationes producunt, quarum ratio in illis Dei ad
eſt, uti experientia in animabus & corpori- alliones
bus probat: Quia igitur mutatio entis, cu- iredt d-
jus ratio in ipſo datur juxta Philoſophos di- deige⸗
d 3 citur

4²2 Caput IV.

citur actio, creaturas agere certum eſt, &
quidem non fine conſervatione Divina: (H.
246.) ita ut Deus non ſolum vim agendi in
creaturis conſervet, ſed etiam aliquid ratio-
nis actio Dei in ſe contineat, cur creatura
agit, quee actio Dei dicitur concurſur Dei ad
aionenn creaturc.

G. 250.

Deus ad Deus ad omnes actiones creaturarum con-⸗

attones currit: In ipſo enim vivimug, movemur & ſu-
emiete. mut. Act, 17. Ratio eſt: Deus vim agendi
currit, Creaturarum continuo conſervat, easque ad
agendum aptas efficit, & cum ſit cauſa pri-

ma, a qua omnis cauſa ſecunda dependet,

aliquid rationis in ſe continet, cur creaturæ
agant, tum vim earum activam conſervan-
do, tum eas ad agendum applicando: Ergo
ad omnes actiones creaturarum concurrit.

GH. 251.

PFroviden- Cura Dei pro rebus creatis dicitur Pro=
tia Dei. videntia Divina: Cura autem eſt ſtudium Per=
fectioni entis impenſum.

O. 252.
Deus pro- Deus providentiam erga creaturas exercet.

videt Sap. I4. V. 3. Tua autem Pater providgentia

Mtρtuτι⅝: gubernat. Et judith. 9. YZua Iacs cia in tua
providentia poſuiſti. Ratio eſt: Deus creaturas
in exiſtentia, quam habent (H. 246.) & vim
earum attivam conſervat, (§. 249.) omnes-
que ad fines conſtitutos Taintares gubernat.
G 107

Nem

(ſe⸗

ſfudium

ens exe
Concur
Ckeatun
concur
ſine iſt
agete,
nein 4
G⸗
ieti
Alli ab

dr

Würas
ſerya
eont
oti,
pyorid
koro
tentia
ls leer
innria

Djrine⸗

Dreyich
uce
doc
V Cln
Gerier

it.

Niote
tamen
ſapien
honite
tinm p
tein
liin
Mreddn

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 423

e (§. 107.) adeoque perfectioni creaturarum
ion⸗ ſtudium impendit: Ergo providentiam erga
Venli eas exercet, (F. 251.) ſcilicet conſervando,
id nin concurrendo, gubernando. Et quia omnis
dem Ccreatura etiam abjeétiſſima conſervatione,
i concurſu & gubernatione Divina fruitur, quia

ſine iſta non exiſtere, (H. 246.) ſine hoc non
agere, (§. 250.) poſſet, & per gubernatio-
nem ad fines Divinos actiones dirigantur:
(F. 107.) hinc in omnibus rebus Divina Pro-
undene identia verſatur, ita ut nec abjectiſſima ex-

. .
cludi ab ea debeant.
ge 4 Schol. Providentia Dei, quatenus circa omnes crea- Providen-
Auln gi⸗ D turas verſatur, dicitur generalis, quam Deus con- tia quo-
eende, ſervando, concurrendo & gubernando præſtat. tuplex.
Econtrario pro quo ente curam gerendi Deus
Lleiml motivum fortius habet, pro illo dicitur gerere
cocbſenn- providentiam ſpecialem. Hanc Deus exercet pro
UCor bono promovendo, & pro fidelibus. Item Provi-
Mneuut. dentia Dei alia eſt ordinaria, qua Deus per cau-
. ſas ſecundas, modoque naturali: alia eſt etraor-
dinaria, qua per miraculum agit. Providentiæ
Divinæ tres actus conſtitui pofſſunt: =6αοσιαι qu
itu prævidet, quid ubique optimum futurum ſit,

ler quæ ad omniſcientiam ejus ſpectat: xrgoddοαας qu
udkuu quod optimum faéctu prævidit, decernit, quæ ad
voluntatem ejus pertinet: & NMeizngis, qua quod
decrevit, exequitur, quæ omnipotentiam concer-
nit. Unde per omniſcentiam voluntatem & om-
nipotentiam Deus providentiam exercet; quibus
tamen, quatenus Deus media finibus ſubordinavit,
ſapientia: quatenus hominum felicitati proſpexit,
bonitas: quatenus virtutem remuneratur, & vi-
tium punit, juſtitia, ac aliæ perfectiones Divinæ
accedunt. vide S. Irenæum l. 3. contr. Rœr. . 25.
& Minuc. Felic. in ORavio; ubi etiam argumenta
incredulorum ſolvuntur in mea Analyſ. P. P. tom. 3.

D d 4 D. 253.

424. Caput IV.
§. 253.

Specialim. Specialis Dei erga hominem providentia

PFroviden- in ipſa ejus creatione vel maxime eniwit;
tiam Deus Finem enim illi conſtituit, ut Deum coleret,
ads D ſuamque & aliorum perſectionem promove-
exerceét, Fet. Hinc non ſolum fſui ipfius, fſcilicet Dei,
ideam illi indidit, (§. 41. Schol. 5.) ſed re-
rum etiam naturalium cognitionem illi con-
cefflit. Nam ad Adamum recens creatum

Deus adduxit animalia, ut nomina illis im-

poneret, quæ etiam aétu impoſuit Gen. 2.
v. 13.- 20. naturæ eorum convenientiſſima,
uti patet etiam ex nomine, quod Adam fſoœ-
minæ impoſuit, quodque ejus originem ap-
tifſfſime exprimit Gen. 2. v. 23. ſicuti etiam
Z Eva poſt lapſum nomina filiis ſuis certis cir-
cumſtantiis convenientia impofuit.

Unde eum schol. Ex bec colliges Deum per ipſam ereationem
cum habi- ſimul habitum linguæ & loquelæ, etſi pro diver-

u certæ fitatibus rerum obſervatis ulterius ſucceſſive ex-
loquelæ colendæ & amplificandæ hominibus conceffiſſe.
&ο Unde falluntur, qui homines ab initio muta ani-

malia fuiſſe, linguam autem paulatim ortam eſſe ex
vocibus inaztienlatis ſecundum mentis affectum
editis arbitrantur: vid. Medit. Carpovii de lingua
Frimava ejusque perſoktione. Quænam autem primzeva ho-

lin gud minum lingua fuerit inquirit D. Calmet in dißſert.
qugnam de ling. grim. Pſammetichus EÆgypti rex hoc ex-
Juerit. ploraturus duus infantes recens natos paſtori cui-

dam ab omni hominum conſortio remotos edu-
candes tradidit, ita ut millum loquentem audi-
rent: qui, dum illis per ætatem loqui licuit,
idenditem inclamabant: Bercos, quæ vox apud
Phryges panem fignificabat, hinc ille collegit,
Phrygism linguam effe primigeniam Verum
Pfanimetichus in inveſtiganda primigenia homui
in-

Nuun

Iona
Dhryge
ſenper
in ap

cAtione

ſolum
OViu
ab Her
Theoco
Hiin4
Caicee
le lnn
(le ein
Nire
3 homin
Eelhucit
AKhoe
enimn
Adigr
Araber
des
DriImo⸗
& he
late ſn
Kuabun
Atkion
Gicamns
(ain: 4
net,
Iibis
tionen

Tjux

De mundo viſibili, overe ſex dierum, &c. 425

. . .*
lingua in multis peccavit: tum quia non conſtat,
Phryges primigeniam ſuam linguam integram

Mſtsin ſemper conſervaſſe: tum quia non conftitit illi,
ne eurt an apud alias etiam gentes Beccos nullam fignifi-
umn eorn, cationem habuerit: tum quia vox Beccos caſu
punt ſolum ab illis pueris formata fuit ex imitatione
ſciere ovium balantium Bec, nam græca terminatio es

ab Herodoto hoc factum referente adjeéta fuit.

3)Gn Theodoretus g. 60 in Gen. Amira praf. in Gram.
en lcn Syria. & Myricæus præf. in gram. Chald. Chal-
18 Corun daicæ vel Syriacæ linguzæ primas deferunt. Sed
1 Uil hæ linguæ Hebraicæ linguæ dialectus funt, adeo-
jt 6a que eam fupponunt. Goropius Becanus linguæ
t “ Belgicæ hunc honorem tribuit argumento petito
tentI a nominum antiquorum etymologia: Sic Adam
Adan 1r deducit ex Belgico hal-dan id eft ager invidiæ.
ginen 41 Aſt hoc argumentum omnino infirmum eſt, illo
Cl ein enim probaretur nullam fere linguam eſſe, quæ
ato antiquitatis prærogativam fibi non vindicaret.

Arabes, Armeni, Ægyptii, Sinenſes & Æthio-
pes pro ſua lingua pugnant, quia in illa nomina
primorum parentum ſuam fignificationem habent,

n tieiten & hæ regiones ab antiquiſſimis Patribus frequen-
ole tatæ fuerunt Verum vernaculus Armenorum &
Ceeline, Arabum ſermo furculus eſt Hebræi idiomatis:
c0ei, thiopus & Sinenſium ſermo primævus nulla ra-
1o nni tione vel authoritate nititur. Reſtat igitur, ut
tmee dicamus linguam Adami primævam fuifle Hebrai-
tis Kenm cam: tum quia primorum nominum radices con-
wii du tinet, tum quia nomina antiquis gentium Numi-
Nimen nibus impoſita in ſola lingna Hebraica fignifica-
1 tionem habent, tum quia eſt fimplex & conciſa,

& juxta Thomaſſium en Gloſſar. Hebr. Chaldaica,
Arabica, Phoenicia, Græca, Latina, Teutonica
&c. propagines ſunt linguæ Hebraicæ. An vero
lingua hæe primitiva ante diluvium nullam mu-
tationem fubierit, affirmare non audet D. Calmet.
Hlud certam videtur, eam poſt diluvium in po-
ſteris Heberis diutius perfeverafle, licet ſubſe-

quentibus temporibus magis adhue mutata fueris,
Dd S adeo

.

△

4²6 Caput IV.

adeo ut moderna Hebræorum lingua poſt varias
vices in captivitate Babylonica, & allas Judæo-
rum ruinas a primæva fua origine multum diſtare
videatur. In confuſione linguarum Babelica 70
linguas juxta numerum principum familiarum or-
tas eſſe cenſent plerique cum Lactantio & & Au-
guſtino. Verum hæc conjeéctura non ſatis firma
videtur: Et Annatus cum Genebrardo notat, non
omnes omnino omnium nationum linguas turris
Babelicæ fabris a Deo inditas fuifſfle, ſed ſolum
matrices, ex quarum corruptione aliæ numero
plures coaluerunt: ſcilicet ex Hebraica orta eſt
Chaldaica, Syriaca, & Arabica: Ex Latina, Ita-
lica, Wallachica, Gallica, Hiſpanica. Ex Græ-
ca, Dorica, Jonica, Attica, .Æolica. Ex Ger-
manica, Helvetica, Saxonica, Anglica, Scotica.
Ex Sclavonica, Polonica, Boemica, Moſcovitica.

Ex Ethiopica, Abyſſina & Sabæa.

O. 254.
Homo Homo etiam in ſui creatione rerum ſuper-
etiam re- naturalium notitiam a Deo accepit, quia ad
rumn ſu- finem ſupernaturalem conditus fuit, & de
HS eo poſteros ſuos edocere debebat. Unde
notitians etiam Myſterium Trinitatis, & Incarnatio-
in crea- nis, quatenus ad conſummationem gloriæ
tione a referebatur, non vero prout ordinabatur ad

Deo acce- redemptionem a peccato, cujus tunc Ada-
pit. mus conſcius non fuit, & juxta multos crea-
tio & ruina Angelorum illi revelata ſunt.
F. 255.
Creatus Homo creatus fuit cum voluntate ſancta

Juit aum & recta. Nam Eccl. 7. v. 30. dicitur: Deus
voluntate oreavit hominem reltum: Rectitudo vero con-

Janda. formationem aftuum voluntatis cum regnla

illius

V mun

Uog im
Rpoltolo
Ginaduit
wtur
ui autt
lem ten
ſancti
1.l. left
Mandatu
U, ſun
Collittn

. nivenn

Ule inc

(nenter

1358)
tendlt.
quatndi
Per don
oni a
Volunta
ellm vol
Deſll ita
fnem Dr
Gue volon
Uuntats
am Volr

Aot. Er

etiam g
tem, c
it L.
Wr hep,

eoe
n Mren

W

De mundo viſihili, opere ſex dierum, &. 427

ID illius involvit. Item Eph. 4. v. 23. monet
ie Apoſtolus: Renovamini Spiritu mentis veſtræ,
kia Es induite novum hominem, qui ſerundum Deum
mlma creatus éſt, in juſtitia & ſaudkitate veritatis.
ntele Qui autem renovatur, ad priorem conditio-
vonfin nem regreditur, quzæe proinde fuit in juſtitia
&e ſanctitate. Deinde Tridentinum feſſ. 1.

rge C. I. definit. Primum hominem Adam, cum
elen mandatum Dei in paradifſo fuiſſet transgreſ-

un m. ſus, ſtatim ſanctitatem & juſtitiam, in qua
lr Cconſtitutus fuerat, amiſiſſe. Ratio eſt: Deus
shü hominem quoad voluntatem ita creavit, ut
a. M illa ſe inclinaret in id, quod fini Dei & con-
len lu ſequenter ejus voluntati conforme erat: (H.
263.) Sed voluntas Dei ſemper ad bonum
. tendit: Ergo Deus ita hominem creavit, ut
quamdiu in ſtatu concreato perſiſteret, ſem-
per bonum appeteret: Quia vero appetitus
Eennl⸗ boni ab appetitu mali remotus ſanétitatem
t, voluntatis conſtituit, Deus creavit hominem
it, cum voluntate ſancta: Et quia Deus homi-
. nem ita creavit, ut appeteret, quod juxta
Xem finem Divinum illi appetendum erat, adeo-
ner i que voluntatem ſuam ſecundum regulam vo-
dmmm Iuntatis ſibi præſcriptam dirigeret, Deus
55 tun . cum voluntate recta hominem creavit.
S
i Schol. Ex his patet, hominem creatum fuiſſe in ju- Es in ju-
Hatt ſtitia originali, quæ juxta modo probata involvit ſtitia ori=
etiam gratiam ſanéctificantem ſeu gratum facien- ginalz.
tem, cum qua proinde juzxta nos Adamus creatus

Ebn fuit. Econtra-lagiſter ſententiarum, Scotus & c.
untnn hoc negant, & docent, juſtitiam originalem pri-
gicitu. mo parenti in creatione conceſſam, fuiſſe tantum

, habitum quendam, qui inferiorem partem ſupe-
un i⸗ riori fubjiceret, non vero gratiam, quæ filios &
We. amt-

Inſtruktus
fuit appe-
titu ſenſi-
tivo.

428 Caput IWW.

amicos Dei efficit, & ad vitam æternam prome-

rendam necefſaria eſt. Hæc ſententia, uti notat
P. Berti necdum ab Eccleſia damnata eſt, nam
Tridentinum nen ait, primum hominem creatum
efſe in ſanétitate & juſtitia, ſed ait, conſtitutum
eſſe: conſtitui autem in ea etiam potuit poſt crea-
tiopem: Addit Juenin 1. 3. difl. 3. jufſu Conciliüi
deletam eſſe vocem, conditum, quam Canoônis
Auctores primo inſeruerant. Deinde nomine ſan-

Gtitatis & juſtitiæ, non gratiam habitualem, ſed

rectitudinem originalem in recto dominio ratio-
nis nullo reluétante motu concupiſcentiæ ſitam,

nonnulli intelligunt Concilia vero alia, quæ di-

cunt, naturam humanam, licet in integritate, in
qua condita eſt, permaneret, nullo modo ſeipſam
Creatore ſuo non adjuvante ſervare, loquuntur

de neceflitate gratiæ aétualis ad ſalutem obtinen-

dam.

Primus homo inſtructus fuit appetitu ſen-
ſitivo; gaudebat enim ſenſibus. Gen. 2. v. 19.
& quæ inde pendet imaginatione: inclinatio
vero ad bonum ope ſenſuum & imaginationis

confuſe cognitum eſt appetitus ſenſitivus.

Quia tamen Deus primum hominem ita crea-
vit, ut non appeteret niſi verum bonum di-
ſtincte cognitum, (§. 255.) appetitus ſenſiti-
vus in illo ſemper lanctis voluntatis inclina-
tionibus conformis fuit. Item quia ex dif-
formitate apperitus ſenſitivi & rationalis,
lucta utriusque oritur, & nulla ejusmodi dif-
formitas in homine recens creato fuit, ne-
que hanc luctam espertus fuit, neque affe-
Gtus inordinati locum in eo habuerunt, unde
nuditatis primos parentes non puduit.

G. 257.

N mune

Adar
Initnalia
1.28. 1
lut li
uf ſuten
ſem ert
nilejſ
lenn mn
elte Leus
Cdeo ſ
(onern S
Feni non
llu & fr
fationem
bitrio,
enci,
Uin e

d exl
d bonek
eſs tatn
ſet,
tene,
rit,
Cdtninn
Vini 10
Carnibns
eſt. Do
erdio 4
itet,
necta

tman N⸗
Gas Mr

e Nolnin⸗
ditnalen,
ninio n
ia e
tegtitäiel
do ſei⸗
loquun
en Oniine

Ghinkr

Gen1
e; ivelan
6 llie
Een
nbonn⸗

genl, N

tur ſuper terram. v. 29. Eece dedi vobis om-

De mumdo viſibili, opere ſexr dierum, &c. 429

H. 257.

Adamus in illo ſtatu habuit ſuper omnia Et habuit

animalia & terreſtria dominium, Gen. 1. Juper om-

v. 28. Dominamini piſcibur maris, & volatili- nia ani-
bus cli, & v univerſis animantibus, quæ moven- malia do-
.à R KAnm.
nem herbam afferentem ſemen ſuper terram, &
univerſa ligna, quæ habent in ſemetipfir ſemen-
tem generit ſui, ut ſint vobis in eſcam. Ratio
eſt: Deus hominem etiam creavit, ut Deum
colendo ſuam & aliorum hominum conſerva-
tionem & perfectionem quæreret: ſed hoc
fieri non poterat, niſi facultas de fubſtantia,
uſu & fructu rerum ad ſui & aliorum conſer-
vationem & perfectionem neceſſariarum pro
arbitrio, fini tamen dicto convenienter, di-
ſponendi, id eſt dominium illi tribueretur,
Ergo hoc dominium Deus illi conceffit.

Schol. Homo ob dominium in beſtias earum operam Eſus car-
ad excolendum paradiſum adhibere potuiſlet, & ium an
ad honeſtam animi recreationem iis uſus fuiſſet: fuißſet in
efſus tamen carnium in ſtatu innocentiæ non fuiſ- ſtatu in-
ſet, quia Deus Gen. 1. v. 29. ad eſum fructuum gocentid.
terræ, herbarum & arborum hominem determi-
navit, & modo poſt diluvium Gen 9. v. 3 eſum
carnium illi conceſſit, unde etiam in eo ſtatn uſus
vini non fuiſſet: Animalia tamen carnivora ibi
carnibus uſa fuerunt, quia hic efus illis naturalis
eſt. Porro dominium hominis in beſtias cum ob-
ſequio earum omni feritate ſepoſita conjunétum
fuiſſet, neque homo dominio ſuo in beſtias con-
tra rectam rationem abuſus fuiſſet.

N

MKomo in
ſtatu in-
nocentick
erat im-
mortalis.

Guc im-

tic bene-
Vicium.

430 Caaput IIlI.

H. 258.

Homo in ſtatu innocentiæ erat immorta-
lis, nam mors ex infra dicendis poœna pec-
cati eſt, hinc in ſtatu innocentiæ contrariæ
qualitates in corpore vi quadam fſupernatu-
rali in debita ſemper temperie conſervatæ
fuiſſent, & calor nativus per fructum arboris
vitæ ſemper reſtitutus fuiſſet, nec ullas ho-
mo ab extrinſeco vel hominibus vel beſtiis
vitæ inſidias & pericula habuiſſet, & ideo
etiam ab omni dolore, ægritudine & triſtitia
immunis fuiſſet.

F. 259.
Immortalitas tamen primi hominis non

mortalitas fuit proprietas naturæ, ſed gratiæ benefi=
erat gra-

cium: Quippe hec propoſitio Baſi damnata
eſt: Immortalitas primi hominis non ſuit gratiæ
beneſicium, ſed naturæ conditio. Et S. Augu⸗
ſtinus l. 6. de Gen. c. 20. Ulud quippe &
mortale ſecundum aliam, & immortale ſecundum
aliam cauſam dici poterat: id eſt mortale, quia
poterat mori, immortale, quia poterat non mori.
Aliud enim eſt non poſſe non mori, ſicut quas-
dam creaturar creavit Deus: aliud eſt poſſe non
mori, ſecundum quem modum primus crezutus
eſt homo immortulis, quod ei præſtabatur de lig-
no vitæ, non de conſtitutione naturc.. . MWorta-
lis ergo erat conditione corporir animalit, im-
mortalis autem beneficio conditorit. Homo vero
in ſtatu innocentiæ immortalis non perpetuo
manſiſſet in terra, ſed tandem ſine morte
translatus fuiſſet in cœlum.
. Schof.

5
4

V mun

Klol. E
fnem 6
Minis e
Iis grat
tum eſt
on 1
Met m
Dumanen
terit. V
toree
nſitür
COptend
Vibeat,
fom n
Epor
tum por
imm
Vahien
tegrita
4leribnn
tile,
Reogne
rrlen
incotmnh
Cond
eſe dol
ominie
titolo e
ſt ordin
tet grati
ek ole
tatis.
tie, be
Oinni
gratt
elo, &
Aa Dri⸗
liine
ür u

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 431

Schol. Ex diéctis colligitur, Deum hominem ad Elevatus
finem & beatitudinem ſupernaturalem elevaſſe, eſt ad

t immnn Primis enim parentibus ſimul cum natura adoptio-inem ſu-
Pr nim bDarent- Pptio-
Pen nis gratiam concefſit; (§. 254. 255.) adeoque cer- pernatu-

tum eſt de fide, quod ſtatus naturæ puræ, in quo ralem,

Cnnie r⸗n Pu
henn homo ſine gratia & peccato, nihilominus tamen ſtatus ta-
8 foret morti obnoxius cæterisque miſeriis, quæ men natu-
Coleen humanam naturam conſequuntur, nunquam exti- ræ puræ
un ann terit. Verum quæritur ulterius, an hic ſtatus na-eſt poſſibi⸗
e Wl turæ puræ non ſit poſſibilis. Lutherus in 3. Gen. lis.
vel de juſtitiam originalem homini tam naturalem eſie
A1 contendit, quam naturale eſt oculo, ut lumen
„ videat. Bajus vero & Janſenius probare volunt,
Etuii ſtatum naturæ puræ pugnare cum juſtitia, bonitate
& providentia Divina, ita ut homo ante pecca-
tum non potuerit produci fine gratia ſanétificante,
& immortalitatis dono. Denique Noriſius, Lo-
vanienſes, Contenſon &c. naturæ rationalis in-
Dwrnisn tegritatem & juſtitiam originalem gratiæ quidem
cir kett alſcribunt, putant tamen ſpectata decentia opor-
unn tuiſſe, ut creatura rationalis hac gratia fulciretur,
M an. adeoque ſtatum naturæ puræ eſſe impoſſibilem.
hitge Hæc ſententia nullo modo ab Eccleſia damnata eſt;
I S in communem tamen Theologorum propendemus,
6 gün cum quibus & nos dicimus, ſtatum naturæ purze
l ſmi eſſe poſſibilem. Nam r. non repugnat ex parte
, N hominis, tum quia illi gratia & juſtitia originalis
ſofflhin titulo creationis & naturæ non eſt debita, cum
it NNN ſit ordinis ſupernaturalis, & alias gratia non fo-
, ſi 6 ret gratia: tum quia natura hominis ex ſe capax
Afuin eſt doloris & triſtitiæ, æque ac gaudii & volup-

tatis. 2. Non repugnat ex parte Divinæ juſti-

nit l tiæ, bonitatis & providentiæ, quia Deus ſine

litnn omni injuria & læſione ſuæ juſtitiæ & bonitatis
,, Me poteſt id omne creaturæ rationali denegare, quod
ſivrltr eſt gratuitum, quod pendet ex mero ſuo benepla- D
Ponoſel cito, & quod nemini debet, qualis eſt illa juſti-
hen tia originalis ſupra conditionem & exigentiam
nae naturæ creatæ. 3. S. Auguſtinus l. 3. de libero
l arbitr. ut evertat duo Manichæorum principia ex
eorum

40

432 Caput I.

eorum hypothefi, licet falſa, argumentatur, &
probat Deum eſſe laudandum, nec admittendum
aliud rerum principium, licet ignorantia & con-
cupiſcentia eſſent hominis primordia naturalia, &
ait: Si erge altera anima talis eſſe cœpvit non ſo-

Mums ante peccatum, ſed ante omnem vitam ſuam,

qualis alia puſt vitam culpabilem fabta eſt, non
varvum bonum habet, unde Conditori ſuo gratias
agat non ſolum, quod anima eſt, quæ natura
jam omne corpaus pracedit, ſed etiam quod facul-
tatem habet, ut adjuvante Creatore ſeipjam exco-
lat, & pio ſtudio poſſit omnes acquirere, & cape-
re virtutes, per quas & a dificultate cruciante, &
ab ignoranttia exccante liberetur. Quoudſi ita eſt,
non erit naſcentibus animis ignorantia & dißic las
Jupplitium peccati, ſed proficiendi admonitio &y per-
Jebtionis exordium. Supponit hic S. Doctor ſta-
tum naturæ purzæ poſſibilem, nec hanc ſententiam
ſuam unquam retraétavit, nam I. 1I. retracét. c. 9.
& I. de don. perſev. c. I1. ait: Etiamſi verum
het, quod dicunt Pelagiani, ignorantiam & diß-
cultatem, ſine quibus nullus homo naſcitur, primor-
dia, non ſupplicia eſſe naturæ, vincerentur tamen
Mäanichai, qui volunt duas, boni ſcilitet & mali
cocternas eſſe naturas, nemve quia Deus non eſſet
calpandus, ſed laudandus. Non obſtat I. quod
S. Auguſtinus pluribus in locis oſtendat contra
Pelagianos miſerias hujus vitæ cum peccato ori-

ginali ita neceſſario conneéti, ut Deus foret in-

juſtus & impotens, ſi hominem fine prævio pec-

cato his miſeriis obnoxium crearet, uti I. I. oper.
imperf. Et ideo etiam ex ſolis his miſeriis exi-
ſtentiam peccati originalis coiligit l. 2. oper imp.
Nam NReeſn. in his locis S. Auguſtinus loquitur de
præſenti ſtatu naturæ, & ſuppoſita creatione pri-
mi hominis in juſtitia originali, a qua per pecca-
tum in has miſerias incidit, non vero loquitur
de ſtatu naturæ puræ poſſibili; agit enim contra
Pelagianos non ex hypothefi tantum pofſſibili, ſed
ſtatu præſenti, & ex miſeriis hujus vitæ ſuſpicando,
no

8

Ly muna

non ver,
Ctiginale
homo
fuum ul
1ppetit,
adeocbe
Purck e
tuitiva
ePpetitn
ſoret n
fupemn
Datunb
Der AMli
Pwcnvete
e aecn
CONdonnt
Cbelitati⸗
II. de
NONiNS
Ons mo-
tioni,
Nn
mone,
bero, e.
ed tantn
Nuturee ſe
Der ſe no
in bonnn
Humdhe
d ſenini
Uunoens
morti o
bominis
ün tt
,
⸗

Ylnentite,
e Mnitet

n uin u
fadhn
vri / r
Inn giot⸗
ſeptn e,.
ie, 61
crutil,
Di
GdD,,
nitio &⸗
Doctor
e ſeonerii
tettalt
tnnſ n
im64
ihn im
Cerente thrn
lier
Deus tonß
tenct on
erend t
ns ni;
pri:

Colle

1

Ue mundo viſtbili ,„opere ſex dierum, &c. 433

non vero decretorie ſine revelatione peccatum
originale colligi docet. II. Non obſtat, quod
homo ſine gratia non poſſit pertingere ad finem
ſuum ultimum ſcilicet viſionem beatificam, quam
appetit, nec poſſit Deum ſuper omnia diligere,
adeoque repugnet, ut Deus illum in ſtatu naturæ
puræ creet. Nam in ſtatu naturæ puræ non in-
tuitiva Dei viſio, quam homo ſola fide ſuppoſita
appetitu elicito appetit, ſed viſio Dei abſtractiva
foret finis ejus ultimus, & ille Deum non amore
ſupernaturali, ſed naturali ſolum ſine gratia ſuper-
naturali diligeret, & cum voluntate media, quæe
nec bona nec mala foret ſupernaturali bonitate,
produceret, & bonitatem naturalem a Deo crea-
tore acciperet, ac remiſſionem peccati vel per
condonationem extrinſecam, vel per infuſionem
qualitatis naturalis conſequeretur. Non obſtat
III. quod homo in ſtatu naturæ purz foret ob-
noxius concupiſcentiæ, cum qua, quia eſt defe-
Gus moralis, malum morale repugnans rectæ ra-
tioni, & obex ſapientiæ, a Deo creari nequit.
Nam KReſp. concupiſcentia quatenus eſt malum
morale, ſeu privatio perfeétionis debitæ actui li-
bero, quæ ad culpam imputatur, non eſt a Deo,
ſed tantum ratione entitatis, prout eſt inclinatio
naturæ ſentientis in bonum ſenſibile: hæc autem
per ſe non eſt obex ſapientiæ, quia ſolum fertur
in bonum ſenſibile, ſed per accidens, quia ple-
rumque mentem, quæ in bonum ſpirituale fertur,
ad ſenſibilia inflectit. Non obſtat IV quod homo
innocens non poſſit a Deo creari doloribus &
morti obnoxius: Nam mors & dolores ex nativa
hominis conſtitutione oriuntur, ſicuti bruta ſine
omni eorum culpa doloribus ſubjacent, hic dolor
etiam utilis foret, & hominem admonet unita-
e quam inter corpus ſuum & animam ſervare
debet.

D. 260.
Sihram Iſtit. Theol. Tom. I. Ee

43;2;* Cyuxut II.
F. 260.

Præcepit Deus hominem creavit, ut Creatorem
iié Deus ſuum coleret, ſuamque & aliorum perfectio-
g. de fru- nem promoveret, & obſequenti vitam ac bea-
venit. titudinem æternam, ac transgreſſori volun-
ges. tatis ſuzg, æternz mortis poenam conſtituit.
Ut autem homo ſemper memor eſſet debitæ
Deo obedientiæ, ſignum aliquod externum,
quod patefacturum erat, an homo conſtanter
voluntati Divinæ obſecuturus ſit, Deus üÜli
propoſuit. Hoc erat arbor ſcientiæ boni &
mali in medio Paradiſi plantata, a cujus fru-

tu ſub pœna mortis abſtinere debebat. Por-

ro Deus Adamum conſtituit caput non ſolum
naturale, ſed etiam morale omnium homi-
num quantum ad conſervationem & amiſſio-
nem juſtitiæ originalis, ita ut voluntas ipfius
in ratione capitis eſſet voluntas omnium ejus
poſterorum, ad quod ex parte Dei neceſſa-
rium erat decretum, ex parte vero Adami
requirebatur, ut hoc decretum illi manife-
ſtaretur. Hoc decretum Adæ manifeſtatum
vocçant nonnulli pactum inter Deum & Ada-
mum, quod Deus ſine omni injuſtitia facere
potuit, tum quia eſt ſupremus omnium Do-
minus: tum quia erat pro bono noſtro, ſiqui-

dem QAdamo Deo obſequente in re tam ſacili,
& beatiſſimo illo ſtatu, omnia bona juſtitiæ

Originalis ad nos etiam devoluta fuiſſent, ſa-
ne ſi hæc conditio hodie nobis proponeretur,
nemo eam recuſaret.

§ 261.

Dymul

Hoe
Mima 1
natural
fuit. K

uiſſe, a

dit in

Gbolo

Upe.
Ations
Hocden
el cornt
Gen 3.
Kit arn
Lenbs
Rod,

era

en,
Dem 1.
Nemn pro
ſerin eo

Muntibo
ün

ol 0
X a0
tem
agunt,
mnen
ellein
Inn
h
ſeke

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 435
§. 261.

Gdn Hoc Dei mandatum ſuadente diabolo Eva Hoc præ-
n eltti⸗ prima transgreſſa fuit, qui diabolus vero ac ceptum
anme naturali ſerpente ad eam alloquendam uſus uadente
Non fuit. Suaſorem primi illius peccati diabolum iabolo
cant fuiſſe, de fide eſt, & patet ex S. Scriptura ans
ebet ten Sap. 2. v. 24. Invidia autem diaboli mort intra- greſſus
Extem vit in orbem terrarum. Et Jobi 8. v. 44. de eſ.

colan diabolo dicitur: Ulle homicida erat ab initio.
Des! KEt Apoc. 12. v. 9. diabolus appellatur ſerpens
ebon antiquus. Quod vero naturali ſerpente ad

cnſcß alloquendam mulierem diabolus uſus fuerit,
at. be. eſt communis Theologorum, & conſtat ex

nn Gen. 3. v. 1. Jed & ſerpens erat callidior cun-
iun hi is animantibus terræ. Ubi Hebraicum
Cund⸗ genus reptilium ſignificat, uti liquet ex
matte Exod. 4. v. 3. Deinde huic voci præfigitur
nmne Uittera paragogica 5), quæ hic neque prono-
Nieud men, neque articulum, neque interrogatio-

o nem ſignificat, & conſequenter ſignificatio-
UmH nem propriam ac litteralem. Item in eodem
verſu comparatur ſerpens cum cæteris ani-
mantibus terræ: Ergo etiam ipſe pro terre-
no animali aſſignatur.

litn ie
Dhium Schol. Ophitæ, quibus Marcionis & Manichæi aſſe- Quis fue-

olkro, clæ accedunt „dicunt, ſerpentem Evam tentan. „it. ſer-
tan e tern fuiſſe Spiritum Deo meliorem, cui gratias vena.
ai agunt, quod per ipfum hominibus cibus, per ci-
on 4 bum viſus, per viſum mulieris cognitio, per
ilel hbanc nuptiæ, per iſtas innumera bona mundo ac-
onenn cefferint. Econtra Rabbi Abenezra vult, diabo-

lurm nullatenus Evam aggreſſum eſſe, ſed colu-
brum naturali facultate loquentem. Carpovius
ſeductorem Evæ diabolum in forma ſeu aflumpto
6 Ee2 cor-

436 Cuput IV.

corpore ſerpentis apparentem fuiſſe cenſet Ca-
jetanus cum Origene utat, nomine ferpentis de-
ſignari appetitum ſenſitivum interius ſtimulantem,
aut diaboli ſuggeſtie nem nullo ifibili corpore
aſſampto peraétam. Hæ ſententiæ ex diétis re-
felluntur. Nec obſtat I quod ſerpens dicatur
callidior cunctis animantibus terræ. Gen. 3. v. t.
Quod irrationali animali non convenit. Nam
reſpondet S. Auguſtinus de Gen. ad itt. I. 11,
Non tom ex ſe is callidior erat, quam e ipſo dia-
volo, qui ſerpente, ut ſu& pravitatis inſirumento
atebatur. Non obſtat II. quod mulier ad collo-

quium ſerpentis non cohorruerit. Nam forte ab

initio ſerpentis colloquium exhorruit, ac ſenſim
metum depulit: vel putavit, vi quadam ſuperna-
turali ſerpentem facultate loquendi inſtruétum
fuiſſe: imo metus omnis aberat, quia ante pec-
catum, cunéta ad nutum hominis ſerviebant. Nec
obſtat III. quod Deus ſerpenti, & non diabolo

maledixerit, ergo ſerpens ſeduétor fuit. Nam

maledictio illa figurato ſenſu ad ſerpentem, pro-
prio ad diabolum ſpeétat, qui infra beſtiarum ſor-
tem redaétus ſuper pectus ſuum graditur, & ter-
ram comedit: cum enim præ ſuperbia intumeſcit,
ad terram usque deprimitur. Et forte non nova
pœna decernitur, ſed antiqua renovatur: Deus
enim ſerpenti loquitur, & per eum diabolo in eo
latenti: Hinc quædam dicit, quæ proprie ſerpenti
conveniunt, quale eſt illud: Super peRus tuum
gradieris: quædam, quæ proprie diabolo com-
petunt, quale eſt illud: Iuimicitias vonam &”s.
ita du Hamel in Bibl. 6

G. 262.

Cum ad comeſtionem vetitam voluntatem

do de fru- Evæ inclinare vellet diabolus, memor, non-

niſi per boni repræſentationem voluntatem

hominis flecti poſſe, eſum illum cum magna
uti⸗

ſ

Vm

Utilitate

des mo
u a-
ſeentes
Era di⸗
cjens ſ
fſni ye
is ode
Gen
lnn
Gt Die
geekiens

Kfo. 0
ni pe
i,
ſapent
Coenile
Fe.
Mn n
MIN
Amdren
ſed n
de xe
Dei, 3
el ſent
Perdiam
ſeen
Gienti
6, 10,
1
tator
ellenti
Mpocen
1 torp

De mundo iſibili, opere ſex dierum, &c. 437

t I. utilitate conjunctum eſſe illi perſuadebat:

entis te⸗ 1; .
n, Gen. 3. V. 4. negabat ſcilicet, ob eum homi-
Uonne nes morituros eſſe, quin potius oculos eo-
HHe. rum apertum iri, & illos ſicut deos cogno-

ew Eent ſcentes bonum & malum futuros aſſeverabat.
nd Eva diaboli verbis fidem tribuens, & aſpi⸗
Qeiens fruétum, quod ſit bonus, delectata in-
“ ſigni perfectione, quam per comeſtionem
r go .
un eſus obtinere ſperabat, de illo comedebat;
d A en. 3. v. 6. & ſimili colloquio comeſtionem
1foltel Adamo perſuaſit, qui proinde etiam come-

deem dit. Proinde homo legem Divinam trans-

e grediendo peccavit.
Ne Sckol. Quæritur in Scholis, quodnam primum Ada- Quodnam
n diO mi peccatum fuerit. Recentior quidam Auctor primum
t. Ne dicit, Evam abſente Adamo, concubuiſſe cum peccatuns
e ſerpente, hocque actu commiſſo ſerpentem Evam Adami
eui decuiſſe, libidini ita ulteriuns cum Adamo indul- fuerit.

e. gere. Sed effrons hujus mendacii abſurditas ſe-
r, 65 ipſam refutat. Scotus in 2. d 21. contendit, pri-
“V mum Adæ peccatum fuiſſe inordinatum uxoris
Mon 1 amorem, non quidem concupiſcentiæ carnalis,
nt: ſed amicitiæ & benevolentiæ conjugalis: unde

balo; ne uxorem contriſtaret, parvi pendit mandatum
ee Dei, & de fruétu vetito comedit. Communior
kuhet eſt ſententia, primum Adami peccatum fuiſſe ſu-
ho cnr perbiam, quod tamen duplicem adhuc malitiæ

unii ſpeciem fibi conjunctam habuit, ſcilicet inobe-
. dientiæ & gulæ. Superbiam affignat Eccleſiaſtes
c. 10. Initium omnis peccati ſuperbia. Et Tob. 4.
In irſa initium ſumnfit ommis verditio. Hinc ten-
tator diabolus dixit: Eritis ſicuti dii, quæ ex-

e cellentia eſt objeétum ſuperbiæ. Certe in ſtatu
Ul 4. innocentiæ omnia erant perfecte coordinata, ita
nob l ut corpus animæ, appetitus ſenſitivus rationi,
Notnn pars inferior ſuperiori ſubjiceretur. Quare omnes
ANn animi motus a ratione uperiori inchoari debe-

43 8 Caput IV.

bant, & conſequenter primum Adæ peccatum tale
objetum habere debuit, ad quod ratio ſuperior
per ſe afficeretur: ſed ratio ſuperior ſécundum ſe
non afficitur ad ſenſibilia, quod eſt munus appe-
titus ſenſitivi, ſed ad ſpiritualia, in quibus excel-
lentia rationalis creaturæ conſiſtit: Ergo primum
Adæ peccatum fuit circa objectum ſpirituale, &
inordinatus appetitus ſimilitudinis cum Deo ſen
ſuperbia. Hæc conjunctam ſibi habuit inobedien-

tiam & gulam, uti patet Gen. 3. Quia audiſti vo-
cem uoris tu«, & comedifti de ligno, ex quo

bræceperam tibi, ne comederes, malediRa terra in
opere tuo. Quippe Adam primo propriam excel-
lentiam ut finem inordinate appetiit, & ſic ſuper-
bivit: deinde voluit id, quod fibi proponebatur
ut medium ad habendam talem excellentiam, ni-
mirum non ſubjici Divino præcepto de non co-
medendo fruéctu vetito; & ſic fuit inobediens.
Denique hoc præceptum violavit comedendo pro-
hibitum fruétum, & fſic in gula peccavit. An
vero contra fidem peccaverit, non ſatis conſtat:
affirmat Tertullianus l. 2. cont. Marc. c. 2. Negat
S. Auguſtinus I. rI. de Gen. quia Adam non fuit
ſeduétus, ac proinde falſum non credidit, ſed in-
ordinato amore propriæ excellentiæ jam excœca-
tus, & blanditiis uxoris delinitus non ſatis atten-
dit ad Dei comminationem. Porro peccatum pri-
morum parentum fuit graviſſimum, non quidem
ex objeéto, ſed ex circumſtantiis, tum ex fine,
obedientia ſcilicet Deo præſtanda & ſupremo ejus
dominio agnoſcendo, tum ex ſancétitate peccan-
tium, & perfectione ſtatus: tum ob pleniſſimam
libertatem, ſine concupiſcentiæ & infirmitatis
pondere: tum ob facilitatem illud obſervandi:
tum ex gravi nocumento in totum genus huma-
num exinde redundante. Qualis vero & cujus
ſpeciei fruétus & arbor vetita fuerit, incer-
tum eſt.

§. 263.

Lm

Cur
lominnn
uI in e
L awil
eccxtun
oluntar
i capi

dene di

nalcende

Pecca
Taduciv-
tura ſod
le jnme
ue e
l iiren
tt ſ,
Inmmunde
e rn
Chre inte
C,,1 1
ſiſe 6
ſed Nullo
no cone
Non lo
ii,
um ſo
lleſn
nin 4
ffite

n in

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 439

teinm d §. 263. .
lo ere . .
Gnle Cum Adamus eſſet caput morale omnium Peceatum

numeo hominum, & voluntates noſtræ includeren originale

niua tur in ejus voluntate quoad conſervationem ?α.
gofmn & amiſſionem juſtitiæ originalis: (H. 260.)

inn Peccatum Adami omnibus ejus poſteris fuit
. voluntarium originaliter, quatenus ex Ada-

us mi capitis eorum voluntate fluxit, adeoque
,a6 bene dicitur peccatum originale, quod ſcilicet
em naſcendo ex Adamo contrahimus.

iam enk
ſea. H. 264.
ponebdn . . .
tam, n. . Peccatum hoc originale in poſteros Adæ Peccatum

en traducitur. Ita fides docet primo ex S. Scrip- hoc in po-
ncels tuara Job. 14. V. 4. Quis poteſt facere mundum nos
nir de immundo conceptum ſemine? nonne tu, qui d t,a-
, Jolus es? ubi Lutherus male vertit: Wer
n will einen reinen finden bey denen, da keiner
nm rein iſt, nam Sermonem eſſe de immundo ex
AE immundo oſtendit vox Hebraica &.*ρ imo
ma de prima hominis conceptione hunc textum

i Cclare intellexerunt ſeptuaginta: ic aαρ α

ducitur.

atuaf⸗ 2 — 2 2 2
en 4½ Sa ραααρ αο ανοσ ιτα „½“ραοις ααν ναααα
mab A αας Giog cuuν. HQuis mundus a ſorde? .
ens ſed nullus, nec infans unius diei. Ergo ho-

e mo concipitur in peccato. originali. Certe
enin non loquitur ſacer textus de immunditia na-
in turali, quia loquitur de tali immunditia,
e quam ſolus Deus tollere poteſt. Verba illa:
las conceptum ſemine non habentur quidem in He-
i, o“ braico & Grzco explicite, habentur tamen
implicite nam ro e immundo, & o in-
fans unius diei juxta LXX. fatis indicant,
6 Ee 4 quod

440 Caput W.

quod de conceptione hominis ſermo ſit. IIIa
vero verba: nonne tu, qui ſolus es? pro quibus
in Hebraico legitur; non anur, Eccleſia op-
time per interrogationem explicat: Annon
unus? nempe Deus. Alter locus S. Scrip-
turæ habetur Pf. So. v. 7. Ecce enim in ini-
quitatibus conceptus ſum, & in veccatir concepit
me mater mea. Loquitur hic David de vera
conceptione & quod eum mater ſua foverit
in peccato, nam —1 ſignificat in Piel,
coivit, ſeu concepit, uti etiam vertit Syriaca,
Arabica, & Æäthiopica, & R. Manaſſes, Ben
Iſrael, & R. Haccadoſch dicunt, quod pec-
catum ab origine dominetur homini. Dein
non loquitur David de peccatis actualibus;
nam licet dicatur in plurali, in iniquitatibus,
pluralis tamen non ponitur in Hebraico: nec
loquitur de peccato matris ſuæ, tum quia
copula conjugalis non eſt peccatum, tum
quia David ſuam non alienam culpam accu-
ſat, & peccatum originale quoad culpam
quidem, non vero quoad fomitem peccati re-
lictum illi remiſſum fuit. Rurſus confirmat
noſtrum dogma Apoſtolus Rom. 5S. Per unum
hominem peccatum in hunc mundum intravit, &
per peccatum morr, & ita in omnes hominer mors
pertranſtit, in quo omnes peccaverunt. Sed hoc
peccatum non eſt actuale perſonale, cujus
infantes licet morti obnoxii non ſunt capa-
ces: Ergo originale, quod propagatione,
non vero imitatione tranfit in infantes, qui
ob defectum uſus rationis peccatum Adami
imitari non poſſunt. Nec per peccatum effe-
ctum peccati ſcilicet mortem, vel Pronitatem
4

V Mun

d malu
nus ſen
len mor,
Mortis:
fo omni
lgo et
herſorali
ionur n
Clloftin
Dlignre

tn.

(al coni
Adam i
concidi
15,
Rlo te
it anmi
ſul,i
rllo

„V. 1 4
Alllur ab

6. Kom.
miut hirt
.e: gic
Kontat
dtrumn
1 3, &
Aucit
ile ſ,

(yici

, o

Uidk D
S

oſt. I
Mlolihu
Cellir
Nt: Nun
5 5. N
Nin i
tir Aen
id deE
ſua fnd
tin H.
Syrinn
ſes, De
nod pet
1. Dein
NNa
gtitt
hioe
tuin Gor.
tom, t
lpan 0
Had n
perant
5 Colin’
itnnitl

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 441

ad malum intelligit Apoſtolus, alias hic ab-
ſonus ſenſus verborum ejus foret: & per mor-
tem mors; nec Monitas ad malum eſt cauſa
mortis: Denique 2. Cor. 5. dicitur: unur
ro omnibus mortuus éſt, ergo omnes mortui ſunt:
Ergo etiam infantes: non peccato actuali
perſonali, adeoque originali. Unde Eph. 2.
Eramus natura, id eſt a nativitate & origine,
Kilii ir. Secundo conſtat ex traditione. Szæ-
culo primo S. Ignatius ep. ad Trall. peccatum
originale vocat impietatem & pravaricationem
anliqguum. Sygculo ſecundo. S. Juſtinus in
dial. cont. Iryph. ait, humanum genus per
Adam in mortem, ſeductionemque ſerpentis
concidifſe. S. Irenæus I. 3. cont. haœr. e. 18.
& l. 5. c. 34. CQlemens Alexan. I. 3. ſtrom.
SZculo tertio. Tertullianus l. de anim. c. 40.
ait, omnis anima zoufque in Adam cenſetur..
omdiu immunda, donec in Chriſto recenſeatur.
Sgculo quarto. S. Hieronymus in c. 4. Jonæ.
Nullus abigue pezxcato, nec ſi unius quidem diei
Juerit vita ecjut. S. Chryſoſtomus hom. 5. in
ep. Rorn. Cum dixerit tibi Judax«us, quomodo
uniur virtute mundur ſalvatus eſt? poſſis & di-
cert: guomogo & uno inobediente Adam mundus
damnatus eſt? Teſtimonia horum & aliorum
FPatrum refert S. Auguſtinus l. I. cont. Jul.
c. 3. & 4. Et Il. 3. de pecc. mer. c. 6. & con-

cludit: Non aliud, ex quo Chriſti Eccleſia con-
ſtituta eſt, Divinarum Scripturarum tractatorer,

& Cur:ſtianarum diſputationum Scriptorei ſenſe-
runt, non aliud a majoribus acceperunt, non
aliud poſteris tradiderunt. Tertio ſuhſcribunt
Concilia. Palæſtinum, cujus meminit S. Au-
Ee 5 guſti⸗

442 Caput Il.

güſtinus ep. 106. Milevitanum a. 416. Arau-

icanum a. 529. can. 2. Toletanum VI.

2. 636. Florentinum & Tridentinum ſeſſ. 5§.
can. 2. Quarto accedunt rationes Theologi-
cæ, tum quia Chriſtus omnes etiam parvulos
redemit: Redemptio autem ſupponit capti-
vitatem & damnationem, damnatio pecca-
tum. qvod in parvulis nonniſi originale eſſe
poteſt: tum quia homo naſcitur obnoxius va-
rviis ærumnis & miſeriis: Sed his natura no-
ſtra, antequam laberetur, obnoxia non fuit,
quia Deus creavit hominem inexterminabi-
lem eα aOν&πMπο in incorruptione, Ergo
làpſus præceſlit, & ideo peccatum originale
cum pæna in poſteros Adami traducitur.

Solvuntur Schol. Dari peccatum originale in poſteris Adæ ne-

objetlio-
nes FPe-
lagii.

gavit Pelagius & ejus diſcipuli Julianus & Cœle-
ſtius, contendentes, Adamum ſibi ſoli peccaſſe,
non vero pofſteris, niſi pravum exemplum illis
dando, adeoque tantum exemplo. Unde docent
poſteros Adæ nec culpam nec pœnam ab eo con-
trahere, ſed mertem & alias hujus vitæ miſerias
eſſe defeétus naturales, & concupiſcentiam eſſe
bonum naturæ, quæ omnia Adam expertus fuiſ-
ſet, etſi non peccaſſet. Proinde volunt, Baptis-
mum non eſſe necefſſarium parvulis ad remiſſio-
nem alienjus peccati, ſed tantum, ut fiant filii
adoptionis, & habeant jus ad regnum ccleſte,
ut ita ſine Baptismo forent quidem beati, & ha-
erent vitam æternam, non tamen regnum cœ-
leſte. Tandem vero argumentis Catholicorum
convicti, agnoverunt „Adamum, ſi non peccaſ-
ſet, non fuiſſe morti obnoxium, & eſ'us poſte-
ros contraxiſſe ab eo neceſſitatem corporalis mor-
tis, non vero peccatum, quod eſt mors animæ.
Priorem errorem etism ſecuti ſunt Albigenſes &

Anabaptiſtæ: Poſteriorem Zwinglius, Faber,

Eras-

Vmunn

Liasmus
Kipt
iniguitat
Peecato⸗
Cliginal
Toli ni
deis
& v. .
aeletione
lros,
Aotoln
t Cne
lmururt:
Dlncahe
ne n
ngis i
ctiamn d
ni pon
tionis4.
1o,&
lezlaſſe
am
ederis
Pro fuo
1. Cor.
ttn
kon 10
i alun
Cnlſegen
Denrum
6wod prir
E hom.

e b
Uiginale
Nionn
(tion
liun
Ar

1b. Atu
Anon I
umn E,
Thenng.
n ell
onit
tio penn
ginaleil
norisn.
natunr
ton u
etineh
ge, e
orgend
eitat,

Aen
n &C:
lrel⸗
enin ii
Nnde e
entiin /
vot, U⸗

De mundo viſibili, opere ſex dierum, S&c. 443

Erasmus, & Sociniani. Rationes petunt I. ex

S. Scriptura ubi dicictur, quod filius non portabit
iniquitatem patris Ezech. 18. Sed ſermo eſt de
peccato perſonali Patris proximi, non vero de
originali primi parentis, & v. 26. nemo dicitur
mori niſi per peccatum actuale, quod iterum de
Judæis circumciſis & ab originali mundatis dicitur:
& v. 30. Deus ſolum proteſtatur, quod ſuppoſita
deletione peccati originalis, Deus nolit judicare
Judæos, niſi juxta opera ſua. Rurſus quando
Apoſtolus Rom. 5. multos mortuos in Adamo di-
cit, omnes intelligit, uti v. 12. in quo omnes pec-
caverunt: Et quando ait, gratiam Chriſti in plures
abundaſſe, quam delictum Adæ v. I15. plures

rexxss ſumit pro multis, in quos Chriſti gratia

magis abundavit tollens non ſolum originale, ſoed
etiam alia peccata actualia v. 19. etiam in eos,
qui non peccaverunt in fimilitudinem prævarica-
tionis Adæ, id eſt. in infantes, qui actuali pecca-
to, & voluntate propria non peccaverunt, mors
regnaſſe dicitur, infantes autem conſiderati tan-
quam quid unum cum Adamo veluti capite morali
generis humani legis capaces ſunt. II. Citant
pro ſuo errore S. Chryſoſtomum qui hom. I1I. in
1. Cor. docet hominem non perire propter pec-
catum Adami, ſed propter propria peccata. Et
hom. 10. in c. 5. Rom. ait, ex illius inobedien-
tia alium fieri peccatorem, quam poterit habere
conſequentiam? invenietur quippe nihil debere
pœnarum, ut qui reus non ſit, niſi ex ſeipſo ſa-
Stus fit peccator. Et hom. 24. in ep. Eph. dicit,
quod primum peccatum ſolum corpus corrumpit.
Et hom. 39. in I. Cor. negat omnes mori in
Adam morte peccati. (Verum in hom. 17. loqui-
tur de baptizato, quem dicit non perire propter
originale illi dimifſum, ſed propter perſonalia poſt
Baptismum commiſſa. hom. 10. reſpondet ad hanc
objectionem Judæorum; inobedientia unius multi
conſtituuntur peccatores, quæ conſequentia? &
eam ſolvit: ficuti ab uno Adamo peccante reatus
eri-

Peceatum
originda!
Non?
Nubſt 4
aut mcd.

*

444 Caput W.

derivatur in multos, ſcilicet originalis, quia mors
ceu pœna tranſit in multos: ita ab uno Chriſto
juſtitia in multos derivatur hom 24. loquitur
iterum de originali jam dimiſto, ex quo ſola ne-
ceſſitas moriendi remanet. hom 39. negat omnes
in Adam mori morte ir reparabili, uti ex exemplis
ab eo allatis patet. Optatus Milev. negat pecca-
tum actuale Adami in Seth tranſi fſe III. dicunt,
Adam egiſie pœnitentiam. antequam ei proles na-
ſerretur, ergo tunc non habebat peceatum in po-
ſterog transfundendum. Verum illa nitentia
ſuit Adami tanquam hominis privati, & de pec-
cato, prout illi perſonale fuit, non prout erat
peccatum capitis, cum jam tunc a dignitate capi-
tis peccando excidiſſet. Vid illuſt. Bofſuet in
defenſ Trad. Quæz autem ad tollendum pecca-
tum originale ſyſtemata confinxerunt moderni
noſtri Sociniani, quia mera figmenta funt, nec
ulteriorem refutatienem merentur; quis enim
von rideat Grunerum, dum in ſuis Inſt. Th. fin-
git: Primos noſtros parentes per eſum venenati in
paradiſo pomi naturam humanam corrupifſſe, abs-
que eo, quod ad peccatum originale recurrere
neceſſe ſit.

Peccatum originale non eſt ipfa fubſtantia i

animæ rationalis ex peccato Adæ corrupta.
Ita fides docet, nam Deus, qui creat ani-
mam rationalem, nequit eſſe auctor peccati
ofiginalis, quod tamen foret, ſi peccatum
hoc eflet fubſtantia animeæ. Deinde per
Baptilmum deletur originale, & homo rege-
neratus eadem perſona, ac idem individuum-
eſt, ac homo originali adhuc infectus: Ergo
non deletur ſubſtantia animæ, & conſequen-
ter originale non eſt ſubſtantia animæ.
Schol.

0 Ila
tun ori
excato
finam in
Llligendh
conliſtit.
lun erd
Menta ge
intellecti
p., 21, V.
V. 6 de
ded hee
ſen geſia
cünſa ſen

Cmnen
Nignalis
Nom.,
he
uens no
leas
teo non
ls kegtun

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 445

(hen Schol. Matthias Illyricus Lutheranus docet pecca-

d no (htn tum originale eſie ipſam animam rationalem ex
1 Dan peccato corruptam: I. quia Adam peccando Di-
oan vinam imaginem in anima perdidit, quæ in vi in-

telligendi & volendi adeoque in ſubſtantia animæ

gran conſiſtit. Verum Adam Divinam imaginem ſo-
neniter lum perdidit quantum ad Charaéteres & orna-

I in menta gratiarum, non vero quantum ad naturam
intellecti am. II. Peccatum originale Gen 8.

iroer .
aunin v. 21. vocatur figmentum cordis malum. Rom 6.
“ v. 6 vetus homo, quæ ſubſi ntiam den tant.
8 Sed hæc dicuntur metonymice ſumendo effeétum
, Nos ſeu deſideria carnis peccati originalis, pro ipfſa
liten cauſa ſeu ipſo originali. S
4 .
Boffuet
Mdum Peo §. 266.
. „ . . 4
o Concupiſcentia non eſt formale peccati Mec con-
gi4 originalis. Ita de fide docet S. Scriptura curviſcen-

E Rom. 8. Wilul damnationis eſt iig, qui ſunt in tia.
nſeeni Chriſto Jeſu. Ergo concupiſcentia in renatis
e manens non erit formale peccati originalis.
e Nec dicas, quod concupiſcentia remanens
ideo non ſit culpa damnatione digna quia
ejus reatum pœnzæ Deus in Baptismo dimiſit.
Nam Deus non dimittit poœnam, niſi culpa
ſa ki dimiſſa: ſaue ſi culpa adhuc adeſt, manet

u aAliquid damnatione dignum. & renati per
igen- Baptismum, fiunt juſti, amici, & Filii Dei,
R—KHL cum quo non ſtat reatus culpz. Uade Tri-
vun dentinum ſeſſ. 5. can. 5. anathema dicit illi,
lenkt qui afſerit, per Baptismum non tolli totum
lopntß id, quod veram & propriam rationem pec-
pinte cati habet.

l: I Sckol. 1. Lutherani docent, peccatum originale pon Sokuntur
anſelie effe tantum defectum juſtitiæ originalis. ſed etiam objefſio-
concupifcentiam pravam, hoc eſt babitualem to- nes Les-
nk. . tius theri.

conſiſtat
eſſentia
pveccatè
origina-
lis.

—

446 Coaput Il!.

tius naturæ diſpoſitionem ad omne malum; &
licet interveniente peccatorum remiſſione nobis
non imputetur, eſt tamen in ſe malum morale,
imputabile & damnabile. Imputabilia etiam &
damnabilia fſunt omnia deſideria ex hoc habitu
orta, licet non accedat noſter conſenſus; hinc
quamdiu hac concupiſcentia laboramus peccato
ſumus obnoxii. Probant hoc I. quia Apoſtolus
vocat concupiſcentiam peccatum. Sed hoc ideo
ſolum, quia ex peccato eſt, & ad peccatum in-
clinat. II. Concupiſcentia ante Baptismum eſt
voluntaria. Verum ſola voluntate capitis. III.
Concupiſcentia opponitur legi. Aſt ſolum cauſa-
liter inclinando ad ejus transgreſſionem, quæ
inclinatio non eſt a Deo, & odio ab eo habetur
tanquam induétiva ad peccatum. 3

In qus Schol. 2. Quærunt Scholæ, in quo ſita ſit peccati

originalis eſſentia. Catharinus vult efſe ipfum
aétuale peccatum Adami, & unum in omnibus
ejus poſteris non intrinſece eis inhærens, ſed eos
extrinſece peccatores denominans. Verum hoc
videtur non ſatis cohærere cum doctrina Triden-
tini, quod docet, peccatum Adami transfundi in
ejus poſteros, illis ineſſe, & unicuique proprium
effe. Durandus cenſet, illud confiſtere in reatu
pœnæ: Sed reatus hic culpam ſupponit. Arimi-
nenſis putat, conſiſtere in morbida qualitate trans-
fuſa ab Adamo in poſteros Aſt nulla cauſa hu-
jus qualitatis hoc modo aſſignari poteſt, nec ap-
paret, quomodo a corpore in animam transeat.
Nonnulli Thomiſtæ contendunt, conſiſtere in ha-
bitu inclinante hominem in -bonum commutabile
tanquam ultimum finem Sed quis hunc habitum
producit, qui potius eſt effectus peccati origina-
lis. Vera ſententia nobis videtur, efſentiam ſeu
formale conſtitutivum peccati originalis conſiſtere
in privatione juſtitiæ originalis nobis voluntaria
voluntate capitis. Nam originale a S. Scriptura,
Patribus & Concilio Arauſicano can. 2. & Triden-
tino ſeſſ. S. can. 2. mors animæ & inimicitia Pe
appel-

lymn

opell
di, g
mür:
us e
Vation
ge pel
Vvation
volunt

Viratio

lontate
Gn
ſolet en
lr
Kinen
6 Cig

fonemn

nciter
Taliter
Volont
Agrit
ſye ce
Iun
alis
Kritn

hor. 5
cvoc
lemine t⸗
dolte
Aun II
Mentun

De mundo viſibili, opere ſex dierum, &c. 447

melun 4 appellatur: ergo conüiſtit in privatione illius do-
ihore u ni, quo ſpiritualiter vivimus & amici Dei effici-
Mlon nit, mur: ſed hoc eiſt gratia ſanctificans, quæ eſt pri-
blinein mus effectus juſtitiæ originalis, ergo in ejus pri-
X W vatione ſita eſt peccati originalis eſſentia. Dein-
nlerin i de peccatum habituale perſonale conſiſtit in pri-
ramns eun vatione gratiæ ſanétificantis, prout eſt voluntaria
nis Mtin voluntate propria perſonæ: Ergo & originale in
Sel heh privatione ejusdem gratiæ prout voluntaria vo-
pecem: luntate capitis Concupiſcentia igitur poteſt dici
eptinn quaſi materiale, qualiter effectus/ ad fuam cauſam
cihiis ſolet comparari ut materiale ad formale. Non
ſolumce obſtat huic ſententiæ S. Thomas, quando priva-
onem, tionem juſtitiæ originalis vocat poenam peccati,
beo i & originale ægritudinem. Nam ibi hanc priva-

tionem ſpeétat phyſice pro ſubtractione auxilii
juſtitiam originslem conſervantis, non vero mo-

N e raliter prout eſt carentia formæ debitæ, & eſt
1 Ae 1 volunta ia vi actualis peccati Adami: Vocat etiam
n in i ægritudinem, fi ſpectetur ſecundum materia'e,
Nels, ſive concupiſcentiam, ſeu proclivitatem ad ma-
Joan ſum Deinde per Baptismum redditur juſtitia ori-
Kin li ginalis quoad primarium ſolum effectum fſcilicet
nri . gratiam ſanctificantem & dona eam ſubſequentia.
Giode No⸗
e 16

6* Schol. 3. Traductio peccati originalis fit per hoe, Quomodo

lait⸗ quod anima connaturaliter uniatur corpori ex traduca-
, ſemine corrupto deſcendenti, quæ corruptio con-tur ori-
Dola ei

fſtit in privatione illius vigoris, quem ſemen ha- ginale.

nut, buiſſet ad propagandam juſtitiam originalem, ſi
in Adam non veccaflet. Quippe ſemen primi paren-
lllin, tis prout inſtruéctum illo vigore erat quaſi inſtru-
i, mentum ad propagandam juſtitiam origin-lem:
su Ergo deſtitutum hoc vigore erit quaſi inſtrumen-
eteti tum ad propagandam carentiam juſtitiæ origina-
i, lis. Porro ſi Adamo non peccante Eva, vel ali-
an quis ex poſteris Adami peccaſſet: poſteri non
0t uc contraxiſſent peccatum originale, quia ſolus Adam
, caput morale totius generis humani conſtitutus
iudl, J. 267.

448 3 Cavut W.

G. 267.

Omnes Omnes omnino homines ex Adam ſemi-
homines naliter propagati, ſecluſo ſpeciali privilegio,
"riginate contrahunt peccatum originale. Quippe
ar Rom. 5. dicitur: In quo omnes peccaverunt.
Peatet hoc etiam ex argumentis G. 264. alla-

Excepta Stchol. 1. Dictum eſt r, omnes ex Adam ſeminaliter

Beatiſima propagati, ut excipiatur Chriſtus, qui non ex
VLVirgene virili ſemine, ſed myſtico ſpiramine conceptus
Marig. fuit. Dicétum eſt 2. Secluſo ſpeciali privilegio,

quia de Beatiſſima Virgine mox agemus. 3. Com-

munius docent Theologi, eum, qui ex humana
carne miraculoſe formaretur, non contrahere ori-
ginale peccatum, quia non deſcenderet ab Adam
per ſeminalem propagationem Unde Tridenti-
num ſeff. 6. c. 3. dicit: Niſi homines ex ſemine
Adæ propagati naſcerentur, non naſcerentur in-
juſti. Talis tamen hemo baptizari deberet, non
ut mundaretur ab originali, ſed ut acciperet gra-
tiam ſanctificantem, fieret membrum Chriſti, &
conſequenter hoc modo jus ad regnum coœlorum.

Quœ ſine Schol. 2. Beatiſſimam Virginem Mariam ſine labe
labe ori- Originali non eſſe conceptam a. 1387. docuit Jo-

ginali annes de Monteſono Doctor Theologus ordinis
concepia Prædicatorum. Sed ejus ſententiam Univerſitas
fuit. Pariſienſis damnavit, cujus judicium Petrus de

Ordeomonte Epiſcopus Pariſienſis confirmavit.
Ad Clementem VII. appellavit de Monteſono,
ſed cauſa ſe caſurum proſpiciens judicium decli-
nare malujt, & Avenione elapfus, a ſuis etiam
deſertus fuit, qui publice palinodiam cantarunt.
Circa annum 1431. tempore Concilii Baſileenſis
de immaculata Conceptione Theologi acerrime
digladiabantur, & Patres Concilii de hac re ma-
ture acturi Joanni de Turrecremata mandarunt,
ut fuam pro veritate ſententiam declararet. Pa-
ruit

„

Demm
nuit Sy
Concili
mejore
ii tame
ſell 96
Mro in
(Copnſon
Uecte
Catholie
Gieage
Qundo
U
Pentine
uügenl
Vg
Ueliurent.
(t 1.
me,
Nehne
ign
ter
Culiti
Eltio
Iua imr
ECretn
ynocn
Firiſen
Ment. .
Konem
Nem UVn
Cetneſi
Iheps
ſteriti
Kiingen
eont

le

utin

N
1

dm Kri.
Phirlen
i
Meethbink.

264 0

ſemim
li non
one)
priyiegt
2. (or
humen
Ahere Oli
e Tden
8 & ſell⸗
Cgrener
Etetet, 1
ohgetgr⸗
n Crti
n H

m le le
ogn lud
Diiin
4 Petnus
coNin
Monts
fcum 6

De mundo viſibili, overe ſex dierum, S&c. 449

ruit Synodo Turrecremata: ſed cum Eugenius
Concilium Ferrariam tranſtuliſſet, Turrecremata
majorem Patrum ſententiam ſecutus Baſilea abiit,
ii tamen, qui pervicaciter Baſileæ remanſerant
ſefſ. 36. a. 1439. decreverunt, ſententiam ſtantem
pro immaculata Conceptione B. V. efſe piam,
conſonam cultui Eccleſiaſtico, Fidei Catholicæ,
rectæ rationi, & S. Scripturæ, & ab omnihus
Catholicis tenendam, nec licere contrarium præ-
dicare vel docere. Hoc decretum editum fuit,
quando hoc Concilium non amplius erat legiti-
mum, unde Sixtus IV. nulla facta hujus decreti
mentione a. 1476. Conſtitutionem edidit, in qua
Indulgentias iis conceſſit, qui in Feſto Concep-
B. Virginis Miſlam & officium a ſe approbatum
recitarent, aut iis interefſent. Alteram rurſus
edidit a. 1483. in qua eos damnat, qui auſint
affirmare, eum lethaliter peccare, qui hoc Feſtum
celebraret; aut hæreticum eſſe, qui propugnaret
B. Virginem ab originali immunem fuiſſe. Uti
patet ex Extrav. com. de Rei. & Ven. S. S. Huic
Conſtituioni forte anſam dedit diſputatio a Vin-
centio de Brandelis O. P. P. Ferrariæ habita, in
qua immaculatæ Conceptioni B. V. contradixit.
Decretum Concilii Baſileenſis amplexa eſt quædam
Synodus Avenionenſis a. 1457. & Univerſitas
Pariſienſis. Trithemius etiam a. 1494. in Com-
ment. de laudibus S. Annæ immaculatam Concep-
tionem B. Virginis propugnavit, cujus opinio-
nem Univerſitas Pariſienſis, Colonienſis, Ordo
Carmelitarum, Minorum, plures Cardinales, Ar-
chi- & Epiicopi defenderunt: Imo Univerfitas
Pariſienfis a. 1497. decretum edidit, ne quis de-
inceps Doctoris gradum conſequeretur, qui huic
ſententiæ non faveret, & edito juramento ſe non
aſtringeret, ſe eam ſtrenue propugnaturum, &
c contrariam ſententiam falſam impiam & erro-
neam eile cenſuit. Tandem tempore Concilii
Tridentini tractatus de Turrecremata hucusdue
eli⸗

Dhram Inſtit. Theol. Tom. I. P f

450 Caput W.

deliteſcens editus fuit, & licet Patres Tridentini
Immaculatæ Conceptioni faverent, noluerunt ta-
men contrariæ opinioni præjudicium afferre, ſed
in decreto de peecato originali obfervandas eſſe
conſtitutiones Xyſti P. IV. ſub pœnis in eis con-
tentis edixerunt. Recrudeſcente vero eadem hac
controverſia S. Pius V. a. 1570. conſtitutionem
edidit, ubi graves in eum pœnas ſtatuit, qui vel
in Concionibus vel publicis conventibus alteru-
tram opinionem auderet attingere: viris tamen
docétis de hac re in publicis diſputationibus abſen-
te ſcandalo diſputandi licentiam dedit, absque eo
tamen, ne quis in hac re ab Apoſtolica ſede nec-
dum definita alterutram ſententiam auderet, nota-
re velut erroneam. Omnia hæc confirmavit Pau-
lus V. a. 1616. & a. 1617. vetuit, ne quis dein-
ceps in Concionibus, Lectionibus & Thefibus aut
alüs actis affirmare auderet, Beatiſſimam Virgi-
nem in originali conceptam eſſe, quin tamen
gontrariæ opinioni preæjudicium inferre velit.
Gregorius XV. a. 1622. conſtituit I. eum, qui in
actis publicis ſuſtinet immaculatam Conceptio-
nem, contrariam ſententiam impugnare non de-
bere, ſed de ea filere. 2. Ut, novis exortis opi-
nionibus in Chriſtiano populo, quod in privatis
conventibus propugnata fuiſſet opinio immacula-
tæ Conceptioni adverſa, ne in privatis quidem
actibus liceret eam defendere exceptis Fratribus
O. P. P. 3. Ut in officio Eccleſiaſtico Conceptio-
nis B. V. nemo fſive privatim ſive publice alio
quam Conceptionis titulo fine addito uteretur.
Tandem Alexander VII. a. 1661. graves pœnas
in eum ſtatuit, qui ſententiam, cultum, Feſtum
Conceptionis in dubium vocare auderet, aut quo-
vis prætextu obterere: vetat tamen dicere, con-
trarium tenentes hæreſis crimen, vel peccatum
mortale incurrere, neque hanc controverſiam vult
decidere, ſicuti etiam Hiſpaniarum Reges Philip-
pus III. apud Paulum V. & Philippus IV. apud
Gregorium XV. pro definienda hac controvo:ſi
nihi

De nnun

nihil ot
eſe de
Peccatt
Feſtum
brat
tune

Uncde

Lecle

Offio
Anple
Pontit
mnu:
(knent
inmanl
Iule r
Cllte
nntio
let,
edidior
mmmt
Wur,
Gbam

pie (
GUne m
digne
tuatur.
Ctholi
Eemien
mentis
Krids
gin
Datnit
i,
dem,
thori
N DB.
elti
kd

un

s Ttiteti

tuit, ee
tibus 1
Viris e
Mnibus 1
t, Ahegen
lea der

iceret, non

ſrmawitar
ne isten
Theibun
imam I
Gbin
loſene de
. en, Cl
1 CoNenin

iu
o immid
vutſs l⸗
6s Inn
0 Cono
to Dlel
ares e
5

tunn,

Ae

diere,

prat qua immeculatæ, ſed qua gandioſæ, quia

De mundo viſibili, overe ſex dierum, &c. 451

nihil obtinere potuerunt. Ex his patet, nondum
efſe de fide Beatiſſimam Virgnem non contraxiſie
peccatum originale: licet enim Eccleſia celebret
Feſtum Conceptionis B. V. hoc tamen non ce

tunc primum pignus redemptionis aceepimus.
Unde Gregorius XV. præcepit, ut in Mifſa &
officio non dicatur. Conceptio immaculata, ſed
ſimpliciter, Conceptio: & in conſtitutionibus
Pontificum verba: Immaculata, Intemerata refe-
runtur ad Beatiſſimam Virginem: imo cum verba
Clementis XI. ut Feſtum Conceptionis B. M. V.
immaculatæ de præcepto obſervetur: in quadam
Italiæ urbe ita imprimerentur ut Feſtum imma-
culatæ Conceptionis &c. idem Clemens 1709. or-
dinario loci præcepit ut ſevere eum reprehende-
ret, qui verba adulterari præſumpfit, & illam
editionem ſupprimeret. Deinde licet fub titulo
immaculatæ Conceptionis B. V. feſtum celebrare-
tur, non ſequitur, quod ipfum myſterium tan-
quam de fide certum Eccleſia ſtatuat: poteſt enim
Eccleſia Conceptionem immaculatam religioſe ac
pie colere & colendam proponere ex ſola certitu-
dine morali. & prudenti judicio, quod tali cultu

digna ſit. quin res ipſa tanquam de fide certa ſta-

tuatur. Nihilominus eſt ſententia moraliter certa,
Catholicæ plebis, & omnium Catholicarum Aca-

demiarum communis, & ſedis Apoſtolicæ argu-

mentis apertis innixa, Beatiſſimam Virginem
Mariam nunquam contraxiſſe peccatum originale,
cujus hanc rationem profert Scotus: Beatiſſimam
Virginem ſine originali peccato conceptam fuiſſe,
Patuit Deus facere, & hoc redundat in honorem
Filii, ac cedit in majorem Matris Dei perfeétio-
nem, nec ratio, nec S. Scripturæ vel Eccleſiæ
authoritas obſtat, adeoque voluit Deus, ergo fe-
cit. Deinde Beatiſſimam Virginem etſi nunquam

peccati mancipium fuerit, Jeſus Chriſtus redemit:

Perfectus autem Redemptor fuit, cujus partes
erant, aliquem perfecte redimere, id eſt, ab omni
Ff 2 Poena:

men debi-
tusm pro-
vimum
illud con-
krahendi
habuit.

Caput W.

pœna: Cum vero carere Dei gratia vel momento
temporis, ſit graviſſima pœna, decebat, ut effet
aliqua creatura, nec ſane alia, quam ſanctiſſima
Dei Mater, quæ nequidem puncto temporis eſſet
Deo inviſa, ſed per Chriſti merita quolibet mo-
mento ab omni culpa & odio Dei libera, adeoque
ſine originali concepta, qnod poſtulabant tria
Chriſti attributa perfeétiſſimi Pacatoris, Mediato-
ris, & Benefactoris Non obſtat I. quod ad
Rom. 5. omnes in Adam peccaſſe dicantur: nam
ſolum ſequitur, omnes peccafſe quoad debitum,
non vero quoad actualem incurrentiam, adeoque
omnes in ſenſu accommodo, non abſoluto. Eo-
dem modo Chriſtus pro omnibus mortuus eſt,
non quod omnes eſſent peccatores actu, ſed de-
bito & exigentia. Non obſtat II. quod Beatiſſi-
ma Virgo prodierit ex ſemine corrupto, nam
corruptum ſolum fnit, ſi ſeétemus conceptionem
materialem, non vero ſi formalem & gratiam at-
tendamus. Neon obfſtat III. quod ſic Beatifſima
Virgo redempta non fuiſſet: Redempta enim fuit
non redemptione liberativa, ſed præſervativa:
Redemptio quippe non ſemper actualem captivi-
tatem ſupponit, ſed ſufficit debitum eam incur-
rendi.

Qug ta- Schol. 3. Quærunt ulterius Scholæ, an Beatiſſima

Virgo habuerit debitum proximum contrahendi
peccatum originale. Reſpondetur communius af-
Eirmative, tum quia alias non fuiſſet proprie a
Chriſto redempta, utpote non comprehenia ſub
objecto redem tionis, ſcilicet ſub peccato Adami,
quatenus eſt peccatum naturæ: tum, quia ſi Ada-
mus non peccaſſet, Beatiſſima Virgo habuiſiet jus,
accipiendi juſtitiam originalem: Ergo quia Ada-
mus peccavit, illa habuit debitum contrahendi

originale, eoipſo, quod deſcenderit a ſemine cor-

rupto deſtituto vigore juſtitiæ originalis propa-
gativo: Certe eoipfo quod Beatiffima Virgo ex
ſpeciali privilegio ab originali præſervata fuerit,
ſupponitur eam ſub lege comprehenſam iſe⸗
ec

Vm

Ner ol
litam
lit in
tionm
mIm 1
Non de
turam
tum e
Une
grttin
tan,
c1. N
Ien:
ns eſt
Clnat:
kegt ir
extrin
Akot. 4.
wento
w c
negt
limedtn
tanie
t in
Vicacian
ſinglin

Edes
ument

Domane
etltenti
igin
Lis Po
Cie
prn
atem
nten
10 1
ſe

De mundo viſibili, opere ſex dienum, &c. 453

non Nec obſtat J. pro Beatiſſima Virgine legem illam
tr i latam non fuiſſe: nam pro ea quidem lata non
fufihk fuit quoad executionem, bene vero quoad obli-
ellaniee gationem. Non obſtat II. quod debitum proxi-
cer mum ſit ſaltem umbra peccati, quæ matrem Dei
ei lo

nen decet Nam eſt umbra peccati inficientis na-
turam non perſonam, nec eſt coactio ad pecca-

leben

6, N tum contrsbendum, ſed tantum ad ejus debitum.
1 qn Unde etiam Beatiſſima Virgo nunquam fuit ſfine
entmen gratia quoad perſonam, ſed ſolum quoad natu-
dd keinn ram, euzæ tamen denominatio fuit mere extrinſe-
ll, Mer ca. Non obſtat III. quod B. V, non habuerit fo-
lm mitem: Ergo nec debitum proximum, quod vi-
noInIi 6 Hus eſt. Verum hoc falſum eſt; fomes enim in-
ku, ſit⸗ clinat ad peccatum, ita ut ſimul ſuppoſito inhæ-
0s Berd- reat intrinſece: debitum vero proximum ſolum
to, I extrinſece denominat.
de chol. 4. Ordinis militaris S. Georgii equites jura- Licet vo-
ean⸗ mento ſe obſtringunt, ſeſe vitam & ſanguiner tunz; ſan-
leheni pro defenſione Immaculatæ ſine labe originali eetgzche
Dn enm Conceptionis B. V. profouſnuros. Contra hoc ju- pium pro
rinilſi ramentum & votum ſangninarium pugnat Mura- tuenda
len tin torius, ſen Lamindus Pritannus, de ingen. mode- imacu-
em rat. in Relig neg. 1. 2. c. 6 vocatque illud per- jata Con-
. vicaciam. Verum hoc juramentum & votum ceptione
an Benie ſanguinarium efſle licitum, patet I. Ex eo, quia . .
colne ſedes Apoſtolica hunc Ordinem Equitum hoc ju-
onphist ramento ſe obligantium approbavit 2 Certa eſt
let on Romanorum Pontificum & Eceleſiæ propenſio in
pheten, ſententiam, Beatiſſimam Virginem eſſe fine labe
Aritoi Originali conceptam, unde hæc ſententia eſt ma-
in gis probabilis, magis pia, & moraliter cerfa: .

Ergo licet pro ea defendenda mortem oppetere.
Quippe pro exercenda virtute licet mori: Sed
qui prudenter exiſtimat, ſfibi certam eſſe hanc ve-
ritatem de immaculata Conceptione B. V. exercet
virtutem, dum jndicio moraliter certo, & veri-
tati ad majorem Dei gloriam pertinenti aſſentitur,
ergo licet non teneatur pro ea mori, poteſt ta-
men ſe juramento obligare, ut pro ejus defen-
FI 3 ſione

PFer pecca-
tem
Adam ju-
ſitiam
ongind-
lem ver-
didit.

454 Caput IV.
fione moriatur, quia hoc modo juramentum eſt
de re licita, & majori bono virtutis. 3. Ecclefia
laudat illos ſanétos, qui a Tyrannis occiſi fue-
runt quia omittere nolebant actum alicujus vir-

tutis, a quo tamen ceſſare poterant, uti Virgi-

nes, qui maluerunt mori; quam nubere: cum
igitur ſententia de immaculata Conceptione ſit
magis pia, quam contraria, licet eam pro vitan-
da morte quis ſequi poſſit, licitum eſt juramen-
tum, pro ejus defenſione ſanguinem profundendi.
Notat tamen Benediétus XIV. in opere de Cano-
niz, hominem pro hac ſententia morientem non
fore Martyrem, quia moritur pro veritate non-
dum ab Eccleſia de fide definita, adeoque deeſt
cauſa ad Martyrinm requiſita. Hinc Theophilo
Raynaudo talem verum Martyrem eflſe aſſerenti
flentium a ſede Apoſtolica fuit impoſitum. Hoc
idem, ſeilicet talem Martyrem non fore, evincit
Muratorius ſuis rationibus. .

. H. 268.

Natura humana per peccatum Adæ juſti-
tia originali, gratia ſanctificante, virtutibus
& donis ſupernaturalibus ſpoliata fuit. Pa-
tet ex Concilio Arauſicano can. 2. & Tri-
dentino ſefſ. S. can. I. anathema illis decer-
nente, qui dixerint, primum hominem per
peccatum non amiſiſſe ſanctitatem, & jukti-
tiam, in qua conditus fuerat: ſed Adami
peccatum in poſteros ejus & totam naturam
humanam traducitur: (G. 264.) Ergo illa
juſtitia originali &c. per illud ſpoliata fuit.
Hinc Rom. 3. v. 23. dicuntur omnes peccaſſe
& carere gloria Dei. Per idem peccatum
natura humana vulnerata fuit in potentüs
naturalhbus; & quidem vulnere ignorantiæ,
quo

Dr mun

(o heb
luln: V.
untas ²
coneupil
ls immo
latoni ee
aibili
i. Ite
lelcende

Uos
ii udo
SriE
hlushe
te l p
ita AWoe

eo,

Tendon
Symct
le Morte

. Une 6,

Con oel
Eotten

Ium,

tütamn.

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Gc. 455

nammd quo hebetatur ratio ad cognoſcendum ve-
zlh rum: vulnere malitiæ, quo retardatur vo-
luntas a proſecutione boni honeſti: vulnere
concupiſcentiæ, quo appetitus concupiſcibi-
lis immoderate fertur in bonum delectabile
rationi contrarium: vulnere infirmitatis, quo

Ubeten an
ceptleA 1 C H .
e iraſcibilis torpet ad proſecutionem boni ar-
Am. dBui. Ita P. P. colligunt ex parabola hominis
kiril deſcendentis a Jeruſalem in Jericho. Luc. 10.
e e Ci .

F. 269.

Mors corporis, Ignorantia, Concupiſcen- Eænæpet-
Ed tia, pudor nuditatis, morbi & reliquæ hu- cati ori-
tum. h jus vitæ miſeriæ ſunt conſequentiæ & poenz ginalis.
de,em lapfſus humani & peccati originalis. De Mor-
te I. patet Gen. 2. V. 17. ubi Deus Adamum
ita allocutus eſt: In quacunque die comederis
e eo, morte morieris. Hebr. à) D mo-
riendo morieris. Targum: eris reus mortis:
Symachus, mortalis eris. Quod autem hoc 2
de morte corporis intelligatur patet ex illo:
Terra er, & in terram ibis. Nec poteſt dici
cum Socino, Gen. 3. v. 17. declarari ſolum,
mortem non eſſe ponam peccati, ſed termi-
num, ad quem pœna duratura eſt: vel in-
tentari mortem tantum violentam ſen imma-
turam. Nam ex dictis liquet, quod de
morte proprie dicta, & non violenta loqua-
tur.

.

AIlgnorantia eſt poœena peccati, nam hanc
ſanat gratia Chriſti per mentis illuminario-
nem, ergo eſt vulnus & poena peccatf. item
Adamus ante laplum animantibus nomina
FKf 4 pro-

456 Carvut W.

proprla fine difficultate impoſuit, quod nos

nonniſi poſt laboriofa ſtudia poſſumus.

3. Concupiſcentia eſt pozna peccati: Sic

Apoſtolus Rom. 7. v. 23. gemit: Video aliam

legem in membris meis, repugnantem legi mentit

mec, & captivantem me in lege pectati, qu&œ ſt
in membris meit. Jac. I. Vv. 14. Unurquirgut
tentatur a concupiſcentia ſua abſtraltus & ille-

us: deinde concupiſcentia cum conceperit, parit

veccatum. Cum ergo concupiſcentia pugnet
cum bono, cum ad peccatum inclinet, ma-
lum, adeoque pœna peccati eſt.

4. Pudor nuditatis eſt pœna peccati: Nam

Gen. 2. v. 25. Adam & & Eva nudi non eru-.

beſcebant: poſt peccatum vero aperti funt
oculi eorum, fcilicet, ut turpis nuditatis pu-
dore afficerentur, & ideo ad eam tegendam
ex foliis ficus conſuerunt fſibi perizomata
He lumbaria, ſubligacula. Gen. 3. v. 7.

5. Morbi & reliquæ hujus vitæ miſeriæ
ſunt pœna peccati, illis enim homo in ſtatu
innocentiæ fubjectus non fuiſſet.

Solvun ur Sschol. Pelagiani negant mortem, ignorantiam, Con-
objektio⸗
nes.

cupifcentiam, & pudorem nuditatis efſe poenam
peceati, quibus fubſcribunt Sociniani I. quia
mors homini naturalis eſt. Verum immortalita-
tem homini conceflam ex gratia fäaiſſe in ſtatu
innocentiæ §. 259. diximus. II. Ignorantia in
Adamo non fuit ante lapſum, ſed ſeduétus fuit,
poſtquam per fuperbiam jam peecaverat. III. In
ſtatu innocentiæ Concupiſcentia & libido ita vo-
luntati fubdita fuiſſet, ut nunquam poſlet ſollici-
tae nolentem, ita ut ſine omni noxia cupiditate
illa homo uteretur, ficuti manibus & pedihus.

.

Vm

II. 0.
led ad⸗
lt, ei

Om

worten
Hiniber
ſenln a
Pos ſon

he,

AIIibus
Wrnt
AHhn
ſo iſi

Ine 15

1 , ſil

V ſlem

ſelent,

Ktol .
es m
Nemn pen
Ne Vide
Ctttumn
detet tl
non ve
Cfnnin
Crudel
tali 3
Abiron
hoe.
dii⸗
Aet
Therun
ut

De mundo viſibili, opere ſex dierum, & . 457

Aod IV. Concupiſcentia non eſt naturalis appetitus,
m ſegd addit inordinationem, qua rationem antever-
tit, eique repugnat.
Nc.t
Viutiz F. 270.
egund . .
li, l Omnibus hominibus moriendum eſt. Pſ. Omnihus

u 38. GHuis eſt homo, qui vivet, & non videbit morien-
d mortem? Hebr. 1I. Statutum eſßt omnibut ho⸗ dum eſt.
nl,1 minibus ſemet mori. Hæc verba in generali
ie ſenſu accipere nihil prohibet, Ergo de omni-
ien bus funt accipienda. Deinde ſententia mor-
tis lata eſt in omnes Adæ poſteros: Ergo in
omnibus executioni mandabitur. Utrumque
aA affirmat Apoſtolus I. Cor. 15. v. 22. Jicut in
üun en Adam omner moriuntur, ita & omnes in Chri-
NMek io vivificahuntur. Accedit S. Thomas, qui
lttse in c. 15. ep. Cor. I asct. 8. ait: Licet hœc lit-
nn tera, ſeilicet, non odher meriemur, non ſit con-
enumd. tra fidem, tamen Eccleſia magir acceptat primam,
,3 feilicet, quod omnet moriemur, ſive reſurgemuf.

te IH Schol. Cajetanus docet, non omnes omnino homi- An ali
nno in nes morituros, & morte mediante ad beatitudi- non
nem perventüros. I. Qaia Henoch translatus eft, mar:
ne videret mortem Hebr. II. quod idem de Elia
certum eſt Verum translatus eſt Henoch, ne
deret eo tempore mortem, quo alii videre 101
non vero ut penitus evaderet. Nam conf
omnium fidelium ſenſus, quod Henoch & l
crudelitatis Antichriſti ſævitiam in ſua adhuc mor-
tali carne fint paſturi. II. Num. 16. Dathan &
Abiron dicuntur vivi in infernum deſcendiſſe. Et
Apoc. 19. de Antichriſto, & ejus pſeudo-prophe-
ta dicitur quod vivi miſii fint in ſtagnum ignis.
Sed Dathan & Abiron vivi ad gehennam non per-
venerunt, quia terra ſe occludente ſuffocati ſunt:
Et Antichriſtum D. Jeſus Chriſtus interficiet Spiri-
FTI S tu

Vi-

*

5

458 Loaput I. nm

tu oris ſui. III. 1. Cor. 15. V. 51. ubi nos legi-
mus: omnes quidem reiurgemus, ſed non omnes
immutabimur: Græci codices habent non omnes

quidem dormiemus, omnes tamen immutabimur. bere
Conſentiunt verſiones Syriaca & Arabica, & vi- in e
detur hæc leétio vulgatæ præferenda tum quia éà ſe
Apoſtolus in toto hoc capite de reſurreétione bo mnuit ſe
norum traétat, non vero de illa malorum, queod e Mia
tamen foret, ſi legeremus: omnes refſurgemus: Uuls
tum quia Apoſtolus agens de reprobis nunquam ſe
utitur verbo in prima perſona, ſed in tertia, unde l N
dixifſet; omnes quidem reſürgent, ſed non omnes Mi
immutabuntur. Verum lectio vulgatæz cum plu- ( 10
ribus Codieibus græcis retinenda eſt, & juxta e t
citatam etiam leétionem ſenſus eſt: non omnes Si, 1.
dormiemus, id eſt, non diu mortis ſomno tene
5„ 5 fe
bimur, illi Ccilicet, qui vivent in adventu Domi- Alafhln
ni: non autem dicitur: non omnes moriemur, (eidlio
ita ſcilicet, ut nonnulli brevi iterum reſurgant. ut ,
ol le

ſhe

malis in prima perſon erit, uti Kom. 14.
Ommes ſtahimus ante tribikhal Dei. IV. 1. Thefſſ 4.
poſtquam dixit Apoſtolus: mortui qui in Chriſto
Junt reſurgent primi: deinde nos qui vivimus,

Deinde Apoſtolus non * de bonis æque ac

qui relinquimur, fimul rapiemur cum illis. Uhi een
innuit, eos qui adveniente Chriſto in extrema unfe
judicio vivent, mortuis reſurgentibus conſocian: Um
dos, & in regnum Chriſti transferendos eſſe. (aoen
Sed reſpondet S. Auguſtinus l. 20. de Civ. c. 20. n igne
quod rapiendi cum Chriſto in aera in ipfſo raptu, am
vel ante raptum per ignem conflagrationis mori- ſenlte
turi ſint. V. In ſymbolo profitemur venturum Gdocent
Judicem vivorum & mortuorum, Aſt per vivos non 1
intelliguntur ii, qui nunc vivunt, & impoſterum ſolnn
vwivent, vel ii, qui vivent judicii ſignis jam ap- Cant
parentibus & deinde morientur. . e
lrci.
Mi

e

J. 271. ur

De mundo viſibili, opere ſex dierum, Sc. 459

R nos⸗
Anonome §. 27 1.
non On e e11
Rmistn Peccati originalis poena poſt mortem præ- Pena pec-

Ne LCipua eſt poena damni ſeu privatio vitæ æter- cati ori-
hmd næ, five viſionis beatificæ. Ita Tridentinum g'nalis
neirne innuit ſeſſ. 5§. can. 4. 5. Et Innocentius III. oN. mor-
lom,dH in c. Majores, de Bapt. definit. Poœna origi;:

H nalis peccati eſt carentia viſionis Dei. Ratio
tei eſt: Natura humana per peccatum Adæ pri-

nener vVatur juſtititia originali & gratia ſanctificante
zung (J. 268) Ergo etiam vifione intuitiva, quia
& n hee tanquam actus vitalis ſupernaturalis efſ-
von om ſentialiter præſupponit gratiam tanquam
umo teen principium radicale vitæ ſupernaturalis, ſicut

in Domi õs .
nmem peratio vitalis naturalis animam.

Dron . . .
eee Schof. Ex his certum eſt de fide, etiam infantes cum An infan-

is Eiu⸗ ſolo originali morientes in cælum venire non poſ- tes pro

ti Lom ſe, & pati poœnam damni. Sed quæritur in Scho- peccato
1, IN lis, utrum etiam aliquam pœnam ſenſus in infer- originali
6 1Cn no fuſtineant. P Berti cum S. Auguſtino ſerm. 14. pœam
li Fun de verb c. 3. putat, eos plecti aliqua etiam ſonſas pa=

pona ſeniis et in comparatione adultorum mi- tigntur.
tiffſima: tum quia in S. Scriptura abſolute dicitur,
collocandos in extremo jndicio ad ſiniſtram ituros
in ignem æternum: tum quia parvuli/puniuntur
poena damni, quæ gravior eſt: Ergo etiam poena
ſenſus. Ali cum S. Thoma d. S. de malo, a. 2.
docent, parvulos cum ſolo originali decedentes
non pati pœnam ſenſus; tum quia pœna ſenfus
ſolum reſpondet peccatis actualibus: Apoc. 18.
Quantum glorificavit ſe, & in delitiis fuit, tantum
date illi tormentum & luktum. Item Matth. 25.
Marci. 9. tum quia Innocentius in c. majores de
Bapt. ait: PFœna originalis peccati eſt carentia vi-
ſionig Dei: aftualis vero vœna peccati eſt gehennæ
perpetu«”h Crutiatus. Et S. Greg. Naz., or. 20. ait,
hos parvulos ſupplicio non affici: tum quia pœna
n ſen-

4⁵0 Canut IV. len

ſenſus non eſt proportionata & debita culpæ ori- An
ginali, utpote quæ non eſt per voluntatem perſo- oter
næ, ſed naturzæ, & in qua non eſt converſio ad mogii
. bonum commutabile, ſed ſola averſio a Deo, ſeu ſiirt
Privatio juſtitiæ originalis. Docent ulterius hi Gunt
auctores, hos parvulos nullum dolorem & triſti-
tiam percipere ex privatione viſionis beatificzzzz;, 0 34
quia non cogneſcunt beatitudinem fupernatura- IG,
lem, & ad illam non ſunt proportionati: Non ta- tüllanu
men erunt beati beatitudine naturali, quæ nequit lonn,
ſtäare cum averſione a Deo, ut Auctore naturæ,
a quo tamen, ſicuti Adam, per peccatum originzꝛ:
le ſunt averſi Nobis probabilins videtur, eos tri- n
ſtari ob afniſſam beatitudinem, quia non eſt vero- In
fſimile, eos ignorare, ſe propter peccatum exclu- Atamo
di a cælo, quia rario naturalis diéctat, eum, qui luis
punitar, conféium debere eſſe peceati, alioqun Reder-
Videreiur ei pœna inſuſta. Quantum ad poenam 0s
ſenſas. nibil de ea definiri poteſt, qvia Deus cir- Ps ke
cz hoc W luntaten ſuam rec in S Scriptura, nec inge
in Traditione nohis revelavit: Hinc cavendum Ees ſei
eſt, ne concionatores piniones Scholæ ceu fidei Mare
dogmata prop nant: Experientia enim conſtat, Ilet
fideles ægre andire, parvulos iine Baptiſino mit- ² S
ti in ignem æternum, & propter tales ſermones e
ſcandala oriri in Eccleſa. Poteft tamen quis data Il t⸗
occaſione prudenter uti hac opinione. ſcilicet poe- ekatl.
na ſenſus -puniri hos parvulos contra matres, quæ t. der
ex negligentia, vel alio modo eos in utero ſuffo- 35. &
cant, vel præmature effundunt. Altera vero be- iſe
nigna Tomiſtarum ſententia uti quis poſſet, ut
leniat dolorem illarum matrum, quæ acerbius lu- tol
gent, liberos ſuos ſine Baptismo absque ſua culpa tdcnum
deceſſiſſe. 1 an
— d om
O. 272. D
Adanms Adamus ob patratum a ſe crimen poœni- don
de peccato tentiam egit & ſalutem æternam conſecu-
Nuo pnν tus eſt. Docet hoc S. Scriptura Sap. 10. V. .. iin
& 2.

De mundo viſibili, ovnere ſex dierum, &c. 461

aee. 2. Hac illum, qui primus formatus ſt a Veotens æter-
enes Vater orbis terrarum, cum ſolus eſſet ereatus nam ſalus-
eſon cuſtodivit, & eduxit illum a delitto ſuo, & dedit emn obti⸗
1, illi virtutem, continendi omnig. Ita etiam tra-Aut.
leiti dunt PP. S. Irenzus I1. 3. contra hæreſes,

C. 34. pluribus argumentis Tatianum refu⸗
memmg tans. Eundem Tatiani errorem damnat Ter-
ti. Non tullianus I. 2. contr. Marcion. & Origenes

Gve e hom. 35. in Matth. Item S. Athanaſius I. de
e um paſſ. & Cruce Dom. S. Auguſtinus ep. ad
n e Eyod. & alii communirer. Rationes has pro-
ee fert S. lrenæus, quia Deus non maledixit
um ecs Adamo & Evzæ, ſicut ſerpenti, ſed eis ſa-
eum, 4l lutis ſpem dedit facta promiſſione Chriſti
den Redemptoris, per quem mulier Deiparæ ty-=
1d en pus ſerpentis caput conterere debebat. De-
ae inde quia afperis perizomatis primi paren-
rihm, tes ſe induerunt, ulterius, quia alias bonus

gent Paſtor ovem centeſimam perditam non inve-=
im ot niſſet. Denique quia glor'ari poſſet diabo-
Gefon lus, ſe a Chriſto devictum non fuiſſe ſi pri-
ene mi parentes ab ejus captivitate non eſſent li-
e perati. Quare etiam multi cum S. Cypriano
ſüne tr. de reſurr. Chriſti. Origene in Matth. tom.
eH 35. & S. Epiphanio &c. tradunt, Adamum
es bi ſepultum fuiſſe, ubi Chriſtus crucifixus eſt.
i ce, Schol. Tatianus a. 172. & poſt eum Encratitæ Ada-Solvuntteß
rtin mum ſalutem æternam conſecutum eſle negarunt objeſtio=
leſte I. quia illud Sap 10. dedit illi virtutem continen- ss.

di omnia, nullum certum ſenſum facit, cum præ-
ter Chriſtum nullus hac virtute ſit p æditus. Item
in multis Codicibus legitur: & eduxit illum de
„ N⸗ limo terræ, non vero: de delicto ſuo. Verum
mer e leti 1 Dres Codi . & la=
ectio vulgatæ juxta plures Codices græcos & la-

l . . n
ue tinos retinenda eſt, lud vero; dedit illi virtu-
n,, tem

462 Caput IV. De mundo viſibili, &c.

tem continendi omnia, non omnipotentiam, ſed
dominium rerum terrenarum demonſtrat, nam in
Græco legitur: zearnzæt yze dominari omnibus.
II. 1. Cor. 15. v. 22. Apoſtolus novum Adam
veteri opponit: ſicuti ergo in novo omnis ſalus,
ita in ve ere omnis damnatio Sed ibi Apoſtolus
de morte & reſurreétione corporum agit. III.
Rupertus de ſalue Adæ dubitat; & S. Bernardus
lI. de modo beate vivendi, ait Adam in infer-

num cecidit quia inobediens fuit, & Gelaſius PD.

librum de pœnitentia Adæ inter apocrypha recen-
ſet. Verum Rupertum, qui fleruit ſæculo duo-
decimo, nonnulli excuſant quaſi non ſuam ſed
aliorum ſententiam retulerit. Interim quia aperte
dicit: Salvatio ejas & a multis lihere neg tur, &
a mullo ſatis firmiter defenditur: excuſari poteſt

ex eo, quod non ſatis illi conſtaret de auétori-

tate libri Sapientiæ, de qua olim! dubitabatur.
Liber de modo bene vivendi non eſt S. Bernardi,

& illud: in infernum cecidit, ad reatum inferni

referri poteſt. Gelaſius denique certum librum,
non vero ipſam Adami pœnitentiam reprobavit.

IMCA

vn!
E
tis
In poke
Benirorm.
Mo pee
butn
Nem
ur el
turr
Ii Leron

Ge.

Rtiüm, l
t, mn n
onnbne

VVlNK
ecnlo
n ſum
glia
tur,
lari pot
de⸗ 30C
Wtraden
8§. enmm

eatwn

tun Rn,
Ieltſt,

, 43

0,.⸗ =0 EDE

CAPUT V.

INCARNATIONE VERBI DIVINI.

§. 273.

Num homo a lapſu ſuo reſurgere, & con- Iucarna-
dignam Deo offenſo pro peccato ſuo ſa-tio quid.
tisfactionem propriis viribus præſtare
non poſſet, ſic Deus dilexit mundum, ut uni-
genitum Filium fuum daret propitiationem

pro peccatis noſtris. Qui exinanivit ſemet-

ipſum formam ſervi accipiens in ſimilitudi-
nem hominum factus per Incarnationem,
quæ eſt unio perſonalis ſeu hypoſtatica na-
turæ Divinæ ac humanæ in una Verbi Divi-
ni Perſona, ex qua unus eſt Chriſtus.

§. 274.
Incarnari Filium Dei ſen Verbum Divi- iſ poſſi-
num pofſſibile eſſe, patet ex dictis S. Gabrie- bilis.
lis hoc myſterium B. Virgini annuntiantis
Luc. I. v. 37. Mon erit impoſſhile avud Deum
omne Verbum. Imo nulla hujus implicantia
oſtendi poteſt, uti mox patebit.

Schol, Gentilibus Crux Chriſti ſtultitia, Judæis ſcan- Solyuntur
dalum viſa fuit. Deiſtis & Socinianis Incarnatio opjefio-
impoſſibilis videtur ex ſequentibus motivis. I. Si nes SFu-
Verbum Divinum incarnaretur ob novam deno- dwosaα.
minationem intrinſecam ex unione cum humani-
tate ſupervenientem, non ſolum in humahnitate:
e

4 ⁰4 Caput V.

ſed etiam in Verbo Divino mutatio fieret, quod
implicat. Verum cum verbum Divinum uniatur
humanitati, tanquam terminus eam perficiens,
nullam in Verbo mutationem ponit, & nova de-
nominatio, quam Verbum accipit, non ſupsgonit
novam fofmam intrinſece ab eo receptam, ſed
tantum terminationem a Perſona nobiliori, quæ
humanitatem perficit. Hinc Divinitas & Hu-
manitas non ſunt proprie partes ſuppoſiti, Chriſti,
quia non ſe mutup complent, ſed ſola humanitas
perficitur. II. Si Verbum incarnaretur, etiam
Pater & Spiritus S. incarnati dici pofſent, tum
quia habent unam & indiviſam naturam, tum

quia opera S. S. Trinitatis ad extra ſunt indiviſa,

& ad tres Perſonas pertinent. Sed cum unio in
Incarnatione non fit facta in natura Divina, ſed
in perſona, in qua ob mutuam oppoſitionem tres
Perſonæ ſunt diſtinctæ: Pater & Spiritus S. in-
carnati, dici non poſfunt. Deinde Incarnatio,
quatenus eſt naturæ humanæ produétio & conſer=
vatio, eſt a tota S. S. Trinitate efficienter: qua-
tenus vero eſt formalis unio cum aliqua Perſona,

formaliter eſt ſolius Verbi, quod ſolum naturam

humanam per ſuam propriam ſubſiſtentiam termi-
navit. III. Humana natura propria fſubſiſtentia
ſpoliari nequit, tum quia ſubfiſtentia a fubſtantia
non diſtinguitur: tum quia alias natura humana
Chriſti non efſet tota & completa: tum quia im-
plicat, Chriſtum exiſtere exiſtentia aliena, & in-
telligere intellectione aliena, Ergo nec ejus hu-
mana natura ſubſiſtere poteſt ſubſiſtentia aliena.
Aſt ſubſiſtentia a fubſtantia ſaltem tanquam mo-
dus naturam ultimo terminans, & alteri ſuppoſito
incommunicabilem reddens diſtinguitur: res vero
ſine ſuo modo integra ſubſiſtere poteſt. Hine na-
tura humana in Chriſto non eſt quidem compfeta
& integra integritate perſonæ, quæ per Perſo-
nam Verbi modo nobiliori ſuppletur & fit perfe-
ctior, eſt tamen integra integritate naturæ. De-
nique quia exiſtentia eſt id, per quod res eſt ex-
. tra

tra min
euit al
ſudliſte
kat n
in wvie

feitur

Vitalis

to pj.

Taturee
ei pe
uman
GoN V

lnean
Mh ot

A, Cen

dem De⸗
e com
Eilnstie
eug V
Ie man
Uutthras 7
Uls perr
Pietatib
N CUN
lum,
is eſ,
utminen

ſan
Kunm
ſerc

n

De Incarnatione verbi Divini. 465

leret, dl tra nihil & fit apta ad agendum & pariendum, ne-
immmin quit aliquid exiſtere exiſtentia aliena: At propria
ſubäſtentia non eſt id, per quod neceflario natura
Hiat ſingularis Perſona, unde illa carere poteſt, ſi
in unitatem ſuppoſiti Divini aſſumatur, a quo per-

etnen ficitur & ſuppletur. Sic etiam intelleétio eſt actio
Oloi e vitals, quæ neceflario a principio proprio inter-
n &5 no profluere debet: ſubfiſtentia vero eſt merus
natutzæ terminus & complementum, quod fup- .
pleri poteft. IV. Non eſt proportio inter naturam
humanam & Divinam: At ſolum quoad entitatem,
pohet, non vero quoad unionem.
turan E
lm I .
Dimn Incarnatio etiam eſt conveniens Deo, ho- Eſt ronve-

lionen mini, totique univerſo, & Verbo Divino ma- MWens
iite gis, quam Patri & Spiritui ſancto: Et 1. qui- éo.
han dem Deo, cui tanquam bono infinito maxi-
a⸗ 3 me convenit, ut ſe diffundat modo præſtan-
ulen tiſſimo: (H. 115.) ſed hic modus eit per In-
unp an carhationem: Ergo convenit Deo. Deinde
mimne Deus vult manifeſtare ſuas perfectiones:
inie (J. 105.) Sed has in Incarnatione quam ma-
e ime manifeſtat: Omunipetentiam, dum duas

Mnm . — . .
utis naturas tam diſtantes intime conjungit üne
e ulla permixtione, ſervatis cuique ſuis pro-

eÿ prietatibus. Sapientiam, dum juſtitia Divi-
ee na cum miſericordia reconciliatur, & pecca-
tnn tum, quo demon ad perdendum hominem
l uſus eſt, fit occaſio, qua Deus ad ſalvandum

nd hominem utitur. Bonitatem & miſericor-
, diam, qua Deus ſic dilexit mundum, ut Fi-
Nr. lium ſuum Unigenitum daret. Juſtitiam,
GE quzx tam ſeveras de Chriſto pœnas pro no-
nin. 3 ſtris peccatis repetiit. 2. In-
Khram Inſtit. Theol. Tom. I. Gg

466 Cayut V.

2. Incarnatio conveniens fuit homini toti-⸗ in eit
que univerſo ob innumera beneficia ex ea log no
orta, quæ ſunt gratia ſanctificans, peccato- eſ Mn
rum remiſſio, gloriæ adeptio, Doctrina ce- Iunin
leſtis, Liberatio a ſervitute d'zmonis, virtu- effeeſen⸗
tum omnium exemplum, naturæ noſtræ ex- (0
altatio, ejusdem reparatio, & facilis ad Deum ia un
acceſſus. de n

3. Congruum magis fuit, Verbum Divi- une
num incarnari, tum ne appellatio Filii in mun
au o

aliam Perſonam S. S. Trinitatis transiret: ita
Gennadius de Dogm. Eccl. c. 2. tum quia
. 1 „B . Al Ni
conveniebat hominem per Verbum reparari, an ſe
a quo conditus fuerat: ita S. Leo ſerm. 12. M

de paſſ. creiid
teſtim
– . §. 276. . B 7 tamen
Foſſbili- Licet autem Myſterium Incarnationis poſ- ſiiin

tas Incar- ſibile eſſe negative demonſtrari poſſit, eoipſo Wugn
nationis quod a contrariis argumentis ejus impofſſibili- Uune
ratione 1; Mmnnl
maturali tas vindicetur: (J. 274. Schol.) ſola tamen tn
evidenter ratione naturali ante revelationm evidenter aun
demon demonſtrari nequit. Hinc Col. I. V. 26. In- miei
Rrari ne- carnatio dicitur Myſterium quod abſconditum ü el
guit. ſuit a ſæculis & generationibus, nunc aulem ma- ſdren
niſeſtatum eſt Sanbctit ejus, quibus voluit Deus no- 3
tar facere divitiar gloriæ Sacramenti lucfus in ri
gentibus, quod eſt Chriſtut. Et Matth. 160.
v. 1.. Chriſtus S. Petro ſe Deum profitenti kie⸗

ait: Caro & ſanguis non revelavit tibi, ſed Pa- ali.

ter meus, qui in cœlis eſt. Ita etiam præter Ktio
alios Patres docet S. Auguſtinus de hoc My-
ve

ſterio ep. 137. ita loquens: & ratio hic qucri- z 1

tur, non erit mirabile: ſi exemplum poſcitur,
non

7

De Incarnatione verbi Divini. 467

anim non erit ſingulare. Demus Deum aliquid poſſe,
Gin au quod nos ſateamur, invtzſtigore non poſſe. Ratio
,rie eſt: Myſterium Incarnationis nequit demon-
me ſtrari a priori per ſui cauſam, nam cauſa ejus
onin efficiens eſt Divina voluntas, cujus nulla ra-
nodn tio a priori reddi poteſt: cauſa formalis eſt
Isuk ipfa unio Perſonalis Verbi cum humanitate,
de qua quæritur demonſtratio. Nec poteſt
evidenter demonſtrari a poſteriori per effe-
thum Qus naturales, nam nulli habent neceſſariam
*MZ cum hoc Myſterio connexionem.
tsner!

IH Schol. Nihil evincunt rationes contra hanc commn- Solvuntuy
EV nem ſententiam Theologorum afferri ſolitæ. Nam ohjie Rio⸗
o ſennl I. Myſterium quidem Incarnationis eſt evidenter nes.
credibile, quia evidentia credibilitatis petitur a
teſtimoniis extrinſecis omnino evidentibus; nec
tamen demonſtratur evidenter poſſibile, quia poſ-
ſibilitas petitur ab intrinſecis rei principiis non

Hetmntfe repugnantibus, quod in hoc Myſterio ſolo naturæ
lit, G lumine ob obſcuritatem non innoteſcit. II. Homo
ineh⸗ naturaliter cognoſcit. Deum omnia poſſe, ergo
ſoa t etiam poſſe conjungere humanam & Divinam na-
eile turam in una Perſonz Verbi Sed ſolo naturæ lu-
n 6 mine hoc non innoteſcit, cum natura a ſubſiſten-
1. 69 tia realiter abſolute non diſtinguatur, adeoque
4 df ſequeretur naturam ſeipfa ſpoliari, cum modus
r * ſeu ſubſiſtentia naturaliter ab ea abeſſe non poſſit.
Gere III. Patres poſſibilitatem Incarnationis probant
ſen variis exemplis rerum naturalium non efficaciter
tii ſed pro rudibus. Sic exemplum rami trunco in-
t im ſerti denotat unitatem quantitatis, non vero ſup-
n n poſiti: ignis eſt in ferro tantum localiter: cogi-
ſ6,. tatio in voce velut ſigno: anima ordinata eſt ad
n Net componendum cum corpore unum hominem, na-
ſehe tura vero humana & Divina ad unionem per ſe
i

non ſunt ordinatæ.
ifenn

6 N Gg 2 G. 277.

468 . Caput V.

K. 277.
Angeli ep Quia igitur Myſterium Incarnationis ex ſo=
revelatio- la revelatione cognoſci poteſt, hinc etiam
ne hoc Angeli boni hoc myſterium ex revelatione

MWaſe- Divina didicerunt. Sic Hebr. r. v. 60. ait
zium di= . . . .
dicerunt. Apoſtolus: Cum introducit Primogenitum in

orbem terræ, dicit: Ergo adorent eum ommnes
Angeli Dei. Item S. Gabriel illud beatiſſimæ
Virgini Luc. I. v. 31. nuntiavit; & Jeſum
recenter natum feſtis plauſibus Angeli cele-
brarunt. Luc. 2. v. 10.

An dæ- Schol. Domones aliquando dubii & anxii fuiſſe vi-
mones co- dentur circa Chriſti Divinitatem: nam Matth. 4.
SEnove⸗ v. 3. dæmon ſollicite omnes vias ſcrutatur, ut
rint. Chriſtum Deum agnoſcat. Aliquando tamen Chri-
. ſti Divinitatem prædicarunt, uti Marci 1. v. 24.
five deinde conjecturaliter, ſive certo cognove-
rint. Eam tamen ex miraculis Chriſti facile agno-
ſcere potuifſent, niſi a Deo impediti fuiſſent.

G. 278.

Adamo Adamo etiam myſterium Incarnationis re-
revelata Velatum fuit, quando illi Mefſias promiſſus
eſt Incar- fuit. Gen. 3. v. 15. Inimicitiag ponam inter te,
atio. & mulierem, & ſemen tuum & ſemen illius. ipſa
conteret caput tuum, & tu inſidiaberis calcaneo
ejur. Alloquitur hic Deus ſerpentem, vel
potius diabolum ſeductorem, & dicit: inimi=
citias ponam inter te. & mulierem, fcili⸗=
cet B. V. Mariam, & ſemen tuum, fcilicet
alios diabolos principi diabolorum ſubjectos,
vel Antichriſtum & ſemen mulieris, nempe
Chriſtum, & ipſa per Chriſtum conteret ca-
put tuum: ubi LXX. legunt αντα, ſpis ier
cet

leet C.

gui pra
Unſidiat

iitr fan
letak.
XN

iplum

ever

Praiort
EZorki
aſo
Cen. 9.

tt:
Cannt

ett
etbum
Caned
tandu
ſten⸗
bitor
Nt Iy
UiK
tem )

enn

ſoper
Tem D
ne
nekvit
Ar
Emen
i

onisert⸗
hüne dde
leſetin
VN
entu!
Ellen o
beatiin
E
gelid

fniſe
Dlatth.
Ratut, 1
amenr
1. N
0 enon
ole ⸗
Ulent.

Utost
Nnſ⸗
lin ſ
iraln
ten 1
el,
1, ſe
ſhel,
rh
etetch
eſt

cs

De Incarnatione verbi Divini. 469

licet Chriſtus conteret caput tuum, utpote,

qui propria virtute diabolum vicit, & ſi hic

inſidiatus fuerit calcaneo ejus, nempe fini

vitæ faciendo, ut Chriſtus a Judæis occide-

retur. Melius tamen retinetur vox, Iyſa, nam
lIy N ſine punctis legi poteſt &r & Rr
ipſum, ipfa: imo Bellarminus teſtatur I. 2.
de verbo Dei, c. 12. ſe vidiſſe Exemplar He-
braicum, ubi legitur &r. Deinde ita legit
Eccleſia primitiva, Joſephus I. I. ant. c. 3.
Verſio Arabica S. Chryioſtomus hom. 17. in
Gen. S. S. Ambroſius, Auguſtinus &c. &
D. Calmet citat exemplar græcum, ubi legi-

tur: durs oα vοαασιι ια οο„αα. Ipſa conteret
caput tuum.

chol. Carpovius & cæteri Proteſtantes contendunt

in citato mox textu legendum eſſe, Ipſe 1. quia
verbum D) V conteret & fuffixum 15 5 cal-
caneo ejus, ſunt generis maſculini. Verum no-
tandum eſt, quod tam in verbo, quam in ſuffixo
ſit enallage, ſicuti c. 2. v. 23. UN N0 voca-
bitur virago, ubi verbum eſt generis maſculini.
Et Exodi 2. vV. 17. W ) & ejecerunt eas.
Ubi ſuffixum eſt generis maſculini. Appoſuit au-
tem Moyſes ad ly Ipſa verbum maſculinum, ut
oſtenderet, Deiparam non ſua, ſed virtute Chriſti
ſuperaturam ſerpentem. 2. Per Ly N mulie-
rem, intelligitur fœmina in communi, vel Eva.
Sed quia hæc vox contrahitur per articulum ha
7) nequit ſignificare foqminam in communi, quæ
nequit eſſe mater ſeminis ſingularis. Nec intelli-
gitur Eva, quia ejus filii potius dicendi eſfent
ſemen viri, Meſſias autem dicitur ſemen mulie-
ris, utpote ex Virgine ſine ſemine virili naſcitu-
Gg 3 rus.

Promiſio
futuri
Meſſia
Abrahaæ
faſta fuit.

Iiem Ja⸗
cobo

Gen. 49.

47 Caput V.

rus. Cæterum ſive legamus Ipſa vel Ipfe vel Ip-
ſum, ſemper verum manet, promitti hic Meſſiam,
qui caput ſerpentis moraliter contrivit adimendo
illi poteſtatem dominativam in homines, & om-
nino illum conteret Apoc. 20. v. 9. Vid. R. P.
Zinck in difſ. de hac re an. 1768. edita, qui licet
lectionem Iyſe, cum Cl. P. Smits defendat, hanc
tamen controverſiam doctiſſime pertractat.

§. 270.
Promiſſio & revelatio futuri Meſſiæ Abra-
hamo itidem facta fuit, Gen. 22. v. 18. Be-
nedicentur in ſemine tuo omnes gentes terræ: ubi
quidem in Hebraico habetur ſic: 2 in
hithpael, benedicent ſibi ipſis in ſemine tuo:
Geneſis tamen 18. v. 18. legitur: ₰2 be-
nedicentur, in Niphal. Loquitur hic Deus
de aliquo ex poſteris Abrahæ, in quo omnes
gentes benedicentur: Sed hic eſt Meſſias,
qui ſolus hanc benedictionem impertiri po-
teſt: Ergo loquitur de Meſſia. Sicuti etiam
hanc promiſſionem Abrahzæ factam teſtatur
B. Virgo Maria. Luc. 1. v. 565. Zacharias
Luc. I. v. 73. & S. Petrus Act. 3. V. 25. 26.

H. 280.
Clariſſima rurſus revelatio Meſſiæ facta
eſt jacobo Gen. 49. v. 10. Non auferetur ſcep-
trum de Juda, & dux de femore ejus, donec
veniat, qui mittendus eſt, & ipſe erit expeltatio
gentium. Promittitur hic 1. Meſſias nam hic
'W vel derivatur a re miſſus, vel à 52
pacificus fuit: vel a relativo & pronomine
H, cui repoſitum eſt: vel a 5 o ſecundina
cu

inſi
ſonikcat
Iupum
Iygatn
Muzeia

01, 1
eſe eſn
telſs
Rubbini
beclni.

Ciunep

Aykltin
Eli e
lbe re⸗
conlir
ſerpenti
in bert
N er ſo
40 ſete
Gam add
10 Xter
(rochih
Cturus
Chand zi
N te
rabunn,
n
Utate,
e&en

lerelt⸗
ni Rell
t aMinent
nes, .
TLNL
ta, Uls
endal n

ctet.

ele A
lrm li
itt n
e
bebe
oN
Ntii
Geri .in

Eelr

Ln
1.5 4

Nchen
ſren,/
Dl
Nmnnn
ul

De Incarnatione verbi Divini. 471

cui inſans involvitur, & ſic ſemper Meſſiam
ſignificat, & ita hoc vaticinium intellexerunt
Targum Onkelos, Talmud Babylonicum,
Targum Jonathan: & R. Hakkados in I. ga-
lerazeia ait nomen Meſliæ fore ν Salva-⸗
tor; a gentibus vero converſis vocandum
eſſe jeſu, quod probat ex tribus primis lit-
teris : 9) eee Nnn. His accedunt
Rabbini recentiores R. R. Salomon Kimchi,
Bechai. 2do. Meſſias novum regnum fun-

daturus promittitur, quia dicitur: Inſe erit

expekatio gentium. Hebr. — u n 9)
& illi obedientia, aggregatio populorum.
Hoc regnum erit ſpirituale, quod in tribus
conſiſtit, ſcilicet, ut Meſſias conterat caput
ſerpentis: Gen. 3. V. 15. nosque a ſervitute
in libertatem filiorum Dei vindicet: Deinde
ut per fſœdus novum, veteri antiquato, nos
ad perfectiorem obedientiam Deo præſtan-
dam adducat jJer. 31. v. 31. Tandem ut nos
ad æternum in coœlis regnum perducat.
Quodſi Meſſias nonniſi terrenum regnum fun-
daturus eſſet, potius Salvator corporum,
quam animarum foret. 3tio. Promittitur hic
Judæ regia ſeu principalis poteſtas tam diu
duratura, donec Meſſias venerit, nam ly
DU regiam ſeu principalem poteſtatem de-
notare, patet ex addita voce oü mecho-
kek & ex obedientia gentium. Eodem mo-
do exponunt LXX. Syriaca, & Samaritana
verſio, Targum Jonathan, Jeroſolymitanum

& Onkelos. Item Rabbini antiqui, Kimchi,

Jarchi, Aben EKzra; & R. Jitzchak quærit,
Gg 4 quare

Quid no-
ewiné EMis .
dcœ in Va-
ticinio

Sacob in-⸗

telliga-
tur.

472 Carut V.

quare jacob non expreſſerit Melachim, re-

ges; & reſpondet: quia notum illi erat, eos
non ſemper reges habituros: eam ob cauſam
non fecit regis mentionem, ſed tantum Sche-
bet, quæ vox ſummam poteſtatem legislati-
vam fſighificat, & convenit etiam Mechoke-
kim. Unde Mechokek in participio Piel,
ſignificat dictatorem legum, non vero ſim-
plicem Rabbinorum einen Meiſter, uti male
vertit Lutherus: nam LXX. legunt 5“οραορ
Samaritana verſio, dux: Arabica, Legielator.
Srthol. Nomine Judæ in hoc Vaticinio Jacobi non
videtur intelligi ſola hujus nominis tribus, ſed

tota natio Judæorum, cum aliqua tamen ſingulari

Tribus Judæ prærogativa: Nam diu ante Adven-
tum Meſſiæ ſceptrum in tribu Juda, & quidem in

Sedecia defecit tempore captivitatis Babylonicæ,

ſemper tamen aliquis Judæus a tempore etiam ſo-
lutæ captivitatis Æ.ugyptiacæ genti ſuæ præfuit,
ſemper Judæi ſuis legibus vivebant, etiam in ipſa
captivitate Babylonica. Putat quidem Baronius
ſceptrum a Zorobabele reſuſcitatum ad Machabæos
perveniſſe, qui vel paterno genere ad tribum Ju-
dam ſpeétabant, quia I. Mach. 5. v. 63. dicuntur
viri Juda: vel materno genere ex tribu Juda

erant, cum tribus Juda & Levi connubia inter ſe

inirent, uti patet in Aaron, qui duxit filiam Ami-
nadab. Verum Machabæi ex tribu Juda nvon
erant, quia Mathatias dicitur filius Joannis filii

Simeonis, qui Sacerdos fuit ex filiis Jojarib ex

familia Aaron x1. Mach. 2. v. 54. dicuntur autem
wiri Juda, a Juda Machabæo duce ſuo. Quod

vero Machabæi uxores ex tribu Juda acceperint,
nmullibi conſtat. Nec dici poteſt, Machabæos ſo-
lum uſum fruétum ſceptri habuiſſe, remanente
jure apud tribum Juda: enimvero hoc modo
etiam Judæi moderni dicere poſſent, ſceptrum
apud eos necdum defeciſſe ob prætenſum fs D
illu

ind.

Syned
conſts
non
indicii
eſt, S.
ſilterm
igitur
ſceptn
teſlas
tammen
ſlt,
Sti
Eelt,
lis p
1 un
lexer
rogat
more
leyen
ton l1
Uegle
ſus e
tnr,
gatiy⸗
Ila.

Den
tuto
lene
erg
“
n 1

De Incarnatione verbi Divini. 473

fün, illnd. Nec denique juvat dicere, ſaltem magnum
Uent, es Synedrion ex ſolis judicibus e tribu Juda ſeleétis
dleitinr conſtsns usque ad Mefſiam perduraſſe tum quia
“ non certo conftat fupremam fuifie Synedrii in
judiciis ferendis auétoritatem: tum quia incertum
w lent. eſt, Sanedrin usque ad Herodem perduraſſe, vel
Dleent⸗ ſaltem Machabæis ſubditum non fuiſſe. Tots
ipio H igitur natio Judaica in Vaticinio Jacob & per
Vero ſceptrum, non regia, ſed quælibet fuprema po-
a teftas intelligitur uti Jer 23. v. 6. cum ſpeciali
1 i 1 tamen tribus Judæ prærogativa, quæ in eo con-
lt guu ſiſtit, quod fuerit regno deſtinata: quod poſt
,Vgilan captivitatem Babylonicam toti genti nomen de-

derit, quod de ea Meſſias naſeiturus eſſet; quod:
aliis preælata fuerit. Non obſtat ſententiæ huic
en n I. quod Jacob illa verba ad Judam ſpecialiter di-
te Ats rexerit: Nam hoc factum fuit ob ſpeciales præ-
Xgi⸗ rogativas trisui Judæ conceffas. II. Dux de fe-
more Judæ non dicitur defuturus, tum quia jure
hæreditario regnum ad tribum Juda fpectabat,
tum quod Judas toti genti nomen dedit, in qua
usque ad Herodem fuprema poteſtas permanſit.

t

Ermin

“ III. Ex illo Vaticinio diſerte non probatur, Mef-
ſias ex tribu Juda naſciturus: ut tamen probare-
d liehi.

tur, ſufficit, quod Tribus Juda ſpeciales praæro-
gativas acceperit, inter quas eſt ortus Meſſiæ ex

illa.
u ur Przæter plura alia vaticinia de Chriſte ven
oanm turo in veteri Teſtamento contenta,

o doctiffime explicat Huetius, in 1. de de
Evang. celebre eſt illud Dan. 9. v. 24. & 1
Ju ergo animadverte ſermonem, & intellige vi-
ſonem. Septuaginta hebhdomades abbreviate ſunt
Juper populum tuum, & ſuper urbem ſandam
tuam, ut conſumetur præuaricatio, & finem ac-
cipiat peccatum, & deleatur iniquitar, & addu-
Gg 5 catur

474 Caput V.
catur juſtitia ſempiterna, & impleatur viſio S

Prophetia, & ungutur ſanftur ſanttorum. Scito

ergo & animadverte: Ah exitu ſermonie, ut ite-
rum & Rificetur Jeruſalem utgut ad Chriſtum du-
cem hebätomader ſeptem. & hebdomader ſexaginta
duq erunt, & rurſam &dificabitur platea &
mur, in anguſtia temporum. Et poſt hebdoma-
der ſexaginta dunus occidetur Clriſtur, & non erit
ejus pPogulus, qui éum negaturus teſt. Et Civita-
ten: & ſandtuarium diſzpabit populut cum duce
venturo, & finit ejus vaſtitat, & poſt ſinem belli
ftatuta deſolutio. Confirmabit autem pabktum

mul’is hehdomada una, & in medio hebdomadie

dific'e! hoſtia & ſacrificium. & erit in Templo
abominatio deſolationis, & usque ad conſumma-
tionem & ſinem perſeverabit deſolatio. Hic ſer-
mo eſt de Meſſia, & de tempore, quo ocei=
derar: tum quia clare nominatur Meliias ſine
addito, & vocatur Sanctus Sanctorum, de-
lens iniquitatem, & adducens juſtitiam ſem-
piternam, Auctor novi fœderis, qui ſunt
Characteres veri Meſſiæ.. Unde etiam clare
dicitur, poſt has 69. hebdomadas occidetur

Meſhias: & R. Simeon filius johai, in I.

Mechkar Hafſadoth narrat, Hofeyam flendo
dixiſſe: Væ illis impis. Deus mittet filium
ſanctum ſuum, & carne humana ſe induet.
Væ illis, qui propter pravas ſuas actiones re-
belles erunt huic Meſſiæ. & ingenti iracun-
dia perciti ipſum occident.

Solvuniun Schol, r. R. Salomen vult, quod in hoc Danielis

Vaticinio, Daniel, Judæis aliquid triſte intra ſpa-
tium 490 annorum aàa prima templi deſtructione
ſub Nabuchodonoſor, usque ad ſecundam ejus
ever-

eyerſion
Cirimi
lehirav
iuturn
tamen
ltionis
ilas in
mades
ſins, ſ
mdis,
lieet Ne
teſimi
r tih
Iun Kuc
ie S
oniſt
69 hede
ſont d
Dan-
Unde
del
Irum
UMnneo
Utpote
ſocd in
eum in
Piküor
teiniun
Dn u
legiur⸗
neſen
ſie pu
Eitn
in degen
un eſt
ſe, 0
In De
Ain
e

iſo
1n. N
fit, Kt
iy funr⸗
,ſonft
Altud
1ehler
GmNI
Et Cte
mn e
ſnen il
1. puctn
gonunl
1 Tenpi

Uſunme

llie
ſensl
Nn, e
umſer⸗
Z I
ehmd
Colkin
am 9
tet in
Konest⸗
Uti iaan

De Incarnatioue verbi Divini. 47 5

everſionem ſub Tito prædicat, cum hoc tamen
diſcrimine, quod poſt primam calamitatem Judæi
reſpiraverint, cum econtra ſecunda tribulatio
diuturna ſit futura propter poguli peccata, quæ
tamen tandem a Meſſia ſolvetur, ſed tempus ſo-
lutionis hic non aſſignatur Unde hebdomades
illas in tres partes dividit: prima ſeptem hebdo-
mades continet, poſt quas veniet primus Chri-
ſtus, ſcilicet Cyrus: ſecunda continet 62 hebdo-
madas, poſt quas veniet Chriſtus ſecundus, ſci-
licet Rex Agrippa: qui tertio in una hebdomada
reſidua in ultimo excidio Jeroſolymitano peribit,
quæ tribulatio usque ad Meſſiam durabit. Ve-
rum fruſtra fingitur illa tribulatio & duplex Chri-
ſtus. Sane Cyrus nequit efſe Chriſtus a Daniele
promiſſus, quia Cyrus mortuus eſt, antequam
69 hebdomadæ inchoarentur, quæe incipiendæ
funt ab ediéto, de reædificanda urbe Jeruſalem
Dan. 9. quæ modo ſub Artaxerſe ædificari cepit.
Unde nec Nehemias, nec Joſedec, nec Zoroba-
bel ille Chriſtus eſſe poteſt, utpote qui ad finem
harum hebdomadarum vitam non produxerunt.
Multominus Agrippa poteſt dici ſecundus Chriſtus,
utpote qui non fuit dux totius gentis Judaicæ,
ſed in ſola Traconitide regnavit, & falſo fingitur,
eum in excidio Jeroſolymitano occiſum fuiſſe.
Nihilominus Judæi contendunt, hoc Danielis Va-
ticinium non ſpectare ad Meſſiam, ſed I. ad tem-
plum ungendum & perficiendum tum quia non
legitur: Sanéctus Sanctorum, ſed ſanétitas ſan-
Gitatum: tum quia Daniel tantum pro reſtitutio-
ne Jeruſalem & templi oravit. Verum ſi textum
ſine punétis legamus, ſonat, Sanétus Sanétorum:
& ita legunt LXX. & ipfſi Rabbini cum R. Ozia
in Sederolam. Et patet ex contextu. Dein fal-
ſum eſt poſt 70. hebdomadas Templum unétum
effe, cum tunc per Titum deſtructum fuerit.
Item Daniel plus accepit, quam petierit, licet
etiam in oratione ſua v. 17. Meſſiæ meminerit,
dicens: oſtende faciem tuam. II. Judæi per ri
um

476 Cavut V.
. . . . nann,
ſtam ducem intelligunt Cyrum, qui Iſ. 45. Vv. r. tone
dicitur Weffias, ad quem usque numerando ab ex-. (eti
cidio primi Templi 7 hebdomades ſcilicet 49 anni a
floxerunt Poſt hunc finitis reliquis 6 hebdoma- echal
dibus occidetur Chriſtus ſecundus, vel Hircanus, “
vel Agrippa vel ultimus ſummus ſacerdos. Ve- Gun
rum Cyrus nonnifi improprie Meſſias vocatur, Patie
ſficuti & eczteri: & hebdomades non ab excidio it:
urbis ſed ab ediéto de reædificanda urbe nume- Dait

. andas eſſe Daniel ait III. Volunt Judæi in hoc 8
aticin'o ſalum innui captivitatem Babylonicam dal
70% annis duraturam, ab excidio Urbis & Templi 6
usque ad eorum reſtaurationem, & poſt 62 heb- na
domadas, ſeu 42a% annos in patria transactos no. ent n
vam captivitatem futuram quæ poſt 70 hebdoma- n
. das decer um, vel Jubileorum, vel ſæcul⸗o.
rum a a ſolvetur. Sed heæc explicatio eſt inl 3.

xtum dicentem, intra 70 hebdoma- Gomed
endam, & ventuürum ac go7

contra S. T
das iniquitatem effe

occidendum Sanétum Gtorum. Deinde teſte kis
Jofephe l1. 7 de Bello c. 8 a rege David usque Mnt
ad Titum Jeruislem evertentem fluzerunt a. 1179. Kren
quibus ii ſubtrahas 420 annos a Davide usque cihin
ad ultimum annum Sedeciæ, manent anni 709. es
non vero 420. uti volunt Judæi Denique heb- en
demades decenniorum &c plane ſunt contra gnifin
uſum S. Scripturæ, quæ nonniſi habdomades die- to ten

rum Dan. 10. v. 3. & annorum Lev. 25. V. 8. & len a)

hie numerat ert.
Enor. Sihol. 2. Circa exordium 70 hebdomadarum Danie- uumn
dium 70 lis variæ funt veterum ſententiæ, quæ modo lu
hebaoma- exoleverunt, & apud D. Calmet in ciſſ. de 70 u⸗ 6
dar um ſeptim. Dan videri poſſunt. Famoſiores hodier- ns d

ſententia næ ſunt fequentes Prima eſt Marshami, in Chro- leſectn

Morsha- nico Ægypt. ad ſæcul. 18. qui 7 primas hebdo- luk
mi. madas, ſcilicet 49 annos incipit ab anno primo ,
Darii Medi usque ad annum primum Cyri. De- le

inde 62. ſeptimanas ſen 434 annos numerat ab ign
inito per Cyrum regno usque ad annum primum tanhn
Antiochi Epiphanis: ab hoc incipit ultima ſepti-
mana,

De Incarnatione verbi Divini. 477

mana, ſeu ſeptem anni, quo tempore in profana-
tione Templi Chriſtus occiſus dicitur: ſacerdotes
deleti ſunt, hoſtia defecit, ſacra ab Antiocho per

iRgn

eindo der

RN tres annos profanata, donec Templum a Juda
e Machabzo fuit expurgstum, 1 Mach. 1. & ita
lim unétus Sanétus Sanctorum. Hæc ſententia eſt
ene H contra mentem & explicationem Eccleſiæ, quia
lius “D Vaticiniam Danielis non Meſſiam ſpectare conten-
on tben

Ned dit: imo multa falſa ſupponit: fſcilicer, duos a
ten Daniele diſtingui Chriſtos Cyrum eſie Chriſtum:
nteit Sacerdotium tempore Antiochi pe llutum a Dauiele

Dnen deſignari: priores 7 hebdomadas a poſterioribus
&le 62 divelli poſſe: Exitum ſermonis non eſſe ſu-
poſ hin mendum ab edicto reædificandæ Jeruſalem: 70
en hebdomadis dimidiam addendam eſſe &c.
10 hebcdh
Tel ſren

Schol. 3. P. Harduinus in Chron. V. T. initium heb- MHurduini.
d domadarum ducit ab oraculo Jeremiæ c. 25, v. 1I.
N quo 78 annorum captivitatem, & reditum Iſrae-
rurs litis prædixit Se tem igitur hebdomadæ defi-
lan nunt in annum primum Cyri, quo Joſue ſummus
elun . ſacerdos inunctus fut. A primo anno Cyri in-
cipiunt reliquæ 62 hebdomadæ, quas excepit Ju-
das Machabæus alter unédtus; & Onias ſummus

NNieitio

1Duitene

et u Sacerdos Sanétus Sanctorum Antiochiæ occiſus,
ane qui foit figura Jeſu Chriſti, ſicuti etiam profana-
e r d tio templi ſub Antiocho wit figura captæ Jeruſa-
hdre, lem a Romanis. Hoc ſyſtema a P Lamy in ap-
5 parat. Chron. p. 2. c. 4 quidem traductum fuit
tanquam contra communem ſenſum Eccleſiæ pu-
nume gnaret; ſicuti illud Mars ami; ab ejus tamen cen⸗
2, Gt N ſura ſe purgavit, ipſe P Harduinus. Nibilomi-
1 01 nus P lamy hoc ſy ſtema liset ab Eccleſia non
oesl, rejectum docte refutat. & quia in multis cum
en 10, Marshamo convenit, ex d'ctis Schol. præc. refel-
nh, litur „ maxime cum nec Judæ Machabæo, nee
unfe Oniæ charaéteres Meſſiæ a Daniele aſſignati etiam
n 1 ut figuræ competunt, & Onias ante expiatum
G mniel/ templum occiſus fuerit.

in 4 Schol.

478 Caput V.

P. Berti. Schol. 4. P. Berti & P. Graveſon initium hebdoma-

darum referunt ad annum ſeptimum Artaxerſis
Longimani. Verior ſententia illa nobis videtur,
quæ initium hebdomadarum ducit ab anno regni
Artaxerſis Longimani vigeſimo. Quippe hebdo-
madæ Danielis, quæ ſunt annorum, & dant 490

annos, ſupputandæ ſunt ab ediéto Regis Perſa-

rum de urbe Jeroſolyma ædificanda Dan. 9. & in
morte Chriſti deſinunt, quæ conſignari debet an-
no 486. ab exordio illarum bhebdomadarum con-
currente cum dimidio hebdomadæ ſeptuageſimæ.
Quatuor autem edicta Regum Perſarum pro Ju-
dæis colligimus ex S. Scriptura. Primum datum
eſt a Cyro anno regni ſui primo. 1. Esd. 6. v. 3.
Sed ab hoc edicto nequit ſumi hebdomadarum
initium, quia in illo non fuit data licentia reædi-
ficandi Jeruſalem, ſed tantum Templum. TI. Esdr.
I. v. I. 2. 3. Nec officit, quod Iſ. 45. de Cyro
dicatur: Ioſe œdificabit civitatem meam: nam ibi
vel ſub nomine Cyri Chriſtus intelligitur: vel no-
mine civitatis non ſtruétura materialis, ſed ci-
vilis, id eſt, coadunatio populorum denotatur;
vel parva tuguriola, non vero muri, turres &
propugnacula deſignantur. Secundum edictum
datum eſt a Dario Hyſtaſpe, anno ſecundo regni
ſui, in quo prius Decretum Cyri confirmatur.
I. Esd. 6. Verum ab hoc etiam ediéto initium
hebdomadarum ſumi nequit, quia ſicut illud Cyri
licentiam ædificandæ urbis non concedit. Ter-
tium edictum datum eſt ab Artaxerſe Longimano

anno regni ſui ſeptimo. I. Esd. 7. v. 7. Sed hoc

etiam ediéctum non dat licentiam reædificandæ
urbis, ſed tantum Templi, & liberi Religionis
exercitii, I. Esd. 6. v. 15. & toto capite ſepti-
mo: Et Nehemias 2. Esd. I. v. 3. & c. 2. V. 13.
narrat, Artaxerſem anno regni ſui vigeſimo a
Judæis e patria ſua redeuntibus audiviſſe, muros
Jeruſalem everſos adhuc ſub ruina jacere, & por-
tas igne eſſe combuſtas. Quartum ediétum da-
tum eſt ab eodem Artaxerſe Longimano anno
regni

leghi
ebicto⸗
edinn

ah

⁵ he

Long
lns
conſe
miſto
mnd
Autor
40 4
e
iridt
.
erlerit
noru
godad
dend
JN
2dde
403
“M
Dot
Prinn⸗
uarto
tus 70
clhitns
ANtem
mui!
ſeg n
ſolur
intene
fͤt,
Iit, el
Wi 20

hun
ue
in

n hebn
un Arant
Ndis vitr

n

nihe eb⸗
n, Cimg
o Negek,
Dm gt
nani et
macarne
ſeptugen⸗
arum
rimum
Led 6. 1
domad
entis tez
n. 1.
Ee
zon: M
Kor: er
Um Gadhun
ni, ime
pdon e
ſcuNlo
eltni⸗

ſnt ii⸗

De Incarnatione verbi Divini. 479

regni ſui vigeſimo. 2. Esd. 2. v. I. Et ab hoc
edicto 70 he domades inchoandæ ſunt, quia hoc
edictum eſt de reædificanda Jernſalem, 2. Esd. 2.
& ab illo anno usque ad Chriſtum occiſum illæ
70 hebdomadæ impletæ ſunt. Nam Artaxerſes
Longimanus ad regnum pervenit anno Periodi
Julianæ 4241. anno quarto Olympiadis 76, uti
conſtat ex Euſebio in Chronico, ubi ſcribit, The-
miſtoclem e Græcia profugum ad Perſas confugifie
anno quarto, Olympiades 76tæ; Thucydides vero
auctor coævus l. I. ait: Themiſtoclem con fugifle
ad Artaxerſem regem, qui nuper regnare cœpe-
rat: adeoque annus regni Artaxerſis vigeſimus
incidit in annum Per. Jul. 4260. mundi annum
3550. Cumdque ejus decretum in menſe Nifſan
exierit, ſpatio 7 hebdomadarum, id eſt, 49 an-
norum ob hoſtes undique impendentes civitas
quoad muros, fora &c. perfecte reſtituta fuit.
Sequuntur deinde 6⸗ hebdomadæ ſeu 434 anni,
quæ cum prioribus 49 dant 483 annos, quos ſi
addas anno mundi 3550 habebis annum mundi
4033. ræ Chriſtianæ trigeſimum, quo Chriſtus
baptizatus fuit. Hinc a primo Pezſchate a Chriſto
poſt ſuum Baptismum celebrato incipit annus
primus hebdomadis ſeptusgefſimæ, cujus anno
quarto Chriſtus in cruce immolatus fuit. Poſt fini-
tas 70 hebdomadas diſſipatum eſt ſanctuarium,
civitas deſtructa, & torfa gens diſperſa. Utimur

Autem hic annis ſolaribus, tum quia anni lunares

apud Judæos in uſu non erant, ſed tantum men-
ſes lunares: tum quia Judæi, ut annum lunarem
ſolari æquarent, quolibet octennio tres menſes
intercalare ſolebant. Noſtræ ſententiæ non ob-
ſtat, quod Artaxerſes a. 4241. regnum non inie-
rit, cum tunc Xerſes adhuc regnaverit; utpote
qui 20 annis regnavit, & regnare cepit a P. J.
4229 adeoque a P. J. 4241. ſolummodo 12 annis
regnaverat Nam dicimus a Nerſe anno regni
a duodecimo Artaxerſem filium ſuum more
Perſarum in imperii confortium adſcitum ſle.
1 a.

480⁰ Caput V.

Vid, Petavium de doſtr. tempv. c. 28. & Pererium od e

ein Daniel.
Q. 282.
Denique celebris de Meſſia venturo eſt

Aggai de Prophetia Aggæi, qui c. 2. v. 7. & 10. præ-

dicit, gloriam ſecundi templi fore amplio-
rem quam templi Salomonici, quia ad ſecun-
dum venturus eſſet Meſſias: Et veniet deſide-
ratus cunttis gentibus, & implebo domum iſtam
gloria: dicit Dominus exercituum. Et, Magna
ſt gloria domus iſtius noviſſimæ, plursguam pri-
m. Hic ſermo eſt de Meſſia, qui ſolus eſt
deſideratus cunctis gentibus; ſolus perfectam
pacem inter Deum & hominem dare poteſt:
v. 10. & à quo ſolo major gloria Templi ſe-
cundi defumi poteſt. Unde etiam ita ſentit
R. Akibha: & R. Iſaac in munim. fid. c. 34.
Deinde Meſſias dicitur venturus in hoc Tem-
plum ſecundum, quia v. 8. dicitur: Implebo
domum hanc iſtam r Pene DN. Ergo de
Templo ſecundo in individuo loquitur.

Solvuntur Schol. Judæi dicunt I. in Hebræo legi: 171 18

— venient deſiderium cunctæ gentes,
id eſt: venient in deſiderio omnes gentes, vel
venient deſideria cunétarum gentium, legendo
HR maxime, quia LXX. legunt: sæl sget d
zxReXτ τιαντο αν οον veniet electa omnium gen-
tium: ſcilicet, dona aurea & argentea. Hinc
major gloria Templi ſecundi non ad Meſſiam, ſed
ad auguſtiorem ſtructuram, ornatum, & munera
oblata refertur. Sed Contra eſt: quia in verbo
eſt enallage numeri Hebræis uſitata, quando
verbum duobus ſubſtantivis, quorum unum alte-
rum regit, additum cum poſteriori convenit
quo

Dunckion

V. 10.

Deinge

Cnmnes
gimine
no ven
ſom ha
ſiam a
oh gde
non ve

ra

deri w
Penl i

ielſa

het:

cundd

terdn,
NoRon
mi p
Dzechi
textis

hon kube
d Aen
non rehe

lee keet
Mine, i
iyo, 8

dicat “
mum
i tame
Etium
bet
fiinent.

lin 1

&Nrin

Velimnet
Con
ore
n Adk
eniti
nun ,
Et M
guen
i ſolus:
Perkecht
te hotel
Remmh!
da
N. ce
inbelen
u
Do
Cit

N

nde s

De Incarnatione verbi Divini. 481

quod cum priori convenire debebat, uti Gen. 4.
v. 10. Vox ſanguinum fratris tui clamant ad me.
Deinde ) 1 ) nequit eſſe in nominativo,
omnes gentes, cum .â defiderium ſit in re-

gimine ob mutatum in ), unde ly in deſide-

rio verti non poteſt. Lectio LXX. verum ſen-

ſum habet, ſi omnium gentium deſideria ad Meſ-

ſiam aſpiratura, & in eo implenda eſſe dicantur,
ob quem ſolum major erit g:loria Templi ſecundi,
non vero ob aurum & argentum, ex quo veram
gloriam Deus non æſtimat: Certe nequidem pro-
bari poteſt, in ſecundo Templo plus auri & ar-
genti fuiſſe, quam in primo. Dicunt Judæi II.
Non hic intelligi Templum ſecundum, ſed tertium
a Meſſia ædificandum, nam textus ita interpungi
debet: Magna erit gloria domus iſtius, ſoilicet
ſecundæ, & magna erit gloria noviſimk, ſcilicet
tertiæ, plusquam prime. Accentus enim mutari
poſſunt, imo hic debent, quia â noviſſimæ do-
mui præfixum tertium Templum indicat, quod
Ezechiel c. 40. delineat. Sed Contra eſt: quia
textus Hebraicus non habet fictam illam inter-
punctionem, ſed contrariam: nam T iſtius,
non habet accentum Sakeph comma cum punéto,
ſed accentum continnativum Mahpach: deinde
non repetitur in textu: & magna erit gloria,
nec repeti debet, quia )) gleria, eſt in regi-

mine, adeoque 8) UNT novifſimee eſt in geni-

tivo, & ad eundem ſenſum pertinet: Hinc ac-
centus mutari non poſſunt, & præfixum in-

dicat, hoc ſecundum Templum fore illuſtrifſi-

mum, quod quidem Ezechiel c. 40. delineavit,
qui tamen plura addidit, quæ non ad templum
tertium a Meſſia ædificandum, ſed ad antitypum
ſcilicet Eccleſiam Chriſti allegorice deſcriptam

pertinent. .
F. 283.
chram Inſtit. Theol. Tom. I. Hh

„

en

482 Caput V.
.
J. 283. 605 40
Meſſias Prophetiæ hyæ (H. 280. 281. 282.) expli- 6
promiſſus catæ impletzæ fuerunt, adeoque Promiſſus 16
Jam venit. Meſſias jam diu advenit. Nam Primo Vati- ids
cinium jacobi gen. 49. (H. 280.) jam dudum ann
impletum eſt: Siquidem poteſtas regia Sche- aAtüm
bet, & dignitas Mechokekim jam dudum umc
eſt ablata a tribu & natione Judaica, quia Ier,
aà multis jam ſæculis judæi nec Regem ha- uten
bent, nec Legislatorem; jam enim ante uic
Chriſtum natum Herodes Aſcalonita Cæſa- linn
reis copiis auctus expugnata Jeroſolyma, & a 4
occiſo Antigono regiam poteſtatem vi inva- nanr
ſit, & omnes Synedrii Judices, in quibus ln
adhuc aliqua poteſtas legislativa vigebat, oc- cnti
cidit, præter nnum Babam, a quo Judaicas N
conſuetudines diſceret: ab hoc uno vero an
novi judices fieri non poterant, cum juxta mac,
Sanhedrin ad novum judicem conſtituendum 455
ad minimum tres requirerentur. Conati ſunt b⸗
quidem Judæi Sanhedrin reſtituere; ſed non N

potuerunt: imo 40. annis ante Templi & Ulni
urbis excidium omnis etiam umbra Synedrii ar
extincta fuit, uti in Talmud latius habetur, Unrde
nam in I. Sanedrin Jeroſolymitano R. Raha-
mon dixiſſe fertur: Væ nobis, quia receſſt dn

Sceptrum de Juda: & nondum venit filius Da- ran
rig. id eſt, Meſſias. Ergo ipſi Judæi vete- ſnuun

res tempore Chriſti agnoverunt, & moderni n
etiam manibus palpant, Sceptrum, Syne- O0
drium, omnemque poteſtatem legislativam

a Juda eſſe ablatam: conſequenter promiſſus Lubr
Meſſias jam advenit. (§. 280.) Vid. S. Juſi. 11 n

Nent
e Mult
Djinrft

ſun n .

regnd
n e
Caicr, f
Regen!
enim 1
ita 0
ma,
Vi inn
n h

Adat

lvo luk
e l1
, Cl
doſine:

CNNIA

ere, D 4
te !

De Incarnatione verbi Divini. 483

num in dial. cum Tryph. & alios copioſe cita-
tos à Cl. P. Gervaſio de Verb. Dei inearn.

Secundo 70. hebdomadæ Danielis ſeu 490.
anni (H. 281.) jam effluxerunt, ſive a primo
excidio templi, (G. cit. Schol. I. 2.3.) ſive
ab anno Artaxerſis ſeptimo, aut vigeſimo
earum initium ducatur, uti patet; (G. 281⸗
cum Scholiis) Ergo promiſſus ibi Meſlias jam
advenit. Deinde juxta hanc Prophetiam poſt
mortem Meſſiæ deficiet hoſtia, & ſacrificium,
quod defacto judæi nullum habent: Item ci-

vitatem & ſanktuarium diſvabit populus cum

duce venturo, quod ſub Tito factum eſſe fa-
tentur ipfi judæi: Item finis ejus vüſtitar, &
poſt fnem beili ſtatuta deſolatio. Dan. 9. quæ
Omnia facta efſe manibus palpant Judæi: Er-
go Meſſias advenit. Denique judæi nunquam
tam diuturna captivitate puniti ſunt, quam
modo, uti patet inductione: nam ſervitus
ſub Chuſan duravit 8. annis: Jud. 3. v. 8.
Sub Eglon 18. annis: ſub Jabin 20. annis:
ſub Madianitis 7. annis: captivitas vero Ba-
bylonica duravit 706. annis: jam vero per
1700. annos exules à terra ſua, vagi, ſine

Prophetis & miraculis, ſine ſacrificio, ſine

Rege, ſine ſolatio, absque eo, quod Deus
eorum preces exaudiat, omnium ludibrium

circumerrant, certo indicio, eos ob graviſ-

ſimum ſcelus rejecti & occiſi Meſſiæ ſevere
adeo puniri.
Tertio Tempus adventus Meſſiæ ab Ag-

gro Propheta præfixum (§. 282.) jam efflu-

Xxit: nam Templum ſecundum àa Tito jam
Hh2 pri⸗

Sedaismi

moderni

ISſtema.

Solvuntur
nés.

484 . Caput V.

pridem everſum fuit, nec unquam reædifica-
ri potuit, imo fi reædificaretur, non foret
Templum ſecundum, ſed tertium, cum ta-
men Propheta de ſecundo loquatur: (H. 282.
Schol.) uti etiam patet ex v. 7. ubi dicitur:
Adhuc unum modicum .. & veniet deſiderium
gentium: ſi autem non loqueretur de ſecun-
do, ſed de tertio Temqlo, quod Judæi ante

finem mundi expectant, non eflet tempus

advenit. (§. 282.)

Schol. Judaismus hodiernus contra adventum Meſſiæ
potiſſimum pugnat, cujus hoc eſt ſyſtema. I. Xter-
na ſalus & peccatorum remiſſio nonniſi Legis ve-
teris obſervantia obtineri poteſt. 2. Meſſias pro-
miſſus cum non fſit necefſarius ad liberationem
ſpiritualem a peccato, erit Rex terrenus, qui po-
pulis omnibus devictis collecturus eſt omnes tri-
bus Iſrael, & eas reduéturus in Palæſtinam, illis-
que & omnibus gentibus imperaturus. Unde
3. quia Judæi adhuc in ſuis calamitatibus, gemunt,
Meitas nondum advenit: & ideo 4. Jeſus Naza-
renus non eſt Meſſias, & S. S. Scriptura Novi
Teſtamenti non eſt a Deo inſpirata. Inſurgunt
igitur contra adventum Meſſiæ I. quia non pro-
batur ex Vaticinio Jacobi Gen. 40. nam illius ſen-
ſus eſt: non recedet a Judæis afflictio ſeu Virga,
hoc enim fignificat Schebet, donec veniat Meſ-
fias?: vel, non recedet tribus de Juda, Schebet
enim etiam tribum denotat Gen. 49. v. 28. donec
veniat Meſſias: vel, non recedet ſcriba ſeu Rab-
binus, hunc quippe innuit vox 9o., de Juda,
donec veniat Meſſias. Verum hæ omnes interpre-
tationes falſæ ſunt, nam Schebet virgam domi-
nationis, & Mechokek legislatorem ſignificat ex
diétis: (F. 280.) Schebet vero in Vaticinio hoc

pro tribu fumi nequit, quia alias in ſtatu conſtru-
0,

modicum: Ergo promiſſus hic Meſſias jam

Eeinpit

Co, 6
men l
ſatet.
Auleren

Veneri
natim
gnik
Vel n⸗
elt, 1
Nonitn
Neqwi-
Atennn

rilo

ſnet e

tetn a
Aad
8 8
&I
ges
gale
Peis
ſiniß
Ko,
ſel:
iitinn
tiet.
Alte .
Daric
tuin
10s,
gentin
1 Jud
nurbe
Nun!

ledliun

on
, oum t
Ubikore.
t Ceſinn

1r e NE⅓

odet
ſet ten
Mellas ,

ntum N
na. 1. A
lens!
Melis;
ibente
enlb, II,
eK ongl
Aſiun?
Urns,
bus gen
in
D

De Incarnalione verbi Divini. 485

Gto, & ly Juda in genitivo eſſe deberet, cum ta-
men ly Juda ſit in ablativo, uti ex præfixo mem

patet. II. Dicunt, ſenſum Prophetiæ effe: non

auferetur ſceptrum de Juda in æternum, poſtquam
venerit Meſſias: nam Iy legi poteſt ſepa-

ratim, & ſub poni poôteſt Atnach: & ſic %

ſignificat in ætermum, & 3₰ fignificabit, quia,
vel poſliquam: Verum hæc lectio omnino falſa
eſt, nam ſub præcedente e de femore ejus,

ponitur atnach ſeu duo puncta, adeoque ly 1

nequit ſpeétare ad illum ſenſum, nec ſignificare in
æternum: accentus vero Jethif ſub ly non
ſejungit, ſed explet ſæpe orationem. III. Dicunt,
Schilo poteſt intelligi de urbe Silo, quæ dum de-
ſinet eſſe ſedes arcæ, tribus Juda regiam poteſta-
tem accipiet. Vel Schilo ſignificat Moyſen Le-
gislatorem: vel Saulem unétum in regem, quan-
do S. oleum in Silo afſervabatur: vel Davidem
& Jeroboam, qui in Silo uncti fuerunt: vel Re-
ges exteros miſſos ad pleétenda ſcelera Judæorum,
quales fuerunt, Nabuchodonoſor, Herodes, Pom-
pejus, Veſpaſianus: vel denique Schilo Cyrum
ſignificat. Sed Schilo non poteſt denotare urbem

Silo, quia nomen hujus urbis non ſcribitur eW

ſed: e, & pugnat contra textum, aſſignare
initium ſceptri, cum S. Textus finem prænun-
tiet. Nec poteſt ſignificare Moyſen nec Saulem,
ante quos non fuit ſceptrum in tribu Juda, & in
David modo incepit, a Jeroboam vero non abla-
tum ſed imminutum fuit: nec reges illos exte-
ros, qui nec de femore Judæ, nec expeétatie
gentium fuerunt. IV. Dicunt, ſceptrum necdum
a Juda ablatum eſſe, quia adhuc Judæus in Aſia
in urbe Bagdad regnat. Sed hunc fabuloſum eſſe
ipfum Talmud Jeroſolymitanum teſtatur.

Hh 3 G. 284.

Charaßte⸗
res Meſ-

Uich,.

Nativitas
61s.

48⁸6 Caput V.

9

Deus in veteri Lege Prophetis adventum
Meſſiæ futurum non ſolum revelavit, ſed il-
los Characteres etiam aſſignavit, quibus Meſ-
ſiæ nativitas, ſtatus & conditio, Doctrina &
opera; mors & refurrectio conſignarentux.

Quantum ad Nativitatem Meſſiæ, Prophetz

notant I. ejus Tempus, ſcilicet, quod futura
ſit ſceptro a juda ablato, intra 7o. hebdoma-
das & ſtante adhuc Templo ſecundo, uti pa-
tet ex J. J. 280. 281. 282. J

II. Ratione loci Meſſias Bethlehemi naſci=
turus dicitur Mich. sS. v. 2. Et tu Bethichem
Ephrata: parvulus er in millibur Juda: Ex
te enim mihi egredietur, qui ſit dominator in
Hrael, & egreſſus ejus ab initio, a diebus ter-
nitatic. Hanc Prophetiam de Meſſia ipſi Rab-
bini, Jonathan, Salomon & Iſaac, & Prin-
cipes Sacerdotum ac ſcribe ab Herode inter⸗
rogati Matth. 2. v. 5. explicant, adeoque de
Zorobabel ex Bethlehem non oriundo intel-
ligi nequit.

III. Meſſias ex tribu Juda & familia Da-
vid oriturus prædicitur Iſ. I1. v. 1. Egredie-
tur Virga de radice JReſſe. Ubi ſermonem eſſe
de Meſſia fatentur ipi Rabbini, nec cum
Grotio de Ezechia explicari poteſt, dicitur
enim, veniet, quod ſicuti & ſubſequentia Eze-
chiæ tum temporis jam nato convenire nequit.

IIV. Meſſias ex Virgine naſciturus prædi-
citur, If. 7. v. 14. Ecce Virgo concipiet Gα
Pariet Filium & vocabitur nomen efus Emu-
nuel.

l.

non ve
un Cre
Gli ent
le Chri
e con
Ee o
Keres
lir ce
Ple ia
adrgern
ltnse
ſkulli n
vod Re
torus
us Ral
no tnn
ſlend i

lerit

CNndo
durn li
(oc M
llenre
Uer Hn
(öngne
eſias
Urrteit
malunm
g e
tlins 4
lir lo
Uuna ſe
rs
Uili l.

4uventun
it, i.
ibishe
ockrind
ntenn
Popnete
ltnn
heblone
0, Uit

ni na!
Bethlin
Nudt. 1
Onutr.
ehn ar⸗
Pd
&D
ode ine
deogte⸗

mninh
Nc
let
, Gen
enihe
e elli
reit
eiiel
immne
“

De Incarnatione verbi Divini. 497

nuel. Hæc Prophetia ſpectat ad Meſſiam,
non vero ad filium Iſaiæ figuram Meſſiæ,
uti Grotius putat cum nonnullis Catholicis,
qui eam litteraliter de filio Ifaiæ, myſtice
de Chriſto exponunt: quod tamen videtur
eſſe contra S. Mattheeum c. I. v. 23. eam
de ſolo Chriſto exponentem. Certe chara-

Geres ibi expreiſi nec Ezechiæ, nec filio

Iſaiæ competunt: non Ezechiæ, qui eo tem-
pore jam natus fuerat, & 9. circiter annos
attigerat: non filio Iſaiæ, qui nec Emanuel
dictus eſt, nec fuit Deus fortis, Pater futuri
ſæculi, nec natus eſt ex Virgine. MWon obſtat,
quod Meſſiæ adventus longo tempore poſt fu-
turus in ſignum liberationis a duobus Regi-
bus Raſin & Phacee dari non potuerit. Nam
duo tunc timebat Achaz: primo ne ſi Jeru-
ſalem in poteſtatem hoſtium veniret, tota
poſteritas Davidis & tribus juda periret: Se-
cundo an Judæi a furore duorum horum Re-
gum liberandi forent: Igitur lſaias ex eo,
quod Méſſias ex ſtirpe David, & quidem ex
Virgine naſciturus eſſet, ſpem certam facit,
nec ſtirbem David, nec totam gentem eſſe
extinguendam. Hoc modo etiam antequam
Meſſias ſcientia experimentali, non vero ob
præteritam ignorantiam, novit reprobare
malum & eligere bonum, revera illi duo re-
ges e udæa fugati ſunt. Quæ vero hic ul-
terius a D. Iſenbiehl obliciuntur, qui hunc

Iſaiæ locum de Mefhia intelligendum negat,
contra ſenſum veterum Patrum, Juſtini, Cle-

mentis Alex. Tertulliani, Origenis &c. qui
videri poſſunt in mea Analyſi P. P. refutat
Hh4 D. Gold-

488 Caput V.

D. Goldhagen in ſuo diario Relig. & ſenten-
tia hæc ſingularis Iſenbiehlii a Theologis Mo-

guntinenſibus, Trevirenſibus, Salisburgenſi⸗

Statas
ejus &
conditio.

DoñRrina
ejus.

bus, Argentoratenſibus, Heidelbergenſibus
reprobata, ac demum Romæ copnfixa fuit.

vid. Cl. D. Zwerger Vindicias Vat. Iai. &

cenfuram Sorbonnæ de an. 1778.

V. Circumſtantiæ etiam Nativitatis Meſ⸗
ſiæ prædicuntur, uti ejus Præcurſor Mal. 3.
v. 1. Ejus nomen jeſu. Habac. 3. v. g. in
toto enim illo cantico ſemper ad Meſſiam
reſpicitur. Nova ſtella in ejus Nativitate ori-

tura. Num. 24. v. 17. uti Onkelos cum aliis
Rabbinis exponit. Item infantes circa Meſſiæ

Nativitatem miſere trucidandos prædicit jere-
mias c. 31. v. 15. Et fugam in .Ægyptum
Oſee c. II. v. I. ubi textus loquitur quidem
in ſenſu hiſtorico de Ifraele, ſed in ſenſu alle-
gorico a Spiritu S. intento de Chriſto.

§. 285.
Statuùs item & conditio Meſſiæ a Prophe-

tis indicantur. Dicitur Filius Dei Pfſ. 2. v. 7.
Deus Pf. 44. v. 7. Propheta Deut. 18. V. 15.

V. 6.
F. 286.

Quantum ad doctrinam & opera Meſſiæ,
Ille annum placabilem promulgabit, & ſalu-
tarem Evangelii doctrinam afferet. Iſ. 61. Vv. I.
ad medendum contritis corde & publicandam
libertatem captivis & redemptionem. Plura
vero a Meſſia patranda miracula Iſaias c. 35.
V. 4.

Sacerdos Pl. 109. v. 4. Princeps & Rex. Iſ. 9.

1.
Garft

Oos
Helſde,
Natioru
ſagella
. J. V
Mannun
INi
ei A
M
then
In Mala
Mnra

Unrettio
(lom
N. 2.

H

Manten

hern

foce
Eptima
Pen

len

u

De Incurnatione verbi Divini. 489

en. v. 4. affirmat: Tunc aperientur oculi cæcorum,
eSh Saurer ſurdorum patebunt.
ſorner.
delenis §. 287.
min Quantum ad mortem & reſurrectionem Wors &
1i Meſſiæ, Judæ proditionem & pretium 30. de- Keſurre-
nariorum prædixit Zacharias c. II. V. 13. Mo.
ats“ flagellationem Meſſiæ prædixit David Pſ. 128.
N MI v. 3. Veſtimentorum diviſionem Pſ. 22. V. 10.
.r. 61 Manuum & pedum perforationem v. 18.
dWon ubi in Hebraico textu recentiori legitur.
teer e e. n ſicut Leo manus & pedes
Nd mei. At vero in Hebræo antiquo legebatur
ae Dn foderunt, uti patet ex verſione LXX.
cetr-. Syriaca, Arabica & Ethiopica, & R. Chaym
Auu in Maſora teſtatur, ſe ita in textu legiſſe. Se-
r An pultura Meſſiæ preædicitur Iſ. 1II. v. 10. Re-
udA furrectio Pfſ. 3. v. 6. Oſee 6. v. 2. Aſcenſio in
lb. coelum Pf. 67. v. 19. Miſſio Spiritus S. Joel. 2.
V. 28. vid. Huetium de dem. Eu.

=

iNr §. 288.
DIEEI Hi omnes Characteres conveniunt Jeſu Reſus
14606 Nazareno, adeoque ille eſt verus Meſſias Pro- Nazare-

Nalèe phetarum ore promiſſus. I. Jefus venit ſcep- "us eſt ve-
tro a Judæis ablato, natus eſt enim ſub He-4 Meh-
rode alienigena rege Matth. 2. occiſus eſt a.
ſeptimanis Danielis expletis: (H. 281. Schol.
„ 4.) venit Templo ſecundo adhuc ſtante Luc. 2.
iett. v. 27. & 46. Joan. 2. v. I4. II. Natus eſt in
Henin Bethlehem Matth. 2. v. I. Ex tribu juda &
0 Plnn familia David Matth. 1. Ex virgine, Matth. I.
. v. 25. habuit Præcurfſorem S. oannem Bap-

490 Cuaput V.

tiſtam Matth. 3. v. I. Joan. I. v. 19. Nomen
ſeſu illi inditum fuit. Luc. r. Stella in ejus
Nativitate orta fuit Matth. 2. Infantes eo nato
trucidati ſunt: Matth. 2. v. 18. fugit in Ægyp-
tum Matth. 2. V. 15. III. Jeſus eſt filius Dei.
Matth. 3. v. 17. (O. 142. 143.) eſt Propheta
Luc. 14. V. 19. & 19. v. 41. eſt Sacerdos Hebr. 7.
v. II. & Rex ab ipſis Magis vocatur Matth. 2.
IV. Prædicavit ſalutarem doctrinam, quam
plurimis miraculis confirmavit, uti patet ex
tota Narratione Evangelica. V. 30. argenteis
a Juda venditus fuit Matth. 26. v. 15. Veſti-
menta ejus diviſa ſunt inter hoſtes, Joan. 19.
v. 23. flagellatus eſt, Matth. 26. manus ejus
& pedes ac latus perforata ſunt: Joan. 19.
v. 34. Sepultus eſt. Matth. 27. v. 60. Reſur-
rexit, Luc. 24. V. 46. Marci 16. Afcendit in
cœlum, Act. 1. v. 12. Matth. 28. v. 19. Wiſit
Spiritum S. Act. 2. v. I. Ergo eſt verus Meſ-
ſias. Certe narratio Evangelica etiam apud
gentiles hic omnem fidem ſaltem hiſtoricam
meretur: nuda eſt, ſimplex, ſine fuco & inito
ſimul conſilio a viris omni humana induſtria
& ope deſtitutis conſcripta, qui hiſtoriam
ſcribant hominis, ut putabatur, ab infima
plebe oriundi, hiſtoriam omnium oculis ex-
poſitam, quæ publice in conſpectu judæorum
& gentilium contigit, & doctrinam multis mi⸗
raculis, ſeu operibus vires naturæ longe ex-
cedentibus confirmatam, quæ in teſtimonium
ſfalſi a Deo fieri non poſſunt, nec magicis ar-
tibus adſcribi debent, cum ſibi ſemper con-
ftantia fuerint, & Chriſtus ipſos dæmones ab

obſeſſis expulerit, quibus omnes tot Marty-
. res

Ees pko

Vltati

hicio
upilir
Ekrerant
hellas
uſtin
loſt,

Klol I
gent,
Mer
hriun
Pum,
Celte p
Mleſa
Nüdor
Ia
Uit,
lexer
crifci⸗
Noiſti
tomns
Neidnn
en i
ſlg,
lten
Candl
timor
leitan
SImnii
Der no⸗
teris
Ur,

Ipo

rfltr
Ule

De Iucarnatione verbi Divini. 491

. 1 4 res proprio ſanguine ſubſcripferunt, ita ut
“ ſpectatis etiam notis criticis Evangeliſtæ falſi
nen ſuſpicionem movere non poſſint, maxime cum

inhe turpiſſimam mortem Chriſto illatam candide
Pute referant, quod certe non feciſſent, ſi per fa-
“ bellas Chriſti gloriam augere ſtuduiſſent. Vide
Pet⸗ S. Juſtinum in dial. cum Iriph. & Tertullian.

n , An.
Schol. Jeſum Nazarenum promiſſum eſſe Meſſiam ne- Solvuntur
Agenn gant Judæi I. quia Meſlias debet eſſe Rex potens obje io-
e Bl. 2. v. 8. & bellator Pſ. 44. v. 6. & venire ad nes.
ſoan. Palatium fuum Mal. 4. ubi loco: veniet ad Tem-
nns ei plum, hebraicus habet, ad palatium : quæ
Can. 1 certe non conveniunt Jeſu Nazareno. Verum

Meſſias Chriſtus gentes regno ſuo ſpirituali domi-

. Ne natione per fidem ſubjecit, & dicitur bellator,
celtt) quia de infidelitate, demone & morte triumpha-
. li vit, & quod Malachias per 92 Templum intel-
enuke lexerit, patet ex eo, quia de Sacerdotibus & ſa-
n 4 crificio loquitur. II. Mefſſias dieitur venturus in
WRonier noviſſimis diebus, id eſt, in fine mundi: mons
1 domus Domini exaltandus, pax futura, & omnis
un reſiduus in Sion Sanéctus vocabitur. Iſ. 2. v. 2.
n Item in adventu Meſſiæ lux lunæ erit ſicut lux
om olis, & lux ſolis ſeptuplo major. II. 30. v. 26.
4 N Item Juda dicitur ſalvandus per Meſſiam, congre-
Oelset gandi in terram ſuam Judæi, & omnis pavor &
tunt timor tollendus Jer. 23. demum Ezech. 38. & 39. 5
ls⸗ Meſſias dicitur debellaturus Gog. & Magog: Quæ
6 omnia a Jeſa Nazareno præſtita non fuerunt. Aff
lolgen per noviſſimos dies non finis mundi, ſed finis ve-
voin teris Teſtamenti: per montem Domini extollen-
sN dum Eccleſiæ exaltatio, & pax ſpiritualis intelli-
e Con⸗ gitur, & omnis reſiduus in Sion, id eſt, ſcriptus
ves in libro vitæ ſanctus erit. Lux ſolis ſeptuplo ma-
Nnce or futura magnitudinem gloriæ & lætitiæ, quam
tine Meſſiæ adventus attulit Eccleſiæ, denotat. . h
1 . ri-

“

492 Caput V.

Chriſtum Judas ſalvatus eſt a captivitate diabol -„ unmti
colleti populi de omnibus terris in Eccleſiam, e no
qui diabolum non amplius timent. Gratis autem Mmd f
fingitur, Meſſiam debellaturum eſſe Gog, & Ma- Unpon
gog, & Ezechielem loqui de Meſſia, nam verba lniet ie
ejus ad illos reges referenda ſunt, qui poſt capti-
vitatem Babylonieam Judæos novis calamitatibus olne
opprefſſerunt: vel per Gog intelligitur Antichriſtus Hline!

aut ejus bellidux a Meſſia in ſecundo adventu de- Elilabe
bellandus: vel per Gog intelligitur Alexander M. Mouſt
aut Antiochus Epiphanes, uti putat Pererius: vel tehpond

per Gog intelligitur Cambyſes, aut ſi hiſtoria u- ſanni
dith poſt reditum a captivitate contigit, Holofer- delncc
nes, uti vult D. Calmet in diſſert. de Gog & Ma- lim
gog. III. Fatentur quidem Judæi tempus adven- Diinen
tus Meſſiæ a Prophetis prædiéctum forte effluxifſe, (uun,
obſtare autem peccata populi Judaici, quominus mnt.
venerit. Sed Vaticinia Prophetarum de tempore
venturi Meſſiæ ſunt abſoluta, non vero conditi-

nata, ſi peccata populi non obſtent; nam Meſſas len
venit ad delenda peccata omnium gentium, quæz
ſi obſtarent, nunquam veniret. M
MIune
§. 289. V Ren
Annun- Cum tempus adeſſet, ut unigenitus Dei “
tiatio & Filius humanum genus redimeret, factum g
aasea- eſt ex Divino decreto, ut homo fieret. Miſ- .
, ſus proinde eſt Angelur Gabriel a Deo in civi- Pun
“ tatem Galilæax˖, cui nomen Nazareth ad Virgi-
nem deſponſatam viro, eui nomen erat Joſepk “
de domo David, & nomen Virginis Waria, S
quam cum gratia plenam & benedictam in ⸗
mulieribus ſalutaſſet, obſtupeſcentem confir- y⸗

mavit dicens: Ecce côncipier in utero & paries Mlan
Filium, & vocabis nomen ejus Jeſum. Hic erit indio
magnur, & Eilius Altiſſimi vocabitur, & dabit Clech
illi Dominus Deus ſedem David patrit ejus, 8 lldl
regna-

De Incarnatione verbi Diuini. 493

dd regnabit in domo gacob in æternum, Gregni
lin, ejus non erit fnix. Diwit autem Waria, quo-
mum modo fiet iſtud, quoniam virum non cognoſco?
I Sreſpondene Angelus dixit ei: Wiritus d. ſuper-
un veniet in te, & virtus Altiſſimi obumbrabit tibi,

lenn ideoque & quod naſcetur ex te Sanbtum vocabitur
udf Eilius Dei. Quod, cum confirmaſſet exemplo

ene Eliſabeth ſenis concipientis, & ex eo, quod
ermdd non ſit impoſlibile apud Deum omne verbum,
ei reſpondit Maria: Ecce ancilla Domini fiat mihi
*R ſecundum verbum tuum. Luc. I. Et ſtatim Bea-
e tiiffima Virgo Maria Jelum Chriſtum Filium
W Dei incarnatum in utero concepit, cujus Per-
end ſonam, officium & ſtatus nunc contemplabi-
cdomnm mur. L
empe
a §. 300.
un Perſona Chriſti & ratione Divinæ huma- Ev Vir-
in H nyque naturæ, & ratione unionis, quæ inter gine con-
utramque naturam intercedit, conſequentium- oοας &
que illius conſideranda eſt. At conſideratio natus /t.
Divinæ naturz Chriſti, quia eſt ſecunda Dei-
enm tatis perſona, in capite de S. S. Trinitate ex-
,W poſita fuit, ſuperſunt igitur reliqua hoc loco

get. erxplicanda. Et quidem Chriſtus non per pro-
No pagationem naturalem, ſed ex Virgine homo
d é kactus fuit. Ita futurum prædixit Iſaias c. 7.
IA v. 14. Ecce Virgo concipiet & pariet PFilium,
“ Se vocabitur nomen ejus Emanuel. Ubi vox

elania rrOi alma fignificat illibatam & caſtiſſimam
en puellam, quæ ideo vocatur à abſcondita
„R a radice — ; abſcondit, quia virgines a
uS conſpectu virorum abſconditæ ſervabantur.

6, 2. Mach. 3. V. 19. & 2. Reg. 13. V. 2. deinde
y

494 Cuput VD.

hy etiam in aliis locis S. Scripturæ ſigni-
ficat virginem incorruptam. Gen. 14. v. 16.
& Exod. 2. v. 8. Ubi Rebecca & ſoror Moyſis
viris adhuc incognitæ hy vocantur: cum Cone
econtra ho? mulierem innuptam fignificet, Amn
ſive adoleſcentula ſit virgo, ſive ætate pro- gire
vecta aut juvenis vidua, uti conſtat Joel 1I. hctekk,
v. 8. Hinc ly alma ſignificat etiam virginem i conel
in lingua Punica, & ita vertunt L⸗XX. Chal- . l
daica, Syriaca & Arabica. Concordat novum Wa
Teſtamentum, nam Matth. 1. v. 18. dicitur:: lh
Oum eſſet deſponſata mater geſu Maria goſeph, in gte
antequam convenirent, invema eſt in utero habens anete
de Spiritu §. & v. 20. Quod enim in ea natum
eſt, de Spiritu S. eſt. Id quod S. Evangeliſta n de
confirmat citato loco Iſaiæ Prophetz. Imo unm e
ipſi B. Virgini anxie quærenti reſpondit An-
gelus Luc. 1. Spiritus J. ſuperveniet in te, G Pk
virtus Altiſſimi obumbrabit tibi. Ratio eſt, miüll
uia Chriſtus Theanthropos pro nobis ſatiss fHißd
facere debuit, adeoque ſine omni peccato eſſe toh
oportuit: ſed ſi per propagationem naturalem lon,
éx concubitu & ſemine virili propagatus eſ- Aunt
ſet, originale peccatum vel ſaltem debitum An⸗
ad illud contraxiſſet, (H. 264. 267. Schol. 3.)

Itilid
Ergo per propagationem naturalem ex ſemine d
virili homo factus non fuit, & quia ex homine t. 0
homo fleri voluit, ex virgine humanam na- ein
turam aſſumpſit. Vid. S. Irenæum l. 3. ado. deecn
hæœr. & Tertullian. I. de carne Chriſi. Aden
Schol. Ebion, Cerinthus, & Carpocrates Chriftum tün

purum hominem more cæterorum ex commercio
viri cum muliere ortum eſſe docuerunt. Qui ta-⸗
men ex dictis refutantur.

F. 291.

De Incarnatione verbi Divini. 495

tlteſaH
11,14 K. 291. .
ntmoan Conceptio igitur Chriſti non fuit naturalis Conceptio

bei, ſed miraculoſa: Nam conceptio Chriſti fuit a cus nmu-
nm Virgine; ſed hæc naturaliter concipere non ar
Nri poteſt, niſi a mare per ſeminis immiſſionem? ut.
iich⸗ in concubitu, quo faéto tollitur ipſa Virgini-
NN tas: Ergo cum Chriſtus a Virgine ſine ſemine
virili ex obumbratione Spiritus S. conceptus

ne fuerit, (H. 290.) conceptio ejus naturalis non
E. fuit, adeoque fuit eventus ſupernaturalis, &
Conſequenter miraculoſa. (§. 112.)
Ot .V anze tr;;
neee dehol. De modo Conceptionis Chriſti docent plures, Quomode
nigdl eam ex maſſa ſanguinea B. Virginis factam efle, faRa ſit.
WWe. . utpote quam Spiritus S. a reliquo B. Virginis ſan-
ponditt⸗ guine ſeparavit, & exinde corpus Chriſti forma-
1 vit. Recentiores Philoſophi cohærenter ſuis princi-
Peto piis Phyſiologicis contendunt, conceptionem Chri=
Pshe. . ſti factam efle per imprægnationem ovuli in ova-
“ rio B. V. Mariæ non ex ſemine virili, ſed miracu-
erume, loſam, ita ut ſtamen ſeu lineamenta corporis hu-
Ium mani in ovulo Mariæ latens, quod alias per virilem
“ auram ſeminalem expanditur, & in motum vitalem
n Gn agitur, per operationem immediatam Deus motu
Gz vitali donaverit: vel, ſicuti alii volunt, ita, ut in
„Nid ovulo Mariæ ſtamen corporis Chrifſti Deus creave-
etbs⸗ . rit. Quia porro Conceptio Chriſti ſine omni con-
Lelhm cubitu facta fuit; (S. 290.) hinc ſine omni volup- .
Cten tate carnali B. Virgo Chriſtum concepit : & con-
4 6 Ceptione miraculoſe facta nutritio cofporis Chriſti
in utero materno naturaliter fieri potuit, eum cor-
4 pus B. Virginis aptum eſſet ad nutritionem ei modo
k ordinario præſtandam.
1 i

49 5 Caput V.

H. 292.

Corpus Corpus autem Chriſti non paulatim ac
Chriſti ſucceſſive, ut ſolent alia vulgarium homi-
ſucceſſve num corpora, ſed ſtatim ac in inſtanti con-

edu⸗ u ceptum & perfectum fuit. Ita communis eſt
fuit. Theologorum, cum S. Gregorio M. 1. 18.
mor. c. 52. Angelo nuntiante & Spiritu S. ad-
veniente, mox Verbum in utero, mox intra ute=
rum V'erbum caro.
§. 293.
Et ani- Præter corpus Chriſtus etiam anima ra-

mam ra- tionali inſtructus fuit a corpore eſſentialiter
tionalem diſtincta. Ita Chriſtus ipſe Joan. 10. V. 17.

abuit. ajt: Ego pono animam meam, ut iterum ſumam

zam. Item Chriſtus affectiones animæ huma-
na detractis imperfectionibus habuit, uti
Triſtitiæ Matth. 26. v. 38. deſiderii Luc. 22.
v. 15. Doloris Hebr. 4. v. 15. Ratio eſt,
quia Chriſtus fuit homo perfeétus: ſed ho-
mo perfectus habet animam rationalem:
Ergo etiam Chriſtus.

Apollina- Schol. Apollinariſtæ ab Apollinari Laodiceno ſic vo-
riſtarum cati animam humanam Chriſto denegarunt, pu-
bareſis. tantes Divinitatem in locum humanæ animæ ſuc-
ceſſiſſe, ita ut Chriſtus corpus humanum habue-
rit, cui loco animæ Verbum Divinum fuit. Hic
error damnætus eſt in Concilio Alexandrino a. 362.
cui præerat S. Athanaſius: in Synodo œcumenica
II. a. 381. can. x. & in Synodo Romana a. 374.
ubi anathema dicitur iis, qui in Chriſto vice ani-
mæ rationalis Verbum ille dicunt. Ex quibus
patet, Chriſti animam a Deo in ipſo conceptionis

Mariæ momento creatam fuiſſe, & quidem fine
. omni

omni
mine
nato

Pror
ſta te
tura o
(e Pitr
un er
ukkione
ſonn 170
tpolonn
UUIIdart
ech NW
Kihwürn
in it
eta:
led lnci
lis 6

(Luinl lie
tit i
Chrſki
VItaN
ſun: ſe

De Incurnatione verbi Divini. 497

omni peccato originali, quia nulli corpori ex ſe-
mine corrupte deſcendenti, ſed a Spiritn S. for-

ullfinr mato unita fuit (§. 266. Schol. 3)
funn lon⸗ W
ttmiar. H. 294.
Productio humanitatis Chriſti efficienter imani-
tu⸗ eſt a tota S. S. Trinitate. Sacra enim Scrip- tas Chriſti

tura omnibus tribus Perionis eam tribuit: eſt opus
de Patre dicitur, quod miſerit fitium ſuum na- „. 5. Tri-
cum ex muliere. Gal. 4. v. 4. Ilpſe Filius proatis.
ductionem humanitatis ſuæ fſibi tribuit, dum
Joan. 16. V. 28. ait, ie in mundum veniſſe „»
nima uà ut voluntatem Dei perficeret. Spiritui S. per
endnkc duandam appropriationem ob fanctificatio-
1.e nem noſtram per Incarnationem perfectam
unun tribuitur Matth. I. v. 18. Inventa Aſt Moria
metun in utero hahent de Spiritu &. Ratio eſt. quia
Cnt, u opera ad extra funt totius S. S. Trinitatis:
il ſed Incarnatio eſt opus ad extra: Ergo eſt to-
Nidd tius S. S. Trinitatis. .

8. Schol. Licet Productio humanitatis Chriſti compe-
aticn⸗ tat Spiritui S. appropriztive, non tamen pater
Chriſti qua hominis dici poteſt, qui non dedit illi
vitam ad efſentiæ ſuzæ fimilitudinem ex ſubſtantia

, iutt

en=hbe ſua: ſed formando carnem Chriſti ex puriſſimo
egnnn ſanguine Beatifſimæ Vitginis. (F. 291. Schol.)
2
uumm , G. 295.
mlia,, Poſtquam corpus Chriſti in utere mater- Waiwitas

ν no novem menſibus delituerat, ex Mariae COhriſii e
e , Utero egrefſum eſt ita, ut in hoc partu Bea- Virgine.
ih c tiſſima Virgo inviolats V irgo clauſo utero &

ugii inviolato virginitatis ſigillo permanſerit. Ita
; omnes

Schram Inſtit. Theol. Tom. I. Li

498 Caput V.

omnes Catholici docent & credunt juxta va-
ticinium Iſaiæ c. 7. v. 14. Ecce Virgo con-
cipiet, & pariet ſilimm. Accedit communis
Patrum traditio: S. Auguſtinus ep. 137. ait:
Ipſa virtus per inviolatæ matris virginea viſcera
membra infantis eduxit, quæ poſtea per clauſfa
oſtia membra juvenis introduxit. Similia ha-
bent S. Leo Serm. I. de Nat. S. Ambroſius

ep. ad Sirici: S. Hieronymus in c. 44.

Ezech. Eec.

Solvuntur Schol. I⸗ Carpovius vult. Chriſtum more aliorum in⸗
objektio⸗
nes.

fantum aperto matris utero natum eſſe, tum quia
S. Scriptura nihil extraordinatium de modo Na-
tivitatis Chriſti memorat, ſed utitur voce Rren,
quzæ vulgarem partum ſignificat: tum quia legi
purificationis Maria ſubjecta fuit Luc. 2. v. 23.
tum quia apertio uteri non abſtulit illi virginita-=
tem formalem, quæ in abſtinentia a concubitu
conſiſtit, ſed tantum materialem, quæ in aper-
tione uteri ſita eſt. Sed S. Scriptura loco citato
Iſaiæ 7. exprefle etiam de partu miraculoſo ex
Virgine futuro loquitur. Unde purificationis legi
Beatiſſima Virgo ſubdita non fuit, utpote, quæ
ex hac Nativitate nullum ſanguinis fluxum nec
nlla menſtrua patiebatur, ſed ex ſola humilitate
legi illi ſe ſubjecit ad ſcandalum vitandum, & ut
Chriſtus omnem legem impleret. Virginitas ve-
ro non ſolum formalis: ſed etiam materialis in
textu Iaiæ & communi Patrum traditione innui-
tur. Proinde etiam errat idem Carpovius, dum
Chriſtum non ſine doloribus a Beatiſſima Virgine
natum eſſe exiſtimat, utpote qui partum hunc
miraculoſum non comitabantur, cum naturalis
cauſa eorum ſcilicet concuſſio corporis vehemen-
tior ad expellendum foœtum defuerit. An vero
cum ſecundinis Chriſtus natus ſit, res necdum
explorata eſt, quam nec nos dirimere volumus.

Sckol,

Klol 2,
ſuerit
mimu
ter na
dtienn
ſolnmn
menſis
intent
20 Ma
diem
Giem
delie
ſektum
Thom
lunt, 6
45 Mart
blerch
Domän
tt, I.
Whiiit
taln,
Muute
tumn zit
uinr
Nicon
chetie
Oerigen
Hier
4 die n
in Mn
git, ſe
bos jan
Non O
Donin

Ez etian

us ſt

DVe Incarnatione verbi Divini. 499

ſigtan. Schol. 2, Quoto anno orhis conditi Chriſtus natus Quo anme
fuerit non conveniunt Chronologi, neque nobis orbis con-

ie D asnimus eſt, litem hane dirimere: illud communi- diti & quo
Cohurn ter notant, .ram noſtram vulgarem fſolido qua- die Chri-
N 1 driennio poſt Chriſti nativitatem incipere, Non Nus natus
inmbſa ſolum autem de anno, ſed etiam de menſe & die ſtt.
menſis Nativitatis Dominicæ litem nobis plures
irlr intentant. Nonnulli apud Clementem Alex. diem
20 Maji: Basnagius diem 25 ejusdem menfis: alii
Auim diem 19 Aprilis afſignant: S. Epiphanius hær. 51,
n e diem 6. Januarii ſtatuit: Novatores Romanæ Ee-
cleſiæ traditionem 8 Kal. Jan. ſeu 25 Decembris
feſtum Nativitatis Domini celebrantis carpunt?
one? Thomaſſinus & Serry licet diem 25 Dec. admit-
tum 6 tant, cenſent tamen hoc ex Conceptione ejus
node H 25 Martii faécta probari non poſſe. Interim nos
oee len fubſeribimus communi Traditioni, quod Chriſtus
n H Dominus 8. Kal. Jan, ſeu 25 Decembris natus fue=
E rit. Ita teſtatur Auétor Conſtit. Apoſt. 1 g. c. 13.
liigis ubi ait: Dies ſeſtos cuſtodite fratres, inprimis Na-
, Cuin talem, qui celebratur a vobis die 25 decimi menſis. .
“ Manuſcriptum vetuſtiſſimum a Cotelerio lauda-
eocn tum ait: Annuntiatio fanta eſt die Martii 25 Na-
olc⸗ tivitas vero die 25 Decembris. Idem tradit Chro-=
ioak nicon Alexand. Kalendarium pervetuſtum a Bu-
ei 6 cherio editum: & omnia Martyrologia Eccleſiæ
unt Cecidentalis. Accedit Traditio Patrum: nam
nc S. Hieronymus com. in Ezech. diem Epiphanize
e à die natali aperte diſtinguit: item S. Auguſtinus
“ in Pf. 132. & S. Chryſoſtomus hom. in Nat Dom.
nih ait, ſententiam noſtram occidentem incolenti-
o bus jam a ſuperioribus temporibus notam aſſe.
feo Non obſtat I. quod olim lite jam mota Natalis
ſ Domini 6. Jan. celebratus fuerit Nam complu-
in H res etjam Orientales eum diſtinguebant, uti Theo-
eh dorus ſtudita Catech, 32. S. Gregorius Naz. or-
dent 9. alii vero duas apparitiones ſimul celebrabant.
e I. Non obſtat, quod ea nocte, qua Chriſtus na-
tus eſt, paſtores vigilabant uper gregem mnum,
Juod non videtur factum hyeme in Decembri⸗
hm⸗ Ii 2 Nam
G

50 Caput V.

Nam in Palæſtina hyems nen admodum rigida
eſt, & noctu accenſo igne paſtores facile vigilare
poterant. Nec obftat III. Chriſtum licet 25 Mar-
tii conceptum non necefſario per novem menſes
usque ad 25 Decembris in utero matris perman-
fſſe, Nam ordinarium tempus 9 menſium in partu
Chriſti impletum fuiſſe, innuit S. Lucas c. 2. V. 6.
impleti ſunt dies ut pareret. Certe præmaturus
fœtus vel ſerotinus imperfectionem naturæ infert.
Vid. Honoratum a S. Maria in animadv. ad reg-

& uſum Orit.

PDe bove Schol. 3. Pia eſt fidelium traditio, bovem & aſinum

S aſino
praſepi
alligato.

Trausla-
tlio S. do-
dsSs Na-
zaretha-
cæ.

proelepi alligatum fuifſe, in quo Chriſtus natus

poſitus fuit, quæ fundatur tum in illo If. 1. v. 3.

Cognovit bos poſſeſſorem Iuuem, & aſenus pra ſepe
Domini ſui: tum in illo Habacuc 3. v. 2. In me-
dio duorum animalium cognaſceris. Quæ verba
de bove & aſino præfepi alligato explicat S. Hie-
ronymus ep. 86. ad Euſtoch. 8 Paulinus ep. II⸗

& S. Gregorins Naz. or 39. G ipſa Eccleſia in

officio Nativitatis Domini.

Schol. 4. Pia etiam opinio fert, domum Nazaretha-

nam, in qua Verbum care factum eſt, Apoſtolos
in Sacellum convertiſſe, in eoque Altare erexiffe,
donec S. Helena Sæculo quarto magnificam Ec-
cleſiam fuper illam erexit. Sed anno 1291. Occu-
pata terta ſancta a Setafio AÆgypti Suktano, §. §.
Angeli ſublatam in aera S. domum in Dalmatiam
detulerunt, & fuper collem prope littus maris
Adriatici depoſuerunt. Anno 1294. Angeli hoc

ſacellum rurius in agrum Picenum detulerunt,

uæ ibi in ſylva cujusdam piæ matronæ nomine
Lauretzæ conſtitit. Rurſus poſt 8 menſes a. 1295.
extra ylvam ſuper collem ab Angelis translatum
fuit, cumque pugna inter duos fratres collis poſ-
ſeſſores exorta eſſet, poſt quatuor menſes a. 1295.
translata fuit, ubi modo conquieſcit, & urbs
Lauretum ædificata fuit. Translationem hano

refert Angelita, & eam cum antiqua traditione
con-

conſe
Ciſens
ſe ab
mN!
amet
Mitti.
Theoy
ingres
ſponce
Emnl
m
ſeltn
lim
AANN

Bes-
in, ſed
Vo
ent
Lelsz,
Aunin
(ennat
(liſi,
Mint,
Vyg.
Mo hen
Polleit
Ginen
Giumn er⸗
len per
al t
E
tfinn 50
grite

De Incarnatione verbi Divini. 501

*
Nun in conſentire aſſerunt Paulus Rinaldutius & Fran-
Cle veir ciſcus cives Recinatenſes, qui jurato edixerunt,
le ſe ab avis multoties audiviſſe, quomodo S. do-
Mven s mus ipfis aliisque inſpicientibus tranarit usque
s em Lauretum: probant eam Bollandiſtæ ad diem 25
Hun pt Martii. Natalis Alexander in hiſt. Eccl. Sæc. 13.
Theunphilus Raynaudus tom. 8. ſacer horror, quo
remm ingredientes coneutinntur, dimenſio accurate re-
gtuten ſpondens ſpatio Nazarethano, ubi olim fuerat,
atn. Ait. & multa miracula a Turſellino collecta. Hæc do-

mus vero non ſunt integræ ædes Nazarethanzæ,
ſed tantum illud doamus conclave, ubi Beatiſſima

n Et Virgo ſalutata ab Angelo fuit, & Verbum caro
riſtas ſactum eſt.
, §. 2960.
.2. 3ℳ . . . . .
Te N Beatiſſima Virgo Maria non ſolum in par- Beatiſima

Wee ku, ſed etiam poſt partum inviolata ſemper Maria
lumen VWirgo permanſit. Ita Catholici credunt & Virgo
6uα docent ex Traditione, cujus teſtes ſunt Ori⸗- poſ⸗ Pays
genes, qui contrariam opinionem vocat ma- W⸗
gnam inſaniam. S. Ambroſius, Sacrilegium:
Gennadius blasphemiam. S. Baſilius in S.
6. Chriſti generat. ait: Curiſti amanter audire non
gna ſuſtinent, quod Deipara deſierit aliquando eſſe
Virgo. S. Epiphanius hær, 78. ſcribit: eos
E prO hæreticis haberi, qui dicerent, Mariam
Io poſt editum Chriſtum cum Joſepho confetu-
dilnem habviſſe. S. Hieronymus cont. Helvi-
n dium expreſſe probat, Manam ſemper Virgi-
en nem permanſifſe. S. Augeftinus tr. 1e. in

na Joan. ait: NWum Maria iterum pepverit? abſit.
he Et Concilium Chalcedonenſe in alloc. ad Ma-
riam dicit, Virginitatem ejus ſacratam eſſe

etiam poſt partum, uterumque ejus fuiie in-
tegritate obſignatum. Idem definivit Syno-
Ii 3 dus

562 Caput V.

dus Capuana a. 389. & Conc. Lateran. a. 649.
Can. 3.

Solvuntur Schol. Helvidids Beatiffimam Virginem poſt Chri-
objeſtio- ſtum natum cum S. Joſepho congreflam, & filios
nes Hel- ex eo fuſcepifſe docet I. quia Matth. I. V. I18. di=
vidii. citur: antequam convenirent, inventa eſt in utero
habens de Spiritu S&. Ergo poſtea convenerunt.
Verum S. Scriptura oſtendere vult, quod poſtes
factum non fit: ficuti quando dico: Helvidius
antequam poœsniteret, mortuus aſt, non ſequitur,

lius Maric primogenitus. At ſolum oſtenditur,
quod antea filios non habuerit, non vero, quod
eos poſtea genuerit. III. Mentio fit fratrum
Chrifti Matth. 13. V. S5. Jed nomine fratrum con-
ſanguinei more feripturiſtico deſignantur.

Clriſtus Chriſtus ex ſemine Abraham & David

ex ſemint oftus fuir. Nam Beatiſſima Virgo Maria ex

David ſemine Abraham & David orta fuit, uti pa-
orius fuit, tet ex genealogia Chriſti Matth. 1. & Luc. 3.
Ergo etiam Chriſtus Mariæ Filius ex eadem
familia ortus fuit.

Genealo- Schol. I. Circa Genealogiam Chriſti ab Evangeliſta
gia Chri- recenſitam varia dubia moventur; & primo quæ⸗
ſii exrpen- ritur, cur S. Matthæus v. 8. tres Reges Ocho-
ditier. zZiam, Joam, & Amaſiam omiſerit, qui tamen
Cur S. 4 Reg. g. & 2 Paralip. 22. ponuntur. Muſenlus
Matthaus hoc faétum putat per incuriam interpretis, qui a
tres Reges Joram leétione delapfus eſt ad Hoſiam, vel pro
omiſerit. Ochoſia legit Hoſiam, & ab eo prolapſus eſt ad
Joathan. Verum cum in omnibus editionibus hi
Reges deſint, & S. Matthæus ipſe dicat, qua-
tuéôrtdecim tantum generationes ſe referre, in⸗
curiæ interpretis hæc omiſſio tribui non poteft.
Abulenfis hane rationem afiignat, quia S. dau
thæ

quod poſtea posnituerit. II. Chriſtus dicitur E-

ol. 2

thens
liet
The
tum!

(lig
her t
ton m
AMrum
tonn
(ren.
oddar
lecher
Verart
detut
gianig
gnine
otti fn
gionem
etim,
. 21.
igitur
eum ey

Culen
coneilie
2 inmg
leci
6 Ner
1 .
Adlerti
Urt h
Kerl
ſans

—

De Incarnatione verbi Divini. 503

ue i thæus voluit ponere tres diſtinctiones, & in qua-
d libet quatuordecim generationes, ſeu voluit facere
Theſſeradecades propter myſterium numerorum,
tum ut defignaret tria tempora, ab Abraham us-

D que ad David; a David usque ad transmigratio-
1L nem Babylonis, & a reditu ex Babylone usque
gtim d Chriſtum: tum ut in Thefſeradecadibus per de-
Cchtrn cem ſignificaretur Lex vetus propter decalogum,
“ per quatuor Lex nova propter quatuor Evangelia,
et per tres vero S. S. Trinitas Intentio hæc S. Mat-
ee thei videtur colligi ex ſequentibus, ubi expreſſe
don ſin colligit tres quaterdenas generationes. Verum
6 geti hæc ratio nimis myſtica eſt, nec in numeris tan-
olenln tum myſterium inveniri putat P. Contzen, ut
ſer/ ſn eorum cauſa Genealogia interrumpatur. S. Hie-
ſt ham ronymus putat, hos reges omiſſos eſſe ob peccats
truln eoram. Aſt ex eadem ratione etiam Salomon,
i⸗ Roboam, Joram, Achaz, Manaſſes, Amon &
Jechonias omitti debuifſent. Ex quibus patet
veram rationem hujus omiſſionis nos latere; vi-
14 Hr detur tamen hæc efſe, quod hi reges ipfius Reli-
. gionis perſecutores ex domo Idololatriæ & ſan-
Muin 4 guine Achab anathemati devota 4 Reg. 9. proxime
tng orti fuerint Certe hi Reges ipſam veram Reli-
KXlul gionem perſecuti ſunt, uti patet de Ochozia, qui
3 e etiam Joachaz dictus eſt 2à Par. 22. de Joa 2 Par. 24.
v. 21. De Amaſia, 2 Par. 25. V. 16. Merito
igitur in Genealogia Meſſiæ non ponuntur, qui
Lege eum ex animis ſubditorum delere conati ſunt.
r cchol., 2. Ulterius quæritur, quomodo v. rI. SGoſias Cuomiode
lerid⸗ autem genuit Jchoniam: cum illo 1 Par. 3. V. 15. V. II,
in concilietur, ubi dicitur: Eilii autem Joſic fuerunt, Maith. r.
. primogenitus Johanam, ſecundus Joahim, tertius 1 Far. 3.
rein Sedecias, quartus Sellum: v. 16. de Soakim natus V. 15. con-⸗
n e 1 Dechonias & Sedecias. Hic Joakim non vero cilietur.
Gfnen Joſias pater Jechoniæ dicitur, & ſine Joakim unus
Arin, in tertia Theſſeradecade S. Matthæi deeſt. Va-
len riant hic iterum Interpretes, nonnulli putant in
ente Gen ealogia S. Matthæi Davidem bis legendum eſſe,
to ee ita ut ſit finis primæ & initium ſecundæ, Theſſera-
8 Ii 4 decas-

i

50 4 Caput V.

. decadis: itemque Joſiam eſſe finem ſecundæ &
initium tertiæ, Thefferadecadis: quod fi fiat, &
Chriſtus non numeretur, nulla deerit generatio.
Sed hæc explieatio minus commode S. Matthæum
exponit. Dici poteſt, Jechoniam, de quo Matth. 1r.
v. 12. Sechonias autem genuit Salathiel; alium
eſfe a Jechonia filio Joſiæ, de quo v. II. hic enim

nias, fuitque pater Jechoniæ, de quo v. 12. qui
proprie diétus eſt Joachim & Jechonias. Unde
hic ex 1 Par. 3. fupplenda eſt una generatio, &
ante verfum vamum addendum: Jeconias autem
gennit Jechoniam, & ſic unus, qui in tertia Theſ-
ſeradecade deeſfſe videtur, fuppietur. Nam ſub
nomine Jechoniæ filii Joſiæ intelligi Joakim, de
quo 1 Par. 3. patet ex S. Ambrofio l. s. in Lu-
cam. S. Epiphanio l. I. de hærefl. S. Augnuſtino
1.2. de conſ. Evang. & omnibus recentioribus

nominum affinitas cum varie nominetur Jecho-
. nias, maxime, quando a Græcis hoc nomen
vVertitur. Sic I Par. 3. v. 17. vocatur Jechoniah.
—A4. Reg. 24. v. 8. iwcρEα Ezech. I. V. 2. JOjahin.
Deinde multa vetuſtiſſima manuſcripta exemplaria
hoc loco v. II. loco Jechonias legunt Joakin:
uti vetuſtum exemplar in Collegio Lincolnienſi
Oxonii: aliud in Bibliotheca Bodlejana: Item No-
vum Teſtamentum, quod olim fuit F. Froy Fran-
ciſcani, poſtez Thomæ Clementis, & nuper Tho-
mæ Montfortii: Item Biblia Græca V & N. T.
Franciſci Junii. In omnibus his Codicibus legitur:
Wwanslc 32 vivin voy isvoviæy. Unde totus locus re-
ſtituendus eſt: Joſias autem genuit Joakim, &
fratres ejus in transmigratione Babylonis; Joakim
autern genuit Jechoniam. ita D. Calmet.
Diffonltas Scheol. 3. Putat D. Calmet v. 12. ubi dicitur: Sala-
V. 12. ſol. thiel autem genuit Zorobabel, omiſſum eſſe Phada-
vitur. jam, qui I. Par. 3. v. 19. pater Zorobabelis dici-
tur. Verum notant ali, Zorobabelem r. Par. 3.

vocabatur Joakim & Jechonias vel corrupte Jeco-

interpretibus; Et ulterius hoc probat magna

alium efle ab hoc Zorobabel, nam hujus filius eſt

Aind
Meiulk
Kound.
libe
1on: te⸗
frum,
tumn p
Mopte
detol 4.
tins,
kuit 4

let irs
Pgalo⸗
Her
Alot. 3
eneil
Vein
unli
Unde 4

NI, N.
etti

Pithun
LNCaS
Dvang

enm e

Mionen
latth.
tionem
ſicer⸗
non V.
rone &
Wrat.
ſn
Munt,
Muis

De Incarnatione verbi Mivini. 505

ſeenntel Abind, illius vero in Paralipomenis filii ſunt,
lſ fink Mefullam & Ananias. Porro progenies primæ &
ſit grent ſecundæ Thefleradecadis S. Matthæus deſumpfit
Mntken ex libris Genelis, Ruth, Regum & baralipome-
cno th non: tertiæ vVero ex Genealos giis ſingularum fami-
ſotkels A liarum, quæ in loco publico aſſervabantur, 1. Par. 9.
II krn“ tum propter officia, tum propter connubia, tum SS
ofrpelt . propter hæreditates, tum propter F Princ ipatus.
wnunn Schol. 4. S. Matthæus Genealogiam S. Joſephi po- Qur S.
Wni, tuinus, quam B . Mariæ recen! et, quia Alienuin artt vus
Erento⸗ fuit a moribus H ebræorum, ut mulierum Genea- Genealo-
HMZ logia retexeretur, Uti patet ex aſſiduis §. Zeripfu⸗ gi 1 .

ræ teſtimoni's a & quia lege cautum fuit, ne puellæ oſephi

ex aliis tribhubus viros accerſerent, & ſi fieri poſ- teat.
ſet, viris ejnsdem familiæ nuberent; oſtenſa Genea-
logia Joſe phi ex David Beatiſſimæ Virginis & Chri-
ſti ex familia David Progenies ſatis oſtendebatur. .
S hol. 5. Ulterins quæritur, quomodo S. Matthæus, Quo zoct
qui Joſeph filium Jacob eſfe dicit, cum S. Luca * Wat.

inem . concilietur, qui Joſeph filium Heli eſie ſtatuit. ihs cunms
8 Me M. Varias denuo vias ingrediuntur Interpretes. Non- & Lura in
leloiͦ nulli binomios eſſe Chriſti progenitores affirmant, Goengalo-
1 rli unde apud duos Evangeliſtas eſt tantum nomi- gia conti-
ta euiſf num, non vero Perſonarum diſtinétio. Sed hæc Beiun.
Aunt ſententia nulla ratione probatur, maxime cum a
Linen? Nathan usque ad Adamum nomina vulgaria S.
a: Iul Lucas poſuerit. S. Auguſtinus I. 2. de conſenſ.
. l⸗ Evang. c. I13. putat, Joſeph fuiſſe filium natura-
Eunli lem Jacob, & adoptivum Fien, duam tamen Opi-
e nionem retractat I. I. Retract. c. 7. S. Hilarius in
ö⸗ Matth. I. cenſet, S. Mattlgenm enarraſſe genera-
otelae tionem Chriſti regiam ex regibus: S. Lucami vero
luin ſacerdotalem ex Tacerdot Wpus. Sed hæc ſententia
onis; non videtur 1 atisfacere, quia S. Lucas nil de Aa-

rone & filiis ejus, & aliis notis Sacerdotibus me-
morat. Grotius cum multis Recentioribus, qui⸗
bus favet D. Calmet in difl. de Geneal. Chriſti,
putant, S. Lucam genus Jeſu Chriſti texere per
matrem ejus, cujus Genealogiam refert, cujus
maritus erat Joſeph, qui flius Heli, id eſt, Joa-
Ii 5 chim

505 Caput V.

chim patris Beatiſſimæ Virginis dicitur, quia erat

gener ejus. S. Matthæmn vere fexere Genealo-

iam Chriſti per Joſeph patrein ejus putatitium.
Sed huic ſententiæ deeſt fuffragium Patrum, &
juxta eam non videtür Beatiſſima virgo genus
faum ex Salomone ducere, & ſic Jeſus Filius
Salomonis dici non poſſet, nec illi ullum jus hæ-
reditarium fuiſſet, in promiſſiones poſteritati Sa-
lomonis factas 2 Reg. 12 v. 25. quod tamen Cal-
metus ſalvare conatur. Cornelius a lapide putat,

S. Matthæm texere Genealogiam Beatiſſimæ Vir-

ginis ejusque Filii Chriſti per matrem B. V ſcilicet
S. Annam, quæ fuit ſoror Jacob & Filia Mathan,
nupfſitque Heli, ſive Joachim, ex quo genuit Bea-
tiſſimam Virginem. S. Lucam vero Genealogiam
texere per pattem Beatiſſimæ Virginis, id eſt,
Heli ſive Joachim. Sed hæc opinio iterum eſt
contra antiquam traditionem, qua docemur, mo-
ris non fuiſſe, mulierum Genealog'am texere, &
qua conſtat, Heli fine liberis decelliſſe S. Joannes
Damaſcenus l. 4. de fide c 15 hunc Genealogiæ
ordinem conſtituit. Levi a David per Nathan
oriundus filios genuit Melchi, & Pantherem: Pan-

ther genuit Barpantherem, unde prodiit Joachim

ater Beatiſſimæ Virginis. Rurſus Mathan filius
Paeld per Salomonem genuit Jacob patrem Joſe-
phi: defunéto Mathan, Melchi frater Pantheris
norem Mathani duxit, unde natus eſt Heli, qu
cum Jacob ünam matrem agnoſcebat: cum vero
Heli fine liberis decederet, Jacob duéta uxore Heli
Joſephum genuit, qvi fillus naturalis Jacobi, le-
alis Heli fuit Verum notat D. Calmet, hanc
Fanealogim cum Evangelio non ſatis cohærere.
Tradunt quidem Origenes Il. 1. cont. Celſum c. 25.
& Judæi in Talmud Babylonico, ac in vita Jeſu
Chriſti a Judæis edita, & Toldos Jeſu dicta; pa-

trem Jeſu Pantherem dictum eſſe, ſed hoc ali

veteres nobis non tradiderunt, niſi forte dicere

libeat. nomina Pantheris & Barpantheris cogno-

mina fuille Mathan & Levi. Pro conclliando igi⸗
. tur

tur 5.
ta Aſ

fſe

Glippe
viduan
ſbi vi
loſeph
ſecunch

Wol. 6.

ſita in⸗
Uun, 4.

mis

Alnen,
enm
oc
n C
tuna,
eto
d. l

d.

Lucal
dens
Kri
en
cſficinn
linn
ixin
eus e⸗
tum (.
teligne
tener
ſegnen
hem I.
8. Lue
Pre).
ſiſor

Nt, Cie
ete Cenei
6 Minlin
nbumm,¹
Vig e
lelu l
Mon sh
oltertnid
A tine
D
dtilimel
P. V ſ
lia M
genuith
enealogtt
ſterum 6
eNt, Di
Eete
e Klun
Cebeift
er N
eenil

De Incarnatione verbi Divini. 5S07

tur S. Matthæo cum S. Luca teneri poteſt ſenten-
tia Africani & communior recentiorum, Joſeph
fuiſſe filium naturalem Jacob, & legalem Heli:
quippe Heli ſne liberis deceſſit, cujus proinde
Viduam uxorem ex Legis præcepto Deut. 25. v. 5.
ſibi vindicante Jacob, natus eſt ex illo conjugio
Joſeph, filius Jacob ſecundum naturam, & Heli
ſecundum Legem.

Schol. 6. In Genealogia Chriſti a Luca c. 3. recen- An Cai-
ſita inter progenitores Chriſti legitur etiam Cai- nam a §.
nam, qui tamen non reperitur in codicibus He- Luca ad-
braicis Gen. 10. unde putant nonnulli eum non a ditus fus-
S. Luca, ſed ab aliena manu textui afſutum fuiſſe. rit.
Verum a S. Luca eſfſe relatum patet tum ex eo,
quod S. Lucas ſequatur verſionem græcam, in
qua Cainam legitur apud LXX. in editione Ro-
mana, Sixtina, MS. Alexandrino, Oxonienſi,
editione Complutenſi & Aldina Deinde Cainan a
S. Luca relatum agnoſcit S. Ambroſius, S. Beda,
& S. Hieronymus, qui quæſt. in Gen. cenſet, S.
Lucam ideo fecenſuiſſe Calnam, quia gentibus ſeri-
bens non debebat aliquid contrarium ſcribere illi
Sceripturæ, quæ erat in gentibus divulgata. Tan-
dem vulgata noſtra, licet ejus Authentiæ non
officiant leviora ejus generis menda, ſine gravif-
ſima tamen ratione erroris hic argui non debet,
maxime cum viri doécti juflu Romani Pontificis
ejus correctioni inſudantes, Cainam ob antiquo-
rum Codicum concordantiam in Evangelio S. Lucz
reliquerint. Philo quidem, Julius Africanus, S.
Irenæus & S. Epiphanius Chronotaxin LXX.
ſequentes Cainam omittunt; ſed illi non verſio-
nem LXX. ſed allam Græcam & Patres verionem
S. Luciani Martyris ſecuti ſunt. Eufebius Il. 9.
præp. Evang. C 21. ex Demetrio in ſupputatione
priſcorum annorum etiam annos Cainam includit,
& ſequitur Orfigenem, qui in verſione LXX, ap-
Potit etiam verſionem Theodotionis r. Paralip. X.
n nonnullis quidem Codicibus græcis Cainam non
legitur, ſed illi vel ſunt verſio græca downane
. Ve

D

Paren
4

508 Cavut V.

vel interpolata. Porro LXX. Cainam ex libris
genealogicis addere potuerunt, quia etiam Para-
phraſtas egerunt. 4

tes ochol. 7. Traditio communnis habet, parentes Bea-

tiſſimæ Virginis Mariæ dictos eſſe Joachim & An-

nam. S. Joachim hoc nomine laudatur a S. Epi-

phanio hær 78 & S. Damaſceno 1. 4. fid. Orth.
C. 15 a Martyrelogio Romano 13 Kal. April. &
a Menologio Græcorum die 9. Sept. iidem hi Pa-
tres & Martvyrologia laudant S Annam ſub vo-
nine matris Beatiilimæ Virginis Et Juſtinianus I.
Imperator a 550 templum in honorem S. Annæ,
& aliud ſæcul. 8vo. Juſtinianus I. Conſtantinopoli
erexit, uti ex optimis monumentis probat Bail-
letus. De S. Joachim & Anvba tanquam parenti-
bus B. V. etiam Jacobus Epiſcopus Edeſſenus S.
Damaſceno cævus honorifice loquitur: Et S. Leo
III. ſæculo gvo in Baſilica S Pauii hiſtoriam & §.

Joachim & Annæ depingi juſſit. Ait quidem S.

Auguſtinus l. 23. cont. Fauſtum c. 9. Guod de
Baberarton⸗ MWarix˖ Fauſtus poſuit, quod FPatrem
ahuerit e trihu Levi ſacerdotem quendam nomine

Joakin, quia canonicum non eſt, non me conrin-

git. Et S. Petrus Damiani ſerm. 3. de Nat Virg.

in eos invehit, qui ſtudio ſuperfliuæ curiolitatis

hæc nomina inquirunt. Sed notandum, quendam
Manichæum nomine Seleucum, ut refelleret ca-
put mum S. Matthæi, vulgaſſe apocrypham Scrip-
turam, de generatione Virginis ex tribu Levi,
non vero ex tribu Juda. Ideo negat S. Augu-

ſtinus patrem virginis fuiſſe quendam Joakimum

ex tribu Levi, non vero Joachim ex tribu Juda.
Ad eadem apocrypha ſcripta Seleuci, & Cnoſti⸗
corum de ſtirpe Mariæ reſpexit B. Petrus Da-
miani.

F. 298.

Chr⸗
m d
Aus,
l. 20.

NuS, pe
7. 257
Lue 24
liebat,
edehat,

th-

1. 41.
Aebin

ſ. 21. 5
dben c

geptel
lubuit
Dei⸗
Utionale

elat faen

Lel, d
e. 13
um co
Rrodu
Cus e
Mlemon
Aolcen
di di

. Wa

De Incarnatione verbi Divini. 509

man E §. 298.

ui Chriſtus verus homo factus eſt. Chriſtus Curiſtus
enim dicitur natus ex Virgine Luc. r. vV. 35. verus ko-
meuk pafſus, mortuus: accepiſſe corpus Matth. 20. mo faltus
nnt. v. 26. habuiſſe caput Matth. 27. V. 29. ma- .
ure nus, pedes Luc. 24. v. 39. latus, Joan. 20.
“ v. 25. pectas, c. 13. V. 23. Carnem, oſfſa;
n6 Lauc. 24. Vv. 39. ereſcebat, Luc. 2. V. 40. eſu-
um de iebat, Matth. A. v. 2. ſitiebat, Joan. 19. v. 28.
tium edebat, & bibebat, Luc. 14. v. I. dormiebat,
n Sn Matth. 8. v. 24. lachrymabatur. Luc. 19.
fantrg v. 41. Sudorem emittebat, Luc. 22. V. 44.
rdrbie Sanguinem in venis & arteriis gerebat. oan=
m nis 19. v. 34 & quia circumciſus fuit Luc. 2.
NSAH LV. 21. Virile corpus habebat. Quia igitur ea-
Retang dem criteria in noſtro corpore humano virili
mn deprehendimus, Chriſtus verum corpus virile
G6 habuit. .

G Durer

1 11i r
tont wodt
1

Deinde Chriſtus habuit veram animam
rationalem noſtræ ſimilem, inſtructa enim
erat facultate cognoſcitiva inferiore, ſcilicet;
ſenſu, dum videbat, Joan. I. v. 38. audiebat,
Luc. 13. v. I. 2. Phantaſia, dum cogitatio-
num communionem inter ſe habentium re-
producta una altera etiam reproducebatur,
cujus exemplum videmus Luc. 13. V. I. 4. 3.
Memoria ſeu facultate ideas reproductas reco-=
gnoſcendi pro iisdem, quas ante habuit, dum
Aalibi dicta in aliis occaſionibus repetiit. Item
anima Chriſti habuit facultatem cognoſciti-
vam ſuperiorem fſcilicet intellectum, Luc. 2.
v. 46. 47. ubi in Templo ſedens in medio
Doctorum ſatis oſtendebat, ſe Rcultate di-
. . In⸗=

6⁶

₰

510 Caxuat V.

ſtincte ſibi aliquid repræſentandi eſſe prædi-
tum: Item habebat rationem, ſeu facultatem
nexum veritatum perſpiciendi, uti patet ex
variis ejus diſputationibus Matth. 22. v. 19.
&c. Rurſus quoad voluntatem anima Chriſti
habuit facultatem appetitivam inferiorem:

ſicuti enim Chriſtus eſuriendo & ſitiendo ap-

petitum habuit ſenſitivum, ita, quia affectus
funt apperitus ſenſitivus vel averſatio ſenſi⸗
tiva vehementior, Chriſtus non fuit ſine af=
fectibus: ſic & miſericordiam Matth. 9. v. 36.
triſtitiam Joan. II. v. 33. lætitiam Luc. 10.
V. 21. deſiderium, Luc. 22. V. 15. amorem,

Joan. II. v. 5. indignationem joan. 1I1. V. 33.

ei S. Scriptura tribuit. Præterea dum Chri⸗
ſtus bonum & malum diſtincte cognovit, ap-
petitum & averſationem rationalem habuit,
quando ſalutem hominum voluit, Joan. 17.
V. 24. Igitur veram animam rationalem quoad
facultates naturales noſtraæ ſimilem Chriſtus
habuit, uti ex principiis Piychologicis appa-
ret. Denique anima rationalis corpori unita
fuit, uti ex omnibus adtionibus Chriſti con-
ſtat, in quibus motu in corpore facto, ſimilis
in anima contingebat, juxta illa, quæ in
Pſychologia Philoſophi explicant, Ergo ex
corpore & anima conſtat, & ita verus homo
fuit. Hinc merito ejus Genealogiam refert

S. Matthæus c. I. merito vocatur Eilius homi-

nir Matth. 17. v. 21. vocatur Filius David.
Matth. I. v. 1. vocatur Homo. I. Tim. 2. V. 5.
Et fruktus ventris Virginir. Luc. I. v. 32. vide
S. Irenæum cont. hœr. l. 3. c. 22. & Tertul-
liani librum de carne Chriſti in mea Analyſi
R. P. tom. 3. Schol.

Gol 8
Chriſtn
Firin
ſel jun

(ucen

mamm e
men i
ſnit.

ſaanta

nodd
Der e
meiſi
runn
Coniini
Uartite⸗
ſolllan.
& ſüm
Curdemn

Mün
mie

Finm
Hyin!
antin
lemn,
conyert
Mon dit
nllitn
te mort
Mine
ii, non
ſimilitn
diit 0
ile Cn
tres hit
it d

iir un

N
Uumuntr
Klrre

„
RcC
on
e verbi Di.,
511

eſe Uel
4. S
Simon
Ma.
gus
„ & ej
puli d
ocueru
nt, P
Ant=

U fucliutz
Ui t Chri
fimt c juxt non afſi ſoli
inker S ruc. a B V da
eten em Ci aſili mpfiſſe m
ſi⸗ 4 mam Ch . ilide P iſſe carnet
teniit matn n Unpe simon C ve ex B
i O. Ver 3
* ſmit. anit es ae Kne⸗
llatio ſ ſtant ale „ O d & t, à Us . SS
Wn tia enti ita Si Jeſt Jeſu „ Cu le; ſea.
fuit ie quo cor nus i Imo ins dici in Judei .
1 dd P0 ite n ic ſu .*
1, , d per am eo ris no- m doc in fi iſſim am f
, g, m. cana! Orpus 3 ſtri cebat Igura ejus f. P-
n Luc. r eaſſe alem, i de cœ non fuil Chri Jeſu or-=
Ami äoni im Eii h ita pe lo deſ. ine ur z1adus
lel, apti i, M em ſea Cca an Wire au⸗ piritual
4 ſoli iſtæ arci ecuti anti ire; afi ale
1AIN H Reiane i ſunt r phantaſiauſt- aqwan
goor ſu „ 90 2hique „Mani Her taſia tran .
N,, ca umpt on ta A ichæi ac ed ſtæ, 18-
en Mi Pnlinn am, led belliani eezie „quo-
Wð nilip Chriſt ed e Beati vera Gdierni Cer-
Jul aisen 2 N e. an Beanis Vi nic Ana-
dernel Fljilin hC . 6. C umpfi nenti ir gi idemn .
ly i m ſu minu H di co gine n &
inci⸗ ſta limilitt in Gn! R. dicit kokmentuteen
Niini n. ntiam ilitudi Anilitudin m ur faé nt l. atam
umn em 5 ſer nem din 8. tus i . Q .
Il uul 20 qu. ſed v bomi em C V. 3 in ſü U12
dt converi⸗ aſi eiſte ulgar inum arnis Miſi üwili⸗
Ohtikian⸗ nO lati⸗ Het rem pe t D —
Go lui ſimi iſferel ee de Chrin Peccati ens
Ko,En, ämili ereb illa us h Chri Sd carniZ —
C. itudi at com omo riſto arni Sed
1, N ni mor em Dein muni 5 refer carnis lun-
inc talit. carni nde C cete rtur imati
n Binc qnin atis in Mh önitae quia eius
etsnI.. fin non à Porin Mari ati, ani dicit homi ejus
n 4 . ſin Utanr abuit us eſt am pe quia n ur ſartus in
nin 1. Rit eicin Garnem & maſe on ex us in
Ninke i CE = becr ois & Rufun tradu⸗
lil dai hrinus grum Peccan il. pœna nerat
ſur Rt ad ers. Ronteru⸗ non E. II 1S1e beccr⸗
ſih D1 tr. tth ur, ſen ſa S. M. ntum
6. 4 C un em: 12 E ed ate
at. quam : & 2. V. que m in M thuet
IIen ſum Veru Bea Nuidd mn 48. Et) atrem laria: &
4 Natun 1 Sehe Vn hütrem nequet &
nhol fr r. parti am Vi tihi 2. ef.
corrisete⸗ Sl cula in e neen ut dicer⸗
gere fa An contang & Ek prom uiten, ae
allam conſ⸗ egat pro atrem „ac
Jud angui ſe h- miſe n vo
. merumn wpim abere ue ſæ -
opi 3, ſed mat Pe
Pini tan remam
onem p tum vu *
nnint .
m 9
Ore

An Chri-

512 Cuput V.

eum more communi ex matre genitum eſſe, &
docet matrem & fratres ſpirituales legem Dei

obſervantes carnalibus eſſe præferendos. Tan-

dem dicit, nihil ſibi & matri in patratione mira-

culorum efſſe, quia virtutem ea patrandi non a
matre per temporalem, ſed a Patre per æternam

enerationem accepit. Noluit vero Beatiſſimam
Färgimem matrem vocare, ne aliquibus errandi
occaſionem præberet, ſufficienter tamen ejus ma-
ternitatem declaravit, vocando ſe Filium hominis:
unde etiam S. Ioannes Beatiſſimam Virginem ex-
preſſe matrem Chriſti appellat.

H. 299.

Chriſtus ante ſuam in MWaria Incarnatio-⸗

Rus ante nem corpus hypoſtatice cum Divinitate uni=

Incarna-
tionem in
Waria

corpus

tum non gellit. Nam Luc. I. dicitur: Quoa
ex te naſcetur ſanblum, vocabitur Elius Dei.
Ratio eſt: ſi Chriſtus ante ſuam in Maria

aliud ka- Incarnationem geſſit corpus hypoſtatice ſe-

buerit.

Barcla-
jas, &c.

cum unitum, in Incarnatione illud aut de-
poſuit, aut retinuit. Si depoſuit, ubi man-
ſit? ſi retinnit, non unum, ſed duo corpora
Chriſto tribuenda ſunt.

Schol. 1. Barclajus in Theol. vere Curiſt. Poiretus

in &oτ α. Div. l. 3. & Peterſenius, in miſſter.
primogeniti omnium creatur. Chriſto corpus cœ-
leſte ante Incarnationem ex Maria, ante ſæcula,
vel ab æterno tribuunt, quod corpus eſt quid
medium inter creatum & increatum. I. Enim di-
citur Primogenitus omnium creaturarum: hoc
vero de Divinitate dicitur. II. Hebr. 13. 8. dici-
tur Jeſus Chriſtus heri & hodie. Sed hoc indicat,
Chriſtum in V. & N. T. eſſe fundamentum ſalutis
noſtræ, uti ex ſequentibus colligitur.

.

Schol.

II

Mol. 2.
ote ,
maln e
eangen
enimn
muanits

C
les nat
Hhchuyn
Uitur:
ono fl
It nohr

(Cledd

rgo

Wol

Nepern
Lommt
in,
oogo
tertn,
MAhn d
Miuxit
thchiam
60xS
n exi
Ina
Hikr
kun no
lt, i
fernent
nn
a

An

Dihm ele
s Eyen )
rents Ir

Uum honi
Pugnen:

TNcatnnt
Wraten
etun.l

Cklice
Poden/
t, Aiu
won

De Incurnatione verbi Divini. 513

Schol. 2. Humanitas Chriſti eſt vera creatura, ut-
pote per operationem Dei immediatam quoad ani-
mam ex nibilo produéta: & quia humanitas Chriſti
eandem ſpecie cum noſtra eſientiam habet, modus
enim productionis ejus ſpeciem non mutat, hu-
manitas Chriſti eſt nobis conſubſtantialis.

J. 300.
Chriſtus aſſumpſit imperfectiones huma- Chriſtus
nas naturales. Hinc dormiviſſe, eſuriifſe, imverfe-
lachrymaſſe, affectibus commotus fuiſſe le- Riones
gitur: (H. 293.) Ratio eſt: Chriſtus verus awanes
homo fuit: (l. c.) ita ut humanitas ejus fue- aſſanmpſit.
rit noſtræ omnino ſimilis & conſubſtantialis:
fed imperfectiones humanz naturales, ſunt
conſequens conſtitutionis eſſentiæ humanze:
Ergo illas aſſumpfit.

Schol. 1. Chriſtum doloribus obnoxium non fuiſſe Incorrup-
negarunt Valentiniani, & Eutychiani dicti In- ticolæ.
corrupticolæ ex Acephalorum grege, id eſt, eo-
rum, qui fuerunt ſine capite, ex quo a Petro
Moggo Epiſcopo Alexandrino receſſerunt eo præ-
texta, quod Concilio Chalcedonenſi anathema
Palam dicere diſſimularet. Hanc heæreſin multum
adjuvit Juſtinianus Imperator ab uxore ſua Eu-
tychianis favente deceptus, qui cum in Ortho-
doxos ſtrenue ſibi adverſantes excandeſceret, &
jam exilii poznam in eos decreturus eſlet, repen-
tina morte ſublatus fuit. Favere illis videtur
S. Hilarius 1. 10. de Trinit. ubi fuſe probat; Chri-
ſtum non habuiſſe doloris ſenſum. Quamvis, in-
quit, iRtus incideret, aut vulnus deſcenderet
aßferrent quidem hœc impetuun paffionis, non lamen
dolonem paſſionis inferrent. Et hoc explicat exem-
plis aquæ, ignis, & aeris, quæ fi verberentur,
berforentur, aut dividantur, minime ſentiunt.
A plu⸗
Schram Inſlit. Theol. Tom. I. K k

Capaxt V.

A pluribus ſæculis de mente S. Hilarii diſputatur Pnli

àa Catholicis. Erroris eum accuſarunt Claudianus ſla lbe
Mamertus I. 2. de ſtatu animæ c. 9 Baronius ad Pus o
annum 563. n. 4. Illum econtra vindicant Lan- Purmm
francus contra Berengarium, Magiſter ſententia- Chricto
rum in 3. ſent. S. Bonaventura in 3. d. 16. q. 5. mum e
S. Thomas 3. p. & omnes paſſim Theologi. Alii e
putant, S. Hilarium incidiſſe quidem in hunc er- gnin 4
rorem, ſed revocaſſe; uti Guillelmus Pariſienſis HK
teſte S. Bonaventura l. c. & Petavius 1. de Trin. 6hlim
c. 5. Nam S. Hilarius ſententiam Catholicam ex- Ni

preſſe docet in Pſ. 53. Murivit, inquit. ſitivit;, ni
dormivit, laſſatus fuit, mæſtus fuit, & flevit, 8& ind
paſſus, & mortuus eſt. In Pſ. 44. In eum omnia, x

nulli

quæ noſtræ neceſſitatis ſunt, irruerunt; Jed ab eo
naturæ ſug virtute ſuſcepta ſunt, dum mortem no- d
ſtram votens non mori, etiam timorem in ſe morti intn .
ingruentem non renuit. Et in Pſ. 68. Percuſſus öt
Dominus peccata noſtra ſuſcipiens, & pro nobis do. ir
lens. Et l. To. de Trinit. n. 47. ſcribit, pro nobis do- 1 .
let, n. 55. flevit & doluit, n. 67. Paſſus quidem en an
unigenitus Deus, quc homines vati poſſunt. Ex his Ni
colligimus S. Hilarium nunquam in errorem inci- Pedeſ
difſe, ſed ſecum conciliari poſſe, unde in loco “
primo citato ſolum vult, quod non doluerit Chri-
ſtus, ictuum tela non ſenſerit ex conditione & nane
neceſſitate naturæ per peccatum corruptæ, & nii !
dolores ab eo removet, quales nos experimur, Vu
qui funt a peccato, rationem perturbantes & H
ineluétabiles. Item Clemens Alexand. l. 6 ftro- kune
2 matum ait: Ipyſe autem. paſſionis erat Xρνν+ dr.
ut quem nullus ſubiret motus affeRionis, neque vo- te
luptas, nec dolon. Verum Tournely putat,
S. Clementem paulo liberius extra metas ſtriétioris
Theologiæ proceſſiſſe. Vide meam Analyſ. P. P.
tom. 2. (jpi
An Curi- Schol. 2. Salvo fidei dogmate modo expoſito lis eſt UeS
ſtus inter Scholas, an Chriſtus doloribus obnoxius D
neceſitate fuerit, ex ſola ſua voluntate, an ex neceſſitate
natura naturæ fſimul & libera voluntate. Putant non- E di

De Incarnatione verbi Divini. 515

tüchn nulli Chriſtum non ex neceſſitate naturæ, ſed ex dolorihis
n Chnin ſola libera voluntate doloribus & aliis infirmitati- oynoxius
9 Drwn bus obnoxium fuiſſe, quia neceſſitas ſubjacendi fuerit.
8 humanis infirmitatibus eſt ex peccato, quod in
Chriſto non fuit. Alii cenſent, Chriſtum non tan-

iber knte⸗

ztS tum ex ſua voluntate, ſed etiam ex neceſſitate na-
henes 4 turæ, quam aſſumpfſit, doloribus ſubditum fuiſſe,
nin bue quia carnem noſtræ per omnia ſimilem absque
ns H peccato, adeoque doloribus & aliis infirmitatibus
s! E! ſubditam aflumpfit. Et patet etiam ex ep. Hebr. 4.
htholian: v. 15. ubi dicitur tentatus per omnia. em pro-
nguit , bat ratio ex legibus unionis corporis & animæ
G ſeh! duéta, qua fit, ut ex certis animæ cogitationi-
Aun bil bus reſultet certa in corpore fluidi nervei & ſan-
„ℳ gvuinis commotio, & ex motu corporis certa in
morten: anima ſenſatio, adeoque dolores & cæterzæ in-
in ne firmitates naturalem carnis conditionem conſe-
Durelhu quuntur. In multis tamen infirmitates illæ, quas 3

gnotit nos patimur, ab illis Chriſti differunt. Et quidem
I. Necefſitate, quia illas Chriſtus ad libitum ex-
cutere potuit. Oblatus enim eſt, quia ipſe vo-
luit. Iſ. 53. v. Deinde 2a. differunt cauſa, quia
neceſſitas fubjacendi naturæ infirmitatibus non
fuit in Chriſto, ſicut in nobis,ex peccato, cu-
Teert jus pœnæ ſunt. 3. Differunt effectibus, quia hu-
el manæ infirmitates plerumque nobis dominantur,

oNN
r rationis uſum præveniunt, eam perturbant, &
e⸗ , ad impatientiam nos provocant: At in Chriſto or-
utas dinatæ erant, placidæ, & ad nutum ab eo rege-

16 bantur. Vide CI. P. Gervaſium de verb. incarn. &y
61 praf. oper. §. Hilar. a noſiris Maurin. praficam.

tvelr §. 301.
ebllit 4 . . .
at! Chriſtus non aſſumpſit imperfectiones hu- Chriſtus

„manas morales, adeoque nullum unquam non aſ-
obe in eo peccatum fait. Ita teſtatur S. Serptu.· m .
, ra. I. Joan. 3. V. 5. Ekccatum in eo non eſt. wibe,
rech, Et Chriſtus ipfe Joan. 8. v. 40. Quis eX Vobit monagly;s
n . KkA arguet

„

ner pet-
cabit.

WNWec pec-
care po-

516 Caput V.

arguet me de peccato. 2. Cor. 5. Vv. 21. Eum,
qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum
Jecit: id eſt, hoſtiam pro peccato. Et 1. Pet. 2.
Qui peccatum non ſecit. Ratio eſt: Imperfe-
ctio moralis infert repugnantiam adverſus

legem. Sed hanc Chriſtus non habuit, ut-

pote ab Adami ſemine corrupto non propa-
gatus (§. 291.) Ergo imperfectiones mora-
les & peccatum non habuit.

Schol. I. Calvinus I. 2. Inſt. c. 16. Chriſto peccatum
imputare non erubuit, & illa verba Chriſti in cruce.
Deus, Deus meus, ut quid me dereliquiſti, fuiſſe
verba animi impatientis & deſperantis ait. Sicuti
& illa verba Fater, ſi fieri poteſt, tranſeat aà me
calix iſle, impatientiam denotare videntur. Sed
prima verba ſunt hominis non deſperantis, ſed
acerbiſſimum ſuum dolorem indicantis, & dere-
lictionem illam, qua in parte inferiore & ſenſiti-
va omni ſenſibili ſolatio carebat, demonſtrantis.
Deinde Chriſtus non abſolute poſtulavit, ut calix
ab eo tranſiret, ſed inſtinétu naturali mortem re-
fugit, ut ſe verum hominem prabaret, Divinæ
tamen voluntati perfectiſſime conformis fuit.

Schol. 2. Quærunt hic Scholæ, an Chriſtus abſolute
peccare non potuerit, & unde ejus impecca-
bilitas provenerit. Reſpondemus, impeccantiam
Chriſti ex vi unionis hypoſtaticæ profluxiſle,

unde in eo peccatum abſolute eſſe non potuit.

Ita docent S. S. P. P. S. Dionyſius Alex. ep. ad
Paulum Samoſatenum: Memo eſt, qui peccare non
poſſit, niſi unus Chriſtus. S. Ambronius apol. 2. de
David, c. 9. S. Auguſtinus in Ench. c. 36. Ratio
eſt: Qui natura Deus eſt, & una cum Verbo Per-
ſona, vi unionis hypoſtaticæ peccati capax non
eſt: Sed Chriſtus natura ſua Deus eſt, & una cum
Verbo Perſona, ergo peccati capax non eſt. Por-

ro quomodo cum hac impeccabilitate ſteterit in
Chriſte

Chriſc
(i ili
dum i
mos

concili

tnerit
conjan
oblige
velle
t: ſ

poſito

geli
Uen me
on pot
n enn
tült w
Chrid
ſed e⸗
dute
ayit

lat in
erhibe
ln
hitn
münn

9 pelen
Kiincn
Mi, fui
t. Veni
ſent a ni
Wt. d
Gablis,
e & En

oNnN

t, u
immt
get e

De Incarnatione verbi Divini. 517

Chriſto libertas maxime cirea mandatum morien-
di illi impoſitum implendum, eſt quæſtio admo-
dum intricata, & vix a nobis extricabilis. Dici-
mus impeccabilitatem Chriſti cum ejus libertate
conciliari per hoc, quod licet Chriſtus non po-
tuerit velle non mori in ſenſu compoſito, id eſt,
conjungere negationem mortis cum præcepto
obligante; bene tamen in ſenſu diviſo, id eſt,
velle negationem mortis ut abſtractam a præcep-
to: ſic enim vere potuit velle mori etiam fup-
poſito præcepto, & tamen non potuit velle trans-
gredi hoc præceptum: non potuit velle negatio-
nem mortis ut abſtrahentem a tali præcepto, &
non potuit velle negationem mortis ut conjungen-
dam cum præcepto, adeoque liber fuit. Alii pu-
tant mandatum moriendi abſolutum & a libero
Chriſti conſenſu omnino independens non fuiſſe,
ſed conditionatum, ſi nempe Chriſtus illud accep-
tare vellet, quod reipſa volens & lubens accep-=
tavit.

G. 302.

Infirmitates humanas perſonales V. g. le- Curiſtus
pram, cœcitatem &c. Chriſtus non afſump- infirmita-
ſit. Nam infirmitates humanz perſonales tes huuna-
ſunt pœna peccati: (H. 269.) Sed Chriſtus uas Perſo-

nales non

ſine ullo peccato fuit: (H. 301.) Ergo nec aſſumpſit.
pœnzæ peccati in eo locus fuit.

Schol. An Chriſtus forma decorus fuerit, certo de- An forma
finiri nequit: nihil enim certi nobis de hoc con- decorus
ſtat in S. Scriptura, quæ dum ſpecioſum nobis fuerit.
exhibet, de animæ pulchritudine explicari poteſt,
dum vero deformem deſcribit, de ejus paſſione
loquitur. Similiter S. S. Patres diverſimode hic
ſentiunt. Vide diſſert. D. Calmet.

Kk 3 G. 203.

Anima
Chriſti
perfemiſi mana ſcientia donata fuit. Ita docet S. Scrip-

Rum
ſcientiam
habuit.

518 Caput V.
§. 303.
Anima Chriſti ab ipſo ſtatim conceptio-
nis inſtanti perfectiſſima rerum omnium hu-

tura Iſ. 1II. v. 2. Requieſcet ſuper ezum Spiritur

Domini, piritur ſapientiæ & intellebtus, Spiri.

tus ſcientiæ & piatatir. Id quod probavit etiam
eventus, dum ſummum ſuum intellectum
adhuc duodennis oſtendit ſedens in medio
Doctorum. & dum ſpinoſiſſimas quæſtiones
ſibi propoſitas ſapientiſſime ſolviſſe in Evan-
gelio legitur. 24do ita docent P. P. S. Juſtinus
gq. 58. Z. Baſilius ep. 141. S. Cyrillus I. 3.
cont, Neſt. ait: Credimus énim e ipſo ventre

drque utero Virgineo ipfſfum Emmanuel, cum

Deur eſſet, hominem prodiiſſe plenum procul du-
bio ſapientia & gratia, quæ illi naturaliter ine-
rüt. Ztio. Rationes affert S. Fulgentius tum
ex unione hypoſtatica, tum ex eo, quod
Chriſtus Patris, quem nil latere poteſt, ſa⸗

pientia exiſtat.

Schol. Gnoſtici & Valentiniani teſte S. Irenæo I. 1.
c. 17. Chriſtum ſub ferula præceptoris Alphabe-
tum didiciſſe aflerebant. Ariani & Neſtoriani,
qui Chriſtum purum hominem eſſe dicebant,
omnem illi in primo inſtanti conceptionis ſcien-
tiam denegabant. Inter Eutychiauos etiam emer-
ſit ſecta Themiſtiana, a Themiſtio diacono, &
Severiana a Severo: a doctrina vero ſecta Cor-
rupticolarum & Agnoitarum, ob ignorantiam,
cui Chriſtum obnoxium fuiſſe dicebant, dicta. Et
Grotius in c. 13. S. Marci docet, Chriſto nonniſi
poſt reſurrectionem omnem ſcientiam conceſſam
fuiſſe. Probare hoc volunt I. quia Luc. 2. dici=
tur Jeſus profecifie ſapientia & ætate, Sed e
intel⸗

iintelli
ſed ſ
in an
exer
went
105, .
Chriſe
n de
win!

logi⸗

i
funti

Duta d

ebene

l lane

c
e

ſone
ettin
garet,
Cine
ligt un
UMri,
ſlm,
Hne .

C

allkuc

Fnple
laturay
gor
No⸗

et e

Coror

De Incarnatione verbi Vivini. 519

intelligitur non de ſapientia increata & Divina,
ſed ſolum de experimentali, quando ſcilicet eas
Calei in anima humanas doloris & triſtitiæ affectiones
expertus eſt, quas licet antea noviſſet, non ta-

unrat men ſenſerat, vel profecit non quoad ſe, ſed quoad
et5 nos, quibus proficere videbatur. II. Leontius de
n Nm Chriſto ait: Et ipſe aliqua ignoravit, & Scriptu-
r, N ra de eo dicit: proficiebat ætate & ſapientia Ve-
litin rum Leontium hic metas exceſſiſſle notant Theo-
ntelete logi.
in e . G. 304.
nrtiun . . .
in r Anima Chriſti ab ipſo Conceptionis in- Curiſtus

lufin ſtanti beatifica & intuitiva Dei viſione do- bemtifca
6l; nata fuit, non tamen Deum proprie com- von
ſru prehendit. Quod anima Chriſti beatifica vi- Fruebalur.
ſione donata fuerit, ad fidem quidem non

n pertinet, eruitur tamen ex S. Scriptura, &
itni eſt communis Theologorum, ut qui hoc ne-
Hi garet, temeritatis notam non effugeret.
0, Quippe Joan. I. v. 18. dicitur: Veum nemo
ef, midit unquam, VUnigenitus Eiliut, qui eſt in ſinue
oech Patris, ipſe enarravit. Ubi de Chriſto non
ſolum, ut Deo, ſed ut homine ſermo eſt.
eh Hinc Euſebius 1. 10. Demonſt. Evang. c. 21.
Ar Sic Chriſtum loquentem inducit: Cum enim
Nefons adhuc intra cellam geſtantis me in utero laterem,
iet te tamen Deum meum videbam & S. Leo ep. 25.
ene Simplex & incommutabilis natura Deitatis. Sic

naturam aſſumptam beatificans, ut glorificata
in glorificante permaneat. .

Non tamen Deum proprie comprehendit, Won ta-
licet enim totum, quod Dei eſt, ac modo nen Deum
perfectiſſimo creatæ capacitati accommodato ,
cognoverit, non tamen modo infinito, quo er,

Kk 4 Deus

520 Caput V.

Deus cognoſci poteſt, eum cognovit, cum
infinitz cognitionis anima creata incapax
exiſtat. Deinde hæc propoſitio Auguſtini de
Roma damnata fuit in Concilio Baſileenſi
ſeſſ. 22. Anima Chriſti Deum videt tam clare
G intenſe, quaum Deus videt ſeipſum. Et S. Ful-
gentius ait: Poſumur plane dicere, animam
Chriſti habere plenam notitiam Meitatis, neſcio
tamen, utrum debeamus dicere, quod anima Chri=
Rii ſie ſuam Meitatem noverit, quemadmodum ſe-
ipſa Mivinitas novit.

Quomodo. Sthol. Maxima difficultas eſft, quomodo viſio bea-

tifica eum perpeſſione dolorum in Chriſto conci-
liari poſſit. Dici poteſt beatitudinem ſolius ani-
mæ, cum doloribus ſtare poſſe, quia voluptas ex
viſione Dei, dolor ex vulnerato corpore oritur.
Vel unio animæ cum Verbo ſummam volupta-
tem, unio vero animæ cum corpore ex læſione
ejus ob leges unionis fummum dolorem protulit.
Vel Chriſtus cohibuit in fuperiori animæ parte
gaudium ex viſione beatifica promanans, ne in
inferiorem partem difflueret, ut ita per dolores
opus noſtræ ſalutis perficeret, ſicuti cohibuit, ne
gloria animæ in corpus redundaret. Verbo: My-
Rterium eſt. Porro Chriſtus per ſcientiam beatifi-
cam cognovit, quæ beati in coœlo vident, & vi-
dere poſſunt. Per ſcientiam infuſam cognovit
omnia objecta naturalia & libera per proprias
earum ideas, fupernaturalia vero per ideas indi-
tas. Denique per ſcientiam experimentalem illa
omnia cognovit, quæ per varias operationes vel
mentis, vel ſenſuum externorum ſucceſſive intei=
lexit, aut in ſe expertus fuit.

F. 305.
In Chriſto fuit gratia unionis ſeu fubſtan-
tialis, per quam humanitas Chriſti ſubſtan-
tia⸗

Olit, ar
n mMan

Nglinn 4

Der
tun
lis u⸗
7, Nine
Mtie,
unn
foiin

9 hk
ſolius 4
flupes
e C

n N

e ex E
en n.
int

De Incarnatione verbi Divini. 521

tialiter ſancta fuit, uti ex ſequentibus magis
patebit. 2do. Gratia capitis, uti pariter in-
ferius apparebit. 3tiο. Gratia habitualis &
ſanctitas adventitia perficiens animam ad ope-
rationes ſupernaturales Joan. I. plenus gratio
& veritatis. Cujus ratio eſt, quia gratia ha-
bitualis eſt neceflaria ad operationes ſuper-
naturales modo connaturali eliciendas: Et
hæc gratia dicitur naturalis, ſi ſpectetur hu-
manitas in ſenſu compoſito unionis: nec ta-
men ſequitur, Chriſtum eſſe ſanctum tantum
per participationem, nam effectus hujus gra-
tiæ ſolum eſt, reddere ſubjectum gratum
Deo, & juvare ad operationes ſupernaturales
modo magis connaturali exercendas.

Ato. In Chriſto fuit gratia actualis non qui-
dem excitans, ſed operans & cooperans,
nam gratia excitans ſolum datur, ut ſopitos
ad bonum excitet, qua utique Chriſtus ad
bonum ſemper paratus non indiguit: Gratia
vero operans & cooperans eſt ipſa Dei no-
biſcum operantis actio, ſeu concurſus, qui
ad omnem actionem creatam eſt necefſarius.

5Sto. In Chriſto fuerunt gratiæ gratis da-
tæ, Fides, Sermo ſapientiæ, ſcientiæ, gra-
tia ſanitatum, operatio virrutum, prophetia,
diſcretio ſpirituum, genera linguarum, in-
terpretatio ſermonum I. Cor. 12. v. 7. Uti
videri poteſt in tota hiſtoria Evangelica.

6to. In Chriſto fuerunt omnes virtutes
morales infuſæ, quæ ordinantur ad bonum,
quod modificatur per Legem Divinam, non
vero per rationem hamanam, & cauſantur

k 5 per

322 Caput V.

per operationem Divinam; hæ enim virtu-. anlule

tes cum gratia habituali ſimul infunduntur,

& animam inclinant ad eorum actus facilius
eliciendos. Item fuerunt in eo omnes vir-
tutes acquiſitæ, quæ ordinantur ad bonum
modificatum ſecundum regulam humanæ ra-
tionis, & poſſunt cauſari per actus huma-
nos, quorum principium eſt Ratio, nam
Chriſtus has exercebat, ſicut alii bomines:
fuerunt tamen hæ virtutes in Chriſto ſeclu-
ſis imperfectionibus, quæ vel peccatum ſup-
ponunt; vel ſtatui beatitudinis repugnant:
Unde in Chriſto non fuit Fides, & Spes,
quæ viſioni beatificæ omnia clare videnti &
poſſidenti repugnant; nec continentia, quan-
tum ad reſiſtentiam pravis motibus, qui
in Chriſto non fuerunt.

Ttimo. Fuerunt in Chriſto dona Spiritus S.
teſte Iſaia c. 1I. v. 2. Requieſcet ſuper eum
Spiritus Domini: Spiritus ſapientiæ & Intelle-

Kus: Syiritus Conſilii & Fortitudinix: Gpiri-

tus ſcientiæ & Fietatis: & replebit eum Siri-
tns Limorie Vomini. Hic tamen timor mere
filialis & caſtus fuit, non vero ſervilis ex
metu gehennæ: Item Conſilium ſine aliqua
dubitatione ſanum & rectum de agendis judi-
cium fuit. J

H. 306.

At vero Chriſtus per hucusque demon-
ſtrata non ſolum humanam naturam, ſed
etiam juxta alibi dicta, quia Patri ſuo eſt
οονοιοος Divinam habet; (J. 142. 143. 144.)
adeoque duæ ſunt in Ch

.

riſto diſtinctæ, in-
con-

liet &
tn u⸗
diſtir
ſichum:
is in e
in Deun
ſeryi n
(a in
Voluntt
1. 40
It vod
bent, S
. l
lnodda
MetA
Grego
utura.
ilinh,
ſtomus
terum,
lanr u
Nat. c.
ſad ear
ſtat ex
ſtantino
lins ſul
Lelloner
Erit fie
nitis
Unnta

ivin

enimn imn
nluncr
Ctistein
Clulsft
r L
Humaen.
us i.
Ratio, 4
i honni
riko ſen
celun
lelori
N
Weil
letil,
hothns,

1 Giin
4 4
16N
Cii,: Ne
tund;
ltna
ſnist
end

e N
l,
l ſo
149. 19

fnte,,

De Incarnatione verbi Divini. S23

confuſæ, & impermixtæ naturæ Divina fſci-

licet & humana. Ita docet S. Scriptura,
tum quando duas in Chriſto naturas expreſ-
ſe diſtinguit: Joan. 1. v. 14. Verbum caro
Jabtum eſt: non utique converſione Divinita-
tis in carnem, ſed aſſumptione humanitatis
in Deum, & Philipp. 2. v. 6. Forma Dei &
ſervi non confuſa & permixta, ſed diſtin-
cta in Chriſto aſſeritur, tum quando duas
voluntates in Chriſto diſtinguit: Luc. 22.
v. 42. tum quando contraria Chriſto tribuit,
ut quod e cclo deſcenderit, & in terra ver-

ſetur, & tamen ſimul fit in cœlo. Joan. 3.

v. 15. 240. Ita docent P. P. quorum tefti-
monia in Concilio Chalcedonenſi act. 2. pro-
bata fuerunt. S. Hilarius l. 9. de Trin. S.
Gregorius Naz. or. de Nat. duplex erat in eo
natura. S. Ambroſius 1. 2. de fide. Servemus
diſtindtionem Divinitatir & carnis. S. Chryſo-
ſtomus hom. de Afcenſ. Sociavit utramque
naturam. S. Auguſtinus ep. ad Voluſ. Copu-
lang utramque naturam. S. Cyrillus de Incar-
nat. c. Non ignorantes diſſerentiam noturarum

Jed ear inconſfuſe inter ſe ſervanter, 3tio. Con-

ſtat ex definitionibus Conciliorum, Con-
ſtantinopolitani ſub Flaviano a. 448. Alte-
rius ſub Anatolio a. 450. & denique Chal-

cedonenſis. Ato. Unio naturarum non po-

terit fieri in Chriſto ex duabus naturis per-
mixtis aut permutatis, quia Divinitas utpote
immutabilis in aliam naturam, & humanitas
in Divinitatem converti nequit, a qua infi=
nite diſtat: Nec unio facta eſt ex duobus in
unum coaleſçentibus, quia hoc modo ſerer

Eutyche- Schol. Eutyches Archimandrita celeberrimi mona-
tis hoœreſis ſterii Conſtantinopolitani circa a. 443. unam in
S ſoſſte-
ma.

524 Caput V.

vel ex pluribus partibus quantitativis, vel
ex materia & forma, quorum neutrum Deo
enti ſimpliciſſimo convenit. Deinde Chriſtus
Deus (H. 242.) & homo eſt: (F. 298.) Er-
go eſſentiam Divinam & humanam habet.
Cumque Chriſtus ſicut ut Deus, ita & ut
homo agat, actio autem principium activum
& vim ſupponat, duplex in Chriſto princi-
pium activum ſeu vis, ſcilicet Divinum &
humanum eſſe debet, adeoque duplex natu-
Tra, Divina & humana, nam natura juxta
Philoſophos eſt eſſentia entis cum principio
ejus activo. .

Chriſto poſt incarnationem naturam ſtatuit, pu-
tans aliter contra Neſtorium defendi non poſſe,
efſe unum Chriſtum. Delatus proinde ad S. Fla-
vianum Epiſcopum Conſtantinopolitanum in coa-
Sa ab illo a. 448. Synodo damnatus fuit. Hac
de re conqueſtus apud S. Leonem I. Papam a S.
Flaviano de impietate Eutychetis rite inſtructum,
ab eo pariter damnatus fuit. Eutyches igitur ad
Imperatorem Theodoſium appellans obtinuit Sy-
nodum Epheſinam indici, in quo latrocinio con-
tranitentibus Papæ legatis ab Epiſcopis fibi fa-
ventibus Eutyches abſolutus fuit, damnato Theo-
doreto, Iba, & ipſo S. Flaviano, qui appellatio-
nem interponens pluribus vulneribus trucidatus
fuit. Tandem Theodoſio mortuo ſub Marciane
Imperatore a. 45I. in Concilio Chalcedonenſi 630⸗
Epiſcoporum Eutyches damnatus fuit. Syſtema
hæreſis Eutychianæ hoc eſt. I. Ante factam unio-

2

nem Chriſtus habuit naturam vere Divinam ex

ſubſtantia Patris ab æterno. 2. Deinde in tem-
pore in utero matris formata eſt humana natura

a Divina quidem diſtincta, noſtræ tamen non con-

ſub⸗

.
fubkanti

natura i
dici pol
fcata.
tum, it
mortali
Proban
Gicitur:

in cam

ſerpent,
ſalis Ee
DPenizin
Teinm
it in
Daun.
unt res
tes, Nen
Verban
Conyver
Pus me
non di
I, dee
ernon
Chiani
tone n
6,21.
Illog
luſe

Uturam

Corins
lo non
rum P
Candam
umionen
confuti
nur
4 odu⸗
knii
U e

itiirt,t
neutun
inde Cnrt
anan NE

8, in e

gumin
hriſo i
Dinnu!
uplern
Atura ſr
n Pi

Timi e
n unr
n Nuni,
ndi
Bte 1d
ümmm ut
atns fi.

M
.

Ptmeidi⸗
ſocns
Gammune 4

i e

De Incarnatione verbi Divini. 525

fubſtantialis. 3. Accedente porro unione humana

natura ita abſorpta eſt, ut una natura fieret, quæ
dici poſſet aut Divinitas incarnata, aut caro dei-
ficata. 4. Ex quo ſecuta eſt confuſio proprieta-
tum, ita ut/ipſa Divinitas facta ſit paſſibilis &
mortalis; caro vero omniſcia, omnipotens &c.
Probant hoc I. ex S. Scriptura, ubi Joan. 1. V. 14.
dicitur: Verbum caro fatum eſt: Ergo Verbum
in carnem verſum fuit, ſicuti virga Moyſis in
ſerpentem Exod. 4. v. 2. Uxor Lot in ſtatuam
ſalis Gen. 19. Aqua in vinum in Cana Galilææ;
Panis in corpus Chriſti in S. S. Euchariſtia. Aſt

Verbum caro factum eſt, non converſione Divi-

nitatis in carnem, ſed affumptione humanitatis in

Deum. Certe virga Moyſis, uxor Lot, & aqua
funt res mutationi obnoxiæ, adeoque in ſerpen-

tes, ſtatuam ſalis, & vinum converti potuerunt:
Verbum autem Divinum non eſt quid mutabile.
Converſionem panis probant verba: Hoc eſt cor-
pus meum, quia panis eſt res mutabilis, unde
non dicit Chriſtus: Corpus meum factum eſt pa-
nis, nec Evangeliſta: Caro eſt Verbum: ſed
Verbum caro faéctum eſt. II. Putant ſibi Euty-
chiani favere Patres, qui loquentes de Incarna-
tione utuntur voce mixtionis, uti S. Irenæus I. 2.
c. 21. Tertullianus in apologet. c. 21. &c. Imo
Julius Papa in ep. ad Dionyſium Corinthium ait:
Weceßſe eſt, eos, cum duas naturas dicunt, unam
naturam adorare, alteram non adorare. Et S. Gre-

gorius Thaumaturgus in expoſ. fid. ait: In Chri-

Rio non ſunt duæ Perſonæ, neguez duæ naturæ. Ve-
rum Patres utuntur nomine mixtionis ad fignifi-
candam hypoſtaticam utriusque naturæ in Chriſto
unionem, non ad ſignificandam utriusque naturæ
confuſionem. S. Julio epiſtola illa ab Lutychianis
fuit fuppoſita, & nomen naturæ pro Perſona

uſurpari poteſt. Denique illa expoſitio fidei non

eſt opus S. Gregorii Thaumaturgi, ſed alicujus
hæretici, uti notat Leontius adverſus Apollina-
riſtas Patrum depravatores.

526 Caput V.

H. 307.
Una tan- Licet autem duæ ſint in Chriſto naturæ,
tum eſt in una tamen tantum eſt in eo Perſona. Hoc
Curiſo teſtatur S. Scriptura, quæ Joan. I. v. 3. di-
berſona, cit de verbo, quod erat à principio apud
Deum: Et v. 14. Verbum caro ſactum eft:

Ergo Perſona Chriſti eſt enadem & una Per-

ſona cum Perſona verbi, quod erat a prin-
cipio. Item una & eadem Chriſti Perſona in
S. Scriptura ſimul homo & Deus dicitur:

ſic ad Philipp. 2. v. 6. unus & idem Chri-

ſtus dicitur eſſe in ſorma Dei, & in jorma ſer-
Vi: unus & idem Filius Dei faktus e muliere.
Ergo non duæz, ſed una eſt in Chriſto Per-
ſona. Hoc argumentum es cit. ep. ad Philip.
petitum rejiciunt P. Harduinus in ſuir Com-
ment. & P. Berruyerius p. 2. tom. 8. 97. I. ex

transferri non poſſe arbitrantur; quos docte
refutatos vide apud Cl. P. Gervaſium de Verb.
Dei Incarn. 2do. Hanc veritatem profitentur
antiqua fidei ſymbola & Concilia. In Sym-
bolo Apoſtolorum profitemur jeſum Chriſtum
Filium Dei natum ex Maria Virgine: Et Con-
cilium Epheſinum, Chalcedonenſe & Syno-
dus V. definiunt unum eſſe Chriſtum eundem
ſimul Deum & hominem. 3tio. Patres unam
tantum in Chriſto Perſonam agnoſcunt. S.
Ignatius ep. ad Eph. S. Irenæus I. 3. c. 16.
S. Athanaſius I. de Incarn. S. Ambroſius de
Incarn. c. 5. Won enim alter e Putre, alter
e V'irgine, ſed idem aliter e Patre, aliter ex

Virginz. S. Auguſtinus l. de corrept. & grat.

C. II.

la Er

t, II.

Ultura
ei nai
gvod p
Mon n
conl
Uutotän
os metn
ctonnd ,
lua
one

Mn ſubl

Non ekt .

on ed.

honmhri
human

eo, quia exinanitionem illam ad Verbum

Nanitas
Aus ſun
obis n
Dotuit,
non hun
fniti va
Dit nof
lrio.

1.
1 ſace
NIS
dn

De Incarnatione verbi Divini. 527

c. 11. Ipſe & Verbum, quod ſinz initio eſt,
una Perſona eſt. Ato. Ratio eſt: Humana Chriſti
fſouun natura ideo producta eſt, ut cum Divina Filii
Alon e Dei natura totum Sα/u οιιτον conſtitueret,
LE quod pro nobis Deo ſatisfaceret, adeoque
rdns non quidem in eſſendo, ſed in ſubſiſtendo
i incompleta fuit, alioquin totum cum altera
Cuk natura non conſtituere potuiſſet, quia ex dua-
entimn bus naturis in ſubſiſtendo completis nonniſi
Dem totum per accidens conſurgit: conſequenter
us dek humana Chriſti natura utpote in ſubſiſtendo
gem G incompleta, non eſt ſuppoſitum & caret pro-
ſmm Pria fubſiſtentia: ſed quod non eſt ſuppoſitum,
r nu non eſt Perſona: Ergo humana Chriſti natura
rdohe non eſt Perſona, & perſonalitas Chriſto, ut
ad, homini non competit. Porro quia quoad
l ſilr humanitatem Chriſtus non eſt perſona, quoad
u Divinitatem vero eſt Filius Dei, & ſecunda
6 S. S. Trinitatis perſona (H. 141.) lubſiſtentia

1 4 ſua & perſonalitate gaudens, hinc Chriſtus
* eſt & Deus, & homo in una perſona, & hu-
im manitas in perſona verbi ſubliſtit. Deinde ſi
duæ ſunt in Chriſto perſonæ, quzænam pro
nobis paſſa eſt? non Divina, quæ pati non
ncnd⸗ potuit, adeoque nec pro nobis ſatisfacere:
„ non humana, quæ utpote finita pretium in-
finiti valoris pro nobis ſolvere nequivit. Unde ,B
ns u Fvit noſtra redemptio, & tota Chriſtiana re-
cun ligio.
16 3 Schol. I. Neſtorius ex monacho Eccleſiæ Antioche- Weſtorè
Pofs t næ ſacerdos, ac deinde Conſtantinopolitanus Epi- Mreſis &
e, A ſcopus circa annum 427 duas in Chriſto perionas ejus ſy-
gitr, ſtatuebat. Rumore ſuæ hæreſis ad Cœleſtinum ſema.
EN Papam delato is per litteras Neſtorium ad reübe
. 1cerr

528 Laput V.

ſcendum hortatus eſt, intentans illi poſt decem
dies communionis Eccleſiaſticæ privationem. His
ſpretis Neſtorius etiam S. Cyrillum Alexandri-
num adverſus ſe pugnantem velut heæreticum
Apollinariſtam traduxit. Interim Neſtorii impie-
tate commoti plures probi ab ejus communione
ſeſe ſegregarunt, a quibus ille ad Concilium
generale provocçans adverſarios ſuos vinétos præ-
fecto urbis flagris coedendos tradidit. Denique
annuente Cœleſtino P. celebrata eſt Synodus
univerſalis Epheſina a. 43 1. ubi Neſtorius vocatus
nec comparens Eceleſiaſticis infulis privatus, exul
& profugus inter blasphemas voces, animam
efflavit. Syſtema hærefis Neſtorianæ hoc eſt:
X. Beatiſſima Virgo non Storozos Deipara, ſed
Chriſtipara eſt. Unde 2. Chriſtus non verus &
conſubfſtantialiter Deus, ſed tantum per gratiam,
adoptionem, aſſiſtentiam, aut inhabitantem tan-

quam ian templo Divinitatem eſt; & 3. Moralis

eſt, non phyſica & hypoſtatica in Chriſto unio
Divinitatis cum humanitate: & 4. Non una in
Chriſto eſt perſona, ſed duæ, non unus, ſed duo
Chriſti, adeoque Verbum humanitatem ſibi unien-
do perfectum natura & perſona hominem afſump-
ſit, qui primum in utero Beatiſſimæz Virginis
formatus, & deinde ad unionem cum Verbo aſ-
ſumptus fuit. Putat ſuffragari ſibi I. S. Scriptu⸗
ram, quæ humanitatem Chriſti exhibet ut tem-
plum Joan. 2. v. O9. Tabernaculum Hebr. 9. v. II.
indumentum. Philipp. 2. v. 7. quæ non habent
cum inhabitante & induto unionem hypoſtati-
cam. Verum humanitas Chriſti his rebus compa-=
ratur, quia per mortem diſſolvenda erat, & quia
ſub ea Divina Majeſtas latebat, non vero ut de-
negetur inter Divinam & humanam naturam
unio hypoſtatica. II. Citat pro ſe P. P. quorum
nonnulli vocant Chriſtum kominem Deiferum, uti
S. Baſilius ſerm. de Spir. S. Alii hominem Deifca-
tum & Dominicum, uti S. Athanaſius in expoſ-.

fid. Alii dicunt, hominem fuiſſe a Verbo affum-
ptum

2

Ptünm
puranit
um, ut
am nu
Chriſns
unionen
Thre a
tas etti
ſehanztnt
Cüm. II
Clihon,
nli Sa
unle
1 N⸗
Denm &
Iuitur d
ſellieer
Keren d
ge inee
Trinita

at.

enn N
kan,e
3 eyle
tiam, I
gendun
veto eſt
nobili
pote

de in
hrn
s heef
rpiet
8 ug
nins
gn

Il

Mahi

De Incarnatione verbi Divini. 529

e ⸗ ptum vti S. Augufſtinus l. I. de Civ. 6. 2. Alii
Gtlnen 1 humanitatem Chriſti vocant Qivinitatis inſtrumen-
Un Yent tn, uti S. Damafcenus I. 3 de fide. Alii huma-
nam naturam vocant templum Divinitatis. Aſt
Chriſtus dicitur homo Deifer & Deificatus ob
unionem hypoſtaticam, homo, id eſt, humana na-
tura affumpta eſt in unitatem Perſonæ. Humani-
Evincer. tas eſt inſtrumentum Divinitatis conjunctum „ non

icit. N Teparatum, & Templum per unionem hypoſtati-
et cam. III Specialiter opponunt S Chryfoſtomum,
loiisi qui hom. 3. in c. r. Hebr. ait: Hic & Judaos GE
Niim . Pauli Samoſateni aſſzeclas, & Arianos, WMarcel- .
Ces, An umque & Sabellium ferit & Marrcionem. (Quomo-
ne eA do? Jadaos quidem, oſtendens duas Perſonas, &g
Deipara, Deum & hominem. Sed hic S. Chryſoſtomus lo-
on vean quitur de duabus berſonis S. S. Trinitatis, Patre
ber gratin ſcilicet & Filio, nam exponit illa verba. Prop-
Nunten t terea unxit te Deus, Deus tuus, quæ hom. 5.
Me de incompreh. LDei nat. de Patre & Lilio in S. S.
n Chrito⸗ Trinitate exponit. Certe hæc verba aliquando

rpro ſe protuliſſent Neſtoriani, ſi ſibi faviſſent.
Va. diflert. P. Daniel S. J 1 3. p. 569. IV. di-
cünt: Natura humana in Chriſto habet exiſten-
tiam, ergo etiam ſubſiſtentiam propriam. Verum
ab exiſtentia non valet concluſio ad ſubſiſten-

m Verbe tiam, nam exiſtentia eſt ſtatus entis, quo ad
l. N agendum & patiendum aptum eſt: fubſiſtentia
ibet u⸗ vero eſt modus exiſtendi incommuni abiliter, qui
Pennt, a nobiliori Perſona ſeu ſubfiſtentia Divina ſupple-
e e ri poteſt.
den Hlr

Sehol. 2 Alpertinus Calviniſta, & David de Rodo- Concilium,
ne in i. de ſuppoſito, Neſtorium ab omni errore Epheſi-
abſolvunt, & Concilium Epheſinum multis pro- num juſte
mn bris laceſſunt. Verum cum notiſſima eſſet Neſto- Jamnavit
ti impietas: cum diligenti examine ſeripta Neſto- Weſto.
rii diſenſſa fuerint: ecum Neſtorius ad Concilium rium.
voecatus venire contumaciter noluerit, & aliis
e. estiam Synodis particularibus contra ſe congrega-
s tis

Sthram Infiit. Theol. Tbm. I. LI

530⁰ Caput V.

tis non obediverit, juſte ab Epheſina Synodo de-

poſitus & damnatus fuit. Vid. Acta Conc. Epheſ.

in collect. Conc. Admiſit quidem Neſtorius unam
in Chriſto Perſonam, ſed unitate morali, affe-
ctus, voluntatis & concordiæ, non vero unitate
perſonali. .

S. Cyril- Shol. 3. Nullus Neſtorium magis exagitavit, quam

lus Alex.
ab omni
labe hœre-
ſis immu-
Nis gſt.

S. Cyrillus Epiſcopus Alexandrinus, qui anno
419. coacta Synodo Alexandriæ duodecim capi-
tula ſeun Anathematismos contrarios blasphemiis
Neſtorianis edidit, quibus tamen Neſtorius duo-
decim alios oppoſuit, ubi erroris Apollinaris &
Arii S. Cyrillum inſimulavit. At S. Cyrillus edi-
tis vindiciis omnem a ſe erroris fuſpicionem amo-
vit, ita ut etiam Joannes Antiochenus cum cæ-
teris orientalibus tandem Epheſinæ Synodo acceſ-
ſerint, & Theodoretus inita cum S. Cyrillo con-
cordia Neſtorium damnaverit. Verum non de-

fuerunt, qui conati ſunt non ita pridem ſtylum

in S. Cyrillum acuere, contendentes, Synodum

Epheſinam immerito ejus ſcripta approbaſſe. Hanc

ſententiam gravi cenſura notavit Harlæus Archie-
piſcopus Pariſienſis, an. 1693. Certe duodecim
S. Cyrilli capitula, approbavit Synodus Alexan-
drina a. 430. Concilium Epheſinum Act. I. Con-
cilium Chalcedonenſe Act. 5. Synodus V. gene-
ralis c. I3. Et Cœleſtinus Papa ejus doctrinam
laudat. Facundus quidem narrat Il. 2. c. 4. Gen-
nadium Conſtantinopolitanum virum ſanctum
damnaſſe capitula S. Cyrilli, ſed hoc vel falſum
eſt, vel factum fuit, quia Gennadius falſis rumo-
ribus de S. Cyrillo ſparfis deceptus fuit, quod

idem Iſidoro Pelufiotæ contigit. Ex prudenti ve-

ro œconomia S. Cyrillus, de ſuis capitulis filuit,
nunquam tamen ea revocavit. Dicit quidem
S. Cyrillus ſubinde unam efſſe in Chriſto naturam
ſed intelligit verbi Divini eſſentiam. & duas poſt
unionem naturas ſola quidem ratione diviſas,
non vero ſola ratione diſtinctas admittit.
Schol.

. 4.

Geprim

novern
dammnare

ita duc
Lleo
3 The
Nugee
Gom 0
1ult,
Cnituo
Delns,
crrors
ltöhee
tli dan
Muie iu
ſ o.
da
Cape
ttin
olo
Aepte
nt cni
Tün Occ
lic din
nodum
Dontifie
Venetig

4.557.

(tatione

hotviſle
tindem
llto igi
n
INta P.
Krentes
ualtes,
unls
eie!

De Incarnatione verbi Divini. 531

hroht Schol. 4. Origeniſtæ, ut Synodum Chalcedonenſem Tyia ca-
une eprimerent, an. 543. Juſtinianum Imperatorem pitula me-
Ntnint moverunt, ut ſuo edicto famoſa tria Capitula rito dam-
n damnaret, quæ ſünt, 1. ſeripta Theodoreti con- nata ſunt.
n ſenet tra duodecim Anathematismos S Cyrilli. 2. Tbæ

Epiſcopi Edefſeni epiſtola ad Marim Perſam.
3. Theodori Mopfueſteni ſcripta, quæ Judaicæ

tante nugæ & malediéta appellantur. Juſtiniani edi-
1, Il cGtum Orientales receperunt, occidentales rejece-
lvocetn: runt, putantes per damnationem horum trium
lunte Capitulorum tolli auctoritatem Synodi Chalcedo-
Netcind nenſis, quæ Theodoretum & Ibam abſolvit, &
Lpolimd. erroris non coarguit. Vigilius Papa, ut utrisque
CImA ſatisfaceret, judieatum edidit, in quo tria Capi-
gconenn. tula damnavit ſalva Synodo Chalcedonenſi. Sed
enns eumn huic judicato alii maxime Facundus Hermianenſis
Nloion ſe oppoſuit. Interim Juſtinianus Imperator con-
Aſhun tra nitente Vigilio Papa inſtigante Theodoro
fenn u: Cappadoce a. 546. Synodo indicta, novo edicto
tent tria capitula damnavit. Videns vero nihil firmari

poſſe ſine auéctoritate Romani Pontificis, tandem
annuente Vigilio Synodum V. generalem obti-
nuit, cui tamen ob parvum numerum Epiſcopo-
rum occidentalium Vigilius non interfuit. In
hac tria capitula damnata fuerunt, & eandem Sy-
nodum Vigilius a 554. aliique deinde Romani
Pontifices confirmarunt Hoc vero non obſtante
Venetiarum & Iſtriæ Epiſcopi celebrata Synodo
a. 557. facto ſchismate, tria capitula citra labefa-
ctationem Concilii Chalcedonenſis damnari non
potuiſſe dixerunt: licet poſtea re m ture diſcuſſa
tandem damnationem illam etiam receperint. Me-
rito igitur tria hæc capitula tanquam Neſtoriana
a V. Synodo generali damnata fuerunt: unde
juxta P. Graveſon in hiſt. Eccleſ contrarium aſ-
ſerentes hodie ſunt temerarii, ſuperbi & inobe-
dientes. Et P. Berti obſervat, hanc de tribus
Capitulis quæſtionem, non eſſe quidem de Ca-
tholico dogmate, quatenus abſolute non traétat
de fide Incarnationis; eſſe tamen de facto dog-
. LI 2 mati⸗

5

.

32 Caput V.

matico circa libres hæreſi ſcatentes, & perſonas wobitn
heæreticas, in quo etiam Eccleſiæ judicium juxta am int
multos eſt inconcuſſum (S. 28. cum Schol.). Cer- corie
tum quippe eſt. Synodum V. poſt accuratam
trium Capitulorum diſcuſſionem illa can. r2. 13. & 2u0
14. damnaſſe, quod Vigilius P. a 553. Pelagius more
II. ep. ad Eliam & S. Gregorius M. Il. 2. ep. 36. ars an,
confirmavit. Certe Theodorus Mopfſueſtenus a iimn Ii
S. Cyrillo ep. ad Lambon. vocatur pater Neſtori, di
& nomen ejus ex diptychis Mopſueſtenis expun- 1s
ctum fuit. Theodoretus impugnavit anathema-
tismos S Cyrilli, & Neſtorium inique damnatum n
eſſe afſeruit in epiſtol. ad Andream. Ibas Patres AW
Epheſinos a S. Cyrillo veneno obeæcante decep- Drn ſl
tos eſſe dixit, & ejus epiſtola ſcatet hæzefi Ne- Mun le

ſtoriana: Ergo tria capitula juſte damnata fue- Ießte un

runt. Theodoretus quidem in Concilio Chalce- (blilſtere
donenſi abſolutus, ſuæque ſedi reſtitutus fuit: & nali
Ibas lecta ejus epiſtola ad Marim in hoc Concilio 65
orthodoxus declaratus & ſuæ ſedi reſtitutus eſt, d
Verum in Synodo V. nihil contra Theodoreti Mirini
perſonam actum fuit, ſed tantum contra ejus ili
ſcripta, quæ ipſe jam antea implicite damnavit, unn I
dicens anathema Neſtorio in Concilio Chalcedo- itts
nenſi. Ilbas vero abſolutus fuit, quia probari non e
porerat, epiſtolam ad Marim ipfius eſſe, unde ne A
pariter in Synodo V. nil contra ejus perſonam is con

actam fuit, & Ibas ipfe illam epiſtolam in Con- Eor petld

cilio Chalcedonenfi implicite damnavit. Vide Cl. Tholhdie
P. Berti de diſc. Th. ltatis,

oannes Schol 5. Joannes Antiochenus Epiſcopus multa ege- Auſtituen

Antioche-
nzs Neſto-
rii errori
non ad-

ſit.

rat in gratiam Neſtorii, & in ſuo Epheſino Con- lu En
ciliabulo S. Cyrillum Alex. & Mnemonem Antio- Ch
chenum excommunicavit. Unde Neſtorianæ hæ- npoft
reſis ſuſpicionem incurrit apud Patres Epheſinos. Noprie
Verum Joannem cum ſuis orientalibus tantum Ktech
perſonæ non vero erroribus Neſtorii adhæſiſſe ineo
patet, tum quia ante Concilium eum hortabatur, utn
ut vocem & ſenſum Deiparæ admittat. Item in Imixt

ſuo Conciliabulo ne verbum quidem extat de ap-
pro- nnCh

De Incarnatione verbi Divini. 533

A probata Neſtorii doctrina. Et Denique poſt ini-

nlcinſ⸗ tam inter Eccleſias pacem in ep. ad Sixtum Ne-
el, ſtorii doctrinam cum auétore ſuo publice damna-
D vit. Quia tamen Joannes Neſtorii perſonæ plus
un gquo favit, erroris ejusdem ſuſpeétus fuit, &
5 n errore facti deceptus cum fſuis S. Cyrillum, pu-
1 za tans eum errorem Apollinaris docere, & Conci-
ohlrtiei lium Epheſinum, putans non eſſe legitimum, op-
eln pugnavit. .
it mmtk⸗ F. 308.
Nre⸗ Quia igitur humanitas Chriſti caret pro- In Chriſto
. Nei pria ſubſiſtentia, & cum ſubſiſtentia Verbi datur unio
o unam Perſonam conſtituit; (F. 307.) ideo perlona-
4 Met 7 lis.

um? Yecte humanitas Chriſti in Perſona Verbi
ie ubſiſtere dicitur, & in Chriſto datur unio
u perſonalis. Quippe unio eſt ſtatus plurium,
quæ ad unum conſtituendum concurrunt:
ſed Divinitatis & humanitatis, quæ ſunt
plura, talis ſtatus eſt, ut ad conſtituendum
unum Theandropum concurrant: Ergo Di-
cio vinitatis & humanitatis in Chriſto eſt unio,
que quia ad unitatem perſonæ ex duabus
d naturis conſtantis, producendam tendit, vo-

i catur perſonalis ſeu hypoſtatica. Unde unio
e hypoſtatica eſt ſtatus Divinitatis & huma-

nitatis, quo ad unam hominis perſonam
conſtituendam concurrunt.

eit⸗ SIchkol. Chriſtus non eſt compoſitus ea ratione & Chriſtus
compoſitione, quæ fit ex partibus incompletis an ſit com-
inine proprie dictis, quia quælibet natura in Chriſte voſttus.
Mthg perfecta eſt & in eſſendo completa, non vero
ls dn pars incompleta, quæ cum altera faciat totum,

cum utraque natura poſt unionem inconfuſa &
n koni, impermixta permaneat: unde nonniſi abuſive a
t. nonnullis veteribus partes appellantur. Poteſt
euit tamen Chriſtus dici compoſitus ea compoſitione,
1 L 3 quæ

Caput V.

quæ efr diſtinétorum unio: Quo modo Veteres
Chriſtum compoſitum dicebant, ut oſtenderent,
duas inconfuſas in Chriſto naturas eſſe. Licet
porro in ſano ſenſu dici poſſit, Chriſtum eſſe duas
naturas, quia tamen juxta Wicleffum hoc idem
ſignificabat, ac unamquamque naturam eſſe to-
tum Chriſtum, merito hæc propoſitio a Concilio
Conſtantienſi damnata fuit. Item Chriſtus poteſt
dici eſſe ex duabus naturis: At propter fraudes
Eutychianorum docentium, Chriſtum ante unio-
nem, non vero poſt eam ex duabus naturis eſſe,
hæc propoſitio aliquando ſuſpecéta fuit. Item
Chriſtus poteſt dici efſe ex tribus ſubſtantiis, ſci-
licet, Divinitate, corpore & anima: hunc tamen
loquendi modum, tanquam minus caute dictum
a Synodo Toletana XI. a. 675. improbavit Bene-
nedictus II. P. quod cum intellexifſent Hiſpani,
mentem ſuam in alia Synodo Toletana XV. a. 688.
explicarunt, contendentes utrumque dici poſſe;
melins tamen dici tres ſubſtantias ad eludendas
Arianorum & Apollinariſtarum fraudes. Unionis
Perſonalis extrema ſunt Perſona Divina aſſumens,
& natura aſſumpta.

F. 309.

Unio hy- Unio perſonalis in Chriſto eſt r. realis,
poſtatiac nam Chriſtus verus Deus & verus homo in
tealis, una perſona eſt, (F. 307.) adeoque unio na-
turarum perſonalis prædicatur de Chriſto ſe-
cundum rei veritatem: Ergo eſt realis.

Habet ini. 2. Habet initium, Humanitas enim Chri-
tium. ſti in tempore a Deo producta fuit, (H. 289.)
nec fuit ab æterno; & hinc ſtatus ejus, quo
cum Divinitate ad conſtituendum totum
Theanthropon concurrit, non eſt ab terno,

ſed cepit in tempore. Hinc
P n te po 3. Non

3.
Jvod no
Eecreto

4 1
(lia Ln.
tjit ſinf.
Citfnun:

IUit, utral

Coneutric

delrl Manr

UIümun
corpd 0

u tedn
tet, T
fi non
nnd

gitn
Eenper
tun pern
Uun Apn
up, nn
Atem i
olpos,
ſel gui
tmn oh
ls par⸗
ttes.
1 J.
6)
ohnel
Ur Cr 4
„ Iſt
n lhin

0lo Veke

Okenterr,

umn dein
Im M

am ele

0¹ CON
liſtns po
e inn
n MNten⸗
Nutiss
unttne
aute

De Incarnatione verbi Divini. 535

3. Non eſt abſolute neceſſaria, eoipſo Won ℳ
quod non ſit ab æterno. (§ 45.) licet poſito ablolute
decreto hypothetice neceſſaria fuerit. neera-
4. Eſt indiſſolubilis & ſemper durabit, Eſt indiß⸗
quia Luc. I. v. 33. dicitur: Kegni ejus non ſolubilis.
erit ſinig: & Joan. 12. v. 34. Chriſtur manet in
æternum: & Concilium Chalcedonenſe defi-
nit, utramque naturam in eandem perſonam
concurriſſe indiviſibiliter & inſeparabiliter.

Schol. Marcellus Ancyranus docuit, Chriſtum poſt
ultimum judicii diem depoſito ſervatoris officio,
corpus & animam depofiturum, quibus in nihi-
lum redaétis regnum hucusque occupatum dimit-
tet, & Patri ſuo reſignabit. Sed ſic regnum Chri-
ſti non foret æternum, quod pugnat expreſſe cum
citato textu S. Lucæ.

O. 310.
Igitur in triduo mortis Chriſti Verbum In iriduo
ſemper cum anima & corpore ſeparatis uni- mortis
tum permanſit. Docet hoc dogma Symbo- QGuriſti
lum Apoſtolorum, ubi Chriſtus dicitur mor- . erlie⸗
tuus, ſepultur, & ad inſeros deſcendiſſe. Jacuit ore err⸗
autem in ſepulchro Chriſtus quantum ad anima
corpus, anima vero ad inferos deſcendit: unitum

ſed qui Chriſtum nominat, dicit Divinita- verman-
tem cum humanitate, vel tota ſimul, velit.

ejus partibus conjunctam. 2do. docent hoc
Patres; S. Athanaſ. de ſalut. Chriſti adven-
tu: S. Gregorius Niſſ. de refurr. S. Augu-

ſtinus ep. 187. S. Leo ſerm. 17. de Paſſ.

S. Damaſcenus 1. 3. de fide c. 27. ait: OQuam-
vis Chriſtus ut homo mortem obierit, ſanttaque
ipfiur anima ab immaculato corpore diſtrabta ſit,
LI1 4 Divi-

An ſan-
gurs tri-
duo paſ-
ſionis ef-
Jiuſus Di-
vinitati
AnitlS
manſo-
vit.

536

Divinitas tamen a neutro, hoc eſt nec ab anima,
nec a cor
tritum illud: Quod verbum ſemel udmiſit, nun-
quam dimiſit.

Caput V.

ore quoqguomoda ſejunbta eſt. Unde

Schol. I. Anno 1462. ſub Pio II. gravis controverſia

orta eſt inter Daminicanos & Franciſcanos. Fran-
ciſcani negabant, ſanguinem Chriſti triduo mor-
tis effuſum Divinitati unitum permanfiſſe; Domi-
nicani zffirmabant. Per tres dies præſente ipſo
Papa quæſtio hæc diſputata fuit, nec quidquam
Papa definivit, ſed biennio poſt Cal. Auguſti con-

ſtitutionem edidit, & litigantibus filentium im-

pofuit, ſub poœna excommunicationis prohlibens,
ne partes aliqua etroris vel alterius cenſuræ nota
ſeſe mutno configerent, donec a S. Sede res defi-
niretur. Sed adhuc ſub judice lis eſt. Unde per-
peram nonnulli ſententiam negantem, ut temera-
riam falſam & erroneam, & a Sede Apoſtolica
damnatam traducunt, uti notat Collius in diſfſert.
Sententiæ affirmanti & nos fubſcribimus, tum
quia S. Scriptura ſæpe teſtatur, nos pretioſo Chri-
ſti ſangnine redemptos eſſe, quæ virtus non erat,
niſi ex unione cum Verbo: tum quia batres te-

ſtantur, in triduo mortis Chriſti Divinitatem cum

corpore & anima ſeparatis conjunétam perman-
ſiſſe, ergo etiam cum ſanguine effoſo, maxime,
quia ſanguinem ex aperto Chriſti latere effluen-
tem ſalutarem, & vivificum appellant: tum quia
quod Verbum ſemel admiſit, nunquam dimiſit,

cum igitur ſanguis ſit pars vitæ necefſaria in cor-

pore, etiam effuſus Divinitati unitus permanſit:
tum quia huic ſententiæ aperte favent Pius II.
Clemens VI. Paulus II. etfi nihil definiverint Non
obſtat 1 quod in illo triduo totum, quod Chriſtus
eſt, integrum non permanſerit, quia Chriſtus ob
ſeparationem animæ a corpore verus homo non
fuit. Nam licet in paſſione compoſitum ex cor-
pove & anima diſſolutum fuerit, utrique tamen
Divinitas conjuncta permanſit, quia realumendi
eran

28

erint
in reln
ſie po
ortur
1balge
ſumitun
humatl

mana.
Choler
males
Püſe,
nem n
Ms,
tegritt
Alol 2.5
ſerio)
Sudarie
Tbend
o
vernn
alien
copie
4pud
Ieg.

Pltin

Prote
gi tn
be ere

Langn
centin
incdor
ghinis
Geri
10 Ab
Mn
In n
lon
15

De Incarnatione verbi Divini. s37

e Ad in erant in reſurrectione, ergo etiam ſanguini effuſo
iſ. U in reſurrectione reafſumendo. Non obſtat II. quod
Ulift 8 ſic poſſet dici Deus effuſus, ſicuti dicitur natus,

mortuus: Nam communicatio cadit in totum, nec
ab aliqua ſolum parte, ſed a tota humana natura

cokitoſgf ſumitur; ſanguis autem eſt tantum pars corporis
Ccancs humani, nec totum corpus, nec tota natura hu-
triduon mana. Denique notat P. Gonet etiam pituitam,
nuce; e choleram, melancolicam, ſpiritus vitales & ani-
Nrlaleß males, dentes, ungues & capillos verbum aſſum-
gliht pſiſſe, quia ſpectant ad integritatem & perfectio-
uglian nem naturæ humanzæ: non vero aſſumpfit lachry-
flenrum mas, ſudorem, ſalivam, quia non ſpectant ad in-
s Ptöſten tegritatem corporis humani.
ceninm Schol. 2. Sanguinem Chriſti, qui Mantuæ, in mona- An varti⸗
ee lese⸗ ſterio Weingartenſi, in S. Sindone Taurini, in culæ ſan-
. Unde Sudario Veronicæ, in S. Spina Sacelli regiii Pa- guinis in
8, W lent riſienſis, & in ferro S&. Lanceæ Romæ aliisque nonnullis
Ge ANID paſſionis inſtrumentis afſervatur & cernitur, eſſe Eccleſiis
S verum Chriſti ſanguinem, non vero ſanguinem aſſervatæ

alicujus imaginis, quæ Beryti a Judæis crucifixa Vint verus

retioli⸗ copioſum cruorem emiſit, multi hiſtorici probant Clriſti
4 Gore apud P. Honoratum a §. Maria in animadv. ad ſanguis.
dn Peme⸗ reg. & uſ. Crit. eorum ſententiæ parum faventem.
intnena Platina in vita Leonis III. refert, eum Mantuam

profectum efſe ad viſendum Chriſti ſanguinem,
qui tunc ob aſſidua miracula in magna veneratio-
ne erat, reque examinata eum approbaſſe. De
S. S. Sanguine Mantuano deſumptus eſt S. S.
Sanguis Weingartenſis, quem approbavit Inno-
„ centius VII. in Bulla: Splendor paternæ. De S.
Sindone teſtatur Julius II. efſe reliquias S. San-
guinis fuſi, & de Spinea corona, Lancea & Su-
dario alii Scriptores. Item patet ex Bulla Pii II.
ad Abbatem & Mariæ Kantonenſis diceceſis, ubi
Papa ait: non repugnare, aflerere, Redempto-
rem noſtrum de ſanguine in eruce effuſo ob ipfſius
paſſionis memoriam partem aliquam in terris re-
liquifſe. Accedit S. Thomas, qui quodlibet: 5.
a 5. ait: Sanguis autem Chriſti, qui in quibus dam
LI S Ecclo=

538 Caput V.

Eecleſtis oſtenditur, dicitur erx quadam imagine
Chriſti miraezuloſ- fuxiſſe, vel etiam ex corpore

Chriſti. Certe neceſſe non eſt omnem ſanguinem Urn
naturalem a Chriſto in peſſione effuſum, ab eo nlo
refurgente reaffumptum fuiſſe: eum enim tota Umelen,
quantitas ſanguinis, quem Chriſtus füdit, non 1 & hr
eſſet neceſfſaria ad infegritatem & perfeétionem Mann con
humanæ naturz, in refurreëtiene tota reſumen- io hyp
da non fuit, ſed modica portio in terris ad con- Chrici
ſolationem fidelium relinqui potnit. Sed modo A
An hypo- quæritur an hæ particulæ ſanguinis adhuc hypo- 0oneeht
ſtatice ſtatice Verbo umiantur Sententia negativa vide- Cicttr.
Verbo tur eſſe probabilior; tum, quia hic S. S. Sanguis AMlirnn
untatur. in terris remanens non habet amplius ordinem ad ij Ali
humanitatem Chriſti, ut fit pars ejus: tum quia gngn
reliquæ partes materiæ, quæ aliquando in Chriſto di
Verbo unitæ fuerunt, & poſtea per continuam us Mos
tranſpirationem reſolutæz, & deperditæ non ma- Mmech
nent Verbo unitæ: tum quia alias ſequeretur ali-⸗: Imd cd
quam naturam hvpoſtatice Verbo unitam eſſe ad- Gos M
huc in terris, & alibi, quam in cœlo & S. S. Eu- go vnn

chariſtia, quod non eſt concedendum. Non ob- Cepti
ſtat I. illud: quod Verbum ſemel admiſit, nun- Clnn
quam dimiſit: quod ſolum intelligitur de partibus titi
integris, non vero de earum particulis ad inte- ento
gritatem corporis non neceſſariis. Nec obeſt II. len et⸗
quod Clemens VI. in Extrav. Unigenitus, dicat: Uiti iu

non guttam ſanguinis modicam, quæ propter unio- lira
nem ad Verbum al redemptionem totius generis 1
bumani ſuſiciebat, ſed velut quoddam profiuvium n ei
noſcitur effudiſſe. Nam Clemens loquitur de gutta ſnn, ſ
ſanguinis, quando erat in corpore Chriſti, cum Atl,t
alio ſanguine pars integralis, & de guttis effuſis r Ee
reaſſumendis in reſurreétione, non vero de parti-
ticulis ſanguinis in terris ad conſolationem fide- “M
lium relictis. Vid diſcuſſ. Theologico criticam de Unrr

§. §. Sanguine e & & Zatere Chrifli in monaſt.
W eingart. Cl. F. Auguſt. Haag.

G. 311.

De Incarnatione verbi Divini. 539

fn inten

r inm §. 311.
ee Unio perſonalis ſupponit unitionem per- Vnitio

ainn ſonalem, quæ eſt actus, quo Divina natu-perſonalis
ito ra & humana ad unam Theantrepi Perſo-in %
Etſtn nam conſtitvendam concurrerunt. Hæc uni- arcntan.
m tio hypoſtatica ſeu perſonalis humanitatis i, /affa D
ee Chriſti cum Divinitate in ipſo momento ſ.
eiſe conceptionis Chriſti facta fuit. Nam Luc. 1.
né dicitur: Ecce concipier & paries Filium. & vo-
nm cabis nomen ejus rtſum; hic erit magnur & FEi-
linenn Tius Altiſſimi vocabitur. Et: Quod naſcetur eN
tun te Sankum, vocabitur Filius Dei. Hic Ange-
cih lus productionem humanæ Chriſti naturæ
enen immediate cum obumbratione virtutis Altiſ-
WOn . . . .
Neteime ſimi conjungit, & exinde infert, quod ſan-
eneleu (tus Mariæ filius. Dei filius futurus ſit: Er-
ÿ go unitio perſonalis in ipſo momento con-
nE ceptionis Chriſti facta fuit. Et quia anima
niee Chriſti in ipſo productionis corporis mo-
e mento producta fuit: (F. 293. Schol.) eo-
ul dem etiam momento anima cum Divinitate
in, uUnita fuit: & quidem ſtatim poſtquam Bea-
Gie tiſſima Virgo Maria conſentiebat dicens:
is damn Eccz ancilla Domini, fiat mihi ſecundum verbum
o tuum, (H. 289.) quippe tum ante alloquium
ee Angeli, tum durante illo v. 31. & 35. ſem-
mif per de conceptione Chriſti, ut re futura,
eα non ut przterita vel præſente ſacer textus
nen loquitur. 2do. ita docent Patres S. Athana-
fee ſius Il. I. de Incarn. Conjunkctio ec utero faéta
i eD eſt. S. Auguſtinus Ench. c. 36. Ex quo homo
eſſe cœpit, non aliud cœpit eſſe homo, quum Dei
Filius., S. Cyrillus ep. 2. ad Neſt. Verbum in

ipſo

540 Caput V.

ipſo utero carni unitum. Theodoretus dial. 2.
me pundtum quidem temporis interjeltum fuit inter
aſſumptionem carnis & unionem.

Schol. Origenes docuit, prius tempore animam
Chriſti creatam eſie, quæ bonis fuis operibus de-
inde meruerit hypoſtaticam cum Verbo Divino
unionem. Neſtorins vero voluit, Chriſtum prius
extitifſe hominem perfectum tum eſſentia tum
perſona, antequam a Verbo affumeretur. Qui ex
dictis refutantur. 3

G. 312.

Beatiſima Unitio Divinitatis & humanitatis in Chri-
V. MWaria ſto in ipſo momento conceptionis facta eſt;

rede dici- (H. 311.) unde Beatillima Virgo Maria non

kar Dei-

ſolum Chriſtotocos, ſed etiam Deotocos,
vara.

id eſt, Deipara recte appellatur. Nam Gal. 4.
v. 4. dicitur Deus miſiſſe Filium ſuum faltum

eo muliere, fallum ſub lege. Ex quo ita: Recte

vocatur Deipara, quæ concepit, peperit &
genuit Unigenitum Dei Filium: ſed B. V.
Maria concepit, peperit & genuit Unigeni-
tum Dei Filium: Ergo recte dicitur Deipara.
2do. Antiqui Patres B. V. Mariam expreſſe
Deiparam vocant. S. Dionyſius Alex. ep. ad
Paulum Samolſ. S. Gregorius Naz. or. §5I. Ji
quis ſanbtam Mariam Deiparam non credit,
eotra Hivinitatem eſt: & S. Cyrillus 1. de recta
ſide laudat etiam teſtimonia Attici Antiochi,
Amphilochii, Chryſoſtomi, &c. 3tio. Hoc
idem definivit Conc. Epheſ. c. 1. & Chalce-
don. All. §.

Schol.

lis

Ktal. Ne
Deinr
UIt:
n; &
le nol
§. deri
ob he

hon ge
ſtantial
Nerata
Dertich
genden
gle dn
Dens
Cundun
num ſ
dum
t Ro
48.
in ſa
I o
1i
Cirt,5
rrite

Urio
tem in
Ulin n
E, ſed
Mexe
1 Folun

Crlarn
UN

De Incarnatione verbi Divini. 541

8 Eel! Schol. Neſtorius negavit Beatiſſimam Virginem eſſe Solvuntur
Deiparam, ſed folum Chriſtiparam appellari vo- objeſtio-
iti luit: I. quia bæc vox non habetur in S. Scriptu- nes Meſto-
ra, & Patres Chalcedonenſes eam ſymbolo adde- rii.
re noluerunt. Aſt ſenſus hujus vocis ſaltem in
S. Scriptura habetur, & ſymbolo addita non fuit
ob heæreſin Eutychianam. II. Beatiſüma Virgo

etbo Diie non genuit Divinitatem, nec Chriſto eſt conſub-
tur ſtantialis, & humana tantum fubſtantia eæ ea ge-
eſertünn nerata fuit: Ergo nequit dici Deipara. Sed ut
nr. Cis Beatiſſma Virgo dicatur Deipara, Iufficit, quod

genuerit Chriſtum, qui ob ſfubſtantialem utrius-
que naturæ unionem eſt verus homo, & verus
Deus. Eſt proinde Filio ſuo confubftantialis ſe-
cundum humanam naturam, & genuit non Divi-
nam ſubſtantiam, ſed Divinam Perſonam ſecon-

in dum carnem. III. S. Anna nequit dici Avia Dei,
fatta A ut Romæ definitum eſt in damnatione libri Thomæ
Vatia a S. Cyrillo de laudibus S. Annæ. Verum S. Anna
Deodner in ſano ſenſu Salvatoris noſtri Avia dici poteſt,
G in quantum Chriſtus ex Filia S. Annæ genitus
oe⸗ fuit. Liber autem Thomæ proſcriptus fuit, quia
lin dixit, S. Annam eſſe ſocrum Spiritus S. & con-
a Nett currifſe ad unionem hypoſtaticam.
erit
k & 313.
n hiſni Unio hypoſtatica in Chriſto nec eſt natu- nio 45.
ne ralis, quia non habet rationem fui fufficien- poſtatica

, tem in viribus naturzæe. Nec ſolius rationis, quid ſit.
,. 56 quia duz naturæ in Chriſto non ſola ratio-
ne, ſed reipfſa inter ſe diſtinguuntur. Nec
Ldem eſt mere moralis in conſenſu cogitationum
Aunl, & voluntatis conſiſtens, quia hæc unionem
NN im diverſarum naturarum in una hypokafi non
ie infert.

dekol,

542 Caput V.
Explica- Schol. 1. Unitio & unio hypoſtatica in Chriſto eſt fit:

tur haæc myſterium incomprehenſibile: illuſtrari tamen ali- lebiti
unio ali- quo modo poteſt exemplo unionis animæ cum dera v
qualiter. corpore: ſicut enim ex hac unione reſultat una na- ſnke 2

tura totalis per ſe ſubſiſtens & alteri incommuni- “
cabilis, ita ex unione Verbi cum humanitate re- ttem⸗
fultat non quidem una natura totalis, in quo com- ſt en
paratio deficit, ſed unum totum duplici natura

1: . . lut,
conſtans, ſcilicet unus Chriſtus, cujus natura hu- nuic
mana ita in Verbo ſubüiſtens & completa eſt, ut “
non poſſit alteri communicari 2 Sicut ex unio- “

ne corporis & animæ ita unum ſuppoſitum reful-
tat, ut homo dicatur talis, qui eſt unum fſubje-
ctum denominationis & principium quod omnium
actionum & paſſionum: ita ex unione utriusque
naturæ in Chriſto una exurgit Perſona, quæ eſt 1
principium quod, & fubjeéëtum denominationis nn
omnium Chriſti actionum & paſſionum. 3. Sicuti Neta
anima in homine eſt principium ſuperius & diri- tom
gens omnes ejus actiones: ita natura Divina con- Men
junctam ſibi humanitatem in uno Chriſti /ſuppoſito

ſolute,

regit, & ſpecialem in eam dominatum exercet, nak⸗
unde fluit valor infinitus actionum Chriſti, tum Dn
propter Perſonam, quæ eſt illarum principium nn
quod, tum propter Divinam naturam, quæ eſt bis C
illarum moderatrix, unde vocantur operationes Non ien
Theandricæ. 4. Denique ſicut anima cum cor- ſſenci

pore unitur fine medio ſuperaddito, per hoc ſa vot
ræciſe quod ſit actus & forma compoſiti huma- hi
ni, ita unio hypoſtatica non eſt quid a Verbo & iti
humanitate diſtinctum, ſed Verbum Divinum hu- un ſi
manitati ſine medio ſuperaddito copulatur, quia (lentia
per ſuam ſubſiſtentiam & perſonalitatem infinitam Maha
terminat & perficit humanitatem creatam naturæ Unural

humanæ ſubſiſtentiam excludendo. Hinc pro na-
tura extremorum unio hypoſtatica eſt partim crea- iee
ta partim increata: dici etiam poteſt naturalis, tatos
prout naturale opponitur fiéto, vel quatenus in UNta
ipſo conceptionis inſtanti facta fuit, vel quatenus Gan
natura hominis, non vero ejus Perſona aſſumpta

fuit:

in Cnritrt
Tuni hnat
Mine a
elaltutun

i ione

humanitk;
,in guts
Gupleim
insmmm-
nokeh
Hict ann
pofinn
unonk
uodr;
ne⸗ UlII
na, gue
lominsti⸗
eids
4 iint
eitipor
tom entt,
Chriti ir
imeife
ann, e
Ohenin

imn eun 4
o, 1.

gliti
id ſeiit
Didimn
tenn irli
Hieo
Nmmnce⸗
elurni,
Crenls!

gonten

n

De Incarnatione verbi Divini. 543

fuit: non vero poteſt dici naturalis, quaſi efſet
debita naturæ humanæ, vel neceffſaria & non li-
bera vel a natura humana exigeretur.

Schol. 2. Unio non eſt facta cum natura Verbi, ſed Wnio fa-
cum Perſona, alias enim ſequeretur, etiam Pa- Ra eſi in
trem & Spiritum S. eſſe incarnatum, cum natura Perſona
ſit eadem in omnibus tribus Perſonis Nec ob- verbi.
ſtat, quod Patres paſſim dicant, a Divinitate hu-
manitatem fuifſe afſumptam, quia intelligunt Di-
vinitatem Perſonæ Verbi conjunétam, ſeu Deum
Verbum, non vero naturam ipfſam Divinam ab-
ſolute.

F. 314.
Ex unione hypoſtatica naturæ Divinæ cum Duplex in
humana utraque natura ſemper operatur cum Chriſto
altera conjunétim, & humana ſemper ad nu- voluntas
tum Divinitatis, (F. 313. Schol. 1.) non ta- & opera-
men quælibet operatio eſt utriusque naturæe“-
proprietas & effectus. Hinc duplex admit-
tenda eſt in Chriſto voluntas & operatio
Divina & humana. Patet hoc imo. ex ver-
bis Chriſti Matth. 26. v. 39. Verumtamen
non ſicut ego volo, ſed ſicut tu. Joan. 6. v. 38. Ve-
ſcendi de cœlo, non ut ſaciam voluntatem meam,
ſed voluntatem ejus, qui miſit me. Sed hæc
Chriſti voluntas humana fuit, non Divina,
nam ſicuti una eſt in tribus Divinis Perſonis
eſſentia, ita una eſt voluntas. Imo & hu-
mana illa Chriſti voluntas, licet inclinatione
naturali mortem refugeret, perfecte tamen
Divinæ Patris ſui voluntati ſubdita fuit. Ita
citatos textus explicant S. Gregorius Niſſ. I.
contra Apollina. S. Athanafius 1. de Incarn.
& S. Ambroſfius I. 10. in Lucam, quod etiam
probat S. Hippolytus l. contra Beronem. Idem
patet

patet ex faétis Chriſti: ſic joan. I. v. 43. vo⸗

luit in craſtinum exire in Galilæam: ſed non

voluit quatenus Deus, quia Divinitate ibi
& ubique erat: ergo quatenus homo, adeo-
que humana etiam in eo voluntas fult. Con-
ſtat etiam ex actionibus & paſſionibus Chri-
ſti humanis: dicitur enim triſtatus eſſe, la-
chrymas fudiſſe, eſuriffe, fitifſe, quæ ſine
humana voluntate explicari non poſſunt. Me-
rite proinde hanc veritatem definivit Syno-
dus VI. act. 18. prædicans duas naturalef vo-
luntater in Chriſto, & duas naturales operatio-
nei, indiviſe, inconvertibiliten, inſeparabiliter
ineonſuſe ſecundum & &. Patrum dokrinam. 200.
Ratio eſt: In Chriſto eſt duplex perfecta &
diſtincta natura, Divina & humana: (H. 306.)
& quælibet habet ſuas inconfuſas proprieta-
tes, Ergo etiam eſt duplex voluntas & ope-
ratio, alias Chriſti Humanitas perfecta non
eſſet, ſi propria careret voluntate & ope-=
ratione. (H. 298.)

Monother ochol. I. Unam in Chriſto voluntatem docuerunt

Monothelitæ ſæculo ſeptimo, ſcilicet Cyrus Epi-
ſeopus Alexandrinus, Macarius Epiſcopus Antio-
chenus, Sergius Epiſcopus Conſtantinopolitanus,
& ejus ſucceſſores Pyrrhus & Paulus. Cyro for-
titer repugnavit S. Sophronius adhuc monachus,
tum promotus ad ſedem Jeroſolymitanam coacta
Synodo naſcentem heærefin prolcripſit. Sergius
callide ſcripſit ad Honorium Papam, ut duarum
voluntatum perinde ac unius profeſſione abſtinen-
dum eſſe decerneret, maxime cum antiqui Pattes
hanc quæſtionem ſilentio compreſſiſſent, & dua-

rum voluntatum prædicatio contrarietatem in Chri-

ſto invehere videretur Honorius minus caute
aſſenſit Sergio, & paulo poſt defunctus ſucteſſo⸗
fem

tem he
acreptis
Peratore
Polit, ſ
hor elt

I Gua
inn in

eſet
ſoeceſto
Dus le
Conſtun

o Eſet

UIS ſe
ſwonmn
.
Typum ¹
VI. Bine
tnopohi
winiele
Cenor
non
Conhan
Myan⸗
ucrelit
kuntinor

Theodhr
nOhnulii
1n Chri
una fit
Imtionem
Chianis
kunt, i
tas ypo
c vel
l fuerit
o, ſienn
Inn N
zanten

.v. 6 .
n: Etn
Finitärf
n, 1
SIll e
ibugtt.
s ell⸗
en
lnt. ,
int S
lturtir
e Ant⸗
S
ingn. 21
ieh
8 oen
n
pefftntn
ate l

en
et /
n t⸗
imi
6 *
e monn,
Anam 600
ſt. Ent
I unn
Neflier⸗
t Duttes
eninte,
nns
s hlen,

De Incarnatione verbi Divini. 545

rem habuit Severinum. Sergius litteris Honorii
acceptis cum Cyro & Theodoro Heraclium Im-
peratorem jam titubantem facile in præceps im-
pulit, ſuisque coniiliis effecit, ut &EReſim ederet,
hoc eſt fidei expofitionem ſtatuens, ne quis unam
aut duas in Chriſto voluntafes nominaret, cum
jam in multorum animis epinio unius voluntatis
eilet diſſeminata Quare Joannes IV. Severini
ſucceſſor EReſim merito proſcripſit. Confſtanti-
nus Heraclii filius decreto Joannis adhæfit ſed
Conſtans ejus in imperie ſucceffor agente Pyrr-
ho Ecteſin famoſo ſuo Typo confirmavit. Marti-
nus vero I coacta Synodo Lateranenfi 105 Epi-
ſcoporum tum Heraciii Ectem, turm Conſtantis
Typum & primarios hæreticorum duces damna-
vit. Hinc commotus Conſtans Martinum Conſtan-
tinopolim accerſit, ubi crudeliter exceptus, igno-
minioſe per urbem traduétus ærumnis confectus
Cherſonæ exal glorioſus Martyr occumbit, ſed
non ſine Divina in perſecutorem ultione, nam
Conſtans Imperator occiditur, eique Conſtantinus
Pogonatus, id eſt, barbatus religioſus Princeps
ſuccedit, quo favente Synodus VI generalis Con-
ſtantinopoli a. 680 celebrata eſt prælidentibus Le-
tis S. Agathanis Papæ, & anathema diéctum eſt
Theodoro Pharanitæ, Cyro, Sergio, & , uti
nonnulli volunt, etiam Honorio P &c. & duplex
in Chriſto voluntas & operatio afferta fuit. Non
una fuit circa unam in Chriſto voluntatem & ope-
rationem ſententia. Monothelitæ, qui cum Euty-

chianis unam tantum in Chriſto naturam admitte-
bant, dicebant, quod unica ſit in Chriſto volun-

tas hypoſtatica ſeun perſonalis, qua hoc vel illud,
hoc vel iſto modo volebat, ita ut omnino abſorp-
ta fuerit a Divinitate humana voluntas & opera-
tio, ſicuti poſt unionem abforpta eſt in Chriſto hu-
mana natura Alii dicebant, ex duplici Chriſti
voluntate Divina & humzna unam com poſitam
fieri, quæ, vocatur Deivirilis ſeu Iheandiice:
. Alii

chram Inflit. Theol. Tom. I. M m

546 Caput V.

Alii unam voluntatem in Chriſto ſtatuebant, quia

voluntas humana mere paſſive ſe habebat, nempe

ut inſtrumentum, quo Divinitas utebatur, unde
actio humanitatis non erat, ſed paſſio. Alii unam
voluntatem gnomonicam in Chrifto eſſe dicebant,
qua Chriſtus more ceterorum hominum debvit ra-
tiones ponderare, quibus ad hoc potius, quam
illud agendum determinaretur. Rationes petunt
I. ex P. P. nam S. Di nyſius Areopagita ep. ad
Cajum ait: Deo viro facto unam quandam Thean-
dricam operationem expreſſit in vita. Verum præ-
terquam, quod textus S Dionyfſii corruptus vi-
deatur, qui non legit euam, ſed novam, uti ob-
ſervat Martinus I. in Conc. Lateran. dicitur una
Theandrica operatio, ſive propter unitatem ſup-
poſiti agentis: ſive quia verbum Divina non egit
ſine humanitate, nec humana ſine duétu & influ-
Xu Divinitatis: five intelliguntur operationes,
uæ utriusque naturæ influxum paſtulant. II.
8 Cyrillus Alex. 1. 4. in Ju an. ait: fuiſſe in Chri-
ſto unam quandam operationem per ambas naturas.
Et S. Athanaſius or. 4. cont Arian. ait: huma-

nitatem Chriſti fuiſſe inſtrumentum Divinitatis. Et

de ſalut. Chriſti adv. Chriſtum fuiſſe ſine carnalibus
voluntatihus & cogitationibus humanis, quia Jolius
Divinitatis voluntas in eo fuit Et S. Gregorius
Niſſ contra Euno. ait propria eſt carnis perpeſſio,
Dei autem operatio,. Et S. Gregorius Naz or. 36.
Voluntas non fuit Deo contraria, quia tota deifca-
ta fuit. Verum unam operationem ratione Perſo-
næ agentis, & ratione intimæ conjunctionis utri-
usqué naturæ admittit S. Athanaſius voluntates
carnales, & cogitationes perverſas ſolum a Chri-
ſto excludit, non vero humanas: & dicit volun-

tatem Chriſti ſolius fuiſſe Divinitatis, non quan-

tum ad naturam, ſed directionem, quia Divini-
tas omnes actiones humanas ſingulariter regebat.
S. Gregorius Niſſ. ſolum vult, quod in negotio
Redemptionis Dei operatio potiſſimam partem ha-

ſi er

S§

G

(*)
S

ſel
ideoe
eſt u
Nes

Unen
Geret
eziſten
Tation
lii⸗
lad tar

(od

—

letur;
itye,
1t, G
Vlun
arie
er h
in
len
motu
Mote
ls v.
Ceptax
tigde
IdS
i,
pecc
fümn 3
he 0

en

beat. S. Gregorius Naz. aperte eſt pro nobis, pan

lieet
Vel
proce
E V
manit
Vinita
erat

e

De Incarnatione verbi Divini. 547

wehant, 4 6 eſt in Chriſto voluntas Deo non contraria &
ent, Ner ideo deificata, erit humana voluntas III. in Chriſto
tehnnt,n eſt unica perſona, Ergo unica operatio, nam actio-
lo. Mm. nes ſunt ſuppoſitorum. At ex hoc ſolum ſequitur,
ehein unam eſſe perſonam operantem, ſed non unam
nun et operationem perſonæ, fubfiſtentia enim eſt modus
otie exiſtendi, non vero principium quo elicitivum ope-
tones e rationum, quod eſt natura Perſonalitas tamen ne-
ohifne ceſſaria eſt non quidem ut principium activum,
vatin 1 ſed tanquam conditio, ut totum ſeu ſuppoſitum.

2 ſennß quod appellatur principium quod operationis, ope-
retur; hine actiones ſunt ſuppoſitorum non eli-

ſs
l citive, ſed denominative, quia ſuppoſito tribuun-
Cieitir tur, & a his denominatur agens. IV. Si duæ
unittten; voluntates admittantur in Chriſto, erunt ſibi con-
vim non. trariæ: per Divinam enim mortem elegit, quam
n per humanam refugiebat. Sed humana voluntas
heni⸗ in Chriſto Divinæ ſemper conformis fuit: & qui-
rle! dem Pars inferior ſen ſenfitiva voluntatis humanæ
leir motum fſibi ab Auétore naturæ impreffum fugiendo
tntn mortem ſequebatur, & ſic Deo conformis fuit:
itiu pars vero ſuperior mortem àa Deo imperatam ac-
n. 1 ceptavit, & ſic nec Deo contraria fuit. V. De-
In nii nique Catholici admittunt triplex operationum ge-
d, nus in Chriſto: aliæ ſunt ſolius humanitatis pro-
t, s „ priæ, uti manducare: aliæ ſolius Divinitatis, uti
6 4 peccata remittere aliæ utriusque naturæ concur-
rnie n ſum poſtulant, uti tacta corporali morbos ſanare:

hæ operationes tertii generis proprie vocantur
Theandricæ: aliæ vero primi & ſecundi generis
lHicet ſint tantum proprietates & effectus humanæ
vel Divinæ naturzæ, a qua tanquam principio quo
procedunt, quia tamen unum eſt ſuppoſitum agens,
& Verbum Divinum Divina non agit ſine hu-
manitate, nec humana ſine duétu & influxu Di-
vinitatis ob unionem hypoſtaticam, omnes Chriſti
operationes Theandricæ vocantur, licet non ſit
una operatio. Hinc humanitas in Chriſto eſt qui-
dem inſtrumentum Divinitatis, ſed conjunétum &
activum, non vero ſeparatum, & mere paſſivum.

M m 2 chol.

548 Caput V.

Honorius Schol. 2. Magdeburgenſes, & nonnulli Galli con-

P. non ad-
kæſit Mo-
nothelis-
mo.

tendunt, Honorium Papam errori Monothelita-
rum adhæſifſe. Sed pro Honorio Apologiam jam
olim ſcripſit Joannes IV. Papa in epiſtola ad Con-
ſtantinum Imp. ubi ait: Hint ergo duœ haœæ contra-
riæ voluntutes meutis & carnis, quas Apoſiolus do-
cet, in noſtro nequaquam Salvatore ſuerunt. Et
Honorius ipſe ep. 1. ad Sergium ait: Unde &
unam voluntatem fatemur D. N. I. C. quia profe-
Ro a Divinitate aſſumpta eſt noſtra natura, non
culva. Ait deinde abſtinendum efſe a vocabulo
unius aut geminæ operationis: Ne parvuli auf
duarum operationum vocabulo offenſi Neſtorianos

ſettantes nos veſana ſapere arbitrentur: aut certe

ſi rurſus unam operationem D. M. &. C. fatendam
eſſe cenſuerimus, Rultam Eutychianiſtarum atto-
nitis auribus dementiam ſateri putemur. Cum ergo
Honorius in Chriſto ſolum neget voluntatem car-
nis cum ratione pugnantem: & prohibeat gemi-
nas operationes in ſenſu Neſtorii a duabus per-
ſonis elicitas; aut unam operationem in ſenſu
Eutychetis ab una natura prodeuntem: Cum pro-
fiteatur unum eſſe operantem ratione hypoſtaſis,
ſed operari in duabus naturis, & ipſas duas na-

turas in unitate perſonæ operari fibi propria in

ep. 2. nequit dici Monothelismo adhæſiſſe. Dicit
quidem Honorius unam voluntatem Chriſti, ſed
per excluſionem duplicis humanæ voluntatis Spi-
ritus & carnis Spiritui repugnantis; dicit Chri-
ſtum Divina operatum media humanitate, ſed
huic non tribuit ſolam paſſionem uti Monotheli-
tæ, & operationem humanitatis non excludit.
Hinc quoad verba quidem Honorii epiſtolæ cum
confeſſione Macarii & epiſtolis Sergii conveniunt,
non vero quoad ſenſum & intentionem, quia hi
Monothelitæ negabant humanitatem eſſe inſtru-
mentum activum, & geminam vel unam opera-
tionem filentio premebant, ut facilius ſuam hæ-
refin diflunderent: & quia Sergius virus ſuum

fub verbis Catholicis in ſuis epiſtolis occultavit,

mirum

mirum
tens e

Ktol. 3.
noſtri
fuiſſe,
in enn
Cun
unnlg
gli ,i
Per ſr
ig ir
iletun
ie, 4
Utionen
AAdtam
tinorn
Derrad
wr: ſ
intet
tam ⸗
VI. tr
Dneta
nineru
ammti
ſato te
eſe use
uta
coc 4
Plar in

De Incarnatione verbi Divini. 549

Sali mirum non eſt, quod Honorius illud non adver-
Uonotheh⸗ tens ejus doéctrinam approbaverit.
Cogim, Schol. 3. Potiſſimum argumentum, quo adverſarii An Hono-=
akilſt noſtri probant, Honorium Papam Monothelitam rius a VI.
Elr fuiſſe, petitur ab anathemate a Synodo VI. act 13. Synodo.
Aſtut⸗ in eum & doctrinam ejus contorto his verbis: comwmmu-
nm 1 Cum his ſimul projici a §&. Dei Catholica Eccleſia, nicatus
t: N) ſimulque anathematizari prarvidimus & Honorium, ſit.
guti⸗ qui fuerat Papa antiquæ Romæ, goquod invenimus
Nolirnu ver ſeripta, quæ ahb eo fakta ſunt ad Sergium,
4 foenn quia in omnib is ejns mentem ſecutus eſt, & impia
1 nii1 dogmata confirmavit. Ad hoc reſpondet Baro-
Nrn nius, Acta Synodi VI. depravata fuiſſe; & dam-
ur: MM nationem Honorii a Theodoro Monothelita eſſe
C. ſtnin additam: tum quia S. Agatho in ep. ad Conſtan-
aruy t tinum ait, nullum prædeceſſorum ſuorum a fide
(umd aberraſſe: tum quia prima ſedes a nemine judica-
nntaten 6 tur; tum quia Legati ſedis Apoſtolicæ Honorii
Pcdent gen inter Sanétos Pontifices reconditi damnationi non
dute tam facile conſenſifſent: tum quia ante Synodum
en in VI. tria Concilia Romæ, & tria in Africa cele-
GCne. brata in cauſa Monothelitarum Honorii non me-
de ynd, minerunt: tum quia Theophanes Scriptor Græcus
iste/ damnationis Honorii non meminit. Alii cum Ana-
zi wind ſtaſio reſpondent, Synodum VI ſolum receptam
lle N. eſſe usque ad prolationem canonum. Turrecre-
Cili, mata putat Concilium deceptum eſie errore facéti,
Punts quod de Honorii epiſtola judicaverit juxta exem-
. dll. plar in græcam linguam a Monothelitis transla- *

tum, licet Catholico prorſus ſenſu Honorius ſerip-

glitte, 4 .
an ſerit. Natalis Alex. & Petrus de Marca putant,

et Honorium a Synodo VI. non eſſe damnatum ut
ejftkin hæreticum, ſed velut reum nimiæ facilitatis &
ueili, diſſimulationis, quia fidem præbens Sergio & vo-
n, Alul cabulum geminæ Operationis prohibens, cauſam,
4 lon etfi ignarus, dedit Monothelitis, heæreſin ſuam au-
vn oe dacius promovendi. Alii denique putant Hono-⸗
ſtam rium damnatum ex ſuppoſito, quod hæreticus fue-
iuns i rit, licet revera in hæreſin non ſit prolapfſus. Vid.
croli Cl. P. Jac. Chmel Oindic. Conc. cum. VI.
M m 3 §. 315.

550 V Caput V.

H. 315.

In Chriſio Cum in Chriſto ſit duarum naturarum hy-

achuelt poſtatica unio, ſequitur in eo locum eſſe

commiué- .J
micatio & reciproca nominum, proprietatum & at-

idioma- tributorum utriusque naturæ in Chriſto præ-
tum in dicatio & communio in concreto ratione
concreto. unius Chriſti Perſonæ. Cum enim unica ſit
in duabus diſtinctis naturis Chriſti perſona,
neceſlario ſequitur, de uno Chriſto propter
diverſas naturas, proprietates utriusque na-
turæ in concreto prædicari poſſe. Pro qua
Communicatione ſequentes regulas tradunt
Theologi.

Regulæ I. Nomina concreta ſubſtantiva, quæ ip-
pro com- ſam ſubſtantiam ejusque ſubjectum expri-
munica- munt & naturam ipſam ſive Divinam ſive
one Tdio. humanam ſignificant earumque proprietates
kongnnto, * de Chriſto prædicari poſſunt. Sic bene dico:
Deus eſt homo: homo eſt Deus: Deus eſt
mortalis: homo eſt immortalis. Nam ſen-
ſus eit: Chriſtus, qui verus Deus eſt, eſt
quoque verus homo & mortalis: Chriſtus,
qui verus homo eſt, eſt quoque verus Deus,
& immortalis. Excipitur tamen I. ne nomi-
na ſubſtantiva ſuppoſitum creatum inferant:
unde male dicitur: homo factus eſt Deus.
bene vero dicitur: Deus factus eſt homo.
Nam in priori propoſitione ſenſus foret:
humana perſona factus eſt Deus, quod Ne-
ſtor auum eſt; in poſteriori vero ſenſus eſt:
Periona Divina facta eſt homo, quod ve-
rum eft. 2. Nulla debet fieri reduplica i .
unde

communicationi idiomatum, quæ eſt mutua

d

pde fa
omo e
erlonan
jera non
cpoſttio:
(iei deh
(eatuta.

2 C0

i de
ſus eſt
Wan Li
ſlbſecto
Konn ſ

nli. D

erice

Mura

00: (
Nam !
poſitun
nem
bſetkn
Chtiſto
Verbi
Vero ne
Neguit
Derſon⸗
11 Diyi
4
Mnt
e:
no

Mnmme.
loenn d⸗
ek m
tunn Ar
Rrikore.
to Mir
n iat
ii pen
ſo t
iusgben⸗
Po
8 tac

kunn
inme N
pnittt
ere da
. Dems
Mur
G,
iin
ells
,pe O

De Incarnatione verbi Divini. 55 I

unde falſum eſt: Chriſtus quatenus Deus
homo eſt, nam Iy quatenus naturam, non
perſonam afficit. 3. Propoſitio licet aliunde
vera non debet favere hæreſi, unde hæc pro-
poſitio: Chriſtus eſt creatura: rejlicitur; ſed
dici debet: Chriſtus ratione humanitatis eſt

cCcreatura.

2. Concreta adjectiva ſubſtantialia, quæ
ſubſtantiam deſignant, non poſſunt prædica-
ri de Chriſto: ſic non poſſum dicere: Chri⸗
ſtus eſt homo deificatus, quia videtur for-⸗
mam ſcilicet naturam Divinam accidentaliter
ſubjecto ineſſe, ſive naturam Divinam Chri⸗
ſtum ſibi unitam habere unione tantum mo-
rali. Poſſunt vero concreta adjectiva, quæ
ſignificant proprietates Divinæ vel humanæ
naturzæ, de Chriſto prædicari: vere enim di-
co: Chrifus eſt æternus, eſt temporalis:
Nam heæc prædicata in recto ſignificant ſup-
poſitum, quod horum attributorum ob unio-
nem hypoſtaticam utriusque naturæ eſt unum
ſubjectum.
3. Nomina abſtracta Divinzæ naturzæ de
Chriſto identice dici poſſunt: ſic Perſona
verbi poteſt identice dici Divinitas: non
vero nomina abſtracta naturæ humanz: ſic
nequit dici: Verbum eſt humanitas, nam
Perſona Verbi identice eſt idem cum natu-
ra Divina, non vero cum natura humana.

4. Nomina abſtracta unius naturæ non
poſſunt prædicari de altera: ſic non poſſum
dicere: Divinitas eſt humanitas, niſi abſtra-
cta pro concretis ſumantur.
M m 4 5. Pro-

552 Caput V.

5. Praprietates utriusque naturæ in Chri-
ſto, nec de ſe invicem, nec de naturis in
abſtracto dic pofſfunt ob diſtinctionem: ſic
male dico Divinitas eſt paſſibilis.

An Chri- Schol. Juxta n. I. hujus S. licet male ſonet dicere,
ſtus poſzyt Chriſtus eſt creatura. & ideo ob reverentiam Chri-
dici crea- ſti, ab hac loquendi ratione abſtinendum ſit;
tura. non tamen eſt contra fidem dicere: Chriſtus
ratione affumptæ humanæ naturzæ eſt creatura.
Mam ratione hujus dicitur faltus eſſe ex ſemine
David. Rom. r. v. 3. factus ex muliere Gal. 4.
v. 4 factum vero efſe, eſt eſſe creaturam. Hinc
S. Hilarius 1 12. de Trin. c. 45. Chriſtum ratione
humanitatis vocat creaturam. Et S. Hieronymus
in 2. Eph ait: Wos libere proclamamus, non ſe
periculum, eum dictere creaturam, quem vermem &
haminem, & crucifxum & malediKionem, tota ſpei
noſte˖« fiducia proftemur. KRatio eſt, quia vox
creatura primario ad ipſam naturam, non ad per-
ſonam refertur, ereatura enim ſecundum eflen-
tiam, & proprietatem naturæ, non vero ſecundum
modum ſubſiſtendi dicitur.

§. 316.
Hzc pro- Ex prima regula (G. 315. n. I.) fluit. quod
poſitio: hæc propoſitio: Unus e Trinitate paſſus ſt,
Unuse ſit Catholica & Orthodexa. Ita definivit
Zacen , oannes II. P. ep. 2. decernens Chriſtum
2Sα. eſſe & recte dici unum de Trinitate. Ean-
ca. dem Synodus V. can. 10. his verbis conſe-
cravit: Si quis non confitetur D. N. I. C. unum
de &. Trinitate, anathema ſit. Et Synodus VI.
act. 4. approbavit epiſtolam Agathonis P. in
qua Chriſtus dicitur una de tribus Perſonis
S. Trinitatis. 2do. S. Proclus in ep. ad Ar-
menos ait: Unum de Trinitate incarnatum.

S. Ful-

§Folgen
r Vinia
ur &n
Ge tri
rlo ſepe/
te ri ur
ſtone l
Kämiam.
tibos Di
tom eus
Denſonan
Cttiol

Gl. Eiren
inwaden⸗
tate pag
Delgs. 5
Cit: Cui
ler ſee
d nona
Innno
Cunutus
Monechi
COtleiio
eN Tii
cüm Vi
lum Po
ſelt, e,
es ENit
eoqnod
thre me
Chriun
do
liini
ſn q
Dabor

De Incarnatione verbi Divini. 553

ui S. Fulgentius I. de Incarn. c. 10. ait: Una
geudn ex Trinitate Perſona Chriſtur. . . carne con-
Küonk ceptus & natus eſt. Et Facundus Hermianen-
5 ſis de tribus capitulis ait: Non eſt. quod de
verbo reprehendamur, dicenter: Unur de Trini-
late paſſur eſt. ztio. Ratio eſt: In hac propo-
Krene fſitione ly unus nequit ſignificare unam ſub⸗
e: G ſiantiam, non enim idem valet ac unus de
edm tribus Diis, cum in Trinitate ſit unus tan-
“ tum Deus, (O. 148.) adeoque ſignificat unam
hun Perſonam: fed de illa dici poteſt, quod ſit
ne baſſa: (. 315. n. 1.) Ergo dicta propoſitio
ees eſt Catholica.

Schol. Circa annum 463. Petrus Fullo ſeu Cnaphæus Petri Ful-
invadens ſedem Antiochenam Deum in Divini- lonis khœ-
tate padum eſſe aſſerebat & Triſagio: Sanétus reſis.
Deus Sahéctus fortis, Sanéktus immortalis: addi-
dit: Qui crucifixus es pro nobis Ejeéctus proin-
de e ſede Antiochena & a Simplicio P. damnatus
ad monachos Acæmetas ſe contulit, & a Baſiliſco
Tyranno ſedi reſtitntus ſub Felice III. P. Iterum
damnatus-fuit. Sub Imperatore Juſtino nonnulli
monachi Schyteæ duce Joanne Maxentio etiam
confefhioni fidei addendum efie putabant, unum
ex Trinitate eſſe crucifixum, acerrime de hoc
cum Victore Diacono diſputantes, & ad Roma-
num Ponificem recurrentes; cum vero jufſi eſ-
ſent, expeétare, moræ impatientes varias tur-
bas excitarunt, at ab Hormisda Papa rejeéti funt,
eoquod Eutvchiani eſſent. Rurſus vero alii Schy-
thæ monachi, qui cum Neſtorianis negabant,
Chriſtum diei pofſe unam ex Trinitate perſonam
anno 53 2. a Joanne II. communione privati funt.
Ex his colligi videtur, hanc propoſitionem: Unus
e Trinitate paſſus eſt, non eſſe Catholicam: tum
quia damnata eſt a Concilio Chalcedonenſi teſte
Diofcoro in fuggeſtione ad Hormisdam, & a Fe-
. Mm 5 lice

Chriſtus
non eſt
tantum
lius De
adopti-
V5.

554 Caput V.

lice III. contra Petrum Fullonem: tum quia ad-

ditamentum illud: Qui crucifixus es pro nobis,
ad Triſagium ejectum fuit: tum quia Henotico
ſeu profeſſioni fidei Zenonis Imperatoris, ubi di-
citur: Trinitas manſit Trinitas incarnato uno de
S. Trinitate Deo Verbo, orientales Epiſcopi ſub-
ſeribere noluerunt. Verum Concilium Chalcedo-
nenſe dictam propoſitionem non damnavit, ſed
ideo ſolum definitionibus ſuis eam inſerere no-
luit, ne ea Eutychiani abuterentur & Dioſco-
rus ſolum narrat, qued eam Eutychiani tantum
propſuerint Denique Triſagium omnes Vete-
res de Deo trino, non de ſolo Filio intellexe-
runt: unde Felix III damnavit Felicem, qu
additamento innuere volebat. Deum in I
te paſſum eſſe. Quodſi vero illud additamen
ad unam Perſonam S S. Trinitatis reteratur, Ve-
teres omnes eam admittebant, ufi probat Vale-
ſius in notis ad Evagrium. Patres denique re-
probarunt Zenonis Henoticon, quia Semieuty-
chianis fa vebat, & tres tantum Synodos omiſa
Chalcedonenſi obſervari volebat: Et quia ad Im-
peratorem non ſpeétabat, definire res fidei. An
wero Zeno hæreticus fuerit, critici non conve-
niunt.

§. 317.

Ex regula ſecunda (G. 315. n. 2.) etiam
colligimus, Chriſtum non poſſe dici Filium

Dei tantum adoptivum. Nam in S. Scriptura

Chriſtus vocatur Filius Dei unicus Luc. I.
v. 38. Unigenitur Joan. I. v. 18. Proprius
Rom. 8. Dileltus Matth. 3. Ergo non
eſt tantum Filius adoptivus. 2do. Ex P. P.
S. Hilarius 1. 6. de Trinit. ait: Eilius ſuus ſt,
non adoptio ejus eſt. Et S. Auguſtinus tr. 7.
in Joan. Eſt filius Dei unicus non adoptatus.

Deinde contraria ſententia damnata ka 2
Con-

Conellio
Rorano
In Rati
eftanean
t ex g
Illa eſt
ntum un
ſon, gun
Mun her
flius tand

Klol 1.
Cirea ann
Clic e .
Chrſtun,
Hlinn De
atur vere
Dei op
ſatſcim n
Elinrerin
Dei mitnt

I Vero

Dotpii
Menors
llico D
ſdee en

dn (or

Nekono
nod

ejns S
lium n
Mun,
Lonne
int.

bame
kaik

De Incarnatione verbi Divini. 55 5

n n
Nde,

Concilio Forojulienſi a. 79 1. Ratisbonenſi &
Romano a. 792. & Francofurdienſi a. 794.
3tio. Ratio eſt: Adoptio cadit in perſonam
extraneam, quæ non ex natura & origine,
ſed ex gratia vocatur ad hæreditatem: ſed
eH nulla eſt in Chriſto extranea perſona, cum
ze tantum una eaque Divina ſit in Chriſto per-
Wr ſona, quz ex natura ſua habet jus ad pater-
Halun nam hæreditatem: Ergo Chriſtus non eſt
mse filius tantum adoptivus.

Schol. x. Felix Epiſcopus Urgellitanus conſultus Error Fe-
circa annum 783 ab Elipando Toletano Epiſcopo, licis &
quid de humanitate Chriſti ſentiret, reſpondit: Elipandi.
Chriſtum, quatenus homo eſt, appellandum eſſe
Filium Dei non naturalem ſed adoptivum. Dubi-
tatur vero, an Felix & Elipandus afferendo Filim

Kenig, Dei adoptivum, negev rint cum Neſtorio bypo-
es end ſtaticam unionem, & Filium Virginis a Filio Dei
an diſtinxerint; an vero eandem Perſonam Filium

1 Dei naturalem ratione Divinæ naturæ, adopti-
Don c⸗ vum vero ratione humanæ naturæ appellaverint.
Probabilius videtur, duos hos præſules Neſtoria-
ni erroris recs fuiſſe: tum quia in libro ſacroſyl-
labico Paulini dicantur no"i hoſtes, & veternoſa
fœce perfidiæe polluti: tum quia in epiſtola Syno-

2) in dica Concilii Francofurdienſis eorum bærefſis in
ſci HM Neſtorio damnata dicitur, & illi redarguuntur,
Soripenn quod Neſtorio anathema dicere noluerint: tum
Le.! quia Agobardus in Il. cont. Felicem teſtatur, ſe
Pn ejus Schedulam reperiſſe, ubi aſſerit, Dei Fi-
lium nullatenus dici debere paſſum aut crucifi-
n xum, ſed hominem tantum ab eo aſſumptum,
, . dzoque cum Neſtorianis (§. 307.) jam refutati
rh unt.
ing u Schol. 2. Durandus in 3. d. 4. putat, Chriſtum ut Chriſtus
t hominem poſle dici filium Dei adoptivum. Idem nequidem
n it fentit Scotus, qui tamen monet, ob hæretico- ſecundum

rum humanam

naturam
Pulius
adoptivus
dici voteſt.

PFoteſtatis dignitas non amittitur, dan
militas adovtalur. Et S. Cyrillus dial. 3. & S.

556 Caput V.

rum fraudes, ab his loquendi formulis abſtinen-
dum eſſe, eorum tamen ſententiam contra fidem
Catholicam non eſſe cenſent viri docti eum P. Ber-
ti. Nihilominus dicendum eſt, Chriſtum nequidem
ſub exprefla humanitatis reſtrctione dici debere
Filium Dei adoptivum: nam in 8. Scriptura Chri-
ſtus etiam ſecundum humanitatem vocatur Eilius
Dei. Luc. 1. v. 35. g F„ Joan. 1. v. 18.
proprius: Rom 8. ubi de Chriſto ut homine ſer-
mo eſt, nam ſecundum humanitatem natus eſt,
regnum Patris obtinuit. & in mortem traditus

fuit. Ratio eſt: quia licut naturalis filiatio non

convenit naturæ, ſed Peiſonæ, quæ naſcitur, ſic
etiam adoptio: ſed huma
hypoſtaſin diverſam a Dei Verbo, ſeu a Filio Dei
naturali, nequie ergo illi competere adoptio ſeu
filiatio, quæ non fit propria & naturalis. Non
obſtat I. quod S. Hilarius l. 2. de Trinit. dicat:
dum carnis hu-

Arian & Miſſa Toletana
3

Athan., in diſput. côn
vocet Chriſtum adoptatum Nam illi per ly ado-

ptari denotant aſſumptionem humanæ naturæ.

Non obſtat II. qued in Ch'iſto ſit cauſa formalis
adoptionis, ſcilicet bumanitas, & gratia habitaa-
lis. Nam ratio formalis filiationis eſt perſona, non
natura: & gratia habitualis in homine eſt funda-
mentum adoptionis, non vero in homine Chri-
ſto, in quo ex unione hypoſtatica gratia habitua-
lis derivatur Non obſtat III. quod Chriſtus qua-
tenus homo ex ſubſtantia Dei per veram genera-
tionem non prodi rit: ergo eſt tantum filius ado-
ptivus. Nam ſufficit, quod Chriſtus quatenus
homo ſaltem prout ſubſtantialiter unitur hypoſta-

tice cum Deo, una ſit cum Deo perſona, & conſe-

quenter filius naturalis. Non obſtat IV. quod Chri-
ſtus ut homo non poſſit dici Deus, ergo Filius
Dei adoptivus. Nam licet Chriſtus ut homo in-
definite non poſſit dici Deus, quia ſic homo ſo-
lam humanam naturam denotat: poteſt kmen
2 1c1

½ Chriſti non habet

.
Gei Den
ofat

ſun pe
5Berti

Ert
un ah
Mtet hoe
Cicit, Ch
ir cene
un gnn
Uulttater
llocall
erbum
UNndo 0
tomm don
UU Ne (
nC
Ur el
Ge. Krn
le turen
Es crert
Ferdo e
e gon⸗

Ualitati

it, un
Uinche
em c
neln
Mipro
Wln,

De Incarnatione verbi Divini. 557

msnk dici Deus, ſi ſumatur ut hic homo ſingularis Deo
nchlnie hypoſtatice conjunctus, quia ſic tam natura,
Gienmk. quam perſona illi hypoſtatice unita deſignatur. Vid.
Kuntgi P. Berti de deſc, Zh.
ne ti ⸗

.
enk §. 318.
. . 1 2
Ex regula quinta (F. 315.) Huit, aſſump- CQuriſtus
he tam a Chriſto humanitatem non eſſe ubique. ſ’erundum

Patet hoc tmo. ex S. Scriptura, quæ Joan. 12. umani-
flana dicit, Chriſtum alicubi non fuiffe: non eram ner e,
nmeif ibi: certe non ſecundum Divinitatem, ſecun- A uhigue⸗
nE dum quam ubique eſt: Ergo ſecundum hu-
1ih manitatem. Neque dicas, non fuiſie quidem

“ ibi localiter, fuiſie tamen modo Divino, quia
KANIS. Me .1. . . .
t Verbum ibi erat. Nam licet Deus non ſit in

mundo localiter, nemo tamen audet dicere,
eum non eſſe in mundo: Erge nec S. Scrip-
In tura de Chriſto hoc dicere poſſet. Putat qui-
ee dem Carpovius Chriſtum, quoad actum na-
umm turæ ſcilicet vifibilis, loquentis, tangibilis
* &c. ſecundum humanitatem non efſe ubique;
l efſe tamen ubique quoad operationem in om-
vAN nes creaturas, cum tanquam inſtrumentom
nle verbo conjunctum omnia conſervet. Verum
e ex quonam capite probari poteſt. quod hu-
Gise manitati Chriſti hæc operatio ubique compe-
r . tat, cum certum ſit, duas naturas eſſe in
mten Chriſto inconfuſas, & proprietates earum efſe
diſtinctas; (G. 306.) & confequenter opera-
dn tionem conſervativam & influxum cauſæ pri-
ic mæ velut proprietatem naturæ Divinz diſtin-

eli⸗ gui a proprietatibus humanæ naturæ, nec illi
rndt communicari. Hallucinatur Carpovius in eo,

et quo illa, quæ competunt Chriſto in cohctel-
eu

558 Caput V.

ſeu perſonaliter, humanitati Chriſti abſtracte
conſideratæ tribuat. Deinde Joan. 17. V. II.
ait Chriſtus: Jaum non ſum in mundo: relinquo
mundum. Cerfe ſi humanitas Chriſti eſt ubi-
que, quomodo Chriſtus natus, mortuus eſt?
refurrexit & in cælum afſcendit? 24do. lta
docent Patres. S. Greg. Naz. ep. ad Cle-
don. S. Chryſoſt. hom. de Laz. & S. Au-
guſtinus ep. ad Dardan. n. 10. Secundum hang
förmam non eſt putandus ubique diſfuſus. Ca-
vendum emm eſt, ne ita Divinitatem aſtruamus
hominis, ut veritatem auferamns corporis: non
eſt enim conſequens, ut quodg in Deo eſt. ita
Jit ubigue ut Deus. 3to In Chriſto funt
duæ diſtinétæ naturæ (§. 306) quæ de ſe in-
vicem nequeunt prædicari (H. 315. n. 5.)
Ergo etiam diſtinctæ proprierates, quæ 6
ſe invicem prædicari non poſſunt. & conſe-
quenter ubiquitas, que eſt proprietas Divi-
næ naturæ, de humanitate dici nequit.

Solvuntur Schol. Lutherani nonnulli communicationem idioma-

obje Rio-
nes Lu-
therano-
rum.

tum etiam in abſtracto & ratione naturæ admit-
tunt, putantes, aliquas naturæ Divinæ proprie-
tates uti ubiquitatem, omnipotentiam & omni-
ſcientiam in naturam bumanam eſſe transfuſas.
Quod probant I. quia Chriſtus ut homo ſedet ad
dexteram Patris, Matth. 26. eſt in gloria Fatris,
Philipp. 2. ommis poteſtas illi data eſt in cœlo & in
terra. Matth. ult. Eſt in medio duorum vel trium
in nomine ſuo congregatorum, Matth. 10. habitat
in eo omnis plenitudo Divinitatis corporaliter. Et
aſcendit ſuper omnes coœlos, ut impleret omnia.
Sed in omnibus his locis fallunt nos Lutherani,
dum, quæ Chriſto in concreto perſonaliter tribuit
S. Scriptura, illi humanitati Chriſti in abſtracto

conſideratæ tribuunt. Sic Chriſtus ratione fuphe⸗
ſiti

ſti

iſe rat

i glo
lata et
eſt au
Chriſto
Ualter,

me, G

bum D

uun Di

Uuls hnt
Vapom
d
UI dier
fuk: des
tis Chr
homo
ſune ſei
t, it
hiüne
humami
0, u
ſg
Urer
Niken,
fentim.
lee o
llei
Geent
Verbun
lio ſen

Ne
am ſe
hiüce
futat
le.

De Incarnatione verbi Divini. 559

fſiebkn ſiti & berſonæ ſedet ad dexteram Dei, non præ-
NI ELE ciſe ratione naturæ humanæ: humanitas Chriſti eſt
“ in gloria Patris in ſuppoſto: omnis poteſtas ei

data eſt in ſuppoſito: Chriſtus in medio illorum

fidt eſt auxilio gratiæ, protectione & auétoritate. In
Nofhiti Chriſto habitat omnis plenitudo Divinitatis corpo-
2 11 raliter, id eſt vere & realiter, non tantum figu-
4,. dld rate, & omnia implet gloria ſua Dicunt II. Ver-
4 bum Divinum eſt ubique: Sed Chriſtus eſt Ver-

bum Divinum: ergo eſt ubique Sed Syllogis-

guun e mus habet quatuor terminos: Chriſtus quippe eſt

d Verbum Divinum non ſpeétatum ſine humanitate,
Cnen ſed duplici natura conſtans humana & Divina.
Fortn III. dicunt: Verbum & humanitas intime uniun-
o Ü tur: Sed Verbum eſt ubique, erge etiam humani-
Ko 1 tas Chriſti, alias enim Verbum alicubi eſſet, ubi
“ homo non eſt. Verum quæ intime uniuntur,
e &e ſine ſe invicem eſſe non poſſunt, ſi adæquate unian-
315. N tur, ita, ut unum altero latius non pateat, ſecus
8s, Ct⸗ ſi latius pateat: Divinitas por o latius patet, quam
,Con humanitas. Item nullibi eſt Verbum, quin ſit ho-
ſens „ mo, quia nusquam ab humanitate ſeparatur: ſed
non ſequitur ibi eſſe hominem, ubi eſt Verbum,
Nelnt. quia Verbum non ubique localiter includit huma-
reniüis nitatem, quam non aſſumpfit per localem coexi-

ſtentiam, ſed per unionem hypoſtaticam, unde
hæc propoſitio: Verbum alicubi non eſt homo:
dupliei ſenſu intelligi poteſt: 1. Verbum alicubi
iun deſeruit humanitatem: qui ſenſus falſus eſt: 2.

ſe min Veerbum alicubi eſt, ubi non eſt caro Verbi, &

6 .
no e hic ſenſus verus eſt.
rid .
ir el 97
n li §. 319.
0 N . . . .. . .
nin Ex communicatione idiomatum in Chriſto imani-

etmn etiam ſequitur, quod Humanitas Chriſti hy- tas Chriſti
Sluer poſtatice Verbo unita unica adoratione cum unita Ver-
glirti⸗ Divinitate Verbi colenda ſit. Nam Imo. Hebr. bo ago-
H 1. v. 5§. Apoſtolus illa verba Pſ. 960. Et ado- dnda eſt.

.
ntione rent

Caput V.

1 7,
rent zum omnet Angeli Dei, Chriſto adaptat. da
Unde etiam Magi Chriſtum adoraverunt. ſunck
Matth. 2. v. 1I. & cæcus natus a Chriſto ſa- Pude
natus procidens adoravit eum. Et Chriſtum a ummn
mortuis reſurgentem Apoſtoli adoraverunt (tat

Matth. 28. v. 17. 2do. S. Athanaſius ep. ad
Adelphium ait: Rerum ereatarum Dominum
carnem jabtum, Dei Verbum odoramus. Et Pgo
S. Ambrofius in Pſ. 8. Eer terram intelligitur is in D
Chriſti caro, gquam hodie in Measſteris adoramur. llte
Item Synodus cumenica V. can. 5. Et Con- Mo e
cillium Lateranenſe ſub Martino I. definit is molg
can. 9. N quis non una adoratiote Deum Ver- Elcium
bum incarnatum cum ejus carne non adornt, 5 n
juxta quod ſanbkld Dei Eccleſic ab initio tragi- (medit
tum eſt, taliz anothema ſit. 3tio. Ratio eſt. (I Inar
Fumanitas Chriſti in Verbo ſubfiſtens indu- beie ye
cit communicationem idiomatum, & mutuam m pon
proprietatem utriusque naturæ in Chrifto lle
prædicationem in concreto ratione unius ninpe
Chriſti Perſonæ (G. 315.) Sed proprietati- lunmn
hburus naturæ Divinz cultus adorationis debe- fient
tur.: Ergo etiam Humanitati Chrifti Verbo iatn
unitæ. , C

Schol. Sociniani, Grotius & Simonius volunt, Ma- 8e Dii
gorum adorationem non fuiſſe cultum latreuti- Lint
cum ſed mere politicum. Verum latreuticum lion
fuiffe, Magosque Chriſtum non pro mero homine u.
habuiſſe, ſatis ex eo elucet quod ſtultus co-
natus fuiſſet, regis peregrini cauſa tam longum
iter ſuſcipere: unde S. Matthæus per vocem αm-
vzr , qua veneratio regum Perſarum ſumma,
totoque in terram proſtrato corpore ſignificanda ne
oſtenditur, hunc cultum denotavit Quando vero Umur
dicimus, Chriſtum quatenus hominem ſimul cum

Verbo un!

r.
eſent

o a
6otmen
Chrhnl.
Chubn
Gotatent
AWret
0 Dhnin
Pvyn .
ANut
. EtC
I. deſiui
um i
adrt
tio tan
Natio 4

ſens NN

Amtun

one An
noſſiet.

ois Nr

Sli Ven

olunt, 1.
un lter
crentis
neto her⸗
ls
tn gon
ſen

nm, ,

nifene
elgi ar
oolſ
. Rc
.
end

ris in peccatum Incarnation

.

De Incurnatione verbi Divini. 561

Werbo eodem adorationis cultu proſequendum eſſe,
ly quatenus non cadit ſuper humanitatem a Verbo
ſejunctam, omnes enim norunt, humanitatem
nude ſpeétatam adorari non debere; ſed ſuper
humanitatem hypoſtatice Verbo unitam, quæ unio
eſt cauſa adorationis S. Humanitati Chriſti debitæ.

G. 320.
Porfo ex hypotheſi lapſus humani gene- Icarna-
niſſe neceſſariam, certum eſtluit abſo⸗
Uute ne-
ceſſarid.

abſoluta non fi
Imo. ex S. Scriptura, quæ opus Redemptio
nis noſtræ plane gratuitum, & merum be-
neficium eſſe aſſerit, Rom. 3. v. 24. Tit. 3.
V. 5. Ergo Deus ad illud non neceflitatur.
Accedit Ratio: Quia opera externa, quale
eſt Incarnatio, Deo ſunt libera: Item homo
libere peccayvit, & Deus nobis ad gloriam
ſuam non indiget: Ergo Incarnatio non fuit
abſolute neceflaria, & Deus hominem ſine
ulla imperfectione in maſia damnationis re-
linquere potuiſſet: Nihilominus congruum
fuit, ut ſuppoſito hominis lapſu Incarnatio
fieret: tum ut opus, quod Deus formave-
rat, & diaboli invidia confractum fuerat,
per Divinam miſericordiam reformaretur:
tum ut Divinæ perfectiones, in Incarnatione
& Unione hypoſtatica magis manifeſtaren-

tur.

chol. I. Raymundus Lullus, de quo Vasquez in An ex y-
præſenti diſputatione q. I. a. 2. docuit, ex hy- potheſi
potheſi creationis mundi neceffariam fuiſie ſimpli- creationis
citer Incarnationem Verbi tanquam opus perfe wsundi In=
ctiſſimum, & abſolutiſlimum mundi ornamentum. carnatlio
Schram Inſtit. Theol. Tom. I. Nn Vecke

562 Caput V.

Hæc ſententia eſt contra communem fſere Theo-

logorum, tum quia Incarnatio nihil commune ha-

bet cum viſibili hac rerum univerſitate, tum quia
mundus ſine incarnatione ſubüſtere potuiſſet,
ſicuti revera per quatuor annorum millia fubſtitit,
quin aliqua perfeétione ſibi debita caruerit. Wi-
clefus in Trialogo longius progreffus docuit,
Deum abſoluta neceſſitate compulſum fuiſſe non
tantum ad Incarnationem Verbi, & ad hominem
a perditione redimendum, ſed etiam ad creatio-
nem univwerſi, & eorum, quæ in illo continen-
tur. Probat hoc I. quia Deus habet infinitam in-
clinationem ad Incarnationem tanquam bonam,
Ergo ad oppoſitum non amplius liber eſt, quia
infinita inclinatio ad rem tollit libertatem ad op-
poſitum. Verum inclinatio hæc Dei eſt tantum
entitative & fubjetive infinita, non vero obje-
Give & appretiative, quaſi illud objeétum aut
in ſe quoad entitatem üit infinitum, aut alteri
cuilibet objecto ſit a Deo necefſario præferen-
dum: Et quia nec judicium intellectus dictat, ob⸗
jectum illud habere bonitatem omnibus aliis abſo-
lute præferendam, hinc Deus etiam non vult
Incarnationem, eam neceflario omnibus ob'jeétis
præferendo, & fic illa inclinatio non lædit Hiber-
tatem Dei ad volendam, vel non volendam In-
carnationem. II. S. Anſelmus in I. Cur Deus ho-
mo: probat neceſſitatem Incarnationis ex eo. quia
ſuppoſito lapſu hominis inconveniens fuiſſet. Deum
non incarnari, & hominem redimere, adeoque

impoſſibile etiam fuit, nam inconveniens Deo eſt

impoſſibile, & ſie Incarnatio fuit abſolute neceſſa-
ria. Verum cum non poſitive vel contrarie ſit
Deo inconveniens, lapſum hominem non repara-
re, ſed tantum negative, quatenus Deus omitte-
ret id facere, quod eſt quidem conveniens, ſed
ad quod faciendum nulla neceſſitatis lege tenetur,
non ſequitur Incarnationem eſſe abſolute neceſſa-
riam Idem S. Anſelmus ibidem docet, Incarna-

tionem eſſe neceſſariam ſolum ex hypotheſi, Baud
eus

Eeinn 6o.

Dens
4 hon
hlIa.

Dol 2, (
Derns
lleſs
Pro il
2deogn⸗
Min illi
Polelt
Hypo
Gge vln
n ten
ſtskeeet
ſt e
Gebems
In eli
Contra 4
lergt Mie⸗
6 (g.
nen ord
Uektlaria
erl
kin
Einaria De
ltum im
Mtüta ſa
lümine 0
ſteſt fer

Nholio
60 inco
unment
n, Nee
s pr
un fuit

De Incarnatione verbi Divini. 563

Deus voluerit vacuas Angelorum lapſorum ſedes
ab hominibus impleri, non vero neceſſitate abſo-
Juta.

Schol. 2. Controvertitur hic in Scholis ſalva fide, an Jn Deus
ſi Deus voluit hominem ſalvum facere, potuerit potuerit
illæſis juſtitiæ ſuæ legibus plenam & condignam hominem
pro ipfius offenſa ſatisfaétionem non repetere, ſine In-
adeoque non incarnari, & omnem culpam & poe carnatio-
nam illi gratis relaxare. Controverſis hæc dirimi ne Jal-
Ppoteſt ope diſtinctionis dicendo primo, Deum vare.
ex hypothefi, quod lapſum hominem ſalvum fa-
cere voluerit, potuiſſe abſoluta & extracordinaria
ſua potentia absque Incarnatione & ſuæ juſtitiæ
ſatisfacere, & hominem ſervare. Quia inexhau-

K aun ſta eſt Divina potentia, cui limites ponere non
eto & debemus licet modum ignoremus, quo fieri poſſit.
deun Ita etiam ſentiunt Patres. S. Athanafius or. 2.

contra Aria. ait: Etiam ſine ullo ejus ddventis po-
terat Deus tantummodo dicere atque ita ſolvere ma-
ledikionem. S. Anguſtinus l. 13. de Trin c. 10.
S. Greg. Naz. Or. 9. & c. Secundo ex potentia
tamen ordinaria & legibus Divinze juſtitiæ, ita
neceſſaria fuit Incarnatio Verbi, ac fatisfaétio
Deo per Ipſum perſolvenda, ut fine illa hemo lap-
ſus reparari non potuifſet: Nam de potentia or-
dinaria Deus ex immotis juſtitiæ ſuæ legibus pec-
catum impunitum relinquere nequit, tuin quia ex

ſe,er natura ſanctus & juſtus eſt: tum quia peccatum
fumme odit. Unde S. Irenæus l. 3. c. 18 inquit:
e, Doe Wiſi homo conjunbtus fuiſſet Deo, non potuiſze var-
s c⸗ liceps fieri incorruptthilitatis. Et S. Auguſtinus
“ idem docet ſerm. 174. & S. Anſelmus ex dictis
e. Scholio præcedenti hoc probat ex eo, quod hoc
n ie Deo inconveniens adeoque impoſſibile foret, quod
Kad 1 argumentum ſolum probat pro potentia Dei ordi-
e naria, nec infert abſolutam neceſſitatem Incarna-
re tionis pro potentia éxtraofdinaria; uti ibidem di-
Etum fuit.
, Vam ruik⸗
,6. gol .
Mſ, Nh 2 F. 321.

564 Caput V.

H. 321I.

MWMotivss Motivum Incarnationis Verbi Divini fuit
Incarna- humani generis redemptio. Ita S. Scriptura,
tionis .t Luc. 19. V. 10. Venit Filius hominiy qucrere,
Tedemntio & ſalvum jfacere, quod perierat. Gal. 4. v. 4.
S Wiſit Deut Filium ſuum ut eos, gui ſub
geueris. S ” 4
lege erant redimeret. I. Tim. I. v. 15. Ekcca-
tores ſalvos facere. U deſirueret opera diaboli.
I. Joan. 3. V. 8. ut tollat peccata mundi.

An Ada- Schol. Pelagiani negarunt, Chriſtum ideo veniſſe,

mo non ut homines a labe originali mundaret, quam re-
veccante jiciebant, & Abaelardus negat, Chriſtum veniſſle,
Chriſtus ut hominem a captivitate diaboli liberaret. Sed
veniſſet. his ex dictis refutatis, quærunt Scholæ, an vi

præſentis decreti & rerum orcdinis, redemptio

humani generis a peccato, ita ſit motivum ad-

zquatum Incarnationis, ut ſi Adam non peccaſ-
ſet, nec homo a peccato redimendus foret, Chri-
ſtus non veniſſet. Reſpondemus negative, tum
quia Luc. 5. dicitur: Won egent, qui ſani ſunt, me-
dico, ſed qui male habent; non vent vVocarz juſtos
ſed peccatores. Et in ſymbolo Nicone profite-
mur: Qui propter nos homines, & propter no-
ſtram ſalutem deſcendit de cœlis: & Incarnatus
eſt: tum quia ita ſentiunt Patres: S. Athanaſius
or. 3. cont. Arian. GQuod autem Filius Dei liomo
Fablus eſt, nunquam accidiſſet, Niſi hominum neceſſt-
tas cauſam præbuiſſet: S. Auguſtinus ſerm. 8. de
verb. Dom. ſi homo non peccaſſet, Filius homi-
nis non veniſſet. Chriſtus igitur dicitur Primo-
genitus omnis creaturæ Rom. 8. v. 20. ratio-
ne Divinitatis, non vero ratione humanita-
tis niſi honore & dignitate. Tituli Docéctoris,
Legislatoris &c. in Chriſto titulo Redempto-
ris ſubordinantur, quo fublato non extarent.
Adamo etiam potuit revelari Incarnationis my-

Kterium ſine præſcientia ſui peccati, cujus. urns
. fuit,

fuit, po
Velata e
nodo pe
ex parte
heriecdil
xrom.
lem ean
Deccati
lentis a⸗

Negn

delzct

ela mria

lu dekdiri

Conden

umntis
ohten
Gen tenn
Erri

len unio

I Divin

1

lnn.3,,
un ui⸗
lehnen
Unlo hy
meritum

Mionis

1lns ſi

(ſe inin

ſteris 1
tionis

Aern

1 bren

R ine

De Incarnatione verbi Divini. 565

fuit, poteſt enim alicui revelari effectus, non re-
velata cauſa. Deus item fine unione hypoſtatica
modo perfectiſſimo ſe communicaſſet ex parte ſui,
ex parte vero termini communicaſſet ſe modo
perfectiſſimo ſaltem appoſite ad finem ſibi præ-
fixum. Denique docent hic Theologi principa-
11 lem cauſam fuifle originale peccatum, unde ſolis
ANr, peccatis actualibus exiſtentibus Chriſtus vi præ-

Pi Aron.

15,e ſentis decreti non veniſſet.
Eru i
ui §H. 322.

eo nei, Neque humanitas, neque anima Chriſti Qhriſtus
„Jun- defacto meruit unionem hypoſtaticam per unionem

n opera prioritate temporis eam antecedentia. Avpohati-
Ne,mi Ita definivit Concilium Epheſinum I. can. r3. D 4
telen & Conſtant. I. can. 1. Ratio eſt, quia nec zempore

ig humanitas, nec anima Chriſti ante unionem priora
EE hypoſtaticam extitit (H. 311.) Ergo hanc per non me-
eE opera tempore przcedentia mereri non po-ruit.
e tulit.

Schol. Chriſtus per nullam operationem natura prio- Mec per
rem unionem hypoſtaticam promeruit, nam hæc opera na-
uni Divinæ clementiæ, & nulli merito tribuitur tura prio-
Joan. 3. v. 16. Sic Deus dilewit mundum, ut filium ra aut
Nuum unigenitum daret. Nec eam per merita illam ſubſequen-
ſubſequentia promeruit, etiam ut præviſa, quia tia.
unio hypoſtatica eſt principium meriti, ergo ſub
meritum cadere nequit: imo actus meritorius
unionis hypoſtaticæ eam jam ſupponit, nam ut
actus fit meritorius unionis hypoſtaticæ, debet
eſſe infiniti valoris, quod ipſum habet ex unione
hypoſtatica. Ex eadem ratione nec S. S. Patres An E. E.
veteris Teſtamenti meruerunt ſubſtantiam Incar- V. L. m-
nationis de condigno: bene tamen de congruo carnatio-
mernerunt aliquas Incarnationis circumſtantias: nem me-
ſic Abraham prompta ſua obedientia meruit, ut ruerint.
ex ſemine ſuo Meſſias naſceretur Gen. 22. v. 18.
N n 3 bene-

An Bea-
tiſima

Oßicium
EOlriſti
quotur
plew.

566 Caput V.

benedicentur in ſemine tuo omnes gentes terræ, quia
obediſti voci merx. Item Daniel ſuis votis & de-
ſideriis meruit abbreviari tempus adventus Meſſiæ
c. 9. v. 24. Denique Beatiſſima Virgo Maria non
meruit de condigno, ut fieret mater, Dei, quia
opera ejus non fuerunt pretii & valoris ſimplici-

ter infiniti, nec conſequenter ejusdem ordinis.

cum unione hypoſtatica, maxime cum nulla Dei
promiſſio interceflerit, nec ad dignitatem illam
aſpiraret Virgo humillima, quæ Angelo hoc My-
ſterium nuntiante turbata fuit. Meruit tamen de
congruo, quia fuit maxima amica Dei, & pro-
babile eſt, illam oraſſe Deum, ut Filium ſuum in
mundum pro redemptione generis humani mitte-
ret, & quidem ferventius, quam alii V. L. Pa-
tres. Congruum ergo fuit, ut propter ejus pre-
ces mitteretur Filius Dei, & illam ſuam matrem
efficeret. Unde Sancti Patres communiter dicunt,
Beatiſſimam Virginem ob ſanctitatem ſuam me-
ruifle, concipere Regem colorum & Dominum.

Omne genus actionum, ad quod perficien⸗
dum Chriſtus in mundum miſſus eſt, dici-
tur officium ejus; & ideo Redemptio gene-
ris humani, & quidquid ad eam pertinet eſt
officium Chrifti. Porro ad redemptionem
generis humani ſpectabat 1I. ut Chriſtus Deo
plenam pro hominibus ſatisfactionem præ-
ſtaret. 2. ut voluntatem Dei hominibus an-
nuntiaret, lisque viam falutis monſtraret.
3. ut fideles ſuos regat, protegat & ſalvet.
Hinc triplex Chriſti officium emergit, ſci-
licet Sacerdotale, Propheticum & Kegium.
Et ideo Iſ. 33. v. 22. dicitur Judex noſter,
begirlator noſier, Nex noſter, qui ſalvabit nor.

Pyime
hrie
Met 8.
Chriltns
It Eph.
Muenp
ANtorumn
it hare
unt,
c ,.
Uetinm p
Do nobis
enplo:
eſt.
i o
e eit
fenndn
ſonfiae
ſenzercer
fcalein
g icid
etm n
Rom. 5
1. bet, 3.
1o n
Utienlan
6 Criſk
lekiner
mn vi
lend
lnt G
Rhri

De Incarnatione verbi Divini. 3J67

terrt n
Vots §. 324.
Primo igitur Chriſtus pro nobis vere & Chriſtus
proprie juſtitiæ Divinz ſatisfecit. Ita Imo. vere pre
docet S. Scriptara, quæ teſtatur, quod nobis Ja-⸗
Chriſtus proprio ſanguine ſuo nos redeme ¹Necit.
mmHE rit Eph. I. v. 7. In guo habemus redemvtionem
R AXUτοοαοοσια per ſanguenem ejur, femiſiontm pec-
ded catorum Matth. 20. v. 28. Ellius hominis ve-
,A mt dare animam ſuam redemptionem pro multis.
n ſum Aurcov, quod pretium pro redemptione
nimt captivi ſolutum fignificat: ſed qui verum
L Fr. pretium pro redemptione noſtra ſolvit, vere
nacr pro nobis ſatisfecit, non ſolo conſilio &
göon exemplo: Ergo Chriſtus vere pro nobis ſa-
un tisfecir. Dicunt Sociniani Avrcor improprie
Domn fſumi pro liberatione ſine dato pretio, ſicuti
Deus dicitur populum liberaſſe, ſine pretio.
Verum qualis conſequentia? ſubinde Avrgor
ſignificat ſatisfactionem improprie: Ergo
leie ſemper.certe dare animam hoc pretium fuf-
l,H ficienter indicat. Rurſus in S. Scriptura Chri-
gtog ſtus dicitur pro nobis, ſeu loco noſtri per
ed veram fubſtitutionem paſſus & mortuus eſſe
im Rom. 5. v. 8. Chriſtur pro nohiz mortuus eſt.
G I. Pet. 3. v. 18. Juſtus pro injuſtis: Ergo ve-
len N, re pro nobis ſatisfecit. Dicunt Sociniani,
ibust. particulam τα tantum cauſam finalem mor-
ulmt tis Chriſti denotare, ſcilicet ut nos a pecca-
t to retineret, & ejus odium nobis inſpiraret.
„ Verum vim ſatisfactoriam mortis Chriſti cla-
m. re oſtendunt verba ſequentia: Wt nos jufli-
Nir. Ficaret & Veo reconciliarét. Rom. 5. v. 10.
ſͤn 3tio. Chriſtus in morte perferenda peccato-
Nn 4 rum

568 Caput V.

rum noſtrorum peœenas ſolvit, nam ex con-
feſſione ipfius Socini. Iſ. 53. v. 4. de Chri-

ſto dicitur: Vere languores noſtros ipſe tulit,

& dolores noſtros ipſe portavit. Ubi Syriaca
legit: vere paſſiones noſtras ipſe pertulit,
& dolores noſtros ipſe paſſus eſt. Et Græ-
ca: Ipſe peccata noſtra portat, & pro no-
bis dolet. Unde ly Nüe non ſignificat tan-
tum abſtulit, ſed etiam, poenam luit. Nec
obſtat S. Matthæus, qui c. 8. v. 17. hunc
locum interpretatur de morbis corporis a
Chriſto ſanatis, nam morbi illi erant plerum-
que poenz peccatorum, unde recte dicit,
ideo Chriſtum ſanaſſe ægrotos, ut oſten-
deret, ſe efie, qui peccatorum noſtrorum
Poenas fuſtualiſſet, & caſtigatione ſua pacem
nobis reſtituiflet. Sane Chriſtum peccatorum
noſtrorum pœenas in ſe tranftuliſſe patet ex
IH. 53. v. 5. Inſe vulneralus eſt, propter iniqui-
tatei noſtrag, attritus eſt propter ſcelera noſtra,
Hebraice Pne ab iniguitatibus noſtris. Di-
ſciplina Caſtigatio, paciz noſtrœ ſuper eum,
& livore ejus ſanati ſumut. Ergo pænas pec-
catorum noſtrorie! luit, & proprie pro iis
ſatisfecit. Ato. Chriſtus morte fua ſacrifi⸗
cium expiatorium obtulit, quo oblato & ac-
cepto Deus peccata noſtra remittere, nosque
impunitos dimittere poterat, nam dicitur ſa-
cerdos noſter, qui ſanguine ſue ingreſſus
in Sanctum Sanctorum æternam redemptio-
nem invenit Hebr. 9. v. II. 12. Hac quip-
Pe compellatione & defcriptione S. Seriptu-
raàa docet, Cheiſtum rem iſtam vere & e-
iter

.

Neer prx

uioum

wenti II
Utiſee
Un te
flfle um
Uem ver
debatur
igecleb
(hmm pt
Okerendin
o mr
ufn, ut
In ſaer
Uherit,
n c, 4
Vn

initat
blhr
eret
trentix
Niis e
Unn ilutn
Dpl 2, d
onn N
mbnn en
Mento he
Morum
Kkternam
1 Deng
reiigt
Komni
un
4 Nnem
n Dens

De Incarnatione verbi Divini. 569

unes liter præſtitiffe, cnjus aliquod ſignum figu-
rativum editum eſt in Sacerdote Vet. Teſta-
menti. Huc pertinet comparatio Chriſti cum
Ulge Pontifice maximo, Hebr. 9. v. 6. & clariſſi-
een mum teſtimonium, omnia ſacra Levitica
E ben fuiſſe umbram futurorum. Hebr. 10. v. I.
Ams Rem vero iſtam, cujus ſignum a Pontifice
. edebatur, quoties in Sanéttum Sanctorum
ingrediebatur, fuiſſe expiationem, aut ſacri-
ficium pro peccatis hominum in remiſſionem

giftent
hlut E

IE offerendum, Moyies Lev. 19. V. 14. docet.
e Ergo morte Chriſti ita expiata funt peccata
eS noſtra, ut Deus, moriente Chriſto, veriſfi-
ie i⸗ mum ſacrifſicium & fatisfactionem pro illis
Nin: acceperit. Patrum teſtimonia afferre opus
Roktotu

„non eſt, quos ſibi adverſos Socinus fatetur.
ude Vid. meam Anal.

Etertotun
bltt el Schol. r. Satisfactio apud Seriptores juris Naturæ Satisfa-
,r ii⸗ ſignificat redditionem rei quipollentis Pro re Nio qetid.
D 1. ablata, ut damnum reſarciatur. Unde ſatisfaétio
nn pro peccato eſt redditio voluntaria honoris & re-
llenh verentiæ æquivalentis ex propriis & alias inde-
. ins, bitis ad compenſandam injuriam Deo per pecca-
H tum illatam.
ENdSN

e roß Schol. 2. Socinus novum Religionis ſyſtema in Po- Socini hœ=
. ſdel. lonia procudit, quod ſatisfactionem Chriſti potif- reſis &
dia fſimum excludit, cum pro toto Reljgionis funda- ſuſtemd.
ato N mento hoc principium ponat, ſolo pietatis & bo-
e, N. norum operum ſtudio Deum placari, & vitam
Pirt æternam impetrari poſſe. Syſtema ejus hoc eft.
1. Deus pro infinita ſua bonitate decrevit, omni-
bus reiipiſcentibus, & pie in hoc mundo viventi-
bus omnia peccata condonare, & illos ad immor-
talem vitam transferre, dummodo in bono usque
ad finem perſeveraverint. 2. Ut hanc volunta-
tem Deus mundo patefaceret, miſit Jeſum Chri-
Nn 5 ſtum

570 Capyut V.

ſtum in mundum, qui hanc Dei bonitatem nobis

non ſolum annuntiavit, ſed & miraculis confir-

mavit, & occaſione hujus annuntiationis mor-

tem erucis Deo mandante ſubiit. 3. Ut vero præ-
dieationem Chriſti eſſe certam cognoſceremus,
Deus Chriſtum nobis velut vitæ exemplar propo-
ſuit, tertia die a mortuis excitavit, & in cœlum
tranſtulit. 4. Igitur juſtificamur, ſeu peccata
nobis remittuntur, id eſt, pro juſtis declaramur,
per hoc, quod promiſſionibus Chriſti confida-
mus, & mandata ejus ſervemus. Res autem a
Chriſto promiſſæ ſunt vita æterna, & Spiritus S.
quarum rerum fide homo movetur, ut mandatis
Dei obediat, unde habet liberum arbitrium. 5. Sed
quia homo mandatis Dei non obtemperaret, ſi
natura illius per peccatum originale corrupta fo-
ret, ideo peccatum originale non datur, & homo
in eodem ſtatu naſcitur, in quo Adam creatus
fuit. 6. Cum vero S. Scriptura ſæpius dicat,
Chüiſtum ad ſalvandum nos veniſſe: Socinus bhoc
vult intelligi, Chriſtum nos ſalvaſſe, quatenus &
promiſſiones vitæ æternæ, & Dei mandata nobis
revelavit: & ideo 7. Deus & potuit, & voluit
peccata condonare ſine ulila interveniente vera
ſatisfactione, imo impoſſibile fuit, ut alienam ſa-
tisfactionem acciperet. 8. Quare Chriſtus non ſa-
tisfaciendo, ſed doçcendo & doétrinam ſuam mor-
te & ſanguine confirmando nos redemit. Hoc
vero redemptionis genus cum non ſit ſupra vi-

res meri hominis, hinc 9. Chriſtus non eſt eſſen-

tialis & æternus Deus, ſed merus homo, & ſo-
lum dicitur Unigenitus Dei Filius, quia inter ho-
mines nullum patrem habuit, ſine concurſu maris

conceptus, a Patre ſanétificatus, in mundum

miſſus, a mortuis reſuſcitatus, & in cœlum exal-

tatus fuit. Hinc non datur Verbi Divini Incar-

natio: Et quia 10. Spiritus S. a Chriſto, qui non
eſt verus Deus, mitti dicitur, ideo Spiritus S.
non eſt verus Deus, & fic. 11. Corruit ma-
gnum Sacroſanétæ & Individuæ Trinitatis myſte-
rium,

jum,
1us & el
in§ La
udex n
¹ Deo
& vitam
werito
Hoe ſe
Pers in
Perta .
font. In
lidtioen
Dens gn

hee eet

t eſeell

bis ſatis

A—

.

4

ſo dn
Non t
Docens,
Eeſorlore
u lono
II Crk
Dos ſckin
Ee loer
1e Gnded
VAlre
Pote De
Chrittm,
n0, ſed
lommini

ile

loſit in
6 lirarn

8 Eetr
Mriſti ot
Res mn

Ut Nilen

iun 5.
renaret,
onnpn ſo⸗
Chom
in geen
Linns 6e,
Neinphe
Atrenl 4
nuunuin
un, EW
Feliele ii
Ut Mem:

De Incarnatione verbi Vivini. 571

rium, & præter Patrem D. N. J. C. nemo eſt ve-
rus & eſſentialis Deus. 12. Quia tamen Chriſtus
in S Scriptura ſæpe dicitur Rex, Dominus &
Judex noſter, licet ſit merus homo, eam tamen
a Deo poteſtatem accepit, ut Eccleſiam regere,
& vitam æternam fidelibus argir poſſit, & ideo
merito ab omnibus adorari & religioſe coli debet.
Hoc ſvſtema Steinbartus in iſt. pur Philoſ. Gru-
nerus in Inſt. Th. & alii, novis figmentis contra

aperta S. Scripturæ teſtimonia explicare conati

ſnnt. Inſargaa- ergo contra veram Chriſti ſatis-

factionem. I. Quia in S. Scriptura dicitur, nobis

Deus gratis peccata dimittere. Verum remiſſio
hæc licet ſit gratuita reſpeétu noſtri, jure tamen
fit reſpectu Chriſti. II. Chriſtus non potuit pro
nobis ſatisfacere, quia injuſtum eſt, innocentem
plecti pro reo Deut. 2 24. v. 16. Et Chriſtus pro
ſeipſo debuit Legi obedientiam. Verum injuſtum
non eſt, innocentem plecti pro reo, quando in-
nocens. qui habet perfectum dominium vitæ ſuæ,
ſe ſponſorem pro reo conſtituit, quia tunc reatus
pœnzæ in eum conjectus cenſetur. Deinde Chri-
ſtus homo faétus Patri quidem obedientiam de-

buit, ſed liberam, quia libere homo faétus eſt.

III. Chriſtus non ſuſtinuit poenam æternam, quam
nos ſuſtinere debebamus: ergo non vere ſatisfecit.
Sed licet poœna a Chriſto tolerata non fuerit æter-

na quoad durationem, fuit tamen quoad pretium

& valorem *quivalentem. IV. Sic Chtiſtus ut-
pote Deus ſibi ipfi ſatisfecifſet. Verum cum
Chriſtus, nec fit ſimplex Deus, nec ſimplex ho-

mo, ſed Deus homo, non ſatisfecit ſibimetipſi ut

homini & mediatori inter Deumm & hominem,
ſub illo enim reſpeétu Deo ſatisfeeit, licet dici
poſſit ſibi ſatisfeciſſe ut Deo. Vid. D. Tournely
de 6 Tucar n. & P. Berti.

F. 225.

572² Gaput V.

§. 325.
Satisfactio Chriſti ad reparandum homi-

Eri- nem lapſum fuit necefſaria. Nam Imo. Deus

tam in Veteri, quam in Novo Teſtamento
mortis pœnam ſæpius interminatus eſt. Gen. 2.
v. 17. In quocumque enim die comederis ex eo,
morte morieris. Ezech. 18. v. 2. Anima, quc
pveccuverit, ipſa morietur. Rom. I. v. 18. Re-
velatur ira Dei de cœlo ſuper omnem impietatem
& injuſtitiam hominum: Ergo cum Deus nec
mentiri poſſit, nec mutari, neceſſe fuit com-
minationem illam exequi, & vel hominem
moriendo huic edicto ſatisfacere, vel in
Chriſtum hominem vadem & ſponſorem
poenam transferre. 2do. Apoſtolus in epi=
ſtola ad Hebræos ſzæpe inculcat, ſacrificia
legalia reatum, peccata tollere non potuiſſe,
ſed nobilius ſacrificium Chriſti neceſſarium
fuifſe. Hebr. 10. v. 4. Impoſſibile eſt, ſangui-
ne taurorum & hircorum auſerri peccata. Ideo
ingrediens mundum dixit: Hoſtiam & oblatio-
nem noluiſti, corpus autem aptaſti mihi. Quæ
verba clare innuunt, neceſſe fuiſſe, nos ſan-
guine Chriſti mundari. Unde Hebr. 9. v. 22.
dicitur: Neceſſe eſt ergo exemplaria quidem cle-
ſtium hir mundari: ipſa autem coœleftia meliori-
bus hoſtiis quam iſta. 3tio. Suffragatur ipſa
Chriſti precatio, qua Matth. 26. v. 39. ora-
vit, ut ſi poſſibile eſſet tranfiret a ſe calix
paſſionis: Qui cum teſte eventu eum non
tranſüt, ſub conditione reparandi hominis
lapfi neceſſe fuit, ut Chriſtus eum biberet,

Ato. Ratio accedit: nam veriſimile non vi⸗
detur,

Mm ſe
lole mo
Ptiskactio

Wiliori

Ei potuil
n e he
li.

7

Aol 1. d.
Non tlle
fbhttone
Alono

atum

Cblntete

EciVer

lepakt, 1
orie D
Ton Pn
Vinichem
N non en
llet ſine
neſns
gsEn
ler gec
dote il
e Don
ine Pecc
CUndam
Drimum
tuns.
Eiperta
ter ſe n
bantum

Propr

P
1.

iin Dir
Migg
Aen

4 Mena
ik

De Incarnatione verbi Divini. 573

detur, Deum ſapientiſſimum voluifſe pro-
prium ſuum Filium tam acerbæ & ignomi-

uns nioſæ morti ſubjici, ſi neceſſaria non fuiſſet
nm fſatisfactio per hominem Deum oblata, & ſi
Iem. faciliori via opus Redemptionis humanæ per-
Sctü, agi potuiſſet. Vide JQ. 120. ubi demonſtra-
imie tom eft hanc ſatisfactionem exigi a Divina
Aim juſtitia.
V. I1 Schol. I. Sociniani volunt, ſatisfactionem Chriſti Solvuntur
1 imglin non fuiſſe neceſſariam I. quia Deus ſine omni ſa- objettio-
Dens e tisfactione peccata nobis remittere potuit, fſienti nes.
fuit & homo injurias ſibi illatas: KAe/p. Deus nequit
ominen peccatum impunitum relinduere, ne ejus gloria
Tel n obſcuretur (§. 120.) homo vero licet peccatum
præcavere debeat, cum tamen res mundanas non
Korloten regat, actus judiciales exercere nequit, quibus
s in e gloriæ Divinæ obſcuratio aboleatur, niſi fit per-
ſrtid ſona publica, unde fi fit perſona privata, Deo
vß⸗ vindictam relinquere debet. II. Juſtitia vindicati-
ſir va non eſt Deo eſſentialis, tum quia in Deo non
Nettfi ellet ſine creatura peccante: tum quia contraria-
tur ejus miſericordiæ: tum quia vel ſuſciperet
eltt. magis & minus; vel debe et omnia peccata ædua-

liter plectere: tum quia Deo foret necefſaria, ut-
pote illi eſſentialis, & non libera, quæ omnia
Deo non conveniunt. Keſp. Juſtitia vindicativa
ſine peccante non eſſet in Deo quoad actum ſe-
cundum & exercitium, bene vero quoad actum
primum velut proprietas dicens ordinem ad crea-
turas. Deinde Juſtitia & miſericordia ſunt circa
diverſa objecta & diverſos effeétus, adeoque in-
ter ſe non pugnant: & ſuſciperet magis & minus
tantum quoad effectum externum, non quantum .
ad proprietatem Divinam infinitam. Denique ju-
ftitia Divina libera eſt quantum ad exercitium &
varias poenæ circumſtantias, non vero quantum
ad pœnz ſubſtantiam. III. Salva miſericordia
fieri poteſt, ut Deus quem vult puniat: Ergo
ialva

574 Caput V.

ſalva juſtitia fieri poteſt, ut cui vult peccata fine
ſatisfactione remittat, maxime quia hoc nobis
ſub ſola conditione emendationis promiſit. Re/p.
Exetcitium miſericordiæ Dei per ſapientiam ſem-
per determinatur, unde fieri poteſt, ut non pu-
nire Dei ſapientia ſub certis circumſtantiis indig-

num ſit: hinc illæſa manet miſericordia, licet

Deus puniat: ſed commiſſo peccato ſemper adeſt
ea conditio, qua exiſtente ſi Deus non puniret,
nulla effet juſtitia punitiva, licet ea æque fit in
Deo neceſſaria quam ſanétitas & ſapientia. Certe
reſipiſcentia & emendatio eſt ex gratia, hæc vero
ex meritis Chriſti per pretium ſanguinis ſui & ſa-

tisfactionem pro nobis ſolutam nobis compara-

ta eſt.

Nua ne- Schol. 2. Catholici omnes ſummo conſenſu docent,

ceſſitate.

neceſſe fuiſſe, ut Chriſtus pro nobis ſatisfaceret:
ſed diſſentiunt, qua nece ſſitate Chriſtus ductus
fuerit, ut pro nobis ſatisfaceret. Alii enim dun-
taxat aſſignant neceſſitatem congruentiæ, alii
neceſſitatem hypotheticam ſuppôſita Divina vo-
luntate exigendi condignam ſatisfactionem, alii
neceffitatem tantum decreti ac voluntatis Dei;
alii dicunt, de potentia ordinaria Dei non vero de
extraordinaria ſatisfactionem Chriſti fuiſſe neceſ-
ſariam, quam ſententiam & nos (§. 320. Schol. 2.)
amplexi ſumus. Suppoſito ergo quod ſatisfactio
Chriſti fuerit neceffaria, quæritur adhuc in Scho-
lis, an ita fuerit neceſſaria, ut purus homo nec
Ppro ſuo nec pro alieno peccato mortali aut venia-
li Deo condigne ſatisfacere potuiſſet. Scotus &
Suarez affirmant, nos negamus. Nam imprimis
homo purus non poteſt pro ſuo vel alieno pec-
cato mortali debitum ſolvere, cum nihil nec na-
turale nec ſupernaturale habeat, quod titulo juſti-
tiæ, Religionis & gratitudinis in Deum Aucto-
rem referre non teneatur, & quod iræ Divinzæ

blacandæ idoneum eſſe poſſit; adeoque ſolutio

non fit ex bonis indebitis. Deinde purus homo
inimicitiam per peccatum cum Deo tontenKain
diſpel=

/

4

.

Elhelere
eſe tant
Cutk lilte
ojekate
eene pe
Piere pot
Dei, &
is anten
Durum p
non poſe
koris pe
Nee on
s rede
De fitio
IoN fit
in ordine
Eeli in
tunen ſat
te Ehime
DonoN
Dam: E
nerito ta
Ans
lerls
T ex
Kterum:
10 perio
CCE MON
In ei ge
dotlt aie
Etifi
Ptolnte
leiratu
um, ſei
Ecrato,
nitaten

Koro

Iin Nedi
O ro

gpiemin kr
ſ, um
nſtantis:
Ticorcit
o ſemge
on
ei elle!
entia. le
, Her e
nis ſni
s compin

ln docent
ſoteſncere
fis eng
lüeninde
Tenit, 1

Cöcren I

onuts e
tonend
nide 1

Chuen N
s Ho
liut,

Gunt

4
S

6
1

tohin
hein il⸗
ie iie
,, ſolte
e 1 Ii

De Incarnatione verbi Divini. 575

diſpellere nequit, quia ſatisfactio hominis nequit
eſſe tanti valoris, quanti demeriti fuit offenſa,
quæ ſaltem objeétive & extrinſece ex infinita Dei
Majeſtate infinita eſt. Nec homo purus reatum
pornzæ per peccatum contractum fufficienter ex-
piare poteſt, ob diſproportionem inter offenſam
Dei, & pcenam temporalem, ac æternam. Ex
his autem rationibus etiam probatur, hominem
purum pro peccato veniali ſatisfacere condigne
non poſ:ie, cum ſatisfactio ab eo præſtita nec ex
bonis propriis, nec æquivalentibus fieri poſſit.
Nec obſtat I. quod homo eliciens actum Charita-
tis reddat Deo totum, quod ipfi abſtulit, nem-
pe rationem ultimi finis. Nam hæc redditie
non fit ex bonis propriis, nec eſt tanti meriti
in ordine ſatisfactionis, quanti demeriti eſt of-
fenſa in ratione offenſæ, quæ infinita eſt, cum
tamen ſatisfactionis valor ex perſona ſatisfacien-
te æſtimandus, finitus ſit. Non obeſt II. quod
homo per contritionem poſſit mereri vitam &ter-
nam: Ergo & condigne ſatisfacere. Nam in
merito tantum attenditur proportio rei ad rem,
& actus meritorii ad præmium, & inter enit
liberalis Dei acceptatio; & promiſſio, ſe datu-
rum ex miſericordia actibus cheritatis vitam
æternam: in ſatisfactione vero ſpeétatur propor-
tio perſonæ offenſæ cum perſona ſatisfaciente;

quæ non eſt inter DOeum & hominem, & nihil

in ea gratis remittitur, ſed totum debitum ex
ſtricta juſtitia ſolvitur. Non obſtat III. quod
poſſit aliquis ſatispati pro peccato mortali: Ergo
& ſatisfacere. Nam transmiſſo antecedente, quod
abſolute negari poteſt: diſparitas eſt, quod plus
requiratur ad ſatisfaciendum, quam ad ſatispatien-
dum, ſcilicet præter adæquationem posnæ cum
peccato, adæquatio operis ſatisfactorii per con-
dignitatem in eodem ordine, quod operi ſatis-
factorio puri hominis relate ad offenſam Divi-
nam nequit competere Nec obſtat IV. quod ſi
homo pro veniali non poſſet ſatisfacere condigne
. 00

Satieſa- 4
GRio Chri- fuit, ſed etiam ſuperabundans. Nam Rom. 5.

NRi AαHi-

valens &

JNupera-
bundans

eſt.

Xt qui-
Aetas * ſe.

576 Caput V.

hoc non differret a mortali, poſſet excludi àa vita
æ*terna, nec pro eo ſatispati poſſet. Nam differt
veniale a moftali adhuc in eo, quod homo in
veniali poſiit ſaltem ſno merito aliquid obtinere,
cui annexa eſt peccati venia ſailicet gratiam per
actum Charitatis. Deinde ob veniale a vita &ter-
na quis excludi poſſlet, ſi ratio haberetur ſtrictiſ⸗
ſimæ Dei juſtitiæ, quzæ plenam ſatisfactionem
exigere poteſt; ſecus ſi ſpectetur natura gratiæ
juſtificantis, & debitum ipfi connaturale: cum
enim homo juſtus Deo gratus ſit, & gratiam me-
reri poſſit, cui ex condigno annexa eſt vita æter-
na, meretur, ut veniale ipſi condonetur. Deni-
que cur ſatispati poſſit, non tamen ſatisfacere,
ex dictis patet.

G. 326.
Satisfactio Chriſti non tantum æquivalens

v. 20. Ubi abundavit deliltum, ſuvperabunda⸗

vit gratia. Hinc S. Cyrillus Catech. 13. ait:

Won tantum nor peccavimus, quanium ille juſte
egit. Et S. Chryſoſtomus hom. I10. in ep.
Reom. Wulto plura his, quc debebamus, repen=
dit Chriſtus, atqut adeo tunto plura, quunto mas
re immenſum ad vuſillam aguc guttam collatum
ſe poſſit. Ratio eſt, quia dignitas Perſonæ
Chriſti fatisfacientis auget valorem ſatisfac=
tionis: Ergo cum dignitas Perſonæ Chriſti
ſit infinita, valor ſatisfactionis ejus infinitus,
adeoque ſuperabundans fuit, nam plus eſt
Deum humiliari, quam hominem contra
Deum ſe erigere.
Schol. x. De fide eſt, ſatisfactionem Chriſti pro pec-
catis noſtris fufficientem & fupersbundantem

fuiſſe, ſi abſtrahatur a modo ſufficientiæ & alrc⸗
abun⸗

.
pIndant
banc con

1b intrinl
heralitate

mumds al

damns
Chrifi,
V 35. tn
lubniſſet
gnum &
er ebe
a tom
gur ext
trackun:
gll ſolem
ſuum cie
gnum p
em à
Chriſtns
retur: ſo
imd ip
(tonisn
lilrerit
ten Peel
1e, neb te

pnuns

ncri⸗
ntün, e
te eicient
Ferdi vn

Unente,

Cündum

Funn Diri

ce, qno
uberetur
ron ſolun
Atet inf

en l

natura g
natunale: e
Egerim
eit vita?
netur.
l ſatisfles

Pvifee⸗
lem Non
ſlenut
eel, ⸗
„ iſ inde
un

10. P
Arue,c.
llt 4
un al
ts

en Dr.

vone
3s utun

De Incarnatione verbi Divini. 577

abundantiæ: ſed controvertitur in Scholis, an
bane condignitatem & ſuperabundantiam ex ſe
ab intrinſeco, an vero ex ſola Dei acceptantis li-

beralitate habuerit. Scotiſtæ negant, nos affir-

mamus ab intrinſeco condignam fuiſſe: quod pro-
bamus tum a dignitate Perſonæ ſatisfacientis
Chriſti, qui perfecte juſtus & Sanctus fuit. Luc. 1.
v. 35. tum a dignitate ſacrificii Chriſti, quod nil
habuiſſet fupra lacrificia legalia, ſi ex ſe condi-
gnum & perfectum non fuiſſet, cum etiam illa

ex acceptatione Dei valerent ad purganda pecca-

ta: tum ex gravitate pœnæ Chriſto impoſitæ,
quæ exhaurit omne debitum per peccatum con-
tractum: tum ex approbatione fupremi Judicis,
qui ſolemniter declaravit, Chriſtum eſſe, Filium
ſuum dileétum, in quo fibi complacuit, & in

fſignum perfectiſfſimæ ſatis ſactionis fibi præſtitæ

eum a mortuis ſuſcitavit. Non obſtat I. Quod
Chriſtus oraverit, ut nobis delictorum venia da-
retur: ſolum enim orandi exemplum nobis dedit;
imo ipſa oratio Chriſti humiliantis ſe pars ſatisfa-
ctionis fuit. Non obeſt II. quod Chriſtus ut homo

lſatisfecerit, quæ ſatisfaétio non adæquat gravi-
9 S

tatem peccati mortalis tanquam injuriæ Deo illa-
tæ, nec tantum Deo placet, quantum ei mortale
Eignant contra Divinam bonitatem diſplicet.
am Chriſtus nec ut homo tantum, nec ut Deus
tantum, ſed ut Deus homo ſatisfecit, humanita-
te eliciente ſubſtantiam actionis, & Perſonalitate
Verbi valorem ſatisfactorium infinitum in eam
influente. Deinde mortale ſolum moraliter ſe-
cundum prudentum æſtimationem eſt deſtructi-
vum Divinæ bonitatis, non vero realiter & phy-
fice, quod tamen requireretur, ut tantum odio

haberetur, quantum Divina bonitas diligitur, quæ

non ſolum moraliter, ſed etiam phyſice & mo⸗
raliter infinita eſt.

Sckol.

Schram Infiit. Theol. Tbm. I. 0 °

valoris.

578 Caput V.

Et infmiti ochol. 2. Iidem Scotiſtæ negant ſatisſactionem Chri-
. ſti eſſe valoris ſimpliciter infiniti in genere moris.

Sed nos hoc iterum affirmamus, tum qvia ſatis-
factio Chriſti gaudet vi ſatisfactoria ſufficiente
pro peccatis infinitis: Ergo debet efſe valoris
ſimpliciter infiniti, ſicut cauſa effectiva infinito-
rum effectuum debet efſe infinita: tum quia di-
gnitas Perſonæ Chriſti ſatisfacientis eſt ſimplici-
ter infinita: Ergo & valor ejus ſatisfactorius, nam
honor pro offenſa exhibitus eo major eſt, quo major
eſt dignitas honorantis. Non obſtat I. Quod Perſona
Verbi non ſit pars ſatisfactionis Chriſti, utpote
quæ non potuit ſe demittere. Nam ſaltem Per-

ſona hypoſtatice naturæ humanæ unita ſe ſatis-

faétioni ſubjicere potuit. Non obeſt II. quod
Creatio mundi non contrahat ex perſona operan-
te infinitum valorem: Ergo nec aétiones ſatisfa-
Sctoriæ Chriſti. Nam creatio mundi non quidem

in ordine ſatisfactionis inſinitum valorem contra

hit, bene tamen in ordine beneficii, & ratione
principii & modi agendi. Non obſtat III. quod
hoc modo Chriſtus per unicam actionem fatisfe-
ciſſet fufficienter pro redemptione generis huma-
ni, & ſic reliquæ actiones fuiſſent fuperfluæ,
cum tamen paſſioni & morti Chriſti tribuatur noſtra
redemptio. Nam Chriſtus ſufficienter quidem per
unicum actum ſatisfeciſſet quoad quantitatem pre-
tii, non vero quoad oſtenſionem ſui amoris, quo
redemptionem noſtram ſua morte complere vo-
luit. Non obſtat IV. quod ſic omnes Chriſti actio-
nes forent in merito æquales: ſunt etenim ra-
tione valoris perſonalis, non vero in ratione va-
loris objectivi ab objecto & circumſtantiis actio-
nis, qui pro majore vel minore dignitate obje-
cti major vel minor eſſe poteſt. Denique ad com-
penſandum meritum infinitum Chriſti præmium
ſyncategorematice infinitum ſufficit.

Sehol.

3, 5

E guigen
Cintta Li
Proro ſit
us ad
§ Augal
lentig dii
derm. 12.
Certe om
letus
lapenbune
roris 0
ſilis n
Vlris de
Ndk, 4
aCtiones
Alis ind
ls Gom

un nee⸗

11 Nerun
Kek ſhinn
kit gen
Titt. Non
ti bonin
ten. N.
Minss ad

kuei

lcitiyun
tn erat
ktlam ent
ſtiskici⸗
ihſa Vold
0 fat
ohris,
M vere
is
Whin
ſen ſorn

De Incurnatione verbi Divini. 579

ſinn Sehol 3. Satisfactio Chriſti fuit ex vera juſtitia, Et e ve-
in garem & quidem rigoroſa & ad ſtriéctos juris apices. Ita ra juſtitia
cintra Lugo patet I. ex ep. Rom. 3. v. 25. Gutm ad ſtriktas
propofuit Deus propitiationem per fdem in ſanguine juris api⸗
enſius ad oſtenſionem juſtitic ſuc». Conſentiunt P. P. ces.
S. Auguſtinus l. 13. de Trin. c. 139. M non po-

: tun ti tentia diabolus, ſed juſititia vinceretur. S. Leo
tis et ir Serm. 12. de Pafſt. S. Gregorius 1 17. mor. c. 30.
Slickotis, Certe omnes conditiones rigoroſæ juſtitiæ ſunt
reſt, r in ſatisfactione Chriſti. Eſt voluntaria Iſ. 53.
IQuodlet Oblatus eſt, quia iple voluit. Eſt æquivalens &
Chrifidon. faperabundans. (Schol. præc. 1.) fuit ex bonis
n fälten! propriis Chriſti ſcilicet ſpeciali Chriſti dominio
niti le l ſubditis, nam ſatisfaéctio Chriſti ſpectata ratione
t I. G valoris Perſonam Divinam tanquam partem in-
ſona open cludit, quæ nemini ſubjacet prout valorem in
iones ſuts aétiones ſatisfactorias infuit. Fuit ex bonis
don Gid alias indebitis, tum quia actiones illæ ſpeciali
loren conn ejus dominio ſuberant: tum quia plus obtulit,
i, Cnin quam neceſie erat ad delenda noſtra delicta. Fuit
Pler M ad alterum, quia Chriſtus Deus homo non ſatis-

fecit ſibi ut homini, ſed ut Deo (F. 327. Schol. 2.)
Fuit plena, & nulla pars debiti gratis remiſla
fuit. Non obſtat I. Quod non detur vera juſti-
— tia hominis ad Deum, ücuti nec Filii ad Pa-
err trem. Nam datur ſaltem vera juſtitia Dei ho-
minis ad Deum, & filii habentis bona proôpria
ad Patrem. Non obſtat II. quod principium
elicitivum ſatisfactionis fuit humana natura, quæ

4

ſere N
tota erat fub dominio S. S. Trinitatis, ſicuti

etiam entitas phyſica actionum humanarum ad
ſatisfaétionem neceſſaria, unio hypoſtatica &
ipſa voluntas humana ejus dominio ſuberant

Nt etenn 1
in ntnen⸗
„ „i
Ktantis

nire Ergo ſatisfaétio Chriſti non fuit ex bonis ejus
n n. propriis. Nam humana natura eſt principium
niu ſatis factionis phyſice quod entitatem ſpeétatæ;
non vero moraliter quoad valorem & pretium:
Entitas autem phyſica actionum, & unio hy-
poſtatica ſunt tantum conditio præſuppoſita; non
vero forma valorem & pretium influens; ſed
0O 6 2 er⸗

.

580 Caput V.

Perſona, a qua etiam eſt valor actunm volun- Chekus

tatis humanorum Chriſti. Non obſtat III. quod
Chriſtus actiones ſuas creatas Deo titulo grati-
tudinis, obedientiæ &c. debuerit: Ergo non
ſatisfecit ex bonis indebitis. Actiones enim has
ſolum quoad entitatem phyſicam ſpectatas Deo
debebat, non ratione pretii & valoris a Perſona
Verbi nulli ſubjeéta orti.,

§. 322.
Satisfactio Chriſti eſt univerſalis, & Chri-

dio Cri- ſtus ita mortuus eſt pro omnibus omnino
An hominibus, ut vera & ſincera voluntate mor-

tem oppetierit, eamque Patri obtulerit pro

omnium redemptione & ſalute æterna, ante-
cedenter quidem & ſufficienter pro reprobis,

conſequenter & efficaciter pro prædeſtina-

tis. Patet hoc Imo. ex S. Scriptura I. Tim. 2.
Dedit redemptionem ſemetinſum pro omnibut.

I. Tim. 4. Qui eſt Salvator omnium hominum,

maxime fideliumin. Quæ reſtrictio notat, eſſe

etiam Salvatorem infidelium. Et I. Cor. 8.
Apoſtolus docet, Chriſtum mortuum eſſe
pro iis etiam, qui pravo aliorum exemplo
pereunt. 24o. definit Concilium Cariſiacum I.
a. 349. Cariſiacum II. a. 853. & Tridentinum
ſeſl. 6. c. 3. ac Innocentius X. a. 1653. dam-
navit hanc Janſenii propoſitionem. Semipela-
gianum eſt dicere, Chriſtum pro omnibus ommino
hiominibus mortuum eſſe. Accedit præter alios
Patres Clemens Alex. lJ. 7. Arom. Origenes
l. 4. cont. Celſum. S. Auguſtinus, qui tr. 4.
in oan. ait: Crucifixerunt Salvatorem ſuum, &
Jecerunt danmatorem ſuum. Et S. Proſper in-
ter opiniones Semipelagianorum refert, Qued
ri⸗

lute pah
Sehal 1 6

Iines,
Put, (C
Mortoum

ſetut.

tum po
tum die
tons,

Mleat

Non ghe
Chifi 0
Ceſinatis
lauiſi
del liee
lis Pre
Unibrs
cütoribn
6 24,
Mtos tef
tun ad
d eſt
Dlunins ]
Geinit,
Gis non
t e dan
Probornn
Drparet
tla, Et
Mon ex
terit, ſe

henunt.

U 2.0
Cern

1

De Incarnatione verbi Divini. 581

Chriſtus non pro omnium redemptione & ſa-
lute paſſus ſit.

Schol. I. Calvinus docet, Chriſtum non omnes ho- Solyunts
mines, ſed ſolos electos redemiſſe. Et Janſenius objekio-
vult, Chriſtum non ea intentione pro omnibus nes.
mortuum eſſe, ut illis gratias ſufficientes mere-
retur. Nam I, Joan, 10. Chriſtus dicit, ſe tan-
tum poſuifie animam ſuam pro ovibus ſuis. Ve-
rum hic ſolum pro electis Chriſtus dicitur mor-
lls,10s, tuus, quantum ad efficacem meritorum ſuorum
applicationem & aſſecutionem vitæ æternæ,

ibus nn non quantum ad fſufficientem oblationem mortis
bvutatei Chriſti pro omnibus II. Chriſtus pro ſolis præ-
Ptulerit! deſtinatis oravit Joan. 16. v. 9. pro iis, quoS
terna, an dediſti mihi. Ergo pro iis tantum mortuus eſt.
o nehli Sed licet Chriſtus in illa ſpeciali oratione pro
Cele ſolis prædeſtinatis oraverit, alibi tamen pro om-
rede nibus cravit, uti v. 21. & in Cruce pro perſe-

nr II cutoribus ſuis. III. S. Auguſtinus l. 21. de Civ.
OVi c. 24. & alibi mortem Chriſti ad ſolos prædeſti-
natos refert, quantum ad efficaciam, non quan-
tum ad fufficientiam. Eodem modo intelligen-

Wü dus eſt S. Thomas 3. p. q. 21. a. 4. ad 2.
Etr. Rurſus IV. Concilium Valentinum III. can. 4.
onn definit, Chriſtum pro impiis ante ipſum defun-
n ene, ctis non effe mortuum: ſed loquitur qe damna-
atiſaru. tis reduplicative in ſtatu damnationis Tpectatis,
Ttdemm ut e damnatéione liberentur. V. Redemptio re-
6 proborum non fuit fruſtranea, utpote per quam
1r przæparata ſunt illis media ad ſalutem fufficien-
1. Nſe⸗ tia. Et reprobi quidem ipfi fuas pœnas ſolvunt,
ih eert non ex eo, quod Chriſtus pro iis non ſatis ſe-
Itter cerit, ſed quia ſatisfactionem ejus acceptare no-⸗
1. Ciger. luerunt.
8 u Schol. 2. Gothefchalcus monachus monaſterii Orba- De Gothe-
n u cenfis præter alia dogmata docuit, Chriſtum pro ſchalco &g
yohe) ſola electorum ſalute mortuum efſe, eumque va- Conc. Va-
lelet . rias Germaniæ regiones peragrafſlet, tandem Mo- ſent. &c.
Oo 3è3 gun-

582 Covut V.

guntiam devenit, ubi Rabanus a. 944. concilium
indixit, cui Gotheſchalcus profeſſionem ſuam de
gemina prædeſtinatione obtulit, una cum libello
in quo Rabanum in quæſtionibus de libero arbi-
trio, & de voluntate Dei & redemptione ſangui-
nis Chriſti pro omnium ſalute effuſi Semipelagia-
nismi inſimulavit: quare in hoc Concilio damna-
tus & ad ſuum Archiepiſcopum Remenſem Hinc-
marum remiſſus eſt, cui etiam Rabanus Archiepi-
ſcopus Moguntinus epiſtolam ſynodalem ſcripfit.
Hincmarus igitur cauſæ cognitionem ſuſcepit, &
in, Synodo Cariſiaca I. an. 8.3. Gothefſchalcus
non ſolum dsmnatus, ſed etiam verberibus caſti-
gatus, libellum ſuunm igni tradere coaétus, & in
ergaſtulo cellæ monaſterii Altivillarenſis incluſus
fuit, cumque ad mutandam ſententiam ſuam in-
duci non poſiet. Hincmarus an. 853. Synodum
Cariſiacam coegit, in qua Gotheſchalcus iterum
damnatus, & inter quatuor capitula etiam hoc
editum fuit: Chriſti ſanguinem pro omnihbus fu-
Jum, licet non omnes paſſionis maſſterio redimantur.
Synodi Cariſiaceæ in Gothefchalcum agendi ratio
& quatuor illius capitula valde diſplicuerunt Pa-
tribus Concilii Valentini an. 855. in Gallia cele-
brati, qui Can. 4. quatuor capitula Cariſiaca, præ-
ſertim autem quartum de morte Chriſti pro om-
nibus gravi cenſura perſtrinxerunt, quia Patres
ex errore facti putarunt, aucétores Capitulorum
Cariſiacorum definire voluiſſe, Chriſtum eadem
ratione efſfſe mortuum pro iis, qui in impietate
ſua mortui vel morituri ſunt, ac pro ſalvandis;
cum tamen capitulum dictum ſolum velit, Chri-
ſtum pro reprobis antecedenter & ſufficienter,
pro electis vero conſequenter & efficaciter efſe
mortuum, qnod bPatres Valentini noen damnarunt,
unde etiam poſtea in Concilio Lingonenfi an. 859.
can. 4. Tullenſi can. 10. re melius explorata ii-
dem Valentini Patres cenſuram illam: Forro Ca-
pitula & c. expungi ſtatuerunt. Eig meam Summ.
Conc. Carranzx. An vero Gotheſchalci doétrina
. reve-⸗

lerefa he
koliei ſe
cohunt
et. 9.

Chrit
ta, ut a
lein natn
uNana
Dinina v
tiendo,

(iſtn
Ulans
lk Deo
le eX or
kint
N eit
tün lag
Chritus
l Enci
Mekuntin
ſit ider
ſonemn ke
ol (omm
ta, Chi
le ad ey
: nam
funlum
un Deu
nftati
lniſi en
konti Ei
i ni

rheribos
Oalts,1
Iſis inei
in ſam:
3 Frot
Rens ien
ln etun!?

Aell id
Nigemt
n CAn
arlaci eH
hitie
, li n
Cinionm
Gnnete
inten

velit,

lnn k
vA
Urte

De Incarnatione verki Mivini. 583

revera hæretica fuerit, litigant adhuc graves Ca-
tholici ſeriptores; rationes pro & contra videri
poſſunt in Hiſl. Eccl. K. F. Gravétſon collog. 3.
J&. 9.
H. 328.

Chriſtus ſatisfecit quatenus hamo Deus, Curiſtus
ita, ut ad ſatisfactionem Chriſti utraque qui- ut homo
dem natura Chriſti indiviſe concurrerit, ſed Deus Ja-
humana materiam ſatisfactionis præbendo: tisfecit.
Divina valorem & pretium infinitum imper-
tiendo. (H. 326. Schol. 1. & 3.)

R. 329.
Chriſtus ſatisfactionem Deo pro nobis Curiſtuz

præzſtans vere meruit per eas actiones, per vere me-

quas Deo pro nobis ſatisfecit. Colligitur ruit.
hoc ex omnibus rationibus (G. 324.) pro
probanda vera Chriſti ſatisfactione allatis.
His accedit, quod nulla conditio ad meri-
tum requiſita in Chriſto defuerit. Nam
Chriſtus I. fuit viator Luc. 24. v. 26. fuit
II. ſancrus. Luc. I. v. 35. opera digna &
præſtantia exercuit 1. Cor. 6. v. 20. III.
fuit liber. II. 53. v. 7. IV. habuit promiſ-
ſionem remunerationis. Iſ. 53. v. 10.

Schol. Communis etiam eſt Theologorum ſenten- Et quidem
tia, Chriſtum a primo Conceptionis inſtanti us- a primo
que ad extremum vitæ mortalis Spiritum meruiſ- conceptio-
ſe: nam Hebr. 10. v. 5. dicitur: Ingrediens in nis in-
mundum dicit. .. tunc dixit: Ecce venio, ut fa- ſtanti.
ciam Deus voluntatem tnam . . in qua voluntate
Jankificati ſumus per oblationem corporis Jeſu
Chriſti ſemel. Et certe in primo conceptionis in-
ſtanti Filius Dei exinanivit ſemetipſum formam
ſfervi accipiens, quæ exinanitio utique meritoria
00°4 fuit.

Ebhriſtus

584 Caput V.

fuit. Modo vero in coœlo Chriſtus non meretur,
ſed meritum ſuum in morte conſummatum Deo
offert, nobisque applicat. Porro Chriſtus meruit
per omnes actus amoris Dei, quos ex fſcientia
infuſa eliciebat, & per omnes actus virtutum
moralium, quia liberi & Deo grati fuerunt.
Meruit autem fſibi gloriam corporis, nominis ex-
altationem, gentium cultum & adorationem,
Eeccleſiæ ſuæ ſplendorem, diffſſionem & firmi-
tatem, non tamen gratiam & gloriam, qua àa
primo conceptionis inſtanti anima ejus ornata
fuit, nee unionem hypoſtaticam. (G. 322.) Item
Chriſtus nobis omnia illa gratiz cæleſtis dona,
quæ juſtifieationem noſtram antecedunt vel ſe-
quuntur, meruit. Gratia tamen primo Parenti
noſtro & Angelis in creatione conceſſa non fuit
ex meritis Chrifti, qui Adamo non peccante
non veniſſet.

H. 330.
Chriſtus ad fatisfaciendum pro nobis pro-

A verus fulo ſuo ſanguine ſeipſum PDatri in ara cru-

Jacer-⸗

(d.

cis obtulit, Ergo cruentum Deo ſacrificium
immolavit. Eph. 5. v. 2. Zradidit ſemetipfum

ro nobir oblationem & hoſtiam Deo in odorem
„

Juauitatir. Deinde preces populi Deo obtu-
lit, & pro eo intercefſit: Semper vivene ad in-
terpellandum pro nobit. Hebr. 7. v. 24. Rur-
ſus deputatus ad hoc fuit a Patre: MWon ſe-
metipfum clarificavit, uf Pontifex fieret, ſed qui
locutus éſt ad eum: Vilius meus es tu. Deni-
que Divina populo rradidit. 2. Petri I. v. 4.
Ler quem maxima & pretioſa promiſſa donavit.
e Chriſtus verus Sacerdos novæ Legis
Ult.

N. hohk.

Kot.
elchit
ilitud
Chilede
ſonet,
ſedech
Kos in
Ktema!
Ccna o
Goo alb
Dirinta
ClNlis
tore H
2 (n (
Denige
teſores,
tum He
(s de
vens 0

n
en
(licetn I.
ſiſtenti
kech non
GCandam
ec ipln
int Vert
fieitur
n tame

u lr

UII Annun
Den Mele
umrlum

De Incarnatione verbi Divini. 585

mnnen. Schol. Chriſtus eſt ſacerdos ſecundum ordinem Secundum
Melchiſedech. Pf. 2109 v. 4. Et Hebr. 5F. V. 6. Si- ordinem
militudo vero Sacerdotii Chriſti, cum illo Mel- Melchiſe-
chiſedech eſt tum in eo, quod Melchiſedech idem geck.
ſonet, ac Rex juſtitiæ, pacis: tum quia Melchi-
ſedech dicitur eſſe üne patre & matre: & Chri-
ſtus in generatione temporali fuit fine patre, in
æterna fine matre: tum quia Chriſins in ultima
coœna obtulit facrificium in pane & vino. De

imf quo alibi. Item Chriftus non eſt ſacerdos ratione
eins en Divinitatis, nam ſacerdos ſuperiorem agnoſcit:
32. P . omnis Pontifex ex hominibus affumitur: ſed ra-
elis A tione Humanitatis ſubfiſtentis ſubſiſtentia Divina,
unt ve! a qua Chriſti ſacrifieium ſuum valorem accepit.
mno Pire Denique Chriſtus non habuit in ſacerdotio ſuo ſuc-
Nu non f ceſſa ores, utpote qui ſempiternum habet ſacerdo-
n erenn tium Hebr. 7. Conſftituit tamen fibi miniſtros, per

quos tanquam per Inſtrumenta ipſe ſemper vi-
vens Operatuxr.

V §F. 331.
dse.
u Cum Chriſtus ſit ſacerdos ſecundum or-. Welchiſe-
Dnkn dinem Melchiſedech: (§. 330. Schol.) & dech non
ſe; quidem ratione humanitatis iubſiſtentis fub- 1 mss.
n ſiſtentia Verbi, ſequitur ipſum Melchiſe- e e 7.
Deo dech non fuiſſe Angelum, nec virtutem

tnr r quandam cæleſtem, nec Spiritum Sanctum,
„ nec ipfum Filium Dei. Nam MI elchiſedech
fuit verus homo, quippe Gen. 14. v. 18.
dicitur Ke Salem, & Sacerdos altiſſimi: Et
Hebr. 7. v. 0. dicitur genitus ex hominibus,
ita tamen, ut ejus Genealogia in Hebrzo-
rum libris non recenſeatur: Cujur generatio
non annumeratur in tis, 68 dyreov. Deinde no-
men Melchiſedech non eſt appellativum, ſed
proprium, nam littera in Hebræo α Ü2,
0 0% §5 cum

cum non ſit nota pronominis wel regiminis,
eſt nota nominis proprii. Nec eſt Filius
Dei, quia Hebr. 7. dicitur aſſimilatus Eilio
Dei &α νοοNοναμινιιο,, quod typum cum figaiſi=
cato oſtendit: Ergo nec Angelus, nec Spi-
ritus S. nec Filius Dei eft.

Solvuntur Schol. I. Melchiſedechiani hæretici teſte S. Epipha-

objektia- nio l. 2. heær. 4. docebant, Melchiſedech eſfſe præ-
nes Wel- claram quandam virtutem Chriſto ſuperiorem,
chiſede- quæ ad benedicendum Abraham de cælo deſcen-
chiano- dit. Hierax voluit, Melchiſedech eſſe Spiritum S.
rum. Origenes, eſſe Angelum. Cunæus vero, Melchi-

ſedech non efſe nomen proprium, ſed appellati-
vum cenfſuit, quod ſignificat Filium Dei, tum
quia illud S. Paulus interpretatur Rex juſtitiæ:
tum quia dicitur fuiſſe ſine patre & matre: tum
quia dicitur Sacerdos in æternum: tum quia dici-
tur eſſe dignior Abrahamo: tum quia de eo eſſe
grandem ſermonem, & ininterpretabilem ad dicen-
dum, teſtatur Apoſtolus Hebr. 7. Verum in his
omnibus Apoſtolus ſolum oſtendit, Melchiſedech

* eſſe figuram Sacerdotis Chriſti, quia gerebat ty-
* pum Sacerdotii noſtri omnium præſtantiſſimi.
Quis fue- Schol. 2. Quis fuerit Melchiſedech, incertum eſt:
yit Wjel- non videtur fuiſſe Sem filius Noe, utpote qui non

chiſedech. fuit Rex & Sacerdos, cum non fuerit primoge-
V nitus Noe, uti probant interpretes, & ſolum pri-
mo loco inter filios Noe ponatur, quia de eo He-
bræi orti ſunt: adeoque ad eum jus Sacerdotii
non ſpectabat. Chananæum tamen fuiſſe ceênſet
S. Hieronymus ep. ad Evangel. & S. Epiphanius

hær. 67. Et colligitur ex eo, quod fuerit Rezx

Salem, vel ut alii dicunt, Jeruſalem, quæ eſt in
Chanaan. “
G. 332.
Ohriſtus Chriſtus offerendo ſemetipſum pro no-

eſ, verus bis verus mediator inter Deum & hominem
Wedeator. fuit.

it. l
liotor
i dani

Lerte (

s pl

howine⸗
Adrocat
ponlore

34)
200
IlNCN
tur 4 De
t cone
relkare
Iuturam
1 Medͤi
lee ſeon
Mineigi
Prteſt h

ſerten
unns
Udtura
hiit, Di
Unpertiyi
Nidt 1.
len ſeer
UI ſorn
rfunck
Mure
Uns ſ
UE)

/

De Incarnatione verbi Dinini. 587

Im füuit. Ita I. Tim. 2. ait Apoſtolus: Unus
Alk mediator Dei & hominum, homo Chriſtus Jeſus,
Inh giut dedit redempytionem ſemetipfum pro ommibus.
oII Certe Chriſtus omnia officia perfecti Media-
SeH toris præſtitit: Fuit enim interpres Dei apud
homines Joan. 1. v. 18. Confiliarius II. 9.
Advocatus apud Patrem. 1. oan. 2. v. I.
Sponſorem ſe obtulit, & plene ſatisfecit.

(R. 324)

2. Chriſtus autem non fuit Mediator ſe- Quatenus
cundum humanam naturam, prout intelligi- komo
tur a Deo præcila, quia hoc modo non po- Veus.
E tuit condignam & infinitam ſatisfactionem
te . Rare: 6N ſ. Divin
eeu Pæſtare: (H. 328.) nec ſecundum Divinam
n6 naturam, quia hæc non potuit obire mune-
den ra Mediatoris v. g. ſacrificare (J. 330. Schol.)
nec ſecundum utramque naturam ratione
principii formalis, quia natura Divina non
poteſt ſatisfaciendo ſubjici: ſed quatenus
e homo Deus, I. Tim. 2. komo Chriſtut Jeſus,
mmän ita, ut per naturam humanam Verbo ſub-
mem ſiſtentem omnibus officiis Mediatoris per-

ert functus ſit, & ad ſatisfactionem utraque
* . .. 2 . . . .
ilet natura Chriſti indiviſe concurrerit, humana
M

ſubjectum, ſeu materiam ſatisfactionis præ-=
buit, Divina valorem & pretium infinitum
impertivit. .
Schol. I. Calvinus docuit, Chriſtum eſſe mediato- Solvuntun
renm ſecundum utramque naturam ratione princi- ohjeio-

pii formalis, ita ut ſecundum utramque naturam es Oſian=
berfunctus ſit mediatoris officio. Ofiander ſoli dri

naturæ Divinæ officium medjiatoris tribuit. Stan-
o M. carus ſoli naturæ humanæ. Nam I. Joan. 8. Chri-=
vrint Kus ut Mediator dicit: Ego pono Ammam meam:

Sed

588 Caput V.

Sed hoc dicit ut Deus, qui ſolus eſt Dominus Ligti
vitg & mortis. Verum nemo non videt, qued (liln
ly ponere animam ad humanitatem ſpectet, Deus ſe ben

enim non moritur. II. Renovare corda, & dare

r enO. H lrikoti
Spiritum S. officium mediatoris eſt, quod utique

ad ſolum Deum ſpectat. Sed dare Spiritum §. Otabt
meritorie eſt proprium mediatoris, dare vero ef-. ul, el
ficienter, & ut Auétor doni, opus Dei eſt, apud torus el
quem mediator intercedit. Lne 14.
Cur Chri- Schol. 2. Chriſtus homo in decurſu vitæ fuæ mor- Uenle⸗
ſius ora- talis oravit Joan. 17. &c. quia voluntas Chriſti W
verit. humana ex ſeipſa fatis potens & efficax non erat, fvam )
ut quæcunque vellet, poſſet adimplere, unde ne- & e
cefſe fuit ad Divinam recurrere virtutem, ut quæ e
volebat obtineret: oravit igitur, tum ut ſe ve- N d.
rum hominem oſtenderet, tum ut officium Me- t. &
diatoris impleret: tum ut orandi formam & ex- it.
emplum nobis præberet. Duplex autem fuit Chri-
ſti oratio, una efficax & abfoluta ex voluntate ol (
efficaci procedens, quæ ſemper impletur: Altera Mopt
inefficax & conditionata ex voluntate inefficaci. (iein
(S. 83. Schol. & S. 85.) Chriſtus autem in coelis unen,
modo pro nobis orat, vel ſola humanitatis & me- di
ritorum ſuorum repræſentatione Divinam clemen- Glcee
tiam pro ſalute noſtra exorando, vel etiam ex- Cnnie
preſſa ratione, & aperta ſignificatione deſiderii Cnti
3 animæ ſuæ beatæ. IuN
cikn
H. 333. ““ en
. . riün
Chriſtus Quidquid Chriſtus homines docendi cau- ſornde
eſt Pro- ſa egit, ſpectat ad officium ejus Propheticum. Gigwit

pheta & Chriſtus porro verus Propheta & Doctor 1s

DPoRtor. fuit. Hanc veritatem teſtantur vaticinia ve- dr
teris Teſtamenti, quæ, Meſſiam magrnuum Ei
fore Prophetam & Doctorem prædicunt. in

Deut. 18. v. 18. Iſ. 50. V. 4. Deinde conſtat iian
ex hiſtoria vitæ Chriſti ab Evangeliſtis de-
ſcripta,

De Incurnatione verbi Divinii. 589

e Dnin ſcripta, & ex Teſtimonio, quod de ſeipſo
,m Chriſtus perhibebat Joan. 18. v. 37. Ad
oc venz in mundum, ut teflimonium verhibeum
veritati. Tot vero muneris ejus Prophetici
extabant monumenta, ut judæi ipfi fateren-
tur, eum effe Prophetam illum, qui ven-
turus eſſet in mundum. Matth. 21. v. II.
Luc. 24. V. 19. Joan. 3. V. 2. & 4. V. I4.
Deinde etiam multa futura Chriſtus prædixit,
uti paſſionem, mortem & reſurrectionem
aArMMa fſuam Matth. 20. V. 18. fugam diſcipulorum
e, IHH? Geabnegationem Petri.. Matth. 26. v. 31.
en, 34. &c. Ergo verus Doctor & S Propheta

n We

e fuit: & quidem maximus, quia Deus homo
NWcINN E .
Emmm K fuit.
tem iutl . .
ex Nnmm Ichol. Chriſtus trigeſimo ætatis ſuæ anno munere Quando
Dem: Aen. Prophetico fungi incepit. Luc. 3. v. 23. & ad hoc inceperit
lte iefisn officium ſolemniter etiam, ut ita dicam, a Patre Chriſtus
Nten neen inauguratus fuit, quando a S. Joanne baptizatus oficium
anietsKn⸗ eſt, ubi vox Patris intonuit: Hic eſt Filius meus DoRoris.
riunmckr⸗ dileſtus, en quo mihi complacui. Matth. 3. v. 17.
ein Quod confirmatum fuit in monte Thabor corpore
Kore n Chriſti clarificato, ubi præſentibus Moyſe & Elia
coram Petro, Jacobo & Joanne eadem vox e lu-
cida nube audita fuit, cum addito, ipſum audite.
Matth. 17. V. 5. Ex eo autem quod Luc. 7. v. 28.
Chriſtus teſtetur, quod nullus major Propheta ſit
er Joanne Baptiſta, non ſequitur, quod Chriſtus ſuæ .
oen 4 dignitati derogaverit: nam ſolum vult, inter na-
lopeien⸗ tos mulierum per modum conceptionis naturalis
& M majorem Prophetam non ſurrexiſſe, ubi Chriſtus
atcr ſe⸗ de Virgine miraculoſe natus comprehendi nequit.
gvun S. Joannes Baptiſta vero dicitur reliquis Prophe-
dont tis major, quod Mefſiam prophetatum præſentem
lrenp stiam viderit & demonſtraverit.
iole
s e
le O. 334.
*

590 Caput V.

H. 334.
Offeii Cum ad officium Chriſti Propheticum per=

Frophetici tineat, quidquid cauſa docendi homines
Dunesd, peragendum erat (H. 333.) ideo Chriſtus ea
fradidit, quæ ad ſalutem nobis erant ſcitu

& creditu neceſſaria: ſic Evangelium regni
ing Zni

Dei prædicaſſe Matth. 4. v. 23. & pacem
cum Deo annuntiaſſe dicitur Act. 10. v. 36.
Doctrinam ſuam etiam ſolide demonſtravit.
Hinc ne illa dubia foret, id præcipue age-
bat, ut homines convinceret, ſe eſſe Meſ-
ſiam Patribus promifſlſum, & Prophetam a
Deo ad homines miſſum. His Divinitatis
ejus argumentis plena ſunt omnia, quæ de

rebus a Chriſto geſtis Evangeliſtæe narra-

runt. Hunc in finem non ſolum utebatur
oraculis V. T. quæ veritatem doctrinæ, &
Divinitatem Perſonæ ſuæ teſtabantur, ſed
etiam miraculis, quæ ſicuti ſcripta ſunt, ut
credamus ipfum eſſe Chriſtum. Joan. 20.
v. 31. ita etiam hunc in finem edebantur.
Hinc etiam Propheta verbis & operibus po-
tens dicitur Luc. 24. v. 19. Et multi mira-
culis ejus convincebantur, quod Divinus Pro-
pheta & Melſlias eſſet, Luc. . v. 16. Joan. 3.
v. 2. Quin & ipſe ad miracnla ſua populum
remittebat, ut intelligeret, & crederet, ſe a
Deo miſſum eſſe. Joan. 10. v. 37.

An Eet- Schol. Sancti Patres, præcipue S. Auguſtinus ☛&

Rota Chri- S. Thomas diſerte docent, Chriſtum nihil omni⸗
Gi ad 1b⸗- no ſcripfifle. Refert quidem Eunſebius I. I. Hiſt
Sar us C. 13. Epiſtolam Jeſn Chriſti ad Abgarum regem
Benutnia Edeſſenorum miſſam. Verum illam ſpuriam &
ſuppofititiam efle probat tum filentium Evange.
iſta⸗

EMarur
nia in
fum:
NX E
uum g
in cceln
denm
rem (
ei pro
bulss co
Ii. Eee
IOrices

CHidn
Ueliate,
Cligebat
Iunl
n anct
tün (re
1 Actne
lun erit
V I. Un
Nen ſar
um 5.
1.1. Ho
, ut D
Elin,

hritt
4 ſecl e
1 ens,

Mtce,

De Incarnatione verbi Divini. 591

liſtarum & reliquorum Patrum Veterum: tum
quia in ea citantur verba illa ſaltem quoad ſen-
heting? ſum: Beati, qui non viderunt, & crediderunt,
Pei ort Ex Evangelio S. JCannis longe poſt ſcripto:
tum quia Chriſtus in illa epiſtola modo poſt ſuum
in cœlum alcenſum Abgaro ſanitatem per S. Thad-
dæum reddendam ſcribit, quod erat contra mo-
rem Chriſti: tum quia in tota hiſtoria, S. Thad-
dæi profectio, adventus Edeflam &c. multis fa-
bulis conſtant, uti notat Nat. Alexander tom. I.

iutre hiſt. Eccleſ. tum quia alias hæc epiſtola inter Ca-
Ain nonicas relata fuiſſet.
le F. 335.
Pl Chriſtus officio Doctoris non tantum im⸗ Olriſtus
1, mediate, ſed etiam mediate fungebatur. Nam ahicto Do-
ſe mn Colligebat ſfibi ſelectum diſcipulorum nume: snn
nwen rum, qui perpetui vitæ comites, & ſermo- og los
ann4 num auditores ita inſtituebantur, ut alios & fun-
bamm,A etiam docere poſſent. Hos Chriſtus in ter- gitur.
ſui ris adhuc degens ad prædicandum Evange-
ſun: lium emittebat: Matth. 10. v. 5. Luc. 10.
mn V. 1. Mandavit etiam illis, ut poſt aſcenſio-
hes nem ſuam ad omnes gentes pergerent, illas
0 finn Evangelium docerent, & baptizarent Matth.
Nined 28 v. 19. Quod munus, ut implerent, Spi-
MundD ritum S. cum donis fuis illis dedit. Act. 2.
t. a v. 1. Horum opera alii rurfus inſtituti ſunt,

voNAH. . DeI4
1ita, ut Evangelii præcones mundo nunquam
elent d geſint.

G. 330.
ninn l ee 8 ,5
onm Chriſtus non ſolum ſacerdos & Prophe- Chriſtus
el ta, ſed etiam ſummus Rex eſt, non ſolum ſt Kex.

ut Deus, ſed etiam ut homo vi unionis hy-

D RK 63
ie pofiaticæe. Sic Pf. 2. V. 60. dicitur: Ego au-
un i, F tem

Quotu-
plex ejus
re giusn.

592 Caput V.

tem conſtitutur ſum rex ab eo ſuper Sion mon-

tem ſanltum eius. Sed non eſt conſtitutus rex
ut Deus, quem titulum ex natura Divina
habet: Ergo ut homo. Hinc Luc. r1. LDabit
iIli Dominus Weus ſedem David patrir ejus, &
regnabit in domo Jacob in ternum. Et ficut
Magi Matth. 2. v. 2. & joan. I. v. 45. &
populus regiam ejus poteſtatem agnoſcebant.
Joan. 6. v. 15, ita nec Chriſtus improba-
bat ſententiam Joan. I. v. 5o. licet regis ter-
reni gloriam refugeret Joan. 6. v. 15. Sum-
mum autem regem Chriſtum eſſe confirmat
S. Scriptura Apoc. I. v. 5. Übi dicitur Prin=
ceyr regum terræ. & c. 19. v. 16. Keg regum
& Dominur dominantium. Ratio eſt: Rex eſt,
qui ſupremo entium intelligentium dominio
gaudet: ſed Chriſtus illo gaudet, nam An-
geli boni miniſtrabant illi. Matth. 2. v. I11.

mali ad ejus imperium corpora oblſeſſa relin-

quere debuerunt Marc. 9. v. 25. & ſi Angeli
hominibus præſtantiores (H. 182.) Chriſti im⸗
perium in ſe agnoverunt, quanto magis ei
fubfuerunt homines; Ergo eſt verus Rex.

Schol. Chriſtus quatenus Rex ſummus eſt, rationa⸗
les tantum greaturas regit; quatenus vero ſupre-
mus eſt omnium Dominus, non tantum rationa-
les ſed omnes creaturæ liberrimo ejus arbitrio
& illim tatæ poteſtati ſubſunt, fub quo reſpectu
omnia etiam bruta pedibus eſus ſubj'eéta funt
Pſ. g. v. 6. & ſicuti vento & mari Matth. 8. v. 26.
ſic omnibus etiam reliquis irrationalibus & inani-
matis rebus, uti aquæ Joan. 2. v 9. Morbis & ipſi
morti. Luc. 7. v II. potentiſſime dominatur.
Triplex autem regnum Chriſti diſtingui poteſt,
ſcilicet regnum potentiæ, in quo creaturæ u⸗
nales

eg

It tale⸗
tionale

füp

Cn
Eeggonn
Cum Oehl
EAngeo
11
ſun, lel
Ckiitus
Wias,
uj gu

luls

Pronnin
Rinin
ee hni

1 M.
Donm, n
te Chri
e D.
ok matt,
latione
qan
UIn, gu⸗
3. E
Dlg, ſe⸗
o. tur

De Incarnatione verbi Divini. 593

un nales ut tales: regnaum gratiæ, in quo eredentes,
Nſichue. ut tales: & regnum gloriæ, in quo creaturæ ra-
gtak Di tionales, ut operum ſuorum mercedem conſeeutæ
Nc. t.4 ülli ſabſunt.
Ciriris . & 337.
n. Ur .

Cum Chriſtus ſit ſummus Rex & habeat Chriſtus

reghum gratiæ, potentiæ & gloriæ (J. 336. capus
Enlen cum Schol.) eſt caput Kccleſiæ, hominum, Zccleſic.
1 & Angelorum. Et I. quidem Eccleſiæ Eph. I.

„ v. 22. Ipfum dedit caput ſuper omnem Eccle-

. I) 6O Ham, guc eſt corpus ipſius. Ratio eſt, quia
Chriſtus habet dotes ad caput morale neceſ-
E farias, nam donis gratizæ aliis ſupereminet 5
ler glenus gratich & veritatis. Joan. I. Cum mem-
ee Pris luis fidelibus conjungitur, & eſt exem-
* plar omnium prædeſtinatorum. Ram. 8. v. 29.
uin

„Et denique in membra ſua interiorem gra-
rei tiz ſubminiſtrationem influit. Eph. 4. v. 15.

41NdH 2. Eſt caput hominum tum ratione cor- Homi-
CH porum, quatenus aliquem influxum ex cor- eNse
oN pore Chriſti percipiunt, ut ſint arma juſti-
etusu tiz Deo. Rom. 6. v. 13, & ut aliquando
poſt mortem reviviſcant. Rom. 7. v. II. tum
ratione finis & beatitudinis ſupernaturalis,
ad quam ordinati ſumus, & ratione medio-
rum, quæ nobis ſanguine ſuo acquiſivit.

3. Eſt caput Angelorum, non ſolum ut Angela-
Deus, ſed etiam ut homo, tum præeminen-rum.
tia, caput omnis principatus & poteſlatis. Col. 2.
v. 10. tum auctoritate & poteſtate: In no-
minek Jeſu omnt genu ſtebtatur, ccleſtium, ter-
reſtrium & infernorum. Philipp. 2. V. 9. Er .

Schram Inſtit. Theol. Lom. 1. Pp

594 Caput V.

Subjeſtit ſeibi Angelis, & Poteſtatibur, & Vir-
tutibur. I. Pet. 3. v. 22. tum multiplicis gra-
tiæ largitione, nam Eph. 3. cum S. Paulus
dixiſſet, datam ſibi gratiam in gentibus
evangelizare divitias Chriſti, ſubdit: M in-
noteſcat Principatibus & Poteſtatibus in cœleſtibus
per Eccleſiam multiformir ſapientia Vei. Ergo
Principatibus gratia hæc a Chriſto conceſſa

fuit, ut plura gratiæ myſteria cognoſcerent,

An Chri-
ſtus caput
haretico-
rutms.

quæ antea valde obſcure cognoſcebant. Ra-
tio eſt: Angeli & homines unum corpus
Eccleſiæ conſtituunt, quatenus omnes ordi-
nantur ad unum finem ſeu viſionem beatifi-
cam: ſed Chriſtus eſt corporis hujus caput:
(n. 1I.) Ergo etiam Angelorum.

Schol. Chriſtus eſt actn caput fidelium in mortaß

exiſtentium ſaltem ſecundum quid, quia actu in-
Auxum Chriſti capitis participant, habent enim
fidem ex meritis Chriſti, & actu pertinent ad Ec-
cleſiam: (§. 24.) quia tamen in mortali exiſten-
tes Chriſto non perfecte uniuntur, nec perfecte
ab illo vitam ſpiritualem participant, ſunt mem-
pra Chriſti tantum ſecundum quid, & imperfecte.
Hæreticorum vero etiam occultorum Chriſtus
non eſt actu caput, quia nil ad vitam ſpiritualem
pertinens in eos influit, cum initium vitæ ſpiri-

Et Ange- tualis fides ſit. Deinde Chriſtus ut homo ita eſt

caput Angelorum, ut ipſis tamen gratiam & glo-

lis merue-
rit glo- ram eſſentialem non meryuerit, ſed tantum acci-
riam. dentalem. Nam Luc. 2. Angelus ad paſtores ait:

natus eſt vobis hodie Salvator. Upi S. Bernardus
hom. B. ſuper Mifſſus ait: Nobis, inquam, non An-
gelis quoque, qué cum magnum haberent, varvu-
lum non requirebant. Certe Chriſtus pro Angelis
non fuit mortuus, & Angeli ante merita Chriſti

per paſſionem conſummata glorificati funt, ergo

non per merita Chriſti.

§. 338.

fa
lanben
wo okie
Dus opn
ſeryance
Hine
un 14
ig mnea
Chiſtus
,ulalem
los len
Nuth .
n Dei
Uinmn ol
Mige
Ainfia,
luie ii
Riguri
linr Altmn
n tin
Enu

Regun
6 Chrig

De Incarnatione verbi Divini. 595

, G G. 338.

iſis Officium regium Chriſti exigebat, ut ſa- Chriflus
nsl lutaribus legibus ſuos gubernaret, imo ad eſt Legiis
R& nhoc ofiicium omnes actiones pertinent, qui- lator.
el bus opus eſt ad Eccleſiam plantandam, con-
niis ſervandam, amplificandam, defendendam.
HNinc Chriſtus eſt Legislator noſter. Nam

den Joan. 14. ait Chriſtus. Si diligitis me, man-
e Jjata men ſervate. Multa autem præter fidem
ean 1 Chriſtus de moribus ſanxit, ſic Legem na-
um turalem in Decalogo contentam ad Chriſtia-
uge nos quam maxime pertinere declaravit:
en beni-

nden Matth. 5. Won veni legem ſolvere, ſed adim=
s n Dere. Deinde eandem legem in cordibus ho=
wmwinum obliteratam explanavit, & perfecit.
mm Denique leges tulit de Baptismo, S. S. Eu-
b Cchariſtia, Matrimonio & aliis Sacramentis.
ebe Unde Tridentinum ſefl. 6. can. 21. definit:
rirtu i quis dixerit, Chriſtum Jeſum a Deo homini-
mi , pus datum Juiſe, ut redemptorem, cui fidant
re . . » . 9

inm non etiam ut Legitlatorem, cui obediant, ana-
Einle⸗ thema ſit.
un Urſt⸗ Regum etiam eſt, judicium agere; quia Chriſtus
nt, ergo Chriſtus eſt verus Rex, (H. 336.) eſt Judex
guntt Judex vivorum & mortuorum. Sic Joan. 5. S ,
n, v. 22. MWegue enim Pater judicat quemquam, & mor-

eien, ſed omne judicium dedit Eilio. Et v. 27. Ppte- uoruitis

tem, Natem dedit ei, judicium facere, quia Eilius ho-

os minis ſt. Id eſt, quia homo factus eſt, &
un e, eatenus eſt hominum Salvator, Paſtor, Rex
nn

. & Legislator. Salvatoris enim eſt, obtem-
iin, 4, perantes ſibi in gloriam adducere, inobedien-
19 P P 2 tes

596 Caput V.

tes excludere: Paſtoris eſt, oves ab hæ-
dis ſegregare: Regis, rationem a fubditis
exigere, Legislatoris, transgrefſores poena,
obedientes præmio afficere.

An Chri- Schol. Regnum Chriſti ſpirituale eſſe, cujus finis

ſtus re-
gnum
temporale
habuerit.

eſt futura vita, ex dictis conſtat. An vero Chri-
ſtus etiam jus regium temporale habuerit, diſpu-
tant Theologi. Multi negant, quia S. Scriptura
Chriſto ſolum regnum ſpirituale tribuit, maxime
cum Chriſtus ipie Pilato confeffus ſit, regnum
ſuum non eſſe de hoc mundo Joan. 18. v. 36. Item
S. Ambroſius Il. 3. in Lucam ait: KRegnum ſuum
non erat de hoc ſæculo. S. Hieronymus in c. 22.
Jerem, non erat terrenum. Et quia nec erat Rex
Judæorum, nec aliarum gentium, nec bæredita-
ria ſucceſſione, nec eleétione populi, nec jure
belli, nec jure Patris, a quo tantum regnum ſpi-
rituale accepit. Alii econtra volunt, Chriſtum ha-
buiſſe jus regium temporale & poteſtatem in to-

tum univerſum excellenti quedam modo, tum

quia ſe tanquam regem a folvendo cenſu immu-
nem declaravit Matth. 17. V. 24. & Apoc. I. V. 5.
dicitur Princeps regum terræ; tum quia ſi non
fuiſſet Rex temporalis ut homo, in iis, quæ non

ſpectant ad regnum ſpirituale, homines illi obedien-

tiam denegare potuiſſent, quod abſonum eſt. No-
tant tamen hi Theologi, quod Chriſtus ab exer-

citio hujus juris abſtinuerit, & nullum temporale

regnum adminiſtraverit, tum quia hoc decuit

Chriſtum, qui propter altiores fines ut Sanctifica-
tor & Redemptor &c. venerat: tum quia hoc.

exercitium non bene convenifſet cum exemplis
patientiæ, Paupertatis, humilitatis, obedientiæ.
Unde habuit ſolum poteſtatem generalem non

præjudicantem particulari poteſtati regum tem-

poralium, nec uſui eorum circa eorum regnum,
cum Chriſti poteſtas altioris & univerſalioris of-
dinis jurisdiétionem regum temporalium non de-

ſtruat, ſed magis firmet & ſtabiliat. .
“ F. 340.

Ut
Lxinan
ſmilit
Ut Nome
jus en
tina

ter dtks
Teitins
UI

futth.

Ventes.
tio ens
cationis
Uomilia
CNn.
ts ens
Maratoo

Ll. (

tradunt
4 halis

geliſtis
Pho len
Chriſi
kornn
Re: ho⸗
Int,

De Incarnatione verbi Divini. 597

N 0
1 Ndn K. 34
s tn. Ut vero hæc officia Chriſtus impleret, Satus

Exinanivit ſemetipfum ſormam ſervi accipient, in einani-
ſimilitudinem hominum fabtus, & habitu inventus tionis
ut homo. Philipp. 2. v. 8. Actus primus hu- Curiſti.
jus exinanitionis fuit conceptio ejus in Bea-
g in tifſima Virgine Maria (F. 290. & ſqg.) Al-
bim ter actus fuit Nativitas ejus in ſtabulo (§. 295.)
ertius Actus fuit ejus Circumciſio Luc. 2.
⸗ ubi illi nomen jJeſu ſuaviſſimum impoſitum
nes fuit. Quartus Præſentatio ejus in Templo.
dth Luc. 2. v. 22. Quintus Fuga in Ægyptum.
berdah Mlatth. 2. v. 13. Sextus Subjectio erga pa-
ed n rentes. Luc. 2. v. 51. Septimus Converſa-
guaß tio ejus privata usque ad annum trigeſimum.
Rens OQéttavus varia incommoda tempore prædi-
nc i cationis. Nonus acerbiſſima ejus paſſio &
cll inn- humiliatio usque ad ignominioſam mortem.
crucis. In his tamen omnibus radii Divinita-
tis ejus ſemper emicabant, uti patet ex tota
narratione Evangelica.

Schol. Chriſtus crucifixus eſt 8 Kal. Aprilis, ita Tempus
tradunt Tertullianus contr. Judæ. c. S. Canon Pa- Cyucifi-
ſchalis S. Hypoliti M. S. Auguſtinus I. 18. de Civ. g onis
c. 54 Ven Beda de Rat. temp c. 28. Vetuſtiſſima Curiſti.
Martyrologia. Vid. Acta Bollandi t. 3. Mart. Hora
Crucifixionis Chriſti a S. Marco aſſignatur c. 15.
v. 25, hora tertia: a S. Joanne vero c. 19. V. 14.
hora quali ſexta. Pro conciliandis autem his Evan-
geliſtis Petavius vult apud S. Joannem in autogra-
pho legi: hora quaf tertia. S Auguſtinus cenſet,
Chriſtum crucifixum eſſe hora tertia lingua Ju-
deeorum, quando clamabant: Crucifige, Crucifi-
ge: hora vero ſexta manibus eorum. Baronius
putat, hora tertia Chriſtum condemnatum, ſexta

P p 3 cru⸗

598 Caput V.

Anima
Chriſti ve-
re ad in-
Jferos de-
Jcendit.

cruciſiæxum, nona mortuum eſſe. Tenebræ vero
in morte Chriſti non tantum fuper ſolam Ju-
dæam, ſed ſuper univerſum orbem expanſæ fue-
runt, de quibus vide diflertationem D. Calmet.

Chriſto in cruce mortuo Anima ejus vere
ad inferos deſcendit, id eſt, ad inferiores ac
profundiores terræ partes, ut Sanctos V. T.
ibi detentos liberaret. Nam I. Petri 3. v. 9.
dicitur: Hir, qui in carcere erant, Spiritibus

veniens, prædicavit. Et S. Paulus Eph. 4.

v. 9. Quod autem aſcendit, quid eſt2 niſi quia
S deſcendit primum ad inferiores partes terræ.
Et Pl. 15. MWon derelinques animam meam in
inſerno ) &τι , nec dabis ſanttum tuum videre cor-
ruptionem DrG. Quod S. Petrus Act. 2. v. 27.
Chriſto adaptat, ubi cum S. Petrus v. 24.
Quem Deus ſuſcitavit, reſurrectionem: & per

illud: MWon dabis &c. incorruptionem: & per:

Won derelinques &c. deſcenfum ad inferos,
Jolutis inferni doloribus, aperte diſtinguat, de

ſola reſurrectione & incorruptione intelligi

nequit, ſed de deſcenſu ad inferos, quo no-
mine non venit ſepulchrum, quia non ani-
ma, ſed corpus jacet in ſepulchro. 24o. Pa-
tet ex Symbolo Apoſtolorum, ubi eſt hic ar-
ticulus: Deſcendit ad inferor, qui licet in Sym-
bolo Nicæno & Conſtantinopolitano non ex-

primatur, ab iis tamen non excluditur. 3tio.

ita docent Patres. S. Ignatius ep. ad Trall.
Deſcendit ad infernum ſolur, egreſſus autem cum

multitudine. S. Irenæus lI. 4. cont. har. c. 27.

Tertullianus l. de anima. Origenes tom. in
oan.

An. 5
Ii inſefo
inc. 4.
r, l
Potko ne
Chrun
inktro

(ANtiO

Pecialis
fitu I. n
gunturd
os h
inroſibi
Ceodotn
Olo una
lieltur
Aoc.
Iun Chrn
I p
Lnapin
Fren
Augu
In
Rol. Cdk

105 vari

tuIIN nO
üulerni

Naſlos,

(cinani

elehre
A
nmton
ſencere
Tünerus

oe

De Incarnatione verbi Divini. 599

lnen Joan. S. Cyrillus Jeroſ. catech. 4. Deſcendit
un; ad inferos, ut & illinc juſtos liberaret. S. Hier. ,
Neen in c. 4. Eph. Inſeriora terræ infernur accipi-
zur, ad gquem Dominus noſter ſalvator deſcendit.
Porro nomine inferni non intelligitur ſepul-
chrum Chriſti, nam in Symbolo deſcenſus
meer ad inferos a ſepultura diſtinguitur. Nec In-
em carnatio vel exinanitio ejus, quia pro hac
nte ſpecialis eſt articulus: Qut conceptus eſt de Spi-
etis, ritu J. natus e Waria Virgine. Nec intelli-
, Gi guntur dolores damnatorum a Chriſto perpeſſi,
IS H quos Chriſtus ſolvit, & quibus illum teneri,
6 impoflibile fuit. Act. 2. v. 24. nec ad ſatisfa-
Gtr m ciendum pro nobis requirebatur, utpote pro
nnum quo una ſanguinis gutta ſuffecerat. Nec in-
niſtnme telligitur infernus damnatorum, ſed limbus
G qui Luc. 16. ſinus Abrahæ vocatur, quo ani-
ee Waf Chriſti localiter deſcendiſſe, dogma eſt
fidei, ait Nat. Alex. Theol. Dogm. & Mor.

I. r. Scripturæ ſacræ teſtimoniis jam citatis,
n, & unanimi Patrum conſenſu firmatum: uti
eSE Præter allegatos docent S. Hilarius in Pſ. 138.
Kineonee .
e ini S. Auguſtinus ep. 164. c. S§. S. Leo ep. ad
n Turib. S. Gregorius l. 12. Moral. c. .
5,, Schol. Calviniſtæ deſcenfum animeæ Chriſti ad infe- Calvini-
1n 1 ros varie interpretantur. Nonnulli eum a ſepul- ſtarum &
tura non diſtinguunt. Alii volunt eſſe cruciatus Luthera-
1I. inferni & damnatorum a Chriſto pro nobis in oruce norum
tetin⸗ paſſos. Lutherani aliqui volunt eſſe ſummam Chriſti opinie.
ommer exinanitionem & humiliationem tum corporis in
n t. ſepulchro detenti, tum animæ tam acerba patien-
ine tis. Alii vero aſſerunt, Chriſti animam in locum
II. damnatorum deſcendiſſe, ut ibi Triumphum ſuum
N oſtenderet. Sed hi ex diétis refutantur: ſicut &
. 1441 Grunerus & Seilerus, qui hunc articulum fidei in

ſuo Catechismo omiſit.

9 “ Pp 4 §. 342.

Ewaltatio
Criſti.

600 Caput v.

§. 342.
Opere redemptionis per mortem Chriſti
abſoluto nulla amplius aderat exinanitionis
caula: unde mox ſequebatur Exaltatio Chri⸗
ſti. Hujus Imus Actus fuit Refurrectio a
mortuis, cujus hiſtoriam & teſtimonia legi-
mus. Matth. 28. Marci 16. Luc. 24. Joan. 20.
Act. 2. V. 32. 2dus Aſcenſio in coœlum. Mar-

cCi I0. v. 19. Act. I. v. 9. Ztius Seſſio Chriſti

Solvuntur
objeklio-
Res sontra
Reſurre-
Rionem

Chriſti.

ad dexteram Patris. Eph. I. v. 20. Rom. 8.
V. 34.

Schol. Deiſtæ in Reſurrectionem Chriſti arma con-
vertunt; ut ipfius hiſtoriæ factum ſuſpeétum &
dubium reddant. Woolſton de mirac. Chriſti op-
penit I. Si Chriſtus poſt reſurrectionem non viſus
eſt Sacerdotibus & Phariſæis, neque in locis
publicis apparuit, nec in conſpectu plurium ho-
minum, amicorum & inimicorum e ſepulchro
egrefſus eſt, ſequitur eum plane non reſurrexiſſe.
Verum Chriſtus a mortuis reſurgens non hoſti-
bus ſuis neceſſario & congruenter apparuit, ſed
iis ſolum, qui hanc reſurreétionem ſuam certiſſi-
me probare poterant, fſcilicet diſcipulis fuis.
Nam hi deſtinati erant, ad eam prædicandam,
cujus proinde omnimodam certitudinem habere
debebant. Huic procurandæ ſufficiebat apparitio
Chriſti vivi, norant enim, quod Jeſus fuerit vir
ſanétiſſimus a præſtigiis ad fallendum alienus.
Econtra Judæi evidentifſima Chriſti miracula ſper-
nebant, quæ diabolicis artibus afſcribebant, qui-
bus proinde etiam reſurrectionem Chriſti tribuiſ-
ſent. Deinde Judæi veritatem reſurrectionis Chri-
ſti aperte cognoſcere poterant: cuſtôdiebant enim
ſepulchrum per militées Romanos, ſignabant lapi-
dem, adeo ut nec vi nec frande quidquam ten-
tari poſſet: verum bis omnibus non obſtantibus
Chriſtus reſurrexit, corpus ejus in ſepulchro non
. apba-

6pparnui

kutre

Crreum
pon ſol
ex fatio

feri ce

bieit
in Epu
o in
tlun
leponen
d ſne
beptiot
præde⸗
ince adt
0NIS
000 Ch
ne &
vidiſte⸗

iſſe

Ranten
it, ne⸗
io.
ekeriſe
Mond
kuntel
iet
tionem
Negare
non et
ratione
intinis
Dote c
erunt

Okenik
eximit
Laltucnlc
Relunne
kirontt⸗
14. un
Clhun. N
SeloChen

10. MN!

i arma
lpeſtum
e. Chritio
en on N
le n 1
1 Porun
ne ir
n keſuner.
1s ton
ſen tel
Heſls 6

Nriml

Mönen e

C .
Hett

nisCNH.

De Incarnatione verbi Divini. 601

apparuit, ex ipfis igitur factis ſuis eum vere
reſurrexiſſe concludere debebant. Proinde ipſæ
circumſtantiæ reſurreétionis Chriſti tales erant, ut
non ſolum ex teſtimonio Apoſtolorum, ſed etiam
ex ratiocinatione ex illis circumſtantiis duéta, po-
ſteri de reſurreétione ejus convincerentur. II.
Objicit Edelmanuus in confefſſ fid. Corpus Chriſti
in ſepulchro reconditum terræ motu illo tempore
orto in viſceribus terræ abſorptum efſſe Verum
ſi ullum adfuiſſet hujus ſciſſuræ veſtigium, Judæi
ſepulchrum apertum & vacuum coram intuentes,
id ſine dubio diſcipulis Chriſti objeciffent: qua ex-
ceptione utique, ſi poſſibilis fuiſſet, Apoſtolorum
rædicationem magis ſuſpectam reddidiſſent. De-
inde adverſarii fatentur, hunc terræ motum Chriſti
corpus abſorbentem eoipſo tempore ſactum eſſe,
quo Chriſtus ſe reſurrecturum prædixerat. Ita-
que & hanc telluris concuſſionem Chriſtum præ-
vidiſſe, & Deum permiſiſſe aut omnia ita diſpo-
ſuiſſe oportet, ut præfinito tempore evenirent.
Si autem Chriſtus prævidit, certe non fuit impoſ-
tor, nec falſa eſſe potuit ejus reſurreétionis præ-

dictio. Si ſecus, & tamen Deus permiſiſſet, aut

effecifſet, ut terra hoc tempore mota corpus Chriſti
abſconderet, Deus ipſe hunc errorem, ſcilicet Chri-
ſtum reſurrexiſſe, ſua mirabili providentia promo-
viſſet. Apparitiones Chriſti poſt ſuam reſurrec-
tionem in Evangelio relatæ, quibus fidem prudens
negare non poteſt, corpus ejus a terra abiorptum
non eſſe aperte probant, cum econtra ſine omni
ratione temere dicatur ab adverſario, terræ motu
intimis ejus viſceribus illud immerſum fuiſſe, ut-
pote cujus aflerti nulla firma argumenta ab illo
afferuntur.

ð
en rn⸗

Pp 5 CAPUT

Eratiœ
deſinitio.

Ewplica-
tio.

CAPUT VI.

D E ,
GRATIA CHRISII.
G. 343.

ructus Incarnationis ſunt dona Gratiarum
H ex illo Myſterio emanantium. Eſt au-
tem Gratia Chriſti donum Dei gratuitum
ſupernaturale homini lapſo conceſſum per

merita Chrifti Domini, in ordine ad ſalutem

&thol. I. Gratia dicitur ex eo, quod gratis detur,
Triplici vero modo ſumi poteſt. I. Late pro
dono naturali gratis conceſſo, qualis eſt creatio
vel conſervatio, quam non meruimus. 2. Stri-
ctius pro dono ſupernaturali ad ſalufem æternam
ordinato independenter a meritis Chriſti conceſ-
ſo, qualis fuit gratia Angelorum & primi paren-
tis in ſtatu innocentiæ. (G. 329. Schol.) 2. Stri-
ctifſime, quam modo definimus. Et hæc dicitur
I. donum gratuitum, ut oſtendatur gratis dari.
Dicitur 2. fupernaturale, ut diſtinguatur a donis
naturalibus creatione, conſervatione, ſanitate &.
Gratia vero eit donum ſupernaturale non ſolum
improprie, quaſi aliquam tantum, non vero om-
nem creatarn naturam ſuperet, uti videre intuiti-
ve ſubſtantinm ſgiritualem eſt fupra conditionem
hominis mortalis, non tamen Angeli; ſed pro-
prie, ita ut excedat omnem naturam creatam &
creabilem. Et quidem gratia non eſt tantum do-
num ſupernatiirale quoad modum, quaſi eſſet do-
num naturale collatum modo ſupernaturali, uti
ſuſcitatio Lazari, quæ ſecundum ertitatem, ſek-
loet

H

eet vita
Gns eam
a ſopen
emn, Ita,

Iuturali

tonum el
non pron
kelndet in
fäntum
eſt Aucto
nem inti
to cone
Nine gn
npt
Deter 4.
Nijn frtu
Uellie. D
n pierna
unhom

l, En
ſinn, d
at: Ki⸗
CAntem.
Vidiur in
in ſuin
lakiunlt
ſomilter
ftillte
Utl virtut
coneuttit
her eam
Opera!
keiteſer

Mentum

d contr.
teni⸗ „ 4
Mite a
A dekn
nleal

Caput VI. De Gratia Chriſti. 603

= Hicet vitam redditam eſt quid naturale, licet mo-
dus eam reddendi fuerit omnino ſupernaturalis:
ſed ſupernaturale quoad modum ſimul & entita-
— teupm, ita, ut non ſolum conferatur modo ſuper-
naturali vires naturæ excedente, ſed etiam ſit
donum elevans & ordinans creaturam ad Deum,
rnon prout eſt Auctor naturæ, hoc eſt, quatenus
1871 relucet in operibus ſuis ſeu creaturis, & per eas
tantum abſtractive eſt cognoſcendus: ſed prout
eſt Auétor gloriæ in ſe ſpectatus, & per viſio-
nem intuitivam poſſidendus. Dicitur 3. homini

1Ciim lapſo conceſſum, ut oſtendatur, gratiam eſſe ma-
n. Ur xXime gratuitam, ſiquidem donum inimico datum
gratui magis eſt gratnitum, quam ſi non inimico detur.
elum Dicitur 4. meritis Chriſti, ut diſtinguatur gratia

Aünten hujus ſtatus a gratia Angelorum & ſtatus inno-
kln centiæ. Dicitur s. in ordine ad ſalutem ſeu vi-
tam æternam, quia gratia eſt ſemen gloriæ, qua-

gets den dins hominem ad illam elevat, movet ac diſpo-
.lite it.
4 e Schol. 2. Gratia Chriſti generatim dividitur in exte- Muiſio
Ae riorem, qualis eſt Incarnatio & Evangelii prædis gratig.
fen zem catio: & interiorem v. g. fidem, gratiam ſanctifi-
riti onr cantem. De interiori hic agimus, quæ rurſi us di-
pirig⸗ viditur in gratiam gratis datam. & gratiam gra-
) 2 ium facientem. Gratia gratum faciens eſt duplex,

ter dein habitualis & actualis. Habitualis duplex eſt, una
gui formaliter ſanctificans ſeu juſtificans, qua homo

ur 105 ſit juſtus formaliter, altera complete ſanctificans,
ſmninntl uti virtutes infuſ?,. Gratia actualis eſt, quæ
1on 1 concurrit efficienter ad juſtiſicationem „ quatenus
reto⸗ ber eam Deus movet ad vitam pie inſtitnendam
imi⸗ & opera bona, quibus vel diſponimur ad gratiam
den habitualem, vel eam conſervamus, vel ejus aug-
eſr mentum meremur. Sive juxta S. Auguſtinum
1. 4. contra duas ep. Pel. eſt inſpiratio ſanttæ dile-
ii Rionis, vt cognita ſanfkto amore faciamus. Ubi
ei nomine dilectionis bonam voluntatem, pium ani-
uce 4 mi affeétum & boni amorem accipit. Gratia
5 actualis alia eſt operans, praveniens, ſeu excilans,
titalenn,

* quæ

604 Caput VI.

quæ facit, ut homo bene velit, & applicat in-
telle tum & voluntatem ad agendum, ut homo
in bono torpens excitetur: alia eſt adiuvans, coo⸗: Dantu
perans ſeu conçomitans, quæ eſt auxilium ſuper- 1 pnwo⸗
naturale ſeu actualis Dei influxus, quo cum in- ſ 6
telleétu & voluntate ad agendum applicatis pro- un Gonn
ducit a dionem, & quo voluntas libere conſentit Alorump
gratiæ excitanti. Unde gratia adjuvans realiter s datx,
diſtinguitur a gratia excitante, nam excitans ſub- (icuntor

inde prævenit omnem noſtram deliberationem & nis inn
conſenſum prioritate temporis aut naturæ, adju- “
vans vero libherum voluntatis conſenſum ſecum d N

habet, prout eſt a Deo influente & efficiente illum Moyen
conſenſum: hanc gratiam nonnulli etiam vocant Apokolus
ſubſequentem: D. Habert vero de grat. Chriſt. ſub- ct: Aii
JBequentem vocat auxilium Dei ſupernaturale, quo imnten
firmatur voluntas in bono propoſito, & adjnuva- knzeon
tur, ut illud ad executionem perducat. Sic Deus im; al
illuminando intelleétum & movendo voluntatem ntittun
inſpirat affectum jeſunandi: En gratia præveniens, M, Alj
excitans & operans: voluntas libere conſentit M, A
inſpitationi Divinæ, & cum actuali Dei influxu ſin Grni
proponit jejunare: En gratia adjuvans, coope- nn i
rans & concomitans: ſed uberiori indiget auxilio, vIN
ut actu jejunet, quia in executione major eſt dif- b
ficultas, quam fſi homo ſuperaverit, erit gratia It Tos in
ſubſequens. Hæc diviſio gratiæ in operantem & (mhlt der
cooperantem proprie quidem tribuitur gratiæ ac-. , gvo⸗
tuali: adaptatur tamen etiam a S. Thoma gratiæ nes
habituali, quæ quatenus hominem juſtificat, &
animam Deô gratam reddit, dicitur operans, quia Hruent
hunc effectum formaliter præſtat: quatenus vero Whenkian,
in genere cauſæ efficientis eſt principium operandi it Diyin⸗
& dignificandi opera meritoria, poteſt dici gratia (lltitur
cooperans, quia hunc effectum non ſola, ſed cum (imibns
libero arbitrio efficit. Denique gratia actualis ſive ro g
excitans ſive adjuvans ſive ſubſequens ſubdividi- 8 i
tur in ſußicientem & eßicacem, de his omnibus Wintel
modo pluribus agendum eſt. nonn,
e⸗
K. 344.

De Gratia Ceriti. 605

G§. 344.

Dantur gratiæ gratie datæ, quæ per ſe Damtur
& primo ordinantur ad ſalutem aliorum, & novenm
ſunt dona fupernaturalia indebita ad ſalutem gratiæ
aliorum primo deſtinata. Dicuntur autem gra-grats
tis datæ, quia alio nomine proprio carent: Aata.
dicuntur datz ad ſalutem aliorum ratione
finis immediati, licet ille, qui eas habet,

t Dature

lnins iis ad propriam ſalutem uti pofſit & debeat.
efen. Novem Gratias gratis datas enumerat S.

ctem Apoſtolus 1. Cor. 12. Diviſiones grutiarune
at (rid ſunt : Alii per Spiritum datur ſermo ſapientic,
rntntde alii autem ſermo ſcienti, ſecvndum eundem pi-
,ds rvitum; alii fides in eodem Spiritu, alii gratia
nat ſanitatum, alii operatio virtutum, alii PBrophe-
na ne tia, alii diſcretio Spirituum, alii genera lingua-
int rum, alii interpretatio ſermonum. Ratio eſt:
uN quia gratiz gratis datz dantur homini, ut
ueee aliorum ſaluti conſulat; hoc autem fieri ne-
fcen quit, niſi res Divinas perfecte cognoſcat,
ee ut alios inſtruere poſſit, ad quod requiri-
, tur, ut bene teneat principia rerum Divina-
in rum, quod fit per Fidem: ut eliciat conclu-
Nnmſ ſiones ex his altiffimis principlis, & media
n, congruenter ordinet ad finem, quod fit per
uroen daptentinm: ut ope rerum humanarum expli-
que cet Divinas, quod fit per Scientiam. 2. Re-
ne quiritur, ut ea, quæ novit, convenienter au-
paeteſe ditoribus proponat, ad quod neceſſe eſt,
e“ ut illo idiomate loquatur, quod ab audien-
e, tibus intelligatur, quod præſtat Interpretatio
od ſermonum, & donum linguarum. 3. Requiri-
tur, ut ea, quæ profert, confirmare pofſſit:
8 queold

6 0r6 Caput VI.

quod fit, ſi morbos miraculoſe curet: unde
gratia ſanitatum: vel prodigia patret, unde
operavio virtutum: vel ſi futura prædicat, un-
de Prophetia: vel corda ſcrutetur, unde

diſeretiei Spirituum.

An plures Schol. r. Wellarminus & Suarez putant, S. Apoſtolum
Erati
Bratis
datæ.

ſamoſioi es tantum gratias gratis datas recenſuiſſe,
unde Sua rez llis adjungit Characterem Sacerdo-
talem: Juiu isdictionem in foro interno: & aſſiſten-
tiam Spiritins S. datam Eccleſiæ ac ſummo Ponti-

frci. Sed hæc non ſpeétant ad gratias gratis da=

tas, ſed ad tniniſtrationem & operationem, quæ
in eo a gratiis gratis datis diſtinguuntur, quod
hæ tantum importent actum manifeſtativum fidei,
miniſtratio auéctoritatem exercendi actum in or-
dine ad alios involvat, operatio autem ſit mini-
ſterii executiv. Aliquæ ex his gratiis gratis da-
tis ſunt in homine per modum habitus, uti Fides,
Sapientia & Scientia, interpretatio ſermonum, &
donum lingnarum, quibus homo ad arbitrium
ſuum uti poteſt: aliæ ſunt per modum motionis
aftualis, quæ producéto effectu ſtatim deſinunt,
uti gratia ſanitatum, operatio virtutum, donum
Prophetiæ & diſcretio ſpirituum. In Chriſto vero
propter unionem hypoſtaticam omnes fuerunt per
modum habitus. Fides vero ſumpta pro gratia
gratis data denotat ſpecialem illuſtrationem, per
quam quis redditur idoneus ad proponenda my-
ſteria fidei. Eodem modo Sapientia & Scientia,
quatenus reddunt hominem facile mobilem a Spi-
ritu S. ſunt dona S. Spiritus: quatenus vero red-
dunt idoneum ad alios inſtruendos, ſunt gratiæ
gratis datæ. Gratia ſanitatum & operatio virtu-
tum differunt in eo, quod in gratia ſanitatum re-
luceat præcipue Dei benignitas erga miſeriam ho-
minis, quæ per modum beneficii allicit ad fidem:
in operatione virtutuum relucet Omnipotentia,
queæ per modum prodigii ad fidem provocat.

l 2, 6
P Ciferun,
Perſe ptin
Uetis lat
pout elt
n tantt
tetore
Aions or
Gnin An
MWarentn

De he
Uio dee
fun haben
lictut: l
Nen miſt
lſecnt,
Nt Arg
Eli ij g⸗
t fillt.
Uer/tin,
uin /,
Eterna fer
il ifi, 8
lnitione
N iunt, gi
uf Aperi
n Giceß
Iredend
. Ratia e
Nugiun
(uiftut

De Gratia Chriſii. 6 ⁰07

I h Sckol. 2. Gratia gratum faciens & gratis data inter Differen-
Uet, ſe differunt I. ex fine, quia gratia gratum faciens tia inte-
Nrrirs per ſe primo refertur ad propriam ſanétificationem, grat/as
gratis data ad alienam. 2. Gratia gratum faciens, gratis
temn,1 prout eſt formaliter gratia ſanéctificans, eſt pro- datas &
pria tantum juſtorum: gratis data in injuſto & gratum
peccatore reperiri poteſt. 3. Gratum faciens eſt facientem.

altioris ordinis & perfeétionis, quam gratis data;
ttlifg quia illa per ſe nos Deo conjungit; hæc ſolum
keren he interventu gratiæ gratum facientis.
no:Eil⸗
ſummici 4.
“ S. 345.
foren Siſne ſpeciali gratiæ actualis interioris au- &nvaua

eturee Xilio nec fides ſupernaturalis, nec ejus ini- aftualis
anch tium haberi poteſt. Nam Imo. Joan. 6. v. 29. 4d fdem
“ dicitur: Hoc eſt opus Dei, ut credatie in eum, & ejus
igi⸗ guem miſit ille. 1. Cor. 7. v. 25. Miſericordiam nitiang
u,uils conſecutus aà Domino, ut ſim fidelis, ubi obſer- neeſſaria
emem vat S. Auguſtinus 1. de præd. S. S. c. 3. Fi- .
Aim gdeli ergo datur quidem, ſed data eſt etiam, ut
ni éſſet fidelis. Eph. 2. v. 8. Gratia ſalvati eſtis
per fidem, & hoc non e vobis, Vei enim do-
nCine mum ſt. Nec dicas, hæc intelligi de gratia
sie externa revelationis, & prædicationis Evan-
aon gelii. Nam Eph. 1. Apoſtoluß orat, ut Deus
fnimne det illis Spiritum Sapientie & revelationis in
ohgetu agnitiont ejus, illuminatos ogulos cordis eorum,

1 i 4 3 .* . . )
lng ut ſciant, quœ ſit ſpes vocationis éjus. Et Act. 16.
rugnn Deus aperuit cor Lajdiæ, intendere his, guc a

thii Paulo dicebuntur. Item gratia interior fidei
i ad credendum necefſaria diſtinguitur expreſſe
bium, a gratia externa prædicationis 1. Theff. r.
i Evangelium noſtrum non fuit in ſermone tantum,
l ſed in virtute & Spiritu J. quo movente Theſ-
n ſalonicenſes fidem ſuſceperant. Nam I. Cor. 4.
V. 7.

608 Caput VI.

v. 7. Quid haber, quod non accepiſti? Quo fe-
Niimonio, ait S. Auguſtinus de præd. S. S. c. 3.
Ivſe comicétus ſum, eum ſimiliter errarem, putans
fidem, gqua in Deum credimus, non eſſz domum
Dei, ſed a nobis eſſe in uobis. Hinc. 1. Cor. 3.
Non ſumus ſuſſicienter, aliquid cogitare eo nobis,
quaſi ex nobis, ſed ſufficientia noſtra w Deo eſt.
Ex quo ita argnit S. Auguſtinus de præd.
c. 2. Credere nihil alind eſt, quam cum aſſen-
ſtione cogitare: Ergo ſi non ſumus idonei aliquid
cogitare e nobis &c, proſeſlo non ſumus idonei
credere aliquid quaſi ex nobitmetipſig, quod ſine
cogitatione non goſſumus, ſed ſuſſicientia noſira,
qua credere incipiumus, e Deo eſt. 2do. Patet
ex Patribus, quos citat S. Auguſtinus 1. de don.
perſev. c. 19. S. Cypriano 1. 3. ad Quirin.
S. Ambroſio de fug. ſæc. S. Gregorio Naz.

Serm. 44. & ſubdit: i6ti tales, tantique Dolklo-

res dicenter . . . Nec ipſum cor noſtrum & co-

gitationes noſtras in goteſtate noſtra eſſe, & to-

tum dantes Deo atqut ab ipſo nos accipere confi-

tentes . . ut id, quod bonum eſt, nobis quogue

videatur bonum, &y velimur illud. Patres Græ-
cos citat Hallerius in Theol. Græc. vindic.

circa univerſ. mat. grat. unde immerito Græ-

corum fidem ſuſpectam reddit Janſenius, &
S. Auguſtinum aliqua innovaſſe calumniatur

Launojus. 3tio. Ita definiunt Concilia: Arau-

ſicanum II. can. 5. Nt quis ſicut augmentum,
ita etiam initium fidei, ipſumque credulitatir af-
Jebktum., non per gratic donum, id eſt, per in-
Jirationem Spiritus J. corrigentem voluntatem
noſtram ab infidelitate ad fidem, ab impietate ad
vietatem, ſed naturaliter nobis ineſe dicit, Apo-

Roli-

enrcl
bet e
Eglird
ſkul, o
Wre, At
ifcgtiri
toeſt.
ohectv
te lver
R opor
(hehung
lle gate

Gſol 1. d

Nichns:

lljus

Ukter
homn, 4
ee ten
Cliuncum
üre

Mn ſ

Kilum fn
s Divin
ex Divi
is Diri
denefein

cx adot
4 bede

leite
leni etia
nien
Putia il
Ute Ob
e e
n Dir

nn]

De Gratia Chriſti. 609

Rolicis dogmatibur adverſarius probatur. Similia
habet can. 7. Et Tridentinum ſefſ. 6. can. 3,
Ni quis dixerit, hominem ſine inſniratione §&. Spi-
ritus, atquét ejus auxilio credere, ſperare, dili-
gere, aut Pœnitere poſſe, ſicut oportet, ut ei ju-
Niſicationie gratia conferatur: anathema ſit Ato.
Ratio eſt: Intellectus & voluntas nequit ferri
iin objectum ſupernaturale, niſi adjuvetur gra-
GAS tiz ſüpernaturalis anxilio, quia hoc illi non
lndd eſt proportionatum, (G. 343. Schol 1.) ſed
N objectum fidei eſt ſupernaturale, Ergo in illud
fine gratia interiori ferri non poteſt.

tia
1Mo. = Schol. I. Pelagius natione Scotus, profeſſione mo- Pelagii
lLec nachus a. 403. novam de gratia hæreſin invexit, häareſis &
C cujus ſyſtema hoc fuit I. Direbat, homini natu- ſuſtema⸗
HD raliter inſitam eſſe petentiam appetendi, quod
legonto n bonum, & averſandi, quod malum eſſe judicatur,
nti quæ potentis eſt liberum arbitrium, quod ad de-
Gnn clinandam invisiam nomine gratiæ compellavit,
quia a Deo homini donatum eſt z. voluit, ho-
“ minem ſolius arbitrii viribus bonum facere, &
uti malum fugere peſſie, ſi modo reétam habeat Le-
t gis Livinze cognitionem, quam licet ex lumine
Dlltes naturæ acquirere poſſit, perfectius tamen haurit
ne. ex Divinis litteris Cum vero hæc externa Le-
metio gis Divinæ manifeſtatio ſit plane immeritum Dei
gſenel beneficium, & S. Scriptura docest, bona opera
uſen ex adjutorio gratiæ fieri, dicebat 3 hanc gratiam
CAun ad bene operandum -ſſe tantum externam Legis
elia N ſeriptæ informationem: 4 gratiam antem voluit
Algnits, dari etiam internam ſecundum merita, ſeilicet
letcut boni cupiditatem, fidem & oratienem, quæ tamen
, ih. gratia illuminationis interna ſe tantum tenet ex
N, parte objecti melius & clarius propoſiti, non
1 Cun vero ex parte cauſæ ſeu intellectus ad creden-
6egin⸗ dum Divinitus excitati Quare 5. homo eum
Achram Inſtit. Theol. Tom. 1 9 .

610 Caput V. 1.

perfectionis gradum attingere poteſt, ut omnino
peccare deſinat: quod cum ſtare non poſſit cum
mala hominis inclinatione: 6. negavit peccatum
originale, ex quo prava illa inelinatio ſequitur:
7. negato vero originali docuit, parvulos non
naſci filios iræ & mortis, adeoque non egere
Baptismo, ad regenerationem & vitam æternam,
ſed tantum ad regnum cœlorum, ut ex ſtatu bo-
no in meliorem transferantur: & ideo 8. parvuli
etiam non baptizati ſalvari poſſlunt, & 9. pecca-
tum Adami ſuper nos ſolum venit ſola facti ejus
imitatione, & 10. mors non eſt poœna peccati.
Errores Pelagii proſcripti funt in Concilio Car-
thaginenſi a. 412. in ejus diſcipulo Cœleſtio: de-
inde ab ipſo Pelagio damnati ſunt in Synodo Dio-
ſpolitana, quam S. Hieronymus miſerrimam ap-
pellat, quia deluſa eſt fubdola Pelagii profeſſione
qua confeffus eſt abſolutam gratiæ neceſſitatem,
ſed per eam intellexit, creationem, conſervatio-
nem, Evangelii prædicationem, & juxta S. Au-
guſtinum interiores mentis illuſtrationes. Cum

vero rurſus beæreſin fuam diſſeminaret, iterum

damnata eſt in Concilio Carthaginenſi a. 416. &
eodem anno in Concilio Milevitano, & a. 418. in
alio Concilio Carthaginenſi, cui 214. Epiſcopi in-
terfuerunt: & demum a ſummis Pontificibus §.
Innocentio I. & Zoſimo. Diſcipuli ejus famoſio-
res fuerunt Cœleſtius ejusdem profefſionis, &
Julianus Epiſcopus Capuanus, velut alii volunt
Eclanenſis. Conſer Noriſium in hiſt. Felag.

emipela- Schol. 2. Cum S. Au uſtinus Pelagianos acerrime

gianorum
Roœreſis &
Suſtema.

inſectaretur, nonnulli ejus ſcriptis commoti ſunt
maxime monachi Adrumentini in Africa, quaſi
liberum arbitrium per gratiam deſtrui doceret:
ſed S. Auguſtinus editis libris de gratia, & libe-

ro arbitrio, & de correptione & gratia, quos

milit ad Valentinum Adrumentini Monaſterii præ-
fectum, eos facile placavit. Longe difficilius fuit

compeſcere monachos Maſſilienſes in Gallia, qui
à po⸗

1 pofte
fandal
Perien
mlone
In 0
1d pie
Verum
tatem
demnipe
OINhiun
Clnnes
necelli

tamen

erleye,
Mnins e
Me,
nt 8
Crütn
tar ad
Vi ſcie
Preeti
ls bon
eceßlite
Gnoc hu
leberet,
tem ,Va
ſenti de
font Ohe
Cebant,
Verantia
e0 ſon
Mlagean

3309 1

het
le necen
W 8
Cllret
un!

De Gratia Chriſii. 611

a pofteriori libro S. Auguſtini de corrept. & grat.
ſbandalum pafſi novum bellum inſtaurarunt, eo
periculoſius, quod effent viri pietate & doctrina
inſignes. HBi cum Catholicis confitebantur pecca-
tum originale, & neceſſitatem gratiæ non ſolum
ad pie operandum, ſed etiam ad credendum:

umgem Werüm interioris gratiæ præventionem & neceſ-
ter mm! fitatem ad initium fidei negarunt, unde diéti ſunt
oSII Semipelagiani. Eorum ſyſtema hoc eſt. 1. Deus
,E0 omnium hominum ferio vult ſalutem, & Chriſtus
ſoh hd4 omnes redemit, fidemque & gratiam ad ſalutem
peen Kri neceſſariam omnibus præparavit. 2. Nihiloeminus
Coniu tamen aliquos tantum prædeſtinavit ad fidem,
leſtioe perſeverantiam & ſalutem. 3. Prædeſtinationis
nodo hujus cauſa eſt prævifio, quod quidam lumine
rinam? naturzæ, & libero arbitrio ac gratia bene ufuri
Wiel eflent & cum premerentur exemplo parvulorum,
Decefn quorum aliqui fine proprio merito prædeſtinan-
Colltſin tur ad Baptismum & ſalutem, dicebant 4 Deum
n uti ſeientia futurotum conditionatorum, & illos
tons n przedeſtinare ad ſalutem, quos in annis adultiori-
Gfet, M bus bonos futuros Pprænoſſet Hinc 5. negabant
li neceſſitatem gratiæ ad initium ſalutis in eo ſitum,
quod hamo ſine gratia pium affectum credulitatis

baberet, & ſine ea peteret, & deſideraret ſalu-
tem; nam juxta illos hæc non ſunt opera ſalutis,

en, ſicuti petere medicum, & credere medico non
oelaisf ſunt opera ſanitatis. 6. Circa perſeverantiam do-
t iW cebant, ad eam non requiri gratiam, quia perſe-

. verantia in eo conſiſtit, quod quis cooperanti
.M. .
Deo ſuum conſenſum conſtanter præbeat. Semi-
pelaglani damnati ſunt in Concilio Arauſicano II.

uns ⸗ a. 539. ſub Felice IV. Vid. cit. Noriſ.
cOMNNN,
a,
en Schol 3. Pelagius igitur negat, gratiam interiorem Solountus
ſu Ele eſſe neceffariam ad credendum, & putat, ſufficere objeſtio-
h gratiam externam, ſcilicet prædicationem Evan- ves.
e gelii. Semipelagiani vero volunt, initium fidei,
Non i⸗ Tcilicet pium credulitatis affectum eſſe a nobis.
Probant hoc I. quia ſolo lumine naturæ cognoſci-

i α4 2 mus

laptus ve=-
ritates
naturales
ſine gra-
tia cogno-
ſcere poſ-

612 Caput VI.

mus myſteria fidei eſſe fide digna, ob evidentia
motiva credibilitatis. Verum hæc eſt fides mere

humana innixa ſoli evidentiæ ſignorum, non vero

motivo ſupernaturali Divinæ revelationis. II. Dœ-
mones, gentiles, hæretici credunt ſine gratiæ in-
terioris auxilio etiam myſteria ſupernaturalia. Sed
dæmones non credunt ex motivo revelationis Di-
vinæ, ſed evidentia ſignorum conviéti. Gentiles
credunt ob demonſtrationem, hæretici ſolum fide
humana & naturali, non ſupernaturali credunt,

non enim credunt firmiter, quia non habent veram

Eccleſiam. (G. 20. Schol. r.) quæ illis articulos
ut revelatos proponat. III. Juxta S. Auguſtinum
de don. perſ. c. 14. ineſt infidelibus quædam na-
turalis credendi facultas, ſi fides eis congrue pro-
ponatur. Aſt S. D. ſolum vult, quod quædam
ſigna magis congruant his, quam aliis, non au-
tem dicit hoc ſufficere ad fidem ampleétandam, ſed
ad hoc gratiam internam requirit, citans illud Pro-
phetæ: Dabo eis cor, cognoſcendi me. Quæ vero

loca ex libris S. Chryſoſtomi objiciuntur, auxi-

lium prævenientis gratiæ non excludunt, qua in
ep. ad Rom. nos ſemper egere aſſerit. IV. Actus
fidei poteſt fieri propter vanam gloriam, ad quem
gratia non requiritur. Sed actus fidei ob vanam
gloriam, quatenus eſt fupernaturalis in eſſe pPhy-
ſico eſt a gratia, non quatenus eſt malus, & in
eſſe morali. V. Tenemur ad actum fidei: Ergo
debet efſe in noſtra poteſtate. Aſt ſolum cum Di-
vino auxilio, quod nulli deeſt.

An homo Schol. 4. Quærunt hic Scholæ, an homo lapfſus ve-

ritates naturales ſine gratia acéctuali cognoſcere

poſſit. Reſpondemus primo, quod poſſit cogno-

ſcere aliquas veritates naturales ſpeculativas ſine
gratia ſpeciali naturæ ſuperaddita. Nam §. Scri-
ptura docet exiſtentiam Dei, quæ eſt veritas
ſpeculativa, ex creaturis cognoſci poſſe. Sap. 13.
v. 5. Rom. T. v. 20. (§. 41. Schol. 5.) Deinde in-
tellectus cum ſolo concurſu Dei generali hapet

.

eftenci

s ſb

ed e
intelle
con
gratin

ptuki

Gienntn
Denn,
to ek
Oon e
non e
tul ce
Cire 5
eN Wa
nltitue
mentis
Korpor
ſomno
Partem
turalin
ltet.
un4
de,
Vun
Oblt l
Ve

efilei

eſ am

In, MI
oi
ſnegei⸗;
natun
7eltion
R Ge
ieiſolnni
Inli erte
Phent fen
Uls unidt
Aglinn
uætuN.
onge
00 Aelt
s, non
Gndam,
s ilike

. Qead

untmr, m.
nt, gh
W.M
lun, 41

inhn
ls,
lde
Clun r

o hls,
oogule
r ce
ellniſe

De Gratia Chriſti. 613

efficaciam naturalem reſpectu alicujus operatio-
nis ſibi propriæ, alias foret potentia imperfecta:
Sed cognitio veritatis ſpeculativæ eſt operatio
intelleétui propria, ergo fine ſpeciali gratia eam
cognoſcere poteſt. Secundo poteſt etiam ſine
gratia fuperaddita cognoſcere aliquas veritates
naturales practicas, quia Rom. I. v. 21. gentes
dicuntur inexcuſabiles, quia cum cognoviſſent
Deum, non ficut Deum glorificaverunt, & ra-
tio eſt, quia verum etiam practicum eſt obje-

GRum connaturale humanæ cognitionis. Tertio

non poteſt tamen ſine gratia ſpeciali potentia mo-

rali cognoſcere omnes veritates naturales colle-

ètive vel diſtributive ſumptas: quod patet tum
ex maxima veritatum moralium & naturalium
multitudine: tum ex brevitate vitæ & auguſta
mentis humanæ capacitate: tum ex infirmitate.
corporis, & vitæ humanæ necefſitatibus, cibo,
ſomno, pravis cupiditatibus, quæ magnam vitæ
partem ſecum abripiunt, tum ex ipſa rerum na-
turalium conditione, quarum natura in obſcuro
latet. Non obſtat, quod Vasquez objieit I. nos
juxta Apoſtolum non poſſe aliquid cogitare a no-
bis, quia ibi ſermo eſt de eo, quod ſpecétat ad
vitam æternam & finem ſupernaturalem. Nec
obſtat II. quod intellectus noſter per peccatum
valde vulneratus fuerit: nam hoc vulnus ſolum
eſt quoad amiſſionem cognitionis rerum ſuper-
naturalium, non vero naturalium & moralium,
& intelleétus quidem vulneratus eſt, ita, ut non
poſſit cognoſcere omnia objecta naturalia & mo-
ralia ſine gratia, bene tamen aliqua, licet non
cum ea facilitate & ſine erroris formidine, cum
qua & fine qua ante peccatum cognoviſſet. Non
obſtat III. quod a Deo petamus cognitionem re-
rum naturalium maxime moralium. Petimus
enim propter impedimenta removenda, & fru-
Rtum ad ſalutem utilem conſequendum, non

propter improportionem veritatum illarum ad in-

telle cum.

Q 3 § 346.

614 Caput VI.

Hd. 346.

Homo ſine Homo ſine ſpeciali gratiæ interioris auxi=
Sna ge⸗ ſio non ſolum non credere, (G. 345) ſed
uum mo- nullum bonum opus morale ſupernaturale
rale ſu- pertinens ad ſalutem velle aut perficere po-
Pale iut teſt. Ita docet 1mo. S. Scriptura, quæ ſum-
ali nec mam hominis lapſi ad bonum ſupernaturale
perfiere impotentiam oſtendit, dum nos cꝶcos &
poteſt. ipſat tenebrat. Eph. 5§. v. 8. Animales, qui
non perciplunt ea, quæ ſunt Spiritus. I. Cor. 2.
v. I4. appellat. Imo omnis bona voluntas
noſtra & actio Deo aſcribitur. Joan. 6. v. 44.
Memo poteſt venire ad me, niſi Pater, qui miſit

me, traxerit eum. Et c. 15. icut palmes non

poteſt facere fruſttum a ſemetinſo, niſi manſerit
in vite; ſic nec vor, niſi in me manſeritis. ..
quia ſine me nihil poteſtis facere. Et ad Philipp. 2.
V. 13. Veus eſt, qui operatur in nobis & velle,

& perficere pro bona volunfate. Unde S. Au-

guſtinus 1. de grat. & lib. arbit. c. 17. Jine
illo vel operante, ut velimur, vel cooperante,

cum volumus, ad bona pietatis opera nihil vale-

mufs, 2do. ita definit Concilium Dioſpolita-
num, quod hunc Pelagii articulum damna-
vit: Gratia Dei atque adjutorium non ad ſingu-
los abtus datur, ſed de libero eſt arbitrio, vel in
lege atque doltrina. Concilium Milevitanum

c. 4. Quirquis dixerit, gratiam Dei per I. C.

D. M. propter hoc tantum nos ackjuvare ad non
veccandum, quia per ipſam nobis revelatur
aperitur intelligentia mandatorum .. non autem

per illam nobis præſtari, ut, quod faciendum

cognoverimus, etiam facere diligamus, alque vVa-

leu⸗

ahur,
Il idem
it: D
ur, G
Ontihlenn
nobir
lur.
coybitun
Non ahe

Oeol1.
I, I
Meyani
1. 7. 3.
ſunt bo
ommnidu⸗
lbengt
exolnilt
erunt
ti hatun

I 1. 7

Unn eße,
Uatei 3
Verit:
Ge N
eniieh
lum,
ale k
unde i
ne grett
ui apo
Verbe
NEUs ,
Ut (en
hkiun
funs ta
Valm à

kefinm.
ze
Upeten
etüten),
1, Ce ſt
yumnun
0s Enk
niznltr
15 1.0
4 Volun
n. 0. V,
1, glini
t polnen
iiſ nmmt
AaPrl!
hru

1 ti

hDiſſin

lom An
7oN .
hitrio, 1
Nlerinm
Dirr .

une

De Gratia Chriſi. 6erz

leamus, anathema ſit. Concilium Arauſicanum
II. idem definit can. 3. 4. 5. 6. 7. & can. 9.
ait: Divini eſt munerit, cum & redte cogita-
mur, & peder noſtros a falſitate, & injuſtitia
contin-mur. Quoties enim bona agimus, Veus
in nobis, atque nobiecum, ut operemur, opera-
tur. 3tio. Ratio eſt, quia ad bonum etiam
cognitum agendum ſine delectatione cœleſti
non afficimur.

Schol. x. Objiciunt Pelagiani I. varia loca S. Scriptu- Solvuntur
ræ, Ubi dicitur homo Deum quæœrere. Pf. 9. v. 11. objetlio-
praparare cor, Prov. 16. v. I. ſe convertere, Zach. nés.
1. v. 3. petere, & pulſare, Luc. II. Quæ omnia
ſunt bona opera fine gratia facta. Verum in his
omnibus tantum liberum noſtrum arbitrium, &
libera gratiæ cooperatio commendatur, non vero
excluditur gratiæ prævenientis neceſſitas. II. Af-
ferunt exempla Zachæi, Latronis in cruce, Cor-
nelii Centurionis, qui propter præcedentia meri-
ta naturalia gratiam ſunt conſecuti: imo S. Pau-
lus. I. Tim. 1. fatetur, ſe miſericordiam conſecu-
tum effe, quiã ignorans hæc omnia fecit. Sed
Zachæi & boni Latronis animam gratia przepara-
verat: Cornelius antea habuit fidem implicitam,
quæ ut fieret explicita, Petrus ad eum milſlus eſt.
Senſus Apoſtoli eſt: ideo miſericordiam conſecutus
ſum, quia magna erat mea miſeria, quod tanta
mala facerem per ignorantiam & incredulitatem,
unde illa fuit congruum Divinz miſericordiæ pla-
ne gratuitæ objeétum. III. Objiciunt S. Juſtinum,
qui apol. 2. docet, eos qui ante Chriſtum ratione
& verbo vixerunt, fuiſſe Chriſtianos. Et S. Ire-
næus I. 4. c. 37. ait bonum opus in nobis eſſe.
Et Clemens Alex. 1. I. ſtrom. Græcos per Philo-
ſophiam juſtificatos eſſe afſerit. Verum S. Ju⸗
ſtinus tantum vult efſſe quaſi Chriſtianos, unum
Deum agnoſcentes. S. Irenzæus ſolum contra
Marcionitas probat, dari in nobis liberum arbi-
Q 4 trium,

616 Caput VI. .

trium, & gratiam non excludit, ſicut nec exclu-. ol
dit S Clemens, qui I. 1. ſtrom. illi omnia tribuit. Arepit
IV. dicunt nan ſtare cum neceſſitste gratiæ huma- 127.1
ni arbitrii libertatem, ſed S. Auguſtinus 1. de lib.
arbit. reſpondet, gratiam ſtabilie liberum arbi-
trium, quis ſanat voluntatem, qua juſtitia libere
diligitur, & cum poteſtas datur, neceſſitas non Pote
imponitur. o

Qualis Schol. 2. Dictum Eccleſiæ dogma: gratia datur ad nee⸗
gratia ve- fingulos actus pios & falutares, intelligendum eſt rſen
qusiratur, de gratia actuali non de habituali, uti perperam nonnl
& quid putat Molina, docens, hominem gratia ſanctikc- Wela
illi & libe- cante inſtruétum cum ſolo naturali & ordinario Koypt

ro arbi- concurſu, ſeu ſine gratia actuali poſſe bonum opus Cng,
trio tri- ſalutare exercere. Verum definitiones Concilio- le
buendum. rum & ſententiæ Patrum clare loquuntur de gra-

tia actuali, quam ſolam Pelagius negavit. Sane Etb
ex Orationibus Eccleſiæ apparet, quod etiam juſti Ml. .
hoc perenne Dei auxilium implorent. Sic David lnexn
juſtus orat: Acdjutor meus eſto. Porro gratia Algn
actualis ad ſingulos actus requiſita non ſolummo- Olotun
do eſt adjuvans & cooperans, ſed etiam præve-
niens & excitans, uti docet S. Auguſtinus 1. 2. luſun
de pece., mer. dicens: Quod ad Deum nos conver- I
timus niſi ipſo excitante atque adjuvante non poſ- laulnnn
Jumus. Quare in quovis opere bono & ſalutari fſt, i
certum eſt, primam excitationem ſeu indelibera- t/ ef⸗
tum voluntatis motum totum gratiæ tribuendum nsi
eſſe, nam S. Auguſtinus de grat. & lib. arbitr. In
c. 17. ait: Ut velimus ſine nobis operatur. Quæ Alun
autem inde conſequitur mentis deliberatio, & to- Agnolei
tum opus ſalutare totum aſcribitur gratiæ, & to- liqa
tum etiam libero arbitrio: totum quidem Deo & Mt S.
gratiæ ſuaviter & delectabiliter moventi & appli a R*MZ
canti noſtram voluntatem; & totum etiam no- e
ſtræ voluntati tamquam cauſæ ſecundæ primæ Liul
ſubordinatzæ. Quare diei nequit Deum & homi- iſt, ,
nem duas eſſe cauſas partiales operis boni, quia iflte ,
ſie cooperatio hominis non foret gratiæ eiens, 1i. P
adeo-

De Gratia Chriſti. 617

adeoque homo haberet aliquid, quod a Deo non
accepiſſet, quod juxta R. P. Serry l. 3. de auwil.
0. 27. Pelagianismo favere videtur.

l der en;

§. 347.
Poteſt tamen homo ſine gratia Fidei ali- Homo ta-

qua opera moraliter bona ordinis natüralis men ſine
facere, & ideo non omnia infidelium opera 5 ata

ur ſunt peccata. Nam Imo. S. Scriptura laudat-
eligenim

idei ali-

. . —1 — oper’
nonnulla infidelium opera. & illa præmio moraliter

affecta refert, uti miſericordiam obſtetricum bona fa-
Tgyptiarum Exod. 1. v. 15. Et Rom. 2. cere po-
borun Center, quæ legem non habent, naturaliter ea, eſt.
es (ond guc legis ſunt, facere dicuntur. Quod de
un 19 gentibus adhuc incredulis intelligit Tertullia-
nus 1. de cor. mil. c. o. S. Ambroſius ep ad
, Irenæum. S. Hieronymus in c. 24. II. & ipſe
n S. Auguſtinus l. de Spir. & lit. c. 27. ubi ait:
ImKu g QNucdam tamen falta vel legimus, vel audimus,
ein Aqu ſecundum juſtiti regulam non ſolum vitupe-
ui zare non poſſumur, verum etiam merito relteque
o ſaudamus: guanquam ſi diſcutiantur, quo fine
fiant, vix inveniuntur, quœ juſtitiæ debitam lau-
eninde dem defenſionemque mereantur. Hic S. Augu-
etis ſtinus in infidelibus quædam bona opera non
Sl ſolum ex objecto, ſed etiam ex fine bona
u,, E asgnoſcit, ait enim, vix inveniri; Ergo ſaltem
et aliqua inveniuntur. Sententiam ſuam pro-
bat S. D. quia non urque adeo in anima humand
mid imago Dei terrenorum defectuum labe detrita eſt,
n enn ut nulla in ea velut lincamenta extrema reman-
nde “ ſexrint, unde merito dici poſſit, etiam in ipſa im-
en de vietate vitæ ſuc facere aliqua legit vel ſapere.
H 24do. Patet ex damnatione hujus propoſitio-

B * 04 5 nis

618 Cayut VI. H

nis 25. Baji a S. Pio V. facta: Omnin infide=
lium overa peccata ſunt, & Ehiloſophorum vir-
tutes ſunt vitia. Hæc propofſitio non ideo
tantum eſt damnata. quia actus etiam inde-
liberatos peccati arguilt, cum hic error in
prop. So. ſeparatim damnetur: nec ideo, quia
Bajus ad opus moraliter bonum gratiam ſan-
ctificantem inhærentem videtur requirere;
nam Bajns non videtur gratiam ſanctifican-
tem ab actuali diſtingnere prop. 42. Nec ſo-
lum intendit S. Pius damnare, quod omnia
opera infidel
quod infidelis in omni apere ſuo peccet,

ſaltem peceato omiflionis non referendo il-

lud ad ultimum finem, quod vitium eſt ope-

ium fint peccata, non vero,

rantis, non operis: hoc enim effugium præ-

cluſit Alexander VIII. damnans hanc pro-
poſitionem. NWeceſſe eſt infidelem in ommi opere
veccare. Notandum tamen hic eſt cum No-
riſio in Vind. Auguſt. male ſentire Maldona-
tum in c. 6. WMatth. dum hanc controverſiam
a Tridentino & citatis Pontificibus definitam
eſſe ait, cum mox allatas Theologorum no-
ſtrorum explicationes & contrariam ſen-
tentiam nullo modo, ſed tantum Novatorum
opinionem damnaverint: ſcilicet de atctibus
indeliberatis &c. tio. Ratio eſt: Inclinatio
naturalis ad bonum rationis, non eſt omnino
a malitia deſtructa: Ergo infideles poſſunt
facere bonum naturale. Deinde infidelis ex
naturali pietate honorans parentes non me-
retur pœnam, Ergo non peccat. Denique
ſi peccaret, melius eſſet abſtinere a cultu pa-
rentum non urgente præcepto, ut non pecca-
ret: quod abſurdum eſt. Sohol.

N

o r.
uts,
clium
ſriptt.
mnibus

aſt nor

coniblen

lliins fu

lune lg
Vuhienſl
Diſns à.
Grod n

1, E1

Pes
Etelane
Den eile
Enn eſte
eerſor
us etian
lus o
Tins XII
Delam §
Toleto B
Nii⸗ tece
en
30 Opus
datten
in A
bent 1
hon hube

lehgen
Uitinm
Ommne,
Ueccatam
inid n
ibes
Geithrge
Nuröns

E Riit

De Gratia Chriſti. 619

tinid Schol. I. Michael Bajus a. 1513. Melini in Belgio Baji ſq-
Gned natus, Lovanii a. 1550. Doctor creatus, ad Con- ſiema.
cilium Tridentinum a. 1563. miſiſus multa erronee

1 ſcripſit. Unde S. Pius V. a. 1567. in Bulla: Ex
en onmnihus 78 propoſitiones damnavit tacito tamen
Uitent Baji nomine, tum ne exacerbaretur, & ejus famæ
ee enn conſuleretur: tum quia non omnes propoſitiones
glimn illius fuerunt Eodem anno Morillonius Bullam
1 Hite, hanc legit cotam ſtricta facultate Theologica Lo-
Rr. vanienſi, quæ Bullæ obedientiam ſpopondit Ipſe
S Bajus a. 1569 Papæ ſcripfit, & conqueſtus eſt,
44. Ne gquod nullum Bulle transumptum reperire potue-
glocdeni rit, & ſimul Apologiam miſt, in qua exponit,
vo E plures propoſitiones damnatas ſibi falſo aſcribi,
hect & reliquas ad mentem S. Auguſtini eſſe veras.
rencdo! Rem diſcuſſit Papa, & Bajo reicripfit: obedien-
. dum eſſe, illique & ceteris illarum propoſitionum
med defenſoribus perpetuum filentium indixit, & Ba-
Gum Kr jus etiam eas ejuravit. Anno. 1579. cum nonnulli
Ne has. propoſitiones propugnare pergerent, Grego-
veni rius XIII. in Conftitutione: Proviſion noſtæ,
len 1 Bullam S. Pii V. confirmavit, & miſſo Cardinali
Aed Toleto Bulla a tota facultate Lovanienſi & ipſo
e Mte Bajo recepta fuit, qui denique anno 1599. obiit.
Onttoſein Syſtema Baji circa neceſſitatem gratiæ & fidei
sbefi ad opus morale bonum his ejns propoſitionibus
gmm: continetur. I. Cum Pelagio ſentiunt, qui tex-
* tum Apoſtoli Rom. gentes, quæ legem non ha-
uun bent &c. intelligunt de gentibus fidei gratiam
Novnme non habentibus. 2. Liberum arbitrium ſine gra-
t be iin tiæ Dei adjutorio nonniſi ad peccandum valeti 3.
. Iudhit Pelagianus eſt error, dicere, quod liberum ar-
et bitrium valet ad ullum peccatum vitandum. 4.
omne, quod agit peccator, vel ſervus peccati,
1 e peccatum eſt. 5. Cum Pelagio ſentit, qui boni
initehte aliquid naturalis, hoc eſt, quod ex naturæ ſolis
te;m viribus ortum ducit, agnoſcit. 6. omnis dmor
1 Denige creaturæ rationalis, aut vitioſa eſt cupiditas, qua
1oin mundus diligitur, aut laudabilis illa Charitas, qua

npe bper Spiritum S. in corde diffuſa, Deus amatur.
6 7. di-

520 Caput VI.

7. diſtinétio illa duplicis amoris, naturalis vide-

Gum erat

in Dei g
licet, quo Deus amatur, ut Auétor naturæ: & n
gratuiti, quo Deus amatur, ut bestificator, vana nn
eſt & commentitia, & illudendis S. 8. litteris, ſolom ten
& plurimis veterum teſtimoniis ex cogitata. 8. lun in
IIIa Doétorum diſtinétio, Divinæ legis mandata (otins de
bifariam impleri altero modo, quantum ad præ- expleio
ceptorum operum fuhbſtantiam tantum . altero, jetene
quantum ad certum quendam modum, videlicet, Dei on
ſecundum quem valeant operantem perducere aAd E (ar
regnum æfernum, hoc eſt, ad modum meritorium, “
commentitia eſt. & explodenda. 9. IIIa quoque nnm
diſtinctio, qua opus dieitur bifariam bonum, quia uttne
vel ex objecto & emnibus circumſtantiis rectum Aling,
eſt, quod moraliter bonum apgellare conſueve-

. . . un opns
runt; vel quia eſv meritorium regni æterni, eo-

quod ſit aàa vivo Chriſti membro per Spiritum Cha- d⸗ 7
ritatis, rejicienda eſt. omrinis
. 2. Deo, &
Solvuntur Schol a. Ex his patet, quod Bajus doceat, ſne ſtde inn n
objelio⸗ ſupernaturali non deri opera moraliter bona, ſed lannm n
nes. omnes infidelium actiones eſſe vera peccata, quod Fitutee
idem docet Janſenins & Quesnellius. Probant hoc memnn
I. quia Rom. 14. v. ult. Quod non eſt ex fide, it l kterr
catum eſt. Et Hebr. r1I. v. 6. Sine fide impoſibile a Eegnun

eſt placere Deo. Et Tit. r. v. 15. Omnia mun ne d
ass, coinquinatis autem & infidelibus nihil eſt kinſe

mundum, ſed inquinatæ ſunt eorum S& mens G Cenna
. conſcientia. Sed in primo textu nomine fidei intel- l
ligitur conſcientia vel ſi cum S. Anguſtino fidem milun in
Theologicam intelligas, ly non ex fide ſumitur Altten i
contrarie, id eſt, quod eſt contra fidem. Sine pofntal
fide impoſſibile eſt placere Deo in ordine ad ſalu- nnte a
tem æternam, non vero ad honeſtatem moralem en uli
operis, quod Deo placet, licet operans illi diſpli- bomn
ceat. Ad Tit a. Apoſtolus arguit ſuperſtitionem üuum in
Judæorum, qui putabant, aliquos cibos ex ſe eſſe int 1
immundos, a quibus abſtinendo peccabant prop- ilis ie

ter ſuperſtitionem, comedendo peccsbant » proh. n
ter conſcientiam erroneam, & ſic nil ipſis mun⸗

Ditlile i
Ror une.
tifaun, N.
85
exccg
egis 1i
Antun

ntom, A.

Unm, We
n ellten
Inn
n bonnn ,
antiiss t

re coNIn

eterni,
Wuiumd

et kk
lte u
pecin,6
Pornd
lſer iun
f
ninefein⸗
gnelknet⸗
ſen
den

De Gratia Chriſtii. 621

dum erat. II. 1. Cor. 10. v. 31. Jubemur omnia
in Dei gloriam. & I. Cor. 16. v. 14. omnia e*
Charitate facere, quod quia infideles non faciunt,
eorum opera ſunt peccata. Verum hoc præcepto
ſolum tenemur omnia noſtra in Deum referre ſo-
lum implicite & mediate, tanquam in Auctorem
totius boni & naturæ, non vero ſemper aéctu
explicito, formali & reflexo. Vel tenemur ita
referre, ut nil faciamus, quod repugnet gloriæ
Dei, non vero ſemper poſitive, explicite ex mo-
tivo Charitatis proprie dictæ. Unde actio, quæ
non fit ex Charitate, non refertur quidem ad ul-
timum finem modo meritorio vitz æternæ, ne-
quit tamen dici, nullo modo referri. III. S. Au-
guſtinus 1. 4. contr. Jul. c. 3. fuſe probat, nul-
lum opus ſine fide eſſe bonum: omnia infidelium
opera eſſe peccata, & Philoſophorum virtutes
vitia: fieri ex perverſo fine, quia finis ultimus
hominis infidelis eſt malus, cum fit averſus a
Deo, & converſus ad bonum commutabile ut ul-

timum finem. Sed S. D. ibi diſputat contra Ju-

lianum docçentem opera ex pravo fine fecta efſe
Virtutes vefas, qui in infidelibus proceſſerunt ex
bona eorum natura, & per quas perfeéte juſti fle-
bant, æternamque damnationem effugiebant, li-

cet regnum Dei non conſequerentur. Contra

hunc ergo probat S. Augufſtinus, gentiles raro
habuiſſe veras virtutes ob malum finem, eorum
opera non eſſe complete bona conducentia ad vi-
tam æternam, eſſe plerumque peccata propter
malum finem, vel eile peccata in ſenſu lato,
quatenus illis deeſt aliqua perfeétio, eo quod non
proſint ad falutem: ſine fide per dilectionem ope-
rante non haberi veram juftitiam perfeétam: &
finem ultimum hominis infidelis ut determinatum

ad bonum apparens eſſe malum, non vero ſpe-

Gatum in communi, & ideo quia ex fine deter-
minato ad bonum apparens non agit ſemper in-
fidelis, ideo opus moraliter bonum ob ejus ho-

neſtatem agere poteſt.
§. 348.

622 Coaput VI.

K. 348.

Pacgator Peccator etiam ſine gratia habituali ſancti-
ettam bo- ficante bonum aliquod opus morale ordinis
num opus non tantum naturalis, ſed etiam ſupernatu-
moraliter
pverficere
voteſt.

ralis ſcilicet per gratiam acdtualem (G. 3460.)
perficere poteſt; adeoque non omnia pecca-
torum opera ſunt peccata. Hoc patet Imo.
ex S. Scriptura, quæ peccatores hortatur ad
pœnitentiam Ezech. 18. v. 30 Et Luc. 18.
v. 13. Pablicanus laudatur ob humilitatem
ſuam & dolorem, tanquam opera ad juſtiſi-
cationem ſuam diſponentia. Certe hæc ope-
ra, uti actus fidei, ſpei, timoris, doloris &c.
quæ ad juſtificationem diſponunt, & conſe-
quenter eam przæcedunt, non fſunt peccata,
Ergo funt bona non tantum bonitate mora-
li naturali, ſed etiam ſupernaturali, tum quia
ſunt diſpoſitiones ad formam fſupernatura-
lem, fſcilicet gratiam ſanctificantem, tum
quia ex principio ſupernaturali ſeu gratiæ
actualis auxilio procedunt. (H. 343. Schol. I.
& F. 346.) 2do. conſtat ex definitione Con-

cilii Conſtantienſis quod ſefſſ. 15. hunc ar-

ticulum Hus & Wiclefi damnavit: peccatum
mortalt inficit univerſaliter altus hominis vitioſi.
n. 16. Et Tridentinum ſeſſ. 6 can. 7. definit:
N quis dixerit, opera omnia, qua ante juſtifi-
cationem fiunt, quacunque ratione fadkta ſint, vera
eſſe peccata, anathema ſit. item S. Pius V. &
Gregorius XIII. damnaverunt propoſitionem
35. Baji: omne gquod agit peccator, peccatum eſt.
Et Clemens XI. has Quesnellii propoſitiones
damnavit: 40. Non ſunt niſt duo amoref, i
. Voli⸗

ultint
i onnnia
unneratt
1 muincu
numn e
Uur. Et
ontlin
nllir ſegne
Orfumpat.
40 50 funt
Diineſpiun
1o en
Uulnn ernn
Un l e⸗
o malo en
Dtexpin
Petest eni
lue leet
en Cen
Humd ſl
men wedin
IIss proceg
lee Clne⸗

ul 1 Vi
Nnn Cocenn

tl, I, gni

ſun abo⸗
66 por
nd
ſüime il
ui, ade
. Ardor
non
K uate

De Gratia Chriſti. 623

volitiones & altioner noſiræ naſcantur, amor Dei
qui omnia agit propter Deum, quemque Deus
zintes remuneratur, & amor noſtri, quo nosmetipſos
ac mundum diligimur, qui quod ad Meum refe-

none .
nhm rendum eſt, non refert, & propter hoe inſum fit
en malus. Et 44. Amore Pei in corde peccatorum
omug, non amplius regnante, neeeſe eſt, ut in eo car-
e Nn nalis regnet cupiditas, oma gut ejus aöliones
ghiuen orrumpat. Reliquæ propoſitiones a. 45. usque

Plr ad 59. ſunt ejusdem furfuris. 3 410. Ratio eſt:
Principium malum non inficit actionem agen-

Punüng 1. FInQ . DE
14 tis, niſi ex illo agat, ſieut principium bo-
ehre num eam non cohoneſtat, niſi agat ex
Goise illo: ſed peccator non ſemper agit ex princi-
, Nus Pio malo cupiditatis, ſicut juſtus non ſemper
nt tn agit ex principio bono Charitatis, v. g. dum
em Peéccat vVenialiter: Ergo non ſemper peccat.
l,n Quare licet non detur medium inter charita-
nenm tem & cupiditatem reſpectu perſong, quia
nn homo vel juſtus eſt, vel peccator; datur ta-
ieu men medium reſpectu actionis illius, quate-
u nus procedit a bono principio naturæ, quod
Ble0 nec Charitas eſt, nec cupiditas.
5. e⸗ Schol. I. Wiclefus, Hus, Lutherani, Calviniſtæ, Solvuntur
Vitr un Bajus docent, opera omnia peccatorum eſſe pec- objehtio=
nini i, cata, I. quia Prov. 15. v. 8. dicuntur viſctima im nes.

SDpiorum abominabiles Domino. & Matth 7. v. 18.

s, NVon voteſt arbor mala bonos frubtus facere. Et
, Joan. 9. V. 31. Deus peccatores non audit. Sed
ſnei victimæ illæ ideo ſunt abominabiles, quia ex hy-
i. pocriſi, adeoque ex malo fine ab impiis offerun-
rolie⸗ tur. Arbor mala quatenus mala, & ex malitia
li agens non poteſt bonos fructus facere, bene vero
edomm agens quatenus bona eſt, ex principiis fidei ſeu
Pi recteæ rationis, Illa verba: Deus peccatores non
nn 5 . * audit,

624 Caput VI.

audit; ſunt cœci nati, & ſolum innuunt, quod
Deus non audiat peccatores, ut miracula faciat
pro confirmanda falſa eorum doctrina. II. Pecca-
tor ſemper agit ex cupiditate, quia non agit ex
Charitate, inter quam & illam non datur medium.
Sed homo vel agit ex cupiditate, vel Charitate
ſaltem improprie ſumpta pro bona voluntate, (eu
aliquo honeſti amore, non vero ſemper ex Cha-
ritate Theologica. Deinde inter vitiofam cnpidi-
tatem & Charitatem non datur quidem medium
quoad ſubjeéctum & habitum, bene vero quoad
actum fſcilicet amor honeſti III. Ad opus bonam
morale requiritur, ut ſit conforme regulis morum,

reétæ rationi, & bonum ex objecto, fine & cir-

cumſtantiis: Sed opera peccatorum non ſunt bo-

na ex fine, quia illa ordinant ad bonum privatum

ut ultimum finem, ergo ſunt peccata. Verum
Peccatores ſolum in peccatis mortalibus in bono
privato ſen ultimo fine ſiſtunt, actus vero alii
honeſti faltem implicite ad ultimum finem refe-
runtur, nec in bono privato fiſtunt. IV. Citant
S. Auguſtinum, qui I. de lib. arbit. c. 15 negat,
ſine Charitate aliquid bene fieri poſſe. Et 1. 19.
de Civ. c. 15. ait: Virtutes, dum propter ſe Appe-
tuntur, ſuperha vitia ſunt. Sed primo loco agit
de bonitate ſupernaturali meritoria vitæ æternæ.
In altero diſputat contra Stoicos ultimum finem
in virtute collocantes, & vult affectum virtutis,
quo tanquam ultimus finis appetitur, efſe actum
ſuperbiæ.

An hozo Schol. 2 Gregorius Ariminenſis, & Vasquez licet

lRine gra-
tia opus
mor aliter
bonum
verfitere

volſie.

ad actus moraliter bonos ex fine, ob'ecto & cir-
cumſtantüs influxum fidei & Charitatis non re-
quirant: docent tamen, ad bene operandum mo-
raliter necefſariam eſſe quandam gratiam atualem
& auxjliantem, quæ juxta Vasquez ſit ordinis
naturalis, licet per Chriſtum nobis concefſa. Re-
ſpondeo Primo: Homo lapſus ecum ſolo concurſa
Dei generali ſine ſpeciali auxilio gratiæ poteſt fa-
cere aliquod opus bonum morale ordinis naturalis,
quando

gundo
goſtinnn
ninles 9
lgitimn
ſurſt, 9
tam et
exprelte
teæ per
Partien!
damnata
wonniß/
inn fin
nole
ler ro
tij giqn
lur ortun
Iütiones
Kerund.o
Mu m.
tiam 0
berum⸗
tot, &
Vindis n
nlegna
is mto
kehyonſio
Annl
Nii wend
lohntn
on odbſ
. 14. g
Uratia hoe
Whem gr⸗
teri incli
gulis 4
Mo is de
Doſlamt
Kternam
Wes re⸗

inmnt, a

1 en

Dn
e l
VCnd

ne vel
AMohe
tegnben
Co, fe Ee⸗
Non i
Cunn fin
CC. e
talbos
Cos uenl
Gn Arn 1
. N.Iu
D
le E!
rohir,

4

timo loen;

De Gratia Chriſti. 625

quando nulla gravis urget tentatio. Nam S. Au-
guſtinus I. de Spiritu & litt. c. 28. ait: Ipſi ho-
mines erant, & vis illa naturc inerat eis, gua
legitimum aliquid anima rationalis & ſentit, &
Jacit, etſi non eſſet illa vietas, quæ transfert in vi-
tam aternam. Et S. Thomas I. 2. q. 109. a. 2.
expreſſe docet, hominem in ſtatu naturæ corrup-
tæ per virtutem naturæ ſuæ poſſe aliquod bonum
particulare agere. Deinde hæc propofitio 27 Baji

damnata eſt: Liberum arbitrium ſine adutorio Dei

nonniſi ad peccandum valete Ergo liberum arbi-
trium ſine ſpeciali adjutorio Dei aliquod bonum
morale opus perficere poteſt. Item damnata eſt
hæc propoſitio Baji 36. Cum Pelagio ſentit, qut
boni aliquid naturalis, quod e natur ſolis viri-
bus ortum ducat, agnoſcit. Denique hoc probant
rationes (§ 345. Schol. 4. & §. 348.) allatæ.
Secundo. Homo lapſus non poteſt quodlibet bo-
num morale ordinis naturalis etiam quoad ſubſtan-
tiam operari fine ſpeciali gratiæ auxilio, quia li-
berum arbitrium per peccatum multum infirmatum
tot, & tam difficilibus naturæ præceptis obſfer-
vandis non par eſt, præſertim cum tot graves
undequaque tentationes premant, quibus fuperan-
dis natura ſola non ſufficit. Non obſtat primæ

reſponſionis parti. I. quod Concilium Milevitanum

& Arauſicanum dicat, hominem de ſuo nil habere
niſi mendacium & peccatum. Nam heæc Concilia
loquuntur de bono ſupernaturali contra Pelagium.
Non obſtat II. quod S. Thomas q. 24 de verit.
a. 14. dicat, nullum opus bonum fieri poile fine
gratia Dei. Nam intelligit concurſum generalem,
quem gratiam vocat, quia huic potius, quam al-
teri individuo datur. Non obſtat III. quod pro
ſingulis actibus bonis Dei gratiam poſtulemus, &
pro iis bene peractis Deo gratias agamus. Nam
poſtulamus gratiam, ut opera moraliter bona ad
æternam ſalutem conducant, & pro hac gratia
grates rependimus: vel petimus motionem Pro-
viden-⸗

chram Infiit. Theol. Tom. I. Rr

An homo Schol. 3. Scotus & Molina docent, hominem lapſum

Ene gra-
tia poſſit
HDeum

amare ſu-

per omnia
amore
vaturali.

26 Cavut VI.
videntiæ ordinariæ uni præ altero gratis ex ſpe-
ciali providentis ad bene agendum dandam. Non
obſtat IV. quod omnem bonam actionem præce-
dat bona cogitatio, & quod illa diſponat ad juſti-
cationem, adeoque non fiat fine ſpeciali gratia.
Nam bona illa cogitatio non cenducens ad ſalutem
ſine gratia ſgeciali haberi poteſt ex ſolo concurſu
Dei generali, qui tamen, pront huic potius quam
alteri conceditur, etiam aliquo modo ſpecialis gra-
tia dici poteſt: opera vero moraliter bona ex gra-
tia facta conducunt ad juſtificationem, non vere
facta ſine gratia.

poſie viribus naturæ ſine gratia diligere Deum
uper omnia amore naturali affective efficaci, li-
cet non meritorio vitæ æternæe. Notandum au-
tem contra Bajum & Janſenium, amorem Dei
alium eſſe naturalem, quo Deus, per lumen na-
turæ cognitus ut auétor bonorum naturalium ama-
tur; alium fupernaturalem, quo Deus per fidem
cognitus, ut auétor gratiæ & gloriæ diligitur.
Amor Dei naturalis alius eſt effeétivus, qui con-

junétam habet omnium vel aliquorum Dei man-
datorum executionem, ſi omnium, dicitur efecti-

vus ſimpliciter; ſi aliquorum tantum, ſecundum
quid: alius eſt amor affectivus ſen propoſitum
amandi Deum: qui rurſus vel eſt affeétivus ſim-
pliciter, quo voluntas ſtatuit Deum amare abſo-
lute ſuper omnia, & potius mori, quam Deum
offendere; vel eſt conditionatus ſeu fimplex vel-
leitas & complacentia, qua voluntas Deum vel-
let amare, ſi voluptatibus renuntiandum non fo-
ret. His poſitis dicimus non poteſt homo lapſus
ſine ſpeciali auxilio gratiæ Deum ut auctorem na-
turæ amare ſuper omnia amore effectivo aut affe-
ctivo ſimpliciter. Ratio eſt tum ex Concilio Arau-
ficano II. can. 25. ſtatuente: Hoc pradicare de-
bemus & credere, quod per peccatum primi homi-
mis inclinatum &y attenuatum fuerit liberum arbi-

trium, ut nullus voſtea aut diligere Deum, Nicut
opor-

Nportu
ler Ve.
miſeri
nodus
Deum
natura
rbiti
ad ame
tar, d
Thom
torrup
onmniq
e
tonem
is no
ectin,
Vitandi
Omnes!
rene
Untizon
Uni⸗ Ueg
ciegni:
Uegdit e

ns e

kitn na
Oimnin
1n do
InON
nn d
ture 1
infimit
mandate
Uiat in
nennbri⸗
uuntivan
uis mne
Dei der
dtnr S
Unlenn

De Gratia Chriſti. 627

oportuit, aut credere in Deum, aut overari wrop-
ter Deum, quod bonum eſſe poſſit, niſi zum gratid
miſericordiæ Divinæ prævenerit. His verbis Sy⸗=
nodus impotentiam hominis lapfi ad diligendum
Deum ſuper omnia repetit non tantum ex fuper-
naturalitate actus, ſed etiam ex infirmitate liberi
arbitrii per peccatum contraéta: Ergo illa etiam
ad amorem Dei naturalem ſuper omnia extendi-
tur, unde additur: Sicut oportuit: tum quia S.
Thomas q. 109. a. 3. ait: Homo in ſiatu naturg
corruptæ ad diligendum Deum naturaliter ſuper
onmia indiget auxilio gratiæ naturam Janantis:
tum quia amor Dei effectivus importat obſerva-
tionem omnium Dei mandatorum, quæ ex dicen-
dis non habetur ſine ſpeciali gratia: amor vero
affectivus ſimpliciter includit efficax propoſitum

Ckandumn 41 vitandi omnia peccata, implendi totam legem;
eWdle! omnes tentationes ſuperandi, & in omnibus Deo
et Wien? placendi; quod propoſitum homo ſine ſpeciali 4
P Pprop P 8

gratia concipere nequit, quia eſt maxime difficile,
quia nequit hoc efficaciter velle, cum non poſſit
exequi: quia omnem affectum inordinatum à ſe
nequit excludere, & quia hic actus maxime per-
fectus eſt. “
Schol. 4. Scotus & Abulenſis putant, hominem in An homô
ſtatu naturæ lapſæ ſine ſpeciali gratiæ auxilio poſſe ſine gra-
omnia præcepta legis naturæ ſub mortali obligan- tia poſſit
tia quoad ſubſtantiam obſervare, licet non quoad omnia
modum, ita ut conducant ad ſalutem. Re vondes prcepta
non poteſt hoc etiam potentia phyſica in ſtatu na- legis nd-
turæ lapſæ.. Nam 1I. S. Scriptura impotentiam & tur& Jer=
infirmitatem naturæ lapſæ ad obfervaunda omnia vare.
mandata teſtatür Rom. 7. v. 8. ſcio, ui οα ha-
bitat in me honlm. Et v. 28. video aliazz legem in
membris meis, repugnantem legi menlis Méda,
taptivantzm me ſub lege peccati. Infelix ego homo!
guis me liberabit a corpore mortis. ujus?² Gratid
Dei per eſum Chriſtim. Rurſus S. Scriptura te-
ſtatur, legem non folum feriptam; ſed etiam na-
turalem peccatum noh arcere; ſed potius augeré
Kk 2 he

druroliontn

628 Caput VI.

fine gratia, quia lex facit quidem ſcire peccatum,

non tamen cavere. I. Cor. 15. vV. 57. Virtus pec-

cati lex, Deo autem gratias, qui dedit nobis vi-
Koriam per geſum Chriſtum Item S. Scriptura
oſtendit, nonnulla eſſe mandata fupra humanss
vires, quæ ſine gratia impleri non poſſunt. Sap. 8.
v. 21. Scivi, quontiam alster non pvoſſem eſe conti-
nens, niſi Deus det; & hoc ipſum erat apientich,
ſcire, cujus eſſet hoc donum. Item S. Scriptura te-
ſtatur, integram obſervationem legis eſſe ſignum
perfectæ Charitatis, quæ fine gratia haberi nequit.
(Schol. præc.) Joan. 14. V. 21. Qiet hahet manm-
data mea, & ſervat ea, ille eſt, qui diligit me.

Ubi ſermonem etiam eſſe de lege morali naturali

patet, quia Joan. 13. mandatur dilectio proximi,
quæ ſignum certiſſimum eſt dilectionis Dei, &
virtute totam legem naturalem continet, Rom. 13.
v. 8. Qui diligit proximum: legem implevit. 2.
Cæleſtinus P. in ep. ad Epiſc. Galliæ c. 10. dam-
nat Pelagianos dicentes, quod gratia non ad ab-
ſolute, ſed facile ſervanda mandata detur. Et in

ep. Synod. Concilii Carthaginenſis ad Innocentium

I. dicuntur damnati fuiſſe Pelagiani, quod talem a
Deo conditam naturam dicerent, quæ per pro-
priam voluntatem legem Dei poſſet implere ſive
naturaliter in corde conſcriptam, fſive in litteris
datam. 3. S. Auguſtinus in Pfſ. 118. ait: Man-
datis ejus reſtis atque arduis humana non contem-
peratur infirmitas, niſi præveniens ejus adjuvet
charitas. Et ſerm. 148. de temp. c. 5. Eœc decem
præcepta nemo implet viribus ſuis, niſi adjutus gra-

tia Dei. Hic loquitur S. D. de præceptis naturalibus

quoad ſubſtantiam, nam impotentiam repetit ab
infirmitate naturæ, non vero a ſupernaturalitate.
4. Ratio eſt, quia homo non poteſt ex ſe præ-
ſtare opus præſtantiſſimum, quale eſt obſervatio
totius legis. Igitur impotentia hæc phyſica eſt,
& oritur ex imminutione virium liberi arbitrii,
ſimilis illi, quam patitur homo ex gravi morbo

convaleſcens, qui aliquem motum, non vero om-
nem

Zern hi
V. II.
ſupra
lata /
tatural
3. V. 6.
vels c
mandan
2d co⸗
Veclen
ſrat,
Adu
Kolne
Velatnt
Mon ob
ep Ron
locpi
N v
NR um
Perer
Oerda
non poß
Wide
Il
Cls ver
fertur
tis,

De Gratia Chriſti. 629

ſiepen nem habere poteſt. Non obſtat I. quod Deut. 30.
Tywg v. II. Mandztum datum a Deo non dicatur eſſe
leit die ſupra nos. Et Eccli. 15. v. 16. di volueris man-

data ſervare, conſervabunt te. & Rom. 2. Gentes
naturaliter ea, quæ legis ſunt, faciunt. Et Philipp.
3. v. 6. fatetur Apoſtolus, ſe ſine gratia ſine que-
rela converſatum eſſze. Nam in Deuteronomio
mandatum dicitur non eſſe fupra Judæos quo-
ad cognitionem, non vero quoad executionem.

gsdel Eccleſiaſticus ſolum liberum arbitrium demon-
hebeiiket ſtrat, gratiam non exciudit. Gentes naturaliter
uüt aliqua legis ſaciunt, non vero omnia. Et S. Apo-
i Al ſtolus ſolum vult, ſe exterius fine querela con-
Orali ninl verſatum eſie abſtinendo a manifeſtis criminibus.
to roxii Non obftat II. quod S. Chryſoſtomus hom. S. in
Nis Dei, ep. Rom. dicat, gentiles omnia legis præſtitiſſe.
4, on., Loquitur enim de omnibus gentilibus, a quibus „
inglert non vero a fingulis lex naturee Obfſervata fuit „ita
C . ut unus hog, alter aliud præceptum naturæ im-
n nmus pleverit. Non obſtat III. dquod ſic homini lapſo,
ben. 1 quædam præcepta eſſent impoſſibilia, & Deus illa
loeti non poſſet pracipere, ſicut cœco nequit præcipere,
olte ut videat. Nam per gratiam, quæ nulli deeſt,
d nulla præcepta ſunt obſervatu impoſfibilia. Cœ-

cus vero eſt impotens ad videndum, nec illi of-
fertur ad hoc miraculum, ficuti homini lapſo
gratia.

§F. 349.

Homo etiam juſtus non poteſt toto vitæ Homo ju-
ſuæx tempore cum auxiliis gratiz ordinariis us nequit
vitare omnia peccata venialia. Nam 1Imo. ber totam
S. Scriptura innuit, etiam juſtum, qui tamen aa“”
habet auxilia odinaria multoties peccare. „aiιariis
Prov. 24. v. 16. Jepties cadet juſtus 2. Paralip. 6. vitare om-
v. 36. Won eſt homo, qui non peccet Joan. I. nia venia-
v. 8. Ni dixerimus, quoniam peccalum non ha- lia.
bemus, ipſi nos ſeducimut, & veritas in nobis
Rr3 non

630 Caput VI.

non eſt. Quare 2do. Concilium Milevitanum
can. 6. ſtatuit: Hacuit, quod ait & Joannes:
ſi divtzrimus &c. quisquir ſie accipiendum puta-
verit, ut dicat, propter humilitatem oportere di-

ci, nos non habere veccatum, non quia vere ita

eſt, anathema ſit. Et Tridentinum ſeſſ. 6. can. 23.
definit: & quis hominem ſemel juſtificatum dixe-
rit . . . pvoſſe in téta vita peccata omnig ctiam
venialia vitare, niſi er ſveciali Dei privilegio,
quzmadmodum de Beatiſſma Lirgine tenet Ee-
cltſia, anathema ſit. Hinc S. Auguſtinus 1. de
nat. & grat. c. 36. ait: &. omnes illos Sanktos
& Sanklay, cum hic viverent, congregare al.
mus, S& inter rogare, utrum eſſent ſine peccato.
nonne und voce clamaßſent: &Ne dixerimus, guia
veccatum non habemus. &c. 3tio, Ratio peti-
tur ex infirmitate naturæ, qua fit, ut non
poſſit hemo femper vigili anime eſſe, ut om-
nes obrepentes tentationes ſuperet, concu-
piſcentiæ motus compeſcat, & omnes pec-
candi occaſiones declinet. Licet enim nul-
lum ſit ſingulare peccatum, cui vitando ju-
ſtus pares vires non habeat, ſi tamen eorum
multitudo, varietas, frequentia & vis ten-
tationum ſpectetur, neceſſe eſt hominem bre-
vi defatigatum fatiſcere ac ſuperari.

4

2. Ex privilegio tamen ſpeciali, & auxi=
liis extraordinariis poteſt homo per totam
vitam omnia venialia vitare: ita enim docet
Tridentinum mox laudatum : & S. Auguſti-

nus 1. de pecc. mer. c. 6. ait: & a me guce-

ratur, utrum homo ſine veocato poſſit zſſe in hac
vita, conftebor voſ per Dei gratiam, & libe-

tun jur

tandunn
Ulpenti
ere i
Mtu,
(djudus

3.
g0 Mar

Diali ſe
Nuin d
Eeclele
nit E

ie a

tufn de

RRS.B
Bun

Rlol r.
tire ſal
Feniun
(s
(om er
nexis:
V. 8.
tien,
ltem
tur eti
diu, 1
jnſtus
rulli
Nem ee
Cancdi
r un

Tr

De Gratia Chriſti. 631

ian um jut arbitrium. Et Ratio eſt, quia ad vi- .
d tandum omne venhlale requiritur, ut homo
“ diligentiffime invigilet actibus ſuis, nec ob-
anne Tebere ſinat vel minimum coneupiſcentiz
g vi motum, quod poteſt auxiliis extraordinariis
ſten adjutus.
ſitunir 3. Hoc Privilegium habuit Beatiſſima Vir-
GII6 go Maria, quæ ab omni peccato etiam ve-
ien niali ſemper immunis fuit. Nam Tridenti-
vib. num dicit, hanc efſe de Beatifſima Virgine
Einelt Eccleſiæ ſententiam. Et S. Auguſtinus 1. de
nat. & grat. C. 36. Excepta J. Virgine MWaria.
gere gde qua propter honorem Domini nullam prorſus;
e, cum de peccatir agitur, haberi volo quwxſtionem.
um:6 Et S. Bernardus ep. 174. Wemini alteri, quam
Dat6 Beaéiſumc Virgini in natir mulierum creditur
1 eſſe donatum, immunem eſz ab omni peccato.
ſe, uton
,0 Schol. r. An homo ſine ſpeciali privilegio poſſit vi- An omnia
Cnesfi tare ſaltem venalia per fete deliberata, non con- venialia
E veniunt Theologi: illud certum eſt, viros ſan- dgliberata
1 enin Gtos rarius in illa incidere. Deinde homo juſtus quis vita⸗
lanco) cum auxiliis communibus gratiæ ſanétificanti an- re poſſt,
men m nexis aliquo ſaltem tempore poteſt eſſe ſine veniali, & quam-
s H v. g. tres vel quatuor horas, vel per integrum, diu.
enrte⸗ diem, plus vel minus juxta fervorem Charitatis.
nnel Item Tridentinum (n. I.) per totam vitam vide-
, tunr etiam intellexiſſe notabilem ejus partem, ſive
dinnu, unde P. Billuart cenſet eſie de fide, quod
, E juſtus etam din non poſſit vitare omnia venialia
e Notu ſine ſpeciali privilegio. Denique probabilius eſt,
n oet nulli alteri Sanétorum præter Beatiſſimam Virgi-
eitc nem conceſſum fuiſſe priviſegium nunquam pec-
1

candi venialiter, quia S. Scriptura (n. 1.) loqui-
tur univerſaliter, & ſine aucétoritate Conciliorum
& Patrum exceptio ſacienda non eſt.

Rr4 Schol.

632 Caput VI.

Solvuntur Schol. 2. Pelagiani docebant, hominem per omnem

objeltio⸗
é5.

vitam fugm omnia peccata ſine gratia vitare poſe.
(345. Schol. r.) Rationes eorum ſunt I. qaia
1. Joan. 3. dicitur: Omnis, qui natus eſt ex Lko,
peccatum non facit. Et Matth. 5. Eſiote perſeti,
Bicut & Euater veſter cœleſtis verfehus eflt. Vetum
S. Auguſtinus S. Joannem explicat de illo, qui
natus eſt ex Deo generatione confummata & per-
fecta in patria: Chriffus wero proponit perfectio-
nem cæleſtis Patris ſui non ut aſfſequendam, ſed
pro modulo noſtro imitandam II. Si juſtus non
Ppoteſt vitare omnia venialia, Deus, qui ea vitare
Præcipit, jnberet quid impoffibiſe: Sed Deus non
Jubet, ut omnia collective venialia vitentur, ſed
ſingula ſolum, & in particulari, nullum autem
eſt, quod juſtus deelinare non poſſit, ſi velit, &
quia non ſemper vult, ideo peccat: Unde in ho-
mine juſto non eſt determinata neceſſitas ad hoc
vel ilind veniale, ſed vaga, indeterminata & ge-
neralis, & juſtus non eſt liber ad omnia collecétive

venialia vitanda, licet liber ſit ad quodlibet decli-

nandum: quippe omnia vitare plus habet difficul-
tatis quam fingula ſeorſim: nec valet hic argu-
mentum a ſenſu diſtributivo ad collectivum, quia
in colleétione eſt ſpecialis difficultas in fingulis
non reperta. III. Si homo omnia venialia vitare
nequit, poſſet velle non vitare omnia, quia hoc
foret neeeffarium. Reſpondetur: homo non po-
teſt velle non vitare omnia venialia, quia non
vitare velle omnia venialia eſt violare aliquod
Præceptum determinatum, nam quando id, quod
eſt neceffarium, aliunde malum eſt, v. g. homi-
cidium cafuale, non licet illud velle, quia aliquis
non excuſatur niſi ratione impotentiæ: poſſum
autem non velle, & ſic prout ſtat ſub velle, ſtat
ſub potentia. .

An homo Schol 3. Homo lapfus, & in peccato mortali exi-

lVine gratia

nortalia
vitare &g

ſtens, non poteft ſine gratia ſpeciali diu vitare om-
nia peccata mortalia. Ita communius docent Theo-
logi contra Scotum & Durandum: tum quia ho-
me

e v
uin lege
(lia hor
more e
bigo ne
tia: alia⸗
geret.
tia ſyecit
uti domm
ili trihn
iyesten
vünungn
tentin ,
Uundl .
inbenn
es: Ei
Denm 8.
lac
oney hal
elegij
ir Nii ar
ti at
4 ikerun
1es Ain
Cpers I
cili geti
dnod mon
teltato,
cedit d
on 45
Viam G .
ſuicungt⸗
ie, hor
Eeit, qu
5 olſtex
a
(Eer pr⸗

NN .

. De CGratia Chriſti. 633

enſgian mo ex viribus naturæ non poteſt diu implere to- tentatio-
tüſungt tam legem naturalem: (G. 348. Schol. 5.) tum nes vince-
nfnl quia homo nequit Deum diligere ſuper omnia pe poſſit.

ueud amore effectivo ſine gratia, (S. 348. Schol. 4.)

it Ergo nec vitare omnia mortalia ſine ſpeciali gra-
660 ſe tia: alias enim Deum effeétive ſuper omnia dili-
t te o geret. Deinde homo graves tentationes ſine gra-
immn, tia ſpeciali vincere nequit ſaltem potentia morali,
Onit ette uti communis eſt Theologorum, licet D. Habert
eghenlin 1 illi tribuat adhuc potentiam phyſicam, cum qua
Shn graves tentationes vincere ſine gratia poſſit, quam-
ghiennn vis nunquam ſine gratia victurus fit, quia cum po-
Eec ha tentia phyſica conjunéta eſt impotentia moralis.
Vitentu! Nam Pf. 17. In te evipiar a tentatione. Et Matth. 6.
Ulum jubemur petere auxilium a Deo contra tentatio-
i veli nes: Et ne nos inducas in tentationem. In quem
Vole i? locum S. Auguftinus I. de don. perſ. c. 23. ait:
ns A; di nœc ab ipſo quidem poſcit Eecleſia, ſed a ſeipſa
gwinun er ſibi dari putat, non veras, ſed perfunkorias ora-
dnincalene tiones habet. Item Concilium Dioſpolitanum hunc
Vikt Pelagii errorem damnat: ViRoria noſtra non eſt
etfn ea Dei adjutorio. Et Innocentius I. in ep. ad Conc.
let Mea- Carth ait: Neceſſe eſt, ut quo auxiliante vincimus,
Sn eo iterum non adjuvante vincamur. Denique levio-

i res aliquas tentationes quantum ad fubſtantiam
“ operis moralis, ordinis naturalis homo ſine ſpe-
ciali gratia vincere poteſt, quia ſine hac opus ali-
quod moraliter honum, cum nulla gravis urget
tentatio, poteſt perficere. (§. 348. Schol. 3.) cui
accedit damnatio hujus propoſitionis Bajanæ 20.
Won ſoli fures ii ſunt & latrones, qui Curiſtung
viam & oſtium veritatis & vitæ negant, ſed etiam
quicunque aliunde, quam per ipfum in viam juſti-
ti, hoc eſt, aliquam juſtitiam conſcendi poſſe do-
cent, aut ulli tentationi ſine gratiæ ipſius adjuto-
rio reſiſtere hominem poſſe, ſic ut in eam non indu-
1 catur, aut ab ea non ſuperetur. Non obſtat I. quod
„ detur præceptum abſolute non peccandi. Quia
hoc ſupponit auxilium gratiz.. Non obſtat II.
quod S. Thomas in 2. d. 28. docet, hominem
Rr 5 vitare

634 Caput VI.

vitare poſſe omnia mortalia ſine gratia. Nam

hanc ſententiam S. Thomas in ſua Summa retra-

Homo ſine

gratia a
pveccato
reſurgere
Reéguit.

—

Stavit.

J. 350.

Homo a peccato ſine gratia reſurgere non
poteſt. Nam Gal. 2. dicitur: Si per legem
juſtitig: Ergo Chriſtus gratie, id eſt, ſine cauſa
mortuus éſt. Eodem modo, ſi homo habet
naturam, per quam juſtificari poteſt: Ergo
Chriſtus ſine cauſa mortuus eſt. Accedit

Concilium Arauſicanum can. 19. Cum kuma-
na natura ſine Dei gratia ſulutem non poſſit cu-.

ſtodire, quam accepit, quomodo ſine Dei gralia
poterit reparare, quod perdidit. Ratio eſt, quia

homo non poteſt ſine gratia liberari a malis

& detrimentis per peccatum contractis, nam
macula non reparatur niſi per gratiam: ordo

rationis per peccatum corruptus non poteſt

reparari, niſi Deo voluntatem hominis ad
ſe trahente: & pornæ æternæ reatus nonniſi
a Deo remitti poteſt, qui Judex eſt & of-
fenſus. Notandum tamen, eſſe aliquam im-
perfectam reſurrectionem, ad quam licet
non requiratur gratia habitualis, requiritur
tamen gratia actualis, quia homo ante re-
millionem peccati dolet. Unde damnata eſt
hæc propoſitio 64. Baji: Illa diſtinflio dupli-

cir vivificationis, alterius, qua vivificatur pecca-

tor, dum ei pœnitentia & vitæ novæ gropoſitum
& inchoatio per Dei gratiam inſpiratur: alte-
rius; qua vivuificatur, gqui vere juftificatur
palmes vivus in Chriſto efncitur, commentitia eſt,
& &cripturis minime congruent.

§ kol.

lt. M.
Uteti ſae
gkitiam,
ſel e .
Kcienti .
biliter ge
mus, eni
ſt, (rel
20unen
ratſe dd
Zeritun,
(l ei
NCS 240.
Cglt l
Dumn en
urgri u
fationem
Gitenti 4
luntas &
iſeaton
Criſiu.
8 gnſ
in Meti
bendnn
tibus Vle
Agettinn
Pelgit in

1

tres

fn et
ilngen
mere
i ſüper
io ad
Katur,
eOnverta
t

l2. P

fhl

d ſenn
MNe

De CGratia Chriſti. 635
Schol. r. Molina in Concordia diſput. 1o. docet bene An ſine
utenti facultate naturali Deum nunquam denegare gratia
gratiam, non quidem ex merito operis naturalis, voſſit ſe
ſed ex paécto inter Deum & Chriſtum inito, ut homo di-
facienti quod eſt in ſe ex viribus haturæ infalli- ſvonere ad
biliter detur gratia. Nos cum Thomiſtis ſtatui- gratiam.
mus, quod homo lapfus nihil prorſus facere pot-
ſit, qued ipfum quovis meodo ad gratiam ſive
actualem ſive habitualem diſponat, niſi auxilio
gratiæ actualis præveniatur. Hoc indicat 1I. S.
Scriptura Prov. g. præparatur voluntas aàa Domino.
Quod paſſim urget S. Auguſtinus contra Pelagia-
nos 2do. Concilium Arauſicanum II. can. 4. ait:
& quis, ut aà peccoto purv gemur, voluntatem noſtram
Deum expebtäre contendit, non autem, dt etiam
purgari velinaus, per Spiritus &. infuſionem & ope-
rationem nos fieri confitetur, reſiſtit ipfi piritui &.
dicenti per Salomonem. PFrov. 8. PFrævaratur vo-
luntas &c. Et Tridentinum ſefſſ. 6. c. 5. ait: SFi-
ſtificationis eondium in adultis a Dei per Seſum
Chriſtum prlveniente gratia ſumendum eſſe. Ztio.
S. Auguſtinus hoc idem probat, tum ex eo, quod
in negotio ſalutis dignationi gratiæ nihil fit ſub-
trahendum: tum quia Eccleſia orat, ut ex nolen-
tibus volentes fiant: tum quia minima præparatio
ad gratiam eſt bona cogitatio, quam homo habere

e gln
n Anme

teſgere

N, nequit ſine gratia preveniente. S Thomas alias
Cn rationes addit, tum quia finis diſpoſitionis ad gra-
. i⸗ tiam eſt ſupernaturalis, nam finis proximus eſt
1d)

e ipſa gratia, remotus vero Deus. Tum quia actus
Homo mere naturales non habent proportionem cum gra-
ge Cim. tia ſupernaturali, adeoque non poffünt eſſe dilpo-
Giſetet⸗ ſitio ad illam: tum quia S. Scriptura expreſſe te-
ſtatur, nos egere auxilio gratiæ, ut ad Deum
convertamur. Thren. 4. Converte nos Vomine,
ad te. .
Schol. 2. Hinc Vulgatum illud axioma: facienti quod Quomodo
eſt in ſe Deus non denegat gratiamz, non habet 1. intelliga-
hunc ſenſum, quod operi moraliter bono ſolis tur illud:
naturæ viribus elicito debeatur gratia tanquam /scieuti
meri-

quod eſt in
Je, Deus
non dene-
gat gra-
tiam.

636 Caput VI.

merito, quod in variis Conciliis damnatur. 2.
„Non eſt hic ſenſus, quod facienti quod eſt in ſe
ex viribus naturæ Deus non deneget gratiam ex
pacto inter Deum & Chriſtum inito, ut bene utenti
facultate naturali Deus infallibiliter conferat gra-
tiam, nam præter diécta (Schol. przæc.) bonum
illud opus, cui hoc paétum annexum eſt, non
eſt obſervantia totius legis, quæ non datur fne
gratia; (F. 348. Schol. 5.) nec obſervantia ali-
quorum preceptorum, alias multis infidelibus ali-
qua præcepta legis naturæ obſervantibus (G. 347.)
gratia data fuiſlet. Deinde hoc paéctum deſtrue-
ret naturam gratiæ, quæ non omnino gratis da-
retur: Et hoc pactum nec in S. Scriptura, nec
in Conciliis, nec in Patribus fundamentum habet,
nam locus ex S. Auguſtino l. 19 de civ. c. 13.
citatus a P. Valentia in congregatione coram Cle-
mente VIII. habita, ſcilicet: Deus.: dedit homi-
mihbus quædam hona huic vitæ congrua. . . eo pabo
ασuifimo, ut quicunque mortalis talibus bonis relſle
ſus fuerit, accipiat ampliora atque meliora, &
ipſam immortalitatis pacem: non fideliter allega-
tus fuit, ut ſtatim obſervavit P. Lemos, quippe
S. Auguſtinus dixit: ſcilicet, non vero &, ipſam
immortalitatis pacem, ubi clare innuit, quod ho-
mo bene utens naturalibus ex gratia, accipiat me-
liora, ſcilicet ipſam gloriam, cum certum fſit, uſui
naturalium ſine gratia non dari gloriam. Denique
Clerus Gallicanus a. 1700. ſtatuit: Padum autem,
quod inter Deum & Chriſium aſſeritur, commen-
tum eſt temerarium, erroneum, nec ſolum tacente,
ſed etiam adverſante Scriptura & . §. Patrum tra-
ditione prolatum. 3. Senſus non eſt, quod facienti

quod eſt in ſe viribus naturæ Deus conferat gra-

tiam ex mera miſericordia non reſpiciendo ad ope-
ra: nam implicat, quod Deus det gratiam, quia
homo facit, quod eſt in ſe, & fimul non reſpi-
ciat ad opera. Et Concilium Arauſicanum II.
can. 6. damnat eum, qui dixerit, ſine gratia Dei

eredentibus, volentibus & defſiderantibus miſeri-
cor-⸗

cordiam e
Gllc eſt
noln pone
let grati
Oblervan
ne grat
cem non
liter: al
iomati
ad Rom.
Ders get
kat, glot
dicgt, gu⸗
Prepurue.
cetit, guo
6e faciente
tem.

aſtus
Auxilio in.
erlererare
Datten on
Puen h.
Cofiln
pur honumn
11,. Cone
Atjutoriun
inplor
ul in bono
num ſeſ

(lum tej

.,
ti erſe
Ulattemna
Orln ler ſe

genli

De Gratia Chriſti. 637

s amun: cordiam conferri. 4. Non eſt ſenſus, quod facienti
ti ici quqd eſt in ſe viribus naturæ negative, hoc eſt,
non ponenti obicem gratiæ, Deus infallibiliter
det gratiam: nam non ponere obicem fupponit
obſervantiam totius legis maturæ, quæ non eſt
fſine gratia: (§. 348. Schol, 5.) & non ponere obi-

Uerunn & cem non juvat ad conſequendam gratiam infallibi-
b ron rt⸗ liter: alias gratia eſſet ex meritis: Senſus ergo

Rerbri Aiomatis eft, uti explicat S. Thomas in c. 10.

binhtein ad Rom. lect. 3. facienti quod eſt in ſe ex gratia,

Anti ſr Deus gratiam ulteriorem non denegat. Nec ob-
limein ſtat, quod S. Thomas q. 24. de verit. a. I. ad 2.
minst icat, quod poſſit homo ſe ad gratiam habendam
Keritee Præparare, quæ ei a Deo non denegabitur, ſi fe-
mentun cerit, quod in ſe eſt. Nam loquitur eodem modo
le e e faciente quod eſt in ſe per gratiam prævenien-
One coran⸗ tem. .
beht J. 351.
t Juſtus etiam fine ſpeciali Divinæ gratiae Juſtus
eGGuH auxilio in accepta juſtitia usque ad vitæ finem Iine ſpe-

es perleverare non poteſt. Nam Imo. Chriſtus ciali gra-
lin 1 P . tia in bono
lens Patrem orat, ut ſuos ſibi ſervet Apoſtolos. gae ga⸗
vo6“ Joan. 17. V. II. Et Philipp. I. v. 6. dicitur: inem vitœ
it, Confidens hoc ipfum, quia qui cœit in vobis perſeve-
es opur honum, perſiciet usque in diem Chriſti Jſu. rare ne-
wie N 2do. Concilium Arauſicanum II can. 10. ait: Tuit.
Mum Adjutorium Dei etium renatir ac Sanktis, ſemper
ir,w“ eſt implorandum, ut ad finem bonum pervenite,
a vel in bono poſſint opere perdurare. Et Triden-
5 P. R—— „. . . . . .
, tinum ſeſſ. 6. can. 21. Ji quis dixerit, juſtifi-
miaß catum vel ſine ſpeciali auxilio Dei in accepia ju-
tighat NMitia perſeverare poſſe, vel cum eo non poſſe,
gn anathema ſit. Et can. 26. hanc gratiam ma-
um gnum verſeverantic donum appellat. Hoc idem
aimng probat S. Auguſtinus toto libro de dono per-
inbe, ſeverantize, & præcipue ex eo, quia S
un orat,

638 Caput VI.

orat, ut credenter perſeverent: Deur ergo donat
perſeverantiam usque in ſinem 3tio. Ratio eſt:
quia conjuncéio gratiæ cum morte eſt pro-

prius & ſpecialis effectus predeſtinationis,

Ergo eſt per ſpeciale auxilium.

Imo nez Schol. I. Etiam parvulis, qui fuſcepto Baptismo

parvulis
hoc do-
num abeſt.

moriuntur, datur ſpeciale donum Perſeverantiæ,
ſicut & adultis, qui poſt acceptam gratiam ſtatim
moriuntur, & oppolitum afſerere juxta P. Gonet
parum tutum eſt, tum quia Sap. 4. v. 11 dicitur:
Properavit educere illum, de medio iniquitatum:

tum quia juxta S. Cyprianum l. de mortalit. & ö8.

Auguſtinum de prædeſt. S. S. c. 14, mors, qua
ſubtrahuntur homines periculis peccati, eſt ſingu-
lare gratiæ beneſicium, a quo nec infantes exci-

piuntur, qui periculum lubricæ zetatis evadunt.

Hoc donum perſeverantize confiſtit formaliter in
conjunctione gratiæ cum fine vitæ ex efficaci
gloriæ intentione imperata, quam conjunétionem
Dens variis modis ſingulari providentia procurat:
quibusdam accelerando mortem, ne in peccatum

iiabantur: aliis prorogando vitam, ut reſipiſcant:

Solvuntii“ Schol. 2. Semipelagiani finalem perſeverantiam à
objektio=
nes.

aliis ſubtrahendo pericula & tentationes, aut eas
temperando, quæ omnia ſpectant ad auxilia ex-
trinſeca. Aliis in periculis vires augendo, ut
vincant, & inſuperabiliter in bono perſeverent;
quod ſpeétat ad auxilia intrinſeca.

libero arbitrio eſſe contendebant, ſcilicet activam
perſeverantiam ſeu continuationem in ſtatu gra-
tiæ finalis junctam cum actibus virtutis: paſſivam

tamen perſeverantiam ſeu unionem mortis cum

gratia donum Dei eſſe non diffitebantur. Nam I.
gratia habitualis homini datur, ut in bono ſe con-
ervare poſſit, ad quod ſufficit, peccatum vitare;
quod poteſt per liberum arbitrium ſine gratia.
Reſpondeo, poteſt hoc, ſi præceptum fit facile;
& malla gravis urgeat tentatio; ſeeus ſi utgan
Hi

NMod in
virtute
ergo n
Gein pot
Non gu⸗
ſpeciaſis
hiratur.
Dens ſem
e Ceſere
Non et 0
Utpote n
Geeti 1
Nii prins
ſetn,

ol 3. d.
Tecdirid
miede

(ochlim

tentatie
Hine C
implore
finem
Perduranr
Giutörne
num 6.
Axilio 1
Cbſtit l.
kltas.
modum
ero ſuf
Non obt
,. eni
esgnute
ens
Etfenltas

De Gratia Chriſti. 639

Dunnſti quod in perſeverando contingit. II. Homo cum
fo. Mint virtute perſeverantiæ infuſa perſeverare poteſt,
ote ergo non eget ſpeciali gratia. Ke/ſp. poſie qui-

dem potentia antecedente, non vero conſequente.
Non quæritur, anlad poſſe perſeverare requiratur
ſpecialis gratia, ſed an ad perſeverandum actu re-
quiratur. III. Juxta Tridentinum Sefl. 6. c. I1.
Deus ſemel juſtificatum non deſerit, niſi prius ab
eo deſeratur: Ergo juſto non deſerenti Deum,
non eſt opus ſpeciali auxilio ad perſeverandum,
utpote qui Deum non deſerit. Keſp. juſtum non
deſeri a Deo per ſubtractionem gratiæ efficacis,
niſi prius ab eo gratiæ ſufficienti reſiſtente de-

6
8

Edektutn

ſcepto EH
S

l
nar ſeratur.
e
i dt rhot. 3. Ut homo juſtus din in bono beriyve- uſlus
inlantes chol. 3. Ut homo juſtus diu in bono per veret, An juſltus
ais ern equiritur gratia ſpecialis ſuperaddita, quia ob ſine ſge-
t lonna: infeétionem carnis, & ignorantiam intelleétus dif- ciali gra-

ficillimum eſt homini juſto inter tot & continuas tia diu
tentationes diu in bono ſupernaturali perſeverare. in hono
Hinc Concilium Arauſicanum II. (K. 351.) volt gerſove-
implorandum Divinum auxilium, ut ad bonum rare poſ-
finem quis pervenire, & in bono poſſit opere ſit:
perdurare: ubi pro utraque perſeverantia finali &
diuturna ſpecialem gratiam requirit: & Tridenti-
num (§. cit.) indefinite ſtatuit; juſtificatum ſine
auxilio Dei ſpeciali perſeverare non poſſe. Non
obſtat I. quod ad diu ſervanda præcepta natura-
lia, & vincendas tentationes ſufficiat minima Cha-
ritas. Keſp. ſufficit quidem in actu primo per
modum habitus, quo quis utitur, cum vult: non
vero ſufficit in actu ſecundo, ut ſemper velit.
Non obſtat II. quod homo juſtus ſit homo ſanus.
Reſp. enim, hominem juſtum per gratiam non ita
adæquate ſanari, ut in eo non remaneat corruptid
carnis & ignorantia intelleéctus, & conſequenter
difficultas ad diu in bono perſeverandum per ſpe=
cialem gratiam ſuperanda.

EGratia
Nußiciens
gquid.

Ewplica-
tur defi-
nitio.

64⁰° . Caput VI.

S. 3532.
Gratia actualis, cujus neceſſitatem hacte-

nus conſideravimus, dividitur in ſufficien-
tem & efficacem, (G. 343. Schol. 2.) Qua-
re de gratia ſufficiente nunc agendum eſt,
quæ eſt illa gratia, quæ expeditam, propor-
tionatam & relativam ad præſentes ſubjecti
circumſtantias confert voluntati ad opus bo-
num potentiam, ac vires pares ſuperandæ
oppoſitæ concupiſcentiæ. J

Schol. x. Data modo definitio ex D. Tournely gra-

tiæ ſufficientis multis celeberrimis Theologis non
placet, quorum nonnulli me etiam amicabiliter
monuerunt, eam non ſatis caute in prima editio-
ne Compendii mei Theologici a me adoptatam
fuiſſe, tum quia præludere videtur Moliniſtis,
quorum partibus favere ſe Tournelius non uno
loco demonſtrat: tum quia hanc definitionem ab
Eccleſia præ cæteris receptam autumat, cum
tamen nen defint Theologi, qui illud ſolum ab
Eccleſia definitum dicant, quod in ſtatu naturæ
lapſæ gratiæ interiori aliquando reſiſtatur: An
vero hæc gratia interior dici debeat ſufficiens,
& an potentiam completam, proximam, & ex-
peditam, & vires pares in omnibus circum ſtan-
tiis ad oppoſitam concupiſcentiam ſuperandam
conferat nullo Eccleſiæ expreſſo oraculo decre-
tum eſt, & nonniſi ratiocinando ex definitioni-
bus Eccleſiæ deduci poteſt. Uti docte notat Cl.
P. Gazzaniga Præl. Th. tom. 3. diß. 3. Verumta-
men quidquid ſit de mente, ſcopo, & cenſura
Tournelü, definitionem gratiæ ſufficientis ab eo

datam adhucdum retineri & cum definitionibus

aliorum Clariſſimorum Theologorum conciliari
poſſe, pro tenui meo judicio cenſui, ſed ſub ſe-
quentibus explicationibus & reſtriétionibus. Imo

noto cum Cl. P. Bertieri Theol. Dogm. part. 2.
”MM aliam

lum eſe
tor: alt
oſit: h
Onni imp
eflercis
lgo in de
ntain,
untigs ag
ſperatda
Poentia
tuit expen
eimne h
i 2,
0 u⸗
Conthrete e

Hheriudum

tun en
VOlont
Cuia M

. lt, Keonn
dene dhenr
GCüln etam
lnpeniſn
Alii gertn
1 koe ſent
Unttio⸗ c
e cCneor
leret 35
E Thomil
lelidet.
nObis 4
es, ac
nwen & i
ad (104d

tltrtik
in ſütn.
gellin ,
Ane
Ntes b
l Ct
hennn

Onrnel
eologin
ammicali⸗
Nimg eli
e o
1r Wolni
lins
eſniten 5
Utunnt, n
Ulud Kunnt
N ſatn um
eltam:
eit ſufess

D & l
Ftetiitk
Einidiin

me concordabit, & parum ac nonniſi verbis

De Gratia Chriſti. 641

aliam eſſe potentiam, quæ cum ipſo an conjun-
gitur: alteram qua fit, ut homo in actum prodire
poſſit: hæc conſtituit voluntatem expeditam ab

omni impedimento impotentiæ, quod gratiæ in-

efficacis vel ſufficientis munus eſt, & hanc intel-
ligo in data definitione per epeditam, proportio-
natam, & relativam ad praſentes ſubjeki circum-
Nantias ad opus bonum potentiam, & vires vares
Juperandæ oppoſite concupiſcentig,. Prior vero
potentia cum actu conjuncéta voluntatem conſti-
tuit expeditam ab omni impedimento nolentiæ,
eamque habemus, cum gratia efficaci ſumus exor-
nati. 2do adverto cum eodem Cl. P. Bertieri &
Cl. P. Gazzaniga l. c. Gratiam ſufficientem non
continere ex parte Dei totum id, quod ad bene
operandum requiritur, ſed ad hoc inſuper requiri
gratiam efficacem, quæ non ex conſenſu homi-
nis voluntatis, ſed ex ſe eſt efficaæ, uti inferius
contra Moliniſtas & Congruiſtas demonſtrabitur.

Sed hoc ipſum datæ etiam noſtræ definitioni com-

petit, ſecundum quam licet gratia ſufficiens con-
1 8

ferat completam, proximam, & expeditam ad

bene operandum potentiam, quem loquendi mo-
dum etiam Thomiſtarum aliqui pofſt Alvarezium
amplexi ſunt, ad actum tamen pium & ſalutarem
alia gratia major & efficax eit neceffaria. Atque
in hoc ſenſu explicata data gratizæ ſuf tis de-
finitio cum ſyſtemate grati s opti-
forte
differet ab ea, quam communiter dent Recçentio-
res Thomiſticæ & Auguſtinanæ ſchole Theulogi;
ſcilicet: gratia ſufficiens ſeu inefficax eſt, „quæ
»in nobis excitat pias quasdam mentis illuſtratio-
„nes, ac aliquam boni cupiditatem de

iliter ta-
s»'men & imperfecte, adeo ut bonum illud opus
„àad quod gratia illa nos ſollicitat minime conſe-
„quatur. „ Unde patet eandem gratiam & effi-
cacem dici poſſe & inefficacem. Efficax eſt,
quia conjunétam ſemper habet ex parte intgllecue
1—

Schram Inflit. 1 heol. Tom. J. 8s

mzés éi;=

que Juſte-
Md.

Caput VI.

aliquam ſanéctam cogitationem, & ex parte vo-
luntatis aliquam boni cupiditatem: inefficax eſt,
quia caret actu perfecto & conſummato, ad quem
ex natura ſua & antecedenti Dei voluntate ordi-
natur. Non igitur dicitur fufficiens, quaſi totum
id contineat, quod ad opus hic & nunc elicien-
dum requiritur, ſed quod potentiam ad bene &
ſalutariter operandum conferat ab actu tamen ſe-
junétam.

anſenis- Shol. 2. Janſenius a. 1595. in territorio Laerda-

menſi natus famoſum opus, Auguſtinus inſcri-
ptum compofuit, in quo 20 annis laboravit, &
poſtquam Epiſcopus Iprenſis a. 1635. Cconſecratus
fuerat, complevit, quod poſt ejus an. 1638. Obi⸗
tum editum fuit, in quo tamen ſe & ſua ſcripta
Romanæ ſedis judicio ſubjecit Mox ut lucem
aſpexit Janſenii liber, prohibitus fuit ab Urbano
VIII. in Bulla: In eminenti, quæ tamen obſtan-
tibus Janſeniſtis in Belgio ſolenniter promulgata
non fuit, usque ad annum 1648. Et a. 1653. In-
nocentius X. conſtitutionem edidit: Cum occaſio-

ne in qua quinque propofitiones ſequentes ex li-
bro Janſenii excerptas damnavit. I. Alqua Dei

præcepta hominibus juſtis, volentibus & conantibus
ſecundum præſentes, quas habent, vires, Junt im-
poſſbilia, deeſt etiam gratia, qua poſſibilia Fiant.
II. Zuteriori gratiœ in ſtatu naturæ lapiæ nunquam
reſiſtitur. III. Ad merendum & demerendum in
ſiata naturæ lapſæ non requiritur in homine liber-
tas a neceſſitate, ſed ſufficit libertas a coaktione.
IV. Semipelagiani admittebant pravenientis gra-
ti interioris neceſſitatem ad ſingulos aktus, eliam
ad initium ſidei, & in hoc erant hœretici, quod
vellent, eam gratiam talem eſſe, cui poſſet humand
voluntas reſiſtere vel obtemperare. V. Semipela-
gianum eſt dicere, Chrifium pro omnibus omnino
ominibus mortuum eſſe aut ſanguinem fudiſee.
Prima propoſitio ut temeraria, blasphema, impia
& haretica damnata fuit: Secunda & tertia ut

hæretica: Quarta ut falſa & hæretica. Quinta ut

falſa,

ſala, te
lI, que
torum
loſa,
(onttitn
Eerent .
(onerw
Alexan
Kegimni
nibus i
lie in
ſant, nd
lubleribe
interni 43
Verentia
Cü V
Adidior
AII 2.
Lerbi 4
ohn,
Dreleer
lrlenikt⸗
Fllet, i
lenit h
ulkeni,
Eechiarit
Hon 1Go
nO 1.
ie,i
Utio Gen
Ahinqne
udle 41
barmtum
Unt attti
fettinm,
uberi
i Vi
Kn, I

t

X Dlhn

A

Cn tin

ttoro lee
Cllüng in
8 HMhont

uenien 6 4
1 ANi/

arttie⸗
ii il
Geßn

.

1

De Gratia Chriſii. 643

falſa, temeraria, ſcandaloſa, & intelleéta eo ſen-
ſu, quod Chriſtus pro ſalute tantum prædeſtina-
torum mortuus ſit, impia, blasphema, contume-
lioſa, Divinæ pietati derogans & hæretica. Hæc
Conſtitutio in Gallia recepta fuit, quam ut elu-
derent Janſeniſteæ, excogitarunt famoſam diſtin-
Gtionem juris & facti, (§. 28. Schol.) quam eliſit
Alexander VII. a. 1665. in nova Conſtitutione.
Kegiminis Apoſtolici, dum fidei formulam ab om-
nibus ſubſcribendam: Ego N. (onſtitutioni Apoſto-
licæ Innocentii X. &. propoſuit, cui tamen Jan-
ſeniſtæ rigidiores ſine limitatione ſubſcribere recu-
ſant, molliores vero putant, ſe ſine exceptione
ſubſeribere poſſe, quia hæc ſubſcriptio eſt ſignum
interni aſſenſus reſpectu dogmatis, & ſignum re-
vVerentiæ externeæ reſpectu facti. (S. 28. Schol.)
Cum vero nonnulli Epiſcopi Belgici nonnullas
additiones formulæ illi feciſient, eas Innocentius
XII. a. 1694. improbavit, & juſſit formulæ ſub-
ſcribi & damnari propoſitiones Janſenii in fenſu
obvio, quem formulæ & propofitionum verba
præſeferunt. Cumque hæc verba: in ſenſu obvio,
Janſeniſtæ ita exponerent, quafi Papa tantum
vellet, ut propoſitiones in ſeipfis damnarentur in
ſenſu ohvio verborum fine reſpectu ad ſenſum
Janſenii, idem Pontifex in Brevi a. 1696. dato

declaravit, nomine prætenſorum Janſeniſtarum

non fctos, ſed veros & declaratos intelligi⸗=
Anno 1702. confiétus fuit famoſus caſos conſcien-
tiæ, in quo quidam Clericus inducitur, cui abſo⸗
lutio denegata fuit, quia declaraverat, ſe revera
quinque propoſitiones abſolute damnare & for-
mulæ Alexandri VII. fubfcripſiſſe, nihilominus
quantum ad quæſtionem facti, an libro Janſenii
ſint attribuendæ, ſe putare, ſufficere religioſum
ſilentium. Hic caſus propoſfitus fuit 40 Doctori-
bus Pariſienſibus, qui reſponderunt: hujus Eccle-
ſiaſtici viri ſententiam nec novam eſle nec fingu-
larem, nec ab Eccleſia damnatam, nec talem;
ut peffit illi eonfeflarius Sacramentalem abiolu-
S s 2 tie=

644 Caput VI.

tionem denegare, etſi pœenitens ſuam ſenten-

tiam retraéctare nolit. Hanc reſponſionem pro-
ſcripſit Clemens XI. Cardinalis Noallius, & plu-
res Galliæ Epiſcopi, ac omnes Doctores uno ex-
cepto ſubſcriptionem fuam revocarunt. Tandem
Clemens XI. in Bulla: Vinz-am Domini Sabaoth,
confirmatis prædecefforum ſuorum conſtitutioni-
bus decrevit, obedientiæ, quæ præinſertis con-
ſtitutionibus debetur, obſequioſo illo filentio mi-
nime ſatisfieri. Syſtema Janſenii in ſequentibus
conſiſtit: 1I. Diſtinétio inter ſtatum innocentiæ,
& naturæ lapſæ in eo confiſtit, quod in ſtatu
naturæ innocentis non eſſent niſi gratiæ ſuffi-
cientes pendentes a voluntate Adami, cum econ-
tra in ſtatu naturæ lapſæ tantum dentur gratiæ
efficaces humanæ voluntati abſolute dominantes.
Janſ. de grat. primi hom, c. 14. 2. Unde gratia
efficax ex nulla alia cauſa eſt necefſaria pro hoc
præſenti ſtatu, quam quia natura noſtra infirma
& per peccatum corrupta eſt 3. Bæc gratia
juxta Janſenium eſt deleétatio ſpiritualis, ſeu mo-
tus indeliberatus deleétationis cœleſtis, quæ nos
movet ad bonum: ficuti cupiditas eſt motus in-
deliberatus deleétationis terrenæ, quæ nos mo-
vet ad malum. Janf. I. 4. de grat. Chriſti c. 1.
4. Si delectatio cœleſtis ſit aliquo gradu ſuperior,
delectatione terrena, gratia fit victrix, & nos

ad bonum neceſſario rapit: quodſi vero terrena

delectatio ſit ſuperior, cupiditas fit victrix, &
nos neceſſario rapit ad malum, ſicuti majus pon-
dus in bilance elevat minus, tum quia neceſſe
eſt, ut ſecundum id, quod magis deleétat, ope-
remur; tum quia hæc delectatio relative victrix
ſive gratiæ ſive cupiditatis diametraliter oppo-
nitur indifferentiæ agendi vel non agendi. Ne-
que hoc tollit libertatem juxta Janſenium, juxta
quem indifferentia agendi, vel non agendi non
eſt eſſentialis libertati, & libertas eſt voluntas,
quæ eoipſo, quod vult, libera eſt, ita ut ſola

coactio, non vero necefſitas ſaltem mutabilis re-
pugnet

Plenet li
Guplieem
inmutabit
Peſt, d
igit,
teſſltas re
ſed libert
mutabilis
preſentin
ſitam ſhee
E in s⸗
Geletkttine
lun hereit
kunte hae
Hon pollt
1 eledate
tis mutan
Dowitis
donſtit
katem, pt

cendlo alte

Voluntaten
les tantul
Uutats
ſt vero
eonſeghen⸗
lens nne⸗
ex ile obre
nug
nlt, & gn
Fitentur,
Mrpas gtat
1 donum,
e, & 4
l 3. Oue
Mter Long
Nelerones
ubs
anmnt e

De Gratia Cüriſti. 645

atabilis: nam Janſenius
nit: unam fixam &
is circumſtantiis vinci
Goresme poteſt, qualis eſt neceſſitas, qua Deus ſeipſum
diligit, & qua Beati Deum amant: & hæc ne-
ceſſitas repugnat libertati non quidem eſſentiali,
ſed Hibertati ſtatus viatoris: Altera eſt necefſſitas
mutabilis, tranſitoria, relativa, quæ ſtantibus
præſentibus circumſtantiis relative ad vim oppo-
ſitam ſuseriorem vinci non poteſt, licet abſolute
& in aliis circumſtantiis i poſſit: ſic a terrena
deleétatione ſuperante c em movemur ad ma-
lum neceſſitate mutabili & relativa, quia licet
ſtante hac ſuperioritate deleétatio terrena vinci

pugnet libertati: dico miu
duplicem neceſſitatem diſ
immutabilem, quæ in n

1
7
1

11
KH

V
it

zin

ptur g. non poſſit a gratia, poteſt tamen abſolute vinci,
domminant ſi delectatio cœleſtis evadat fuperior: hæc neceſſi-
Vce tas mutabilis juxta Janſenium non officit libertati
Pain hominis in hac vita, quæ proinde libertas tota
1ohr i confiſtit in vertibilitate de una ad alteram neceſſi-

tatem, prout deleétatio cœleſtis & terrena in vin-
cendo alternant. Ex quo fluit, 5. Fuiſſe in Deo
voluntatem antecedentem ſalvandi omnes homi-
nes tantum pro ſtatu innocentiæ, vi cujus vo-
luntatis Adam recepit gratias ſufficientes: pro
ſtatu vero naturæ lapſæ, tantum datur voluntas
conſequens ſalvandi omnes, & voluntas antece-
dens nunc eſt ſterilis erga homines lapſos, nec
ex illa obvenit homini ulla gratia ne quidem mors
Chriſti, unde Chriſtus pro omnibus non eſt mor-
tuus. 6. Ut vero Janſenius Catholicis fucum fa-
ciat, & gratias ſufficientes non omnino rejicere
videatur, dicit dari in hoc ſtatu naturæ lapſeæ
parvas gratias, quæ hominem utcunque moveant

e, and bonum, quæ defideria imperfecta in eo exci- .
enni tent, & quibus homo reſiſtit.
1l Schol. 3. Quesnellus a. 1634. Pariſiis natus, faétus Quesnelli
, Pater Congregationis Oratorü, ſeripſit a. 1681. errores.
ton. Reflexiones morales ſuper Novum Teſtamentum,
t in quibus cum multi errores in Bajo & Janſenio
3 damnati reperirentur, Clemens XI. a. 1708. fub
m 47 .⸗ SS 3 ana-

dAlicui

646 Caput VI.

anathemate hunc librum prohibuit: quod cum
nonnulli iniquius ferrent, libro Quesnelli accu-
rate examinato Clemens XI. a. 1713. librum &
101 propoſitiones excerptas damnavit in celebri
conſtitutione: Unigenitus, cui multi Galli ſe op-
ponentes cum 4. Epiſcopis ad futurum generale
Concilium appellarunt diéti ideo Appellantes. Ni-
hilominus in Concilio Ebredunenſi Conſtitutio ac-
ceptata fuit a. 1727. cui anno ſequenti etiam Car-
dinalis Noailles acceſſit. Appellantes pro confir-
matione ſuæ pertinaciæ miraculum ad ſepulchrum
Diaconi Paris in appellatione mortui, & in coœ-
miterio S. Medardi ſepulti commenti ſunt, quo
puellam ejus interceſſione viſum & ufum crurum
recepiſie jactitabant, quod tamen ab Archiepiſcopo
Pariſienſi rigido examini ſubjectum falſum efie:
deprehenſum fuit.

J. 353 ½
Datur igitur in ſtatu naturæ lapſæ aliqua

gratiæ in⸗ gratia interior, cui ex malitia voluntatis hu-
ter n& e manze reſiſtitur. Nam Erimo S. Stephanus

Rſtitur.

Act. 7. 51. objurgat judæos, vor ſemper pi-
ritui Sankto reſiſtitis ſicut Putres veſtri, it G
vor. Ubi ad alia veteris Teſtamenti loca pro-
vocat, in quibus eandem reſiſtentiam gratiæ
exprobravit, quæ G. ſequenti proferentur &
examinabuntur. Secundo Tridentinum &eſ. 6.
cap. 13. ait: In Vei auxilio frmiſſimam ſvem
collocare & reponere omnes debent: Deus enim
niſi ipſi illius gratia defuerint, ſicut cœpit oput

bonum, ita pverficiet, operans velle & perficert.

Tertio S. Auguſtinus . 1. de pecc. mer. c. ult.
de homine juſto ait: habet concupiſcentium,
cum qua pugnet, eéamque adjuvante Deo ſuperet,
i non in vacuum gratiam ejus ſuſceperit, Nire-
JM Prouß

lir
fſtone 20
lir ſut

Acmi
lyle gr⸗
Cocet Ine
Ni, G/
n ſiit,
elo ſuffi
nem
Ninfn: tan
Drenmn
de zdͤ ſe

Diike 1.
i ilrn 3
glol etede
ſutmnin
mor
illet, ſ
Euiſſet,

De Gratia Chriſti. 647

vrobur eſſe noluerit Quarto. patet ex propo-
ſitione 2da Janſenii damnata. Imteriori gra-
tiæ in ſatu naturæ lapſaæ numquam reſiſtitur.

F. 354.
Admittenda eſt ergo, in ſtatu naturæ Datur
lapſæ gratia vere ac proprie ſufficiens. Ita gratiag
docet Imo. S. Scriptura. Prov. I. v. 24. Vo- vere ſife
cavi, & renuiſtig: extendi manum meam, & Feciens.
non fuit, git aſpiceret. Hæc vocatio fuit
ſm emn vere ſufficiens, tum quia Deus jubet conver-
ckieig ſionem v. 23. Convertimini ad correptionem
An 4 meam: tum quia promittit huic converſioni
Spiritum S. tum quia extendit manum uti-
que ad ſerio juvandum: tum quia minatur
poœpam zternam non cooperantibus. v. 20.
leii Deinde Iſ. 5. v. 4. dicitur: Guid ſt, quod de-
lotttet bui ulira ſacere vincæ mekx, & non ſeci ei? an
geſ quod expedavi, ut ſaceret uvas, S ſecit labruſ-
cas? Hic domus Ifrael ſub nomine vineæ ha-

„buit gratias vere & pure ſufficientes ratione
nliag, tot mediorum, quee dedit ei Deus v. 2. ut
, aflerret fructum, quem prudenter non expe-
ung Gaſſet, ſi quid ad fructificandum neceſſarium
defuiſſet, unde etiam provocat ad teſtimo-
imm nium propriæ eorum conſcientiæ v. 3. Habi-
n, tatores Jeruſalem & viri Juda, judicate imter
Mu me & vineam meam: Ergo habuerunt gratiam

l vere ſuflicientem, imo etiam pure ſuflicien-
tem, quia culpa voluntatis eorum effectu ca-
ruit. Dicunt quidem Calviniſtæe, hanc eſſe
meram parabolam, & ſermonem efſſe non de
beneficiis, ſed fuppliciis a vinea promeritis,
88 4 ita

648 Caput VI.

ita ut ſenſus ſit: plantavi vineam, quid jam
faciendum, niſi ut puniam ſterilem? Verum
pärabolam hanc de judæis explicat ipſe Deus
v. 7. & Chriſtus Matth. 21. & ſermonem eſſe
de beneficiis patet ex contextu, hinc loquitur
in præterito & non feci haieg ei? ac mo-
do v. 5. ad ſupplicia deflectit. Dicunt 2. Jan-
feniſtæ, Deum tantum loqui de gratiis ex-
ternis. Sed cum loquatur de omnibus me-
diis ad converſionem neceſſariis, etiam gra-
tias internas intelligit. RKurſus Matth. 23. v. 37.
Quostter volui congregare filios tuos, & nolu’ſü?
certe hic aflectus Chriſti ferilis non fuit ſine
gratia interna illuſtrante mentem & movente
voluntatem. Act. 7. S. Stephanus ait, ju-
deos Spiritui S. reſiſtere. 1. Thefl. 5. Mo-
lite Spiritum extinguere. 2. Cor. 6. v. I. hor-
tatur eos Apoſtolus, ne in vacuum gratiam
Dei recipiant. Apoc. 3. Ego ſio ad oſtium,
G pulſo, ſi quis milu averuerit, intrabo ad il-
lum: Ergo plures gratiæ deſunt, illi reſiſtunt,
eam extinguunt, & in vacuum recipiunt,
quod non tenet de gratia efficaci, adeoque
ſufficiente, & quidem interna, quæ per Spi-
ritum S. clare ſignificatur. 2do. Ita definiunt
Concilia. Arauſicanum II. can. 25. Necundum
Fidem Catholicam eredimus, gquod accepta ger
Baptirmum gratia omnes baptizati Chriſio auxi=
liante & cooperante, quæ ad ſalutem animcæ per-
tinent, voſſint & debeant, ſi fideliter laboraré vo-
luerint, adimplere. Et Tridentinum fſeſſ. 6. cap.

1I1. ait: Deus impoſſibilia non jubet, ſed jubendo

monet, & facere quod pvoſſr, & petere, quod
non poſſie, & adjuvat, ut poſſis. Igitur de gat
, eſt,

t., man
Aluen il
1r Gatun
ibus
latia n
Uplent,
ibustunn
elitr tunm
Glem ſan
Hie! &
Iol Ner
Alttan,
Ies non
ſm ſuche
t: Ste
bilitatn
i, ſc⸗
iei,
lifler,
Uliats
ions,
At: Ali
k, geni

ſeert Unt, e
uuti ,

hmnt li,
Limint,
le Lat.

1l
en? en
t gele
tmorere
inelunr
ar
Gtise
nitwsne
ctian
fuit h
A mover
§ W.,
el 5 7
. l- 1
Un gin
trhodt
itelin,
lttſin
el, Me
n dhn
,. Ng
ſama
Ceſe N
ſtnent

1

De Gratia Chriſti. 649
eſt, mandata Dei eſſe juſtis poſſibilia, qui
tamen illa non ſemper implent, conſequen-
ter datur eis gratia, qua poſſibilia fiant, quia
viribus naturæ non ſunt poſſibilia: Sed hæc
gratia non eſt efficax, quia illa non ſemper
implent: Ergo ſufficiens. 3tio. patet ex Pa-
tribus tum græcis, quos Janſenius nobis con-
cedit: tum Latinis & maxime S. Auguſtino,
quem Janſenius totum ſibi vindicare vult.
Hic 1. de nat. & grat. c. 43. docet, Deum
non przecipere impofſibilia: Ergo ſupponit
gratiam, qua poſbilia fiant, & quia ea ho-
mines non ſemper obſervant, ſupponit gra-
tiam ſufficientem. Deinde in 1I. de grat. c. 47.
ait: Si conſenſerit nobis Pelagius non ſolum poſ-
ſibilitatem in homine, etiamſi nec velit, nec agat
bene, ſed ipſam quoque voluntatem & altionem.
Divinitur aujuvari. .. nihil de adjutorio gra-
tiæ Dei, quantum arbitror inter nos controverſiœ
relinguetur. Ergo S. D. agnofſcit gratiam poſ-
ſibilitatis ſeu ſufficientem diſtinétam a gratia
actionis, ſeu efficaci. Et I. 83. quæſt. q. 68.
ait: Ad illam cænam . .. nec omner qui vocati
ſunt, venire non voluerunt, neque illi, qui ve-
nerunt, venire poſſent, niſi vocarentur. Itaque
nec illi debent ſibi tribuere, qui venerunt, quia
vocçati venerunt; nec illi, qui noluerunt venire,
debent alteri tribuere, ſed tantum ſibi, quoniam
ut venirent, vocati erunt in libera voluntate. Et
1. de nat. & grat. c. 67. excuſantes ſe pecca-
tores refellit, quia Deur multie modis averſum
vocat, docet credentem, conſolatur ſperantem,
diligenter adhortutur, conantem adjuvat, eau-
dit deprecantem, & pectator volentem ſunare con-
S 5 temnit.

650 Capul VI.

temnit. Ergo datur gratia vere fufficiens.
Hæc enim Ato. eſt donum ſupernaturale men-
tem illuminans & voluntatem movens & tri-
buens expeditam & relativam ad opus bo-

num potentiam &c. (H. 352.) Sed talis juxta

modo dicta datur, Ergo datur ſufficiens.

Solvuntur chol. Janſenius negat in ſtatu naturæ lapſæ dari

obiekio- gratiam vere & proprie fufficientem (S. 352.
nes Jan- Schol. 1.) Probat hoc I. ex S. Scrigtura, quæ
Jeniſta- non aliam gratiam niſi efficacem agnoſcit Joan.
rum. 10. v. 27. Oors mech vocem meam audiunt.

non räpiet eas quisquam de manu mea Rom. 9.
Voluntati ejus quis eſiſtet? Reſp. loquitur qui-

dem ſæepe S. Scriptura de gratia efficaci, ſed ſuffi-

cientem non excludit, quam alibi commemorat.
II. S. Auguſtinus pluribus in locis requirit gra-
tiam efficacem, ut homo poſſit & velle & ope-

rari bonum: uti l. de prædeſt. S. S. c. 8. ait: eos

qui non credunt foris tantum audire non intus.
Item illam tantum gratiam agnoſcit, quam nega-
vit Pelagius, quæ eſt gratia efficax. Et I. de cor-
rept. & grat. ſtatuit diſcrimen inter gratiam ſtatus
innocentiæ & naturzæ lapſæ in eo, quod gratia

ſufficiens ſit propria ſtatui innocentiæ, efficax ſta-

tui naturæ lapſæ. Reſp. S. Auguſtinus vult eos,
qui non credunt foris tantum audire, quantum
ad effeétum, quia non magis credunt, quam ſi
foris tantum audirent, non vero quod non ha-
beant gratiam internam ſufficientem. Pelagius non
ſolum gratiam efficacem, ſed etiam ſufficientem
negavit, & utramque S. Auguſtinus defendit. Item
S. Auguſtinus diſcrimen inter gratiam utrinsque
ſtatus in eo ſtatuit, quod in ſtatu naturæ lapſæ
homo ad perſeverandum egeat gratia ſpeciali ſa-
nante & roborante ſuam infirmitatem: Adam vero

in ſtatu innocentiæ tantum eguerit gratia ſecun-

dum communem curſum applicante & movente.
III. Nullæ preces Eccleſiæ gratiam fufheiertem
a Deo

1

1Deo po⸗
Onnem g
krlat, er
Lommiam
catn etian
ibos de
IV. Gra
Qum ha
Cax, .
minit
moretor
Cigelene
Elpont
Gtter in
Uieiplen
futm Ala
fecdbiridi
ſeiens
40 der
p (
il, Ptet
in ſenn!

lis 6
icen,
ſperne,
Dobatu

I3. E

miſnn
tation,
Ulltur hie

De CGratia Chriſti. 651

ktie a Deo poſtulant, ergo non datur. Reſp. Eccleſia
tatlerge. omnem gratiam ad ſalutem neceſſariam a Deo po-

Genet ſtulat, cum ergo ſecundum prudentem Dei œco;=-
nomiam etiam ſufficiens ſit utilis & necefſaria,
l⸗ eam etiam a Deo poſtulat, quam licet Deus om-
Etalim nibus det, eam tamen ab eo petere juſtum eſt.
cien IV. Gratia ſufliciens juxta Thomiſtas etiam effe-
ctum habet: Ergo omnis gratia interna eft effi-
* e cax. Keſp. Grati iens dum intelleétum illu-
n (8 * minat & voluntatem movet, ille illuminatur, hæc
movetur, ergo effectum habet: quia tamen prin-
cipalem effeétum, ſcilicet converſionem,, ad quam

tigtin, e

N
n⸗ diſponit & potentiam confert, non obtinet, non
a Ror) dicitur ſimpliciter efficax, ſed inefficax, quia hunc
gniturt⸗ principalem effectum non conſequitur. V. Ila tan-
ſelſi tum gratia eſt ſufficiens, præter quam nulla alia
Cnment requiritur: Sed talis non eſt illa, quæ vulgo ſuf-
Prüͤtt ficiens dicitur, cum præter illam novum auxilium
ſlecc ad agendum requiratur: Ergo non eft ſufficiens.
“ Kejſp. Gratia ſufficiens in ſenfu grammaticali eſt
e nis illa, præter quam nulla alia requiritur, non vero
ncan in ſenſu Theologico (S. 352.) explicato.
It! Een .
400

fuſtis omnibus datur a Deo gratia vere Omnibus
ſufficiens, per quam poſſunt aut tentationes αιda-
ſuperare, aut mandata hie & nunc obſervare. iur gratia
Probatur hoc imo ex S. Scriptura 1. Cor. 10.7Mciens
v. 13. Fidelis Deus, gui non patietur vos len-
tari ſupra id, quod poteſtis, ſed ſaciet Eiam ecum
tentatione groventum, ut poſſitis ſuſtinere. Lo-=
quitur hic Apoftolus de juſtis, uti patet ex
V. 12. Qui ſe exiſlimat ſtare, videat, ne cadat.
Porro tentarentur juſti ſupra id, quod poſſunt,
niſi haberent gratiam ſufficientem (H. 352.)
Janſenius quidem hunc loeum de ſolis pree-
deſtinatis exponit, qui nunquam finaliter
ten⸗

652 Caput VI.

tentationi ſuccumbunt. Sed falſo, nam di-
citur: cum tentatione, non vero: e tentatio-
ne, uti legit verſio montenſis: dicitur: ut
poſſitis ſuſtinere: dicitur: ſaciet proventum, non
vero victoriam: non additur conditio: fi præ-
deſtinati eſtis: Unde ſenſus eſt: in tentatione
ipſe roborabit vos gratiæ ſuæ ſufficientis auxi-
lio, quo poſſitis eam ſuſtinere. Patet igitur
textum ad prædeſtinatos quantum ad finalem
perſeverantiam a Janſenio & Eſtio male re-
Rringi, tum quia nullum in eo perſeverantizæ
finalis veſtigium apparet: tum quia ad omnes

fideles Corinthios illa verba diriguntur, qui

non omnes erant prædeſtinati: tum quia Tri-

dentinum ſeſſ. 24. can. 9. hunc textum ad

omnes continentiæ voto obſtrictos extendit,
quorum tamen aliqui tentationi ſuccumbunt.
200. probatur ex Conciliis: Milevitanum can.
3. ſtatuit: Pacuit, ut quicunque diwerit, gra-
tiam Dei, in qua juſtificamur per I. C. D. W.
ad ſolam remiſſionem peccautorum valere, qu jam
commiſſa ſunt, non etiam ad adjutorium, ut non

committantur, anathema ſit. Ergo datur juſtis

gratia, qua adjuventur ad peccatum non com-

mittendum, quæ erit ſufficiens, cum juſti

nihilominus ſubinde labantur. Confirmat hoc
Tridentinum ſefſ. 6. cap. 11. dicens: Wemo
temeraria illa & a Latribur prohibita ſub ana-
themate voce uti (debet) Dei precepta homini

juſtificato ad obſervandum eſſe impoſſbilia: nam

Deur impoſſibilia non jubet, ſed jubendo mones

& facere, quod poſſir. & petere, quod non poſ-

ſir, & adjuvat ut poſſs: cujus mandata gravia
non ſunt, cujus onus ſuavt eſi: Veus nane
ia

ſ grul
frin
Deum:
jet gra
Mon Ge
tiam i
etror .
tium,
bilia,
coneupi
Conciſin
ehtunn,
glatie
aolemid
temn ſar
Uari &
Non V
erotem
Dion
ſen Pop⸗
Mini ake
Gata Dej
l 5
Gemnat:
len ſart
(libus
un Cat
Noc pon
Mandata
lun grat
Ule con
unt.
enn gr⸗
I i

0, n

Cicret
Uekun wn
to⸗ine
1tentin
ientbenr
Patet ign
a0 kudt

1o Mlle

ſepernne
144d ON
intut,
Gbin

Kr.

8 ertenl

ccunba.

itanuma.
Nirt,
100
leri 1 ⸗
Cturſt

n nee

, cln/
fum,
lens:
in k,
uint e⸗
oſtii. 1
uiMl
Niile

4

7

—

De Gratia Chriſti. 653

ſua gratia ſemel juſtificator non deſerit, niſi ab
iir prius deſeratur. Erge Concilium docet,

Deum adjuvare juſtos, ut poſſint, quod fit
per gratiam ſuflicientem. Item Deus juſtos
non deſerit; deſereret autem, niſi daret gra-
tiam ſufficientem. Certe hic non damnatur
error Lutheranorum & Calviniſtarum docen-
tium, ideo mandata Dei efſſe juſtis impofſſi=
bilia, quia omnia eorum opera ob pravam
concupiſcentiam ſunt peccata, uti explicat
Concilium lanſenius: ſed damnat errorem
eorum, qui volunt mandata Dei ex defectu
gratiæ eſſe juſtis impoſſibilia, quod docet
Janfenius. Quippe Concilium damnat erro-
rem jam a Patribus, fſcilicet Concilii Milevi-=
tani & Arauſicani II. proſcriptum: ſed Patres.
non proſcripſerunt hunc Lutheri & Calvini

errorem libi adhuc eo tempore incognitum:

Ergo damnat ſententiam quam Janſenius po-
ſtea propugnavit poſt Lutherum, fcilicet ho-
mini juſto aliquando deeſſe gratam, qua man-
data Dei poſſibilia fiant. Deinde Concilium
ſeſſ. 5. & 6. can. 25. Lutheri ſententiam

damnat: Ergo can. II. & I18. damnat erro-

rem Janſenii: quod clare oſtendunt rationes,
quibus Concilium can. II. confirmat doctri-
nam Catholicam: I. quia Deus jubendo monet,
quod poſſis . . & adjuvat ut poſſis. 2. quia
mandata ejus gravia non funt. 3. Quia

fua gratia ſemel juſtificatos non deſerit,

quæ contra errorem Janſenii directe pu-
gnant. Nec juvat cum jJanſeniſtis dicere,
Deum gratia habituali non deferere juſtum,
niſi prius per peccatum mortale ab eo deſe-
. . ratur:

654 Caput VI.

ratur: Nam Concilium docet, Deum non
deſerere juſtum ea gratia, qua poſſit pecca-
tum vitare, præceptum implere, & in bono
usque in finem perſeverare cap. 13. In Dei
znim auxilio firmiſſzmom ſpem collocare & repo-
nere omnes debent: Deur enim, niſi ipſi illiut
gratic deſfuerint, ſcut Ooit opus bonum ita per-
Riciet, overans velte & perficere. Ubi certe de
gratia actuali ſermo eſt. Et cap. 16. CUum
Chriſtus Jeſus tunquam caput in membra, &
tanquam vitis in palmitts, in ipſor juſtificatos
jJugiter virtutem influat, qu virtus bona eorum
opera ſemper antecedit, & comitatur & ſubſe-
quitur, milil ipſis juſtificatir amplius deeſſe cre-
dendum eſt, quominus plene illis quidem operibuf,
Juæ in Deo ſimt ſada, Divine Legi, pro hu-
jus Vita ſtatu ſatis feciſſe cenſeantur. tio. Pro-
batur ex S. Auguſtino, qui l. de corrept. &
grat. c. 7. ait: Homo in co, quod audieras ac
tenuerdr, in wverſeveraref, ſi velles, millo autem
modo dici poteſt, id quod non audieras, erede-
rer, ſi vellet. Ecce gratiam ſufficientem ju-
ſto collatam; nam qui dicitur aliquid fac-
turus, ſi vellet, debet habere expeditam ad
id facultatem. Deinde S. Auguſtinus multis
in locis docet, mandata Dei non eſſe homini
impofſibilia: Ergo admittit gratiam ſufficien-
tem in juſtis ad ea obſervanda. Ex his ſe=
quitur 4to. hanc primam Janſenii propoſitio-

nem: Aligua Mei precepta hominibus juſtis Oo⸗-⸗
lentihus & conantihur, ſecundum vræſentes, quds

habent virer, ſunt impoſibilia, deeſt quoque illit

gratia, gquq poſſibilia pant: Conſtitutionibus

fummoram Pontificum Innocentii X. & Ale-
Xäls

7

udri

minn,
orum
lat jul
t xret
(Utenen
Dail k!
enten
tilsg

hnle
Fee ſuſn
E munde
Pradia e
kaute p
niſ E
ſehe l
oros
Ytia
Veniat,
ltei jſt
itin ni
&
ten grat
efiezcen
dunt. 1
4 Dehgi
fiann ſt
ſed etie
Locet
dhedlieng
tem,
PPerte 4
um,
on laye
Melent
futliatn
dri

De Gratia Chriſti. 655

Daon Xandri VII. merito eſſe damnatam ut teme-
Dolrg rariam, quia eſt contraria communi Catho-
Auim licorum ſententiæ: ut blasphemam, quia de-
,1, rogat juſtitiæ Dei, & fidelitati in promiſſis:
Neehs ut hæreticam, quia pugnat contra Verbum
e g Dei, & definitionem Eccleſiæ. Ratio eſt sto.
tune ſuſti tenentur & poſſunt obſervare mandata
Di em Dei; ſed hoc poſſunt ſolum per gratiam ſulſ-
. tdh Kicientem (H. 348. juncto J. 352.) Ergo da-
gente tuyur illis gratia ſufficiens.

e,ſnheate . . . . .
//R Sehol. Janſenius negat juſtis conferri a Deo gratiam Solvuntuß

ona n wvere fufficientem, per quam tentationes ſuperare objeflio-
G &e mandata obſervare poſſint. I. Quia homo ſine s,ô+ꝛ⁊᷑ ł K⸗-G
lueſe n gratia efficaci nil boni ad ſalutem pertinens præ-
“ “ ſtare poteſt. Joan. 6. v. 43. Nemo venit ag me,
end r niſi Fater. . traxerit eum. Ke/p. S. Scriptura
i, M ſæpe loquitur de gratia præveniente ad fingulos
f. Ztl. n bonos actus necefſſaria; trahere enim indicat, quod
e neil gratia voluntatem, non voluntas gratiam præ-
aim veniat. II. Concilia & Patres de ſola gratia effi-
eme caci juſtis conceiſa loquuntur, ſtatuunt fine
6 de gratia nihil boni fieri poſſe. (F. 3 0.) K»eſp. Con-
ind, N cilia & Patres ſolum contra Pelagianos neceſſita-
ioenten tem gratiæ in genere aſtrnunt, & volunt effe
Aut 4 effficacem cum agimus, ſed ſufficientem non exelu-
eim dunt. III. S. Auguſtinus 1. de grat. Chriſti c. 11.
a bPelagio polcit, ut eam ex fide Catholica gra-
Kinon, tiaam fateatur, qua bonum non tantum ſuadetur,
eleu ſed etiam perſuadetur. Etl. de don. perſev. c. 22.
mn fole docet Deum a juſto non prædeſtinato ſubtraheré
I 'DH obediendi vires, & conſequenter gratiam ſufficien-
uiin tem, quod tamen ob populi ſcandalum non vuk
I) lrt⸗ aperte dici. Et de corrept. & grat. c. 8. dicit
/ . Deum, quibusdam juſtis perſeverantiam in bono
ect,ge non dare. Et de perf. juſtit. c. 8. ait: juſtum ex
unſe/ præſenti gratia aliquando non poſſe certa aligud
ttonnmns mandata obſervare: Et quidem hoc ex poena pec- H
ℳ cati originalis. Keſp. in primo loco S. Auguſti⸗
14 , L nus

7

Gratia
ſußiciens
omnihus
vel Pre-=
Paratur
vel datur.

656 Capvut VI.

nus probat, gratiam internam eſſe neceſſariam ⸗

quæ ſubinde eſt efficax, ſubinde ſufficiens. In
ſecundo loco omnino illam propoſitionem repro-
bat & in reiponſione ad 12 ait: vires iaque obe-
dientiæ non ideo cuiquam ſubtraxit, quia eum non
pradeſtinavit: ſed ideo non prædeſtinavit; quia
receſſurum ab ipſa obedientia eſſe prœvidit. In ter-

tio loco agit de actuali perſeverantia, non de po-

tentia perſeverandi. In quarto loco vult juſtum
potentia conſequente conjuncta cum actu quædam
mandata obſervare non poſſe ſine gratia efficaci,

bene tamen potentia antecedente, quatenus orare

poteſt, ut uberiorem gratiam accipiat. IV. S. Pe-

trus fuit juſtus eo tempore, quo Chriſtum nega-

vit: ſed tunc defuit illi gratia ſufficiens, nam Chri-
ſtus ipſe Joan. 13. v. 36. dixit: non potes me ſe-
qui modo, ſequeris autem poſtea. Reſp. S. Petrus,
quando Chriſtum negavit, ab interna juſtitia jam
defecit. Deinde S. Petrus non habuit quidem tunc
gratiam efficacem, habuit tamen ſufficientem. Ver-
ba Chriſti ſolum innuunt, S. Petrum tunc non
moriturum eſſe, cum necdum haberet mandatum

moriendi.
H. 356.

Gratia ſufficiens omnibus conceditur vel
in præparatione, vel in executione. Ita 1Imo.
docet S. Scriptura. Ezech. 33. v. 10. Molo
mortem impii, ſed ut convertatur. I. Tim. 2.
vV. 4. Deus vult omner homines ſalvos fieri.
(K. 87.) Ergo media ad falutem necefſaria
& gratiam ſufficientem illis confert, vel fal-

tem præparat. 2do. Concilium Valentinum

III. can. 2. ait: malos non ideo perire, quia
boni eſſe non potuerunt, ſed quia boni eſſe
noluerunt. Et Tridentinum dicit, Deum nos
adiuvare, ut poſſimur. atio. Innocentius I. in
ep. ad Conc. Cartha. ait: Quotidiana praſtat
omini

omini f

Gruon
lept. &
filn, pa

gtin ei

tin dch
itere
ſet er
Metino
1on ſ
olte
rejieit i
Döterant
tpiut,

tivum rej

102,

ug,

ol 2, 0
D. Tonn
Eeeſte gr
unt, n
tes. Ven
Un grat
Coibus me

irle

AIran

De Gratia Chriſti. 657

ueld homini remedia. Et S. Auguſtinus I. 3 de lib.

nln 2: bit. c. 22. Accepit autem homo, ut pie &
onean ee „7 „ .3 . .4
ig Aligenter guxrat, ſi velit. Ato. Ratio eſt:
Ne . V.
gilms Deus ſerio vult omnium hominum falutem:

ſiut4 (J. 87.) Sed hæc non eſt poſſibilis ſine gratia
ii e ſaltem ſufficiente: (J. 346.) Ergo omnibus
1, Nantk eam vel confert vel fſaltem Ppræparat.
O nuſt in . . S
dichtm Schol, r. Lutherus & Calvinus docent, iis omnibus Solvuntun
3, deeſſe auxilium ſufficiens, qui non ſunt prædeſti- ohjeblio-

ekien
Vt nati. I. Quia S. Auguſtinus ep. 207. ait: ſcimus nes.
t. II. gratiam non omnibus hominihus dari. Et l. de cor-
rium e rept. & grat, c. 1I. nunc quibus deeſt tale acdhjuto-
, nand rium, pona peccati eſt. Keſp. S. D. loquitur de
Gte . gratia efficaci & juſtificationis „non vero de gra-
.Penn tia ſufficiente. II. Si & Auguſtinus voluiſſet ad-
i mittere gratiam ſufficientem in omnibus, potuiſ-
t anitat ſet exX hoc capite facile refutare monachos Adru-
Kentn metinos conquerentes ſe injuſte corripi, quod id
ines non facerent, ad quod gratiam non haberent:
mun is quod tamen non facit, ſed cauſam negatæ gratizæ
“ rejicit in peccatum originale. Keſp. S. D. probat
etiam eos injuſte conqueri, quia acceperunt gra-
tiam ſufficientem, per quam efficacem impetrare
Eurt poterant: orent, ait, ut, quodg nondum habent,
olk atcipiant. Originale autem tantum radicale mo-
one Iüln tivum rejectionis eſt in iis, quibus remiſſum eſt:

G. 1o. M. (G. 102. Schol. 4.) & ibi loquitur S. D. de infide-
1. II. libus.

ſilun 4 Schol. 2. Quærunt hic Scholæ falva fide, nam juxta An infide-
nece! D. Tournely, hoc unum eſt de fide, juſtis non libus den-

AQeeſſe gratiam, qua mandata Dei illis poſſibilia tur gratiæ

elt, g. fiant, an etiam infidelibus dentur gratiæ ſufficien ſußicien-
Aerian an! dentur Sr .
N . tes. Verofimilius eſt, etiam infidelibus dari quas- tes.
ee, dam gratias ſufficientes vere & proprie diétas,
en m Eratias Probi
H quibus mediate & fidem & ſalutem obtinere poſ-
ſ Dunk fint, & non tantum has gratias illis præparari,
Ceiisl uti vult P. Gonet. Probatur hoc I. Rom. I. v. 20.
0 164 ubi
ſeuut p-
un

„% Schram Inſiit. Theol. Tom. I. ä

658 Caput VI.

ubi gentes dicuntur ex rebus creatis potuiſſe Deum
cognoſcere, glorificare, & ad ejus caltum & amo-
rem excitari, ita ut inexcuſabiles ſint, quia cum

cognoviſſent eum, non ficut Deum glorificave-

runt. Sed excuſari poſſent, ſi omni gratia in-

terna deſtituti fuiſſent, cum gratia externa ſine

interna nihil ad motum veræ pietatis conferat
(§S. 346.) Ergo hac non deſtituti fuerunt. 2. S.
Auguſtinus in Pſ. 57. ait: In ipſis cordibus noſtris
veritas ſceripſit: Quod tibi non vis fieri, ne facias

alteri.. . Sed ne homines ſibi aliquid defuiſſe que-

rerentur, ſcriptum eſt & in tabulis, quod in cordi-
bus non legebant Et S. Proſper de voc gent.

c. 14. Adhibita ſemper eſt univerſis hominibus quæ-

dam ſuperna menſura dokrinæg, quæ etſi parcioris
occultiorisque gratie fuit, ſuficit tamen, ſicut Do-
minus judicavit, quibusdam ad remedium, omni-
bus ad teſtimonium. Et Orofius in apol. de arbit.

libertate. Mea ſemper hœc eſt fidelis & indubitata

Jententia, Deum adjutorium ſuum.. Auniverſis in
hoc mundo gentibus propter longanimem ſui æter-
namque clementiam ſuhminiſtrare. 3. Deus vult

ſerio omnes ſalvos fieri, (G. 87.) Ergo etiam

media & gratiam ſufficientem ad hoc illis con-
fert. Non obſtat I. quôd fides ſit prima omnium
gratiarum: Ergo cum infideles non haheant
fidem, nec habent gratiam ſufficientem. Keſp.
Fides inchoata & imperfecécta, ſcilicet cognitio
Dei, eſt prima gratia, non vero fides perfecta &

explicita in Chriſtum, quæ quidem eſt prima gra-

tia, qua juſte vivitur, & ad gratiam ſancétifican-
tem homo proxime diſponitur, non vero eſt pri-
ma gratia abſolute, quo remote diſponitur. Fides
autem inchoata juxta S Auguſtinum de prædeſt.
c. g. quibusdam non datur quoad actum, quia
non omnes credunt, datur tamen quoad poſſe ſal-
tem remotum. II. Sic non daretur ignorantia
invincibilis fidei, & Eccleſia fruſtra oraret pro
infidelibus, ut Deus eos ad fidem adducat. KXꝶ v.

Ignorantia Evangelicæ fidei in infideli talis eſt, ut
D mora-

notalite
entiot
le ſoln
hoſtt,
Celan r
Gbibs
ek, mi
Pen in
otni
Ciels e
to, gun
ane ron
CAnn
0Ns Non
Pen pon
Deo
Nebded
Dorum
notez
Dens
OtIes
Uünne
loni e
ilis done

aaligtn

doncelan
Ullun,
tin ſiei
Mne not
ol 3. D
(Omni an
Conet 4
deri, col
Drære.)
3 oler
lig gat
4 onci

tn ref,
.
Alet,

De Gratia Chriſi. 659

Nilede moraliter vinci non poſſit ex certa & deliberata
RKH intentione, quia medium ad eam vitandam con-
t, Küan fuſe ſolum illi proponitur, licet abſolute vinci
n gi poſſit, adeoque eſt invincibilis. Orat autem Ec-
Nnl gü cleſia pro infidelibus, ut Deus præter illas gratias,
exten quibus mediate ad fidem pervenire poſſunt, hoc
totis dren eſt, majora gratiæ auxilia impetrare, iisque me-
nerunt. 1 diantibus fidem optinere, det illis gratiam, ut ad
hriſtue fidem imm diate perveniant, quæ gratia fidei non
i, N/ Aſ omnium. 2. Theff. 3 v. 2. III. (iratia ſuffi⸗
1ifdes ciens eſt illuminatio mentis & excitatio volunta-
Culniri tis, quam Deus in nobis operatur: ſed infideles
wor hanc non ſentiunt: Ergo non habent imo juxta
HMUBMUã S. Auguſtinum ſerm. 154 gratia Chriſti infideli-
⸗ parin bus non datur. Reſp. Infideles illam inſpiratio-
, ſuutl nem non ſentiunt id eſt, non refleétunt, nec a
iun, on Deo eſſe intelligunt, licet ſentiant. Item non
. des habent gratiam Chriſti refurreétionis glorioſæ ju-
leg “ ſtorum, habent tamen gratiam Chriſti, qua re-
6 “ mote ad eum converti poſſunt. IV. Act. 14. v. 15.
. inche Deus dicitur in præteritis generationibus dimiſiſſe
HW omnes gentes ingredi vias ſuas. Et c. 16. v. 6.

6 Paulus & Timatheus prohibentur àa Spiritu S.
bid e⸗ loqui Verbum Dei in Afia; ergo gratia ſufficiens

toe HW illis conceſſa non fuit. Reſp. Ex primo ſolum
inn e colligitur, illis gentibus tam copioſam gratiam
NoN N conceſſam non eſie, qualis aliis obtigit, non vero
elten. 1. nullam. Eodem modo Afiatieis tunc quidem gra-
lcet tiea fidei data non fuit, (ed nullam collatam eſſe,
les heſ⸗ 8 plane non ſequitur.
it, Schol. 3. Excœcati etiam & obdurati non privantur An excaz
nn omni auxilio gratiæ ſufficientis. Ita contra P. catis de-
n ven N Gonet docentem, illud tantum excoecatis exhi- tur gratia
oridet beri, colligimus ex teſtimoniis S. Scripturæ (Schol. ſuficiens.
nn e⸗ 6 przec.) citatis: quibus accedit S. Auguſtinus in
lm, Pfſ. 6. ſcribens: Ea eſt cœritas mentis, in -am quis-
aſlacg quis datus tuerit, ab interiori Dei luce ſecluditur,
enr aen ſed nondum penitus, cum in hac vita eſt: Quo
n n 17 etiam referri poſſunt generalia S. Auguſtini placita:
gnet 1 ſcilicet, mandata Dei non eſſe impoſiibilia: ne-
idhen 1t 2 minem

660 Cuput VI.

minem in eo peccare, quod cavere nequit: illos
a peccato excuſari non poſſe, qui obtendunt, ſe
gratiam non accepiſſe: quæ omnia non tenerent,
ſi excoecati carerent omni auxilio gratiæ ſuffi-
cientis. Non opfſtat I. quod Joan. 12. vV. 39.
dicatur: Propterea non poterant credere, quia
iterum dixit Maias: Excæcavit oculos eorum,
& induravit cor eorum, ut non videant ocu-
lis, & non intelligant corde, & convertantur,
& ſanem ezos. Et alibi cor Pharaonis indura-
tum fuiſſe dicitur. Ergo induratis non datur
gratia ſufficiens. Neſp. Judæi excœcati non po-
terant credere impotentia conſequente & volun-
taria, quia nolebant, vel in ſenſu compoſito ex-
cocationis, non vero impotentia antecedente in-
voluntaria, & in ſenſu diviſo. Item Deus non

induravit Pharaonem poſitive impertiendo mali-

tiam, ſed negative non impertiendo miſericor-
diam & gratiam efficacem ob peccata, quibus gra-
tiæ ſibi datæ refiſtit. II. S. Auguſtinus in ep. ad-
Rom. ait: Pharaoni non imputari, quod non ob-
temperaret, quandoquidem obdurato corde obiem-
perare non poterat. Et ep. 194. ait: Deum indu-
rare non imnertiendo miſericordiam. Et Il. de nat.
& grat. c. 22. Nec cogitat prœvaricatorem legis
quem digne lux deſerat veritatis, qua deſerius uti-
que ſit owοο. Keſp. S. D. in primo loco vult
inobedientiam Pharaoni imputari non tantum ra-
tione ſui, ſed etiam ratione cauſæ ſcilicet prioris
infidelitatis. In altero loco loquitur de gratia ef-
ficaci. In tertio de impotentia conſequente, &
voluntaria, non de antecedente. III. 2 Machab. 9.
v. 8. Antiochus oravit Dominum, a quo non eſſet
miſericordiam cbnſecuturus. Et Hebr. 12. V. 17⸗
Eſau non invenit vœnitentia locum, quanquam cum
laclirgmis inquiſiſſet cam. Et Eccl. 7. v. 14. emo
pvoteſt corrigere quem Deus deſpexerit. KReſp. An-
tiochus pro doloris ſolatio, non pro peccati re-
medio orabat. Et Eſau deflebat ablata fibi pri-
mogenita non peccata. Et illud: nemo poteſt
cor⸗

crtige
ſel me
UIpſien
lat.

(al 4. T
ſilntem
Candis
COntr
tat, De
nits &
ientbns
Cieniis n

(N De

ſilv!
drioa
Ugo⸗
n ſll
cientet,
Gelenci
1K Hol
intl e

lg, l

eſ in
tönnmn 4
De

hori,

Chen mt
Den VOr
rE edr
linkans!
eni poſl
Tentibus.
lrr ord
Gnum m

Mr eo

aulrn

De Gratia Chriſti. 661

nennitt: in

ernnt corrigere, denotat, quod difficile ſit corrigere:
n ktet vel melius: nemo poteſt corrigere defectum
nt . phyſicum curvitatis, nam in Hebræo ſequitur
IH , quod curvavit, depravavit, ſignifl⸗
felenn, cat. . .
uls eon
Uictt er Schol. 4. Deus etiam omnibus infantibus media ad An Deus
vonnerlen, ſalntem necefſaria præparavit, ac de illis appli- nihus
oris rr candis ſufficienter, quantum ex ſe pro vidit. Eſt infantibus
6 pon En contra Vasquez in 1 S. Th. d. 96. c. 2. qui pu- dot media
Cati nonp⸗ tat, Deum infantibus in utero matris, vel jam ad ſalutem
e & vo natis & ſine culpa parentum ſine Baptismo mo- neceſſa-
npofito e rientibus de applicatione medii ad ſalutem ſuffi- „ig .
edlentel cientis non providiſſe. Probatur autem I. ex eo,
Dells nd quod Deus vere & fincere velit omnes homines
dend ſalvos fieri: (§. 87.) Ergo etiam infantes. Sed
0 mle. otiofa & ſterilis non eſt hæc Dei voluntas: (l. c.)
, Cbug Ergo Deus vi illius etiam parvulis præparavit me-
ns ien! dia ſalutis necefſaria, & de iis applicandis ſuffi-
(Med in cienter, quantum eſt ex ſe, providit, alias vix
iniheine defenditur, quod Deus velit, omnes ſalvos fieri.
. Denn ib 2. §. Proſper l. 2. de vocat. gent. c. 20. ait: Won
lil en irreligioſe arbitror credi, neque inconvenienter in-
iuonne tellige, quod iſti paucorum dierum homines, ad .
em illam pertineant gratig partem „ quæ ſemver univer-
no hoſ Ais eſt impenſa nationibus. Non obſtat I. quod
en ulnt S. Auguſtinus de don. perſev. c. 12. dicat, Bap-

elcetiei tismum ſubinde Deo nolente, parvulis non dari.
ſclieine . .
Keſvp. Deum nolle voluntate conſequente, quia

re in
eenatel ut Proviſor univerſalis non tenetur perturbare or-
. 4
Prli dinem naturalem cauſarum ſecundarum, vult ta-
,2 11

men voluntate antecedente. II. Deus cum na-

4 1, 8 turæ curſum inſtituit, in quo prævidit futurum,

NN ut infans moriatur, priusquam Baptismus illi con-
unmu .; II 1 11 1
e „ ferri poſſit: Ergo non providit de mediis fuffi-
. l. 5 cientibus. KReſp. Deus directa voluntate eum na-
ccaͤte turæ ordinem non inſtituit, ut infans ante Bap-
D 1 n⸗ tismum moriatur, ſed velut Proviſor univerfalis
de noſtro concipiendi modo prius certum ordinem
Nendk cauſarum ſecundarum inſtituit, antequam de re-

T t 3 medio

ECratia
dividitur
in ope-
rantem &
cooperan-
tem &c.

662 Caput VI.

medio ſalutis infantium quidquam decrevit: ſi in
hoc curſu infans ita conſtituatur, ut vi naturæ
mori debeat, in voluntatem Dei direétam non re-
cidit, quod ſalutis remedio actu privetur, ſed tan-
tum in voluntatem ejus permiſſivam, & cauſas
ſecundas, quarum curfum perturbare non tenetur.

G. 357.

Hucusque de gratia ſufficiente egimus:
antequam vero de gratia efficaci tractemus,
Diviſio gratiæ actualis in operantem, præ-
venientem ſeu excitantem, & cooperantem,
adjuvantem, concomitantem & fubſequen-
tem (H. 343. Schol. 2.) confirmanda eit. t
quidem gratia operans colligitur Philipp. 2.
Deus qui operatur in nobis velle & perſieere.
Gratia cooperans ex I. Cor. 15. Non ego,
ſed gratia Dei mecum. Utramque inſinuat Con-
cilium Arauſicanum II. can. 9. Quoties bona
agimus, Veus in nobis atque nobitoecum, ut ope-
remur, operatur. Et S. Auguſtinus 1. de grat.
& lib. arbit. c. 17. ait: Cooperando in nobit
Deus perficiet, quod operando incepit, quia ip-
ſe, ut velimus, operatur inciviens, qui volemti-
bus cooperatur perficienn. Gratia præveniens
indicatur Pſ. 538. Wlſericordia eius praveniet
me. Gratia excitans Apoc. 3. ſlo ad oftium,
& pulſo. Gratia ſubſequens Pſ. 21. WMiſeri-
cordia ejus ſubſeqguetur me. Gratia adjuvans
Pl. 69. Deus in adjutorium meum intende, Do-
mine ad aduvandum me ſeſtina. Accedit S.
Auguſtums in Ench. c. 32. & 1. 2. de peccat.
mer. c. 18. Et ipfa Kccleſia quæ Deum modo
oret, ut excitet fidelium voluntates, modo
u

lt alti
bre
6 cap.
rilati

liu co⸗

Lfol.
telecl
(koye
igendn
hel
Uie
Mon
(o me
Thom
RK W
En
mere
toe
Em
tatis

Urgo

rt
en
COlNexi

I,

Datru
1I. ta

1. 2.
Rinno
Holln in
eli ne

teriti 1
1t i umn
Gom m?
etnl ſkt⸗
m, Coul
nontkien,

te Ernns
tractenne,
tem, N

ln
Wmnl
o.N
n, U
5l,deg
io n
li e
Meress
n hit

De Gratia Chriſti. 663

ut actiones eorum, quas aſpirando prævenit,

adjuvando proſequatur. Et Tridentinum ſeſſ.
6. cap. 5. ait: Diſponuntur ad juſtitiam, dum

excitati Divina gratia & adjuti, ſidem ex au-

ditu concipienter, libere moventur in Deum.

S hol. Gratia actualis dicitur operans, quatenus in- Gyatia
telletum & voluntatem ad agendum applicat: operans
Cooperans vero in quantum cum illis potentiis ad & coope-
agendum applicatis producit actionem. (§. 343. vans quid.
Schol. 2.) Nam gratia dicitur operans reſpectu
illius effeétus, in quo mens noſtra eſt mota, &
non movens: cooperans vero reſpectu illius, in
quo mens noſtra & movet, & movetur juxta S.
Thomam art. 2. Sed reſpecétu illius effectus, qui
eſt applicare voluntatem ad agendum, voluntas
eſt mota & non movens, cum ad illam voluntas
mere paſſive ſe habeat, recipiendo Divinam mo-
tionem: reſpectu vero alterius ſe habet ut movens
& mota, cum operationem & conſenſum volun-
tatis non ſolus Deus, ſed etiam voluntas efficiat.
Ergo &c.

§. 358.
Gratia efficax eſt, quæ certam & infalli- Gratia

bilem habet cum effectu ſeu bono opere TMicax

connexionem, ſeu quæ certo & infallibili 4uid.

influxu conſenſum voluntatis ſemper expri-

Wmlit.
F. 359.

Datur in ſtatu naturæ lapſze Gratia effi- Datur
cax. Ita patet Imo. ex S. Scriptura Ezech. 36. gratia
v. 27. Auferam cor lapideum de carne veſtra, Hicax.
& dabo vohis cor carneum, & Spiritum meum
vonam in medio veſtri, & faciam, ut in prœ-
ceptis meir ambuletir. Joan. 6. v. 37. Omme,
Tt 4 quod

664 Caput VI.

quod dat miti Pater, ad me veniet. Philipp. 2.
v. 13. Deus operatur in nohis & velle & per-
Ficere. 2do. accedunt Patres: Tertullianus
de anim. c. 21. Erit vir Divinœ gratiq poten-
tior utique natura, habent in nobis ſubjacentem
ſibi liberam arbitrii poteſtatem. Et S. Augaſti-
nus l. de præd. S. S. c. 8. Hac itague gratia,
gud occulte humanis cordibur Divina largitate
tribuitur, a nullo duro corde rtſpuitur, ideo
quippe tribhuitur, ut cordis duritia primitur au-
Jeratur. 3tio. homo ad poſſe operari eget gra-
tia fufficiente: (§. 354.) Ergo, ut actu ope-
retur, eget gratia efficaci, quia non minus
ad poſſe quam ad operari in ordine ſuperna-
turali maxime proportionatus non eſt.

H. 360.

Eſicacia Efficacia gratiæ non debet repeti ex dele-
groent (tatione ſuperiori ſeu per gradus relative vi⸗
non ee Gtrice neceflitante. Probatur 1mo. ex S. Scri=
e btura, quæ liberum hominis arbitrium ubi-
ne neceſf- que aſtruit, maxime Eccli. c. 15. & 31. uti
tante. alibi probabitur, per gratiam autem effica-
cem neceſſitantem hoc tolleretur, uti ex alibi
dicendis conſtabit. 2do. S. Auguſtinus de
Spiritu & litt. c. 31. ait: Cum poteſtar datur,
non neceſſitas utique imponitur. Et c. 34. Agit
Deus, ut velimus & credamus . . . ſod con-
Jenlire vel diſſentire propriæ voluntatis eſt.
3tio. Concilium Tridentinum ſeſſ. 6. can. 4.
definit: & quis dixerit, liberum hominis ar-
bitriam a Deo motum & execitatum nihil coo-
Verasi aſſentiendgo Dto ecitanti atque vo-
anti

ci,
(Wi in
enn.
(nncilia
Uthen
iumn 2
Arurment
lum
Geroncun
Ceine
ſe wotn
Nrdtie al
Elentie,

ute. C
Ment

ſwonem

iur i, /0

bertar g
ſen deles
ſineni

eritun

loe Cocel
Uhra altr

Ntol. .
Eechation
uad re

robat

her. 0.

bicen 4

lius nos
Ne/
Utem ne⸗
laretnr
nol

De Gratia Chriſti. 665
canti . .ç⸗ negue voſſe diſentire, ſi velit: ſed

o veluti inanime quoddam nilil omnino agere,
OIIIm mereque paſßive ſe habere anathema ſit. Hic
Concilium duos errores damnat, primum
Lutheri, quo prius docuerat, liberum arbi- .
trium ad motiones gratiæ paſſive velut in-
eGh ſtrumentum inanime ſe habere, & declarat,
An ipfum agere, & gratiæ cooperari aſſentiendo.
Uer,Aà Secundum, quo Lutherus cum Calvino ac
ine deinceps Janfenius aſſeruit liberum arbitrium
ſic motum neceſſario, quamvis non coacte,
gratiæ aſſentiri & cooperari. & definit, poſſe
diffſentire, quod denotat libertatem a neceſ-
ſitate. Concilii definitionem confirmarunt In-
nocentius X. & Alexander VII. hanc propo-
ſitionem janſenii damnantes. Ad merendum
& demerendum in ſtatu naturæ lapſæ non requi-
ritur in homine libertas a neceſſitate, ſed ſuſfcit
ert⸗ libertas a coaltione. Qui enim docet gratiam
eliiee ſeu delectationem cœleſtem victricem neceſ-
ex N ſitatem inferre, is docet, ad meritum & de-
rimd. meritum ſufficere libertatem a coactione: Sed

Egrt hoc docet Janſenius: (H. 352. Schol. 1.)
tex

plura alibi.

Schol. I. Janſenius efficaciam gratiæ reponit in de- Solvuntur
lectatione victrice indeliberata & neceſſitante, ubi objeffio-
quoad rem ſentit cum Calvino. (§. 352. Schol. 1.) nes.
probat hoc I. quia S. Auguſtinus I. 3. de peccat.
mer. c. 19. Chriſti gratiam vocat cœleſtem & vi-
Rricem deleftationem. Et in ep. CGal. ait: quod am-
plius nos delettat, ſecundum id operemur, neceſſe
sſt. Reſp. S. D. non ait, tali delectatione volun-
tatem necefſario ad conſenſum pertrahi, cum ibi
hortetur ad refrænandam illicitam deleétationem,
& agnoſcat, voluntatem ei aliquando refſiſtere,
Tit 5 dicens

666 Caput VI.

dicens c. 14. Aliquando ratio viriliter etiam com-
motam cupiditatem refrænat. Et in altero loco
loquitur de deleétatione deliberata ſubſequente li-
beram voluntatis electionem, ita ut ſenſus ſit:
neceſſie eſt, ut operemur id, quod magis delibe-
rate amamus, & quod praétice nobis magis pla-
cet: quæ necefſiſitas non eſt abſoluta, ſed hypo-
thefica: non antecedens, ſed conſquens noſtram
libertatem. II. S. Auguſtinus I. I. ad Simplic. c. 2.
ait: Voluntas inſa, niſi alquig occurerit, quod de-
atqut invitet avimun,, moveri nulto modo po-
teſt: hocg utem let occurrat, non eſt in hominis po-
teſtate. NReſy S. D. hie lequitur de deleétatione
indeliberata, quam produciv gratia, per quam fit,
ut voluntas in acta pouta polſlit ſe libere movere
in ulteriorem actum deliberatum, mediante tamen
ulteriori gratia voluntatem ad id movente; adeo-
que non agit de delectatione necefſitante.

In quo Schol. 2. Celebris bic in Scholis ventilatur quæſtio,

conſtſtat in quonam efficacia Gratiæ conſiſtat. P. Ludovi-
efcacia cus Molina reponit efficaciam gratiæ in conſenſu
grati& voluntatis, ita ut non gratia voluntatem, ſed
MWolinæ voluntas gratiam determinet, efficiatque per con-

ſententia. ſenſum, ut gratia ſit efficax, per diſſenſum vero,
ut ſit inefficax, & mere ſufficiens. Hanc ſuam
ſententiam eſſe novam & Patribus incognitam ul-
tro fatetur Molina q. 23. a. 4. diſp. 1. putatque
ad conciliandam libertatem hominis cum gratia,
eelſle aptiſſimam. Verum hic modus conciliandi S.
Auguſtino & cognitus, & ab eo rejeétus fuit,
uti patet ex l. de grat. Chriſti c. 47. ubi expen-
dens, quod bPelagius ſcripſerat, poſſe velle, &
poſſe agere eſſe a Deo, qui naturam contulit:
velle anutem, & agere eſſe a nobis & ex libero
arbitrio, ſubjungit: Sr conſenſerit nobis Pelagius;
ipfam etiam voluntatem &, aftionem divinitus ad-
juvari, & c adjuvari, ut ſine illo adjutorio mihil
bene velimus &' àgamus. .. nihil de adjutorio gra-
tiæ Dei, quantum arbitror, inter nos tonnovetk⸗
relin-

lirguet
Dolinam
cente 5
lem à
s al
uilio
un r
trionn
(conlorme
WINOS
hſeme

ſten 4

lnt ſino
Neyte Fl
titk ner
dit, a

lammate

APrh⸗
tihutg
m vol
Gule
In nohis
chier
Lalume
l iien
Nhis g
letperis
tns ver
Iui conle
ſentiente

Aetkunder.
n Ateroln
negtene
nt in 1
ds men⸗

,lA

Pens norn
nlat
ert, ℳ

konitif
gelechnie
per gin 4
bere mmoN
diante tat
NENN
Cante.

ther ett
t. Nl
ie in ut⸗
wntaten, 4
eingeſee
Menine
6 Ee;
olgim

lio nine

De Gratia Chriſti. 667

relinquetur. Ex quibus verbis colligitur quidem,
Molinam non efſe Pelagianum & heæreticum in
mente S. Auguſtini, qui Pelagium abſolvit, modo
ſaltem admittat, id quod revera admittit Molina,
nos actu nec bene velle, nec bene agere absque
auxilio fine quo, ſeu gratia fufficiente. Sed S. D.
hunc modum conciliandæ gratiæ cum libero arbi-
trio nunquam admiſit, utpote S. Scripturæ minus
conformem. Nova hæc Molinæ doctrina pliurium
animos ſtatim offendit, ac primo proſcripta in
Academia Lovanienſi, & Duacenſi, tandem ad
ſedem Apoſtolicam delata eſt. Hinc celebratæ
ſunt famoſæ Congregationes de Auxiliis fub Cle-
mente VIII. & Paulo V. quarum acta a diverfis
edita fuerunt, judicium tamen Papzæ hactenus non
exiit, ac proinde hæc ſententia ab Ecciefia exprefſſe
damnata dici nequit. Nihilominus hæc ſententia
a pluribus Theologis rejſicitur 1. quia S Scriptura
tribuit gratiæ efficaciam antecedenter ad conſen-
ſum voluntatis Philipp. 2 Deus operatur in nobis
& velle & perficere. Non ait Apoſtolus operatur
in nobis poſſe velle, quod eſt proprium gratiæ
ſufficientis, ſed ipſum velle, id eſt, ipſum con-
ſenſum efficaciter operatur. 1 Cor. 4 Guis enim
te diſcernit? Quid autem habes, quod non acce-
viſti? & autem accepifti, quid gloriaris, quaſi non
aceeperis? Sed ſi gratia ſolum dat pofſſe, volun-
tas vero conſenſum, per quem gratia fit efficax,

qui conſentit habet, quo ſe diſcernat a non con-

ſentiente fimili gratia adjuto, nempe per conſen-
ſum, quem dedit, habet aliquid, quod non acce-
pit, unde gloriari poteſt. (§. 73. Schol. 2.) Item
Rom. 5. MWon volentis neque wurrentis, ſed miſeren-
tis eſt Dei. Ex quo infert S. Anguſtinus l. ad Sim-
plic. q. 2. Won igitur ideo diktum putandum eſt,

gquia ſine ejus adjutorio non pvoſſumus adipiſci,

quod volumus, ſed ideo potius, quia niſi ejus voca-
tione volumus. 2. Molina ipſe fatetur, ſenten-
tiam ſuam eſſe novam & Patribus incognitam:
Ergo vel ex hoc capite deſerenda eſt, juxta prin-
cipia

Rarum
Jſententia.

Caput VI.

cipia in diſſ. procem. ſtatuta. 3, in ſententia Mo-

linæ gratia efficax ab humano arbitrio dependeret,

& ab eo eſſet impedibilis, & ſic eſſet efficax, &
non efſſet (G. 92. Schol. 3.) rueret certitudo Di-
vinæ ſcientiæ & prædeſtinationis (S. 72. Schol. 4.
& 73. Schol. 2.) Et denique Pelagius non ſolum
refutatur a S. Auguſtino, quod repeneret poſſe
in natura, adeoque negaverit gratiam fufficientem
internam, in quo differt ſententia Molinæ ab hæ-
reft -Pelagii, ſed quod dixerit, preter gratiam
fufficientem liberum arbitrium alio auxilio non
indigere, ut bonum ſupernaturale velit & perfi-
ciat cum concurſu Dei generali.

Congrui- Schol. 3. P. Suarez ſententiam Molinæ temperavit,

docuit, gratiam efficacem conüſtere in comgrui-
tate & attetaperatione illius cum libero arbitrio,
in talibus cireumſtantiis poſito, in quibus Deus
per ſcientiam mediam (§. 73. Schol. 1.) prævi-
dit, hominem gratiæ conſenſurum, fſi illi in iſtis
circumſtantiis conferatur Unde docet 1. Deus
alios præ aliis velle efficaciter vocare: (F. 94.)
Sed ne bona illa voluntas libertati noceat, vult
2. Deum per ſcientiam medism explorare, quid
voluntas humana eflet actura, ſi in his vel illis
circumſtantiis daretur gratia, & cum prævidit eam
ſub hac conditione conſenſuram, tum demum de-
cernere gratiam, quæ ideo dicitur congrua, quia

a Deo exit tempore opportuno, & in talibus cir-

cumſtantüs voluntatem prævenit ut quamvis ex
entitate ſua ſit ſolum fufficiens, prout tamen a

4 1.1; 1
Deo dirigitur per ſcientiam mediam, infallibiliter

habitura iit effeéctum. Hinc fit, ut efficacia gratiæ
a conſenſu voluntatis quidem petatur ita ut ſit
efficax, quia voluntas conſentit, nec tamen fit,
ut qui conſentit, poſſit ſe diſcernere ab alio, qui
non conſentit, non enim propriæ voluntatis eſt,
quod præ alio gratiæ conſenferit, ſed ſingularis

Dei beneficii quod gratia opportuniori tempore

gum prævenerit. Hanc ſententiam defendebant
Patres

Utres
Viya,
aret
Nento
1. gvi
lolut
Cocet
in cite
ſeram
cor can
ioft
Dotent
manfu⸗
Peenite,
Vertit
Uww eke⸗

fentes

us i
Teint
Mi.
Hpceun
Pörindo
rnmn &
kintiüis
¹ Hæc
Multi re

intio

Dlres ni
leſktinati
ta, ſalte
Voluntu
gratie
(Schol.
1dtandl
1s, eſt
1 gdi⸗
noſt
4 ctiam
elhenti
nnns

De Gratia Chriſti. 659

Patres S. J. ex decreto Præpofiti Generalis Aqua-
viva, qui a. 16 13. cavit, ne in ſocietate propu-
gnaretur ſententia P. Molinæ ſine hoc tempera-

Kan mento. Hæc ſententia multis iterum non placet
Cetibl

ſtetirl
Eete

I. quia S. Scriptura efficaciam gratiæ repetit ex
abſoluto Dei dominio in voluntates humanas;
docetque Deum pro libitu eas immutare, etiam
in circumſtantiis minus congruis: Ezech II. du-
feram cor lapideum de carne veſtra, & daho vobis
cor carneam. Non expectat hic Deus congruas

Tert g diſpoſitiones, nee captat tempus opportunius, ſed
Mldi potenter efficit ut operetur. Sic cor Affſueri in
Velit E manſuetudinem Eſtbh I1s. Latronis in cruce in

poœnitens in circumſtantiis minime congruis con-
vertit Quid congruum in circumſtantiis, in quis

e tenpent bus efficaciter vocati ſunt Jacobus & Joannes re-
e cang ficientes retia, Matthæus ſedens in telonio, Sau-
detd lus ſpirans cœdis & minarum. Certe Deus dice-
Cnbuel retur valde improprie dare velle & perficere:
e Philipp. 2. dare Spiritum bonum, auferre cor

lapideum, ſi alium ttahit in ſuam ſententiam ex-
plorando ejus animi propennhonem, & captando
locum & tempus opportunam, & in his circum-
wret,ſ ſtantiis eum ponendo, in quibus ille conſentiet.
n “ 2. Hæc ſententia nititur ſcientia media, quam
hoe 1 multi rejiciunt: (F. 73. Schol. 2.) Item præde-
ſtinatio penderet a meritis præviſis, quod iterum
plures negant: (F. 90. Schol. 2.) imo etiam præ-
deſtinatio ad gratiam præſupponeret ſi non meri-

cngn ta, ſaltem diſpoſitiones & præviſum conſenſum
Ein voluntatis, ſi gratia concederetur, & ſic efficacia
nt gun gratiæ eſſiet ex conſenſu præviſo, quod modo
t (Schol. præc. rejectum fuit Item hic modus

captandi occaſiones ad alliciendas voluntates libe-
ras, eſt Deo indignus, & ſolis creaturis compe-
tit, quia Deus immediate dominatur voluntati-
bus noſtris, & dat illis non ſolum efſe liberum,
ſed etiam velle & operari liberum. Denique hæc
ſententia denegat Deo imperium in voluntstes
humanas, & liberum arbitrium ita independsns
acit,

ſit eficaa
ab intrin-
ſeco.

Caput VI.

facit, & dominam ſuorum actuum, ut Deus ip-
ſe, ne eam juribus conceſſis ſpoliet, & nullam
necefſſitatem illi inſerat, teneatur ſe ad ejus nutum
fingere, & obſervare, quæ foret ejqs propenſio
in præviſis circumſtantiis, ut ab illa obtineat,
quod intendit. Dicunt quidem Congruiſtæ I. Luc.
10. fieri mentionem gratiæ congruæ, ubi eadem
gratia in Corrozaitis non habuit effeétum, quem
tamen in Tyriis, ſi data fuiſſet, habuifſet: Ergo
efficacia eſt a congruis diſpoſitionibus ſubjecti.
Sed alii Keſp. hoc gratiam in Tyriis non ratione ſui

habuiſſe, ſed ratione alterius, ſeilicet auxilii effi-

cacis adjunéti. II. Citant S. Auguſtinum qui I. 1.
ad Simplic. c. 2. ait: ex multis uno modo voca-
tis eos ſolos ſequi vocationem, qui ei capiendæ
idonei reperiuntur. eſp. S. D non loquitur de
idoneitate, quæ in libero arbitrio, ſed in gratia
concefla ſcilicet efficaci conſiſtit. III. Auxiium
quodeunque eſt ab huine iruſtrabil, quia illi
diſſentire poteſt. Ergo non eſt ex ſe efficax. NR„eſp.

Eſt ſolum in ſenſu diviſo fruſtrabile, non vero in

ſenſu compoſito. Vid. (§ 92. Schol. 3.)

An gratia Schol. 4. Multi Theologi eum Thomiſtis docent,

ratiam efficacem eſſe talem ex omnipotentiſſima
Dei voluntate. & fupremo dominio in noſtras
voluntates, adeoque eſt per ſe efficax ex natura
ſua, ab intrinſeco, non tantum infallibilitate ſcien-
tiæ ſed etiam cauſalitatis, ita ut infallibiliter con-
ſenſum voluntatis inferat. Nam 1. ita docet S. Scri-
ptura, uti ex diétis patet, cum neque ex con-
ſenſu voluntatis: (Schol. z.) neque ex congrui-
tate, (Schol. 3.) fit efficax. 2. Ita docet S. Au-
guſtinus qui 1. 1. de pecc. mer. c. 9. vocat gratiam
efficacem Spiritus S. occulti imam gratiam. 1. de
grat. Chriſti c. 24., internanz poteſtatem. I. 4. con-
tra Jul. c. 8. ommipotentiſimam voluntatem. l. de
corrept. & grat. inclinandorum cordium omnipo-
tentiſimam poteſtatem. Et S. Th. q. 6. de malo
ait: Meus movet voluntates imazautabiliter vropter
6 —

ſeuai
:
irine
ax:
leſtinat
chol.
mediun,
Us teſ⸗
Otation
Lam "
ciat, 6
is /l
I. n

loluntate

lol 5.
eſns ei
Hnns e
Kdaer
tumae
Volont
Vt nod
Genam!

Klol 6,
AOhne
Vere
Tegbiri
an
40d 20
Dhyfier
lnum,
Ppern
tie cor

De Gratia Chriſti. 671

Del; eßicaciam virtutis moventis, quæ defcere non po-
et, En teſt. 3. Gratia habet ſaam efficaciam àa decreto
Ne Divino: Sed decretum Dei eſt ab intrinteco effi-

cax: (S. 92. Schol 3) Ergo & gratia Item Præ-
deſtinatio eſt certa certitudine cauſalitatis: S. 99.
Schol. 2.) Ergo & gratia tanquam eræſtantifſin
medium ad gloriam eſt certa certitudine caulſalita-
tis reſpective ad conſenſum liberum. 4. Accedunt
orationes Eccleſiæ, quæ precatur, ut omnem bo-
nam voluntatem & conſenſum Deus in nobis effi-
ciat, dum orat Dom. IV. poſt Paſcha da povulis
tuis id amare quod præcipis. Et Sabb poſt Dom.

inum il IV. Quad. ad te noſtras etiam rebelles compelle
wodo voluntates.
* Schol 5. Qui admittunt gratiam per ſe efficacem, Vnde in-
i ns ejus efficaciam diverſimode explicant. Thomaſ- trinſeca
3½ üinus efficaciam gratiæ reponit in multitudine & gratiæ ef-
. 2 coacervatione auxiliorum, quæ ſimul ſumpta con- ſcacia,
. tumacem animum frangunt, & eo ducunt, quo àg coacer-
H voluntas Dei vocat. Sed bæc ſententia non ſol- vatiane

nin vit nodum difficultatis, nam adhuc quæritur, un- auxilio-
1.)) denam hæc auxilia ſint efficacia. rAdqD6..

Schol. 6. Thomiſtæ ſicuti in Philoſophia docent, ad An per
actus naturales non ſufficere Dei concurſum, ut ermo-
vere dicatur primus omnium rerum motor, ſed tionem
requiri præmotionem phyſicam, per quam cauſa ghu’ſicam.
ſecunda needum ad operandum determinatur: ita Thomiſta-
ad actus (apernaturales neceſſaria eſt præmotio rum ſen-
aiceti Phyſica ſnpernaturalis per quam reatura ad agen- tentia.
egde e dum, id eſt. intelligendurm E& volendum aKum
e e . ſupernaturalem determinatur, in qua efficacia gra-
docth/ tiæ confiſtit. Quid autem ſit hæc præmotio phy-
i⸗ ſica, non eodem modo explicant: alii putant eſſe

VCeNR, uke: „Piie
gmntin .ii nudam applicationem cauſæ ſecund ad agendum:
r 14 alii in decreto Dei extrinſeco ahi in qualitate
chen.! tranſeunter impreſſa & ſuperaddita voluntati ſive
4 bunf in motione virtuoſa, qua ejus impotentia & in-
in len differentia ad eliciendum actum ſupernaturalem
lirge tollitur & phyſice prædeterminatur, conſtiinunt.
NRE I, 00

672 Caput VI.

Hoc probant r. quia per gratiam efficacem volun-

tas in actus ſupernaturales influit phyfice, ſiqui-

dem per illam conſtituatur ut principium actuale

Phyficum, fienti per habitum ſupernaturalem, &

gratiam ſufficientem conſtituitur principium habi-

tuale phyſicum: Ergo in hac præmotione phyſica
ſupernaturali conſiſtit efficacia gratiæ. 2. Motio,
qua Deus influit in operationes creatas naturales

eſt phyſicra, uti probant Thomiſtæ in Philoſophia,

tum ex S. Thoma, qui q 3. de pot. a. 4. ad 3.
ait: Operatio naturæ eſt etiam operatio virtutis
Dei, ſicuti operatio inſirumenti eſt per virtutem
Pprincipalis agentis. Adeoque operatio Dei eſt in
cauſam, & non ſolum in effetum. Et r. p. q. 103.
a. 5. in O ait: Deum applicare & movere ad actio-
nem: tum quia ſine hac præmotione non ſalva-
tur dependentia cauſæ ſecundæ a prima, ſi nihil

a prima accipiat, ſed ſeipſam determinet & mo-

veat, & ſi Deus ex parte principii agendi ſeu
determinationis ad agendum, & ſic prævie non
concurrat: Ergo etiam illa motio phyſica erit,
qua influit in zctiones ſupernaturales, quia quoad
has creatura æque dependet a Deo, ut Authore
gratiæ, ac quoad naturales dependet a Deo ut
Authore naturæ: conſequenter eſt præmotio ſu-
perhaturalis. Verum cum hac præmotio phyſica
etiam ad quameunque actionem creaturæ requira-
tur juxta Thomiſtas, & vix clare explicari poſſit,
quidnam fit hæc præmeotio, & quomodo phyſice
moveat, & in quo fupernaturalitas illins conſiſtat,
& diffieulter probari queat, an Hanc præmotio-
nem ſupernaturalem S. Anguſtinus & S. Thomas
afferuerint, hæc ſententia multis Theologis non
omnmino pro explicanda intrinſeca gratiæ efficacia
ſatisfacit.

A delefla- Schol 7. Verofimilior igitur eſt ſententia R. R. P. P.

tione vi-
Rrice eſt
eficacia
grati7c..

Anuguſtinianorum & Cl. D. Habert Tom. 2. qui
efficaciamgratiæ docent confiſtere in præveniente
delectatione eaque victrice non neceflitante ſed

moraliter determinante. Hanc ſententiam ita ex-

plicat

Nat
Aa
tlett
unvit
Natur
nun
1ſ0, d
venlen
tum 17
Tenlon.
MIn
konece
ey le
efflearig
tie eti
eſcanug
Aug
as eſt
mor.
onnniy.
Neo pel
tun
Moyet
Lundari
Donun
eo giye
ex amor
tdinis
ehlere
Amore
Contra e
rei ama
eim n
lo 3.
em eſt.
Motum J
1t volun
it ſit
rtas ſ

Airnn

e 40
non M
wa, Al

De Gratia Chriſti. 673
plicat D. Habert. I. Delectatio Spiritus duplex eſt,
alia prœveniens ſeu complacentia in bono ab in-
tellectu cognito & voluntati propoſito, quo illa
ſuaviter illecta excitatur, & pondere amoris incli-
natur ad bonum illud proſequendum: alia eſt con-
Jequens, quæ eſt quies in bono obtento & poſſeſ-
ſo, diciturque fruitio, & in eo a deleétatione præ-
vVeniente differt, quod hæc præcedat omnem mo-
tum liberi arbitrii, & illud excitet tum ad con-
ſenſum, tum ad opus, illa vero fit fruétus bono-
rum operum. Certum porro eſt, nec in deleéta-
tione conſequente, nec in deleétatione & ſuavitate
ex deleétatione Spiritus in corpus ſubinde derivata
efficaciam gratiæ conifiſtere, utpote quæ ſunt gra-
tiæ efficacis effeétus 2. Delectatio præveniens
eſt cauſa omnium actuum humanorum, tum quia
S. Auguſtinus I. 14. de Cv. c. 7. ait: vefkla volun-
tas eſt bonus amor, & voluntas perverja, malus
amor. Et S. Thomas I. 2. q. 28. K4. 6. ad 2. dicit:
omnis ablio procedit er amore: tum quia voluntas
nec velle nec amare poteſt bonum, niſi illi placeat:
tum quia finis bonitate ſua primario voluntatem
movet motu complacentiæ & delectationis; ſe-

cundario vero motu vel timoris, ne auferatur

bonum concupitum, vel triſtitiæz & doloris, ſi
eo privetur: tum quia omnis homo ſemper agit
ex amore & complacentia ultimi finis ſen beati-
tudinis univerſim ſpeétatæ, quæ ſola appetitum
explere poteſt. Omnis proinde animi motus ex

„

amore & complacentia boni exurgit; inde ira

contra eos, qui nos in conſecutione vel poſſeſſione
rei amatæ interturbant; inde odium eorum, qui
eam nobis rapere volunt, & ſic de cæteris. Ex
quo 3. ſequitur, velle, amare, delectari quoad
rem eſſe fere Synonima, & omnem voluntatis
motum eſſe volitionem & complacentiam, adeo,
ut voluntas ſive ex odio, ſfive ex timore &c.
agat ſit volitio ſen complacentia in bono, & vo-

luntas ſimpliciter velit, & amet, licet ſecundnre
qui⸗

ochram Inſtit. Theol. Tbm. I. Uu

X

1.

674 Caput VI.

quid nollet, & quodammodo invita ad ſic agen-
dum ſe determinef. Voluntas tamen non poteſt Ein
velle vel amare niſi bonum ſaltem apparens, W1
repugnat, voluntatem velle & amare bonum, nif unſo
illi placeat & ſuaviter moveat, ne vero malum uunt
ſub falſa boni ſpecie decipiat, vel verum bonum uum

non alliciat, hoc Dei gratia eſt, quam petit Ec- Vand
cleſia: da populis tuis id anare, quod grwciνâ. 4. .
denique certum eſt, internam mentis illuſtratio- lobe

nem non ſufficere, ut quis velle & operari poſſit nort
in ordine ad vitam æternam, ſed requiri inſu- ie
per internam ſupernaturalem voluntatis motionem uuni
(§. 345. 346.) quæ ſolet vocari volitio, compla-
centia, amor, deleétatio, ſuavitas, pia affectio. iInmn

Ex his concluditur efficaciam gratiæ conſiſtere in Intura

præveniente delectatione ſpirituali ſupernaturali, den
eaque viéctrice & moraliter determinante, ita ut Pnd⸗
in gratia efficaci ſit aliquid phyſicum, & aliquid
morale: nam ipſa motio eſt entitas phyſica divi- Uüm
nitus immiſſa, quæ tamen non phyſice determi- enn⸗
nat, uti volunt Thomiſtæ, ſed moraliter, ita ut ln
ejus cauſalitas ſit moralis, quia gratia interior de an.
lectando ſeu alliciendo operatur, ſicut innatus vitæ oe
amor determinat ad mortem fugiendam: unde i:
non tantum movet objeétive veluti doéctrina au- nus
ditores, quod falſo Pelagius afferuit. Probatnrr 5
hæc ſententia Imo, quia in S. Scriptura gratia s
vocatur unklio. I. Joan. 2. Lætitia ſalutaris Vei n
Pfſ. 50. Dilatatio cordis. Pſ. 118. Ex quibus effi- win
cacia gratiæ in cœleſti delectatione non incongrue z.
colligitur. 2do. Hæc ſententia ex variis S. Au- lecbi

guſtini libris aperte probatur: pauca hic attulifſe ſeii
fufficiat: Sic lib. de Spir. & litt. n. 51. ait: quando Ede
inſpirata gratiæ ſuavitate per sviritum S&. facit Deus
plus delenkare quod pracivit, quam delekat, quod 3

zmpedit, tunc carnis voluntas vincitur. Et 1. 2. ad nis
Bonif. Tunc bonum concupiſci incipit, cum deleRare 8 a
incipit, in qua dulcedinis gratia ſi nos non prævenit ngi

Deus, non ſolum non perficitur bonum, ſed nec in- n

1 t. . * . * Se * tia
choatur ew nobis. Et l. de grat. c. 13. Haœc ,4 .H ül

De Gratia Chriſti. 675

doftrina dicenda ſit, certe ſic dicatur, ut altius
SG interius zam Deo cum ineſjahili ſuavitate dica-
tur infundere. Stio. patet ex communi hominum
ſenſu: omnes enim gratiam Dei mente apprehen-
dunt ut ſuavitatem, qua Deus inclinat corda eo-
rum ad ipſum diligendum, & mandata ejus obſer-
vanda; bonum quippe nec volumus nec amamus,
niſi placeat. 4to. quod vero moraliter determinet
Pprobatur tum ex eo, quia determinatio ad malum

ini moraliter etiam fit per concupiſcentiam ſuaviter
gii i allicientem ad bonum apparens. Ergo etiam Deus
8ndice moraliter determinat ad bonum per gratiam ſua-
0, CN vViter attrahentem: tum quia Deus etiam in ordine
n am naturali talem timorem mortis & amorem vitæ
Onſtent naturæ impreſſit, qui nos moraliter determinat
raton ad ea fugienda quæ mortem inferunt, & ea uſur-
panda, quæ vitam conſervant. Vid. D. Habert,
mde, D qui plurimos celeberrimos Theologos maxime
R Iſambertum ſpecialiter pro cauſalitate morali ſtan-
W“ tem adducit.
le, iu Schol. 8. Contra hanc ſententiam opponitur I. Deus Soluuntur
eiots etiam corda hominum metu gehennæ, rerum faſti- objeflio-
anver dio, dolore cruciante, non ſola delectatione ad ſe tra- ues.
—KãũH hit: imo non ſemper operamur ſecundum id qu0
Cocnint magis deleétat dicente S. Auguſtino I. 8. Conf.
. Noht c. 8. non faciebam, quod & incomparabili aſeltu
Hnn ge magis placebat, & mox ut Gellem, poſſem. Reſp.
1 5 Qui metu pœnarum & doloris cruciatu acquiefcit
Mie/ minitanti, vult liberari a malo, & vitam ſuam
dan amat, quæ voluntatem ſuam magis allicit & de-
ani lectat, quam ea quæ dimittere cogitur: imo etiam
ri ſeipſos occidentes in brevi morte majus bonum
& ſuavitatem fibi imaginantur, quam in miſera
al 60:. vita. Faſtidium vero ex eo oritur, quod quis in
, 6 rebus concupitis quæſitam deleétationem non in-
4 1 veniat, hinc ab illis ad magis placens ſe convertit.
, S. Auguſtino continentia ſpeculative in ſe ſpectata
ni 8 magis placebat, ſed practice & abſolute minus
nili, quam carnis voluptas. II. Sententia hæc de mo-
, rali ſolum cauſalitate gratiæ efficacis videtur cum
int, UuZ Pela-

676 Caput VI.

Pelagiana convenire, quæ etiam moralem motio- 4
nem in gratia admifit. Keſp. Pelagius docebat,
quod voluntas nihil aliud ſit, quam boni appeti-
tus, & juxta S. Auguſtinum l. de grat. c. 8 eam i
ſolummodo gratiam confitebatur, qua demonſlrat
& revelat Deus, quid agere debeamus, on quæ n
donat, E& adiuvat, At dgamus. Econtra hæc no- 1
ſtra ſententia cum eodem S8. Auguſtino c. 10, eam
gratiam fatetur, qua fatur glorig magnitufo non ie
Jolum promitiitur, verum etiam creditur & ſpera- “ i
tur, néec ſolum revelatur ſapientia, verum & ama- e
tur. Hanc gratiam etiam noſtra ſententia profi- P
tetur quæ cum tota Catholica Eccleſia docet, do- be
trinam & interiorem mentis illuſtrationem non K
ſufficere, ut quis velle & operari poſſit in ordine ii
ad vitam æternam, ſed inſuper requiri fuperna- ne
turalem voluntatis motionem, quam deleétatio- d
nem &c. appellamus. III. Sub motione gratiæ N
per ſe efficacis ſeu delectationis victricis voluntas 1
non ſe determinat, ſed determinatur per delecta- hk
tionem victricem: Ergo per eam tollitur in vo- ſan
luntate humana libertas indifferentiæ: vel ſaltem u
quia victrix illa delectatio oritur tum ex diſpoſi-
tionibus voluntatis, tum ex objecto extrinſecus Ue
propoſito, & aliis circumſtantiis, videmur acce- Nn
dere ad ſententiam Congruiſtarum. KReſv. Volun- Uuhn
tas per delectationem victricem determinatur non bil
phyſice ſed moraliter per modum ſuaſionis, illeéta- toel
tionis, ita ut penes voluntatem fit ponere vel tene
non ponere aétum ad quem efficaciter movetur. uan
Cum enim divina voluntas ſit efficaciſſima, ait N
S. Thomas TI. p. . 20. a. 8. Sequitur, quod fiant nten
ea quæ vult fieri eo modo, quo vult ſcilicet ton
quædam necefſario, quædam libere. Deinde de- tun
lectatio viétrix non oritur ex diſpoſitionibus vo- Kere
luntatis &c. ſed ex potentiſſima Dei voluntate ſem
immediate & intime humanam voluntatem ſua- ri
viter inclinantis, per quod noſtra ſententia differt ten
a ſententia Congruiſtarum: Item differt a ſenten- Pii⸗
tia Thomiſtarum, quia motio phyſica divinitus i
immiſſa nit

.10,

Onem M
in Ordn
iſapen

Gs vOiNS
el Geles
tnr in v.
1N le

henmne
,. Von

onbs Nekk.
rer 7
er noel
ifimn,1
Volt kr
Deice
torns ſh
e lan
rten
entit
ta le

imnd!

dhinin

De Gratia Chriſti. 677

immiſſa juxta noſtram ſententiam non phyſice ſed

moraliter tantum determinat, & delectando ſeu
alliciendo operatur. IV. Explicatio efficaciæ gra-
tiæ per deleétationem vickricem eſt nova a Jan-
ſenio excogitata, & vel eadem, vel ſaltem mul-

tum conveniens cum Janſenismo, ſiqaidem etiam

Janſenii fautores admittunt hominem motum vi-
Grici delectatione five cœleſti ſive terrena phy-
ſice & abſolute reſiſtere poſſe, non vero mora-

liter. Reſp. Delectationem viétricem jam dudum

ante Janſenium S. Auguſtinus, & cum eo Iſam-
bertus ex dictis afſeruit. Eſt autem lata inter
noſtram ſententiam & Janſenismum diflerentia,
ſiquidem nos dicimus hominem motum dele a-
tione victrici ſive cæleſti ſive terrena phyſice,
abſolute & fimpliciter poſſe ei reſiſtere ſecundum
præſentes quas habet vires: cum econtra Janſe-
nius & ejus defenſores in ſuo libello Innocentio X.
oblato per illas voces, poſſe abſolute, & phyſice
ſolummodo velint, voluntatem, quæ eſt poten-
tia phyſica ſub dicta motione remanere, ſed rela-
tive ad motiones gratiæ vel concupiſcentiæ trahi
neceſſitate ſimplici & voluntaria, quæ quidem
non fit violentia ſeu coaétio, ſed tamen deter-
minatio tam necefſſaria & antecedens actum, ut
ab illo prorſus abſtinere non poſſit ſi v. g. delecta-
tio cœleſtis ſit ſuperior, licet in alio caſu, quando
terrena delectatio fit ſuperior, etiam ad malum
quamvis necefſario declinet (§. 352. Schol. 2.)
Nos vero ex adverſo dicimus quantumeunque
intenſa ſit delectatio ſive cœleſtis ſive carnalis,
hominem phyſice abſolute & ſimpliciter & poten-
tia relativa ad ejusmodi delectationem poſſe reſi-
ſtere, & retinere liberum ſuum arbitrium ſiqui-
dem etiam cum gratia efficaci ſeu deleatione
victrice libere ſe determinet, utpote quæ volun-
tatem ingenita libertate non ſpoliat. Sicuti enim
quivis homo veram habet & expeditam mortem
fibi inferendi potentiam, quod tamen numquam
faciet, quousque amor vitæ in illo prævalet: ita
Uus ſub

678 Caput VI.

ſub quacunque potentiſſima gratia potentiam habet

faciendi malum ad quod ex ſeipſo ſufficit, quod
tamen non præſtabit, dum gratia Divina illumi-
natus ejus ſuavitate motus ad bonum operandum
trahitur & allicitur. .

An Adam Schol. 9. Auguſtiniani docent, Angelos & Adamum

in ſtatu
innocen-
tiog ad

perſeve-

randum

gratia
eficaci
eguerit.

in ſtatu innocentiæ gratia per ſe efficaci ad perſe-
verandum non eguiſfſe, ſed ſola gratia indifferente
& verſatili a nutu liberi arbitrii pendente Po-
tiſſimum eorum fundamentum petitur ex S. Au-
guſtino, qui in libro de corrept. & grat. c. 10.
II. 1I2. ut reſponderet monachis Adrumetinis,
quærentibus, cur Adam fuerit inexcuſabilis &
merito corripiendus ob peccatum, cum tamen ſine

ſua culpa gratiam perſeverantiæ non habuerit:

reſpondet, eum eſſe inexcuſabilem, quia licet
non habuerit auxilium efficax ad perſeverandum,
quale nunc datur prædeſtinatis, habuit tamen au-
Xililum ſufficiens ejus voluntati permiſſum, cum
quo perſeverare poſſet, ſi vellet, ſicuti boni An-
geli cum illo per liberum arbitrium perſeverarunt.
Ideo autem auxilio efficaci non indiguit, quia
ejus natura erat ſana & integra, cum econtra
noſtra ſit infirma & vulnerata, adeoque poten-
tiori auxilio juvanda. Hinc c. 12. duo adjutoria
diſtinguit: aliud eſt qdfutorium ſine quo aliquid
non fit: aliud adjutorium quo aliquid fit. Primo
homini datum eſt adjutorium perſeverantiæ, non
quo fieret, ut perſeveraret; ſed ſine quo per libe-
rum arbitrium perſeverare non poſſet: Nunc vero
Sanctis in regnum Dei prædeſtinatis non tantum
tale adjutorium perſeverantiæ datur, ſed tale, ut
eis ipfa perſeverantia donetur. Hinc nata eſt fa-
moſa diſtinétio Adjutorii ſine quo, quod Adamo
in ſtatu innocentiæ, & Angelis ſuffecit, & ad-⸗
jutorii quo, quod in ſtatu naturæ lapſæ eſt neceſ⸗
ſarium. Verum his non obſtantibus alii plures &
nos cum illis putamus; Adamo in ſtatu innocen⸗
tiæ & Angelis etiam juxta S. Auguſtinum gra-

tiam per ſe efficacem ad perſeverandum fuiſſe ne-

ceſſa⸗

greti
innooe
Neceſti
ſe: ſe
1. 1.
Ge⸗
Der ſ
Ktinne
mum
deſtin
dno
minon
tiſtio
Aden

De Gratia Chriſii. 679

M cefſariam. I. quia S. Auguſtinus l. 12. de Civ.
kit, e c. 9. ait: Si Angeli ſeipſos non potuerunt facere
iinile meliores. .. profelto & bonam voluntatem, qua
ptnir meliores eſſent, niſi operante adjutorio Creatoris

nabere non potuerunt. Ubi S. D. non de prima,
ſed ſecunda voluntate libera & meritoria agit,
Ergo egebant gratia efficaci. Et in Ench. c. 106.
ait: Homo in paradiſo . . . ut ab eo teneretur via
juſtitic, varum erat velle, niſi illum, qui eum fe-
cerat, adjuvaret. Ergo præter gratiam ſufficien-
tem, quam Adam in juſtitia habebat, ut eam
teneret, & in ea perſeveraret, requirebatur gra-

tia per ſe efficax: maxime quia c. 107. dicit:
cuſtii rFraäadus eſt homo reflus, ut & manere in ea reſi-
nEnmen tudine poſſet non ſine adjutorio Divino. Et c. 106.
labne Juſtitiæ retinendœ non ſuficiebat liberum arbitrium,
n Cblan niſi participatione immutabilis boni Divinum adju-
evetunti torium præberetur. Et S. Thomas I. 2. q. 100.
ittamann a. 3. ait: Homo in ſlatu naturæ integræ non indi-
hiſam, 4 gebat dono gratiæ ſuperadditæ naturalibus bonis
giboni ad diligendum Deum naturaliter ſuper omnia, li-
eleetu cet lnacgeret auxilio Dei ad hoc eum moventis:
Eigitef led in ſiatu naturæ corruptæ indiget homo etiam
cumn en ad hoc auxilio gratiæ naturam ſanantis. 2do. Si
olle e gratia per ſe efficax non efſſet necefſaria in ſtatu
oo mMrn innocentiæ, eſſet ideo, quia S. Auguſtinus hanc
o N neceſſitatem repetit ex fola infirmitate naturæ lap-
If.. mh ſe: ſed hoc eſt fallum, quia eam etiam petit ab
Aaniton omnipotentia Dei, & dependentia creaturæ a Deo
eN, 1. r. cont. duas ep. Pelag. c. 20. Deus occultiſima
Nuneg SS& eac ena voteſtate cor regis convertit. Ergo
non t S. Auguſtinus cenſet, gratiam in omni ſtatu efſe
ſed bet per ſe efficacem. Non obſtat I. quod S. Augu-
e ndntt ſtinus l. de corrept. & grat. c. 12. dicat, Ada-
mum habuiſſe ſolum adjutorium fine quo, præ-
et, deſtinatos vero in hoc ſtatu habere adjutorium
ſe n, quo perſeverant. Et: Adamum habuiſſe gratiam
zi ret minorem, ſed lætiorem, gratiam vero Chriſti eſſe
n e⸗ triſtiorem ſed potentiorem. Reſp. Certum eſt,
ſiun Adamum non habuiſſe adjutorium, quo perſeve-

ie⸗ Uu 4 raret,

680 CLaput VI.

raret, alias perſeveraſſet, de hoc non quæritur, Cratia
ſed an hoc adjutorio ad perſeverandum eguerit. eDe

Deinde gratia Chriſti ordinatur ad difficiliores ef-
feétus, ſcilicet ad ſananda vulnera naturæ, & ve-
bellem concupiſcentiam vincendam, quam gratia

glo he
hs, .

Adami, in quo innocens natura ſana erat, & ideo eres
hæc fuit minor, ſed lætior; Illa triſtior eſt, ſelk iitun
potentior. II. S. Anguſtinus I. e. docet, Deum (iſolti⸗

ſuam gratiam dimiſiſſe libero Adami arbitrio. Rep. ſenti
S. D. hic non excludit gratiam efficacem, ſed Eh .
. tantum aſſignat cauſam immediatam perſeveran- e
tiæ, ſcilicet liberum arbitrinm, ſalvo jure cauſæ ia,
Primæ: vel vult Adamum non eguiſſe gratia ef- tt, I.
ficaci ſanativa, qualis in ſtatu naturæ lapſæ requi iene
tur. III. S. D. docet l. c. Sanétos Angelos ſte- Uutina
tiſſe per idem liberum arbitrium. Et in fine c. 12. leus
ait, Adamo, ſi perſeverare voluiſſet, defuturum dnif
auxilium quo Deus operaretur, ut vellet. Reſp. eun,
Angeli ſteterunt per idem liberum arbitrium iden. uinf⸗
titate virium ex gratia ſanctificante & virtutibus Onne
infuſis, & quoad actum primum: non vero iden. Gnihah
titate adjutorii ſeu quoad actum ſecundum, ad Ditur
quem gratia efficax requirebatur. Et in altero et, ſn
loco loquitur de gratia efficaci ſanante, de qua eiln e
potiſſimum quærit. IV. S. Auguſtinus l. c. ne- Uet

ceſſitatem gratiæ effiçacis petit ex infirmitate na-
turæ lapſæ: Ergo non ex neceſſitate præmotio. dtS 1

Mine

nis phyſicæ. Aeſp. S. D. loquitur de neceſſitate Uglo
auxilii ſanantis, non vero fimpliciter moventis tem hoe
& applicantis: nam alibi agens de motione DBei Vittutes
l. c. cont. duas ep. Pel. c. 20. ejus neceſſitatem
repetit ex ſumma dependentia creaturæ a Deo.
G. 361. Aumr
Explicatis iis, quæ ad naturam, neceſ- z ,
Kabitualis r 62 . : , ; .
guid. ſitatem (H. 345. & ſeq.) & diviſionem gratiæ in ,

tiam habitualem convertimur. Eſt autem
Gra-

actualis ipectant: (G. 352-360.) nunc ad gra- .

Rnuni⸗ .

De Gratia Chriſti. 681

men Cratia habitualis ſeu ſanctificans ſupernatu-
nnee rale Dei donum animæ intrinſecus inhærens,

nche⸗ quo homo formaliter redditur ſanctus, ju-
nc ſtus, Deo gratus, filius Dei adoptivus &

aet,d. hæres vitæ eternæ. Vel: Eſt charitas per
ftod Spiritum Sanctum diffuſa in cordibus eorum
dE qui juſtificantur, ipſisque inhærens, per quam
line ſignati Spiritu promiſſionis Sancto efficiuntur
fun divinzæ naturæ conſortes.

v helkter .D
o men? Schol. Gratia habitualis variis nominibus exprimi- Varia
Ghe grint tur. I. Dicitur habitualis, quia per modum ha- ejus no-
Elaplek bitus animz permanenter inhæret, cum econtra mina.
Angelos gratia aétualis ſit aéëtus ſcilicet illuminatio intel-
tinhoe e⸗ lectus & motio voluntatis tranſiens. Dicitur 2.
t, deintn Sanktificans, quia effectus ejus formalis eſt, ſub-
Völet jectum ſanétum efficere. Dicitur 3. SFaſtificans,
birui quia formaliter expellit peccatum, & inelinat ad
Eünm omne opus bonum: juſtum enim illum dicimus,
on Neot qui habitualiter diſpoſitus eſt ad legem implendam.
Eennlon, Dicitur 3. Adoptio, quia effeétus ejus formalis
ItN 9J. eſt, facere filios Dei adoptivos Rom. 8. unde
arte, etiam vocatur ſemen Dei 1 Joan. 3. v. 9. quate-
Ernle nus per illam naſcuntur Filüi Dei & conſortes
umiser Divinæ illius naturæe. Dicitur 4. Pignus hære-
te end ditatis Eph. r. vV. 14. quia eſt titulus jus tribuens
Ge dent ad gloriam cæleſtem Rom. 8. v. 17. Donum au-
Et mo tem hoc triplex eſt: ſcilicet ipſa gratia ſanctificans,
moticet Virtutes infuſæ, & dona Spiritus Sancti.
vecelis
Ge G. 362.
Datur igitur gratia ſanéctificans. Nam Datur
Rom. §. v. I. dicitur: Juſtißicati ergo ew fide gratia
,e Pacem hahemus ad Deum per Dominum noſtrum Lan tiſi-
ſeng ſum Cer Auzr. Et I. Cor. 6. V. I1. Ablutins.
Ueu Afir . . . Sanblificuti eftir. . . Taſtifzcati eſtis
Gi ms in nomine Domini noſiri Jeſu Chriſti, & in Spi-
u S ritu

682 Caput VI.

ritu Dei noſtri. Sed hæc Sanctificatio & Ju-
ſtificatio non fit niſi per gratiam ſanctifican-
tem, quæ juxta Concilium Tridentinum ſefſ. 6.
cap. 7. eſt unica & formalis cauſa juſtifica=⸗
tionis: Ergo datur gratia ſanktificans.

G. 363.

Gratia De fide eſt, gratiam ſanctificantem eſſe
Janflif- quid anime intrinſece inhærens. Probatur
cans i hoc Imo. ex S. Scriptura, ubi Deus dicit,
Zd eui. ſe in juſtis per gratiam manere & habitare
trin zce Joan. 14. v. 23. Ad eum veniemus, & manſio-
inhv nem apud eum ſaciemus. I. Cor. 3. Syiritus
rens. Dei habitat in vobir. Verba: venire, manere,
habitare notant præſentiam Spiritus S. per
gratiam intrinſece inhærentem. Item Deus
dicitur nos ſanctificare per modum regenera-
tionis I. Petri I. v. 3. per modum ereationis
Eph. 4. v. 24. terminus autem regenerationis
& creationis eſt quid permanens. Item gra-

tia ſanctificans dicitur in nobis diffundi per

Spiritum S. Rom. 5. v. 5. dicitur ſemen DVei.
I. Joan. 3. v. 9. Jignaculum Spiritur Eph. 4.
Vv. 30. Unde merito Tridentinum ſeſſ. 6. can. I1.
definit: Si quir diwerit, homines juſtificari vel
ſola imputatione Juſliti- Chriſti, vel ſola remiſ-
ſione peccatorum excluſa gratia & charitate, 4a
in cordibus eorum per Spiritum S. diſundatur,
atque illis inkœreat: aut etiam gratiam, qua ju-

ſtificamur, eſe tantum favorem Dei: anathema

it. 2do. Probatur ex P. P. qui dicunt, gra-
tiam ſanſctificantem ita efſe in homine juſto,
ſicuti ars eſt in artifice, ſanitas in corpore,

ver-

rhum
140.
potem
Cic ani
lant.
lemn hor

A ctian

Et ſola
Un ft a
li, nec
Kamn,
ſin e
aemn/

x. l
Yradiam
Rtun,:
men,
Dfünten
Pieget
eli
4a.
terius,

De Gratia Chrifti. 683
iolle verbum in mente, uti S. Baſilius 1. de Spir. S.
ifen. c. 26. Item dicunt efſe animæ ſanitatem,
mſel. vigorem, novam nativitatem, quæ omnia
iſtiie quid animæ intrinſecum & permanens ſigni-
. ficant. tio. Ratio eſt: quia per juſtificatio-
nem homo non ſolum deſinit eſſe peccator,
ſed etiam fit bonus & juſtus, quod non fit
per ſolam remiſſionem peccatorum, ſicuti
gten de non fit albus per ſolam expulſionem nigredi-
Prohiu nis; nec per ſolam denominationem extrin-
us di ſecam, ſeu imputationem juſtitiæ alienæ,
habime quia jiuſtum, & jortem & bonum omnino virum
monſr ob opera laudamus ait Ariſtoteles I. Eth. 12.
iitu
Schol. I. Lutherus, cujus hæreſis potiſſimum circa Putheri
1 8 gratiam juſtificantem & ipſam Juſtificationem ver- hreſis &

ſatur, a. 1483. Islebiæ natus, in Schola Magde- ſyſtema.
tem en burgenſi Iſenaci primis litteris imbutus. a Ar
regenii. Erfurdienſi Academia a. 1505. Magiſter Philoſo-
creation phiæ creatus, Religionem S. Auguſtini ingrefſus,
netatd Sacerdos a. I507. factus fuit. Anno ſequenti Wit-
lten tenbergæ Philoſophiam publice docuit, ac Roma,
Ne quo a. 1510. in cauſa ſui Ordinis miſſus fuerat,
lunc he reverſus, Doctor & Profeſſor Theologiæ a. 1512.
ſmen i creatus, contra Indulgentias, Purgatorium &
. Eyh. Pernitentias occafione Indulgentiarum promulga-
9, can l. tionis R. R. P. P. Dominicanis concefſæ hæreti-
ſieni cis Theſibus pugnavit, cujus doëctrinam Leo X.
i⸗ a. 1520. damnavit, & Lutherum refraétarium,
hn 4 ejusque ſectatores excommunicavit: quem etiam
ite, a. 1521. Imperator Carolus V. in comitiis Wor-
incten, matienſibus proſcripſit, contra cujus tamen de-
1, ℳℳα ecreta Lutherani ſemper proteſtati ſunt, diéti ideo
vtattent Proteſtantes. Anno 1530. Confeſſio Auguſtana
“D àa Melanchtone compoſita fuit, cui anno 1537.
ut, Articuli Smalcaldici additi fuerunt, & a. 1580.
hine jult Liber Concordiæ prodiit. Ex his libris ſymboli-
colpo⸗ cis patet, hoc eſſe Lutheranorum ſyſtema. 1. IIIa
tenen⸗

Caput VI.

tenenda ſunt, quæ de S. S. Trinitate & Chriſto
antiqua Eccleſia in ſymbolo Apoſtolico, Nicæno
& Athanaſiano definit. 2. Scriptura Veteris &
Novi Teſtamenti unicum eſt principium & norma
fidei, quæ cum fſit clara, Traditio, canones Con-
ciliorum, ſententiæ Patrum, Auétoritas & Pri-
matus Romani Pontificis ſeu Papee rejicienda ſunt.
3. Ex S. Seriptura diſcimus Adamum peccaſſe,
ejusque peccatum in poſteros ejus propagari, quod
peccatum originale in poſteris Adæ non tantum
eſt defectus imaginis Divinæ, ſed prava concu-
piſcentia. 4. Quia vero Deus ſerio vult omnium
ſalutem, noluit humanum genus in peccato pe-
rire, ſed 5. Chriſtum Redemptorem miſit, qui
pro humano genere non ſolum ſatisfecit, ſed illi
etiam juſtitiam comparavit. Unde 6. Divina Chriſti
natura humanitatem ſecum perſonaliter univit „&
cum ea omnem Majeſtatem ſuam vere communi-

cavit. 7. Porro per ſatisfactionem & juſtitiam

Chriſti hominibus imputatam iis peccata remittun-
tur & illi juſtiſicantur. 8. Imputatur autem hæc
Chriſti ſatisfactio & juſtitia homini, & ille juſti-⸗
ficatur per ſolam fidem, non vero ex propriis &
meritis. Cumque 9. nullæ fint in homine vires
credendi in Chriſtum aut ad Deum ſe convertendi,
non habet homo aliquid liberi arbitrii in rebus

ſpiritualibus ad ſalutem ſpectantibus, ſed Spiritus S.

homines illuminat, regenerat, & ſanétificat. 10.
Et hoc Spiritus S. efficit per verbum ſuum in S. Scri-
ptura: II. Per hoc quippe movemur, ad Deum
convertimur & pœnitentiam agimus, quæ in fide
in Chriſtum confſtit, & ſeriam contritionem in-
cludit. Contritio autem verbo Legis Veteris ob
minas ibi contentas, & fides verbo Novæ Legis
vel Evangelii excitatur, quod Evangelium eſt
doctrina de gratuita peccatorum remifſione per
Chriſtum. 13. Intuitu hujus fidei preæeviſæ Deus
nonnullos prædeſtinavit, alios vere intuitu incre-
dulitatis finalis reprobavit. 14. Ut vero fides in
nobis per verbum Dei facilius excitetur, Ch igns
uO

dho e
§(cnea
Kncti
nito on

AsChri

e &
Smbole

Vatie en

dehud

cum Lutl
Eeptis iis
Uin ſyett
iel E
1) kn
mm iud
6d intrint
t D. S.
§. .
mutation
Upiim
Pileentiis
Fnio, gni
endin
Inkäfeumn
Obatn inh
Uun Abi n
n inktic
fonem,
ndban
pecc⸗
r, Vt
on habe
Mon im
(tti 1
Pactkione
M
eo
innin im
i lepene

De Gratia Chriſti. 685

duo Sacramenta inſtituit, ſcilieet Baptismum &
S. Cœnam, quibus quidem ineſt vis regenerandi
& ſanctificandi, non vero gratiam ex opere ope-
rato conferendi. 15. In S. Coena Corpus & San-
anors. Luis Chriſti vere quidem ſunt præſentia, & cum
Citus kk. Pane & vino fimul diſtribuuntur, ſed externa illa
iiteali Symbola non transſubſtantiantur. Hoc ſyſtema
vai.arie explicant Lutherani, nos expoſitionem

lom umn

S

l
“ D. Schubert in ſequentibus dabimus. Calvinus
emum Ccum Luthero circa juſtificationem convenit, ex-
i. Cceptis iis, quæ ad prædeſtinationem & S. Coœ-
Nke. nam ſpecétanf. (G. 102. Schol. I.)

pecané Schol. 2. Ex ſyſtemate Lutheranorum (Schol. præc. Dofkrina
1 miſt,“ n. 7.) ſequitur, homines juſtos fieri per ſolam ex- Luthera-
ſecit, eu ternam juſtitiæ Chriſti imputationem ſine ulla gra- norum
Nia tia intrinſece animæ inheerente, quod ita expli-circa gra-=
er e LCcat D. Schubert Theol. Pol. p. 2. c. 2. Sect. 3. tiam JNu-
§. 60. Concedit ille in homine juſtificato fieri ſtifßican-
mutationem, qua dominium peccati ſucceſſive tem.
ſupprimitur, priſtina impietas pellitur, & concu-
rartene piſcentiis carnis reſiſtitur: Hæc enim eſt regene-
KXilee ratio, quæ in adultis Converſio vocatur, fine qua
ANα nemo juſtificari poteſt. Concedit etiam hominem
Honnem juſtificatum ad ſtudium pietatis tranfire, & ali-
eometn quam inhærentem juſtitiam ſtudio bonorum ope-
in rum ſibi acquirere. hoc enim eſt Janbtifcatio, fru-
eihind Etus juſtiſicationis. Sed denique docet Jnſtifica-
nicken 4 tionem, ſi pro actu ſumatur, eſſe ſententiam Dei
nie tanquam judicis, qua hominem pro juſto declarat,
& a peccatorum poœna abſolvit, ad quod requiri-
tur, ut juſtitia Chriſti homini propriam juſtitiam
non habenti imputetur: peccata illi remittantur,
non imputando illa ad pœnam, & ideo ſatisfactio
Chriſti illi imputetur, quia Deus peccata fine ſa-
tisfactione remittere nequit. Si vero Juſtificatio
pro ſtatu ſumatur, eſt feliciſſima illa hominis re-
latio ad Deum, quæ huic actioni forenfi, ſcilicet
ut a Deo pro juſto habeatur, & peccata illi non
amplius imputentur, reſpondet. Licet igitur gra-
tia regenerans & ſanétificans modo explicato
juxta

686 Caput VI.

juxta D. Schubert fit aliquid homini internum,
gratia tamen juſtificans eſt mera peccatorum non
imputatio & declaratio pro juſto, & merus amor

& favor Dei, quo indignos complectitur Heæc

explicatio in multis peccat. I. Diſtinguit inter
gratiam regenerantem, Juſtificantem & ſancti-
ficantem, cum ad Rom. 8. v. 29. & 30. pro ea-
dem gratia ſumantur, item ad Tit. 3. v. 5. 6. 7.
adeoque ſi gratia ſanétificans fit quid internum,
etiam juſtificans erit, maxime cum utraque eos-
dem effectus habeat. (G. 36r. Schol.) 2. Vult
juſtificationem eſſe actum forenſem & judicialem,
quo quis pro juſto declaratur ſine actu phyſico,
quo quis interne juſtus efficitur, aut juſtitia ha-
bituali & inhærente donatur: contra quod pug-
nant teſtimonia S. Scripturæ (S. 363.) allata,
quæ præter ſententiam Dei abſolutoriam aſſerunt
quid animæ inhærens infundi. Reliqua ſuis locis
refutabuntur. Non obſtat I. quod odium Dei
non ponat quid intrinſecum in homine, quem
Deus odit, ſed tantum facit, quod ſit objeétum
illi diſplicens: Ergo nec amor Dei. Reſp. Diſpa-

ritas eſt, quod homo ex propriis habeat, unde

ſit objectum odii Dei, nempe peccatum, non
vero unde ſit objeétum amoris ſupernaturalis Dei.
II. Dileétio Dei non facit, ſed ſupponit bonita-
tem in homine, nam II. 45. dicitur: ex quo ho-
norabilis factus es. Ego dilexi te. Xeſp. Ly
ez non cauſam ſed tantum effetum dileétionis
ſignificat. III. Vox dixelacis Juſtificatio in S. Scri-
ptura excuſationem vel ſententiam abſolutoriam
judicis ſignificat Gen. 44. v. 16. &, Keſo. Quan-
do S. Apoſtolus utitur voce diανι idem indicat;
quod Hebraicum ſo ar in hiphil fecit juſtum:
maxime cum dicat, juſtificari nos per gratiam.

Quid ſit Schol. 3. Quæritur hic in Scholis Catholicis, quid-

nam ſit hoc donum gratiæ ſanctificantis animæ
intrinſece inhærens. Thomiſtæ volunt efſe phy-
ſicam & formalem participationem Divinæ natu-
. ræ

e len
omine
ſhernn
(ons l
forem
tetip⸗
lias a
mma julk

ſelkettn

Uun gui
fün in
Nii per
Ctior e
ceit,
tonem p
Uer etent
ttlis
reddere
ligem
ia, n

uuſ ſore,

M nier
Inen P
Per in
Ex
run 1t
Deiformn
lenEe

n conle

tam Der
tropice

I dot

ain

mgo h

Uinitum
Aritndi
load
lWibe
Utholie⸗

Uoinde

De Gratia Chriſti. 687

Himmmm ræ ſeu prædicati alicujus phyſici, quatenus in .
Ttorummn homine juſto eſt radix Wirthtom & Gperattonum en eſ.
nendm ſupernaturalium & viſionis ac amoris Dei ut au antis⸗
fm Ir Gtoris ſupernaturalis. Alii Theologi ſecuti recen-
t tiorem Philoſophiam cum D. Wiber in Phil. An-
nE tiperipat. docent, quod Gratia habitualis ſit qua-
90. wé litas a Deo animæ impreſſa & modificatio in ani-
y. z1n ma juſti permanens per modum habitus, quæ
Uitam perfectam Dei ut Triunins imaginem exhibeat:
nee rum quia S. S. P. P. teſtantur, animam per gra-
tiam habitualem Deiformem fieri, quod non fit
En nifi per hanc imaginem Dei, dquæ utique perfe-
ku önin Gtior eſſe debet illa, quam homo in creatione ac-
tjufiiͤ⸗ cepit, cum ſtatus ille, in quo anima per Juſtifica-
JuGs tionem ponitur, ſit longe perfectior illo, in quo
3.) A per creationem poſita fuit: tum quia gratia habi-
um Wen tualis debet per ſe animam Deo gratam & amicam
on ſuöl reddere, adeoque quid Divinum eſſfe debet, non
odink quidem aliquid effentiæ, Divinæ, ſed imago per-
rie, ioan fecta, ut ita verum ſit: Ad eum veniemus, &
D manſionem apud eum faciemus. Hine ſumus Filii
ep Dr Dei referentes in animabus noſtris perfeétam ima-
iet d ginem Patris noſtri: ſumus Templum Dei, quod
Citun, 1 per imaginem ſuam tota S. S. Trinitas inhabitat.
nunnhi Ex quo etiam patet, quod gratia fit qualitas,
Cit in⸗ cum ſit forma reſpectiva, qua anima talis ſcilicet
er o⸗ Deiformis denominatur: Item eſt qualitas inhæ-
lp. 1 rens & permanens, quia hæc imago tamdiu in ani-
n dn ma conſervatur, quamdiu Deum non cogimus, ut
loin ⸗ eam per peccatum mortale tollat: infunditur etiam
6blolnrn tropice loquendo, nam propria infuſio tribui ſo-
, r lum poteſt liquoribus materialibus, quia intime
len Niin ab anima recipitur: augeri & intendi poteſt, cum
et ſem imago hæc etſi perfeéta pulchrius & pulchrius in

infinitum exprimi poſſit, quia nunquam in pul-

mnän chritudine ſua ita perfici poteſt, ut fimillima fit
s, quoad modum ſuo prototypo. Ita argumentatur
ſisn D. Wiber, cujus ſententia nihil plane contra Fidem
Catholicam habet ut inferius patebit, & quam
de⸗ 8 , proinde etiam Scholæ criſi relinquimus.
iine H. 304.

688 Caput VI.

G. 364.

An gra- Gratia ſanctificans non ſolum eſt quid in=
1 Janbti- trinſece (§. 363.) led etiam permanenter ani⸗
Perma. mæ inhærens. Hoc docet Imo. S. Scriptura
nenter in- Joan. I4. V. 17. Apud vos manebit (Spiritus 8.)
hareat. & in vobie erit. I. Joan. 4. v. 16. Qui manet

Innocentius III. c. Majorer de Baptismo aſſen-
titur ſententiæ Theologorum dicentium, in

tutes infundi habentibus illas quoad habi-
tum non quoad uſum. Et Concilium Vien-
nenſe Clem. de ſum. Trin. poſtquam retulit
ſententiam eorum, qui dicunt, parvulis in
Baptismo virtutes ac gratiam informantem
infundi, hanc opinionem tanquam dictis San-
Gtorum & Theologorum magis conſonam &
concordem approbande eligit. Et Tridenti-
num ſeff. s. in decreto de pecc. orig. ſub ana-
themate abſolute definit: quod parvuli vera-
raciter baptizentur, & quod novum induentes
hominem, innocentes, immaculati, puri, innoxii,
ac Deo dileki effelti ſunt; quæ omnia non fiunt
ſine gratia ſanctificante, Ergo hæc illis quoad
habitum infunditur, cum omnis actus ſint

tiam baptismalem non aliter ſunt juſti, quam
alii adulti per Sacramentum pœenitentiæ Deo
reconciliati: Ergo etiam in parvulis gratia
ſanctificans eſt quid permanens.

An hiot ſit Schol. I. Ante Concilium Tridentinum non fuit ut
de Fide. dogma fidei receptum, gratiam ſanétificantem effe
aliquid permanens, maxime quoad infantes bapti-
Zatos;

in Charitate, in Deo manet, & Deus in eo. 2do.

Baptiſmo parvulorum dimitti peccata & vir-

incapaces. 3tio. Parvuli adulti facti per gra-

Alos,
bitnali
ſeuti
num:
locis
genti
eſſe eo
Conecili
inde
Negant
dendan
Aüpnt
2(one,

dol 2.
dibentin
ernd
ſglenter
itens
unn,
fcante
it: a0
UIS Per
MWto inh
un üei

. tonine 3

eectin

I, 1
Uit.
in
in ent

4
Uuintin

Kcede
ntie
iellt efl

ren I

De Gratia Chriſti. 689

zZateos, quibüs plane inutilis videbatur gratia ha-
bitualis, quam in uſum reducere non poſſunt,

Aatt ſicuti poſſunt adulti. Poſt Concilium Tridenti-
aGh num adhuc varie ſentiunt Theologi. Canus de
eletali⸗ ir adhuc rie heologt. anhus .de
V locis Theologicis 1. 7. c. 2. putat, hoc ſine in-
Laim genti temeritate negari non poſſe, ſed vult, non
itinch eſſe contra fidem. Alii docent, elici ex verbis
Gitm Concilü tanquam concluſionem Theologicam, ac
H proinde oppofitam ſententiam eſſe erroneam, (ed
*R negant efle exprelle deſinitam, & fide Divina cre-
Snde dendam. Bellarminus I. I. de gratia, Suarez &
Btlon, 1 alii putant, hanc veritatem eſſe definitam de fide
ta Al⸗ aàa Concilio Tridentino contra quosdam, qui puta-
4d hh bant, gratiam ſanctificantem eſie actum charitatis
um Vier Pphyiice tranfenntem, & tantum virtualiter aut
m ktol moraliter perſeverantem.
NNNis1 Schol. 2. Recentiores Philofophi non admittunt ac- An gratid
ornan cigdentia abfſoluta realiter abfolute, ſed tantum rea- ſfankt⸗fi-
Cictis liter modaliter a ſubſtantia diſtinécta, & ideo con-cans ſit
Mommm ſequenter docent, gratiam habitualem non eſſe accidens
Nitet⸗ accidens abſolutum r 94 probant 1. ex G. Seri- abſolu⸗
4 ſbirr ptura, quæ juſterum animas propter gratiam ſan- tunms.
lg nhin Sificantem vocat tempia Dei 2 Cor. 6. v. 16. &
vN eh qgicit: ad eum veniemus &c. Tota igitur S. S Tri-
in hudut nitas per gratiam hanc animas juſtorum Ipeciali
Fi, inen⸗ modo inhabitat: ſi vero hæec gratia foret zbſoln-
noni tum accidens, non S. S. Trinitas, quæ certe ſub
ſs el nomine accidentis abſoluti entis adeo imperfecti
lisſe intelligi nequit, ſed ens aliquod in fundamentali
s perfectione entis imperfeétius omni ſfübſtantia vi-
i ler. liſſima, animas juſtorum inhabitaret, quod dici

i un nequit. 2. Forma ſanétificans animam eſt poſiti-
ſtente va, & ingens perfectio animæ: ſed perfectio po-⸗
e⸗ ſitiva entis eſt aliquid entis, contingens ipfam
lls 5 ſubſtantiam entis: Ergo forma ſanctificans animam
juſti debet eſſe aliquid animæ contingens ipfam
r ſübſtantiam animæ ſeu modificatio animæ, & ſie
„ nequit efſe ens ab anima realiter abſolute H .
um
s Sruram Inſtit. 7 P X *
t am Inſtit. Theol. Tom. I. X

690 Caput VI.

ctum, alias enim anima per meram illius imputa-
tionem ſanétificaretur, & nulla fieret vera in ani-
ma mutatio. 3. S. S. P. P. docent animam per
gratiam ſanctificantem fieri Deiformem: ſed fi
gratia eſt accidens abſolutum, per gratiam anima
juſti non efſſet Deiformis, quia hoc accidens ab-
ſolutum non habet aliquam formam Dei, alias
eflet ens deificatum, ſeu ſubjectum habens for-
mam Deitatis, adeoque Deus: Ergo non eſt ac-
cidens abſolutum. 4. Prædicatum perfeétiffſimum
& imperfeétiſſimum non poteſt per eſſentialem
identitatem in uno ente conjungi: ſed prædica-
tum accidentis abſoluti eſt imperfeétiſſimum, &
prædicatum formæ deiformem facientis perfectiſ-
ſimum, ergo in gratia ſanétificane conjungi
non poſſunt, maxime quia ſupernaturalitas fo-
ret prædicatum eſſentiale hujus accidentis abſo-
luti, quod nulli creaturæ competit. Ita D. Wi-
ber. Hec ſententia videtur nonnullis eſſe con-
tra fidem. Verum abſtrahendo hic a veritate
hujus ſententiæ, de qua diſputationem Philoſo-
phis relinquimus, qui magno plauſu eam defen-
dunt, illud certum eſt, eam contra Fidei noſtræ

dogmata non pugnare, nec ab ullo Concilio vel

Eccleſia hucusque damnatam eſſe, uti teſtatur
Dominicus Soto, qui I. 2. de grat. c. 18. & c. 8.
ait: Concilium conſulto abſtinuiſſe a vocabulo
habitus, ut rem expreſſe non definiret. Item
Canus de loc. Theol. I. 7. c. 2. Ruardus Taperus

a. 7. de lib. arbitr. Bannez 2. 2. q 23. Medina

in I. 2. q. 100 a. 2. & c. Non obſtat I. quod fit
contra communem Theologorum, quorum novem
citat P. Amicus, qui dicunt, eſſe ſententiam teme-
rariam & errori proximam. Reſp. Pro hac ſen-
tentia ſtant omnes Theologi, qui recentiorem
modum Philoſophandi ſequuntur, ergo non eſt
contra communem Theologorum, nam Theologi
a P. Amico citati, illam ſolum ſententiam per-
ſtringunt, quæ afſerit, gratiam habitualem non
eſſe formam animæ perm anenter inhærentem, Aodl

xe
labitn
tia,
Quid
ſed re
ſed re
&us,
II. 7
Ii in
ſterente
Ne!
Gun,
Titent
tüm ani
lter
Mtetl
merun

De Gratia Chrißti. 69 1

hæc ſententia non dicit. Non obſtat II. Gratia
habitualis juxta hanc ſententiam nec eſt ſubſtan-
tia, nec quantitas, nec qualitas, nec relatio &c.
Quid ergo eſt? Reſp. Eſt qualitas non abſoluta,
ſed reſpectiva, ſive modus, non realiter abſolute,
fed realiter modaliter a ſubſtantia animæ diſtin-
ctus, non tranſiens, ſed permanens. Non obſtat
III. Tridentinum Seſſ. 6. can. 44. damnat eos,
qui in juſtificatione excludunt gratiam animæ in-
heærentem: ſed gratia reſpectiva excludit gratiam
animæ inhærentem a Spiritu S. & cæteris diſtin-
Gtam, ergo damnat gratiam reſpectivam. Keſv.

iflimmm Tridentinum non damnat eos, qui dicunt, gra-
tis peiſil tiam animæ vere inhærere & ab ea realiter moda-
e cn liter diſtingui, qualis eſt gratia reſpectiva, ſed
toralitas! hæreticos, qui dicunt, gratiam habitualem efſe

merum favorem Dei extrinſecum (S. 363. Schol. 2.)
quod hæc ſententia non admittit (l. c. Schol, 3.)
Unde fallit ſyllogismus allatus, qui in minori ad-
dit: a Spiritu S. & cœteris diſtinfgtam, quod non
erat in majori. IV. Tridentinum definit illam
gratiam, quam aſſeruit Concilium Viennenſe: ſed
hec erat gratia abſoluta: Ergo eam definit. Reſp.
Negando minorem, nam Goncilium Viennentſe
ſolum afſſeruit, gratiam eſſe formam animæ in-
hærentem, infuſam & permanentem: an ſit qua-
litas abſoluta, de hoc non fuit mota quæſtio. Eo-
dem modo intelligitur Catechismus Romanus.
Non obſtat V. quod ſententia de accidentibus ab-
ſolutis ut principiis fidei contraria rejecta fuerit
ab Academia Lovanienſi a. 1662. & Pariſienſi a.
1624 & 1705. Reſp. Hæ Cenſuræ ſunt priva-
tæ, quæ neque in Gallia, neque in Belgio hodie-
dum obtinent.
Schol. 3. Quærunt ulterius Scholæ, an gratia ſan- An gwatia
ificans ab habitu Charitatis realiter diſtinguatur. ſanct -
Affirmant Thomiſtæ: alii probabilius negant. 1. cans a
Quia gratia ſanctificans & habitus Charitatis eos- Charitate
dem effectus habent, nam gratia ſanctificans filios realiter
Dei efficit, ſimiliter Charitas 1I Joan. 4. V. 7. Gra- diſtingua-
XX2 tia tur.

692 Caput VI.

tia nos Deo gratos reddit: Item Charitas Joan 14.
v. 21. Gratia vitam ſpiritualem confert: Item
Charitas I JOan. Z. v. 14. Gratia nos Deo con-
jungit: Item Chavitas I Joan. 4. v. 6. Gratia eſt
radiz omnium bonorum operum. Item Charitas
I Cor. 13. Gratia eſt ſemen vitæ æternæ: Item

Charitas Jac. r. V. 12. Deinde 2. cauſa formalis,

qua juſtiſicamur, eſt gratia ſanctificans: ſed hæc
etiam eſt Charitas habitualis, nam Tridentinum
Sefſ. 6. c. 7 ait, uos juſtitia donari per Charita-
tem, quæ diffunditur in cordibus eorum, qui ju-
ſrificantur. Gratia tamen ſanétificans & Charitas
habitualis virtualiter diſtinguuntur, quia licet fint
unum & idem, ita tamen ſunt, ut exequantur
diverſa officia tum naturæ, tum potentiz: nam
gratia ſanétificans eſt fimul & principium eſſendi,
& operandi fupernaturaliter. Non obſtat I. quod
S. Scriptura & Concilia gratiam a virtutibus, &
conſequenter etiam a Charitate diſtinguunt. Ke-ſv.
Diſtinguunt ab aliis virtutibus v. g. fide, ſpe &c.
non vero a Charitate, & ſubinde eandam rem
ſcilicet gratiam & Charitatem ob diſtinctionem
virtualem duobus vocabulis exprimunt. Non ob-
ſtat II. quod gratia ſit principium eſſendi, &
Charitas operandi ſupernaturaliter. RKeſp. Gratia
eſt principium eſſendi accidentale, ficut & Chari-
tas principium operandi: una autem entitas vir-
tute diſtinécta poteſt eſſe principium eſſendi & ope-
randi, præſertim quando principium eſſendi per
ſe ordinatur ad operandum. Non obſtat III. quod
effectus formales gratiæ & Charitatis a ſe ſeparari

poſſint, poteſt enim quis eſſe gratus Deo per gra-

tiam, quin eum diligat per Charitatem. Keéſp.
Effectus formalis Charitatis habitualis non eſt, ut
Deum actu diligamus, ſed ut propenſi fimus ad

eum amandum, quod fit per gratiam. Non ob-

ſtat IV. quod Charitas diflundatur per gratiam,
adeoque ab ea diſtinguitur. RKeſv. Diffunditur per
gratiam formaliter, ſicuti robur per fortitudinem,
non vero efficienter, niſi ſit Charitas actualis,
quæ

e ſ
kein.

Grar
mit hor
Nenol⸗
tl wogt
kunland.
Porti nen
tionunn
UliuN,

Mentins

& w
noya he
Akllgs,
Potentias
UuUle
Utegtal
ſlerſa
Opefandin

ts i

s, goi
Apernatt
n, t
Gbilis.

. Uherlo 1

nperan
Unhlern
Ula ven
inl, ne

De Gratia Chriſii. 693

quæ fupponit habitualem ſeu gratiam ſanctifican-
tem.

H. 365.

Gratia habitualis & ſanctificans conſti- Virtutes
tuit hominem in eſſe Divino, (G. 3601. 363 infuſa
Schol. 3.) cum vero modus ope andi ſequa- 4ud.
tur modum eflendi, operatienes Divinas gra-
tiam ſanctificantem conſequi neceſſe eſt. Porro
ſicuti natura hominis ita eſt principium ope-
dena rationum ſibi convenientium, ſcilicet ratio-
e nalium, ut eas exercere non poffit, niſi per
mnele, Ppotentias ſibi congenitas nempe intellectum
Getl E voluntatem: ſic gratia ſanctificans velut
wi D nova hominis natura comites habet virtutes
gum infuſas, per quas veluti per ſupernaturales
le ſel potentias ſupernaturaliter operatur: funt qui-

ia lei

ui⸗ dem & ipſæ ſingularia Dei dona, & gratiæ
„habituales, quia permanenter inhærent, &

dadt integraliter juſtificationem perficiunt: ſed in-
Mo G fuper ſortiuntur nomen virtutis, quia ad bene
operandum proxime diſponunt. Eſt autem
rette virtus infuſa habitus entitative ſupernatura-
is, qui fertur in objectum lumine & motivo
Rell. fupernaturali, tenditque in Deum poſſiden-
ſe dum, ut eſt in ſe, & a ſolo Deo eſt produ-
Deoee cibilis. Unde differt a virtute acquiſita, quia
Nten. „ diverſo motivo in objectum tendit, nam v. g.
8 Mon el, temperantia acquiſita refrænat voluptatem

S 4 . .
eli z t. Sarnalem, quia dedecet naturam rationalem:
win, infufa vero, quia indigna eſt Filio Dei adop-
N

Pmdhrk⸗ tivo, membro Chriſti, & retardat anhelan-
ctinden tem ad Divinum conſortium.

XX3 chol.

Diviſio
virtutum

infuſa-

.

Virtutes

694 Caput VI.

Schol. Virtutes infuſæ dividuntur in virtutes Theo-

logicas, quæ habent Deum pro objecto materiali
primario, & aliquod ejus attributum pro formali,
ſuntque tres, ſcilicet Fides, qua Deum credimus
& cætera, quæ nobis revelavit, quia verax eſt,
nec falli, nec fallere poteſt. Spes, qua confidi-
mus, nos Deum tanquam ultimum noſtrum finem
& beatitudinem conſecutores, tentationesque ſu-
peraturos, quia eſt omnipotens, & infinite miſe-
ricors. Charitas, qua Deum ſuper omnia diligi-
mus, & proximum ſicut nosmetipſos propter
Deum, quia Deus ſumme bonus eſt, de quibus
in cap de virtut. Theol. Et in virtutes morales,
quæ verſantur circa bonum creatum ex motivo
ſupernaturali, quæ generatim in quatuor virtu-
tes cardinales dividuntur, ſcilicet: Prudentiam,
Juſtitiam, Fortitudinem. & Temperantiam, de
quibus in cap. de Virt. Card.

O. 366.
Omnes tres virtutes Theologicæ, Fides,

Theologi- Spes & Charitas homini una cum gratia ſan-
Ca cun

gratia
Jſanktifi-
cante in-
fundun-

tur.

Gtificante infunduntur. Ita docent omnes
Catholici, & multi Theologi uti Vega I. 7.
c. 24. in Conc. Trident. & Suarez 1. 3. de

grat. c. 8. docent, hoc eſſe dogma Fidei in

Tridentino definitum. Unde probatur Imo.
ex S. Scriptura Rom. 5. v. 5. Charitas Dei
diſuſa eſt in cordibus noſtris ver Spiritum J.
qui datus eſt nobir. Ergo & fides ſimul &
ſpes, nam Charitas nequit eſſe ſine prælu-
cente cognitione Fidei. & ſine ſpe Charitas
non tendit in amplexus ſponſi dilecti. Hinc
Apoſtolus 1. Cor. I13. concludit. Nunc autem
manent, fides, ſpes, charitar tria hac. In qui-
bus autem manent? non in infidelibus, ne-
que

ſle in
Min⸗
Rt. 11
llir,
luntart
Aux a
Echari
imn mn
i uuj,
ln ſi
le Ga

ernate

IIs pep
0Mekadi
U pitte
ter lpe

al Con
ſerthnt
Run
Uion
fürmen
ſenitur
aptism
Lomitat

duntur.

ſie de V
lez muu⸗
tantur⸗
Cas eſ
0nru
im t
Uhbins
mnt
Mral
en

De Cratia Chriſti. 695

se que in peccatoribus, qui charitate carent:

giirt Ergo in juſtis. 2do. Tridentinum ſeſſ. 6. cap. 7.
mul, 1 „ 7 , 7 4 7 7 77 2
cimn ait: Hanc diſpoßitionem juſtificatio ipſa conſe-
vermi, uitur, quc non eſt ſola peccatorum remiſſio, ſed
co‚i. & ſandiſicatio & renovatio interioris hominis per

mumfm voluntariam ſuſceptionem gratic & donorum.
nee, Quzæ autem fſunt illa dona, niſi fides, ſpes

ur & charitas? unde ſequitur: In juſtificatione
cu remiſſione peccatorum hac ommia ſimal in-

legis Jiſa accipit homo per geſum Chriſtum, cui inſe-
mn ritur, ſidem, WD & charztatem. 3tio. Ratio
moin eſt: Gratia ſanctificans eſt quædam natura
vor in ſupernaturalis, ſi ita loqui fas ſit, ſeu Divi-
utertin, nus perfectionis gradus, quz ordinatur ad
im, & operationes ſupernaturales: Ergo debentur
illi virtutes infuſeæ tanquam potentiæ ſimili-
ter ſupernaturales.

, MS Sckhol. Cum Concilium Tridentinum nihil exprefſe An veli-
na ſtatuat circa virtutes morales, diſputant Theolo- quœ vir-
. gi., utrum revera in juſtificatione infundantur. tutes mo-

eut Nihilominus communior & probabilior eſt ſententia pales cum
exi 1 aflirmans S. Thomæ I. 2. q. 63. a. 3. quam etiam gratia in-
3115. 6 ſequitur Catechismus Romanus, qui inter effectus iundan-
2 Nhd in Baptismi numerat nobiliſſimum omnium virtutum tur.
“Dl comitatum, quæ in anima ſimul cum gratia infun-
li duntur. Favet etiam S. Auguſtinus, qui in Pf. 83.
Martn ſic de virtutibus Cardinalibus loquitur: Illæ virta-
Ppiritin d tes nunc in valle plorationis pver gratiam Dei do-
6 Hol nantur nohis. Et ratio eſt, quia gratia ſanctifi-
“ Ner. cans eſt brincipium radicale & remotum omnium
e Ceriis bonorum, & reddit hominem paratum ad implen-
le⸗ dam totam Legem: Ergo illi reſpondere debent
ell. „ habitus omnium virtutum tanquam potentiæ ſu-
nconn pernaturales, & principia proxima actuum ſuper-
1. In naturalium. Non obſtat I. quod peccatores ac-
bns, cepta per Sacramentum poœnitentiæ gratia ſanéti-
. XX 4 ficante

7

Dona Spi-

Dantur

isges d.

696 Cuput VI.

dona vi- ſubinde extraordinarie a
tur, duarum motionum P!
ſtant, tum in S. Scriptura, tum in trhdit. one
Ecclelſialtica. Samſon inſtinctu Divino co-
lumnas cæenacu i concuſſit. Jud. 10. Salo-
mon mirum judicium tulit. 3. Reg. 3. Elea-

ficante circa virtutes easdem, quas ante, difficul-
tates patiantur. Keſp. Has oriri ab impedimentis
externis ſeu vitiofis habitibus ante contractis,
qui per virtutes zn alas non tolluntur, ſienti per
acquifitas, quæ illis ſunt contrariæ: non vero
oriuntur ex voluntate male erga Deum affecta &
erga Objecta virtutum moralium. II. Sancti juxta
Ven. Bedam humiliantur de virtutibus, quas non
habent. Keſp. Non habent quoad a actum propter
difficultates, ob quas ſubinde venialiter peccant:
habent tamen quoad habitum.

F. 367.
Ut habitus virtutum infuſarum in adtum

ritus ö. prorumpant, neceſſaria eſt iritus S. mo-
Alid. tio, quia homo habitibus infuſis uti non po-
teſt, ſine ſupernat urali Dluſtratione & cogi⸗
tatione, & fine Pia voluntatis affectione,
quꝶ ſunt motiones Spiritus S. ordinariæ., &
ad humanum agendi modum attemperatæ.
Si vero hæ motiones excedant communem
agendi rationem, & a actus heroicos ten-
dant, vocantur dona Spiritus d. Elſt igitur
donum Spiritus &. habitus upern naturalis, quo
homo diſponitur ad accipiendas extraordina-
rias Spiritus S. motiones ad propriam ſalu-
tem.

D. 368.
Dantur dona Spiritus 5. Nam homines

Spiritu S. moven-
ra exempla pro-

Zarus

uns e
Nenn
i loo⸗
er. à
bent 5.

en a

ſtioni,
leri er.
untin

1 de

Eenſenur

uci

, 8

4 hentie

drir
Mlo!
ine. I
Chiiſt
Cnlentn
liet C
Tor ie
glo ee
Metibus,
un &r
h: pe
um
Amion
ſem'
eleg,
llhi⸗
lit,

De Gratia Chriſti. 697

zZarus elephanti ſe ſuppoſuit 1I. Mach. 6. Si=
meon venit in templum. Luc. 2. S. Apollo-
nia ſponte in rogum infiliit. Ex S. Diony.
N Alex. apud Eulſ. I. 6. hiſt. c. 4. Rationem
nht affert S. Thomas I. 2. J. 68. a. 4. Quia ſicut
ntim vires appetitivæ nate ſunt moveri per imperium
zationir, itg omnes Virer humanc natæ ſunt mo-
verri per inſlinbtum Mei ſicut a guadam ſuperiori

votentia.
2. Septem ſunt dona Spiritus S. quæ re- Septem
atn Eenſentur II. 1I1. his verbis: Requieſett ſuper! unt dona
in eum Spiritus Domini, piritus ſapientic &g intel- S l
5 n ecr , piritus conſilii & fortitudinis; Spiritus lte
un ſcientie & pielatir, & replebit eoum Sviritus ti-
rn moris Domini. Idem patet ex P. P. S. Am-
Aeeioe,

“ broſio l. 5. de Spir. S. c. 2. S. Hieronymo
lwk, in c. II. Iſ. S. Auguſtino 1I. 2. de doctr.
engen Chriſt. c. 7. S. Gregorio l. I. mor. c. 28. &
unm conſenſu totius Eccleſiæ, quam immerito ir-
iege ridet Calvinus, quia in Hebr. Pietas & Ti-
Ui mor idem, fcilicet reverentiam ſignificant,
s, 6 in quo certe oculatior non fuit LXX. Inter-
mote pretibus & S. Hieronymo, cum timor & me-
fun tum & reverentiam ſignificet. Probat etiam
ratio: nam tot ſunt dona, quot funt virtu-
tes, quia dona idem habent cum virtutibus
objectum materiale, & tantum ad actus
ſublimiores circa illud eliciendos diſponunt
(H. 367.) ſed præter virtutes Theologicas
ſeptem aliæ ſunt virtutes, quatuor intelle-
Guales, Intelligentia, Sapientia, Scientia &
Prudentia, & tres in voluntate, nimirum
Juſtitia, Fortitudo & temperantia: Ergo to-
AX5 tidem

tur.

698 Caput VI.

tidem ſunt admittenda dona virtutes perfi-
cientia.

Explican- Seliol. I. Ex hoc fluit donum Sapientiæ, Intelligen-

tiæ, Scientiæ & Prudentiæ ſen Confilii perficere
rationem: Pietatem vero, Fortitudinem & Timo-
rem perficere voluntatem. Per virtutem intelli-
gentiæ homo judicat, aſſentiendum efſe Deo reve-
lanti: per donum Intellettus etiam idiota ex in-
ſtinétu Spiritus S. fidei myſteria ea claritate per-
cipit, & tam firmiter illis aflentitur, ut ſibi videa-
tur hactenus non credidiſſe, ſicut oportet. Per
virtutem Sapientiæ ratio Dei gratia adjuta de re-
bus Divinis tanquam de altiſſimis cauſis & ex iis
de creatis, ordinando media ad finem ſupernatu-

ralem recte judicat: Per donum Sapientiæ juſtus

aliquando non rationis, ſed Spiritus S. inſtinétu

movetur ad fublimiorem rerum cæleſtium con-

templationem. Virtus ſcientiæ ad hoc diſponit,
ut ratio de temporalibus recte judicet, illa nimi-
rum non eſſe appetenda, niſi quatenus ad ſalutem
æternam conducunt: Per donum cientiæ juſtus
ulterius judicat, illa eſſe abjicienda velut impedi-

maenta ſalutis, & cognitis vitæ neceſſitatibus ex

eo profluit donum lachrymarum. Virtus Pru-
dentiæ in dubiis confſulit ſecundum reétam ratio-

nem. Donum Canſilii talia ſubinde Confilia inſpi-

rat, quæ communem agendi rationem & huma-
nam prudentiam longe ſuperant. Virtus Juſtitiæ
hominem dirigit ad ſuum cuique reddendum. Per
donum Pietatis juſtus a Spiritu S. movetur ad
extraordinariam reverentiam Deo, rebus & per-
ſonis ſacris ac pauperibus, ac omnibus exhiben-
dam ultra id, quod juſtitia, religio & miſericordia

præſcribunt. Virtus Fortitudinis juſtum in peri-

culis juxta communes prudentiæ leges confirmat
contra inordinatos timoris & audaciæ motus. Per
donum Fortitudinis diſponitur ad actus heroicos
inſtintu Divino eliciendos. Per virtutem Tem-

perantiæ juſtus moderate utitur rebus delectabili-

bus.

ns, l

OINIIes

lol. 2.
tentia,
omini
ſeritur
V. 9, 5
Ait.
is omn
orii
Cinnis
Nliker
labiths,
ktin in
Gona
tioti
Vdutr
Conler
ileron
Deo con
44 ⸗
onn e
Ednuibn
Eiponnn
tud
onnn

Acr
Uiritus
Uins bo
inte
umera

ltem
eDeore

ſopermat-
itic ultu
§. Wnd

dum ml⸗
Coniiini⸗
en Ahn.
ittis ii⸗
genoum 14
moxenl ?
ebns E

bregice
nlint
lmi M

Spiritus S. Sunt autem Frubtus Spiritus J. Spiritus

De Gratia Chriſti. 699

bus. Per donum Timoris reverentialis erga Deum
omnes delectationes ſtudio vitæ auſterioris abjicit.

Schol. 2. Communior eſt in Scholis S. Thomæ ſen- An dona
tentia, omnia dona una cum gratia ſanétificante cum gra-
homini infundi. Nam in iuſtificatione homo in- tia infun-
ſeritur Chriſto tanquam membrum capiti Rom. g. dantur.
v. 9. & guα‿sς Spirstum Chriſti non habet, hic non
eſt ejus. Ergo juſtus debet diſponi ad recipien-
das omnes motiones Spiritus S. diſponitur autem
ad ordinarias per habitus virtutum, ad extraor-
dinarias vero per dona: (F. 367.) Ergo ſicuti in
juſtificatione cum gratia ſanétificante infunduntur
habitus virtutum, ita & habitus donorum. Unde
etiam juxta eundem S. Thomam I. 2. q. 6. a. 8.
dona ſunt habitus a virtutibus diſtincti, quia al-
tiori/& nobiliori modo verſantur circa materiam
virtutum, quam ipſæ virtutes. Quare ſi dona
conferantur cum virtutlbus Theologicis, ſunt illis
inferiora, quia per virtutes Theologicas anima
Deo conjungitur, per dona vero ſolum diſponitur
ad ſuſcipiendam Spiritus S. motionem. Si vero
dona conferantur cum aliis virtutibus ſive intel-
lectualibus ſive moralibus, ſunt præſtantiora, quia
diſponunt ad motionem extraordinariam Spiri-
tus S. quæ ſuperior eſt motione rationis, ad quam
diſponunt virtutes morales.

§. 369.
Actus virtutum & donorum ſunt Fructus Krukus

actus boni & laudabiles ex habitibus virtu- . qui.
tum intenti & comparati, quorum duodecim
enumerat Apoſtolus Gal. 5. fſcilicet: Chari-
tas, gaudium, pax, patientia, benignitas,
bonitas, longanimitas, manſuetudo, fides,
modeſtia, continentia, caſtitas.

Schol.

70⁰ Caput VI.

X
Schol. Charitas, Caſtitas & reliquæ virtutes, quas
hie recenſet Apeſtolus, non ſumuntur pro habiti-
bus, ſed pro zctibus. Vocantur autem fructus,
ut intelligamus, in his actibus ſeenndum ſe ſpe-
Statis nullum ineſſe laborem, uti putant homines
carnales, ſed meram deleétationem & pacem.
Vocantur fruétus Spiritus S. quia licet juſti ad illos
actus vitaliter & libere concurrant, Spiritus ta-
men Sanctus illorum Auétor eſt. Deinde non
omnes fruétus in his allegatis recenſentur, ſed
nobiliores tantum, omnes enim aétus cujuslibet
habitus infuſi, ſive ſit virtus, ſive donum, eſt
fructus Spiritus.

F. 370.

Beatitudi- Adctus donorum vocantur Beatitudines.
11Sc.

(G. 369.) Eſt autem Beatitudo donum inſigne,

.

in enjus poſſeſſione animus quiefſcit vel plene
& perfecte, ſi beatitudo ſit perfecta, uti vi-
ſio Dei intuitiva, vel imperfecte, ſi beatitudo
ſolum ſit inchoata, quæ in vita exurgit ex acti-
bus præſtantioribus donorum: Operatio enim
przæſtantior Magis perficit & delectat. Oéto
ejunsmodi beatitudines numerantur Matth. 5.
ſcilicet, Pauvertas Spiritus contra inordina-
tum amorem divitiarum, quæ eſt ſpecialis
fractus timoris Domini. Manſuetudo ad iram
domandam, quæ generatur àa dono pietatis.
Lubtas & ſtetus contra vanas delectationes
conveniens dono ſcientiæe. Fatientia in perſe-
culionibus coutra favores hominum, omnibus
denis reſpondens. Quatuor hæ beatitudines
fſpectant ad tollendam falſam beatitudinem.
Quatuor reliquæe beatitudines ad æternam
beatitudinem difponunt; per famem & ſitim
fuſtitiv, quæ reſpondent dono Fortitudinis:
per

e ope
Corſli
ono in
U tril
ln gne
atituch
Eendens
1Go rer
Nolte l

Duo
Keins
idnm )
ntoo e⸗
lkir
emn ve

Ier
Epun 8

ti k

lumetnt,

.

Miti d

Tetum
10 Alium
Firtus
1 Pron

Tominis

tfeior
Me ille
Ercztor
le die

De Gratia Curifi. 707

per opera MWiſericordiæ, quæ eſt effectus doni

les, En .. . 1. 5
.V id Conſilii: per Munditiam cordis reſpondentem
tnkin, dono intellectus: per Pacem & Concordiam,
une. quz tribuitur dono Sapientiæz. S. Lucas ſo-

ntlun lum quatuor beatitudines removentes falſam
peatitudinem enumerat, quas Chriſtus deſ-
eie cendens de monte rudi populo proponebat;
inimr. Ct Naezlatn. e. .
Den Cto vero S. Matthæus, quas Chriſtus in
m à Monte dicipulos jam perfectiores edocebat.
Gonum,4 . . „
D. 371.
Duo funt præcipui Gratizæ ſanctificantis a‿”hHua
tacingn effectus: nimirum juſtificatio impii, & me- toο qued.
mirden ritum juſti. Eſt autem Juſtificatio transmu-
telen tatio de ſtatu injuſtitiæ & peccati ad ſtatum SSð
Ga,N juſtitix & gratiæ. Juſtiſicare vero eſt, ali-
beram quem vere juſtum, rectum, ſanctum, inte-
gteln rius & exterius bene ordinatum erga Deum,
eminen ſeipſum & proximum efficere.

at. 7
NMath, dchol. Juſtificatio dicitur a juſtitia, quæ ſi paſſive plica⸗
, orin ſumatur, importat motum ad juſtitiam. Porro ur.
hecni juſtitia dupliciter ſpectari poteſt: r. Prout dicit
ſed rectum ordinem in ipſo actu hominis reſpective
11 Ir ad alium ſuum cuique tribuendo. Hoc modo eſt
60 leid virtus ſpecialis, quam hic non conſideramus.
eltge 2. Prout dicit rectitudinem ordinis in interioris
ir ⸗ hominis diſpoſitione, qua homo Deo, & vires
ti o⸗ inferiores rectæ rationi in eo fubjiciuntur. Pro-
, Ann prie ille tantum juſtificatur, qui ex injuſto ſen
elttuche⸗ beccatore fit juſtus: quanquam improprie etiam
Htudſnen ille dicatur juſtificari, qui ex juſto fit magis
rtenn juſtus.
ſin
ünii, §. 372.

2

In Juſti-
hicatione
vere de-
lentur
peccata.

7⁰2 CLCaput VI.

§. 372.
In Juſtificatione peccatoris non ſolum te-
guntur ſeu non imputantur peccata, ſed
vere remittuntur, delentur, & auferuntur.
Ita fides docet, & probatur Imo. ex S. Scrip-
tura Pſ. 50. v. 2. dele iniquitatem meam: ubi
verbum à ſignificat delere, abſtergere,
& juxta ipſum Lutherum vertilgen. Item
V. 4. dicitur: Amplius lava me ab iniquitate
mea. Ubi Hebraicus legit: multiplica lavare
me 222 non vero, uti Lutherus ver-
tit: Waſche mich wohl. Sed lotio ſignifſicat
abſterſionem peccati, & multiplicatio lotio-
nis clare oſtendit, eam non confiſtere in non
imputatione extrinſeca, quæ certe multipli-

catione non eget. Effectus hujus lotionis
refertur. v. 9. Aſperger me husſſopo & munda-

dabor; lavabis me, & ſuper nivem dealbabor.
Dealbatio autem notat effectum poſitivum,
& non pure negativum, ſeu non imputatio-
nem extrinſecam. Id quod clarius patet v. 12.
Cor mundum crea in me Deus, & Spiritum re-
Qum innovu in viſceribus meit. Ubi David pe-
tit munditiam cordis, & intrinſecam Spiri-
tus ſui innovationem, â in viſceribus
meis, qua verba Lutherus iterum male omi-
ſit, & pro ſ629 rectum, male vertit: ein
gewiſſen Geiſt, per quem fidem intell git,
uti ex ejus gloſſa patet: David certe hic fidem
non petit, quam non amiſerat. Addit v. 13.
Spiritum ſanbktum tuum ne auferat a me, nimi-
rum gratiam ſanctificantem, per quam Spi-
ritus S. in anima habitat. Et v. 14. Wiritu
Pprin-

temi

jneipal
Atur,
, dele
I.II. e
Hinſecan-
Eeccatun
Namn con
ſom exg
olͤſieat

ditor:

tUV per

Ratum e
Kun ele
lii pore
les. N.
I.1.
Mnunolet
Aini
Cate g
lont ſahn
Uumn ilen
lun tegln
lld longe
1 5-. z1.
a coope
l erg
ere 00

lifim

ratiD
n, ut

nhlaſtko
In Iic

n K(hunte

ecctn I

Abſenun
ex Sdn
1 Mene
Alete
gen. 1
Ol inint:
iplicahe
Utherusn
io ſignin
catio 10
Kere in
Are mu
Gios Mun
Ovo muss

.1
en rta

rhine
on innunn
us left
45 Hiinn
Cüibt⸗
nleeud
in n

principali confirma me. Quod autem confir-
matur, intrinſece roboratur. Mec dicas: ver-
ba, dele, lava &c. efſe metaphoras, quæ
v. II. explicantur per non imputationem ex-
trinſecam: Averte faciem tuam à peccatis meis:
peccatum enim factum infectum fieri nequit.
Nam contra eſt, ille metaphoræ verum fen-

ſum exprimunt, & per o avertere faciem

Juñnificatio inadæqua 1 exprimitur, unde ad-
ditur: Et omnes ini guitates meas dele: pecca-
tum vero factum eo ſolum tempore, quo

factum eſt, & nondum retractatum, infe-

ctum eſſe nequit, interim tamen faétum de-
leri poteſt: ſimiles loquendi formulas repe-
ries. If. 43. Oſezæ 14. Mich. 7. ltem in N.
T. I. Joan. I. v. 7. Gicitur: Sanguis Filii ejus
emundat vos ab omni peccato. 1 Cor. 6. v. 11.
Ahbluti eſtig, ſanktiſicati eſtis, juſtificati eſtis.
Certe mundari, ablui, ſanctiſcari non ſigni-
ficat ſolam non imputationem extrinſecam,
nam ille non dicitur ablui, cujus ſordes ſo⸗
lum teguntur. 2do. Probatur ex patribus,
quos longa ſerie refert Bellarminus I. 2. de
Juſtif. c. 8. nobis ſufficiat S. Auguſtinus, qui
in Pſ. 31. Conc. 2. ait: Nec intelligamus pec-
cata cooperta eſſe, quaſi ibi ſint, & twvant . . .
Deus ergo tegat vulnera: non tu: nam ſi tus
tegere volueris erubeſcens, medicus non curabit.
Wedicus tegat & curet, emplaſiro enim tegit,
ſub tegmine medici ſanatur vulnus, ſub tegmi ne
vulnerati celatur uilnur. Ergo Deus tegit vul-
nera, ut tegendo ſanet, ſicut medicus, qui

emplaſtro tegit vulnus & ſanat. Hinc me-

rito Tridentinum ſefſ. 5. can. 5. definit: &
ltis

704 Caput VI.

quis per Jeſu Chriſti gratiam, qucæ in Baptimmo

confertur, reatum peccati originalis remitti negat;
aut etiam aſſerit, non tolli tolum id, quod veram &
propriam peccati rationem habet. ſed ilud dicit tan-
tum rudi, aut non imputari, anuthema ſit. 3tio.
Ratio eſt: Si in juſtificatione impii peccata
remaneant & ſolum tegantur, homo fimul
juſtus ob juſtificationem, & injuſtus propter
reſidua peccata eſſet, item Chriſtus non eſſet
Agnus tollens peccata mundi, nec nos libe=
raſſet a ſervitute peccati: nec ſanctos faceret,
nec poſſet nos declarare vere liberos a pecca-
to, utpote in quibus peccatum adhuc eſſet.

Solvuntur Schol. Juxta ſyſtema Lutheranorum (§. 363.

obiettio-
es Lu-
therano=⸗
runz.

Schol. I. n. 7.) in Juſtificatione peccatoris peccata
non vere delentur, & auferuntur, ſed integra in
eo remanent, & ſolum teguntur, ac non impu-
tantur. Nam I. Pf. 31. dicitur: Beati quorum re-
miſſo ſunt iniguitates, & telta ſunt peccata. Et
v. 4. Guoniam tacui, inveteraverunt oſſa mea.
Ubi Lutherus vertit, dann da ichs wolt verſchwei⸗
gen, verſchmachten meine Gebein, cui in margine

hanc gloflam afſuit: dann da ich nicht wolt beken⸗

nen, daß eitel Suͤnd mit mir waͤre, hatte mein
Gewiſſen keine Ruhe. Ke/p. Peccata teguntur non
hominibus, ſed Deo, quod vero Deo tegitur;
hoc Deo non patet, & quod Deo non patet;
Deus non videt, quod autem non videt, non

amplius eſt. Quod vero tecta ſint peccata, li-

quet, quia talis dicitur beatus, & in cujus Spiri⸗
tu non eſt dolus. Lutherus hunc locum duplici-

ter falſificavit. 1. Dum vertit: in des (Herrns)

Geiſt kein falſch iſt, cum tamen ly ejus Ny cadat
ſuper hominem —& antea nominatum, & ly-
continuet ſermonem de beatitudine hominis.
2. In verſu 3. addit particulam oppoſitionis, nie
& re⸗

&tel⸗
textun

II. bl.
laut
(ate

tum (

hane
V. 6.
cationi⸗
mhloit
ltar,
.n hor
Peckgtor
Ulremi
Mominis
Oeridd
rewic
depto⸗
noN1
tns Ne
ſt, bel
texit,
ghoch in
lurta
incnamn
Undumen
Maenlis
inanere
4d Katn
Veteren
Noya

uni ex

Atione
366. Le
1ationis
d eſt
heob,
Nennis

Oynn

t Bopte

us li
8S non i
e pos I
os ſacen

54 pecti
lue ellet.

ge non in

⸗
e

6

i

polt teſihnt
i nant
enet e
, halt i
untur
0 101 Ee,

W
Nn CNole
,ſſyrh,
ſne
5 N cadt
Clin;, C
e Dömns
dan

onls,

De Gratia Chriſti. 705

& relativam in vote: ichs, & vocem, wolt contra
textum Hebraicum 2*% 5ee .
II. Pf. 31. v. 2, dicitur: Beatus vir cui non impu-
tavit Dominus vecratum. Ubi juſtificatio adæ-
quate definitur per non imputationem peccati,
tum quia per hanc homo fit beatus; tum quia
hanc definitionem S. Paulus ipſe aſſignat Rom 4.
v. 6. Reſp. Datur ibi definitio adæquata jaſtifi-
cationis negativæ, poſitivæ vero datur ſolum
implicite, quatenus peccata mortalia non remit-
tuntur, niſi per gratiam ſanétificantem, qua ſe-
cuta homo beatus eſt. S. Paulus ex remiſſione
peccatorum infert juſtificationem poſitivam cum
illa remiſſione connexam, nam dicit beatitudinem
hominis, cui Deus accepto fert juſtitiam ſine
operibus, id eſt, ex gratia; quod probat, quia
remiſſio peccatorum fit ex gratia: ſi autem ae-
cepto fert juſtitiam, ergo eam Deus vere dat, &
non ſolum imputat. Quæ omnia confirmat tex-
tus Hebraicus, ubi habetur verbum &) remi-
ſit, delevit, abſtulit iniquitates: & verbum 882
texit, intrinſece texit: & ià imputabit,
quod intelligitur de imputatione ad poœnam. III.
Juxta S. Paulum juſtificatio fit per hoc, quod
induamus Dominum Jeſum Chriſtum Rom. 13.
Indumentum vero non tollit, ſed tegit ſolum
maculas. Keſp. S. Paulus ipſe explicat; quid ſit
induere Jeſum Chriſtum, ſcilicet interius mutari
ad ſtatum innocentiæ a ſtatu peccati, deponendo
veterem hominem, & omnem affeétum peccandi,
& novam vitam inchoando: quod quidem Luthe-
rani exponunt de ſanétificatione, quam a juſtifi-
catione diſtinguunt, ſed immerito uti patet (G.
363. Schol. 2. & F. 371.) cum definitio juſtifi-
cationis etiam ſancétificationi conveniat. IV. Ne-
mo eſt ſine peccato: & S. Ambroſius lib. 2. de
Jacob, juſtificationem exemplo Jacob ſeſe veſti-

mentis Eſau & pellibus hædinis tegentis explicat.

Reſp.
Schram Inſtit. Tehol. Tom. I. VVy

70⁰6 Caput VI.

Reſp. Nemo eſt ſine peccato veniali, (§. 349.)
bene vero ſine mortali. S. Ambrofius vero com-
parationem in eo inſtituit, quod ſicut Jacob alie-
na veſte indutus inceſſit, ita Chriſtus fatus in
ſimilitudinem carnis peccati vere languores no-
ſtros tulerit.

§. 373.
ſtifica- Quia in juſtificatione peccata non ſolum
mio non fit teguntur, (H. 372.) hinc remiſſio peccato-
per me- rum, quæ eſt juſtificatio peccatoris, non fit
ram im- per imputationem extrinſecam juſtitiæ Chri-
vutatio- . ee. .
ee „/- ſti, ſed per veram & intrinſecam juſtitiam,
ctſ ſeu gratiæ habitualis infuſionem. Catholica

S. Scripturæ teſtimoniis, in quibus homo di-
citur purgari, lavari &c. Purgatus vero &
ſanctificatus nemo dicitur niſi per aliquod in-
trinſecum, quo talis denominetur. Unde
Rom. 5. v. 5. Charitas Dei dicitur diffuſa in
cordibus noſtris: & v. 19. Sicut enim per ino-
bedientiam unius hominis peccutores conſtituti ſunt
multi, ita per obedientiam unius juſti conſtituun-
tur multi. Ergo juſtitia noſtra eſt interna,
ſicut peccatum noſtrum eſt internum. Merito
igitur Tridentinum ſeſſ. 6. can. 10. definit:
quis dixerit, hominet ſine Chriſti juſtitia, per
quam nohis meruit, juſtificari; aut per tam ipſam
Jormaliter juſtos eſſe, anathema ſit. Et can. I1I.
Si quir dixerit, homines juſtificari vel ſola im-
putatione juſlitie Chriſti, vel ſola remiſſtone pec-
catorum, excluſa gratia . . . gquc illir inhe-
reat, anathema ſit. 2c0. Juſtificatio eſt effe-
ctus dilectionis Dei. Sed hæc non tantum
eſt affectiva, ſed effectiva efficiens objeum
. e-

hæc veritas probatur Imo. mox citatis (H. 372.)

Gdum
i C

ationi

Wol. 1.
Müllonem
eorum N
kortur lor
Ctonis
1 iet,
Ponmo N
Uee betet
(hrikns no
Eherhoe
torum K:
A eam
Detionem
gnoc etin
Chitionen
Uobis Dron
ions
rinni
us
Ctianfi
Uprehüuntur
Uto
10 fuſto⸗ 8
ittionem
Ens ſunt
1 Si Ver

ir, C 4—

r Velim
ertine
nnm fin
lonſn⸗
rgze⸗

De Gratia Chriſti. 707
1, ( , . . .
G dilectum intrinſece gratum & juſtum. Item
uk. Juſtitia Chriſti eſt cauia efficiens noſtræ Ju-
Sm ſtificationis: Ergo non eſt cauſa ejus formalis.
gvon .
l schol. I. Lutherani juxta ſyſtema ſuum (F. 363. Solyunkur
Schol. I. n. 7.) volunt veram & propriam re- opjiekio-
miſſionem peccatorum in juſtificatione fieri per os Lu-
eeorum non imputationem, unde ſormaliter juſti- therano-
Aſn ficatur homo per imputationem juſtitiæ & ſatis- „armz.
0 N factionis Chriſti. Quippe Deus neminem juſtifica-
S,uIi re poteſt, niſi aliqua in eo ſit juſtitia: quia vero
tie homo propriam juſtitiam non habet, alienam ha-
,Sejtin bere debet, quæ per imputationem ſua fiat: hinc
uſtitir Chriſtus non ſolum pro peccatis noſtris ſatisfecit,
Cüthole & ber hoc meritum paſſivum remiſſionem pecca-
(, torum & abſolutionem a poœnis nobis promeruit;
o d ſed etiam vicariam officiorum noſtrorum adim-
0S ve Pletionem præſtitit, & per hoc meritum activum 3
,u⸗ quod etiam juſtitia activa & vicaria vocatur, de-
Acolf larationem pro juſtis, & hæredibus vitæ æternæ
u. t nobis promeruit, cujus proinde juſtitiæ & ſatis-
linin factionis imputatione homo ita juſtifieatur, ut
Uin N hæc imputatio ſit fundamentum declarationis ho-
ſimſ⸗ minis pro juſto, in qua etiam formaliter juſtifi-
uſi⸗ catio conſiſtit. Quippe varii actus juſtificationem
al ingrediuntur inter ſe tamen connexi: formales
inen ſen ratio formalis juſtificationis ſunt declaratio
I. Nef pro juſto & remiſſio peccatorum, hi enim juſti-
0 Gein. ficationem in efle ſuo conſtituunt; fundamentales
ltun⸗ actus ſunt imputatio juſtitiæ & ſatisfa ctionis Chri-

Fiun i, ſti. Si vero omne id, quod juſtificationem ingre-
ft⸗ „ditur, & ab ea ſeparari nequit, formam ejus vo-
care velimus „ etiam imputatio meriti Chriſti ad

1,ie eam pertinet. Ita D. Schubert. Rationes Luthe-
Nige ranorum ſunt I. Pſ. 142. dicitur: Non Juſtificabi-
i o tur in conſpebku tuo omnis vivens. Ergo non da-

“ tur juſtitia homini intrinſeca, alias homo in con-
loe n ſpectu Dei juſtificaretur. Unde v. r. S. David
von inn petit: Exaudi me in tua, Nb. non in mea juſtitia.
6 ceclu. Keſp. Deus videt illam juſtitiam hominis intrin-

d V Vy 2 ſecam

70· 8 Caput VI.

ſecam non ex viribus naturæ ſed gratiæ compa-
ratam. Eodem modo juſtitia noſtra, non noſtra,
ſed Dei dicitur, id eſt, viribus gratiæ acquifita.
Vel David comparat juſtitiam ſuam cum illa Dei,
relate ad quam nihil eſt omnis creata perſetio.
Vel vult neminer ita eſſe juſtum, ut ab afflictio-
nibus omnibus liberari debeat. II. Rom. 5. dici-
tur: Per unius obedientiam jufti conftituuntur multi.
Et 1I Cor. r. v. 30. Chriſtus dicitur factus juſti-
tia & ſankiſicatio noſira. Et 1I Cor. 10. repre-
hendit Apoſtolus eos, qui propriam juſtitiam vo-
Innt ſtatuere: Ignorantes juſtitiam Dei, & ſuam
volentes ſtatuere, juſtiticx Dei non ſubjekti. Reſp
S. Apoſtolus intelligendus eſt in ſenſu cauſali, non
formali. Scilicet Chriſtus eſt cauſa efficiens &
meritoria noſtræ juſtificationis, quo ſenſu dicitur
Sapientia, Reſurrectio & vita noſtra. Et in al-
tero loco reprehendit Phariſæos, qui præſume-
bant, ſe poſſe viribus naturæ legem implere, &
juſtificari ſine gratia. III. Judex ignoſcens reo
non ideo jnſtitiam illi infundit: Ergo nec Deus
ignoſcens peccatori. Neſp. Diſparitas eſt, quod
juſtificatio externa & forenſis non eſt connexa
cum amicitia, ficuti juſtificatio peceatoris cum
amicitia Dei: ad quam cum natura non habeat
proportionem, intrinſece per gratiam elevari de-
bet.

An homo Schol. 2. Scotus putat de abſoluta Dei potentia ju-

abſolute
ver favo-
rem Dei
extrinſe-
cum jufli-
ſcari poſ-
Kt.

ſtificationem impii fieri poſſe per ſolum favorem
Dei extrinſecum. Negativa ſententia eſt proba-
bilior, quia Deus abſolute nequit remittere offen-
ſam fine intrinſeca mutatione peccatoris, nam
offenſam remittere nequit, niſi fiat illi pacatus,
ad quod requiritur, ut Deus illum amet: amor
autem Dei eſt effectivus, efficiens illum bonum
& gratum, quem diligit, cum ſit omnis bonita-
tis cauſa. Ex ſupponito vero, quod Deus mo-
veret peccatorem ad actus Charitatis & contri-
tionis per auxilium aétuale, non infundendo gra-

tiam habitualem, poſſet quidem peccator abſolute

ho
ia D
len eo
Ens Dir

er u
r.
titionen
Iilem
Ioad
er geit
lo ere
ono Dr
lekioni
e comn
in ingle
cte

Mo. 3.
aDloluta
in epcen
tenti el
tre il
ttet tel
Ohlat
tie wo
Opporun
Potett cl
in mation
iet hm
et ſad
on ex
die,
Eratore
WIm Phy
Antur⸗
con
KN nece
hden

De Gratia Chriſti. 70⁰9

per hos actus juſtificari inchoate & imperfecte,
quia Deo ſuper omnia dileéte uniretur, non ta-
men complete & perfecte, quia præcipuus effe-
ctus Divinæ dileétionis, ſcilicet gratia ſanétificans,
per quam Deus homini fit pacatus, non tribuere-
tur. Non obſtat I. quod privatio gratiæ per con-

Nnz tritionem deſinat eſſe voluntaria. KReſv. Deſinit
tunra quidem quoad præſentem diſpoſitionem, non vero
GHES. gquoad præcedentem, ex qua macula relinquitur
N per gratiam delenda. Non obfſtat II. quod remiſ-

n ttuom fſio peccatorum tribuatur Charitati. Luc. 7. Et
,G ſe homo Deum diligens ſit juſtus. Keſp. Tribuitur
i. dilectioni non præciſe ratione ſui, ſed ratione gra-
canlld tiæ connexz. Et diligens Deum eſt juſtus juſti-
eftceen tia implente præſens officium, non vero delente
ſne perfecte peccatum præteritum.

Gi Schol. 3. Scotiſtæ etiam docent, de potentia Dei An pecca-
en inen abſoluta peccatum actuale & habituale cum gratia teum mor-
ice in eodem ſubjecto ſimul eſſe poſſe. Negativa ſen- tale ſimul

Uo e tentia eſt communior, quia abſolute non poteſt cum gra-
s ſtare juſtitia cum injuſtitia: iniquitas cum ſanti- tia conſ-
Aα tate: rectitudo cum receſſu a rectitudine. Non ſtere poſ-
leteftut Obſtat I. quod gratia & peccatum actuale priva- ſit.
nNE tive non opponantur, quia actus & habitus non

m deſ opponuntur, imo actus v. g. temperantiæ ſtare
poteſt cum habitu intemperantiæ,. Reſp. Licet
in ratione habitus & actus non opponantur, ha-

ei Weni O ſei
lun hine dent tamen alias rationes privative Oppoſitas, ſci-
“ licet ſanétitatem & iniquitatem &c. II. Peccatum
enn “ non expellit gratiam phyſice, ſed tantum demeri-
erite „torie, nec Deus neceſſitatur gratiam auferre a
peccatore. Reſp. Non expellit quidem per for-
ſlt ns mam phyſice in gratiam agentem, expellit tamen
n mme o“ ex natura ſua introducendo diſpoſitiones cum gra-
Unn ℳ tia imcompoſſibiles. Item Deus quidem abſolute
non neceſſitatur auferre gratiam; bene vero ſi
.D ℳ hominem in mortale labi permittat.
s &n.
fnntenie,
eum i Yy 3 §. 374.

Caput VI.

§. 374.
Ad juſti- Ad juſtificationem in parvulis nulla re-
fcationem quiritur diſpoſitio. Ita conſtat ex univerſali
ee var Kecleſiæ traditione, quæ parvulos, quamvis
, u rationis impotes, hactenus baptizavit in re-
w 6ανι . .
ai/ poſitio. miſſionem peccati originalis. Unde Triden-

ſcretionis pervenerint, eſſe rebaptizandos.
Enimvero ſi inobedientia primi hominis po-
tuit illis nocere, obedientia ſecundi hominis,
qui factus eſt nobis juſtitia a Deo, illis pro-
gerit.

Bene vero 2. Ex parte hominis adulti fui compotis
in adulis. juxta communem providentiæ curſum præ-
via diſpoſitio requiritur. Nam S. Scriptura
ſpem veniæ non præbet, niſi peccatoribus
diſpoſitis. Ezech. 18. N . . impius egerit
Pœnitentiam .. vita vivet. Act. 2. S. Petrus
Judæis prædicatione ſua conterritis, ait: Ez-
nitentiam agite, & baptizetur unusquitque ve-
Irum. Akt. 8. Philippus Eunucho Baptismum

tinum ſefſſ. 7. can. 13. dicit anathema iis,
qui docuerint, parvulos, cum ad annos di-

petenti reſpondet: Si credir ex toto corde, licet.

Tritum etiam eſt illud S. Auguſtini ſerm. 15.
de verb. Ap. Qui ſecit te ſine te, non juſtifica-
bit te ſine te. Et Tridentinum ſeſſ. 6. cap. 6.
Diſponuntur autem adulti, ad inſam juſtitiam,
dum excitati Divina gratia atque adjuti, fidem

ex auditu concipienter, libere moventur in Deum.

Ratio eſt, quia forma perfecta non indueitur
niſi in fubjectum diſpoſitum: Sed gratia eſt
forma, Ergo requirit ſubjectum diſpoſitum.

3. Di-

ſeati
celin
lta l

jer 5
eſt in
llacet
Nohto
Mor.
Uer g
Gum
Moten
Deſil
It do
lum,

E,lllm.

Ham
ekeitat
5. De
e,
Odio .
inckon
Vandti

Col. 1
omi
2gnof
licord
Uare,

ere

Ui
gtio,
Ibns
Uent
Iia
In,

3. Diſpoſitiones autem in adultis ad juſti-

De, Gratia Chriſti. 711
ficationem prærequiſitæ ſunt 1. Eides, qua

credimus, vera eſſe illa, quæ Divinitus reve-
“ lata ſunt, præſertim a Deo juſtificari impium
ð per gratiam ejus, per redemptionem, quæ
le li⸗ eſt in Chriſto Jeſu: nam ſine fide nemo Deo
ſhenah placere poteſt. 2. Timor, quo peccatorum
“ noſtrorum conſideratione utiliter concutimur.

*R Prov. 14. Timor Domini fons vitg. 3. Jyer,
per quam ad conſiderandam Dei milſericor-
omiid qiam animum convertentes ſperamus, Deum
propter Chriſtum nobis propitium fore. Rom. 8.
UIS ye ſalvi falti ſumut. 4. Inchoata Dei dilectio,
ut totius juſtitiæ fontis Eccli. 2. Diligite il-
dcomi lum, & iiluminahuntur corda veſtra. Ex hoc
m enim, quod Deus miſericors peccatori poœ-
Snom nam timenti offert veniam, non ſolum ſpes
eteltck excitatur, ſed etiam tantæ bonitatis amor.
ri e . Peccati deteſtatio, quæ ex fide, timore,
„SEm ſpe, & inchoata dilectione oritur, ex quibus
6,dÿ“ odio movetur in peccatum. 6. Propoſitum
mime inchoandi novam vitam & mandata obſer-
Pitem vandi. Vid. Trid. ſeſſ. 6. c. 6.
Urler
iſerm / Schol. x. D. Schubert cum Lutheranis non negat Luthera-
0 e⸗ hominem juſtificandum prius credere, peccata ſua norum
agnoſcere, dolere, iram Dei pertimeſcere, miſe- ſententia.
ricordiam Divinam deſiderare, bene de Deo ſpe-
rare, peccatum deteſtari novumque propoſitum &.
capere debere, quia hæc omnia opus converſio-
nis & regenerationis, fine qua non datur juſtifi-
catio, ingrediuntur: nec negat his ſanétis motio-
nibus Spiritus S. hominem diſponi ad ſtudium
pietatis & habitum pie & ſanéte vivendi. Sed
quia juxta illum juſtificatio eſt remiſſio peccato-
4 rum, & declaratio hominis pro juſto, diſpoſitio-
35 VVy 4 nes

712 Caxut VI.

nes heæ neque hominem ad juſtificationem reci-
piandam aptum reddunt, neque apud Deum ſunt
cauſa impulſiva nos juſtificandi, præparant nos
tantum ad fidem recipiendam, qua ſola juſtifica-
tionem conſequimur. Hæc jam in antecedenti-
bus (H. 373.) partim in ſequentibus refutantur.

Unde eſfe-Schol, 2. Quærunt hie Scholæ, a quonam principio

Rive pro-
cedat ulti-
ma diſpo-
ſitio ad
gratiam.

actus Contritionis & Charitatis, qui uitimo ad
gratiam diſponunt, procedant. P. Contenſon pu-
tat, eos eſſie ab auxilio actuali transeunter com-
municato, quia gratia habitualis necefſario ſup-
ponit diſpoſitiones jam effeétas & produétas, cum
non recipiatur niſi in ſubjecto diſpoſito. P Gonet
vult, eas eſſe effective ab ipfa gratia habituali,
quia actus Charitatis & contritionis ſunt a ctus vi-
tales vita ſupernaturali, quæ eſt a gratia habituali.
P. Goudin docet, actum converfionis ultimo di-
ſponentem ad gratiam habitualem effeétive proce-
dere a virtute infuſa Charitatis & pœnitentiæ non
communicata per modum habitus, ſed per modum
auxilii ſeu motionis, ita ut diſponat ad gratiam,
& ad ipſas virtutes infuſas per modum habitus
conſequendas. Sed hæc controverſia magis eſt
ſfubtilis, quam utilis.

An juſtif- Schol 3. Juſtificatio impii, ſi ſumatur pro infuſione

catio fiat

Jucceſſive.

gratiæ & remiſſione peccatorum, fit in inſtanti.
Si vero ſuümatur pro diſpoſitionibus, quibus pec=
cator præparatur, licet poffit fieri in inſtanti, or-
dinarie tamen fit ſucceſſive, quia illæ diſpoſitio-
nes ordinarie tempore præcedunt gratiæ infuſio-
nem, Deinde ſi Juſtincatio ſpectetur ex parte

modi agendi, creatio eſt majus opus, quam Juſti-

ficatio: ſi vero ſpectetur ex parte rei productæ,
juſtificatio eſt majus opus creatione ob bonum
æternum in ſpe, ad quod terminatur; non ta-
men eſt quid majus glorificatione, ob bonum
æternum in re. Denique juſtificatio impii poteſt
quidem dici mirabilis, non tamen miraculoſa, quia
non fit præter communem Providentiæ Divinæ
cur-

ulltlur
ſubito
§. Dau

Inter

gbita

Guo pon
ciim,
nohis
Il ckeh
Deo erel
lcſtatere
Ttura 1.
dncia
lſt, /
(ls eu
Inaeulo
Uinit, 5
1.lg Fe
uen
lig or:
Iit: muie
di
nfcenti
r in ſer

De Gratia Chriſti. 713

onen l,. curſum, ſecus eſſet, ſi præter hunc curſum Deus
Denmſnt ſubito movet ad perfeétam juſtificationem uti
ente o S. Paulum movit.
Alfeleti⸗ §. 375.

keſtme.
n düin Inãter alias diſpoſitiones ad juſtificationem ος aαd
Pint requiſitas prima eſt Fides, (G. 374. n. 3.) juſtifica-
gteiang quo nomine Catholici non intelligunt fidu- tionem re-
mtren. ciam, qua credimus & confidimus peccata u*“ta
eiiolf nobis propter Chriſtum eſſe remiſſa: Sed al .
ctas, n di ib jtatibt bi ſiducia.
qua credimus omnibus veritatibus nobis a

lai Deo revelatis propter ejus Auctoritatem & ve-
dns Lacitatem. Ita Imo. intelligit Fidem S. Scri-

ainn. Ptura 1. Cor. 13. v. 13. ubi fidem a ſpe &
Sdeme’, fiducia expreſſe diſtinguit: Munc autem ma-
ire e gnent, fider, ſpes, charitar, tria hkæc. Ubi
nienen certe cum D. Schubert nequit intelligi fides
ene miraculoſa, cujus jam Apoſtolus v. 2. me-
li⸗ minit, & inter chariſmata eam recenſet:
mi4 V. 13. vVero agit de virtute fidei, quam a ſpe
& fiducia, que eſt ſpes certa, diſtingnit:
iftler tria hæc: & fidem & ſpem charitati poſtpo-
itm nit: major autem horum eſt Charitat. Imo
te. Eph. 3. Vv. 12. fiducia dicitur eſſe effectus
ai,*ι fidei: In quo habemus fiduciam & acceſſum in
r confidentia per fidem ejus diæ iiσ ραορ Ubi "ο
ietie per in ſenſu obvio aliquam cauſam denotat,
ali non vero, quid fides involvat; uti male ex-
in, bponit D. Schubert, putans S. Paulum loqui
heemm de fide, ſeu fiduciali apprehenſione Chriſti.
I. Certe loquitur ibi Apoſtolus de fide, quæ eſt
b bom actus intellectus, non vero voluntatis: pro-
i e fitetur enim myſterium vocationis gentium

1 . . . .
nohi ſibi a Deo revelatum, ejusque prædicatio-
ie D

⸗ TLV 5 nem

71¹4 “ Caput VI.

nem ſibi concreditam eſſe: Rogat Deum ut
Epheſii corroborentur in fide & rerum Divi-
narum Scientia. v. 12. Chriſtum habitare per
Fidem in cordibus veſtris, in Charitate radicati
& fundati, v. 13. ut pvoſſtis comprehendere..
quæ ſit latitudo &c. Rurfſus fides, qua ſalva=
mur, dicitur aſſenſus Joan. 20. V. 31. Hac
ſcripta ſunt, ut credatir, & ut eredentes vitam
habeatis in nomine ipſius. Et multoties S. Seri-
ptura fidem per ly credere exponit. Ludit
hic iterum in verbis D. Schubert, dum adiſtin-
guit inter ly credere, & in Chriſtum credere,
quod juxta ipſum ſignificat, in Chriſto fidu-
ciam ſuam collocare. Nam nullo S. Scrip-

turæ exemplo hanc explicationem probat,
quando enim S. Scriptura monet, ut Chri-

ſtum induamus, ei adhæreamus G&c. vult,
ut Chriſti virtutes in moribus noſtris expri-
mamus. 2do. Eccleſia in baptizandis ſem-
per eam fidem requiſivit, qua articulos in
ſymbolo contentos firmiter crederent, non
vero eam, qua crederent peccata ſibi eſſe re-
miſſa, nam credimus quidem in ſymbolo re-
miſſionem peccatorüm, ſed credimus per hoc,
in Eccleſia eſſe poteſtatem remittendi peccata
per Sacramenta. Item S. S. Patres fuſe re-
fert Bellarminus I. 1. de Juſtif. c. 9. Merito
proinde definit Tridentinum ſeſſ. 6. can. 12.
Ni gquir dixerit, fidem juſtificantem nihil eſſe
aliud, quam fiduciam Divinæ miſericordik vec-
cata remittentir propter Chriſtum, vel eam fidu-
ciam ſolam eſſe, qua juſtificamur, anathema ſit.
3tio. Fides qua credo, remiſſa mihi eſſe pec-
cata, eſt impofſſibilis: tum quia nullibi reve-
latum

ltum
in tey

i,

Hon d
(ata:
homo
CcuINH
ekiam
tete
Canſa

AAtjon

Obin
ſilcani
ſateton
r
!
Dpon
ſies t
Mior,
llozt.
Elel. 1
Carde
bes h
Inyite
a1n
ſ
kend

De Gratia Clhriſti. 715

Deunt latum eſt, mihi remiſſa eſſe peccata, neque
elln i⸗ in revelatione & promiſſione generali, Joan. 3.
in o. Gui credit in Filium, juſtificabitur; nam hic
e nit non dicitur: qui credit, ſibi eſſe remiſſa pec-
leice,, cata: neque in primo inſtanti exiſtentiæ fidei
ua r. homo certus eſt, ſibi remiſſa eſſe peccata,
.u cum nemo certa fide ſciat ex revelatione, ſe
ke in etiam in primo inſtanti credere, ſicut opor-
ſes⸗ tet: tum quia hæc fides confidentialis non ut
ir. Iun cauſa præcedit, ſed tantum ſequitur juſtifi-
um dlin cationem, in qua peccata remittuntur, alio-
credet quin hæc fides falia foret: ſupponit ergo ju-
iſto fa ſtificationem in fiatu, uti ipſe D. Schubert
6. Se fatetur, qui ad juſtificationem eam fidem re-
n unte quirit, qua hie & nunc credo peccata mihi
t, r remitti: ſed hæc etiam fides eſt poſterior ju-
ſtificatione, nam remiſſio præſens eſt obje-
is en ctum hujus fidei, actus autem non facit ſed
Andhetn⸗ ſupponit ſuum objectum, conſequenter hæc
tiotnt fides tanquam medium juſtiſicationis illa eſſet
et, prior, & tamen ſimul poſterior, quod im-
ſhieler plicat.
nbolof⸗ Schol. Lutherani hunc ordinem ſalutis ponunt juxta Ordo ſa-
hethe Carpovium Theol. Rev. tom. 2do. I. Deus om- mtis juxta
bent nes homines ad ſalutem vocat ſerio & ſufficienter Lathera⸗-
dipe invitando eos ad ſalutem per Chriſtum partam os
es l 3 amplectendam vel directe Evangelium claris ver-
9 Ney bis proponendo, vel indirecte ad illud quæ-
d CAn.1 rendum ducendo: Evangelium antem motiva ad
8 ih, bonum faciendum „& malum vitandum ſuppedi-
nlir tat, ex quibus novæ vires a Deo Evangeli Au-
nte Gore ad bonum homini conferuntur: quæ eſt
ſunß gratia vocans vel præveniens. 2. Deus hominem
thnd iltuminat informando & convincendo eum de ve-
ielele⸗ ritatibus ſalutaribus & legalibus V. T. & Evan-
Mipitee gelicis novæ Legis per Verbum S. Scripturæ vel
w lectum,

7¹6 Caput VI.

leétum, vel auditum, vel meditatum, quæ eſt
gratia illuminans, 3. Illuminatio de veritatibus
legalibus ſeu legalibus Contritionem generat, pec-
cata enim ſua & eorum pœnas homo ex lege
cognoſcit, ex qua cognitione triſtitiam de illis
concipit, pœnitet, metu pœnzæ promeritæ con-
cutitur, pudorem ob peccata haurit, illa efficaci-
ter cum propoſito fugiendi odit, in quibus Con-
tritio confiſtit, quam Deus per legem operatur,
& hec per gratiam conterentem. 4 Poſtquam
vero homo per illuminationem legalem ad con-
tritionem & deſiderium medicinæ ſpiritualis pro
peccatis pervenit, per illuminationem Evangelicam
ipſi in promiſſionibus Dei generalibus oſtenditur
medium, ex ſua miſeria eluétandi, ſcilicet, quod

ſatisfactionem Chriſti per fidem debeat apprehen-

dere, quod medium cognitum avide cupit, &
innixus pramiſſionibus Dei generalibus ad fe appli-
catis illam ſatisfactionem Chriſti vicariam fiducia-
liter apprehendit, & ſic in illo fiducialis fides ori-
tur, quam cum Deus gratis in eo excitet, me-
rito gratia & beneficium Divinum dicitur. Hinc
objeétum hujus fidei eſt ſatisfactio Chriſti activa
& paſſiva, quam fides eum fiducia apprehendit,
dum fatisfactionem Chriſti pro ſe quoque fieri vel
ſactam eſſe, & effectum illius ſcilicet liberationem
a reatu, & participationem ſalutis fibi a Deo tri-
bui & imputari vult. Quia vero hæc fides ſal-
vifica involvit deſiderium liberationis a reatu &
firmum propoſitum non amplius peccandi, fides
cum voluntariis peccatis ſimul confiſtere nequit,
& ideo fides ſalvifica ſtudium ſecundum volunta-
tem Dei vivendi includit & viva eſt, ſine qua
fides dogmatica mortua dicitur: quemadmodum
etiam fides ſalvifica ſine ſtudio ſecundum volun-
tatem Dei vivendi mortua eſt, nec hominem ſal-
vare poteſt. 5. AGtus, per quem fides in homine
excitatur five donatio fidei dicitur KRegeneratio,
quæ illuminationem ſupponit, & eſt a Deo per
verbum legis remote & diſpoſitive, per vevui
van-

Lve
grat
litun
Pli
ale⸗
poſi
nun
&e
Gneit
en,
lura
apir
tir,
6 he
ſun
ven⸗
der
et
atu
tutio
Fiyen
4Ppre
aſt
lat,
pera
ii
Iis
magi⸗
necel
Vverbr
home
moyv
anſen
Operr
ſhiit
erſer
em

Mi⸗

De Cratia Chriſti. 717

e e Evangelii proxime & immediate, hinc dicitur
criuthis gratia regenerans. Per hanc regenerationem tol-
t, . litur dominatus peccati originalis, & fit, ne am-
E plius peccata acétualia voluntaria ex eo oriantur,
1 E i Aadeoque mors ſpiritualis aufertur, pradueitur pro-
itr r. poſitum emendationis, homo accipit vires ad bo-
a cet num & contta malum, oritur appetitus ſpiritualis,
lbos r. & exinde fit luêta carnis contra Spiritum, homo
opentn, ducitur ad ſui abnegationem, ad vincendam car-
Poſgum nem, & ſic homo accipit vitam ſpiritualem, in-
1 cor. ſtauratur in eo imago Dei, fit nova creatura,
tnals No eripitur ex tyrannide diaboli, ponitur in ſtatu gra-
ngelem tiæ, ſit filius Dei & hæres regni cæleſtis. Porro
ſtenditut 6. hæc mutatio hominis adulti, per quam ille ex
et, l ſtatu iræ tranſit in ſtatum gratiæ, dicitur (onver-
Ppeter. ſio, quæ dicitur tranſitiva, quatenus Deus homi-
nit A nem convertit iluminando, conterendo & rege-
Rea⸗ nerando: quatenus vero homo ipſe contritionem,
mn füt⸗ & fidem vivam concipit, eſt intranſitiva, & vo-
ſes bi⸗ catur Pænitentia. 7 Illuminationem, & regene-
itet, AN rationem ſequitur guſtificatio, quæ per (ſolam fidem
tor, vivam habetur, qua ſatisfactio & juſtitia Chriſti
lizd apprehenditur. 8. Sicuti autem fides vera una
etenlt, quaſi manu Chriſtum apprehendit, & ita juſtifi-
ſeiſe cat, fic altera quaſi manu actiones Deo aceeptas
gratinen P operatur, & ita inerementum vitzæ ſpiritualis ca-
eo ti pit, quod dicitur Sandificatio, & eſt regeneratio-
ſles i⸗ nis continuatio, per quam proinde imago Dei
fertn & magis inſtauratur, quæque homini ſalvando eſt
, des neceſſaria. Deus autem eſt, qui hominem per
e negit verbum legis & Evangelii tranſitive ſanétificat,
⸗ homo vero intranſitive ſantificationem ſuam pro-
ie movet per ſtudioſam verbi Divini lectionem &
dn anuſcultationem, & crebrum exercitium bonorum
uin n⸗ operum, viéctoriam, tentationum & vigilantiam
a ſpiritualem, per quæ media homo in fide finaliter
* perſeverat & ſalvatur.
mto⸗ Schol. 2. Ordo ſalutis juxta nos Catholicos hic eſt, Ordo ſa-
Peo der uem refert Tridentinum ſeſſ. 6. cap. S. & ſeqq. 1. lutis juet
verbin uſtificationis exordium in adultis a Dei per Jeſum Catholi-
Pyer⸗ Chri- cox.

718 Caput VI.

Chriſtum praeveniente gratia & ejus vocatione
ſumendum eſt: quippe per giatiam excitantem &
adjuvantem homo ad ſuam juſtificationem, eidem
gratiæ libere aſſentiendo & cooperando diſponi-
tur. 2. Homo excitatus & adjutus hac Divina
gratia fidem ex auditu concipiens libere mo vetur
in Deum, credens vera eſſe, quæ Divinitus re-
velata & promifſſa ſunt, atque illud inprimis ju-
ſtificari impium per gratiam ejus: per redemptio-
nem, quæ eſt in Chriſto Jeſu. 3. Dum vero ſe
homo peccatorem eſſe intelligit a juſtitiæ Divinæ
timore utiliter concutitur. 4. Ad conſiderandam
tamen Dei miſericordiam ſe convertendo in ſvem
erigitur, fidens, Deum fibi propter Chriſtum pro-
pitium fore, quem proinde 5. tanquam omnis
juſtitiæ fontem diligere incipit: ac 6. propterea
movetur adverſus peccata per odium aliquod &
deteſtationem, hoc eſt, per eam Pænitentiam,
quam ante Baptismum agi oportet. 7. Hinc pro-
ponit ſuſcipere Baptismum, inchoare novam vi-

tam, & ſervare Divina mandata. 8. Hanc diſpo-

ſitionem Juſtificatio ipſa conſequitur, quæ non
eſt ſola peccatorum remiſſio, ſed & ſanctificatio
& renovatio interioris hominis per volunta-
riam ſuſceptionem gratiæ & donorum. Unde
homo ex injufto fit juſtus, & ex inimico ami-
cus, ut ſit hæres ſecundum ſpem vitæ æternæ.
Cauſa finalis hujus Juſtificationis eſt gloria Dei &
Chriſti ac vita æterna: Efficiens eſt Deus; me-
ritoria eſt Chriſtus Jeſus, qui per crucem & paſ-
ſionem ſuam eam nobis promeruit: Inſtrumenta-
lis ſunt Sacramenta Baptismi. & poſt lapſum,
Pœnitentiæ: Formalis eſt Juſtitia Dei, non qua
ipſe Juſtus eſt, ſed qua hominem juſtum facit,
qua ab eo donatus renovatur Spiritu mentis ſuæ,
& non modo reputatur, ſed vere juſtus nomina-
tur, & eſt juſtitiam in ſe recipiens ſecundum pro-
priam diſpoſitionem & cooperationem, quæ illi
inhæret, & cum qua illi habitus virtutum Theo-
logicarum fidei, ſpei & Charitatis, & virtutum
mora-

norli
Lhol.:
miens
in Virt
dortißie
nn jult
mapcate
joſtita
de hon
1 Ky⸗
e pece
iun
Mentum 1
e
lls tn
be-
tione
cOnkrito
mentale
kenpore
ſengne
Cnttiones
o eene
Menum
Cuneni,
ono
Telit e
un gfern
Criſunn
Nekceden-
deritis

omeren

1s tripl
ael,
ntis,
eNeatis
gnatie
nol

De Gratia Chriſti. 719

voenicte moralium ac donorum (§. 366. Schol. C. 368.
– Schol. 2.) infunduntur. Sic ergo Juſtificatus &
n, eilen amicus Dei factus homo progrediens de virtute
ſei⸗ in virtutem renovatur de die in diem, hoc eſt,
e Dhk mortificat mem bra carnis ſuæ, & exhibet ea ar-
norer ma juſtitiæ in ſanétiſicationem per obſervationem
Pinnst. mandaterum Dei & Eecleſiæ, & ita in ipſa
gins,⸗ juſtitia per Chriſti gratiam accepta, cooperante
teni. fide bonis operibus creſcit, & magis juſtificatur.
Dfené 10. Si vero homo ab accepta juſtificationis gratia
eDder per peccatum exciderit, rurſus juſtificari po-
drahin teſt, cum excitante Deo per Pœnitentiæ Sacra-
in / mentum merito Chriſti amifſam gratiam recupe-
unh. kare procuraverit, qui modus Juſtificationis eſt
Panns lapfis reparatio, quæ pœnitentia poſt lapſum alia
otete eſt a baptismali, & continetur non modo ceſſa-
nhol tione a peccatis & eorum deteſtatione, aut corde
ilentor, contrito & humiliato: verum etiam eorum Sacra-
Hiren⸗ mentalem Confeſſionem ſaltem in voto & ſuo
ni. tempore faciendam & ſacerdotalem abſolutionem,
ac itemque ſatisfactionem per jejunia, eleemoſynas,
edi orationes. & alia pia ſpiritualis vitæ exercitia,
H pro delenda pœna temporali poſt dimiſſam culpam
effnn & pœnam æternam in Sacramento, vel voto Sa-
ſn cramenti, includit. 1I. Hoc modo jnſtificatus
n homo ſive acceptam gratiam perpetuo conſerva-
verit, ſive amiſſam recuperaverit, proponit ſibi vi-
trene tam æternam, & tanquam gratiam filiis Dei per
nhi Chriſtum miſericorditer promiſſam, & tanquam
e mercedem ex Dei promiſſione bonis ſuis operibus &
n ⸗ meritis fideliter reddendam, quam proinde vere
nne promeretur, & ſi in gratia deceſſerit, conſequitur.
.Phln,

ang Schol. 3. Ex dictis (Schol. I.) colligitur, Luthera- Solnuntur
nde nos triplicem fidem diſtinguere: Hifloricam, quæ objeſlio-

tsſ, eſt aſſenſus propoſitioni datus ob auéteritatem lo- nes.
nmmn. quentis, qui ſi detur veritatibus in S. Scriptura
mil revelatis ob teſtimonium Divinum, vocatur fides
le i1 dogmatica: Altera eſt ſides miraculoſa, qua Deus
d miraculum facturus eſſe ab homine creditur. Ter-
oe. tia

720⁰ Caput VI.

tia eſt fides fiducialis, quæ ex illuminatione le-
gali & Evangelica & deſiderio ſalutis oritur, eſt-

(Schol. I.) quæ eſt actus voluntatis, ex notione
tamen aſſenſu ac fiducia conſtat, & dicitur ſalvi-
fica, ac ſi hominem impellat, ut actiones ſuas ad
voluntatem Divinam actu conformet, viva eſt;
& ſola ſalvat. Hanc fidem fiducialem probant I.
, Matth. 9. v. 2. Chriſtus dixit Paralytico: Confide
S& Fili, remittuntur tibi peccata tua: Ergo fides, per
quam peccata remittuntur eſt firma in Deum fidu-
cia. Keſp. Paralyticus antequam remiſſionem ac-
ciperet, habebat fidem, & tamen non credebat,
peccata ſibi remiſſa eſſe. Deinde fiducia non exi-
gitur a Chriſto tanquam ratio & conditio remiſ-
fionis peccati, non enim dicit: confide, & re-
mittentur, ſed abſolute: remittuntur, ita ut re-

remiſſionis. II. Rom. 4. v. 20. dicitur: Abra-
ham in repromiſſione Dei non hæſitavit, ſed con⸗=
fortatus eſt fide. ., ideo & reputatum eſt illi ad
juſtitiam. Reſp. Nulla hic fit mentio fidei fidu-
cialis Abrahæ: & fides dicitur ei reputata ad ju-
ſtitiam, ubi non eſt ſermo de prima juſtificatione,
cum jam antea Gen. 14. v. 19. Benedictus Deo,
adeoque juſtus fuerit, ſed eſt ſermo de incre-
mento juſtitiæ per bona opera. III. Fides eſt
ſperandarum ſubſtantia rerum. Hebr. II. v. I.

facit, ut menti firmiter hæreant, quæ non viden-
tur, & necdum exiſtunt: vel quod fides ſpei no-
ſtræ baſis ſit.
G. 376.

Sola fdles Sola Fides confidentialis non eſt cauſa
non juſti- impulſiva & diſpoſitiva juſtificationis. Pro-
Rcat. batur Imo. ex eo, quod nullus locus S. Scri-
pturzæ oſtendi poſſit, in quo dicatur, quod
ſola, & quidem illa fides conſidentfalis ia
IfI⸗

que fiducialis apprehenſio ſatisfaétionis Chriſti

miſſio ſit cauſa fiduciæ, non vero fiducia cauſa

RKeſp. Fides ſic dicitur metonymice, in quantum

liteet,
lifez
ian, (⸗
Avali
t han
Uin ze
po
citur in
Munn.
K

Chii

Nels dle
e, tin
1. dl.
eieti
9,
It, in
r.
mur
intotir
Duns e
llit
E lennn

mt:

Peondt
t 0ren
l etian
Uillam

De Gratia Chriſli. 721

mik ſtificet, imo quoties Scriptura loquitur de fide
i uüſtificante, ſemper loquitur de fide dogma-
Ri tica, (O. 375.) quæ eſt tantum aſſenſus intel-
r6 lectualis nec ſimul fiducia voluntatis: & præ⸗
anda ter hanc fidem dogmaticam aliarum virtu-
t,d, tum actus ſeu diſpoſitiones requirit: (G. 374.)
nl Ergo ſola fides non juſtificat: Deinde fides
dicitur initium juſtitiv. Rom. 4. v. 5. Funda=

nnak. mentum. I. Cor. 3. v. II. & corda purificure.
Hionnr Act. 15. v. 9. Ergo nec apprehendendo nec

ncrel, ſola juſtificat. 2do. Probatur ex P. P. S. Cle-
uron mens Alex. 1. 2. ſtrom. docet, idem prmce-
ſtio en gere, timorem &dificare, dilettionem perficere.
E, & S. Baſil. in Pf. 33. ait: Timor ſalutarie add

* vœnitentiam ducit. Unde Tridentinum ſefl. 6.
. „ can. 9. guis diverit, ſola fide impium jusſli⸗=

e,d“ Ncari, ita ut intelligat, nihil aliud requiri,
1/ 4 . . . . .
n e. Auod ad juſtificutionis gratiam conſequendam coo-
totites veretur, & nulta ex parte neceſſe eſſe, eum ſuc

uen voluntatir motu præparari, anathema ſit. 3tio.

Decens eſt, ut homo, qui propriis actibus
igei⸗ perdidit juſtitiam, ad hanc recuperandam,

s le iterum per proprios prioribus oppoſitos
,n. diſponat: Sed homo peccando non tantum
nes agit contra fidem, ſed etiam contra amorem
venene &timorem Dei, Ergo non tantum per fidem,
Gts“ ſed etiam per timorem, ſpem & amorem
amiſſam juſtitiam recuperare debet.

Schol. Lutherani cum Catholicis docent, cauſam Soloumtess

8 ali efficientem Juſtificationis eſſe Deum; meritoriam abjeltio-
oſs. Dre Chriſtum: inſtrumentalem eſſe Sacramenta, ſed neés La-
6t ſolum quatenus per Verbum Dei excitant in no- therano=
els . 8 bis fidem: materialem animam hominis: finalem gum;
= glo⸗
t Schram Inſiit. Theol. Ibm. l 22

72²22 Caput VI.

gloriam Dei & hominis ſalutem. Formalis vero
juxta Lutheranos eſt declaratio peccatoris pro ju-
ſto & remiſſio peceaterum (SG. 273. Schol. I.)
juxta nos eſt gratia ſanctificans animæ inhærens:
cauſa denique impuliiva ſeu diſpeſitiva tenens ſe
ex parte heminis, quæ Deum ad'nas juſtificandum,
ſeu declarandum nos pro juſtis movet, eſt ſola
fides confidentialis, quæ licet ſit viva, & in pri-
mo juſtificationis a du habeat efficaciam & virtu-
tem bona opera faciendi, & excitandi ſtudium
pietatis, & quando homo juſtificari pergit, ipfſa
bona opera non deficiant, non tamen juſtificat,
quatenus efficax eſt per opera & charitatem, ſed
ſola juſtificat, eaque quæ forte connexa ſunt, ad
juſtificationem nihil cooperantur: Cum econtra
juxta nos non ſola fides, ſed & aliæ virtutes,
ſpes, Charitas &c. (§. 374. n. 3.) fint cauſa di-
ſpoſitiva juſtificationis. Pro Lutheranis videntur
ſtare ſequentes rationes. I. Rom. 3. v. 28. docet
S. Paulus, juſtificari hominem per fidem, ſine ope-
ribus legis, ubi opera expreſſe excludit: & c. 1.
dicit: juſtus fide vivit. Et Tridentinum Sefl. 6.
cap. 8. docet, nihil eorum, quæ juſtificationem
præcedunt, ſive fidem, ſive opera juſtificationem
promereri. Item S. Auguſtinus l. de fid & operi.
c. 14. dicit: Sciat quisque per fidem ſe poſſe juſti-
nicari, etiamſi legis opera non praceſſerint: ſequun-
tur enim juſiificätum, non præcedunt juſtificandum.
Ergo ſola fides, non vero aliarum etiam virtu-
tum actus, imo nec fides, quatenus eſt bonum

.

opus ſecundum legem fidei ſed intuitu juſtitiæ

Chriſti juſtificat. &. ν. Apoſtolus loquitur de fide
per charitatem operante,-& excludit opera, qua-
tenus in ſe ſpeétata nullatenus ad juſtitiam perdu-
cunt, ſed omnem vim a præveniente gratia acci-
piunt. Gratis autem per fidem juſtificatur homo,
licet juſtificationem timor, ſpes, dilectio, & con-
tritio præcedant, quia ipſa Fides eſt donum gra-
tuitum. Tridentinum loquitur de operibus ſine
gratia factis, & de erito de condigno, quo ca-
rent

tEent
dem
gno
milit
tribn
ſen
Genge
tur:
Cred
ſerm
alter

9,
Cl:

Alr
Colom
lbero
wü,

li⸗
inns,
ſ.
nlame
ehttone
elle
IMo. ey
ono,
nnnig
kes
IuI hon
kktit:
it no
hhat,
u, li

De &ratia Chriſii. 72 3

rent opera ante juſtificationis gratiam facta. Eo-
dem modo S. Augaſtinus docet, opera de condi-
gno meritoria juſtificationem non præcedere. Si-
militer alia loca S Seripturæ fidei vim juſtificandi
tribuunt, ſed illi, quæ per dilectionem operatur,
ſeu fidei tanquam initio & radici, non exclu-
dendo alia ogera. II. Matth. 9. v. 22. dici-
tur: Eades tua te ſalvam fecit. Et Luc. 8. v. 50.
Crede tantum, & ſalva eris. KReſv. In primo loco

i fudin ſermo eſt de fide per charitatem operante. In
gengt, i altero de falute corporali Filiæ Principis Synago-
Aäiu, gæ, non vero de gratia ſanétificante agitur. III.
taten l Gal. 2. v. 16 dicitur: &ientes, quog non juſtifi-
4 fünnl catur homo ex operibus legis. Reſp. Apoſtolus
m eW ſolum excludit opera ex ſolis naturæ viribus &
Vittuts, libero arbitrio facta: non vero opera liberi arbi-
K cadla trii, quæ fiunt ex gratia fidei.
is Mtan
V. 29.
, ſir §. 377:
t: Er Quia fides ſola, qua credimus & confi- Walius

dimus, peccata nobis propter Chriſtum eſſe ſine reve-
remiſſa ad juſtificationem non diſponit : lſatione
(§. 375. 376.) imo in S. Scriptura nullum Poteſt eSſe
fundamentum habet: hinc nullus ſecluſa re ſiun s a⸗
velatione poteſt eſſe certus certitudine fidel 4ia. 8,.
ſe eſſe in gratia. Ita Catholica fides tenet
Imo. ex S. Scriptura. Eccli. 9. v. I. Weſcit
homo, utrum amore, an odio dignus ſit, ſed
omnia in futurum ſervantur incerta. Hic Kccle-
ſiaſtes non loquitur de amore & odio alio-

fiunee rum hominum, uti vult Lutherus, dum male
n vertit: Doch kennet kein Menſch weder die
jane Liebe noch den Haß irgends eines, den er fuͤr

„. Ccon.⸗ . . .
lde ſich hat, nam in textu non habetur: irgends
ei „ eines, nec ſequens membrum: den er fuͤr ſich
ane hat: conjungitur cum priori, quia accentus
4 „

Z 2 2 . Sake-

724 Caput VI.

Sakephaton membra disjungit, cum vox 95
omnia, non ſit in genitivo, & verba 7a&

amorem, & HWwν αο%h odium nec fint in regi-

mine, nec in ſtatu conſtructo. Unde verſio-
nes LXX. Syriaca, & Arabica cum vulgata

ponunt pro accentu Sakephaton punctum,

ut appareat. 9or nec ad hominem, nec ad
amorem ſpectare. Ly dignus non habetur
quidem in textu hebraico explicite, ex ſenſu
tamen colligitur. Item dum vulgata noſtra
vertit: Omnia in futurum ſervantur incerta: in
Hebraico quidem habetur: — 2
omnia ante eos: Sed idem eſt ſenſus, fſci-
licet: omnia opera juſtorum, & amor Dei
erga illos antecedunt cogitationem eorum,
ut ſine revelatione certo ſciri non poſſint.
Unde Campenſis vertit: Omnia hac hominem
latent. Symachus: omnia coram eis incerta.
Chaldaica verſio legit: non eſt, qui ſciat id,
quod erit homini, omne in Providentia de-
cretum eſt, ut ſit ante eos. Imo verſionem
noſtram contextus probat, ſi enim homo
amorem Dei neſcit, quomodo certus de illo
erit. Rurſus Eccli. 5§. v. 5. dicitur: De pro-
pitiato peccato noli eſſe ſine metu, neque adjicias
veccatum ſuper peccatum. Hoc iterum male
explicat Lutherus de propitiato peccato quoad
poenam, dum ſiniſtre vertit: Seye nicht zu
ſicher, ob dein Suͤnd noch nicht geſtrafft iſt,
daß du darum fuͤr und fuͤr ſuͤndigen wolleſt.
Nam in Græco nulla fit mentio pœnæ, ſed
ſermo eſt de propitiatione culpæ, uti habet

Verſio Arabica & Syriaca, & ſignificat vox

55i-

aon
1, qn

ente

Is, 1
Cleptt
Certi
Cert e
leytus
tiation
ſmo
I temn
Citen Pro

(6pom d

ere:
lun
ſelleet,
ſine ,
Gen
(icens:
Ceronin
ſiur n
Etiamn .
Eentinnn
iunnte
le ue
Uullur

11l. Ra

ſite P0

ſ
le relt.
lwbler
uuctom,
,,net 1
ben
er n
ta uin
ulrtiin
alncrl
n ewun,
1 oi
ALoßnten
it ineertt
rit

enti⸗

Vetäoan

in on
s e I
1. D
ut iſtm
tunn M
catogiif
enin
f ii
en ue
Nel, 1
f be
ifen in
7

De Gratia Chriſti. 2725

SEiXαον ρρι ab Eihdao reconcilio: & patet ex
eo, quia peccatum in antecedente, & ſe-
quente verſu pro culpa ſumitur, ac verſus
4tus, ubi de pœna peccati ſermo fit, a ſe-

quenti plane ſejungitur: certe ſi non ſumus

certi de remiſſa pœna, nec de remiſſa culpa
certi erimus . . Item falſum eſt, quod hic
textus intelligendus ſit de peccato & propi-
tiatione futura, cum enim in ſequentibus ſit
ſermo de futuro, priora ſunt de præterito,
ne idem bis ponatur. Nec ſenſus eſſe poteſt:
circa propitiationem ne confidas abundantiæ
opum tuarum, quaſi iis poſſis peccata redi-
mere: nam ly év „ροοαοσα in abundantia,
additum verbo metuere, fignificat nimium,
ſcilicet, ne ſis nimium ſecurus ſine metu:
ſane de abundantia opum hic ne verbum qui-
dem legitur. Accedit S. Apoſtolus Philipp. 2.

dicens: Cum metu & tremore ſalutem veſiram

operamini. Et I Cor. 4. Wihil enim mili con-
ſcius ſum, ſed non in hoc juſtificatus ſum. Ita
etiam docent Patres: & ideo juſte definit Tri-
dentinum ſefſſ. 6. cap. 9. Quilibet dum ſeipſum
ſuamque infirmitatem & indiſpoſitionem reſpicit,
de ſua gratia ſormidare & timere poteſi, cum
nullus ſcire valeat certitudine ſidei, cui non go-
teſt ſubeſſe falſum, ſe gratiam eſſe conſecutum.
2do. Ratio eſt: Nihil datur, unde homo certo
ſcire poſlit, ſe eſſe in gratia, licet enim ex
fide conſtet, Deum vere poœenitenti dare gra-
tiam; non tamen homini certo conſtat, quod
vere poniteat, neque per revelationem, ne-
que per evidentiam, nam judicium hominis
in hoc eſt fallax, cum inſcrutabile ſit cor ho-
2 2 3 minis,

726 Caput VI.

minis, & ſemper prudenter timeri poſſit, ne
quod peccatum ibi lateat, dolor non ſit ſuffi-
ciens, & charitas ſit pure humana.

Solvuntur Schol. I. Lutherani & Calviniſtæ ex falſo illo prin-

objehio-
nes.

cipio, quod fides juſtificans nihil aliud ſit, quam
certa & indubitata fiducia, peccata nobis eſſe re-
miſſa deducunt, hominem debere & poſſe eſſe
certum de ſua juſtificatione. Nam I. 1 Joan. 4.
dicitur: In hoc cognovimus, quoniam in ipſo ma-
nemus, & inſe in nobis, quoniam de Spiritu ſuo
dedit nobis. Et Rom 8. Iyſe Spiritus teſtimonium
reddit Spiritui noſtro, quod ſumus Rilii Dei. Et

I Joan. 3 Scimus, quoniam de maorte translati

ſumus ad vitam, quoniam diligimus fratres. Et
Joan. 14. Vos cognoſcetis eum (Spiritum S.) quia
apud vos manehit, & in vobis erit. Reſp. Loca
citata intelligenda ſunt de notitia per fidem habita
promiſionum & donorum Dei, quantum eſt ex
parte Dei promittentis, licet non cognoſcamus
certo, nos habere conditiones illas, quibus illa
dona & promiſſiones mereamur. Etſfi enim teſti-
monium Spiritus S. non ſit fallax, hoc tamen eſt
fallax, qued putetur teſtimonium Spiritus S. cum
tamen non ſit. Sincera quidem Charitas eſt cer-

tum indicium gratiæ, hoc tamen nobis non eſt

abſolute certum, quod proximum ſincere diliga-
mus propter Deum. Item Apoſtoli poſt ad ven-
tum Spiritus dicuntur eum perfectius cognituri
eſie per fidem, ſcilicet quod fit in Patre per uni-
tatem ſubſtantiæ, & quod in juſtis futuris ſit per
gratiam, quam an juſti ſe habere certo ſciant,
ibi non dicitur. II. S. Auguſtinus de ver. poœdit.
c. 2. ait: Won dicimus, dimitte nobis debita no-
ſtra, pro iis peccatis, quæ remißſa credimus in
Baptismo, niſi de fide dubitemus. KXeſp. S. D.
credimus ſumit pro confidimus, nam I. 2. Cont.
Creſcon eandem ſententiam refert, & verbo, con-

Eidimus, utitur. III. Gratia eſt in anima: ſed
homo ſcit ea, quæ ſunt in ſua anima, maxime

quia

gnine
ſeit ſe
Gabilt
uer
ſcient
gwi e
ſeiplu
eſt te
ſens
tituci
ol
coret,
ir get
(ument
ok
Retento
Cebitis
feen
Aleſe
Iii eh

In he

Mopoſ
contine
Mopofi
ſeli con
Aitionen
Onnhes
Velate
teat,
non he
mO de
atural
liſitis
Dractie⸗
tota 00

Aert
i
Mine

De Grutia Chrifi. 727

Olt, H quia etiam ſcit, ſe habere fidem & ſcientiam, ergo
til. ſcit ſe habere gratiam, præfertim ſi bondm dele-
ctabiliter operetur. Aeſp. Homo non ſcit omnia,
quæ in ipfo funt; ſcit quidem ſe habere fidem &
ilorhr ſcientiam, qui ſunt habitus refidentes in intelleétu,
it, grr qui eſt potentia cognoſcitiva & reflexiva ſuper
1s er ſeipſam, voluntas vero ſeu ſubjectum gratiæ non
oſe⸗ eſt talis potentia cognoſcitiva, & Charitas exi-
1a, ſtens in voluntate non includit in ſui ratione cer-
eer. titudinem, ſicut fides & ſcientia.
GN Schol. 2. Catharinus in opuſculo de certitud. grat. In homo
innn docet, juſtum poſſe evidenter cognoſcere, ſe eſſe gertus
Vi. 8 in gratia, ex hoc diſcurſu Theologico: Qui Sa- Theologi-
4 tranti — : . . ge
a cramentum Baptismi & Poœenitentiæ cum debitis ce de ſua
btnet. 4 diſpoſitionibus recipit, conſequitur remiſſionem gratia eſſe
nd) R pe catorum: Sed ego recepi heæc Sacramenta cum poſit.
Nepn li debitis diſpoſitionibus, quia evidenter ſcio meam
Pem hi fidem & intentionem, alias ad hæc Sacramenta
rn dl accedere non poſſem: Ergo ſum certus, peccata
ugind mihi eſſe remiſſa, adeoque me eſſe in gratia. Ve-
, Cihnd rum hæc ſententia plane non placet; nam hæc
Rein i propoſitio particularis: Ego ſum in gratia, non
e tide continetur ſub aliqua univerſali revelata, quia
Uins propoſitio particularis non continetur ſub univer-
SS ſali conditionata, quamdiu non eſt certum, con-
is 0e ditionem in hoc individuo eſſe impletam: ſed
eete Gle⸗ omnes propoſitiones de juſtificatione hominis re-
polide velatæ ſunt conditionatæ, ſi homo vere pœni-
ins cogni⸗ teat, quod tamen evidenter ſcire nequit, ergo
Pare el non habet certitudinem Theologicam. Certe ho-
lutmisk mo de intentione miniſtri, & de actibus ſuper-
Celto , naturalibus ad Sacramentorum ſuſceptionem re-

quifitis certus eſſe nequit: & fſufficit certitudo
praética, qua actu non dubitat, ad ſuſcipienda
tuta conſcientia Sacramenta.

Schol. 3. Vega l. 9. In Trident. c. 46. vult, aliquos .
ad certititudinem moralem ſuæ gratiæ ſecundum
viam ordinariam ita pervenire poſſe, ut ſine for-
midine & temeritate non minus certi eſſe poſſint
5 2 4 de

Buſtus
gratia
οidene

poteſt.

728 Caput VI.

de ſua gratia, quam certum eſt, dari Romam.
Verum communior opinio tenet, ſecluſo privile=
gio ſpeciali & favore Dei non efſſe poſſibilem cer-
titudinem meralem propriæ juſtitiæ omnem for-
midinem excludentem: tum quia juxta Tridenti-
num quilibet juſtus debet formidare de ſua juſti-
tia, dum ſeipſum, ſuamque infirmitatem conſi=
derat: tum quia alias ſine temeritate jurare poſſet,
ſe efſe in gratia, quod tamen juramentum rejicit
Innocentius III. in cap. Accepimus de Purgat.
Canon. Nihilominus poteſt homo habere proba-
bilem & conjeckuralem certitudinem de ſua gratia
& juſtitia, cujus nonnulla figna aſſignat S. Ber-
nardus de converſ. Cleric. ſcilicet devotionis affe-
ctum erga Deum: contemptum rerum tempora-

lium: animum nil præter Deum, aut propter

Denm amantem: exercitium rerum ſpiritualium:
Pœhitentiam: aviditatem audiendi Verbum Dei.

K. 373.

Quemadmodum vero certitudinem noſtræ
gratiæ non habemus, (G. 377.) ita etiam,
licet reipfa juſti ſimus, a ſanctitate & juſti⸗
tia, quoadusque vitam hanc mortalem agi-⸗
mus, excidere poſſamus, uti oſtendit 1Imo.
S. Scriptura EKzech. 33. v. 18. Cimm receſſerit
juſtus a juſtitia ſua, feceritque iniquitates, mo-⸗
rietur. Et I Cor. 10. v. 12. Qut ſe exiſtimat
NRure, videat ne cadat. Accedunt exempla
Angelorum rebellium, Adami & S. Petri,
qui juſti fuerunt, & tamen a gratia excide-
runt. 2do. ita ſentiunt Patres: Tertullianus
de pœnit. S. Cyprianus in exhort. ad Martyr.
S. Auguſtinus l. de corrept. & grat. c. 6. J
cutem jam regeneratus & juſtificatus in malam
vitam ſug voluntate relabitur, certe iſte non e,

de⸗
i /io
Hatoe
ſek: ſ
Nelt

Khot. Di
Peccate
Pede
cantel
Pkan

fumn

eſt imm
ſlifes
cenſeni
I.M
Pon to
tülr in

eund

o fut
hllnt,
rins
eblen
INo tr

p 9
IIn.
tte nii

Horm
i gran
Kelper
Wfie
fin pe
Ellhet

Monn.
amrirle
blen e⸗

deke
ſaa G
lat 5..
lonig a⸗
lempor⸗
t Nopt
Kiruglinr

cpom D

Henan
itr ein
te A
Menn .
eldit n
rl en
ittt, ℳi
. ſer
t eelll
6. P

Gt ent⸗

ertoliend
4. l. 0.
i, nun
e non 4

7

De Gratia Chriſii. 729

teſt dicene, non acceyi: quia acceptam gratiam
Dei ſuo in malum libero arbitrio amiſit. 3tio.

Ratio eſt: juſtus quousque vivit peccare po-

teſt: ſed a peccando a gratia excidit: Ergo
poteſt e gratia excidere.

Schol. Proteſtantes ex errôneo illo principio, quod Solvuntur
peccator juſtus fiat ſola ſide confidentiali, docent objeltio-
prædeſtinatum per nulla crimina gratiam juſtifi- nes.
cantem amittere: Ita docent nonnulli Calviniſtæ
putantes, quamdiu fides in corde remanſerit, gra-
tiam non amitti, quia decretum prædeſtinationis
eſt immutzbile. Lutherani vero, & fidem vivam
ſalvificam, & gratiam juſtificantem amitti poſſe
cenſent. Pro Calviniſtis ſtant ſequentes rationes
I. Pf. 36. v. 24. de juſtis dicitur: Cum ceciderit
non collidetur. Et Pf. 113. non enim qui operan-
tur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Reſp.
In primo textu ſermo eſt de tribulationibus. In
ſecundo vel præteritum: ambulaverunt, ponitur
pro futuro, ambulabunt: vel ſenſus eſt: ſi am-
bulant, non operantur iniquitatem. II. S Gre-
gorius hom. 5. In Ezech. II. docet, Charitatem
ſtabilem, & perſeverantem eſſe. Et S. Auguſti-
nus tr. in 1 Joan, dicit, eam areſcere non poſſe.
Reſp. S. Gregorius loquitur de Charitate beato-
rum. Et S. Auguſtinus vult id, quod in Chari⸗=
tate radicatum eſt, areſcere non pollſe.

F. 379.

Homo amiſſam per peccatum juſtificatio- Soia fdes
nis gratiam per Sacramentum pcenitentiæ non ſal-
recuperare quidem poteſt, uti ſuo loco dice- vat.
tur: ſive autem acceptam in Baptismo gra-
tiam perpetuo conſervaverit, ſive amiſſam
recuperaverit, nunquam per ſolam fidem,
ſed progrediendo de virtute in virtutem in
2 5 ipſa

2—

73⁰ Caput VI.

ipſa juſtitia cooperante fide in bonis operibus
creicere, & ita magis juſtificari & ſalvari
debet. Hoc docet 1mo. S. Scriptura. 1 Cor. 13.
v. 2. Oi habuero omnem fidem, ita ut montes
trunſeram, Charitutem autem non hubuero, nihiil
ſum. Ergo ſola fides non ſalvat. Sermo
quidem hic eſt de ſfide miraculorum, uti no-
tat Schubert, ſed prout includit fidem Chri-
ſtianam & Catholicam: ſeu de fide perfecta

circa ea, quæ creduntur, nam S. Apoſtolus

vult præferre Charitatem omni fidei, conſe-
quenter etiam fidei credendorum & fidei fidu-
ciali hæreticorum. Deinde Gal. 5. v. 6. di-
citur: In Chriſio Jeſu neque circumciſio aliguid
valet, neque præputium, ſed ſides quc per cha-
ritatem operatur. Ubi oſtendit Apoſtolus,
dari aliquam fidem, quæ per charitatem non

operatur, & ideo eam ſe ſola non juſti-

ficare & ſalvare. Rurſus S. Petrus, S. Joan-
nes, S. Jacobus & S. Judas contra diſcipu-
los Simonis Magi verba S. Pauli in epiſtola
ad Romanos male interpretantes, expreſſeé
ſuas epiſtolas ſcripſerunt, ubi docent, ſolam
fidem non ſalvare. Sic S. Jacobus c. 2. V. 14.
ait: Quid proderit fratres mei, ſi fidem gui-
dicat ſe habere, opera autem non habeut? nun-
quid poterit fides ſalvare eum? fider, i non
haheut opera, mortua eſt in ſemetipſa. Et hoc
poſtquam multis probavit, concludit v. 24.
Videtis, quoniam ex operibus juſtificatur homo,

& non ex fide tantum. Et v. 26. Geut enim

corpur ſine Syiritu mortuum eſt, ita & fides ine
operibut mortua eſt. Reſpondet Schubert, S. Ja-

cobum non loqui de fide fiduciali juſtiſtcante
e

de ſi
lete, 6
bebant
wlame
Hoſtolu
Portatur,
3 Detr
Ger bonm
nen /⸗
Il, n
Geſant,
lountnr.
lant, qn
nunds ſ
1oOperant
Non Ne
Mrlen,
Uellante
1Dellarm
liſkntin⸗
irſlei⸗

d
ifeats
mno. Chr
Mera ut
lith.s.
ut 1
⸗ ayl
ie
ir,
lut 1

De Gratia Chriſti. 731

Oen ſed de fide in nuda notitia & aſſenſu conſi-
ſtente, quam hypocritæ pro fide fiduciali
Gr habebant. Verum ubinam fides fiducialis
Um fundamentum in S. Scriptura habet, & cur
d Apoſtolus hypocritas ad rectam fidem non
W hortatur, ſed opera præterca requirit? Item
,un 3. Petri I. hortatur Apoſtolus: Satagite, ut
en (u Yer bona opera certam veſtram vocationem & ele-
E deln ionem Jaciatis. Ubi hæc verba: per bona ope-
Apohän ra, in nonnullis quidem græcis codicibus
, h deſunt, in aliis tamen, & omnibus Latinis
ſdeifa leguntur. Hæc omnia S. Scripturæ loca in-
V.6. dicant, quod bonis operibus æque ac fidei
foch munus juſtificandi & ſalvandi tribuatur: Ergo
Cooperantur ad juſtificationem & falutem, &
Momk non mere comitantur fidem juſtificantem ve-
griten. luti ſigna, proprietates & fructus, uti volunt

1 ifi Proteſtantes. Eodem modo docent l atres
1,8 2 Bellarmino relati. Et ideo merito definit
d Tridentinum ſeſſ. 6. cap. 9. i quis dixerit,
negn Jola fide impium juſtificari, anathema ſit.
les, elgt⸗ .
vet F. 380.
g.1 C ₰ .
in, Ex dictis (G. præc.) fluit, Bona opera Opera bo-

mhn juſtificatis eſſe necefſaria ad ſalutem. Nam na ſunt
A 1mo. Chriſtus ipſe in Evangelio ubique bona neceſaria
55“ opera ut neceſſaria ad ſalutem commendat. ad Jalu-
lltt Matth. 5. Sic luceat lux veſtra coram homini-
en ro bus, ut videant opera veſtra bona. Et c. 7.
g Omnit arbor, quæ non Jacit ſruttum bonum,
excidetur, & in ignem mittetur. Et c. 19.
6) Oi vir ad vitam ingredi, ſerva mandata. Et

nete Matth. 28. Chriſtus judex dicturus eſt electis:
. Poſſi-

732 Caput VI.

Poſdete paratum vohis regnum a conſiitutione

mundi: Eſurivi enim, & dediſtis mili mandu-
care &c. Ubi particula enim cauſalis eſt. 2do.
Hzxc eſt doctrina omnium Patrum, S. Chry-
ſoſtomus in ep. Rom., c. 8. ait: Hieri non po-
teſt, ut ſalvetur, qui poéſt ſidem torpeſcit. S. Am-
broſius in c. 4. ep. Hebr. Mon ſuffeit fider;
ſed debet eſſe vita fidei condigna. S. Auguſti-
nus de grat. & lib. arbit. reprehendit eos,
qui dicunt, juxta S. Apoſtolum ſufficere fidem
homini, etlamſi male vivat. Hæc omnia
eludere non poteſt D. Schubert, dicendo ſer-
monem efſſe de operibus fidem juſtificantem
concomitanftibus: nam uti ex infra dicendis

patebit, opera noſtra ſunt vitæ æternæ me-
ritoria.

Solvuntur Schol. Lutherani cum D. Schubert docent, multi-

objebtio-
6d.

plex in S. Scriptura, mandatum extare, quod ſtu-
dium bonorum operum exigat, imo tota Lex eo
tendit, ut homines regenerati bonorum operum
exercitio Deum colant, & ideo ad illa obligati
ſunt, ac juſtitiam, omnesque virtutes ſectari de-
bent. Quia vero juſtitia noſtra valde imperfecta
eſt, cum regeniti ſemper peccata infirmitatis co-
mittant, qualia ſunt motus concupiſçentiæ, qui-
bus etiam non conſentiunt, & tamen fidem ha-
bent, per quam peccata remittuntur, id eſt te-
guntur & occultantur, ita, ut fſolum bonum in
conſpectu Dei remaneat: Ideo hæc regeneratorum
juſtitia in ſe imperfecta Deo tamen placet, & di-
citur juſtitia Legalis, Renovationis & propria,
quæ a juſtitia Juſtificationis, Evangelica, Fidei,
Aliena fci icet Juſtitia Chriſti omnino diſtinguitur.
Quare licet Juſtitia legalis ſeu operum homini
regenito ſit omnino neceſſaria; non tamen eſt
neceſſaria, ut per eam juſtificationem & æternam
ſalutem conſequatur, & ideo Lutherani plures
cum

un D.

nnos,
1d ſalut
& alio
(encda
Arencd
erelligen
Joan 5
u
Whhite 0
Colns
MMenr,
ſoss hur
ii, It Be
Uuentun
ſles
ſces ne
Ades ni
lis loei
Nllbi
Nn ee
leut
6. M
.
Uol ſer,
E llein
CPtirt 5
tre, C
ir⸗ dperi
ptismur

AKam (i

er a bo
ſindi, &
btone
Ure Lat
In ihe
Eterl
optionen
ur non
an

hiſitttia
l pntk.
4
SCh
ri uſr⸗
t. 80M⸗
ln

enit en
celelten
ec Nin
cendo.
Hficant
4 Cicens
eternen

Nelt, N.
e, Golt⸗
tOta UAil
tum ge⸗
r
le inhetin
ſonittis⸗
Centie,
den ilen 1
1,il At
in bono
acet, El.
& ale
lan Ne,
elun van,
on Mnel
n ein,

4

De Gratia Chriſti. 782

eum D. Schubert, contra nonnullos alios Lutke-
ranos, docent, bona opera non efſſe necefſaria
ad ſalutem, licet ſint neceſſaria ratione præcepti,
& aliorum motivorum ab æterna lalute conſe-
quenda deſumptorum. Nam I. S. Scriptura vim
ſalvandi ſoli fidei tribuit Marc. 16. v. 16. Qus
crediderit, & Baptizatus fuerit, ſalvus erit. Item

Joan. 3. v. 18. & Joan. 6. v. 47. Kev. Locus

S. Marci intelligendus eſt, qui crediderit cum vo-
luntate obſervandi mandata, & illa ſervaverit, ſi
adultus fuerit, ſalvus erit, Ex hoc loco ſolum
infertur, quod non ſolus Baptismus, ſed etiam
fides ſalvet, quæ in adultis omnino eſt necefſa-
ri, ut Baptismus fruéctuoſe ſuſcipiatur. Hoc ar-
gumentum: Baptismus ſine fide non ſalvat, ergo
ſola fides ſalvat: tam male concludit, quam hoc:

fides ſine charitate non prodeſt ad ſalutem, ergo

fides nihil prodeſt ad ſalutem. Eodem modo in
aliis locis neceſſitas fidei ad ſalutem afſeritur, ſed
nullibi dicitur, vel ſolam fidem ſalvare, vel opera
non eſſe neceſſaria. II. Eph. 2. v. 8. dicitur:
Gratia enim ſalvati eſtis per ſidem, non e operi=
bus. Reſp. S. Apoſtolus vult, fidem efſe ſalutis
noſtræ fundamentum, quam ex gratia habemus,
non vero ex operibus ex puris viribus naturæ
& liberi arbitrii factis. III. Salus ſine operibus
obtineri poteſt, uti patet in infantibus, bono La-

trone, & ſtatim poſt Baptismum morientibus, qui

ſine operibus ſalvati fuerunt. Ke/p. Statim poſt
Baptismum decedentes ſalvantur per fidem ſejun-
ctam quidem ab operum conſummatione, non

vero a bona voluntate, & propoſito mandata ſer-

vandi, & bona operandi; quod etiam de bono
Latrone obſervat S. Cyrillus Cat. 13. Vellet juſte
agere Latro, ſed venit mors. In infantibus ope-
rum incapacibus illa non requiruntur, quia illis
vita æterna datur tanquam pura heæreditas ob

adoptionem in filios in Baptismo: adultis vero

datur non ſolum ut hæreditas, ſed etiam ut mer-
ses, quam per opera bona mereri debent.

F. 381.

734 Caput VI.

H. 381.

Opera bo- Dantur igitur opera perfecte bona, ſeu
na dan- ita perfecta, ut peccata non ſint, vel pecca-

tur.

tis contaminata. Nam Imo. Job. I. dicitur
Job vir rebtus, ſimplex, ac timens Deum, &
recedens a malo, nec in omnibus, gquc ipſi ac-

ciderant, peccaſſe labiit ſuir. Matth. 7. Videant

opera veſtra bong. Et Luc. 7. laudatur pecca-

tricis poœnitentia. 2do. Ita docent Patres.

S. Hier. I. 3. cont. Pelag. Hoc nor dicimus
pohſe hominem non peccure, ſi velit. S. Augu-

ſtinus 1. de bon. conjug. S. Greg. I. 2. mor.
c. 8. Hinc Tridentinum ſeſſ. 6. can. 25. N
quis in quolibet bono opere juſtum ſaltem veniali-
ter peccare dixerit, aut, quod intolerabilius eſt,
mortaliter, atque ideo pœnas ternas mereri,
tantusmgut ob id non damnari, quia, Deur en
opera non imputet ad damnationem, anathema
ſit. 3tio. Ratio eſt: Actus ex gratia eliciti
non ſunt peccata ob innatam concupiſcentiam,
cujus motus indeliberati non ſunt peccata,
ex alibi dicendis, nec ex defectu intenſioris
Charitatis; quod enim minus ferveat Chari-
tas in via, quam in patria, non eſt pecca-
tum, ſed defectus juxta S. Auguſtinum I. de
Spir. & litt. c. ult. nec ex admixtione pec-
cati venialis, quod ad tempus vitari poteſt.

(G. 349. Schol. r.),

Solvuntur Schol. Lutherus in aſſert. art. 31. ſcribit: in omni

objeklio-
nes.

opere bono juſtus peccat. Et art. 32. opus bonum
optime faktum eſt mortale peccatum ſecundum judi-
cium Dei. Et art. 36. euſtus in opere bono veccat
mortaliter. Recentiores vero Lutherani docent,

pPeccatum originale homini, quamdiu vivit, ſem-

per

Eer inel
. pecd
Uine op
Mon pru
hbent
morem
ſunt pee
tn, ſel
id, an
lentions,
Pecerti.
ehl tame
Pinr ner
Uin een
enitent
(iotdor:
boimn,
let Hie
: E
eii ali
(iatuslo
Mono i
e ect⸗
in kenſn
ſiliet,
Peccbit
intnt,
Ulis.
mpetſect
ſenitur,
eccamin
lunng Ut
lenſtruata
1s ſenm.
iune, i,
Mimns ſa
Konſol.
lüul

De Gratia Chriſii. 2735

per ineſſe, quia tantum tegitur (§. 372.) & quia
ex peccato originali peccata actualia oriuntur,

born ,r hinc opera etiam honeſta infidelium funt peccata,
Nelfne non prout ſunt conformia legi, ſed quatenus non
, habent omnia ad bonum opus requifita, ſcilicet
I i amorem Dei & Opera vero regeneratorum etiam
6 Dnl ſunt peceata non quidem prezæretica ſeu volunta-
N ria, ſed peccata infirmitatis, & peccata ſecundum
.7. V quid, quia a reliqui's peccati in carne adhuc he-
atar en rentibvus, ſeu concupiſcentia, quæ eſt formale
elt us peccati originalis (§. 266.) contaminantur: pla-
Hl cent tamen Deo, quatenus hæc contaminatio te-
Hinl gitur merito Chriſti: nec illa peccata iis ad æter-
5 nam poœnam imputantur, quia de illis quotidie
1 2. u poenitentiam agunt. Probant hoc I. Eccl. 7. v. 21.
n 15 dicitur: Non eſt homo juſtus in terra, qui faciat
en inu bonum, & non peccet. Quæ propoſitio æquiva-

let huic omnis homo juſtus faciens bonum pec-

ll cat: Ergo dum facit bonum, peccat, & cuilibet

operi aliquid proptii amoris, concupiſcentiæ &
ie, Deu- imperfeétionis, quæ ſunt peccata, adhæret KReſp.
, Aulie Citatus locus huic propoſitioni æquivalet: Omnis
tn el homo juſtus in terra, qui facit bonum, quando-
ſtennn que peccat: quippe non dicitur, faciens bonum .
cen in ſenſu compoſito peccat: ſed in ſenſn diviſo,
Ne fſeilicet, quandoque faciet bonum, quandoque
pterin peccabit. Deinde verba illa: qu aciat bouum,
eit Claie adduntur, ut innuatur, ſermonem eſie de juſtis

en agdultis. Denique licet actibus noſtris bonis ſæpe
eR Ne . .
umtè imperfectiones adhæreant, ex hoc tamen ſolum
finum, „ ſequitur, eos non eſle optimos, non vero, eſſe
Ltioreſe peccaminoſos, quia Deus non ſemper præcipit
ltarioel⸗ actum intenſiſſimum. II. Iſ. 64. dictur: Fagi
Jumus ut immundus omnes nos, & quaſi vaunus
menſtruatæ univerſa juſtitic noſtræ hinc S. Bernar-

,o qus ſerm. I. in feſt. omn. ſanét. & diſtinkte judi-

N Hnun dicetur, injuſta inventetur omnis noſtra juſtitiag, &g
un iii, minus habess. Quod etiam docet Geſon. J. 4.
mo de conſol. Theol. & Adrianus in 4. ſent. Ke/p.
ni docen, Iſaias loquitur de peccatoribus, uti patet ex v. 5§.
ivit, 5 vel

Dantur

736 Cnput VI.

vel ſi de juſtis loquatur, vocat eos immundos ab
origine, & quia ſubinde venialia committunt.
S. Bernardus loquitur de noſtra juſtitia colleétim
ſpectata per totam vitam acquiſita, quam injuſti=
tiam vocat, tum ob incertitudinem veræ juſtitiæ;
tum quia eam ſæpe venialibus peccatis maculamus.
Gerſon de iis loquitur, qui ſuama juſtitiam jacti-
tant, & ita corrumpunt Adrianus lognitur de
malis, quæ bonis immiſcemus. III. Rom 7. v. 19.
dicitur: Won enim qued volo bonum, hac facio,
ed quod nolo malunm, hoc ago v. 20. i autem
quod nolo, ilud facio, jam non ego operor illud;
Jed quod habitat in me peccatum. Reſp. Apoſto-
lus per lIy ago intelligit motus indeliberatos, nam
noluit nequidem ſentire matus concupiſcentiæ,
quod tamen non afſecutus eſt. Quare ſequitur;
Jjam non ego operor, id eſt, no plena voluntate
his motibus conſentio, adeoque non pecco. Enf.
nullo modo dicit, opera noſtra eſſe peccata IV.
Petimus, ut nomen Dei ſancétificetur in nobis;
ergo in nobis polluitur. K&e νρ. In peccatoribus
polluitur nomen Dei, petunt ergo, ut iterum ſan-
Stificetur: juſti petunt, ut in bono perſeverent,
& ut perficiatur in eis, quod jam acceperunt.

Dantur infuper opera bona ſupererogato-

opera ſu- ria, Deo placentia, & proficua homini. Nam

erig S. non omnia opera ſunt præcepta: ſic caſtitas
*αε.

virginalis, & vidualis non eſt præcepta teſte
Apoſtolo. I. Cor. 7. De virginibur praceptum
Domini non habeo, Conſilium autem do. Simi-
liter nec paupertas Evangelica, nec obedien-
tia Evangelica præcepta eſt, utpote quæ Chri⸗
ſtus juveni ad obtinendam ſalutem ſolummodo
ſuaſit, cum tam ardua præcipere, & Boni-
tati Divinæ, & humanæ fragilitati reppgnct
Ergo

po d
ns ſuo

Got y.
Pereoge
nitas enn
ego vbie
loma bo
Cotlium.
ons e
Ulger en
w:
gto
ippeti
en giari
ſe NN

mded

Ar op
Montie ne
In Piern
Mir.
inen⸗
uie .Z
l,
h ir
ſehtenen
Pnitur be
Unſegdent

De Gratia Chriſii. 737

Ergo dantur opera ſupererogatoria: de qui-
bus ſuo loco plura.

Schol. Proteſtantes docent, nullum dari opus fu- Soluuntur
pererogatorium, quod bonum fit, I. quia confor- objectio-
mitas cum lege Dei eſt forma bonorum operum: nes.
ergo ubi deeſt lex Dei, opus bonum deficit. N& /p.
Forma boni operis non ſolum lex, ſed etiam
Conſilium Dei eſt. II. Tota ratio Chriſtianæ per-
fectionis eſt ſub præcepto, quo jubemur Deum
diligere ex toto corde &c. adeoque amore ſum-
mo: Ergo non dantur opera Confilii & fuperero-
gatoria. Reſp. Tenemur Deum amare amore ſum-
mo appretiative, ita ut nos nihil per transgreſſio-

hiſeenti⸗ nem gravis præcepti Divini a Deo ſeparet, non
e ſenpirr vero intenſive, ita ut etiam Confilia Evangelica
a SOne ampleéti teneamur.
ſern 1
enl I. §. 383
r in no

Wais Per opera bona homo juſtificatus vere & Opera bo-
Wtemg „proprie mereri poteſt, & reipſa meretur vi- na ſunt
les tam vternam. Hoc docet imo. S. Scriptura ie orz
eee Pl. 118. V. I12. Inclinavi tor meum ad ſacien viie ter-
das juſtificationes tuas in ternum propter retri-
butionem: Ergo obſervatio mandatorum me-
retur retributionem, uti patet ex particula
W cauſali, propter. Ubi Lutherus male vertit:
nin. Ich neige mein Herz, zu thun nach deinen

le Rechten immer und ewiglich. Nam apoyn hic
ee, ponitur poſt ? â ſine præfixo articulo,

, S conſequenter mercedem, ſeu retributionem
1 dbelen ſignificat. Quare LXX. vertunt α ανα☚αααειαιπσ.
uet Et verſio Arabica 2 ſumit in ſtatu
nmmel conſtructo, & 2ν in genitivo, & 70ο 2 prae-
BA fixum vertit: ad vel propter æternitatem
ge mer-
Schram Inſlit. Theol. Tom. I. Aaa

738 Caput VI.

mercedis. Unde a Chaldaica hic receden-
dum eſt. Deinde Sap. 5. dicitur: Apud Do-
minum eſt merces tcorum. Kt Eccli. 16. MWiſeri-
cordia facit unicuique locum ſecundum meritum
operum ſuorum. lItem Marth. 5S. ait Chriſtus:
Merces veſtra copioſa eſt in cælic. Quod c. 20.
explicat exemplo Patris familias, qui in mer-
cedem exigui laboris reddit operariis dena-
rium diurnum: Ergo æterna vita bonorum
operum merces eſt, adeoque illam bona ope-
ra merentur. Rurſus Hebr. 13. v. 16. dici-
tur: Beneficentiæ & communionis nolite obliviſci:
talibus enim hoſtiis promeretur Deus, id eſt, pro-
meremur. Verti quidem poteſt ly ννρνιαα
Seο4°, delectatur Deus; verum cum operi-

bus, quibus delectatur Deus, præmium aſſi-

gnetur; cumque verbo latino mereri nullum
aliud in Grzco, niſi évaενρερ reſpondeat,
ſenſus vulgatæ præferendus eſt. Item vita
terna dabitur juxta menſuram bonorum ope-
rum Rom. 2. v. 6. Reddet unicuique ſecundum
opera ſua, iis, qui ſecundum patientiam boni
operis gloriam quærunt, vitam &ternam. Non
gradus accidentales vitæ æternæ, uti Schu-
bert exponit, ſed vitam æternam, & quidem
habito reſpectu ad opera, quod indicat ver-
bum reddet. Et 2. Tim. 4. Repoſita eſt mihi
corona juſtitiæ (id eſt vita æterna Jac. 1.) quam

reddet mihi Dominur in illa die juſtus Judex.

Ubi iterum verbum reddet, & corona juſtiticg
operum meritum deſignat. 2do. Ita docent
Patres. S Ignatius ep. Rom. Ginite, ut beſtia-
rum eſca ſim, per quam poſſim Deum promereri.
S. Cyprianus I. de unit. Eccl. Frweckei Dei
obtem-

.

nnen,
ereelen

Neritu

Peritoe

S glit
i ſt
lNiſeah
Cnlett
Denee,
tin lt⸗
lonoen
in gener
Uuione

Alal.
Per
inler
ee i
miite
ler ſeh
Cienta
termine
Mokrs
ghittke
Iutriee
Deo
merito
ui 1
lis
gle
1.23.
Mordi
N, 4
Milerie
igeet
Ee,
Wh
U 4

De Gratia Chriſti. 739

obtemperandum eſt, ut accipiant merita noſtra
mercedem. S. Auguſtinus ep. 104. Mullane ſunt
merita jnſtorum? ſunt plane, quia juſti ſunt.

in Merito ergo definit Tridentinum ſeſſ. 6. can. 32.
CN Si guis dixerit, hominis juſtificati bona opera
odta ita eſſe dona Dei, ut non ſint etiam bona ipſius

iimn juſtificati merita. . . anathema ſit. 3tio. Deus
tisd confert homini per gratiam virtutem bona
bommn operandi, & ex modo dictis operibus ex gra-
borge tia factis promittit vitam æternam: Ergo
10, homo eam promereri poteſt: Meritum quippe
ℳ in genere eſt opus bonum præmio ſeu retri-
ek, butione dignum.
alegit
omn gei Schol. Cum juxta Proteſtantes bona opera non ſint Solvuntur

rip per ſe neceſſaria ad ſalutem (§. 380. Schol.) ideo opjeſtio-
lna infert D. Schubert, Deum quidem bona opera in nes.
lun hac vita remunerari velle, ſeque id facturum pro-
honte miſiſſe, licet hæc præmia in boc ſæculo non ſem-
ſten per ſequantur, imo Deus gradus etiam gloriæ ac-

cidentalis pro qualitate & menſura operum de-
terminabit: Sed cum ipia æterna gloria operibus
noſtris non ſit promiſia, nec propter eorum di-

Itin gnitatem, ſed ex mera gratia etſi juſtitia remune-
. 1 ratrice impellente gradus accidentalis gloriæ illis
uti Ser a Deo determinetur: ideo opera noſtra non ſunt
Enice meritoria vitæ *æternæ. Nam 1. Pf. 102. dicitur:
ct Qui coronat te in miſericordia & miſerationibus.
iei 86 II. 55. v. I. Venite, emite absque argento, & abs-
ſta⸗ guez ulla commutatione Rinum & lac. Et Rom. 6.
.1 v. 23. Gratia autem Dei vita &terna. Ubi miſe-
ur ricordiæ & meræ gratiæ corona gloriæ tribuitur.
lt Reſo Corona gloriæ in primo loco citato ſoli
Rrlre miſericordiæ tribuitur radicaliter & antecedenter
41 i Ad gratiam prævenientem, non vero conſequen-
l iin ter, ubi etiam juſtitiæ afſcribitur. 2. Tim. 4. v. 8.
fonerſt Imo ibi nec videtur ſermo eſſe de corona gloriæ,
iſti 6 quia contextus agit de miſerieordia Dei erga ju-
te Aa a z ſtum

740 Caput VI.
ſtum in hac vita, & verbum U fignificat cir-
cumeingere, quod huic vitæ convenit juxta Lu-
theri verſionem. Pf. S. v. 13. Iſaias agit de gra-
tia hujus temporis præſertim prima, quam iüne
merito accipimus; vel ſi gratia ſecunda intelliga-
tur, ſermo eſt de illa, cui in cœlo augmentum
gloriæ reſpondet, quæ emitur fine argento in
radice, ſcilicet prima gratia, quam gratis accipi-
mus. Vita æterna dicitur gratia, quia ipſa opera,
quibus redditur, gratis data ſunt, vel dicitur gra-

tia, quia prædeſtinatio noſtra ad gloriam eſt gra-

tuita ab omni præviſione meritorum independens,
vel dicitur gratia, quia Deus gratuite dignatus

eſt, vitam æternam conſtituere mercedem bono-

rum operum Item vox græca Yagizue ſubinde
ſignificat munus militibus ob fortiter geſta con-
cefſum, quod metaphoræ ab Apoſtolo in citato
loco uſurpatæ ſatis congruit; unde habemus &
largitionem gratuitam, & laborum ſeu operum
remunerationem. II. S. S. P. P. docent, beatitu-
dinem eſſe meram gratiam: Deum non coronare
merita noſtra, ſed ſua dona: Deum nulli factu-
rum injuriam, ſi juſtis nollet largiri coleſtem
gloriam. Ita S Bilar. in Pſ. 51. S. Bafil. in Pf.
14. S. Auguſtin in Pſ. 70. Reſv. Beatitudo eſt
mera gratia ratione prædeſtinationis ad illam.
Coronat in nobis Deus dona ſua, quia ejus adju-

torio bona operamur. Non eſfſet alicui injurius,

ſi nollet gloriam dare, ſi abſolutam ejus Aucto-
ritatem & opera noſtra tantum ſpectemus: quia
vero operibus accedit liberalis promiſſio, fidelis
eſt, nec aliquem juſta mercede fraudat, & juſtus
reddens unicuique ſecundum opera ſua. III. Hoc
dogma evertit vim & efficaciam mortis Chriſti,
cujus merito gratia & gloria ſolum tribuenda eſt.
Evacuat etiam Divinam miſericordiam, & Domi-
num omnium facit debitorem creaturæ, quæ in
meritis ſuis confidere poſſet. Reſp. Nulla fit in-
juria meritis Chriſti, a quibus provenit gratia
juſtorum, & ut eorum opera vitam æternam
3 pro-

ron
gdi
Deun
2 nol
Cheri
nx,
ſirmi
Vitum
nlleri
refn
e i
ſalti⸗
Nolt
rriin
Mohor
n ,
Bori⸗
id
time
ee
Vantun
tur, i
derri
litis
Dofun
Nobis
E
Cellem
Kiie,
Cantis
ſeitar.

Liei
kierne
Derari.
inti o
1 ent
N Mn

De Gratia Chriſti. 741

iuc. promereantur. Nec facimus Deum debitorem,
maln. qui ex nobis aliquid commodi capiat, ſed dicimus
t de. Deum ſe facere debitorem noſtrum non aliquid

a nobis accipiendo, ſed promittendo. In bonis
operibus collocari poteſt ſpes retributionis Divi-
næ, & ad excitandum fervorem debet quisque
firmiſſime credere, bona agentes ituros effe in
vitam æternam: ne autem ſuperbiat, cogitet ſe

ſen miſericordia Dei, & meritis Chriſti egere: ne
icitur⸗ præſumat, meminerit, ſolis perſeverantibus us-
meg que in finem paratam efſe retributionem æternæ
ependes ſalutis. Vide Trident. Sefſ. 6. can. 26. IV. Opera
Gignent noſtra ſunt imperfeéta: aliunde Deo debita, quia
m don. Jervi inutiles ſumus Luc. 17. v. 10. Et non habent
(ohie proportionem cum æterna mercede, non enim
geltn ⸗ Junt condignæ paſſiones kujus temporis ad futuram
dineitn gloriam. Rom 8. v. 18 KRe/ſp. Opera noſtra ſunt
bemsl quidem imperfeta relate ad perfeétiſſima, non
gemn tamen ſunt peccata, (§. 381.) imo per gratiam
betit· accedente Divina promiſſione ad meritum ele-
Ngane vantur. Cauſa meriti non eſt opus, quod debe-
ili ker tur, ſed operis, quod debetur, libera executio:

Servi inutiles ſumus, quia opera noſtra nihil uti-
llrl litatis Deo afferunt, quia ſine gratia fieri non
tituh 4 poſſunt, & Deus ſine propoſita mercede potuiſſet
d Nn nobis mandata ſervanda proponere. Denique non
eſt proportio inter opera noſtra, & æternam mer-
cedem ſpecétata operis ſubſtantia, & de rigore ju-

ccklels

ejls elr⸗
inimnids,

s AlH ſtitiæ, bene vero inſpecta natura gratiæ ſanétifi-
mns: cantis & ejus dignitate, a qua meritum profici-
ſo, ſeit ſcitur.
En §. 384.
UL e B . =
6eCit, Licitum proinde & honeſtum eſt intuitu Licitum

Eternæ mercedis nobis promiſſæ (J. 383.) znnutn
n. operari. Quippe Pfſ. 118. S. David ait: In- mepccdi⸗
ue oſinavi cor meum ad faciendas juſtificationes tuat operari.

e u ternum, propter retributionem. (JG. 383.)

. . . .
Et Matth. 6. Quwrite primum regnum Dei &
Z Aaa 3 juſti-

Requiſita
ad opus
vere me-
ritorium.

742 Caput VI.

juſtitiam ejur. Unde S. Auguſtinus in Pſ. 120.

GQuando jfacis orus bonum, propter vitam cier-

nam fac. Et Tridentinum ſeſſ. 6. can. 31. .

quis dixerit, juſtificatum peccare, dum intuitu
æternæ mercedis bene operatur, anathema ſit.
Ratio eſt cuilibet bene operanti licet inten-
dere finem bonum: Sed finis bonorum ope-
rum ſupernaturalium eſt vita æterna, Ergo
licet eum intendere. D

H. 385.

It autem opus fſit vere meritorium vitæ
æternæ, requiritur Imo. ut ſit liberum etiam
a necefſitate. Nam Eccli. 31. juſtus dicitur
mereri laudem & gloriam, quia potuit trane-
gredi, & non eſt trantgreſſus; facere mala &G
non ſecit. Et S. Auguſtinus I. 5. de Civ. c. 7.

alt, nulla a juſtitia bonis præmia, & malis
ſupplicia eſle conſtituta, ſi a Dei præſcientia
imprimatur neceffitas. Hinc Innocentius X.

hanc Janſenii propoſitionem ut hæreticam
damnavit: Ad merendum & demerendum in
ſtatu naturæ lapſa non requiritur in homine liber-
tas a neceſſitate, ſed ſuſſcit libertas a coabtione.
Ratio eſt, ut quis ſit præmio dignus, debet
habere dominium ſuæ actionis, ideo enim
laudatur, & præmiatur, quod ſe ad bonum
determinaverit, a quo abſtinere poterat; quod
non habet agens ex neceſütate.

Requiritur, ut ſit opus bonum: ſi enim
bonum non ſit, vel eſt malum, & ſic non
præmium, ſed pœnam meretur. Rom. 6. Jti⸗
vendia peccati mors: vel eſt indifferens, & ſe
ve

jel no
Poplia

3.
Joces
ivo 1
ſwere.
ah. 16
irtutea
ecee
len op
Ia ele
s
Mlllae

4.
lin
s
ergere

iie

Numn
Mr.,
.
anet

Iitate

ttam
112.
on c
lubeat
ulan
egbit
S

IM N
in ier.
lunni
Gtkm .
lotk ilen.
Ctun e⸗
Inn, U

iom n
tometin
Ous dietu
otut ta⸗
z, mll
1Cr.
Nrrliet
ocentis)
ettai
Hinini
0ni t

ide
Ad hun
terne

Gil en
ENon
n.,
jens, 4

De Gratia Chriſti. 743

vel non datur; vel ſi detur, nec præmio nec

ſupplicio dignum eſt.

3. Requiritur, ut ſit opus ſupernaturale
procedens ex principio ſcilicet gratia, & mo-
tivo ſupernaturali, quia ſine me nihil poteſtis
jJacere. Joan. 15. V. 5. Et Tridentinum ſeſſ. 6.
cap. 16. docet: quod ſine Chriſti gratia &
virtute, quæ, bona hominum opera ſemper
antecedit, & comitatur & fubſequitur, ea-
dem opera nullo pacto Deo grata & merito-
ria eſſe poſſint. Cujus ratio eſt, quia inter
opus naturale & præmium ſupernaturale
nulla eſt proportio. (§. 346.)

4. Requiritur, ut fiat in obſequium Dei,
quia ſi in Deum non referatur, non erit or-
dinis fupernaturalis, nec a Deo mercedem
exigere poteſt.

5. Requiritur, ut operans ſit in ſtatu gra-
tiæ Joan. 15. Sicut palmes non poteſt ferre fru-
Rum a ſemetipſo, niſi manſerit in vite; ſic nec
vor, niſi in me manſeritis. Sed peccator non
manet in Chriſto, quia non manet in Cha-
ritate: Ergo non poteſt ferre fructum. Unde
etlam merito damnatæ ſunt propoſitiones Ba-
li 12. 13. & 15. quæ ſic ſonat: Ratio merilti
non conſiſtit in eo, quod, qui bene operatur,
kabeat gratiam, & inhabitantem Spiritum d. ſed
in eo ſolum, quod obedit legibur. Ratio eſt,

quia perſona Deo exoſa, ſcilicet peccator,

nequit facere opera Deo omnino grata, cum
Deus prius offerentem, quam munera ejus
reſpiciat. Gen. 4. 3
„ AaaA4 6. Re-

744 Caput VI.

6. Requiritur, ut opus fiat in ſtatu viæ.
Eccl. 11I. In quocunquez loco ceciderit lignum,
ibi manebit. Joan. 9. Venit nox, ſcilicet mors,
quando nemo poteſt operari: ſcilicet meritorie.
Eccli 9. Mortui nihil noverunt ampliur, net
habent ultra mercedem. In quæ verba S. Hie-
ronymus: Mortui nihil valent ad id adjicere,
quod ſemel ſecum tulere de vita. Ratio ex vo-
luntate Dei petenda eſt.

An deheat Schol. Tr. Ut opus ſit meritorium, non requiritur,

opus eſſe
Superero-
gatorium.

ut fit fupererogatorium, hoe eſt nulla lege præ-
ceptum, imo contraria opinio erronea videtur,
tum, quia juxta Tridentinum per opera in Deo
facta, qualia ſunt etiam opera præcepta, vitam
æternam meremur; tum quia Luc. 6. dicitur:
Diligite inimicos veſtros . . . Es erit merces veſtra
multa: tum quia laudabile eſt, etiam præcepta
ſervare. An Elias & Enoch in loco incognito
degentes, modo adhuc mereantur, divinare no-
lumus.

Solvuntur Schol. 2. Janſenius docet, ad meritum non requiri,

objeſtio-
nes.

ut actus fit liber a neceſſitate: (§F. 352. Schol. I.)

de quo in c. de act hum. Pelagiani autem negant,

ad meritum requiri opus fupernaturale, quod re-
futatum fuit. (C. 345. 346.) Alii denique opus
bonum absque gratia habituali factum eſſe regni
cœæleſtis meritorium contendunt. I. Opus malum
meretur pœnam fſine habitu malitiæ: Ergo bonum
præmium ſine habitn gratiæ. Keeſp. Peccatum ex

ſe habet condignitatem ponnæ; bonum opus vero

ſine gratia econdignitatem vitæ æternæ non habet.
II. Homo in ſtatu peecati poteſt per pœnitentiam
fibi injunétam ſatisfacere. Item apud alium
hominem mereri poteſt, licet fit ejus inimi-
cus: Ergo & apud Deum mereri poteſt. KAeſ.
Diſparitas quoad primum eſt, quia ſatisfaétio at-
tenditur penes æqualitatem pœnzæ ad culpam:

rantis

meritum vero penes condignitatem operis & ope-
1

untis
l
Cps
ſt i
ellee⸗
Ino in
operi⸗
ronm
ne.
non!
tem
tam1
inpern

ſopern
nus,
Aecens,

Miantis

Reſol1.
labet
minnt
Hoe h
Cratig
Corign
S Vero
ti nit
tia fun
lebite,

emio

Moport
deit ob
Memin
N, Ut

ü

lcdns,
Tetine
Hpliu,r
ba H
tio n

reguint
lege e
9 Figetui
a in De
ta, inn

6. dicitr

brtei ifl
n recen
NgN
lcime no

von li,
K
gotr
vigne on
ede tegt
Mnsmiu
1go bonn
eccatund-
ois n
eNoNkid
enienin
I iin
eſs iine
it i⸗
anfin
fa

De Gratia Chriſit. 245

rantis ad preæmium. Quoad ſecundum Diſparitas
eſt, quia apud homines meritum attenditur penes
opus independenter a conditione operantis: ſecus
eſt apud Deum, qui homini merenti reconciliatus
eſſe debet. III. Si requiritur ſtatus gratiæ, ho-
mo in ſtatu peccati fruſtra oraret: & S. Scriptura
operibus peccatorum remiſſionem criminum non
promitteret Dan. 4. Peccata tua eleemoſynis redi-
me. Reſp. Opera ante juſtificationem facta, licet
non ſint proprie meritoria, ſi tamen per volunta-
tem inchoatam, ſe convertendi a gratia excita-
tam fiant, ſunt præparatoria ad gratiam, & illius
impetratoria; unde illa S. Scriptura commendat.

§. 386.

Ex his colligi poteſt, quid ſit Meritum Meritum
ſupernaturale: ſcilicet eſt actus moraliter bo- uid.
nus, liber, ab homine juſto & viatore pro-
cedens, ſupernaturalis, & in obſequium præ-
miantis exhibitus.

Schol. r. Meritum alind eſt de condigno, quod in ſe Meritumn
habet valorem condignum cum præmio, cui Ppræ- de condi-
mium tanquam merces ex juſtitia debetur, ſi opus gno, & de
hoc habeat æqualitatem cum mercede fine ulla congruo.
gratia ex parte remunerantis, erit meritum de
condigno rigoroſo, quod ſoli Chriſto competit.
Si vero operis valor & dignitas remunerantis gra-
tia nitatur, quales ſunt actiones noſtræ in gra⸗-
tia fundatæ, quæ ſunt dona Dei, & aliunde Deo
debitæ, erit meritum de condigno ordinario.
Aliud eſt meritum de congruo, qued exceditur a
præmio, nec debetur ex juſtitia, licet quandam
proportionem & congruentiam cum præmio ha-
beat ob decentiam, liberalitatem & honeſtatem
Præmiantis. Ad meritum de congruo, requiri-
tur, ut fit opus bonum, ſupernaturale, liberum,
& ab homine viatore elicitum.

Aa a 5 Sckol.

An ad
meritum
requira-
tur pro-
miſſio

Dei.

746 Caput VI.

Schol. 2. Ad meritum de condigno præter condi-

tiones (G. 385.) aſſignatas juxta communiorem
ſententiam Theologorum contra P. Vasquez re-
quiritur ex parte Dei pactum ſeu promiſſio de
danda mercede. Nam I. S. Scriptura, Concilia &
P P. quando loquuntur de promniflione mercedis,
innuunt hane ad meritum requiri: Sic Concilium
Senonenſe in decreto fidei c. 16. ait: Faciet tan-
dem onmis miſericordia locum unicuique juxta me-
ritum operunz ſuorum non abſoluta condignitate..
Jed gratia magis & liberali repyomiſſione. Et S. Au-
guſtinus Serm. 158. Debitor fattus eſt Deus, non
a nobis al'guid accipiendo, ſed aliquid quod ei
placuit. promittendo. 2. Meritum de condigno ex
parte hominis, inducit obligationem mercedis ex
parte Dei: (Schol præc.) Sed Deus ex ſola ſua
promiſſione ad remunerandum hominem obligeri
poteſt, nam omnia opera noſtra aliunde Deo ſunt
debita nec ſervus proprie dictus meretur mer-
cedem, niſi illi Dominus promittat, cum omnia
ejus opera Domini ſint: Ergo requiritur promiſſio.
Non obſtat I. quaſi opus malum pœnam merea-
tur fine interveniente pacto: Ergo etiam bonum
præmium ſine pacto. Reſp. Diſparitas eſt, quod
opus malum, per quod offendens lædit jus alte-
rius, ſine pacto infert obligationem illud reſar-
ciendi, opus bonum vero, quia aliunde Deo eſt
debitum, non habet jus exigendi ab eo merce-
dem, niſi liberaliter Deus promittat. II. Inter
homines non requiritur promiſſio de mercede,
ſed mox ut Dominus operario laborem præcipit,
ille mercedem meretur: Ergo etiam apud Deum.
Reſv. Diſparitas eſt, quia, obſequia operarii non
ſunt aliunde Domino debita, ſicuti opera noſtra

Deo.

An opera Schol 3. Quæritur in Scholis, an opera juſtorum

naſtra ſint

de condi-

g10° Me-
ritoria.

ex gratia facta ſint meritoria de condigno vitæ
æternæ. Scotus per meritum de condigno illud
intelligit, cui debetur præmium ex juſtitia, quod
cum operibus juſtorum ex gratia factis non de-
. beatur

heatur
lehtat
Propti
tantun
ſentent
tltumn
hoc
fdelt
etiam
ultii
Coin
o
ſed i
ferori
Meritun
merid⸗
V
Tandhn

(titll

er
Centin
ie eh
Cimn
noyer
rin
I telt
In gui
N
n,
omnes
egno
nit,
wentt
Cla
uod
neritr
8 Va
Urbitn
erne

Aer cond⸗
Nunnigen

6, Ltd.
Dus,1
.4 gllt
ndigno!
nercedis

Etetut k
Cunn Onnn
ngonite
Euum ne⸗

le nen
mullen
0 elatl 1

*

De Gratia Chriſii. 747

beatur ex juſtitia, ſed ex ſola ordinatione & ac-
ceptatione Dei, hinc opera juſtorum non funt
proprie & intrinſece meritoria de condigno, ſed
tantum extrinſece ob acceptationem Divinam. Hæc
ſententia eatenus vera eſſe videtur, quatenus me-
ritum ponit in præmiante debitum. Interim in
hoc videtar falli, quod velit, Deum tantum ex.
fidelitate juſtorum meritis præmia retribuere, cum
etiam ex juſtitia retribuat, unde dicitur corona
juſtiti?. Ræc tamen non eſt obligatio juſtitiæ
commutativæ, quia homo nihil poteſt dare Deo,
quod ejus ſupremo Dominio non ſit ſubjectum:
ſed juſtitiæ diſtributivæ, qua fuperior dat infe-
ferioribus unicuique ſecundum fuam dignitatem &
meritum Quia tamen Deus ſervat æqualitatem
meriti ad mercedem, in quantum tantum dat pro
tanto, ſervat modum juſtitiæ commutativæ. Du-
randus in 2. d. 27. docet, nullum poſſe eſſe in
creatura meritum condignum. Circa hanc con-
troverſiam, uti notat D. Habert, Concilium Tri-
dentinum nihil definivit, licet contrariæ ſenten-
tiæ communi aperte faveat, cum qua nos etiam
dicimus, opera Juſtorum ex gratia inhabitante &
movente facta eſſe proprie & intrinſere meri-
toria de condigno vitæ æternæ. Probant hoc
I. teſtimonia S. Scripturæ (S. 383.) allata,
in quibus juſti per opera bona dicuntur digni
Deo & vita æterna: Sap. 8. Deus tentavit il-
los, & invenit eos dignos ſe. 2. Thefſal. I. dic
omnes tribulationes ſuſtinetis, ut digni habeamini
regno Dei. 2. Tridentinum Sefſ. 6. can. 32. defi-
nit, juſtificatum bonis operibus vere mereri aug-
mentum gratiæ, & vitam æternam. Sed parti-
cula vere denotat meritum de condigno, utpote
quod fimpliciter meritum dicitur, cum econtra
meritum de congruo ſit meritum ſecundum quid.
3. Valor operum noſtrorum, prout ſunt a gratia
habituali & movente, adæquat excellentiam vitæz
æternæ, ſunt enim ordinis ſupernaturalis & Di-
vini ſicuti gloria, & condignitas eorum attendi-
tur

748 Caput VI.

tur tum ſecundum virtutem Spiritus S. tum ſecun-
dum dignitatem gratiæ, quæ eſt pignus hæ-
reditatis æternæ : Ergo ſunt condigne merito-
ria. Non obſtat I. quod Rom. 2. dieatur: Non
Junt condigu paſſones hujus temporis ad futuram
gloriam. Keſ Hoc intelligi de operibus ſanéto-
rum ſecundum ſe ſpectatis, & ſecundum ſubſtantiam
rei operateæ, non vero de illis, prout funt a Spi-
ritu S. & a gratàa, quo modo Deo digna fſunt.
II. Gloria exredit opera juſtorum etiam ex gratia
fatta, quia eſt æterna, & conſummata: Et Deus
remuneratur juſtos ultra condignum Luc. 6. men-
ſura ſupereffluente Æ „ Gloria excedit opera
ſanctorum exceſſu perfectionis actualis, non vero
exceſſu virtutis: fieuti ſemen non eſt quidem
æquale arbori quoad molem, eſt tamen æquale
in virtute, quatenus virtus ad totam arborem illi
ineſt. Deinde Deus remuneratur ultra condignum,
non quaſi ogera juſtorum non mereantur de con-
digno vitam æternam, ſed quod ultra gradum
gloriæ de condigno promeritum Deus ex ſua libe-
ralitate majorem perfectionem viſionis beatificæ
ad iciat. III Bonis noſtris non debetur præmium
ex juſtitia, quia fecluſa promiſſione Deus ſine in-
juſtitia illud nobis denegare poſſet, ergo non funt
condigne meritoria. K ρ. Ex promiſſione Dei
reſultat in eo obligatio juſtitiæz non omnino rigo-
roſæ, ſed latioris, quia ſupponit gratiam faétam
a præmiante, nam bona noſtra opera ſunt ex ejus
gratia, & nonniſi ex gratia illa acceptat ad præ-
mium, licet condignitatem ad illud habeant ob
*W ualitatem valoris operis ad ipfum præmium,
penes quam meritum de condigno attenditur.

An ad Schol. 4. Ulterius quærunt Scholæ: An ad me-

ritum vitæ zternæ requiratur influxus faltem
virtualis Charitatis, an vero per omnes virtu-
tes a gratia deri vatas tam infuſas, quam acquifi-

tas polſlſit quis mereri vitam æternam fſine aliquo

inflauxu Charitatis. Affirmativa ſententia eſt pro-
babi-

labllor,
Sexuum
dlarum
ns præ
0. Ves
In Cr
nelle
operaſe
Tibus i
Domine
inpotn
Uinun
its
1Cor.I.
guid aln
ldem i
Olia a
levi
1
Ntitum
ſie eſſe
Mon. 13.
etectio
Uumr,
(lantet
1 gos
in Tice
et Oper
I 1
ſileet,
mine De
ta. !
(laritati
kierunt
& Upli
Tunn 1
Don ree
WI 4
un
Ke

De Gratia Chriſti. 749

Un ſen. babilior, ſcil. ad meritum de condigno requiri in- Charita-
iinn . fluxum ſaltem virtualem Charitatis, licet per actas tis.
rei aliarum virtutum ſine hoc influxu Charitatis ju-
ſtus præmium accidentale mereri poſſit. Eſt contra
P. Vasquez, & probatur I. ex S. Scriptura Gal. 5.
In Chriſto Seſu neque circumc,ſio aliquid valet,
neque præputium, ſed ſides, quæ per dilektionem
operatur. Item S. Scriptura præmium bonis ope-
ribus ita promittit, ſi fiant in gloriam Dei, in
nomine Chriſti. Matth. 18. & 19. Quæ Omnia
important aliquam relationem ad Deum tanquam
ultimum finem, conſequenter in objectum Chari-

. e
W tatis. Hinc S. Paulus hoc motivum inculcat.
Roha T. Cor. 10. ve manducatis, ſiue bibitis, ſine quid-
63 DZ quid aliud facitis, omnia in Dei gloriam ſacite.
en Au Idem docet S. Thomas I. 2. a. 4. Ratio eſt, tum
Aboeni quia atus aliarum virtutum non referuntur in
röens obſequium Dei, niſi per C haritatem, quæ ſola
oturett⸗ Deum ut in ſe bonum reſpicit, quod tamen ad
in gnin meritum requiritur, (§. 386.) tum quia perfectio
aiale vitæ eſſentialiter conſiſtit in Charitate, Colofſ. 3.
R Rom. 13. Ergo etiam meritum præmii eſſentialis

perfectioni viæ reſpondens in ſola Charitate fun-
datur, & ſic nulli alteri virtuti niſi ex imperio
Charitatis elicitæz competere poteſt. Non obſtat
I. quod Matth. 10. & 12. Luc. 10. I Cor. 15. &
in Tridentino ſefſ. 6. cap. 10. vita æterna cuili-
bet operi juſtorum abſolute promittatur. .„eſp.

tion 1 65 In illis locis fubintelligitur conditio alibi expreſia,
med „ ſcilicet, quod opera fiant propter Deum, in no-
Diat 1 mine Dei: & Tridentinum exprimit opera in Deo
aeen facta. II. Actus virtutum infuſarum fine influxu
ern Charitatis ad Deum ultimum finem ſupernaturalem
tenlun referuntur Reſp. Referuntur ſolum imperfeéte

&E& implicite, non vero perfeste, quod ad me-
NNE„ ritum vitæ æternz eſfſentiale requiritur, licet

Uens n non requiratur ad præmium accidentale. III. Si
nes itl nullus actus virtutum fit meritorius ſine in-
Gn Aegi⸗ fluxu Charitatis, tunc Charitas ſola meretur,

Gne di Ir aliæ virtutes ſunt ſuperfluæ. Ke/p. Sequela
dtil . non

Primam
gratiam

mereri

voteſt.

750⁰ Caput VI.

non tenet: Charitas enim in merendo ſe habet
ad alias virtutes, ut cauſa univerſalis ad alias
particulares: ficut ergo cauſa univerſalis non
impedit cauſalitatem particularium, ſed eam com-
plet: ita licet aben efficaciam merendi a Cha-
ritate; ſingulæ tamen merentur ſub ejus influxu.

J. 387.

I. Licet autem opera hominis juſti ſint
de condigno meritoria vitæ æternæ, (G. 386.

de condi- Schol. 3.) Nemo tamen nec de condigno, nec
gno nemo de congruo primam gratiam actualem mereri

poteſt. Nam homo fibi hanc primam gra-
tiam actualem mereri deberet per ſolas na-
turæ vires, ex quibus ſolis operatur, qui

ante primam gratiam actualem operatur: Sed

homo per ſolas naturæ vires gratiam mereri

nequit: (§. 385. n. 3.) Ergo nequit eam me-

reri. Unde illud axioma: en tniune meriti

non cadit ſub meritum. Et illud Pelagii dam-

natur: Gratia ſecundum merita datur.

2. Nemo etiam gratiam primam habitua-
lem de condigno mereri poteſt. Nam Rom. 2.
dicitur: uſtij/ icati gratis per gratiam. Quæ
verba explicat Tridentinum ſefſſ. 6. c. 8. Gra-
tir juſtificari ideo dicinnr, quia nihil eorum,
quc juſtificationem vracedunt, ſive fides, ſve
opera ipſam juſtificationis gratiam promeretur.
Ratio: ante primam gratiam habitualem ho-
mo non eſt juſtus: Ergo eam de condigno
mereri nequit, nam ad hoc requiritur, ut
ſit in ſtatu gratiæ adeoque juſtus. (H. 385.

n. 5.
Schol.

Nl. 1.
vo n
in ſoen
ſitati⸗
lanctit
GN
2. T
Motus
llamn 1
conr
ſe 5
er Ee⸗
Oneñ
Pbeed
tlam
gruon
Ti
Dem

(Mrik

eri po

Alol 2.
tinm !
i .
Gtifeen
Cebens
15)
Cum gn
tia inf
tia Catt

Ejnu

wit uf
niſhon
kum 0
torum.
lo c
nnss

Kn

De Gratia Chriſti. 751

btta Schol. I. Homo primam gratiam habitualem de con- Bene vero
AiE gruo mereri poteſt. Nam r. S. Auguſtinus tr. 44 de con-
H in Joan. ait: Iſia confeſio, Publicani, meruit ju gruo pri-
ſtificationem. Ergo homo primum gradum gratiæ mam gra-
ſanétificantis mereri poteſt, non de condigno: tiam hahi-
(§. 387 n. 2.) Ergo de congruo. (H. 386. Schol. 1.) tualem.
2. Tridentinum ſeff. 14. c. 4. ait, Contritionis
motus fuit quovis tempore neceſſarius ad impetran-
dam veniam veccatorum. Ergo eſt meritorius de
congruo primæ gratiæ habitualis. 3. Actus, quibus

jolitt ſe homo ad juſtificationem diſponit, vim habent,
, (NN ex decentia inducendi Deum ad alicujus beneficii
gno, „Cconceſſionem; quia ſunt actus ſupernaturales, Deo

placentes &c. Ergo ſunt meritorii de congruo.

mert (K. 386. Schol. 1.) Item unus alteri primam gra-
waln tiam de congruo mereri poteſt, quatenus con-
1 or. gruum eſt, ut Deus impleat voluntatem hominis
ratut l Juſti & ſibi accepti ſecundum amicitiæ proportio-
atur. nem in ſalvatione alterius. Nullus tamen præter
en net. Chriſtum alteri primam gratiam de condigno me-
Rans reeri poteſt, quia hoc ſpectat ad gratiam capitis.
enn
Bnum I Schol. 2. Putant Pelagiani, quod homo primam gra- Solvuntur
elugier⸗ tiam habitualem de condigno mereri poſſit. I. objeflio-
atu quia Contritio de condigno meretur gratiam ſan- ues.
Stificantem. Keſp. Contritio juſtificationem ante-
n kain⸗ cedens eſt incapax meriti de condigno: (§. 385.
n. 5.) Si vero ultimo diſponat & conjungatur
mon⸗ cum gratia, non habet rationem meriti, niſi gra-
en. G tia informata II. Convertenti ſe ad Deum gra-
c. 0. tia datur ex juſtitia. 1. Joan. 1. Fidelis eſt Deus
izil unnn & Juſtus ut remittat nobis Reſp. S. Joannes ſu-
,/ mit juſtitiam in ſenſu latiori pro executione pro-
gner. miſſionum: vel ſumit juſtitiam relative ad Chri-
ſhiil ſtum, qui vere nobis mernit remiſſionem pecca-
hen e torum. III. Deus non dat gratiam niſi dignis,
, Ndl Ergo condigne merentibus. Reſp. Non dat niſi
Ptur, dignis non ita, quafi prius digni fuerint; ſed quia
G per gratiam eos dignos facit.

Caput VI.

§. 388.

Homo de I. Poteſt tamen homo ſibi mereri de con-
condigno digno augmentum gratiæ & Charitatis. lta
a , definit Tridentinum feffſ. 6. can. 32. Ji quis
Anm BrA- . . . ,ſzy/ 2 .
tia ,. eri dixerit . . ipſum ſeikeatun bonie operibur,

poteſt. duc ab eo per Dei gratiam, & Jeſu Chriſti me-

ritum, cujus membrum vivum éſt, fiunt, non

vere mereri augmentum gratiæ, vitam aternam,
atque etiam gloriæ augmentum: anathema ſit.
Cujus ratio eſt, quia operibus juſtorum nihil
deeſt, quominus augmentum gratiæ prome-
reantur. (F. 385.) Unde etiam merentur om-
nia auxilia, ſine quibus juſtitiam conſervare
non poſſunt.

Non ta- 2. Non tamen poteſt homo mereri de con-
men pri- digno primam gloriam. Nam prima gloria ſeu
mam gio- primus gradus gloriæ homini tribuendus eſt
am. ante quodvis meritum de condigno, quia re-
ſpondet primo gradui gratiæ ſanctificantis, per
quam homo fit filius & hæres: ſed primam
gratiam ſanctificantem homo recipit ante quod-

etiam jus ad primam gloriam.

libet meritum de condigno: (H. 387.) Ergo

Bene fa- 3. Secundam tamen gloriam de condigno
men ſe- mereri poteſt: Quia juxta Tridentinum ſefl. 6.
undam. C. 32. Juſtificatis nihil deeſt, ut æternam vi-
tam, atque etiam gloriæ augmentum me-
reantur, (n. I.) eum ſecunda gloria augmento
gratiæe & Charitatis reſpondeat.

l.

Nenn p
loe e
berah
elt, d
Parayi
Per i
toſtet
Premin
Mottalt
ge con

2.
ſexer⸗
Glcitn

n

nat.

Ulren
.Mertan

Els
Conllen
le
i il

1 fen

Ar

li len
ttti
2
ſleit,
Cir
ſut,n
Citrin
kenn 1
rumm il
e pronn⸗
entur or
honleten

ite ⸗
gend
Gllk
nntok
ppinm
Mtecvo⸗
)

conie⸗
tennn

Ntun Me.

onente

De Gratia Chriſti. 753

§. 389.

1. Nullus etiam de condigno reparatio- Mallus de
nem poſt lapſum fſibi mereri poteſt. Patet condigno
hoc ex EKzech. 33. v. 12. aſtitia juſti nen repara-
liberabit eum, in quacunque die peccaverit. Ratio nanee
eſt, tum quia merita, quæ ſibi juſtus com- voſt lap-
. Jum mere-
paravit, per peccatum ſuſpenduntur: Ergo",: poteſt.
per illa hoc peccatum meritorie tolli non po-
teſt: tum quia homo lapſus eſt indignus, ut
præmium illi conferatur, & in ſtatu peccati
mortalis nihil mereri poteſt (H. 385. n. 5.)

de condigno.

2. Item nullus de condigno donum per- Wec ver-
ſeverantiæ finalis mereri poteſt. Nam Rom. 11. veran-
dicitur: Zu autem fide ſas, noli altum ſapere, tiam Fna-
Jed time. Et 1 Cor. 10. Qui ſat, videat, ne -
cadat. Et Philipp. 2. Cum metu & tremore
veſtram ſulutem operamini. Ex quibus ſequitur,
incertam eſſe perſeverantiam, & non extare
ejus promiſſionem, quæ tamen ad meritum de
condigno requiritur. (F. 386. Schol. 2.) Qua-
re S. Auguſtinus de don. perſev. c. 13. ait?
datis dilucide oſtenditur, & inchoandi, & usgut
in finem perſeverandi gratiam non ſzcundum me=
rita noſtra duri. Ratio eſt, quia Perſeverantia
eſt complexio omnium auxiliorum, per quzæ
juſtus non tantum perſeverare poteſt, ſed re-
ipſa perſeverat: ſed juſtus hæc auxilia effica-
cia de condigno mereri non poteſt, quia
nullibi hoc Deus illi promiſit: Ergo donum

perſeverantiæ de condigno mereri nequit.

Schol.
Sckram Inſiit. Theol. Iom. I. B b b

754 Caput VI.

Solvuntur Schol. r. Non obſtat huic ſecundæ parti I. Quod ho-

objelctio-
es .

mo augmentum gratiæ & gloriæ mereatur: Ergo
etiam bonam mortem, quæ in ratione beneficii
non eſt quid majus gratia & gloria. Unde Luc. 21.
Chriſtus ait: Vigilate omm tempore orantes, ut
digni habeamini . . ſtare ante Filium hominis. Et
S. Auguſtinus de don. Perſ. c. 6. ait: Hoc donum

Dei ſuppliciter emereri poteſi. Keſv. Diſparitas eſt
voluntas Dei, qui hoc noluit, licet facere potuiſ-

ſet, ut homo bonam mortem non minus, quam
æternam gloriam mereretur. Unde in citatis tex-

tibus commendatur oratio pro dono Perſeveran-

tiæ obtinendo, quæ prout ſimplex eſt petitio,
non meretur, ſed impetrat: Impetratio vero a
ſolo Dei beneplacito dependet. II. Deus promi-
ſit nobis perſeverantiam, quia promiſit, ſe nobis
daturum illum timorem, cum quo non recedemus
ab eo. Jer. 32. Timorem meum dabo in cor corum,
ut non recedant a me. KReſp. Deus promiſit perſe-
verantiam Eccleſiæ, cuius nobilior pars ſunt ele-
ti, non vero cuilibet juſto in particulari. III.
omo poteſt mereri finem, fſcilicet vitam æter-
nam: Ergo etiam media ad illam, ſcilicet donum
perſeverantiæ, pro quo etiam orare poſſumus.
Reſp. Perſeverantia eſt medium ad conſecutionem
vitæ æternæ, non vero ad illam merendam: homo
ergo juſtus per bona opera independenter a perſe-
verantia meretur abſolute vitam æternam, non ta-
men meretur abſolute ejus conſecutionem, ſed ſi

in gratia deceſſerit, donum perſeverantiæ orando

quidem vel pro nobis, vel pro aliis impetramus,

licet ſub merito non cçadat;: non enim omnia,

quæ petendo obtinemus, meremur. Sic Deus
audit peccatores veniam petentes, quam non
merentur.

Nemo de Schol. 2. Juſtus de congruo infallibiliter reparatio-

congruo
infallibili-
ter repa-
rationem

nem poſt lapſum mereri non poteſt. Id quod pa-
tet I. ab experientia, quæ docet, aliquos po
plurima & eximia pietatis opera in ſtatu juſtitiæ
peraéta lapſos & mortuos eſſe in peccato, uti
in

3

/

1 5
1 Ke

neme

ſunpka
aclt
enitn p
ſevern
Iis 0
b m
umport
Iulbus
Ptat I
dio
l, e⸗
me

NN

De Gratia Chriſü. 755

tl.

. HH in Saule &c. apparet. 2. Peccator non reſurgit poſt lap-
Pentd 2 ſtatu peccati, niſi per gratiam efficacem ſed ſum me-
“ nemo hanc gratiam meretur de congruo infallibili- retur.
“ ter, quia etiam non meretur gratiam efficacem,
irl qua non excidat a juſtitia, nec primam gratiam:
* (K. 387.) Ergo nec ſecundam a lapſu reparantem.
“ Dictum tamen eſt, de congruo infallibiliter, quia
Rei. fubinde contingit, ut Deus juſtis lapſis efficacia
“ à4 reſurgendum alxilia indulgeat intuitu boni
kin Operis, quod in juſtitiæ ſtatu peregerunt. Sic
“ 2. Paral. 19. Jehu ad regem Joſaphst dicit: Im-
leſr⸗ pio prabes auxilium . & iadcirco iram quidem
Nenih Domini meruiſti: ſed bona opera inventa ſunt in
Ve⸗ te. Quæ verba indicant, Deum ob præcedentia
1s Mlnn bona opera Joſaphat miſericorditer cum eo egiſſe,
Eent; tum circa poenam temporalem, cum circa remiſ-
fetſenls ſionem peccati. Verum de his non extat Dei
e promiſſio: hinc Deus ſubinde lapſis pœnitendi ſpa-
ithete tium concedit, & forte ſine ullo reſpectu ad anti-
⸗ qua eorum opera.
hlart
W Schol. 3. Juſtus etiam donum Perſeverantiæ de con- Suſtus bo=
ee gruo infallibiliter mereri non poteſt: tum quia num per-
Honns §. Auguſtinus quærens, cur huic potius quam veranticœ
“ alteri donetur perſeverantia, recurrit ad inſcruta- de con-
m: bilia Dei joadicia: tum quia perſeverantia paſſive gruo in-
R ſumpta ſive unio mortis eum ſtatu gratiæ non jallibiliter
un 1 cadit ſub merito de congruo inſallibiliter, alias mevreri
nrl 1 enim nullus juſtus male moreretur: tum quia per- nequit.
e ſeverantia active ſumpta pro continuatione in bo-
dee nis operibus usque ad finem vitæ nequit cadere
n on ſub merito de congruo infallibiliter: hæc enim
e le⸗ importat collectionem auxiliorum efficacium, cum
Non Iu quibus ſucceſſive acceptis juſtus usque in finem
, vitat malum & bonum operatur, quæ tamen col-
eH lectio ſub merito infallibili de congruo non ca-
os hr⸗ dit, eoipfo quod prima collectionis hujus gratia
os 1o ſub merito non cadat (§. 387.) quæ utique ad
iie merendam ſecundam, tertiam &c. ſupponitur.

B b b 2 G. 390.

Diſtus

mnereri

756 Caput VI. De Gratia Chriſii.

G. 390.
Denique juſti poſſunt mereri bona tem-
poralia prout neceſſaria aut utilia ſunt ad oper:
virtutum, quibus ad vitam æternam perdu-
cuntur. Quippe eodem merito, quo quis
meretur finem, meretur media ad finem con-
ducentia: ſed juſtus per bona opera meretur
finem ſeu vitam æternam: Ergo eodem me-
reri debet bona temporalia, non ſimpliciter
ſpectata, ſed prout ex ordinatione Divina con-
ducunt ad finem, & ut ſic ſpectata bonitatem
finis participant. Certe pro his etiam bonis
habetur Divina promiſſio. 1. Tim. 4. Fietas
uad omnia utilis eſi, promiſſionem habens vitæ,
guæ nunc eſt, & futurce.

Schol. Fieri poteſt, ut five juſti ſive peccatores bona
temporalia per opera moraliter bona de congruo
mereantur. Sic juxta S. Auguſtinum Romani,
qui peccatores erant, propter opera quædam mo-
raliter bona totius orbis imperium meruerunt.
Ttem juſtus poteſt aliis de congruo mereri, quid-
quid ſibi meretur, quia Deo opus gratum offerte
foteſt quod a Deo acceptari conveniens eſt.

roinde Domine! ut mereamur aſſequi, quod pro-

mittis, fac nos amare quod præcipis.

UIT

a kr⸗
Ade
n N
gvo ir
nemar⸗
mmekn
demn r
npleke
ina r .
Mitaten
n boni
Ditt
ben lit

atoesdonn
Eecongtnl
. onmni,
nn
merenl.
Aeli, E⸗
tum olmn
gniels 1
Nnod l⸗

60 7 57
CAPUT VII.

D E

ULTIMO FINE HOMINIS ET
BEATITUDINE,

F. 391.

ratia homini neceſſaria eſt, ut ſalutem Enir
æternam conſequi, & finem ſuum ul- quid.
timum ac beatitudinem ſupernaturalem
conſequi valeat. (H. 343.) Eſt autem finis id,
cujus gratia aliquid fit: ſeu eſt aliquod bo-
num, quod propter ſuam bonitatem cauſa
eſt movendo appetitum, ut adhibeantur me-
dia ad ſui conſecutionem. EFinis ultimus ille
dicitur, in quem tandem cæteri omnes re-

ſolvuntur, ſive propter quem cæteri omnes

ſunt.

Schol. Finis triplex eſt: Finis qui eſt id, quod per Diviſis
media intenditur: Enis cui eſt ſubjectum, cui finis.
bonum intenditur: Finis quo eſt boni amati poſ-
ſeſſio. Hi tres fines partiales conſtituunt unum
totalem. Finis qui, amatur amore concupiſcen-
tiæ: Finis cui, amore benevolentiæ: finis quo
amore complacentiæ. Rurſus finis alius eſt ope-
ris, alius operantis. Alius primarius, alius ſe-
cundarius. Alius ultimus, alius non ultimus. UI-
timus vel eſt ſimpliciter ultimus, ad quem ultimo
tendunt omnia: alius ultimus ſecundum quid, &
intermedius, ad quem agens ultimo tendit tan-
quam ad finem particularem, unde quis duos ul-
timos fines ſucceſſive habere poteſt. Philoſophi
B b b 2 in

Dalur .
Finis ſim- Quippe Deus datur: (H. 41.) Sed Deus eſt
Pliciter ul- ultimus ſimpliciter finis hominis, ex dicen-

timus. .

758 .⸗ Caput VII.

in Ethica probant, homines agere propter finem,
quia cognofcunt finem, & media illi proportio-
nata, ac appetunt finem. .

§. 392.

Datur finis ſimpliciter ultimus hominis.

dis: Ergo datur finis ſimpliciter ultimus ho-
minis. Probat hoc ulterius appetitus homi-
ni innatus, quo in ſummum bonum, in quo
ultimo conquieſcat, fertur: Sed hic in ho-
mine fruſtra non datur, & ſatiari omnino
poteſt, quod certe non fit niſi per ſummum
bonum: Ergo datur finis ſimpliciter ultimus
hominis.

Finis ulti-Schol. Finis ultimus multiplex eſſe non poteſt.

mals mal-=

tiplex eſe
nequtit.

caciter verum creaturam, Homo etiam ad ulti-

(§. 58.) Unde homo non poteſt eodem tempore
ſimui appetere efficaciter duos ultimos fines: li-
cet unum efficaciter, alterum inefficaciter appete-
re poſſit: uti patet in peccatore dante eleemoſy-
nam, qui inefficaciter Deum pro fine habet, effi-
mum finem in ratione boni ſpectatum ſive for-
maliter ſumptum ſaltem interpretative omnes
actiones ſuas refert, quia dum appetit bonum
particulare, refert illud ad cumulum omnium bo-
norum, ad quem velut ad ſuum totum tendit:
non tamen refert omnes ad finem ultimum mate-
rialiter ſumptum, ſcilicet in objectum habens in

ſe tantam bonitatem, ut eſſe poſſit, debeat, &

ſit finis omnium, quia juſtus venialiter peccans

non refert hoc peccatum ad Deum tanquam ulti-

mum finem materialiter ſumptum, cum non poſ-
ſit dici operari bene & propter Deum.

F. 393.

So
Wünu
Nhen
iine
Vir ko
homa
ilu/
nifele
tls,
ſolt,
Morun
e ed
0
nlce
elgit
nis h
Aiin
un .
Mirg⸗
Clen .
IIs ulti
Ulühns
Non or
let,
tio
oX er

Olol. P
Itur
ciſti
Nto

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 759

1en,
hpert⸗ G. 393.
Solus Deus eſt flinis hominis ſimpliciter gous
Aultimus. Ita prædicat Eccleſiaſtes c. ult. Deus et
Finem loquendi variter omnes audiamur. Deumfinis ho-
vomi time, & mandata ejur obſerva, hog eſt enim om- minis ul-
lens nir homo. Id eſt, ad hoc creatus eſt omnis aε.

Ger homo: Et Arabica verſio legit: Quoniam cui-
mete libet homini prodeſt hoc. 2do. Probat hoc ma-
SIm. nikfeſta ratio: nam finis ultimus debet eſſe
ing talis, ut ultra eum alius finis appeti non
nb poſllit, (H. 391.) conſequenter omnium bo-
ONn norum cumulum in ſe continere debet: Sed
Uomn hic eſt ſolus Deus, ens a ſe perfectiſſimum,
IlIm (H. 40.) infinitas perfectiones infinito modo
in ſe continens, (H. 55.) quo melius eſſe, &
eexcogitari non poteſt: Ergo ſolus Deus eſt
Nne finis hominis ultimus. Rurſus Deus ſolus
eſt prima cauſa, primus motor, (H. 41.) re-
ede rum omnium æ& & . Apoc. I. V. 8. (H. 46.)
dem Principium & finis, a quo, in quo & per
,6 quem ſunt omnia. Ergo ſolus Finis homi-
A nis ultimus eſſe poteſt: alioquin ſi alius finis
heſe ultimus extra Deum poſſibilis foret, Deus
4 D non omnes perfectiones poſſibiles in ſe habe-
mnum ret, & ita Deus non foret. (H. 55.) Ultima
midt ratio a Beatitudine hominis peti ſolet, quam

unNE mox explicabimus.
hebels

lchet, d Schol. Epicurei nullum finem ultimum rebus vel a
7 rens natura, vel ab Auétore naturæ conſtitutum eſſe
vn U⸗ exiſtimant, ſed omnia temere prorſus & incon-
non o⸗ falto fieri volunt. Quippe cum Providentiam

Dei negent, & omnia ex fortuito atomorum
concurſu coaluiſſe ſtatuant. (S. 41. Schol. 4.)
B b b 4 con-

6

760 Caput VII.

conſequenter ea ad nullum finem directa eſſe a
Deo volunt. Sententias circa ultimum finem do-
cebunt ſequentia.
14

K. 394.

Peatitudo, Beatitudo igitur juxta Boetium eſt ſtatus
quid. omnium bonorum aggregatione perfectus, qui
ut talis totaliter ſatiat & quietat appetitum.

Quotua- Schol. Beatitudo hominis r. alia eſt naturalis, quæ
ple. naturæ rationali ſecundum ſe ſumptæ convenit,
& quam crestura ſolis naturzæ viribus afſequi po-
teſt, eſtque ſtatus bonorum naturalium aggrega-
tione perfectus Alia eſt jupernaturalis, quæ
naturæ vires excedit, & ſolis gratiæ auxiliis com-
parari poteſt. 2. Beatitudo ſüpernaturalis alia eſt
via per quam homo fſummo bono conjungitur,
eo modo, quo in vita hac mortali conjungi po-
teſt: alia eft Patriæ qua homo ſummo bono modo
perfectiffino creaturæ competente poſt vitam frui-
tur. 3. Beatitudo ſupernaturalis, alia eſt GW-
tialis, quæ verſatur circa primarium objeèëtum
beatificans: alia accidentalis quæ verſatur circa
objecta ſecundaria. 4. Alia eſt eſentialier tan-
tum perfilta, quam animæ a corpore ſeparatæ
poſt mortem: Alia eſt numeris omnibus completa,
quam habebunt refomptis poſt reſurreétionem cor-
poribus. 5 Alia eſt formalis & eſt operatio qua
cum ſummo voluptatis ſenſu apprehenditur & poſ-
ſidetur ſummum bonum: alia eft abiektiva, quæ

eſt res ſen objeétum, cujus pofleffione plene ſa-

tiatur appetitus hominis, ad hanc requiritur, ut
objectum continest in ſe omne genus boni: ut
ſit quid ultimum, sd quod omnia referuntur: ut
ſit ſufficiens, tollens omnem miſeriam, & nil de-

ſiderandum relinquens: ut fit poſſibile: ut ſit quid

ſtabile, omnem timorem excludens.

F. 395.

1

N

Ber
n hon
ſlus
0I. 15.
lif ni
te g
Cterhu
Ponon
Deus
elt ulei
tollend⸗
Obtineri,

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 761

kder F. 395.

int Beatitudo hominis objectiva pro nullo ſta- Beatitudo
tu hominis poteſt eſſe bonum creatum, ſed hominis
ſolus Deus. Probatur 1mo. ex S. Scriptura. objeftiva
Prfſ. 15. Dominus pars hœreditatit meæ & cali- ſoas
Alme cis mei. Pſ. 72. Quid enim mihi eſt in cælo, & Ain⸗ 4.
Gd te quid volui ſuper terram? Pars mea Deus in
einn aternum. Unde S. Auguſtinus te mor. Eccl.
VPonorum ſumma Deus nobice eſt. z2do. Solus
Deus omne bonum in ſe continet: (G. 55.
H eſt ultimus finis: (G. 394.) eſt ſufficiens ad
Medin tollendam omnem mitſeriam (G. 129.) poteſt
ee obtineri, quia cognoſci & amari poteſt: Eſt
ie quid ſtabile: (§. 64.) Ergo ſolus eſt beati-
leùd tudo hominis objectiva in omni ſtatu. (F. 394.
ee Schol.) 3tio, Beatitudo hominis objeètiva
ufen in nullo ſtatu nequit conſiſtere in bonis for-
ad tunze, ſcilicet divitiis, honoribus, & pote-
tn ſtate, utpote quæ poſſeſſa onerant, amata
* inquinant, amiſſa cruciant, & hominem ma-
n“ Lis poſſident, quam ab eo poſſidentur. Ato.
WNon conſiſtunt in voluptatibus corporis, quæ
em animam non perficiunt, cito tranſeunt, ma- J
α gnas ſecum miſerias afferunt, mortis metu
nos excruciant. Sto. Nec in bonis animæ
ſcilicet virtute & ſcientia, quæ dolores &
alias miſerias non excludunt, timorem amiſ-

Nee ſionis non auferunt, nec propter ſe ſolum,
GriIW ſed propter Deum appeti debent. 6to. Nec
confiſtit in omnium horum bonorum conge-

bun rie, cum hæc omnia etiam conjuncta homi-
n nem ab omnibus miſeriis liberare, ejusque
aappetitum perfecte ſatiare non poſſint. Ergo

in ſolo Deo conſiſtit.
BbbS Schol.

7⁵² Caput VII.

Solvuntur Schol. I. Veterum opiniones de objecto beatitudinis
objeblio- hominis ad tres claſſes reduci poſdunt, pro triplici
nes. bonorum genere, ſcilicet, fortunæ, corporis &
animæ. Hæc bona creata eſſe beatitudinem ho-
minis objeétivam probari videtur I. quia facultas
finita, qualis eſt voluntas, per boni finiti poſſeſ-
ſionem ſatiari poteſt, imo defacto per viſionem &
amorem Dei finitum ſatiatur. Reſp. Voluntas hu-
mana eſt quidem finita in eſſendo, non vero in
appetendo, quo modo Syncategorematice infinita

eſt. Item viſio Dei non ſatiat appetitum prout

præciſe quid finitum eſt, ſeu actus animæ: ſed

prout bonum increatum involvit, & eſt adeptio

ſummi boni. II. Appetitus humanus non ſatiatur
attingendo Deum modo finito, nam ſemper vult
illum cognoſcere perfectius & perfectius. Neſp.
Appetitus humanus ſi ſit rectus, non fertur ad
aliquid impoſſibile, adeoque ſatiatur, ſi eo modo
attingat, quo modo in eum ferri poteſt.

Deus eſt Schol. 2. Deus igitur ſolus Beatitudo hominis natu-

beatitudo ralis & objectiva etiam in ſtatu naturæ puræ fuiſ-
hominis ſet, ac proinde Beatitudo ejus formalis, qua ſum-
naturalis. mum hoc bonum poſſediſſet, fuiſſet viſio Dei ab-
ſtractiva, & amor naturalis, quo Deum ut Au-
Gtorem naturæ complexus fuiſſet. (F. 259. Schol.)
Modo autem in ſtatu naturæ ad finem, & beati-
tudinem ſupernaturalem elevatæ, Deus etiam ut
Aucétor fupernaturalis eſt Beatitudo hominis ob-
jectiva, & poſſeſſio illius per viſionem intuitivam
& amorem ſupernaturalem beatitudo formalis.

§F. 396.

Perfefa 1I. Porro homo perfectam & completam
beatitudo beatitudinem in præſenti vita habere non

in kac vita „Oni . labere
non aa⸗ poteſt: Quia, ut ait S. Job c. 7. Militia eſt

tur.

vita hominie ſuper terram. Quæ militia tam

nobis

acris eſt, ut vix liceat reſpirare. Non eſt

Pores
Aez z

(ll,

Ccdlun
are n
ems
Mne
(ol pe
e vit⸗
Eden
tatenn
Polſt:

ſt mn

ltitin

2
iyerte
Ki
Doke he
glitne
nti.

lenti n

Cnſiſil
leet in

Auie

l lmn
Cenur.
IDe

deri

De ultimo Fine kominir & Beatitudine. 763

enmn nobis pax ab inſidiis diaboli, qui ſemper cir-
Inttii cuit, quærens, quem devoret: non a lege –
peccati, quæ eſt in membris noſtris: non a
tier⸗ tentationibus, quæ quo dulciores, eo crude-
ee liores inſidias ſtruunt: non a confcientia,
nſue quæ pungit, & remordet, non a metu judi-
Olmde dicii, qui angit: non a morbis, afflictionibus
r & calumniis, cum quibus perfecta Beatitudo
ieim ſtare nequit: adeo, ut cum Apoſtolo excla-
n memus. Rom. 7. Inſelix ego homo! quis me
liberabit de corpore mortirs hujus? Accedit
dteri 4 . . 2
ontmn Qquod perfecta Dei cognitio ob intellectum in
enen hac vita corporeis vinculis alligatum, & con-
I ſequenter omnino perfectus amor ob volun-
neimf tatem ſenſuum illecebris irretitam haberi non
o pofſit: Iltem quod omnis in hac vita felicitas
ſit mutationi obnoxia, adeoque non plene
misn ſatiativa nec perfecta.
.
len 2. Aliqua tamen beatitudo inchoata & lnperſfe-
ode imperfecta in hac vita agnoſci debet: nam Ra tamen
n S. Scriptura quosdam jam in præſenti tem- abetur.
pore beatos prædicat. Pſ. III. Beatus vir,
1,6 qui timet Dominum. Pſ. 118. Beati immaculati
6 oh in via. Matth. 5. Beati vauperes piritu, Gc.
olnidis . . . . .
nmis beati mites Sc. (J. 370.) Quippe beatitudo
rms conſiſtit in ſummi Boni poſſeſſione: Sed homo
licet imperfecte in hac vita ſummum bonum
poſſidere poteſt, juxta illud Chriſti. Joan. 14.
i quis diligit me, LPater meus diliget eum, &
ngen ad eum veniemus, & manſionem apud eum fa-
leke i ciemus. Et I. Joan. 4. Qui manet in charitate,
Ntn ? in Deo manet. Et ideo Apoſtolus fideles gau-
fitam dere jubet Phil. 4. Gaudete in Domino ſemper.
ſa⸗ 3. Bea-

764 Caput VII.

Quæ con- 3. Beatitudo autem vitæ hujus in ſinceræ
Mhiit in erga Deum charitatis actibus confiſtit: per
afkibus hos enim Deus perfectiori modo pofſidetur,
arſta- quam per actus aliarum virtutum tum mora-
. lium, quæ cum circa media & objecta creata
verſentur, Deum immedliate non attingunt:
tum Theologicarum, quæ licet immediate
circa Deum occupentur imperfectiori tamen

horum major eſt. r. Cor. 13. Item per actus

tur, ſcilicet cum majori pace & gaudio. Ha-
tus enim Sviritus, qui per Charitatem in cor-
dibus noſtris dominatur, eſt gaudium & pavx.
Gal. 5. Et Charitar ſine gaudio eſe non poteſt.
S. Auguſtinus in Pſ. 76.

S. 397.

Datur Quia igitur perfecta in hac vita Beatitudo
perfeta haberi nequit, (F. 397.) poſt hanc aliam
HH aliquam & æternam & perfectam credimus.
Fd nake Id teſtatur S. Scriptura V. T. nam Patriar-
CcCh veteres meliorem & coeleſtem patriam
appetiverunt. Hebr. 1II. v. 13-16. Dan. 12.
v. 2. dicitur: Evigilabunt ali in vitam ter-
nam. Et Iſaias c. 66. v. 23. 24. Salutem
æternam miſerrimo damnatorum ſtatui oppo-
nit. Idem docet multoties Chriſtus in N. T.
Joan. 3. v. 16. Mt omnis, qui credit in eum,
non pereat, ſed habtut vitam æternam. Et
Matth. 25. v. 14. Venite benedildi, poſſidete
varatum vobis regnum. & v. 46. ibunt.. jußti
in vitam aternam. Ratio eſt: Homo appetit

modo eum attingunt, quam Charitas, qug

Charitatis Deus delectabiliori modo poſſide-

in

N.
hoe
n:
30
s

Nol.
elt,

uttie

minit
Tice
Alumn
V. 20,
Noa
ii
..
V. A1
bonis

C
Kitu ſt
lane
us to
Walss
tem &
Cgnitio
Hone ſe
vamP
Ia loce
Duti
1 ſoan.
1 Cor.
1 nign
linſo
Dait
iſen

De ukimo Fine hominir & Beatitudine. 7⁵5

linen in hoc ſtatu elevationis perfectam beatitudi-
I nem: Sed eam in vita hac habere nequit:
.
Ae, (H. 397.) Ergo poſt eam datur, ne appetitus
unm. eſus fruſtra illi ſit inditus.

Gucen
nn Schol. Vita aterna eſ ſumma, cujus homo capax Variq
ſhumde eſt, perfectio & Beatitudo, & illi, qui hujus vitæ jus no-
Ini participes ſunt, Beati vocantur, variis autem no- mina
Oli un minibus hæc Beatitudo in S. Scriptura metapho-
itas, E rice exprimitur. 2 Cor. 5. v. I. dicitur Taberna-
pertn culum æternum. v. 8. Fatria noſtra. Matth. S.
ft v. 20. Regnum cœlorum. 1I Cor. II. V. 25. Co-
Go. , rona vincentibus deſtinata. Apoc. 2. v. 7. Para-
lo. 1 diſus Dei. I Petr. I. v. 4. Hareditas. Luc. 22.
n In v. 30. Convivium. Matth. 22. v. 2. Nupticg. Apoc. 3.
„6 v. 21. Seſſio in throno Chriſti. Hebr. 4. v. 9. Sab-
1Nn N batismus &c.
§. 398.

Cum Beatitudo hominis objectiva in omni peati in-
ſtatu ſit ſolus Deus, (H. 396.) etiam poſt tuitive
Benm hanc vitam Beatitudo noſtra Deus eſt, cu- Deum vi-
aehn jus proinde affecutio Beatitudo noſtra for- dent.
lgen malis erit. (H. 395. Schol.) Aſſequimur au-
M tem & poſſidemus hoc ſummum bonum per
n in cognitionem & amorem: Igitur Beati cogni-
Du“ tione ſeu viſione Dei intuitiva gaudent, per
us quam Deum immediate in ſe ipſo cognofcunt.
Gin Ita docet 1mo. S. Scriptura. Matth. 5. v. 8.
beege Beati mundo corde, quoniam ipſi Deum videbunt.
SKNI I. Joan. 3. v. 2. Videbimus éum ſicuti eſt. Et
im. I. Cor. 13. V. 12. Videmus nunc per ſveculum
ue. in ænigmate; tunc autem facie ad faciem. Nunc
iu cognoſco ex parte; tunc autem cognoſeam, ſicut
t.⸗ Scognitus ſum. Sicuti ergo S. Paulus intui-
tive a Deo cognofcitur, ita intuitive ſe Deum
. cogni⸗

Armeno-
rum ohje-
Riones
Jolvun-
tur.

766 Caput VII.

cogniturum eſſe aſſerit. 2do. Ita definit Eu-
genius IV. in decreto, ubi ait: Purgatas ani-

mas in colum mox recipi, & intueri clare

ipſum Deum Trinum & Unum, ſicuti eſt. 3tio.
Vita æterna eſt Beatitudo perfecta hominis
(H. 398.) Sed Beatitudo perfecta eſt ſtatus
perpetuæ voluptatis, quæ ex cognitione in-
tuitiva boni ſummi, quod eſt Deus: oritur,
Ergo vita æterna perpetuam voluptatem or-
tam ex cognitione intuitiva ſummi boni, fſci⸗

licet Dei includit, adeoque beati intuitiva

Dei cognitione gaudent.

Schol. I. Intuitiva hæc Dei cognitio vocatur vißo
beatifica, quia tam clara & diſtinéta erit, ac rei,
quam oculis videmus, & illum ſumme beatum
reddit, qui illa fruitur. Dicitur etiam cognitio
comprehenſorum, quatenus illa eſt, ad quam com-
prehendendam tendimus. Philipp. 3. v. 12. differt
ſpecie a cognitione abſtraétiva ſeu ſymbolica, ut-
pote per quam Deum non immediate in ſe, ſed in
alio, & per aliud, nempe per eflectus creatos
cognoſcimus.

Schol. 2. Sæculo 7timo Armeni docuerunt, intelle-

tum creatum nec ſuperno lumine ſuffultum poſſe
clara Dei viſione frui, quibus deinde acceſſerunt

Monachi Palamitæ. Fallitur vero P. Vasquez,
dum S. Chryſoſtomum, Theodoretum. S. Baſi-
lium, S. Cyrillum Alexandrinum & Jeroſolymi-
tanum, S. Gregorium Nifſenum, S. Bierony-
mum, Primaſium & Iſidorum hujus erroris accu-
ſat, ſiquidem hi Patres contra Anomæos ſolum
docuerunt, Deum a beatis non comprehendi. Ra-
tiones Palamitarum ſunt. I. Quia S Scriptura
expreſie teſtatur, Deum a nemine viſum efſe,
imo nec videri poſſe. 1. Tim. 9. Joan I. v. 18.
Keſp. Hæec & alia S. Scripturæ loca denotant,

Deum oculis corporis, vel ex viribus naturæ,

. vel

3

N 4

Fel oo
1. 8.
ie
in,
lt cog
Ceont
Dens
EtThe
ſibs,
tl,
igitir.
om
Vocat
Oſtencat
Niture,
itidos
Gorede
in
Dirin
uile,
integ
inwifbil
Mome
None
tir
Droporti

Gen nor
finlte en
ſeibüitne
modo
re,

ülter .
Wnelhe

ire
kkn

umi

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 767

nt. vel cognitione comprehenſiva videri non poſſe.
e II. S. Chryſoſtomus hom. 23. in Gen. ait: Di-
. vinæ glorig fulgurantem Majeſtatem neque Cheru-
tnelen bim, neque incorporecæ illæ virtutes videre poſſint.
ich Et cognitionem Angelorum vocat revelationem,
4 horli & condeſcenſum ac indulgentiam, eo modo, quo

el e Deus Patriarchis, & Prophetis ſe manifeſtavit.
Et Theodoretus in dial. ait: Impoſſibilis eſt homi-

nitte nibus, imo etiam Angelis Divinæ naturæ contui-
1sn n tus. Et S. Hieronymus in c. 1I0. Iſa. ait: Homo
tatem igitur Dei faciem videre non poteſt. Reſy. S. Chry-
boni, foſtomus loquitur de viſione Dei comprehenſiva:
intuimm vocat vero' condeſcenſum contra Anomæos, ut
oſtendat viſionem beatificam non fieri ex viribus
naturæ, ſed eſſe gratiæ beneficium ipſa fide, &
deitnt Spiritus Prophetici illuſtratione Ptæſtantius. Theo-
eit,e Qdoretus agit ibi contra Eutychianos, qui unicam
nt heu in Chriſto naturam admittebant, & ideo putabant,
Zn i Divinam etiam naturam vifibiliter in terris appa-
lcumcot ruiſie, quod negat; & ob Anomæos tunc graſ-
n n ſantes vocat Divinam eſſentiam indiſcriminatim
wier⸗ inviſibilem, ſcilicet viſione comprehenſiva, quam
* Anomæi defendebant. S. Hieronymus ſimiliter de
Re viſione corporea, vel Intellectuali comprehenii a
ſpen loquitur. III. Deus infinitus non eſt objectum
proportionatum potentiæ intelleétivæ finitæ, ſicuti
t, , nec potentiæ viſivæ corporegæ.. Reſp. Deus qui-
um dem non eſt objectum proportionatum potentiæ
ctehemm finitæ quoad entitatem, bene vero quoad cogno-
Psde ſcibilitatem, ſi lumine gloriæ elevetur, & hoc

m, 5. N. modo ſub ſphœra potentiæ cognoſcitivæ contine-
etoſoſe: tur, non vero ſub latitudine potentiæ viſivæ cor-
Be porexæ, quia eſt objectum ſpirituale.
fforstel⸗
nes iu Schol. 3. Quærunt hic Scholæ ſubtiliter magis, quam An Deus
en A utiliter, an detur in viſione Dei intuitiva ſpecies ger ſus
n imprefſa & exprefla Dei, vel an Deus Beatis in- ideam ins
Gin d tuitive ſe videntibus imprimat ſui ideam. Re- beato wi=
11. V.S ſpondemus breviter: Intellectus Beati videt Deum deatur,
Genmn immediate in ſeipſo: Nam Deus in viſione beati-
6 mm ſica

768 Caput VII.

fica per ſe intellectui beato præſens eſt, & inti-
mior intimo noſtro, uti ait S. Auguſtinus: Eſt
etiam intelleétui attemperatus beneficio luminis
gloriæ: Ergo cognoſcitur & videtur immediate
in ſeipſo ſine ſui idea.

An ali- Schol. 4. Certum eſt ex lege Dei ordinaria neminem

guibus in
vita in tui-
tiva Dei
viſio con-
ceſſa fue-

rit.

in hac vita conſtitutum Divinam fubſtantiam in-

tuitive videre poſſe. Certum item eſt, ex poten-
P

tia Dei abſoluta & lege extraordinaria poſſe non-
nullos ad hanc viſionem admitti, utpote in quo
nulla eſt repugnantia. Certum denique eſt, Chri-
ſtum in ipſo primo conceptionis ſuæ inſtanti ha-
buiſſe intuitivam & beatificam Dei viſionem.
(F. 304) ſed quæritur in Scholis, an non etiam
nonnullis aliis Sanctis, præſertim Moyſi, S. Pau-
lo, & S. P. Benedicto hæc prærogativa concefſa
fuerit, ut in hac vita ſaltem transeunter Divinam
Eſſentiam intuitive viderint. Negant D Tourne-
Iy, D. Habert &c. Nobis affirmativa ſententia
magis placet. Nam I. de Moyſe Num. 12. v. 9.
dicitur: Ore ad os loquor ei: ubi indicatur fami-
liaritas Divini ſermonis cum Moyſe, & revela-
tio Divinorum decretorum: Et palam & non
per &nigmata, & figuras Domimum videt. Ubi
viſio intuitiva deſignatur, quia LXX. legunt:
xæ ra Jokey xvgis 2eds gloriam Domini vi⸗
dit. Nec dici poteſt, Moyſen ſolum Angelum

vidiſſe, nam in Hebræo legitur: 117 O

OD & ideam Domini 52 quod ſoli Deo tri-
buitur, (S. 40. Schol.) contemplabitun. Rurſus

Exod. 33. v. 2. dicitur: Loquebatur autem Do-
minus ad Mouſen facie ad faciem. Et v. :8. Uſtende
mihi gloriam tuam: Qui reſpondit: Ego ofiendam
omme bonum tibi. Dicis, Moyſen hic ſolum pe-
tiifſe, ut Deus viam ſuam in deſerto illi oſten-
deret, & populum inobedientem non derelinque-
ret, quod Deus quidem illi annuit, ſed qnando
etiam viſionem Dei poſtulavit, Deus negavit:

non poteris videre faciem meam. Verum Uert
ibi

N

hihe
tülime
tur ee
Num.
2 Cor.
arcanal
eſt tan
nOn
iss

A ext
ſut en
Mat no
lorie
Tiann
darar
cle
Cohe
Gllk
4

Oo cre

ning
rlo n
mſig
MMis -e
5 A
eutn in
, ſon
ltuit a
lcee
dlara at
iiguntui
lopt

n enin
Niutin

ſon hote
n

lrgn

ia hen
tantien

e e
pole Nr
Cte in
eſt,
inſtanti
viſione
don ttin
Nl, .
n nel
ter Dis
Tont
1 ſaten
.M.
eann
„Eet⸗
lan b un
iit
N. A
Donini 1
ygelu.
0 Den-
e. U
Oule 1
ientt

oein

eſmk
Moler
4 Vav⸗
gegat
erum

De ultimo Fine hominir & Beatitudine. 769

ibi hæc viſio Moyſi denegata fuerit, quia præſtan-
tiffima dona non ſtatim conceduntur, ne puten-
tur communia, poſtea tamen concefſam fuiſſe ex
Num. 12. colligitur. 2. De S. Paulo probatur

2 Cor. 12. Raptus eſt in Paradiſum, & audivit

arcana verba, quaæ non licet homini loqui. Quid
eſt tam mirabilis revelatio, quæ verbis deſignari
non poteſt, niſi manifeſtatio Divinitatis, de qua
Iſaias ait: c. 64. Oculus non vidit Deus absque
Te, quæ prœparaſti diligentihus te. Nec obeſt,
quod S. Paulus poſtea ignoraverit, an in corpore,
an extra illud hæc audiverit, ignorantia vero non
ſtat cum clara viſione. Nam hoc magis confir-
mat noſtram ſententiam, quia abſcedente lumine
gloriæ utique altifſimarum illarum rerum memo-
riam habere non potuit. De S. P. Benedicto te-
ſtatur & Gregorius l. 2. dial. c. 35. quod illi fa-
cile fuerit totum mundum ſub uno ſolis radio
collectum conſpicere, quia videnti Creatorem an-
guſta eſt omnis creatura. Et S. Bernardus Serm. 9.
Ad hanc excellentiam videndi Deum absque vehi-
culo creaturæ, licet ad modicum rapta videtur illa
anima S. Benedibti, qua collektum Jub uno Jolis
radio mundum univerſum conſvperit. De Beatiſſi-
ma Virgine Maria teſtatur B. Albertus M. & S. Tho-
mas de Villanova, Eam intuitive Deum vidiſſe.
3. S. Auguſtinus l. de Gen. c. 27. dicit, Moyſen
Deum in ea ſubſtantia vidiſſe, qua Deus eſt. S. Ba-
filius hom. I. in Hexa: Moziſes vidit Deum, ut
erat homini videre poſſibile, imo at nemini gotius
licuit alii. Et S. Ambrofius l. 2. de Moyfſ. c. 2.
Moczſes neque in ſpecie, neque per œnigmata, ſed
dara atque perſvicua preſentic Diving cognitione
dignatus eſt. Non obſtat I. quod Exod. 33. V. 20.
Moyſi dicatur: Non poteris videre facien meam,
non enim videbit me khomo, & vivet. Et v. ult.

Videbis poſteriora mea, faciem autem meam videre
non poteris. Et Joan. 1. v. 18. etiam poſt rap-

tum S. Pauli dicitur: Deum nemo idit uuquam.
Et
Schram Inſtit. Theol. Tom. I. Ccc

770 Caput VII.
Et ipſe S. Paulus poſt ſuum raptum 1 Tim. 6.

v. 16. ait: Qutem nullus hominum vidit, ſea nec

videre poteſt. Reſpv. Viſio Dei Moyfi primum
negata, concefſa illi fuit Num. 12. Dictum illi
quidem fuit: Non videbit me homo, & vivet. Sed
reſpondet S. Auguſtinus l. de Gen. c. 27. Deum
nemo videbit vivens vita iſia, qua mortaliter vivi-
tur in ſtis ſonſibus corporis: ſed niſi ab hac vita
quis que quodanzmodo moriatur, ſive omnino exiens
de corpoe, ſive ita aver jus, & alienatus a carna-
libus ſenſibus, dei merito nelcigt, ſicut Apofiolus
ait, utrum in corpore, au extra corpus eſt, cum
in ilam rapitur, & ſubvehitur viſionem. S. Joan-
nes loquitur de viſione comprehenſiva, quam ha-
bet Unigenitus in ſinu Patris, uti ex contextu
patet. Similiter de viſione comprehenſiva, vel
corporea S. Paulus loquitur. II. S. Irenæus I. 4.
c. 29, ait, Moyſen Deum non vidiſſe, ſed ſimili-
tudinem claritatis Domini. Idem negat Origenes
in c. 6. Iſa. & probat Tertullianus contra Prax.
c. 14. Et S. Auguſtinus tr. 3. in Joan. Quid vi-
dit Wouſes? vidit nubem, Angelun. ommnis illa
creatura typum Domini ſui gerebat, non ipſius Do-
mini praſentiam exhibebat. loquebatur ergo IMWoy-
ſes cum Angelo. non erani zlla ſubſtantia Dei.

Reſp. S. Irenæus, Origenes & Tertullianus con-

trariam quidem ſententiam confirmant, videntur
tamen loqui de quotidianis Dei viſionibus Moyſi
conceſſis, non vero de illa rariſſima in libro Nu-
merorum relata. Diſcrepantes S. Auguſtini ſen-
téntiæ conciliari poſſunt, Moyſes enim vidit An-
gelum & ignem in rubo, ſed vidit quoque gloriam
Domini in Sina. Non cogimur ergo dicere, S. Au-
guſtinum a priori ſententia receſſifſe, ſolet enim
indicare, ubi repugnantia inter ſe ſcribit. III. Si

qui Sanéti Deum in vita intuitive vidiſſent, fuiſ-

ſent beati, & viatores, non tamen per fident
ambulantes, quæ per claram viſionem tollitur.
Reſp Fuiſſent tantum transeunter beati, non vero

permanenter, & ſubtractio hujus viſionis non fail⸗
et

N.

ſet po
juttit
Pphant
eſtrt
non

Ahel.
Men
men
e,
Dern
ohlte
Cilnm
lum.
int 4
ide
M.
Cr
er/
en
1in
(vare
Voun
igoot
tenl
tifez .
Fipin
Nonn
meren
nem
605
Titate
titum
KEI.
Declel
Digo
ligi
mati
1d

De ultimo Fine hominiz & Brzatitudine. 771

ſet pœna, quia hæc viſio tranſiens non eſt corona
juſtitiæ, ſed beneficium, ſimile raptibus contem-
plantium. Deinde actus vifionis tranſiens non
deſtruit habitum fidei permanentem, nam habitus
non deſtruitur, niſi ab habitu contrario.

Schol. 5. Theologi communius docent Enoch & An Enoch

Eliam Dei conſpectu necdum frui niſi forte mo- & Elias
mentaneis raptibus transeunter: Vivunt enim ad- viſione
gtmni⸗ huc, & necdum mortui ſunt, beatitudo autem beatifica
Ynſin permanens non confertur niſi poſt mortem. Non fruantur.
Hhn obſftat I. quod Enoch dicatur translatus in Para-
§. N. diſum Eccl. 44. v. 16. & Elias aſcendiſſe in coe-
dumn? lum. 4 Reg. 2. Reſp. Nomine Pafadiſi intelligi-
COhſex tur quilibet locus, ubi feliciter vivitur: & no-
ſiyd, N mine cæli etiam ſuperior pars aeris deſignatur.
Ne! Prf. 8. v. 9. In Eccleſiaſtico nomen Paradiſi in
led in Græcis & Hebraicis codicibus deeſt, & Vulgata

5 ex Arabico merito deſumpfit. Sane fi de coœlo
empyreo ſermo eſſet, Enoch & Elias eo ante
aſcenſum Chriſti penetrafſent, quod falſum eſt.
Quando Patres dicunt, eos in cœlum raptos eſſe,
volunt ecs in gratia confirmatos, translatos ad
ignotam regionem frui Deo per altiſſimam con-
templationem. II. Si non fruerentur viſione bea-

luuns e tifica, adhuc mererentur, & ſic merita Beatiflimæ
,vilean Virginis & omnium S. S. excederent. K»eſp.
Prs Mo Nonnulli putant, eos non amplius eſſe in ſtatu
loN merendi, cum ſint extra hominum converſatio-
Atini⸗ nem, uti erant Patres in limbo. Alii putant,
idt eos adhuc mereri, ſed quia non ita intenſa Cha-
le glin ritate ſicuti Beatiſſima Virgo operantur, ejus me-
1e,: ritum non exæquant. III. Carmelitæ Feſtum
ſoktein S. Eliæ celebrant, & in commendatione animæ
. ⸗ Eccleſia per merita S. Efnoch, & S. Eliæ Orat:
let Ergo vifione beatifica fruuntur. Ktſp. Sanéti hi
el een religioſo cuitu honorantur, quia in gratia con-
tolin firmati ſunt, & rogamus Deum, ut eorum meri- .
vonrel tis nobis ſit propitius.
noo
ee⸗ Cccz Schol.

772² Caput VII.

An poſſi- Schol. 6. Notant Theologi communiter, nulla ratione
bilitas vi- naturali poſitive demonſtrari poſſe, intuitivam
Rionis in- Dei viſionem effle poflibilem: tum quia nequit

tuitivok demonſtrari a priori ab aliqua ejus cauſa, quæ
naturali deberet eſſe Omnipotentia Dei, cujus terminos
ratione poſſibiles omnes non cognoſcimus, maxime cum
demon- intellectus noſtri capacitas ad ſola objeéta natu-
ſtretur. ralia ſibi proportionata ſe extendat. Nec poteſt

demonſtrari a poſteriori, quia nullus naturalis ef-
fectus habet neceſſariam cum intuitiva Dei viſione
connexionem, & appetitus naturalis ad intuiti-
vam Dei viſionem in homine non datur, utpote
quam naturaliter nec cognoſcit, nec aſlequi po-
teſt. Nihilominus poſſibilitas intuitivæ Dei viſio-
nis negative oſtendi poteſt, dum demonftratur,

eam Intellectui lumine gloriæ elevato non efie

impoſſibilem.

H. 399.

Beati ad Ut igitur Beati intuitive Deum videant,
videndum intellectus eorum Lumine gloriæ elevandus
ra, iu⸗ eſt. Ita definivit Concilium Viennenſe con-
mine glo- tra Beguardos & Beguinas, qui docebant,
riæ. animam non indigere lumine gloriæ ipfam
elevante ad Deum videndum, & eo beate
fruendum. Mos, ait Clemens V. Sacro ap-
probante Concilio, ſebtam ipſam cum præmiſſis
erroribus de lumine gloriæ dummamus, & repro-
bamus. Ratio eſt, quia intellectus noſter ex
ſolis naturæ viribus non eſt capax ad elicien-
dam actionem fupernaturalem, ad quam non
habet proportionem (§F. 399. Schol. 6.) Sed
viſio beatifica eſt actio ſupernaturalis: Ergo
intellectus ad eam eliciendam viribus naturæ
capax non eſt, ſed lumine gloriæ elevari
debet.

1

C. 400,

He
ieo
Bam
tura:
elt cte
lox in
entia
ett im

Walxr

incfen
lind
I.
d⸗
Ai
fr
Fia
it
Gent
ni in
Poſt
t ken
6or ſo

l2.
Gnid
ſophin
ualite
Beato
kealite
Vienn
Mima
ihlam
i T
drod!
demir
Mlod
iant

De ultimo Fine homini- & Beatitudine. 773

Lrier G. 400.
ütyen . e
“ Hoc lumen gloriæ non eſt Lux increata Lumen

a Deo diffuſa, & realiter ab eo diſtincéta. gloriæ
Nam quidquid eſt, aut Deus eſt, aut crea non
tura: Sed Lumen illud non eſt Deus: Ergo x in-
eſt creatura. Deinde ſi Lumen gloriæ eſſet“ata.
lux increata a Deo diſtincta, darentur duo

dtmnist 8
Niin entia a ſe & conſequenter duo Dii, quod

dimi. eſt impoſſibile. (H. 58.)

. Nie chol. 1. Palamitæ volunt . Lumen gloriæ eſſe lucem Solvuntus
õ, increatam a Divinitate diffuſam 1 ab ea realiter objebklio-⸗
eͤri diſtinétam, etiam oculis corporeis aſpectabilem nes.
whatn I. quia in Synodo Bizantina ſub Andronico ju-
non 6 niore & Joanne Patriarcha contra Barlaamum &
Acindynum Act. 6. definitum eſt, lumen Trans-
figurationis Dominicæ increatum eſſe, & a Di-
vina ſubſtantia diſtinétum. Keſp. Hæc Synodus
ent fuit Græcorum Schismaticorum. II. Sol non vi-
ſand detur, niſi in radio a ſe diffuſo: Ergo nec Deus
lepuin niſi in lumine a ſe diffuſo. Reſv. Fallit hic ſup-
enle er poſitum, nam operationes & proprietates Dei ab
ocbin⸗ eo realiter non diſtinguuntur, (§. 53.) ſicut ſplen-
jeiyn dor ſolis a ſole.
eo ben Schol. 2. Non conveniunt Theologi in explicando, Quid fſt
Cnd quid ſit Lumen gloriæ. Qui Peripateticam Phi- Iumen
nif ſophiam ſequuntur, docent, Lumen gloriæ eſſe gloriæ.
. e qualitatem & habitum ſupernaturalem intelleétui
G Beatorum a Deo infuſum & accidens abſolutum
nolte,er realiter ab Intellectu diſtinétum: quia Concilium
delten⸗ Viennenſe exprefſe diſtinguit lumen gloriæ ub
uun U0 anima, dum ait, animam indigere lumine gloriæ
) ipſam elevante ad Deum videndum. Notent tamen
4, e alii Theologi, Concilium nihil plane definiiſſe,
sr quod lumen gloriæ ſit accidens realiter abſolute
atut ab anima diſtinétum. Ideo qui recentiori modo
eleran philoſophantur, & accidentia abſoluta rejiciunt,

putant, Lumen gloriæ effie quandam diſpoſitio-
6 Cec3 nem,

774 Caput V.- I.

nem, affectionem & modificationem animæ a Deo
faétam, qua ad videndum intuitive Deum apta
redditur. P. Berti vult, Lumen gloriæ eſſe ip-
ſum Deum, ſeu increatum Lumen Beatorum men-
tibus intime affulgens, ſuoque fulgore ac motione
qualitatem illi imprimens ab anima realiter indi-
ſtinétam. Verum Concilium Viennenſe videtur
nomine luminis gloriæ, aliud quid a Deo deno-
tare. Quidquid fit de hac controverſia, eam
utpote non magnopere utilem criſi aliorum relin-
quamus.

An er Schol. 3. Ulterius Scholæ quærunt, an Lumen glo-
uberiorem rixz per uberiorem Dei concurſum ſuppleri, & an
concurſum alicui creaturæ naturale ac debitum efe poſſit, Ad
DVei ſup- primum reſponderi potefſt affirmative, quia non
pleri poſ- eſt repugnantia, nec ex parte Dei, qui omne illud,
At. quod in viſione intuitiva non eſt a cauſa vitali,
fupplere poteſt: nec eſt repugnantia ex parte in-
telleétus, quia uberior Dei concurſus eum etiam
elevare poteſt Ad ſecundam reſpondetur nega-
tive, quia talis creatura foret ab intrinſeco beata
& impeeçabilis, quod eſt contra naturam creaturæ
ex ſe defectibilis.

Quomodo Schol. 4. Intellectus active concurrit ad eliciendam
intelleltus viſionem beatificam, quia viſio hæc eſt actio vi-

ad viſio- talis, licet ſit ſupernaturalis, nam etiam ad actum
nem con- fidei fupernaturalem liberum arbitrium active con-
currat. currit: Elevari tamen debet virtus ejus naturalis

per lumen gloriæ. Unde Intellectus concurrit ut

cauſa principalis, & lumen gloriæ agit velut in-
ſtrumentum Dei potius, quam intelleéctus, quia
magis eſt inſtrumentum illius, a quo eſt, quam
illius in quo eſt.

G. 40 1.
Beati v. Beati vident omnia, quæ ſunt in Deo
dent ea formaliter ac neceſſario, ſecundum proprias
Juaæ Junt & neceſſarias eorum rationes „& hoc eſt pri-
. marlum

N

Türin
io
1 ga
An
exiſte
Tium
Vinitan
wen
elg
Nrout
1 ie
Lon V
Kitumn
heben
ttho
tamen
lſed
Na Or

els o

ident

De⸗
log
Carium
honoru
Cogniti
Peati

KErumm
Moprie

ſeria
Okiam

ent

W Pi
Neünen

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 775

imoe marium viſionis beatificæ objektum. Nam in Deo
benm viſio Beatorum eſt intuitiva, facie ad faciem‚Jormali⸗
ac quidditativa, I. Joan. 3. V. 2. Videhimus ter.
cncg eum ſielti eſt. Ergo omnia in Deo formaliter
Ag. elxiſtentia vident. Hinc Beati vident Myſte-
ee rium S. S. Trinitatis; omnes perfectiones Di-
Doe vinitatis, Scientiam. Omnipotentiam, Im-
ei menſitatem &c. Vident voluntatem Dei,
umDH eſusque decreta quoad entitatem ſpectata,
prout ſunt ipſa Dei eſlentia; ſed non vident
Lnae. ea prout formaliter libera ſunt, vel ſaltem
didu non vident neceſſario, licet nonnulla, ad

kr ſtatum, conditionem & beatitudinem eorum
muei, ipectantia videant. Vident etiam Divina at-
us nn tributa & ſpecificas eorum rationes, non
Xte i tamen ſecundarias, id eſt, non vident omnes
am reſpectus, quos dicunt ad creaturas. Quare
viſa Omnipotentia vident quidem generatim
Inle

ncu ejus objectum, nempe ens poſſibile, ſed non

wident entia ſingula, ad quæ extendi poteſt.
ſ6gender . . . .
kic Beati etiam vident aliquas creaturas,
din quod eſt objectum Viſionis beatificæ ſecun-

Ge darium; nam Beatitudo eſt ſtatus omnium
Smmß bonorum aggregatione perfectus, qui ſine
en cognitione creaturarum ſtare nequit. Hinc

trel Beati cognoſcunt omnes creaturas exiſtentes,
ſa rerum naturalium cauſas, ſpecies, vires, 1
ekt,

proprietates: Vident clare omnia fidei my-
ſteria. Vident ſummam erga ſe Dei miſeri-
cordiam, nec ſine perenni gratiarum actione
e — vident ſuos ſocios, ac beatie patriæ conci-
1„ ves: Vident, quæ ad proprium ſtatum ſuum
nae pertinent: Pontifices, quæ ad Eccleſiæ ſuæ
uns J CcC 4 regi-

Quomodo
beati
creaturas
in oo vi-
deant.

Beati
Deunm
Nemme

776 Caput VII.

regimen, Reges, quæ ad ſuum regnum ſpe-
ctant &c. S. Ambro. in obit. Theodoſ. Vi-
dent preces, quas viventes ad eos dirigunt:
Non tamen vident omnes creaturas poſbiles
aut futuras in aliqua temporis differentia,

nec cognoſcunt ultimum diem judicii, nec

ſecreta cordis, nec futura contingentia, niſi
illis revelentur.

Schol. Beati videre poſſent omnes ereaturas aliquando
futuras, & omnes poſfibiles, quia hoc etiam modo
Divinam Omnipotentiam non comprehenderent,
cum eam non omni claritate & perfectione, qua
videri poteſt, & reipſa a Deo videtur, cogno-
ſcerent. Quantum attinet ad creaturas exiſtentes,
nonnullas earum vident in Deo formaliter uno &
indiſtinéto actu, tanquam in motivo formali &
medio prius cognito, ſiquidem creaturæ formali-
ter objeétive continentur in Deo, cum Divina
eſſentia habeat vim infinitam ad repræſentanda
objecta neceiſario cum ea connexa in ratione ob-
jeéti primarii & ſecundarii: Ergo Beati nonnullas
creatutas formaliter in Deo vident, & quidem
illas, quæ ſpeétant ad eſſentialem eorum beatitu-
dinem: Aliss vero Creaturas, quæ ad beatitudi-
nem aceidentalem ſpectant, & quæ decurſu tem-
poris illis manifeſtantur extra verbum per revela-
tionem ſibi factam cognoſcunt.

H. 402.
Ex perfecta & intuitiva Dei viſione ori-

tur in Beatis intenſiſfſimus Dei amor. Sic

zmank. I. Cor. 13. V. 98. Charita: nunquam excidit.
Cuſus ratio eſt: Beati perfecta & intuitiva
Dei cognitione fruuntur: (G. 399.) conſe-
quenter Deum ut ſummum bonum in ſe, &
ſibi cognoſcunt, & ſic maximam ex Dei per-

fectio-

Nul

ionit
unmus

(ot. (

Amend
poſſi
ſario⸗
Anle
Ame
Glin
tit,

Aaxcreit

optet
lellien

el. !

i,

lre en
Cnfſet
en ſeg
e
W1
tlüons
Mnene
b,
fumtre
detti cel
glinne
hon eh
Drocecl
hon V.

E
ſed non
tiggtu
4 indici
n ma
d
Vohrt

N

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 777

nnfe fectionibus voluptatem percipiunt, adeoque

n ſ. ſummus eorum in Deum amor eſt. (J. 132.)
Grdt. S
poſtoan uchol. Certum eſt, quod Beati Deum neceſſario n peais
ferem. ament, quoad ſpecificationem, ita ut odiſſe non neceſſario

ei, k poſſint: Sed quæritur adhuc in Scholis, an neceſ- Deum
K i ſario ament quoad exercitium, ita ut ab ejus gment.
enin,1 amore ceflare non poſſint. Negant Scotiſtæ; ſed -
Aaffirmativa ſententia videtur nobis probabilior 1I.
quia I. Cor. 13. dicitur: Charitas nunquam ex-

gilluit cidit, ſive prophetiæ evacuabuntur &c. Id eſt,

un exercitium Charitatis in cælo non ceſſabit, licet
inen Prophetiæ exercitium ceſſet. Et Apoc 4. Beati
kione .

requiem non habent, ſed noéte & die dicunt,
, e Sanéctus &. Et S. Auguſtinus, lib. de civ. 22.
eiſe, cult. Deus Rine fine videbitur, ſine faſtidio ama-
ter uot bitur, ſine fatigatione laudabitur. Laus vero

omi hæc exercitium præſtantiſſimæ Charitatis in ſe
e ymi- continet. 2. Voluntas rectæ rationis dicta-
eun Dyin men ſequens nequit ceflare ab actu, niſi intel-
Preſetns leétus in eo deprehendat aliquam rationem
ntont mali, aut in ejus ceflatione ſpeciem majoris
tiromm poni, ſed voluntas beatorum dictamen rectæ
gi rationis neceſſario ſequitur, & ratio nequit pro-
m beti. ponere beatis motiva, quibus ab amore Dei, vel
dertitl⸗ malo, vel minus bono avertantur, quia alias
utſl te⸗ formaret judicium erroneum: Ergo ab amore Dei
Ner ſeſek⸗ beati ceſſare non poſſunt. Non obſtat I. S. Au-

guſtinus, qui in Ench. c. 105. ait: Voluntas aut
non eſt, aut libera eſt. Reſp. actus voluntatis
procedens a voluntate prout libera eſt, liber eſt;
.B non vero procedens a voluntate, prout natura
Kone d⸗ eſt. II. Amor patriæ idem eſt, ac amor viæ:
Nor. Ne Sed hic eſt liber, Ergo & ille. Reſp. Idem eſt,
ſed non eodem modo regulatus, nam amor viæ

1 n dirigitur a judicio indifferenti: amor vero patriæ
iu a judicio bonum univerſale proponente ſine mix-
alſe⸗ tura mali, & fine indifferentia, & quidem om-
nle⸗ nino clare, cum econtra fides in via proponat
Dei er voluntati ſummum bonum tantum obſcure, adeo-

li⸗ Cee 5 que

778 Capit VII.

que cum judicio indifferenti. III. Amor Chriſti
regulatus ſcientia beata erat liber, quia per illum
Chriſtus meruit: Ergo etiam amor beatorum,
qui eſt perfectiſſimus, liber erit. eſp. Amor
Dei ſecundum ſe confiderati in Chriſto liber non
fuit, ſed ſolum prout fuit ratie diligendi creatu-
ras. Item amor liber perfectior eſt amore neceſ-
ſario, ſi neceſſitas oriatur ex imperfectione co-
gnitionis, non vero ſi ex perfectiori cognitione
oriatur, quia ſic ejus capacitas expletur & ſa-
tiatur.

§. 403.

Beati ſunt Ex eo, quod Beati intuitive Deum vi-
impecca- dentes ſummo illum amore complectantur,

biles.

ſequitur, eos eſſe impeccabiles. Ita docet
S. Fulgentius 1. de fid. ad Petrum c. 23. Eir-
miſime tene, & nullatenus dubites .. non jam
poſſe quemlibet &. S&. Angelorum in deterius com-
mutari, quia ſic acceperunt eternam beatitudi-
nem, qua eo ſtabiliter perfruuntur, ut ea ca-
rere non poſſint. Par autem ratio eſt pro Bea-
tis. Deinde impoſſibile eſt, ut qui Deum
vident, ab eo avertantur: mens enim ab illo
objecto divelli nequit, quod totam ejus ca-
pacitatem exhaurit, quodque ita amat, ut
nihil præter ipſum amare poſſit: Sed talis
eſt Beatorum conditio, qua ſecluſa non fo-
rent perfecte beati: Ergo ſunt impeccabiles.

An ab in- Schol. Quæritur in Scholis, undenam ſit impecca-

trinſeco

Jint im-
veccabi-
les.

bilitas Beatorum. Scotiſtæ reſpondent, non eſſe
ab intrinſeco; ſed ab extrinſeco, ſcilicet ex vo-
luntate & auxilio Dei conſervantis beatos a pec-
cato. Probabilius dicitur, Beatos efie ab intrin-
ſeco impeccabiles. I. Qnia in intellectu eorum
nequit efſe diétamen defectuoſum: tum quia in

vidente clare Deum nequit efſe ignorantia, aut
incon-

Nr

ion
Viſam
bonu
ammab
pecc⸗
ſuppe
Verti
mu
pece
titar
& 6
allre
Beutue
ttunsg
enm
ſohen
erv
tent
ingn
aman

No
ſed on
E guut
tes Polli
tiitgr,
OlIhnem
orbos
a di

rrupti

a Ut .
Mdu
WuChr
los “

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 779

or Di inconſideratio ob ſummam perfectionem in Deo
Iein viſam: tum quia Deum cognoſcunt ut ſummum
Petnan, ponum, extra quod, & ſine quo aliud bonum

amabile non datur: Ergo in voluntate nequit eſſe
peccatum, quod dictamen defectuoſum intelleétus
ſupponit. 2. Per amorem beatificum homo con-
vertitur actu continuo ad Deum tanquam ulti-
peccatum vero mortale a Deo ultimo fine aver-
titur, & per veniale ab eo defleétit, averfio vero
& defleétio a Deo, cum converſione & actuali
adhærentia ad illum ſtare nequit. Non obſtat I.
Beatus eſt capax legis imperantis, ergo etiam

Deum transgreſiionis Keſp. Eſt capax legis, non quia
Ehantu eam transgredi poteſt, ſed quia dirigi poteſt, &

ſuperiori fubjici amat. II. In Beatis remanet li-

H“ꝰ bertas, ergo potentia peccandi. Keſp. Hæc po-
.29 Ei tentia eſt defectus libertatis in ſubjecto necdum
, ,1 in gratia confirmato. Beati autem necefſſario Deu
ni n amant. (§. 403. Schol.)
n hutt
,1 s F. 404.
o
gli hu Non anima ſolum ſua beatitudine fruitur, Dotes cor-

Ih ſed corpora etiam ſuo tempore glorioſa erunt, poris glo-
sn & quatuor dotes glorioſo corpori competen- rioſi.
uNID tes poſſidebunt, quæ ſunt: Impaſſibilitas, Sub-
SA tilitas, Agilitar, & CUlaritat. Imvaſſbilitas
aAuH omnem a corpore paſſionem corruptivam,
eceiis morbos, dolores, & mortem excludet: de
qua dicitur r1. Cor. 15. Seminatur corpus in
dé corruptione, reſurget in incorruptione. Subtilitas W
Corpus glorioſum facit alterius penetrativum,
atie ita ut pro libitu pofſit retinere vel deponere
Eebid modum quantitatis loci repletivum. Sic cor-
n pus Chriſti januis clauſis intravit ad diſcipu-
d los & exivit e ſepulchro. Agilitas reddit
lilnn r cor-

—–

Beati
Nſumma
voluptate
verfun-
duntur.

780⁰ Caput zI.

corpus glorioſum celerrime mobile, non ta-
men in inſtanti, de uno loco in alium. IIſ. 40.
Ahument pennat ut aquilg. Claritat reddit illud
luminoſum & diaphanum ſimile cryſtallo, ita
ut in eo etiam oculis appareat interior mi-
rabilis omnium ſuarum partium organizatio.
Sic facies Chriſti transfigurati reſplenduit ut
ſol. Macth. 17. v. 2. Nimirum Chriſtus refor-
mabit corpur humilitatis noſtræ configuratum cor-
vori olaritatis ſuc.

Schol. Corpora Beatorum, quia ſunt incorruptibilia,
nullo amplius alimento indigent: quia ſunt ſubti-
lia, & pro libitu ſe confpicienda præbere, vel
præſentiam ſuam oculis fubtrahere poſſunt: erunt
etiam omnis defectus naturalis expertia: veram
tamen corporis humani ſubſtantiam & figuram ae
ſexum habebunt & certo loco cooncludentur.

F. 405. .

Cum igitur Beati maximas Dei perfectio-
nes intuitive, (H. 399.) prætereaque maxi-
mam fſui ipſorum perfectionem tum quoad
intellectum, (IJ. c.) tum quoad voluntatem,
C 404.) & corpus, (H. 405.) cognoſcant,
iquidem propter notiones diſtinctas erunt ſibi
conſcii, eo major autem ſit voluptas, quo
major eſt perfeétio, & quo certius cognoſci-
tur: Hinc Beati ſummam & ineffabilem vo-
luptatem percipient. Nam nez oculus vidit,
nec auriz audivit, nec in cor hominis aſcendit,
gug Deus prœparavit iir, qui diligunt illum.
I Cor. 2. V. 9. —

Sckol.

Nu

ſt (.
tiya,
ſen gat
um i,
ſat.
bentife
uniam
la.
Gin
mi do
Aleg
15, gt
tun In

eelli f

Uidlece
ele or
As
ſeei n
Dem je
efentin
futut,
MOd,
ſenterti
in itin
Derspe
3. mels
neb coll
tormmm,
Kras Ne
Ationen
bit: v
Noducd
umen
titndinen
leponun
tionen
ſeo en
ne
len,

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 781

Intr Schol. Cum ex dictis in Beatitudine, & viſio intui- In quo
nL, tiva, & amor intenfiſůũmus, & ſumma Voluptas Beatitudo

Gcin ſeu gaudium occurrant: quærunt Scholæ, in quor formalis

ſalr tr nam igitur Beatitudo formalis eſſentialiter conſi-ſſentiali-
ſtat. Hugo Victorinus putat hominem formaliter ier conſi-
etilt beatificari per actionem Dei increatam homini ſlat.
Panlznd unitam, qua Deum intuitive videt, & ſumme di-
endutt ligit. Verum hæc ſententia non placet: tum
Pur feſt quia Beatitudo formalis eſt vitalis poſſeſſio ſum-
õ mi boni, qua homo intrinſece beatus efficitur,
adeoque eſt eſſentialiter modificatio ipfius homi-
nis, quæ nec eſt, nec poteſt eſſe actio creata:
tum quia homo per juſtitiam Chriſti non poteſt
upt reddi formaliter juſtus, ſed per juſtitiam ſibi in-
ſunt ie trinſecam: (S. 373. Schol. 2.) Ergo nec poteſt
hee,E eſle formaliter beatus per actionem Dei increatam,
Uur em alias enim ſi beatitudinem perderet, nihil intrin-
ttin: ſemn ſeci amitteret. Henricus Gandavenſis beatitudi-
inns nem reponit in illapſu quodam ſpeciali Dei in
ndeu. eſientiam animæ, ex quo illa eflentialiter ſanéti-

ficatur, & quaſi in Deum transſormatur, eo fere
modo, quo ferrum candens in ignem. Hæc etiam
ſententia nequit explicare, in quonam ſpecialis
ille illapſus Dei confiſtat: non enim poteſt reponi
eetit in intima præſentia Dei in mentibus creatis, nam
e Deus per immenſitatem ſuam omnibus, bonis æque

e ac malis præſens eſt, nec tamen omnes ſunt beati,
un nec conſiſtit in aliqua operatione circa mentes bea-
luorren, torum, hæc enim operatio vel bearet mentes no-
gnocon Kras per ſeipſam, & fic homo beatus foret per
cruntil actionem increatam Dei, quod ex dictis eſſe ne-
6, ſ quit: vel eas bearet per aliquem effeétum in ipfis
his, ſ productum, ſcilicet cognitionem & amorem, quod
coi tamen Gandavenſis negat. Reliqui Theologi bea-
blene titudinem formalem in aliqua operatione animæ
u hi⸗ reponunt: Thomiſtæ quidem putant, hanc ope-
glmnit rationem eſſe viſionem Dei intuitivam: Scotiſtæ
on. vero eam in ſolo actu amoris conſtituunt. Pro

his conciliandis dici poteſt, beatitudinem forma-
lem, in Viſione, amore & gaudio conſiſtere. Nam

64 1. S.

782 Caput VII.

1. S. Scriptura & P. P. licet hanc quæſtionem
non definiant, reponunt beatitudinem formalem
tum in Viſione Matth. 5. Beati mundo corde, quo-
niam ipſi Deum videbunt: tum in amore: Defini-
mus, ait Benedictus XII in Extrav. Benedictus
Deus, quod exr viſione & fruitione Dei Sandkorum
anima ſunt vere beatæ: tum in gaudio: Joan. 16.
Gaudium veſtrum nemo tollet a vobis. Et S. Augu-
ſtinus 1. 10. Conf. c. 23. ait: Beata vita eſt gau-
dium de veritate. 2. Viſo, amor & gaudium
beatitudinem efſſentialiter ingrediuntur, quia ſine
his poſſeſſio ſummi Boni concipi nequit: ad hanc
enim requiritur, ut mens intime & vitaliter Deo
conjungatur, quod fit tum per viſionem, quæ
intelleétum ſummo Vero intime conjungit; tum
per amorem, quo voluntas ſummo bono adhæ-
ret, maxime cum voluntas per ſolam viſionem,
nec intelleétus per ſolum amorem ſatiari poſſit,
nec ille beatus fit, qui non amat, quod videt,
nec videt quod amat. Denique gaudium efſen-
tialiter requiritur, utpote ſuaviſſimus ille ſenſus,
quo poſito mens ita contenta eſt, ut nihil am-
plius petat, quod ad beatitudinem eſſentialem re-
qviritur (G. 395.) Non obſtat I. qued S. Scri-
ptura beatitudinem in viſione reponat Pf. 1, 6.
Satrabor, cum apvaruerit gloria tua. Re p. S. Scri-
ptura etiam amoris & gaudii meminit, ex dicétis.
II. Viſio eſt quid primum in beatitudine, ex qua
amor & gaudium fluit, & qua ſublata beatitudo
tolleretur. Ergo in illa eſſentia beatitudinis con-
ſiſtit. Keſp. Viſio eſt quid primum ut pars eflen-
tialis, non vero ut tota eſſentia. Amor & gan-
dium ab ea fluunt non tanquam proprietates ab
eſſentia, ſed tanquam aliquo præſuppoſito, quo
fublato tollitur beatitudo, quia pars ejus efſen-
tialis perit, fſine qua tota beatitudo eſſe nequit.
III. Per ſolum amorem Deus poſſidetur, eo frui-

mur, & eum velut ſummum Bonum attingimus.

KReſp. Per viſionem etiam ab Intellectu cogno-
ſcendo Deus poſſidetur, illo per cognitionem frui-
mur,

Ll

nur,
cum?
Peatiti
tum
tee, e
frutio
Dei, n
doris
Doo
don
gn
.
ſectin
preciſe
in gon
cutn?
ex ed
ſten.
Uiner

in⸗
pereare
titndine
lum ett⸗
l Coee
Uejhehun
Uitam

Emyo 10

Gpr
ſi wtin
Inbol.
Mo eſ
er

(

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 783

Crkionen mur, & eum velut ſummum Bonum cognoſcen-
Nünken dum attingimus. Viſio ergo æque ac amor ad
Cortl tr peatitudinem requiritur. IV. Gaudium eſt tan-

tum proprietas beatitudinis eflentialiter comple-
teæ, cujus forma eſt amor, qui eſt ſummi boni
fruitio: imo ſi gaudium ſit directum de bonis
Dei, non diſtinguitur ab amore: ſi indirectum de
bonis propriis, Deum pro objecto non habet:
Ergo non eſt pars eſſentialis Keſv. Poſſeſſio
boni eſt qua materia beatitudinis, forma vero
eſt gaudium, ſine quo beatitudo completa non
eſt. Dein amor fruitivus, prout gaudium com-
plectitur, eſt forma beatitudinis, non vero amor .
præciſe ſumptus. Denique beatitudo conſiſtit tum
in gaudio directo ex ſuppoſito, quod idem ſit

nem, Ne

ngit; t . . . .
dond acle cum amore: tum in reflexo, quia anima etiam

ex eo beata eſt, quod Deus ſummum ejus Bonum

töoren .V mu .
* ſfſit: non enim repugnat, ut aliquid creati beati-
Col it tudinem ingrediatur.
Ut II1
kris, Quia autem Beati non pofſſunt amplius Beatitudo
mi peccare, (§F. 403.) non adeſt ratio, cur bea- Aſ terna.
rös titudine ſua priventur. Hinc beatitudo eo-

„NA rum eſt æterna, & nulli viciffitudini obnoxia.
te,ad Ita docet Imo. S. Scriptura Sap. 5. Juſti in
benm verpetuum vivent. Matth. 25. Ihunt.. SJitſti in
ninsde vitam eternam. Joan. 16. CGaudium veſtrum
kane nemo tollet a vobixr. 2do. Subſcribnnt P. P.
nte h S. Cyprianus in exhort. Mart. Vita tempora-
rio, lis extinguitur, ſed &terna rtzpyaratur. Et in
6Sde Symbolo profitemur vitam aternam. 3to.
deen Ratio eſt: Beatitudo debet omne deſiderium
MMI beati explere, (G. 395.) & omne genus
iin, mali excludore: Sed hoc non præſtaret, niſi
n eſſet inamiſſibilis, ſi enim amitti poſſet, Hol.
iinen ici⸗

Beati
Deum
laudant.

Non eſt

784 Cauput VII

licitudinem crearet cum beatitudine incom-
poſſibilem: Ergo eſt inamiſſibilis; & conſe-
quenter &terna.

H. 407.
Cum igitur tantis perfectionibus, tanta-
que felicitate Beati ſint perfundendi, & ex
conſideratione beneficiorum animus gratus
oriatur, fieri non poteſt, quin gratifſimam
in Deum mentem gerant, & ad perpetuam

perfectionum Dei celebrationem, ſeu laudem

accendantur. Sic viginti quatuor ſeniores in

Apocalypſi c. 4. v. II. Abjicientes coronas

ſuas ante thronum agni, dicunt: Dignus er
Domint accipere gloriam &c. Et c. 19. v. I-6.
cantant Beati, Alleluja. Quod qua lingua
fiat, experientiæ beatæ relinquendum eſt.

G. 408.
Deus dona ſua licet in ſe gratuita diſtri-

æqualis in buit pro receptivitate ſubjectorum. Proinde

omnibus
Viſio be

a- n om AI “
tiftca. Nam Imo. Joan. 14. ait Chriſtus: In domo

non eſt æqualis in omnibus viſio beatifica.

Eatris mei manſioner multæ ſunt. I. Cor. 3.
Unusquisque proprium mercedem accipiet ſecun-
dum ſuum laborem. Et C. I15. V. I4. Alia cla-
ritar ſolis, alia claritas lung, & alia claritas
Nellarum: ſtella enim a ſtella diſfert in daritate,
Vie & reſurreſtio mortuorum. 2do. Ita docent
Patres, inter quos S. Hieronymus I. 2. cont.
Jovin. hoc probat his rationibus I. in Eccle-
ſia militante diverſi ſunt ordines: Ergo
etiam in triumphante, quam prior præfigurat
2. Matth. 20. Chriſtus ait: Qui tat:nai
ſſe,

N. 1.

Gales
les, G
Ajusn
Plus ter

Klol n.
Puntürn
N. I
rnt
Donmm
Pte I
n omni
s, in
dverh
WWn
a h
eleit
Gmni
NIS: E
Gammi
dene ven
Kene
tur, dn
II. de
inkhel
elen
tisardor
W cahi
Cupiurt
ſerimen
apacit⸗

iel 9.
weritun

Uyfica⸗

orix,
K
lim,

Ann

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 785

zina. eſſe, ſit omnium minimur. Ergo ſunt diverſi
Hal gradus beatorum. 3. Gloria cœleſtis eſt mer-
ces, & redditur ſecundum proprium unius-
cujusque laborem: Ergo qui plus laboraverit,
plus recipiet.
e Schol. I. Jovinianus ſicuti nullam meritorum diſcre- Solvuutuey
pantiam, ita nullam præmii inæqualitatem agno- opjeßtio-

6 gatt vit. I. Matth. 20. operarii inæquali tempore la- ges.
tiſdomm — porantes, æqualem mercedem receperunt. Kejſv.
ekpetuen Denarius eſt figura beatitudinis objeétive ſum-
1r louken tæ ratione durationis æternæ, quæ eſt æqualis

in omnibus Sanctis; non vero ratione intenſio-

nen nis, in qua pro diverſitate meritorum gradus
colon diverfi erunt. II. Sic poſſet inter Sanctos creari
Digmmi 4 invidia. Reſp. Hanc excludet perfeéta Charitas,
0, Vl⸗, qua beati non minus de propria, quam aliorum
n I felicita te lætantur. III. Damnati eadem poena
une damni afficiuntur, quæ non ſuſcipit magis & mi-
nus: Ergo & beati eodem præmio. XKe * Pona
damni non fuſcipit magis & minus ratione ſui,
bene vero ratione adjuncéti, ſcilicet inimicitiæ Dei,
lie G & cruciatus, quo damnati plus minusve crucian-
Put tur, dum cognoſeunt ſe viſione beatifica privari.
3 IV. Beati vident Deum, ficuti eſt: Ergo non
dbentie⸗ inæqualiter. Reſp. Aſt non omnes vident Deum
E eadem vi intelligendi, nec amant eodem Charita-
.(N. “ tis ardore. Satiantur tamen ſinguli, quia vident,
it ſor uti capiunt, amant, uti poſſunt, fruunmtur, uti
Aus cupiunt, inebriantur, uti ſitiunt: & gloriæ di-
ſcrimen non a Deo, ſed a propria uniuscujusque

i capacitate repetitur.
nt, . HS 11. PeD
i Schol. 2. Cauſa moralis inzequalitatis beatitudinis eſt Cauſa in=

4 ie meritum, uti ex modo dictis patet. Cauſa vero A.aualita-
1, phyſica efficiens totalis eſt inæqualitas luminis tis beati⸗
ybick⸗ gAgloriæ. Nam hoc ſolum, non vero etiam intel- tadinis:
lectus perſpicacia, uti volunt Scotiſtæ, eſt prin-
ebeorn cipium, quod in Beatis inæquale eſt: intellectus
enim

mne

Sehram Inſtit. Theol. Tom. I. D d d

Aureola
Marty-

786 Cuput VII.

enim in viſione beatifica non agit, prout eſt po⸗
tentia naturalis, ſed ut elevata per lumen gloriæ,
ſub qua ratione nulla eſt in intellectu beatorum
inæqualitas, cum potentia ejus obedientialis in
omnibus ſit æqualis, diverſitas vero perfeétionum
intellectus in corpore ad diverſam organorum ſtru-
turam pertineat, quæ in anima ſeparata ceſſat.
Certe nullus beatitudinis gradus majori perfeétioni
intelleéctus creati reſpondet, cum tota actio ſit
ſupernaturaliss

F. 409.

Ex inzæqualitate beatitudinis Sanctorum

fundata in divefſitate meritorum fluit Tri-

rum, Vir- plex Aureola ſeu gaudium accidentale a bea-

ginum &

Dokto-
rum.

Quid ſit.

tis de ſingulari quadam victoria perceptum,
& in corpus ſpeciali fulgore redundans, ſci⸗
licet Martyrum, Virginum, & Doctorum.
Martyres enim vincunt mundum contemptu
mortis, qua nullum gravius malum a mundo
inferri poteſt. Virgines vincunt carnem, cu-
jus illecebris reſiſtunt, unde cantant in cœlo

canticum novum. Doctores vincunt diabolum

una cum aliis verbi Dei miniſtris & Interpre-
tibus, cum e cordibus hominum eum expel-
lIunt, adeoque cum ad juſtitiam erudiant mul-
tos, quaſi ſiellæ in perpetuas ternitates ſulge-
bunt. Dan. 12. Sed Aureola debetur victori-
bus: Nam non coronabitur, niſi qui legitime
certaverit. 2. Tim. 2. Ergo hi aureolam acci-
pient.
Schol. Hæc aureola proprie eſt in anima, quia eſt
gaudium de operibus victoriofis: ſed ex hoc gau-
dio reſultat etiam aliquis decor in corpore: unde
valde probabile eſt, quod claritas gloriæ efformet

in capite Virginum coronulam albam: in le
ar-

Nu

Uuty
lubvir

dis
in pre
ided
durn 1
et bo
lo ,
Lecernit

4

WI,
un .
I pof
Dnine
ler
loens
Conyine
tonis

Quo
( pecc
füm e)
darann,
lret 1
I Il
tinr
uhn

Gtetpo⸗

CruI.
dta
Nertettio

a W!

AoGon
Huit 1
leäher
Aepnn,
Gars,
Dodoen

Cfenu.

ANN
fnenn’
eInteyyr
nn eihe⸗
Ciantmnn
ltr ſ

r il,

i n.

en

1, C 4

ſerkoe gin .

ce: l .
e eKom.
in ⸗

N

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 787

Martyrum purpuream, & in capite Doéctorum
ſubviridem.
H. 410.
Quia homo perfectam hanc beatitudinem gudicium
in præſenti vita habere non poteſt, (H. 396.) vParticula-
ideo priusquam eam conſequatur, morien-“ ſa
dum illi eſ; (H. 270.) & quia terna vita eſ⸗ rir.
eſt bonorum operum præmium; (HG. 383.)
quo an homo dignus ſit, Deus judex juſtus
decernit, hinc Judicium particularz, in quo
ſententia illi fertur, ſtatim poſt mortem ſe-
quitur. Hoc indicat Eccleſiaſtes c. 11. In
ine hominis denudatio onerum illius. Et Hebr. 9.
v. 27. tatutum eſt ommnibus hominibus ſemel
mort, voſzi hoc autem judicium. Quare hoc ju-
dicium particulare ſtatim, juxta citatum tex-
tum poſt mortem erit, ubi anima ſuperno
lumine irradiata omnia minima etiam totius
vitæ peractæ peccata & bona diſtincte cogno-
ſcens conſcientia propria eam accuſante &
convincente, æternæ vel ſalutis vel damna⸗
tionis ſententiam excipiet.

Quogſi igitur anima juſti àb omni næevo Et juſti
& peccato pura æternæ ſuv ſalutis ſenten- inventi
tiam exceperit, ſtatim beatitudinem ſuam, atin

claram ſellicet Dei viſionem conſequetur. Ita earktece⸗
docet imo. S. Scriptura 2. Cor. 5. V. I. ci- e vo⸗
40. O. Scriptura 2. 5. V. I. ſequentur.

mus, guoniam ſi terréſtrie domus noſtra hujus ha-
bitationis diſſolvatur, quod di:ficationem e Deo
habhemus, domum non manuſabtam ,ternam in
calit. Et quidem in hanc domum ſtatim poſt
D d d 2 mor⸗

7838 Caput VII.

mortem recipiemur; nam ſequitur v. 4. Nam
& in hoc ingemiſcimus, habitationem noſtram,
quæ de cœlo eſt, ſuperindui cupienter. Et v. 8.
Audemus autem, & bonam voluntatem habemur,
magir peregrinari a corpore, & præſentes eſſe
ud Dominum. Hoc vero optandum non eſſet,
niſi ſtatim a morte viſio beatifica nobis con-
cederetur. Unde hoc deſiderium exprimit
idem Apoſtolus Philip. r. Cupio diſolvi, &
eſſe cum Chriſto. Rurſus Apoc. 7. v. 9. dicun-
tur Sancti ſtare amicti ſtolis albis ante thronum
Dei, & in conſpettu Agni. Et c. 14. V. 13.
Amodo jam dicit Spiritur, ut requieſcant a labo-
ribus ſuis, opera enim eorum ſequentur illos. Et
Chriſtus bono Latroni dixit. Luc. 23. v. 42.
Hodie mecum eris in paradiſo. 2do. Patet ex
P. P. Szculo I. Hermas 1. 3. ſimil. 8. docet,
omnes pie obeuntes jam in cælis coronari.
Item S. Clemens ep. I. ad Cor. vid. Analuſ.
P. P. Sceculo 2. Athenagoras ait, nos hac
vita defunctos in meliori vita apud Deum
effe. Sæculo 3. S. Cyprianus in exhort. ad
Mart. ait: Terrie repente ſubtraheris, ut in re-

gnie cleſtibus reponarir. Sæculo 4. S. Am-

broſius l. de bono mortis: Hanc remuneratio-
nem habent juſti, ut videant faciem Dei &c. 3tio.
Accedit Goncilium Florentinum in decret.
unio. Et Innocentius III. c. cum Martha. de
celebr. Miſſa. imo cum joannes XXII. hanc
quæſtionem in controverſiam adduxiſſet, Be-
nedictus XII. in extrav. Benedibktur Deus, rem
defini vit, & contrarium hæreticum declaravit.
Ato. Ratio eſt, quia impii ſtatim poſt mortem
vadunt ad poenas: Ergo juſti ad præmia, a

—

Nu

Gllbus
,go
Ulul ex
hettifie⸗

eol, .
Künds,
Dote
deati
40
n
expect
ſn i
:
6.25.
dex:
conſt
tur,
Nien
Geit 4
1 udo
les ei e
190
jbente
tar nun
vel ek
Canim
Mthen
Catione
cclent
lecepe
tudine

lV.I.

s ſib⸗

don cc
1onkum
mnime.
vel

Adri⸗

De ultimo Fine komini: & Beatitudine. 789

4 gquibus nihil eos retardat: nihil ex parte coœ-
ußin, li, quod Deus nobis per Chriſtum reſeravit:
nihil ex parte corporis, quod ad viſionem

hum, beatificam non eſt necefſarium.
ente Sohol. I. Nonnulli antiqui Patres, S. Ireneæeus, S. Ju-Solvuntus
Lon eke ſtinus, Lactantius &c. & nonnulli Græci, tem- objeſtio-
bs pore Concilii Florentini docuerunt, animarum nes.
N ti beatitudinem & Viſionem beatificam differri usque
ſag9 ad ultimum diem judicii, cum illæ interim in
Yilic occultis receptaculis oceluſæ Judicis adventum

9. ir expeétent. Nam I. Matth. 20. v. 8. dicitur: Cum
te uom ſero faſtum eſſet, dicit Dominus vineæ procuratori

4. h Juo: Loca operarios & redde illis mercedem. Et
otte c. 25. V. 34. In extremo Judicio dicet modo Ju-
er dex: Venite.. poſſidete paratum vobis regnum a
.e conſtitutione mundi. Item Hebr. 1I. v. 39. dici-
,1 tur, quod Sancti V. T. non acceperint repromiſ-
Me ionem, Deo pro nobis melius aliquid providente,
16 Cet ut non ſing nobis conſummarentur. Et 2 Tim. 4.
8 N dicit Apoſtolus coronam juſtitiæ ſibi reddendam
4 a juſto Judice in illa die. Et I. Joan. v. 2. Simi-

4 les ei erimus, cum apparuerint. Unde Apoc. 6.
t, v. 9. &c. clamantes vindicari ſanguinem ſuum,
Pl ben. jubentur ſuſtinere modicum tempus, donec implea-
erkot1 tur numerus fratrum ipſorum. RÆαε . Matth. 20.
D N vel eſt fermo de beatitudine completa & corporis
64. & animæ: vel per veſperam intelligitur judicium
. particulare: vel parabola explicari poteſt de vo-
NNee atione gentilium, qui etiam fero venientes ac
6e = Eccleſiam ob heroica opera cum aliis mercedem
in d receperunt, Matth. 25. ſermo item eſt de beati-
loctr 6 tudine corporis. Hebr. 1I. ſenſus eſt, animas
l be V. L. ante aſcenſum Chriſti in coœlum promiſſio-
eg, nes fibi factas non accepifſe: & quando dicuntur
let, non conſummandæ ſine nobis, ſenſus eſt, non
u,I conſummandas efſe felicitate completa corporis &

Leclatata animæ. 2 Tim. 4. Apoſtolus loquitur de die mor-
K mott tis; vel ſi loquatur de extremo Judicio, intelli-
tenin: gitur de felicitate corporis. I. Joan. Z. ſenſus eſt:

1 dd ¾ non-

790 Caput VII.

nondum apparuit, quod erimus in futuro Sæculo,
cujus modo ſpem habemus; ſed ſi apparuerit,
tunc erit, quando fimiles ei erimus non tantum
ſanétitate, ſed & beatitudinis æternitate. Deinde
cum Chriſtus apparnerit, beatitudine completa
corpore, & anima ſimiles ei erimus. In Apoca-
lypſi clamor ſanéctorum exprimit ardens eorum
deſiderium, corpus reſumendi, in die judicii ex-
plendum. II. In pluribus Liturgiis S. Jacobi, Ba-
filii &c. fiunt preces pro Sanétis, ut eos beata

retributio comitetur; ut illis Sacrificium profit ad

gloriam, ut earum animabus donetur requies.
Reſp. In his Liturgiis petitur major Sanétorum
gloria accidentalis, major cuitus in Eccleſia, &
imitatio. Subinde deprecamur Sanctis requiem,
dum indiſcriminatim pro omnibus mortuis ora-
mus, quia inter illos ſunt animæ Purgatorii, vel
Sanétis requiem precamur, gloriam corporis ex-
petentes. III. S. Hilarius in Pſ. 120. ait: juſto-
rum animas in ſinun Abrahæ locari, & nondum
recipi in regno Dei. Et in Pfſ. 130. ait, eas ad
inferos deſcendere. S. Chryſoſtomus hom. 39. in
1 Cor. Sine carne anima admirandis illis honis
non fruetur. S. Ambrofius l. de bono mortis do-
cet, animas receptas in quibusdam promptuariis
extremum Judicium expeétare, & eas ad inferos
deſcendere & 2 c. I1. inter ſe tem oOrdines læti-
tiæ juſtorum non recenſet vifionem beatiſicam,
imo ait, eas gloriam ſuam previdere, & ad eam
feſtinare. Et l. de Cain & Abet c. 2. vult. ani-
mam poſt finem vitæ ſuſpendi futuro ambiguo.
S. Auguſtinus ſerm. 259. ait: poſt giei judicii ven-
tilationem celebrandäum eſſe sabbatismum in terra.
Et 1. 12, de Civ. c. 9. in ſecretis receptaculis
piorum animas locat. Et tr. 49. in Joan. ait,
reſervari ſingulis gloriam poſt reſurrectionem.
S. Bernardus ſerm. 2. de O. O. S. S. ſcribit, quod
Sanktorum animæ ante diem judicii non converten-
tur in requiem ſuam. Et ſerm. 3. eas modo poſt
diem judicü introire in demum Dei: & habere eas
rugam

Deul

IUgam
goit r⸗
ſen ſir
amima
Dei e
retio
Chrik
ſoſtor
corpo
Mre

Dls
Alene

Ti inte
eie
Ien à
Ton eN
iem
mima:
Wexitn
Mvel
dinr
nus in
lenari
non v
manſio
corpor
mam &
ineligi
30 r
Corpon
ia a
tum g
tum 4
VeerO c0
lol 2,
um
le pn
UII.
unn ſer

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 79I.

lei rugam ante illum diem. Reſp. S. Hilarius diſtin-
nit, gyuit regnum Chriſti a regno Dei: in regno Chriſti
norte ſeu ſinn Abrahæ per viſionem beatificam manent
e N animæ usque ad conſummationem Sæculi in regno
e N Dei conſtituuntur per glorioſam corporum reſur-
In A rectionem: dicit etiam animas ad inferos exemplo
tens en Chriſti deſcendere, non vero ibi detineri. S. Chry-
indicie ſoſtomus negat gloriam animæ in hypotheſi, quod
aoodi, corpora non reſurgant, non quod anima ſine cor-
tenk ppore coronari nen poſſit, ſed ideo, quia ſi una
m Not! pars non coronetur, dicere quis poſſet, quod nee
Ur redi altera coronetur. S. Ambroſius per illa promptua-
neton ria intelligit diverſas manſiones in cœlo, & vult
Celela, eas ad inferos deſcendere, non tamen ibi manere.
s ellin Item a ſeptem illis ordinibus viſionem beatificam
notns a. non excludit, nam n. 49. ait: hanc remunera-
gtai, N tionem Khabent „ At videant faciem Dei: Denique
Colonsti anima ante diem judicii in omni ſtatu ſuſpenſa eſt:
0. At: in exitu e corpore, timore ſententiæ æternzæ ſa-

lutis vel damnationis: in purgatorio, incertitu-
dine durationis poœnarum: in coelo expectatione
Hon udicii extremi, quæ omnia neſcit. S. Auguſti-
nus in citato ſermone tenebatur adhuc errore Mil-
lenariorum: At in l, de Civ. anceps eſt de loco,

MN.

Orte
ene non vero de gloria; & forte per abditas ſedes
2d ien manſiones coœleſtes intelligit: & tr. 49. de gloria
riins K corporis loquitur. S. Bernardus per requiem ple-
betlinn, nam & domum Dei gloriam animæ & corporis
Aden intelligit, & per rugam naturalem inclinationem

ad corpus. IV. Abſonum videtur animam ſine
corpore coronari. Reſp. Conveniens eſt, tum
quia anima eſt cauſa principalis bonorum operum:
tum quia bona ſola voluntate ſine corpore efficit:
tum quia anima ſeparata eſt capaz gloriæ, non
3 vero corpus ab anima ſeparatum.
on Schol. 2. Inter illos, qui animas modo poſt extre- An Joam⸗=
rhi⸗ Cl mum diem ad viſionem beatificam admittendas nes XXII.

mtren eſſe putarunt, a nonnullis recenſetur Joannes contra-
minH XXII. Papa. Verum licet Joannes XXII. in rium de-
hiee eam ſententiam vehementer propenderit, uti finiverit.
D dd 4 patet

1g⸗ „

792 Caput VII. N

patet ex Odorico Raynaldo auétore coævo, qui del

refert, Joannem hanc ſententiam in Feſto O. O. ſentel
S. S. Dom. 3. Adv. & in Vigil. Epiph publice Nite
in concione retuliſſe, & ſæpius in Curia ooram ſture
Cardinalibus ventilaſſe; uti etiam teſtatur conit- 0
nuator Chronici Guillelmi Nangii ad annum 1333. Jonnh
& Gobelinus ætat. 6. c. 17. &c. Nihilominus Vlon
hanc ſententiam nunquam afſertive docuit, nec Tecit
unquam ut fidei dogma credendum definivit. Pa- alin
tet hoc r. ex proteſtatione ipſius Joannis facta nt
coram Cardinalibus a. 1334. quam refert Benedi- tien

tus XII. in diplomate, ubi ita ait: Proteſtamur 12
zapreſſe, quod gquidquid in quæſtione ſeu materia Putet

viſiomis anmarum. . diximus, allegavimus, pro- 1.I.
voſuimus, non intendentes aliquid determinare, Mlllie
vel decidere ſen eredere, quod eſſet quovis modo ne
cripturk S§. obyium vel contratium orthodovcc d
Fdei:. . Et ſi forſan in prædifbtis ſermonibus vel Hgn
collationibus aliqua, quæ vel Scripturæ §. vel fidei e
orthodoæ quovis modo eſſent, vel viderentur, ob- Ani

via, ipſa præter intentionem a nobis fuiſſe prolata Clot
Aicimus E; Aßſerimus, ague revocamls preſſe . is
non intendentes illis adhgrere, nec ea in præſenti zuu
defendere, nec in futurum. Patet 2. ex alia pro-
teſtatione Joannis, quam morti proximus coram

Cardinalibus 3. Dec. fecit, ubi profitetur, ſe cre-
dere, quod animæ ſeparateæ & purgatæ Deum ſicr,
clare facie ad faciem videant, & ſi quid ipfi con- lete
trarium exciderit, expreſſe revocat. Rurfus in ann
epiſtola ad Philippum Franeiæ Regem expreſle z
teſtatur Joannes, qnod multi Cardinalium pro & i
contra de hac materia locuti ſint, ut veritas ple- ſein
nius inveniri poflit: & negat: quod Miniſtrum 1 6
Minoritarum Pariſios miſerit ad aſtruendam illam
ſententiam, ſed rogat, ut cuilibet permittat di- 4 i
cere de hac re, quid verius exiſtimaverit, donee Ruor
fuerit ordinatum per ſedem Apeſtolicam. Denique
Benediétus XII. Joannis ſucceſſor in Bulla: Bene- eo 1
dictus Deus expreſſe teſtatur, quod Joannes Car- ia ge
dinalibus, Prælatis & Magiſtris in Theologia man. Eun

dave- i

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 793

erd n daverit, ut ſuper prædicta viſione deliberate ſuam
o .0. ſententiam dicerent, ut ille controverſiam defi-
me nire poſiet, quod tamen morte præventus præ-
runn ſtare non potuit. Ex quibus patet, Gerſonem
tut t & Okam ex falſis rumoribus deceptos eſſe, dum
nomn 1 Jcannem XXII. in hac materia abfolute erraſſe
ihilonn volunt, dum res nec ab eo definita, fed tantum

recitando allata fuerit. Juſſit quidem ſententiam

bivit affirmativam tenentes incarcerari, ſed quia eam
enns . t de ſide tenendam proponebant, & contra ſen- .
At Dert. tientes anathematizabunt ante definitionem Eccle-
Poliſim ſiæ. Philippus Galliæ Rex non Joanni, uti falſo
Vn ant putat Petrus de Alliaco, ſed Miniſtro Generali
nus p⸗ F. F. Minorum ſententiam de dilatione viſionis

bermunne, publice prædicanti rogum intentavit, nam Joan-
4 nes in ſua ad Regem epiſtola harum minarum ſihi
faétarum, nec alius Auétor coævus meminit, &
ſiquidem fibi faétæ fuiffſent, Rex a falſo rumore
de Joanne ſparſo decipi potuit. Vid. Cl. P. Gaz-
Zaniga.
Schol. 3. Joannes Cadonici Canonicus Cremonenſis An Juſii
in libro, cui titulus: Vindicic Auguſtinianæ ab V. F. do-

ir ti imputatione regni millenarii. D. Muratorius & nati ſint
ex Aie CI. P. Feltri, ex aucéctoritate S. S. Auguſtini, viſione
Uns ee Chryſoſtomi & Hilarü contendunt Juſtorum vete- beatifica.
tur, ete⸗ ris Teſtamenti, animas plene purgatas ſtatim poſt
te m mortem beatificam Dei viſionem conſecutas fuiſſe.
Hid iien⸗ Verum licet Scripturarum oracula in hac re non
Nin admodum ſint conſpicua, & quæ de Sanétorum
n ere ab inferis liberatione dicuntur de animabus in pur-
ſiam got gatorio degentibus accipi queant, nec explorata
etitoe ſit omnino traditio, uti notat Cl. P. Bertieri in
4 Muin Th. dogm. tom. 2. nihilominus tamen communis
enCin eſt Theologorum ſententia, veteris Teſtamenti
Pritut e: juſtorum animas propter obſeratas adhucdum ob
eiteAe Adæ peccatum coœli januas in quodam remoto
n Verige loco ſinu Abrahæ dicto in ſpe venturi Liberato-
lar Bene ris detentas fuiſſe, ubi a ponis & omni animi
nres 1 verturbatione liberæ ſolamen quidem ae quietem
ogin obtinebant, beatifica tamen viſione necdum dona-
ſe D dd 5 ban-

794 Caput VII.

bantur. Id quod colligitur ex his S. Pauli verbis:
Wovi Teſtamenti mediator eſt (Chriſtus) ut morte
intercedente in remiſſionem earum prævaricatio-
num, quæ erant ſub priori Teſtamento, repromiſ-
ſionem accipiant, qué vocati ſunt ternæ hæredi-
tatis. Hebr. 9. v. 15. Item jucta fidem defundi

Junt omnes iſti non acceptis repromiſßionibus, ſed a

longe eas ſpicientes & ſalutantes, Deo pro nobis
melius aliquid providente, ut non ſine nobis con-
ſummarentur. Ib. c. II. v. 13. Vide Mamachium

in libr. de animabus juſtorum in ſinu Abrahæ ante

Cuhriſti mortem expertibus beatæ viſionis Dei.

G. 412.

Purgato Quodſi vero juſtorum animabus poſt mor-
rium da- tem nonnihil expiandum fſuperfit, illud pœ-
zur. nis prius expurgare tenentur, antequam ip-
ſis concedatur, aperto Dei conſpeétu frui,
quod fit in Purgatorio, qui eſt locus, in quo

juſtorum animæ detinentur, donec juſtitizz

Divinæ plene ſatisfecerint, vel pro aliqua
poena temporali, quæ ipſis poſt condonatam
culpam ſolvenda ſupereſt, vel pro levioribus
illis dum viverent nondum remiſſis. Proba-
tur hoc Imo. ex S. Scriptura Matth. 12. v. 32.
Quicunque dixerit verbum contra Kilium hominit,
remittetur ei: Qui autem diwerit contra iri-
tum &. non remittetur ei, neque in hoc ſœculo,
nequt in futuro. Ergo dantur peccata, quæ
in altero ſæculo remitti poſſunt, non in in-
ferno, ex quo nulla eſt redemptio: Ergo in

Purgatorio. Dein 1 Cor. 3. v. 15. dicitur:

Vniuscujusque onus, guale ſit, ignis probabit..
ſi cujus opus arſerit, detrimentum patietur: ipſe
autem ſalvus erit, ſic tamen quaſi per ignem.
Ex

—

Deud

HE (—

Neccata
Per ign
non t
funt:
opetn
gata
locns
robet
elet
er eo

rur e

(lemede
lonae
ſerius
in or.
ſn
Nlin
Fee. 5.
ui te
inen
re

lkntio d.

luſo 4(1
dii r
&

on ore

n.
tunn,
ſuiuro
(leto 6
Enamn
Wde

reii:

lamaclun
Nrula

Vii.

Mno⸗
ilu⸗
egnun ⸗
Ettn
in
in
1o Al
dona
eions
, Mr
INY
,MNn
G
ſua,
4ta,
voninl
Eie 11
(idimt
r: N
1. iget

.

)

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 795

Ex quo conſtat, in futuro ſæculo quædam

peccata remittenda eſſe eorum, qui ſalvi fient

per ignem: Sed hic ignis non erit infernalis:
non tribulationes hujus vitæ., quæ tranſie-
runt: non ignis ultimæ conflagrationis, qui
opera non purgabit, niſi quæ necdum pur-
gata fuerint: Ergo ignis Purgatorius. Hic
locus juxta Eſtium ſatis ſolide Purgatorium
probat, licet ob variantes explicationes In-
terpretum non omnino inviétum argumentum
ex eo deduci D. Tournely putet. 2do. Pro-

patur ex Traditione. Szeculo 2. hoc docet

Clemens Alex. ſtrom. J. 7. Tertullianus 1. de
Monogam. Sæc. 3. S. Cyprianus ep. 66. in-
ferius citandi. Szæc. 4. S. Gregorius Niſſ.
in or. pro mortuis ait: Mon voterit a corpore
egreſſus Divinitatis particepe ſieri, niſi maculag
animo immixtas Purgatoriur ignis abſtulerit.
Szæc. 5. S. Auguſtinus hom. 16. in 1. So. hom.
Qui temporalibus pœnis digha geſſerunt, per
ignem quendam purgatorium tranſibunt. Sæc. 6.
S. Gregorius M. 1. 4. dial. c. 30. In qua ſen-
tentia datur intelligi, quasdam culpas in hoc ſeæ-
culo, quasdam vero in ſuturo poſſe laxuri. Tra-
ditio reliquorum ſæculorum manifeſta eſt,
& S. Bernardus Serm. 66. in Cant. ait:
non credant, ignem Purgatorii reſtare poſt mor-
tem . . qucærant ab eo, qui dixit, quoddam pec-
catum eſſe, quod neque in hoc ſæculo, neque in

futuro remitteretunr. Hinc Tridentinum in de-

creto de Purgatorio Epiſcopis mandat, ut
ſanam doctrinam credi, teneri, doceri &
ubique prædicari ſtudeant. Difficiliores &
ſubtiliores quæſtiones apud rudem plebem,
a po-

796 Caput VII.

a popularibus concionibus ſecludant: incerta,
& quæ ſpecie falſi laborant, evulgari non

permittant: ea vero, quæ ad cbrioſitatem

quandam & fuperſtitionem ſpectant, vel tur-
pe lucrum ſapiunt, tanquam ſcandala prohi-
beant. 3tio. Ratio petitur tum ex levitate
peccati venialis, tum ex reſidua poœena poſt

dimiſſam culpam, de quo alibi: Si quis au-
tem cum his e vita decedat, nequit venire
in infernum, quia adhuc manet amicus Dei:

neque ſtatim in cœlum, in quo nihil coin-
quinatum introibit: Ergo in Purgatorium.

Solvuntur Schol. Aetius teſte S. Epiphanio hær. 75. Walden-

objeRio-
nes Lu-
therano-
em.

ſes, teſte Guidone in ſumma de hær. Apoſtolici,

teſte S. Bernardo ſerm. 66. in Cant. Lutherani &

Calviniſtæ purgatorium negant. I. Quia peccata

in altera vita expiari non poſſunt, nam nec opus,

nec ſapientia, nec ſcientia erunt apud inferos. Eccl 9.
v. 10. Et quocunque ceciderit lignum, ibi erit,
c. 1I. v. 3. Imo S Scriptura duos tantum ordi-
nes e vita decedentium aſſignat, juſtorum & im-
piorum Matth. 25. & Apoc. 14. v. 13. dicuntur
beati juſti, qui in Domino moriuntur. Deus etiam
non recordatur iniquitatum vere poœnitentium.

Ezech. 18. v. 21. & cum dat diloktis ſuis ſom-

num, ecce hærzäditas Domini. Unde Chriſtus bono
Latroni dixit: hodie mecum eris in Paradiſo. Ergo
juſti non detinentur in Purgatorio. Rſp. Salo-
mon Eccl 9. illa verba dicit ex perſona impio-
rum, & infernum & Purgatorium negantium.
S. Gregorius M. l. 4. dial. c. 39. illa verba ani-

mabus Purgatorii applicat, quæ nihil amplius

mereti poſtunt. Auſter & Aquilo Eccl. 11. deno-
tat duo loca ultimata, quæ non excludunt locum
intermedium, ſeu Purgatorium. Chriſtus Matth. 25.
loquitur de extremo judicio, ubi nullus amplius

locus Purgatorii erit. In Apocalypfi ſermo
e

nort
merit

ode
MüN
Por

M
al,

gin
Uce r.
uͤnt,
inl
juſtit

Por
ru
Dtet
r
Uati
ln

De ultimo Fine homini, & Beatitudine. 797

let, de perfecte juſtis, quibus nihil in Purgatorio
gii n luendum reſtat. Ezechiel loquitur dei oblivione
ohtten quoad poznam æternam, non vero quoad tem-
. poralem in vita necdum deletam & in Pſ. 126.
“ ſermo sſt de juſtis ſine omni reatu pornæ tempo-
le ralis decedentibus: Latronis autem boni pœni-
leit tentia tanta fuit, ut omnem & culpam & poenam
Cenn N deleverit. II. Græci a Latinis differunt in dog-
mate de Purgatorio, de quo in Concilio Floren-
it ren tino multum diſputabatur. Keſp. Diſſenſio ſolum
Cnsl eſt circa locum & genus pœnzæ Purgatorii, &
g quomodo ex S. Scriptura probetur. Græci certe
il l in omnibus ſuis Liturgiis pro mortuis oranf. III.
flocn. S. Auguſtinus in Ench. c, 68. dubitare videtur

de Purgatorio, & P. P. communiter docent, non
eſſe locum ſatisfactioni poſt vitam. & ρ%6. S. Au-
guſtinus ſolum dubitat, an nimia adhæſio ad res
temporales igne puniatur: & P. P. docent remiſ-

Mkenni
Püent ſionem culpe mortalis, & poenze æternæ poſt
aieſn mortem non dari. IV. Poſt mortem non datur
rbas meritum: Ergo nec ſatisfactio, alias etiam dœ-
7 n mones ſatisfacerent. Unde ſicuti impii ſtatim dam-
N nantur, ita juſti ſtatim præmiantur, quia Deus
nn e⸗ pronior eſt ad præmiandum quam ad puniendum.
ncnr Keſo. Ad meritum requiritur libertas, non vero
1 ei ad ſatisfactionem: doëmones vero non ſatisfaciunt,
ac. quia in jis reatus culpeæ manet. Impii ſtatim poe-
hniin “ næ rei ſunt, juſti vero non ſtatim præmio digni
intr ſunt, ſi quæ maculæ iis adhæreant, quæ bonita-
nind tem Dei impediunt, ne eos ſtatim præmiet, ut
juſtitiæ ſatistiat.
. .
ſon i O. 413.
rhs. orro animæ in Purgatorio exiſtentes vi- Anima
m vorum precibus & ſuffragiis juvari poſſunt. Pur gato-

r“. Patet hoc Imo. ex 2. Machab. 12. v. 43. Ubi vit de-
mban udas ſabla collatione duodecim millia drachmas lum prer
rlehd argenti miſit Jeroſolymam offerri pro peccatis Lar: Haf.
mortuorum ſacrificium. Et v. 460. anbta rkoſun.

798 Caput VII.

SG&& ſalubris eſt cogitatio pro defunktis exorare,

ut a peccatis ſolvantur. Ex quo conſtat 1.
poſſe mortuos poſt hanc vitam a peccatis ſol-
vi. 2. Sacrificia & orationes mortuis pro-
deſſe. 3. Omnes peccatorum reliquias non
ſemper per mortem expiari. 4. Locum eſſe,
quem Purgatorium dicimus, in quo animæ
pro his pœnis ſatis patiantur. Authentiam

hujus libri probavimus. (G. 7.) Reſpondet

Brucknerus: illa verba: Sancta & ſalubris

eſt &c. eſſe adjectiva, & in Græco Autogra-

Pho non legi, & ſenſum eſſe: Sancta cogita-
tio eſt judicare, optimam gratiam repoſitam
eſſe iis, qui cum pietate dormitionem acce-

perunt. Verum citata verba legunt omnia

exemplaria, uno excepto, & illa mutatio
ſenſum non mutat, ſed propoſitio dogmatica

ſenſum univerſalem facit. 2do. patet ex Tra-

ditione. Szeculo 2. Tertullianus I. de cor.
mil. c. 3. ait: Oblationer pro defindir, pro
natalitiis annua die ſacimus. Et l. de Monogam.
ait: Vidua pro anima ejur, viri, orut, & re-

Frigerium interim adpoſtuiat ei. Sæculo 3. S. Cy-

prianus ep. 66. prohibet pro defuncto Victore
Sacrificium offerri, quia contra legem Fau-
ſtinum Presbyterum ad tutelam nominavit.
Szæculo 4. S. Ambroſius pro defun cto fratre
ſuo Sayro & Valentiniano, Gratiano & Theo-
doſio defunctis ſacrificaſſe legitur. Notum
eſt, quod refert S. Auguſtinus l. . Conf.
Monicam matrem ſuam vehementer rogaſſe,
ut ſui memoria ad altare fieret; & oblatum
AR pro ea ſacrificium pretii noſtri, ait S. D. c. 12.
dem probat in I. de cura pro mortu. &
ſerm.

Nn

ſen. 1

ſſrh
it db

Palmor
tak .
ſoleban
Gdibrs
ſtem 1
ferent,
Hyrum,
CInn vet
unc al
lenle).

hosar

fult,
Noopi,
inlone
er ihſ
tuos Pr
d.Chr
chanit
ttt ex

unbin
Animnis

adman
Linenle
em ge
Dkation
lnnoee
eluncte
ln de
i
ndr

Mohdnn

Rm,

ctr.
eil
tnier
Glint
cumnt
no
wthentn
Reſpone

NH

4 coN.
tepoſt
gen en
Unt onn
Mltt
nnute
etale
, de
r,
lonogn
. 6
⸗
0 oe
en Un
Dninant
o t
CINr.
Moun
9 Cont
nltle⸗
lotun
Dol,
Ntu.
ſen

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 799.

ſerm. 172. ait. Hoc a Puatribur traditum uni-
verſa obſervat Eccleſia. Eadem Traditio con-
ſtat ab exequiis mortuorum olim cum cantu

Pfſalmorum & precibus celebratis, uti teſta-

tur S. Hieronymus in vita S. Pauli Eremitzæ:
ſolebant etiam pauperibus convivia dari: de
quibus S. Chryſoſtomus hom. 32. in Matth.
Item ut frequentiores pro mortuis orationes
fierent, ſolebant ſepeliri jux? Baſilicas Mar-
tyrum, quæ loca Coœmiteria vocabantur,
cum vero etiam in Eccleſia ſepeliri vellent,
hunc abuſum reprehendit Concilium Bracca-
renſe I. c. 36. & in Concilio Triburlenſi c. 17.
Moguntino c. 52. & Meldenſi c. 72. ſtatutum
fuit, ne quis in Eccleſia fepeliretur, niſi EKpi-=
ſcopi, Abbates, & viri Eccleſiaſtici meritis
inſignes. Catholica Traditio etiam colligitur
ex ipſis ſuperſtitionibus, qua nonnulli mor-
tuos pro eorum liberatione baptizabant teſte
S. Chryſoſtomo in c. 15. I. Cor. Alii S. S. Eu-
chariſtiam in eorum os infundebant, uti pa-
tet ex Concilio Carthaginenfſi III. c. 6. Quzæ
omnia probant, quam alte inſederit eorum
animis opinio, mortuos vivorum precibus
adjuvari. 3tio. Patet ex Conciliis, Cartha-
ginenſe III. c. 29. decernit commemoratio-
nem defunctorum pomeridiano tempore ſolis
orationibus faciendam eſfle. Lateranenſe ſub
Innocentio III. cap. 66. preces pro requie
defunctorum approbat. Florentinum decre-
tum de Purgatorio ſeſſ. ult. edidit, cui etiam
Græci ſubfſcripſerunt. Tridentinum ſeſſ. 22.
ait, Sacrificium Miſiæ pro defunctis in Chriſto
nondum ad plenum purgatis rite juxta Kho.
olo⸗

800 Caput V. UI. .

ſtolorum traditionem offerri. Ato. Credimus

communionem Sanétorum, qui communi
charitatis vinculo colligati mutuam ſibi opem
ferunt: Sed ad hanc communionem etiam
animæ in Purgatorio ſpectant, utpote mem-

pra Eccleſiæ, quæ prout triumphat in cœlo,

militat in terra. & purgatur in Purgatorio,
una eſt quoad ſubſtantiam, & diverſa tantum
quoad modum & ſtatum, Ergo animabus in
Purgatorio precibus noſtris opem ferre poſ-
ſumus.

Solusstaédiy Schol. I. Proteſtantes negant, animas in Purgatorio

objellio=
nes.

detentas viventium precibus & ſuffragiis juvari.
I. Quia 2 Mach. 12. Judas pro vivis, ne eis no-
ceret peccatum occiſorum, ſacrificia obtulit: tum
quia v. 41. laudant Deum, quod eos juſte ob pec-
catum puniverit: tum quia Judæi ad preces con-
verſi rogaverunt, ut patratum delictum oblivio-
ni detur v. 42. & Judas hortabatur populum, con-
ſervare ſe ſine peccato, ne vivis id accideret,
quod Iraelitis accidit ob furtum Achan Joſ. 7.
v. 12. tum quia in Græco non dicitur pro pecca-
tis mortuorum, ſed ſimpliciter pro peccatis: ze=-
õ gααNiα gocie“, zum Suͤndopfer. Imo
Judas non potuit pro his mortuis orare, quia
erant æternum damnati; tum quia, gravem le-
gem Deut, 7. v. 25 latam violarunt; cum de do-
nariis idolorum aliquid abſtulerunt, v. 40. tum
quia de hoc peccato ante mortem non doluerunt,
Ccum illa donaria ſub tunicis interfectorum illorum
reperta fuerint: tum quia ſolum orarunt, ut poœ-
næ inferni illis mitigarentur, quod fieri poſſe do-
cet S. Auguſtinus in Ench. c. 1Io. Origenes I. 3.

de princ. c. 6. Magiſter ſententiarum l. 4. d. 45.

Reſy Judæi laudant Deum, quod eos pœna tem-
porali puniverit, pro qua tollenda preces offe-
runt, & rogant, ut a pœenis Purgatorii defuncti
liberentur. Joſ. 7. v. II. Deus expreſſe dixit;
quod

Juodd
Pulo
noñ

quo⸗
dum
bus
tis
hat
Ei
E
en
ler,
glin g
domr
wne
lMum
We
ud
miti
grati
ſelie
abſie
ng
he P
citur
golen
& h
eX pr
Iude
tiode
Dayi
E re
guida
Aye
lum
tor.
los
Em

An

Neiire
Cun
Ghen
enin
te ti
inc
tgun
rtunr
imuhst
ne o

Purgrin

,ne e⸗
Ptoltene
te⸗
es
n Ci
hn,4
n
ropen.
Nens: 1⸗
efre Nn
le ſl
afen ⸗
Cmn eetn
V. 0
Golven,

um in

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 801

quod propter peccatum Achan nolit eſſe cum po-
pulo, non vero hic. In Græco ly mortuorum
non habetur quidem quoad verbum, bene vero
quoad ſenſum, imo in contextu etiam quoad ver-
bum habetur, nam Judas pro iis obtulit, pro qui-
bus oravit; ſed pro mortuis oravit, ut a pecca-
tis ſolvantur, uti ipſe Lutherus vertit: darum
hat er auch fuͤr dieſe Todte gebetten, daß ihnen die
Suͤnd vergeben wurde: Ergo & pro illis obtulit,
& quidem pro phyſice mortuis v. 42. die erſchla⸗
gen waren. Rurſus non omnes peccarunt gravi-
ter, imo pauci ob igneratam illam legem, vel
quia putarunt eam ſe ad ſola idola, non vero ad
donaria extendere, nec credebant, illam legem
tunc obtinere, quando nullum Idololatriæ pericu-
lum aderat: in quo leviter peecarunt; aut ſi gra-
viter peccarunt, de hoc peccato doluerunt, nam
Judas Divinitus cognovit, eos cum pietate dor-
mitionem accepiſſe, & habere optimam repoſitam
gratiam v. 45. Retinuerunt quidem illa donaria,
ſed ideo, quia peraéta pœnitentia morte præventi
abjicere non poterant. Denique citati Doctores,
& nonnulla etiam Miſſalia loquuntur de mitigatio-
ne poœnarum Purgatorii, quod late damnatio di-
citur. II. A facéto particulari Judæ non licet re-
gulam univerſalem deſumere, quia falli potuit,
& hoc ſine mandato Dei, & ſine exemplo fecit
ex propria opinione aXααονoννςò.‧ß Kéſv. Faétum
Judæ laudatur a Spiritu S. uti ſanétum & falubre
v. 43 Nec hoc ſine exemplo fecit ſequens tradi-
tionem Patrum, & praxin ufitatam a Tobia c. 4.
Davide 2 Reg. I. & cogitatio ejus dicitur bona
& religioſa. III. 2 Cor. 5. v. 10. referet unds-
quis que propria corporis prout geſſit ſive bonum,
ſive malum. Et Gal. 6. v. 5. Unusquisqut onus
Juum portabit. Ergo alienis precibus non juva-
tnr. Keſp. S. Paulus in primo loco ſolum innuit,
juſtos in altera vita fuffragiis viventium juvari
pro menſura bonorum operum in vita factorum,
quia

chram Inſtit. Theol. Tom. I. Eee

Locus,
voœna, du-
ratio Pur-
gatorii.

Corpora
morigto-
rum re-

Jurgent.

802 Caput V. II.

quia eis nova merita poſt vitam non accreſcunt, G
ut juvari a viventibus poſſint. Unusquisque ian
etiam onus ſuum portabit, ſive quia propter pro- 8 8
pria peccata punietur, five quia aliorum merltis „
poſt mortem non juvabitur, niſi propria in vita lemm
præceflerint: five quia in extremo judicio nemo lLornel
aliorum ſuffragiis juvari poterit, ſed quisque ex eg.
iis, quæ gefüt in corpore, judicabitur. IV. Me- üſe
lius eit per ſe fatisſacere, quam per alium, & mi- .
nus præmiatur, qui per alium ſatisfacit: Ergo pro tt
defünctis orare non debemus, ne eorum gloriam Mrii
minuamus. Keſp. Melius eſt per ſe ſatisfacere in gu
vita, ubi fatisfaciendo meremur gratiæ & gloriæ licet
augmentum, non vero in purgatorio, ubi animæ Nutur
amplius mereri non poſſunt ſan
Schol. 2. Nolumus hic curioſe indagare, ubi ſit lo-
cus Purgatorii, quæ poena ibi ſuſtineatur; quæ WerI
ejus duratio. Hæc omnia incerta ſunt. Alii Pur- iche
gatorium in inferno; in aere, alii ſubtus ter- s
ram ponunt. Acerbifämam eſſe Purgatorii poœ- Ehet
nam ob privationem Viſionis beatificæ nemo du- Cernn
bitat. Alii poœnam veri ignis, alii obſcuritatem ſitte
& tenebras cum ſummo angore & animi triſtitia dktet
addunt. Quanta ſit ejns duratio, quis dicere po- la
teſt? Putat Maldonatus poœenas Purgatorii ob ma- 5
zXimam earum acerbitatem ad decem annos ab fls
animabus non tolerari. Sed praxis Eccleſiæ huic Cenlos
ſententiæ contradicit, quæ anniverſaria pro de- in,
funétis ante ducentos & amplius annos celebrat. Utn
Verbo: Eccleſia de his omnibus nihil adhuc pro- Clrcun
nuntiavit. nulli
JO. 414. guia
Quemadmodum vero animæ juſtorum om- ded
ni næ vo carentes ſtatim poſt mortem. (H. 411.) bCutbin
vel ſi quid ipſis expiandum ſuperſit, in Pur- lt.
gatorio plene purgatzæ (§F. 412.) mox beati- up.
toudinem fuam conſequuntur: ita etiam cor- l⸗
vora ſuam aliquando gloriam obtinebunt: Nen

(H. 404.)

Gin in

D

De ultimo Fine hominie & Beatitudine. 803

(F. 404.) Unde corpora mortuorum omnium
aliquando refurgent. Hoc oſtendit Imo.
S. Scriptura Jobi 19. v. 25. Scio, quod Re-
demptor meus vivit, & ¹ n noviſſimo di. 16 de terra
Jurrelturus ſum, & ri rſam circumdubor pelle
mta. Non loquitur hic Job de liberatione a
miſeriis fuis, quia dicit in noviſſimo die ſe re-
ſurrecturum & quidem cum pellt ſuu. In He-
braico quidem legitur: Poſtea ſuper vulverem
ſurget, ſcilicet Redemptor meus. Verum
licet in modernis Hebraicis exemplaribus le-
gatur ο furget; in antiquis tamen vulga-
ta noſtra legit ſe& ſurgam. Quare ſenſus
idem eſt, nimirum: Super pulverem ſurgam,
id eſt, jſipulchro 1éſurgam, alias enim oculis
ſuis Job Redemptorem ſüum non viſurus
eſſet. Imo licet etiam ſervemus textum mo-
dernum Hebraicum, intelligendo eum de re-
ſurrectione Chriſti, ex hag tamen adhue no-
ſtra reſurrectio infertur a S. Paulo. I. Cor.
15. V. 12. Et ipfe S. Job. cum oculis ſhis vi⸗
ſurus ſit Redemptorem redivivum, ſane
oculos & carnem recipere debet. Rurſus
juxta textum Hebraicum loco: Et rurſum
circumdabor pelle mea: legunt quidem non-
nulli: & voſt cutem meam perjſorarunt hoo:
quia 9090 in Piel a 276,) ſignificat perforare.
Sed hoc falſum eſt, nam 62 ſignificat cir-
cumire, & in hiphil circuindare, ut ſenſus
ſit: Et pvoſiquam vellis mea circumiverit hoc,
nempe, corpus:; vel in niphal, Poſtquam pel-
le mea circumdata ſuerint nempe offa: hoc ſe-
quetur. Deinde ſervata etiam illa lectione
Eee 2 He-

304 Coaput VII.

Hebraica, reſurrectio aperte probatur, nam
ſi Job corroſa a vermibus pelle Deum oculis

fuis viſurus ſit, pelle ſua rurſum circumdari

debet. Eandem veritatem docet Chriſtus
Matth. 22. dum Sadducæos reſurrectionem
negantes refellit, dicens: De reſurreltione au-
tem mortuorum non legiſtis, quoa diltum eſt a
Deo: Ego ſum Deus Abraham, & Deus Vaac,
& Deus Jacob: non eſt Deus mortuorum, ſed
viventium. Ubi ex immortalitate animæ &
naturali ejus appetitu ad corpus reſurrectio-
nem corporum probat. Idem ex profefſſo do-

cet Apoſtolus 1. Cor. 15. Omnes quidem reſur-

gemus, ſed non omner immutabimur: in momen-
1o, in illu oculi, in noviſſima tuba, canet enim
tuba, & mortui reſurgent incorrupti. Hoc idem
docent omnia Symbola, Apoſtolorum, Con-
ſtantinopolitanum, S. Athanaſii. 2do. Ra-
tionem dat Athenagoras: ſi reſurrectio mor-
tuorum futura non ſit, Ergo vel quia Deus
non poteſt, quod nemo dicet, cum Deus om-

nipotens, qui creavit omnia ex nihilo diſſo-

luta etiam reſtaurare pofſſit: Vel quia Deus
non vult, quod iterum falſum eſt, quia re-
ſurrectio nulli nocet, & eſt digna Deo, ut
etiam corpus præmium ſuum accipiat. Vide
etiam S. Clementem ep. I. ad Cor. S. Juſtinum
Apol. I. Tatianum or. adv. Grac. S. Theophil.
Aunt. lI. I. ad Antolyc. S. Irenæum Il. 5. cont.
hær. Tertullian. I. de reſurr. carnis. & Minu-
cium Felic. in Ocavio in mea Analyſi P. P.

Solvuntur Schol. I. Sadducæi negabant refurrectionem mor-

tuorum, quos hodie plures naturaliſtæ ſequuntur.
I. Quia multa V. T. teſtimonia conciliari non poſ-
ſunt

ind
ut⸗
Mi
Kin
Tan-
Dhol
reſ
ter
lu/
mii
lon

or

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 8051

un ſunt cum fide refurreétionis. Pf. r. non reſurgent
nGlis impii in Judicio. Pſ. 77. dicuntur Ifraelitæ Spiri-
reumntai tus vadens, & non rediens. Pf. 113. Won mortui

laudabunt te Domine. Eccl. 3. Unus imieritus eſt
hominum & jumentorum. Reſp. Impii non reſur-
gent in Concilio & judicio juſtorum: vel juxta
Hebraicum: impii non fuſtinebunt ſe in judicio,
id eſt, defendere ſe non poterunt. Per Spiritum
r Yr vadentem, & non redeuntem intelligitur fluxa
,n, vita corporalis. Mortui non laudant Deum cultu
publico, ſicuti viventes. Unus eſt interitus ho-

7

ninel minum & jumentorum quoad corruptionem cor-
bttetie poris, non quoad reſurrectionem. II. Reſurrec-
eſlo dr tio carnis nocet animæ Sanéctorum, quæ fine car-
1 ſr . ne & Angelis eſt Deo ſimilior. „e p. Anima in
monne corpore eſt perfectior, quia habet omnia ad natu-
eas ræ ſuæ conditionem requiſita, utpote pars com-
Nce poſiti: imo corpus poſt reſurretionem glorioſum
Neitn animam nullo modo aggravat. III. Sic caro re-
,Cor ſurgeret, & non reſurgeret, quia non foret ea-
n N⸗ dem caro. Quæſo! Undenam reſument illi ſuam
io e carnem, quæ ab Antropophagis vorata, & in eo-
Hia De rum ſubſtantiam converſa fuit. eſp. Non foret
eadem caro ſtatu & qualitate, bene vero ſubſtan-
ebſt tia: ſane homo in vita mutatur corpulentia, di-
lo G. gnitate &c. & tamen manet idem ſubſtantia. De-
in Deus inde in hypotheſi carnis ab Antropophagis devo-
Uinl. ratæ illa caro datur homini reſurgenti, in quo
eo. primitus cepit eſſe caro humana, juxta S. Augu-
ſtinum 1. 22. de Civ. c. 19. Vide cit. Athenago-
ram.
Clinmn Schol. 2. Eſt de fide, quod in reſarrectione anima Qualia
heoyn. reſumat idem numero corpus, quod habuit in corpora
5. Al. terris, uti patet ex citato Jobi textu: rurſum cir- roſurgent.
Mun⸗ cumdabor pelle mea, & in carne mea videbo Deum
. meum: quem viſurus ſum ego ipſe, & oculi meit
conſpekturi ſunt, & non alius. Et 1 Cor. 15. Opor-
no⸗ tet corrupiibile Hoc induere incorruptionem. Et
Uuntut Concilium Lateranenſe IV. fub Innocentio III.
on wo c. I. definit, omnes mortales cum ſuis propriis
l Eee 3 cor-

Sudicium

806 — Caput VII.

corporibus reſurgent, quæ nunc geſtant. 2do.
Communior eſt ſententia, quod juſti & improbi
cum omnibus membris corporis, etiam iis, qui-
bus in vita caruerunt, ſine omni defeétu reſur-
gent, quia reſurrectio eſt opus Dei particulariter
operantis, quod eſt ſine omni defetu. tio Com-
muniter docent Patres, homines reſurreéturos in
ea ſtaturæ magnitudine, in eo robore & corporis
compoſitione, quæ convenit ætati hominis per-
fectiſſimæ 33 vel 35 annorum. Item non omnes
reſurgentes erunt ejusdem ſtaturæ, ſed talis ma-
gnitudinis, quam habuerunt in termino augmen-
ti, ſecluſo tamen naturæ defectu: unde gigantes
non reſument corpora immoderatæ magnitudinis,
nec pigmæi corpora immoderatæ parvitatis. Se-
Xus tamen reſurgentium manebit. Vid. diſſert.
Calmeti de reſurrect, mort.

Poſtquam igitur in fine mundi ad ſonitum

univerſale tubeæ mortui reſurrexerint, (H. 414.) Judi-
in fine
mundi
erit.

cium generale celebrabitur, quando uno die,

&in uno loco omnes ſimul omnium ſæculo-
rum homines ad Tribunal ſummi Judicis ſta-

bunt. & ſinguli omnibus ſpectantibus & au-
dientibus ſententiam in ſe latam excipient.
Teſtatur hoc Imo. S. Scriptura Joel 3. v. 2.
Congregabo omnes gentet, & deducam eus in
vallem Joſaphat, & diſceptabo ecum eis ibi ſuper
poputo meo. Et v. 12. Conſurgant & aſcendant
gentes in vallem Joſaphat: quia ibi ſedebo, ut
Judicem omnes genter in circuitu. Lutherus qui-

dem hæc verba de Kccleſia nova interpreta-

tur, quam vult deſignari nomine vallis joſa-
phat, tum quia in materiali valle oſaphat,
non poſſent omnes homines ſtare: tum quia
S nomen

1

101
loe
ot
ver
inin
ſint
U
lu

4,.
ci⸗
ſole
C
ſol
li
de
in
ſt
mol
V.

V.
lui⸗
ita
ſeſte
Wur

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 807

16 nomen Joſaphat fumitur appellative pro omni
H loco, ubi eſt judicium ehovæ. Verum bene
notat D. Duhamel in edit. Bibl. licet hæc
latr verba in fenſu hiſtorico de ultione Domini ab
. inimicis judzorum ſumenda explicari poſ-
tundi ſint; non obſtat tamen, quin in ſenſu a Spi-
torpon ritu S. intento etiam de judicio extremo pro-
e lata ſint. Cætera, quæ de valle Joſaphat

objiciuntur, non labefactant Traditionem

ed apud Catholicos receptam de extremo Judi-

gan cio in hac valle celebrando, nam licet in illa
inds ſola omnes recipi non poſſent, in ea tamen,
. §. & ejus circuitu recipi valent. Deinde cum
nhn Joſaphat ſemper hic ſcribatur cum littera ]
initiali majori, erit nomen proprium; & ſua-
det ratio congruentiæ, quod Chriſtus in vi-
cinia jeruſalem, ubi paſſus eſt, judicaturus
Iihr ſit. Rurſus hoc univerſale judicium in N. T.
) multoties prædicitur: Matth. 7. v. 22. c. 16.
noc v. 27. C. 25. V. 31. Gc. dbi apparatus hujus
ſeul⸗ Judicii late deſcribitur. Joan. 8. v. 28. Qct. 1.

v. II. I. Theſſ. 4. v. 15. & c. 240. Cauſæ

1⸗

hujus judicii univerſalis celebrandi ſunt, ut

15

ita infinita Dei Juſtitia & Miſericordia mani-
feſtetur: læſa juſtorum fama coram toto
mundo reparetur, & Divina Chriſti Majeſtas
toti orbi innoteſcat.

Schol. Circumſtantiæ hujus Judicii generalis, quas Crcum-
ex S. Seriptura novimus, erunt, Imoο. Exercebi-ſtantiæ
L tur a Chriſto viibiliter apparituro, & plena pote-Judicii.
ſtate judiciaria inſtruécto: Matth. 16. v. 27. Joan. 5.
v. 22. Licet enim poteſtas judicandi omnibus Per-
ſonis S. S. Trinitatis ſit communis, præcipue ta-
men Filio Dei tribuitur, qui non ſolum ut Deus,
ſed etiam ut homo judicabit. 2do. Ingens ſplen-
Eee 4 dor,

8⁰8 Caput VII.

dor, & variæ manifeſtationes Divinæ Majeſtatis,
ſummique imperii eum circumfundent Matth. 25.
Luc. 9. v. 26. quo etiam ſpeétat fonitus Tubee,
1 Theffſ. 15. per quem Tubam vere ſonantem, vel
ſonitum Tubee ſimilem, vel ingentia tonitrua, In-
terpretes intelligunt. 3tio. Judex ſubſiſtet in nu-
bibus 1 Thefl. 4. v. 17. ut ab omnibus hominibus
conſpici poſſit. Ato. Omnes Angeli Sancti duce
S. Michaele Archangelo eum comitabuntur Matth.
16. V. 27. ut gloriam Domini & Regis ſui prædi-
cent Eph. I. v. 21. Sto. Mortui omnes per vo-
cem tubæ excitati, & reſurgentes in valle Joſa-
phat congregabuntur ante Tribunal Chrifſti Judi-
cis, & pii ab impiis feparabuntur. Matth. 25.

v. 31. Pii ad dextram judieis, impii ad finiſtram

collocabuntur 1 Thefſ. 4. v. 17. 6to. Apparebit
ſignum S. Crucis, & manifeſta erunt abicondita
cordis, ita ut unicuique & bene & malefacta al-
terius pateant Matth. 27. Ztimo. Judex denique
juxta cujusque merita vel demerita juſtiſſimam,
feret ſententiam pro bonis quidem; Venite bene-
dicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis
paratum eſt ab origine mundi. Pro impiis vero?
diſcedite a me maledicti in ignem æternum, qui
paratus eſt diabolo & Angelis ejus. 8vo. Habito
Judicio mundus immutabitur. Iſ. 65. Novi coæli
& nova terra creanda dicitur. Cauſa quippe mo-
dernæ mundi difpoſitionis eſt confervatio & pro-
pagatio ac habitatio humani generis, quæ cauſa
poſt extremum judicium ceflabit. Igne igitur hic
mundus purgabitur. De hac Innovatione fides
nos docet: Mundum ad ſuum exitum perventu-
rum eſſe: efſeque per flammas abſumendum Pſ.
102. v. 265. & 2 Petri 3. v. g. Item eum non eſſe
in nihilum, ſed in meliorem ſtatum redigendum.
Cætera ſcilicet duratio mundi, natura & qualita-
tas ignis, quo mundus conflagrabit: figura ejus
futura, incerta ſunt, de quibus vid. D. Calmet in
diſſ. de fine & ſtatu mundi poſt Judicium.

G. 416.

d
cixtt
tatce
IVn
Por
i
Una
INud
nit

iin
ee
Ebe

uoc

Ue de
n
Ommn
A
rion,
6
chiic
tus 5
ile
V. 3.
Pecc
lolitu
flog
gun

lane

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 809

Iir, . , SD
“M Signa tamen nonnulla Adventum Chriſti Sgna
m ad udicium præcedent, quz Chriſtus præ Gudicium

tu. dixit Matth. 24. v. 29. Luc. 21. v. 25. Quia Mrdt
im tamen hæc ſigna partim ad excidium Jeroſo-N
lymorum partim ad adventum Chriſti in cor-
pore ſuo, quod eſt Eccleſia, pertinent: Ex
lis judicii tempus certo cognoſci non poteſt.
Unde S. Auguſtinus ep. 80. de fine ſæculi:
IUllud: Vigilate, ne cum venerit, repente inve-
miat vos dormienter ad omnes pertinere docet.

niſtin .
lei 2. Interim ante extremi judicii diem An- Antichri-
shn kichriſtus prius adveniet, qui innumeros ſe- ſtus ve-
leige ducet, Sanctos bello vexabit, Meſſiæ nomen et.
mm & Dei cultum ſibi uſurpabit, contra quem
nik Enoch & Elias pugnabunt, quique poſt bre-
e6 ve tempus & imperium a Dei Verbo vel Spi-
ritu vel ejus juſſu interficietur. Indicat hæc
„h omnia S. Scriptura. Dan. 7. v. 24. dicitur:
in Alius conſurget poſt eos decem Reges potentior
inen. prioribus, & ſermones contra Evcelſum loquetur,
E. vandtos Altiſſimi conteret. Quæ de Anti-
e an chriſto explicat S. Hieronymus, Theodore-
RMW tus &c. Matth. 24. v. 4. 5. II. 12. Chriſtus
c ipſe Antichriſtum deſcribit. Et T. Thefſ. 2.
hingl V. 3. dicitur: MWiſi prius revtlotus juerit homo
und veccati, filius perditionis, qui adverſatur & e=-
en tollitur juper omne, quod dicitur Deus, aut
Apn quod colitur . . . tunc revelabitur ille iniquus,
nci guem Dominus Jeſus inter ficiet Spiritus oris
Jui .. cujus adventus ſecundum operationem Sa-
tanæ in omni virtute & ſignis & prodigiis men-
16 Eee s5 daci=

Won erit
regnum
millona-
rinmn in
terris.

810 Caput VII.

dacibur, & in omni ſedubtione iniquitatis iir,
qui pereunt, eoquod charitatem veritatis non re-
ceperunt. Apoc. II. v. 7. Antichriſtus de-
ſcribitur nomine beſtiæ, quœ aſcendit de abiſſo,
& occidit duos teſtes, quæ faciet odverſus eos
bellum, & vincet illos, & occidet eors, & cor-
pora eorum jacebunt in plateis civitatis magn&,
quæ vocatur ſpiritualiter Sodoma & Rgyptur,
ubi & Dominus eorum crucifixus éſt. Et c. 13.
deſcribit hanc beſtiam, habentem cornua de-
cem, & ſuper cornua ejus decem diademata, &
ſuper capita ejus nomina blasphemicy. Draco de-

dit ilii virtutem ſuam, & poteſtatem magnam..

poteſtas ſacere menſes quadraginta duos cum dan-
Rie, & vincere cos. Porro de Henoch & Elia
contra Antichriſtum prædicantibus habetur
in Apocalypſi c. 11I. Ego dabo Spiritum meum
duobus teſtibur, & prophetabunt diebus mille
ducentie, amilti ſaccix. Ubi nomine duorum
teſtium omnes Interpretes Henoch & Eliam
intelligunt. Hæc de Antichriſto S. Scriptu-
ra. Cætera quæ de eo feruntur pene omnia,

vel obſcura ſunt, vel incerta, de quibus vid.

diſſ. D. Calmet de Antichriſto.

§F. 417.

Regnum Millenarium Chriſti in terris,
quod judicium univerſale præceffurum dici-
tur, eſt omnino fictitium. Probatur Imo. ex

S. Sctiptura, ubi Matth. 22. dicitur: In re-
ſurreblione neque nuhent, neque nubentur. Ergo

regnum Chriſti non erit in voluptatibus car-

nalibus etiam moderatis. Item I. Theſſ. 4.
V. 16.

V 160
lin
Chuin
ino
legnn
ittit

Con

ſerui
§ H

dem

coula

kunt,
n
ep.
ſtatin
tifie

fium

Aol.
qu
in t⸗
Tatan
jakti
Cepte
MiI
tam
diſe
anne
in

l

tione

t

lont,
iid
Cien

—

De ultimo Fine hominit & Beatitudine. 811

ii, v. 16. dicitur: Veinde nor, qui vivimur, qui
ne relinquimur, ſimul rapiemur cum illis in nubihus
e obviam Chriſio in aera, & ſic ſemper cum Do-
bÿ mino erimur. Ubi poſt adventum Chriſti non
nin regnum Millenarium ſed ſempiternum pro-
„Or mittitur: quod etiam prædicitur Luc. I.
v. 33. Regni ejus non erit finig, quæ verba
Eu Concilium Conſtantinopolitanum Symbolo in-
Ren ſeruit contra Apollinariſtas Millenarios. Et
H S. Damaſus in Concilo Romano a. 373. ean-
M dem Millenariorum hæreſin damnavit. 2do.
nb conſtat ex P. P. qui hunc errorem oppugna-
s. runt, uti Cajus apud KEuſeb. I. 3. c. 22. S. Dio-
nA nyſius Alex. 1. de promiſſ. S. Hieronymus
& ep. ad Hedib. q. 2. 3tio. Ratio eſt: Sancti
Ohhn ſtatim poſt mortem donantur Wiſione Dei bea-
o tifica: (H. 411.) Ergo regnum hoc Millena-
A rium eſt omnino fictitium.

AV Schol. Cerinthus circa annum Chriſti 80. docuit, MWillena-
Gere quod poſt reſurreétionem mortuorum futurum fit riorum
. in terris Chriſti regnum apud Jeroſolymam reſtau- lreſis.
NN

ratam mille annis ante judicium univerſale, ubi
Hihus. juſti inter voluptates carnis verſabuntur, & præ-
cepta ac ſacrificia legis Moſaicæ reſtaurabuntur.
Errorem hunc ſequentes dicti ſunt Chiliaſtæ ſeu
Millenarii. Item S. Papias Epiſcopus Hierapoli-
tanus Joannis Presbyteri, non vero Evangeliſtæ.
diſcipulus teſte Euſebio I1. 3. hiſt. c. ult. hos mille

1 annos in terreſtri Jeruſalem explendos eſſe voluit
U in voluptatibus quidem corporis; ſed moderatis
Gn E& licitis ſine Templi vel Legis antiquæ reſtaura-
„V tione; cujus errorem nonnulli priorum ſæculo-
4. rum Patres ſunt ſecuti'’, præſertim S. Irenæus l. 5.
cont. hœær. vide Analyſ. P. P. Pro regno hoc ficti-
ls tio afferunt ſequentes rationes. I Matth. 19. v. 29.
Pel dicitur: Omnis, qui reliquerit domum &c. centu-
11 plum

812 Caput VII.

plum accipiet, & vitam œternam poſſidebit. Sed
pro hoc centuplo recipiendo nullum convenien-
tius tempus niſi poſt reſurrectionem aſſignari po-
tefſt. Reſp. Juxta S. Hieronymum ſenſus eſt: Gui
tarnalia pro s awatore dimiſerit, ſpiritualia reci-
riet, quæ comparatione & merito ſui ita erunt,
quaſi ſi centenario numero pavvus numerus compa-
retur. Scilicet gaudium in tribulatione, voluptas
in Charitate, & intima pax cordis. II. Matth. 5.
v. 6. dicitur: Beati, qui eſuriunt & ſitiunt juſti-
tiam, quoniam ipſi ſaturabuntur. Sed hæc ſatie-
tas non erit, niſi in regno millenario. Reſp. Ser-
mo eſt de ſpirituali fame & ſiti; Ergo etiam de

ſpirituali ſatietate in cælis. III. Luc. 22. v. 29.

dicit Chriſtus: Ego diſpono vobis, ſicut diſpoſuit
mihi pater meus regnum, ut edatis &j bibatis ſu-
per menſam meam in regno meo. Reſo. Edere &
bibere lumuntur metaphorice pro cæleſtibus deli-
ciis: ſolebat enim Chriſtus carnali populo, ſub
figura nuptiarum cæli gaudia adumbrare. IV.

Apoc. 20. S. Joannes hoc regnum millenarium

clare indicat: nam v. 2. ait, ſe vidiſſe Angelum,
qui draconem, ſerpentem antiquum ligavit per
mille annos. v. 4. Animas decollatorum propter
teſtimonium Jeſu Chriſti vixiſſe, & regnaſte cum
Chriſto mille annis, cæteros vere mortuorum non
vixiſſe, donec conſummentur mille anni. v. 6.
Et haæc eſt reſurreftio prima, beatus & ſanktus,
qui habet partem in reſurrektione prima, in his
Jecunda mors non hahet poteſtatem, ſed erunt da-
cerdotes Dei y Chriſti, & regnabunt cum illo
mille annis. & v. 7. ait, poſt mille annos ſolven-
dum Satanam, ut plenam habeat hominibus no-
cendi facultatem. & v. 12. ait: Omnes mortuos
reſumptis corporibus ad judicium eſſe vocandos.
Reſp. Per mille annos hic intelligitur tempus a
morte Chriſti usque ad Antichriſtum, quo Sancéti
regnant cum Chriſto in cæelo per gloriam, in terra
vero per miracula & cultum illis exhibitum. Mor-
tui ſunt reprobi, qui cum primæ reſurrectionis per
gra-

„*

gle
tichr

it

dde
da
cit

A
lum
latun
tot.
eſt

e 0

ſat ne
gnüdan

CHluiſk

Mae,
enus

d.
CEl

is,

toſar
ltiar
Mire
enin

n
eriti

le,

De ultimo Fine hominis & Beatitudine. 813

. Kel gratiam non ſint faéti participes, conſequenter
“ nec ſecundæ reſurreétionis, ſcilicet ternæ felici-
“ tatis participes erunt. Sacerdotes notant ſpirituale
Sacerdotium laudis & gratiarum actionis. Deni-
“ que elapſo hoc tempore, ſolvetur Satanas & An-
“ tichriſtus veniet, Sanctos oppugnabit, & reſur-
e get univerſa caro ad Judicium generale, ubi cui-
ſg que pro meritis retribuetur, & juſtis erit ſecun-
“ da reſurreétio, acg plena animæ & corporis feli-
citas, impropis vero ſecunda mors & damnatio.
her i
eint §. 418.
A t Abfoluto itaque judicio univerſali non ſo- Cælunns

ibis lum anima, ſed etiam corpus in coœlum trans- quid.
„Me latum æterna beatitudine & gloria donabi-
ine tur. (F. 404.) Celum igitur ſeu ſedes beatorum,
hr, eſt locus, ubi beati cælites verſantur. De
am hoc Cælo, quod Empyreum vocamus, con-
enme ſtat nobis ex S. Scriptura, quod ſit locus
quidam corporalis & materialis, in quem
me Chriſtus una cum corpore & anima aſcendit.

ka Marc. 16. v. 19. & locus omnibus delitiis
ou .

“ plenus.
, Schol. Cornelius a Lap. c. 5. Matth. v. 4. ait: In
ſgntd cælo terra quædam eſt, at non eraſſa, ſed ſubti-
ar lis, lucida & coleſtis. Ibi enim eſt paradiſus
1 ſer roſarum, liliorum, gemmarum, omniumque de-
8 “ litiarum, at non terreſtrium, ſed cœleſtium „ quæ
a mire oculos, ſenſusque beatorum oblectant: alioquin
““ enim corpora ſenſusque beatorum, quæ tam dura
e 1 imo martyria atrocia paſſa ſunt in terra, carerent
„ mweritis ſuis oblectamentis, ſolæque animæ eorum
ten & mentes eſſent beatæ: quod eſt abſurdum. Un-
1 de S. Joannes Apoc. 21. & 22. vidit civitatem
“ cæleſtem in quadro poſitam, & fundamenta ejus
tinl 4 1 con-

814 Cap. VII. De ultimo Fine hominis &c.

conſtructa ex jaſpide & omni lapide pretioſo.
Quia vero nec oculus vidit, nec auris audivit,
nec in cor hominis aſcendit, quæ Deus præpara-
vit iis, qui diligunt eum 1 Cor. 2. v. 9. de his
diſſerere vix poſſumus Faxit Deus, ut ad has
Agni nuptias & nos aliquando vocari mereamur,
ut inebriemur ab ubertate Domus Dei, & tor- 8
rente voluptatis potemur in æternum. 1

U. 1I. O. G. D. .

lus g
natur.
Angel
Unt.
, Auden
2. . dult l
IMaN

A

1G.

io
is müt,
s ennr.
. geki
, U is
Imefen,

ei, &l

Nl

les ex natura ſua. 347. Intelleét

I N D E X

RERUM MEMORABILIUM
LOCUPLETISSIMUS.

A.

A bbatum Juriſdictio unde. 127.
Abraho promiſſio futuri Meſſiæ facta fuit. 470.

Adamus. An corpus Adami androgynum fue-
rit, an gigantæum. 413. Omnium hominum pri-

mus fuit. 414. Solv. Object. Præadamitarum. ihid.

Quodnam primum peccatum Adami fuerit 437.
Per peccatum juſtitiam originalem perdidit. 454.
De peccato ſuo pœnitens æternam falutem obti-
nuit. 460. Adamo revelata eſt incarnatio. 468.
Adulteræ hiſtoria apud Joannem eſt authentica
& canonica. 26.
Aggai Prophetia de Meſſia. 480.
Amor Dei quid. 260.

Angelus. Etymon vocis Angeli. 335. Ange⸗
lus quid. 336. Dantur Angeli. sbid. àn ratidne
naturali Angelorum exiſtentia demonſtretur. 337.
Angeli a Deo creati funt. ibid. Quando creati
ſint. 338. Sunt Spiritus. 339. Sunt incorruptibi-
& voluntate
gaudent. 342. Quid & quomodo cognoſcant. ibid.
Sunt hominibus perfeétiores. 343. Multa ignorant.
344. Poſſunt in cognitione creſcere. 346. Erra-
re poſſunt. ibid. Libera voluntate gaudent. 347.
Amant ſe. ibid. Immobiliter Objeéto adhærent. ibid.

Affectus habent. 348. In corpora agere poſſunt;

quo-

.

Index Rerum memorabilium.

quomodo id fiat. ibid. Potentia magna gaudent.

349 Mirabilia efficere poſſunt. ib’d Hominibus

viſibiliter apparere poſſunt. 3580. Non ſunt omni-

potentes. 351. De uno in alium locum ſe movere
poſſunt. 352. Mortuos ſuſcitare non poſſunt. ibid.
Quomodo fint in loco. 353. Numerus & Ordo
Angelorum. tbid. Hierarchiæ. 354. Progrietates
Ordinum Angelorum. 355. An omnes ſpecie diffe-
rant. sbhid. Sibi colloquuntur. 356. Quomodo

in⸗
& att

unus alterum illuminet. ibid. An in reétitudine in-

tellectus & voluntatis creati ſint. 357. An in gra-
tia ſanctificante. ibid Angeli boni beatitudinem
meruerunt, & quomodo 381. Intuitive Deum
vident. 382. Non peccant, nec peccare poſſunt.
383. Deum laudant. ibed. De poœrnitentia pecca-
torum lætantur; homines cuſtodinnt. 384. Singuli
homines ſuum Angelum cuſtodem habent. 385. An
omnium ordinum Angeli a Deo mittantur. 386.
Miniſteria ſanctorum Angelorum cuſtodum. 387⸗
Ex revelatione Myſterium Incarnationis agnove-
re. 468.
Anima rationalis non eſt particula Dei. 404.
Animæ rationales non migrant de uno corpore in
aliud. ibid. Non propagantur ex ſemine. 405. Non
ſunt creatæ extra corpus. 406. A Deo creantur.
407. Sunt Spirituales, ibid. & immortales. 409.
Anmihilatio quid. 421. Solus Deus creaturas
annihilare poteſt. ibid.
Antichriſtus veniet. 409.
Antropomorphitarum hæreſis. 161.
Apollinariſtarum hæreſis. 496.
Arii hærefis, & ſyſtema. 273.
Articuli fidei. Diviſio in articulos fundamenta-
les & non fundamentales nulla eſt. 4.
. Aſeitas eſt gradus eſfſentiæ Dei conſtitutivus,

Atheismus quid. 148. Athei quotuplices. ibid.

An dentur Athei. 153.
Attri-

Perkec
W Ch
ue vi
her
Aicire
.
Wr.
Nitoral
Deym
gue in
tnras

les 7
tate
lis eſt
na.
Auali
Bei
poj,
lci
II
ili

Ki

leüt,
tlinns

Ctieus,

N
1

.

Index Rerum memorabilium.

Atiributa divina ab eſſentia divina realiter non

diſtinguuntur, 166. Efſentia tamen ſine attributis,

& attributum unum ſine alio concipi poteſt. 167.
Quæ diſtinctio inter eflentiam & attributa 174.
Aureolæ Martyrum, Doctorum, & Virginum
quid. 786.
Azaric oratio eſt canonica. 25.

B.

Baji Syſtema. 619.
Baruch liber eſt canonicus. 22.
Beatitudines quæ & quot. 700.
Beatitudo quid & quotuplex. 760. Beatitude
hominis objectiva pro omni ſtatu eſt ſolus Deus.
761. Deus eſt Beatitudo hominis naturalis 762.
Perfeéta Beatitudo in hac vita non datur, shid. Im-
perfecta tamen habetur; 763. quæ coniiſtit in acti-
bus Charitatis. 764. Datur perfecta beatitudo poſt
hanc vitam, ibig. Beati intuitive Deum vident. 7655.
An Deus per ſui idesm a Beatis videatur. 766. An
aliquibus in vita intuitive Dei viſio conceſia fue-
rit. 768. An Enoch & Elias viſione beatifca fruan-
tur. 771. An poſfibilitas viſionis intuitivæ ratione
naturali demonſtretur. 22. Beati ad videndurmm
Deum egent lumine glorizæ. ibid. Besti vident ea;
quæ funt formaliter in Deo. 274. Quomode crea-
turas in Deo videant. 776. Beati ſunt impeccabi-
les. 778. An, ab intrinſeco, sbid. Summa volup-
tate perfunduntur. 7280 In quo Beatitudo forma-
lis efſentialiter conſiſtat. 78r. Beatitudo eſt æter-
na. 783. Beati Deum laudant. 2984. Non eſt æqua-
lis in omnibus viſio beatifica. ibid. Cauſa hujus in-=
qualitatis. 788.
Belis hiſtoria eſt canonica & authentica. 26.
Bonitas quid. 248. Deus eſt ſumme bonus. 249.
Indicia Bonitatis Dei. sid. Deus cuiwis creaturze

tantum Boni afferre vult, quantum capere poteſt.
ſfbid. Cur Deus impiis Bona faciat, 250.

Schram Inſtit. Theol. Tom. I. FIf

Index Rerum memorabilium.

C.

Calvini hæreſis & ſyſtema de Prædeſtinatione.

236.
Canon Hebræorum Librorum S. Scripturæ. 27.
Canon Catholicorum. 30. Canon Acatholicorum 31. 1
Canoniſtarum auétoritas. 65. 4

Capitula tria merito damnata ſunt. 531.
Caput ultimum S. Marci eſt authenticum, &

canonicum. 26.
Carnium eſus an fuiſſet in ſtatu innocentiæ. 429.
Cerinthi hæreſis. 272. . 13
Cognitio Dei eſt necefſaria, & terna. 190. 191.
Communicatio idiomatum in concreto in Chriſto

admitti debet. 550. Regulæ pro communicatione
idiomatum. ibid.
Concilium quid. 95. Proteſtantium definitio. ibid. .
Concilia ſunt divinæ inſtitutionis. ibid. Concilium .

quotuplex. 86. Convocatio Concilii generalis ad 4
Papam ſpeétat, 87. Non vero ad Principes laicos, 1
quorum tamen poteſtas aliquo modo concurrit. 89. 8
Papz etiam eſt, vel per ſe, vel per ſuos Legatos t
Concilio generali præſidere; 9r. Quis Concilia con- ri

firmet 92. Jus ſuffragii deciſivi quinam habeant.
4. Concilium Generale eſt infallibilis fidei con-

Tedverflarum judex. ihid. Regulæ de auctoritate .
Decretorum Conc. 99. Tridentinum a quibus recep-
tum. 100. .
Concurſus Dei ad actiones creaturarum. 421. ſt
Conſervatio quid. 419. Deus creaturas conſer- tal
vat. 420. m
Corpora mortuorum reſurgent. 803. Qualia (0
corpora reſurgent. 805. An
Creatura cur ſit peccabilis. 213. 1
S. Cyrillus ab omni labe hæreſis immunis eſt.

53. D. Dam-

inume,

tunt1
rolu

jen.

ie. 4

100. h

cunit
lein
ells ⸗
n Halen
ei (0
torſu
bos tete

n.

4

ui

Unis

Inde Rerum memorabilium.

D.

Damnatorum ſupplicia ſunt æterna. 366.

Danieli promiſſio futuri Meſſiæ faécta eſt 473.
Exerdium 70. Hebdomadarum. Sententia Mars-
hami, 476. Harduini, 477. P. P. Berti, Graveſon.
478. . .
Dæmones. Quodnam primum eorum peccatum
fuerit. 359. Ex quo provenerit. 360. Per pecca-
tum ſtatum gloriæ perdiderunt, & in inf

num de-
truſi ſunt, ibid. Et quidem ſtatim poſt eccatum.
361. Nonnulli dæmones funt in aere. 362
nam damni & ſenſus ſuſtinent. 363. Vero igne ma-
teriali torquentur. ibid. An ſit hoc de fide, & quo-
modo fiat. 364. An etiam in aere igne torquean-
tur. 365. Cur Deus peccantibus Angelis non pe-
percerit. 369. Dæmones homines infeſtant. thid.
Hominum corpora pofſidere poſſunt 320. Signa
poſſeſſionis diabolicæ. Poſlunt ſomnis fugge-
rere, & oracula fundere, 373. Item morbis corpus
affligere, agere in aerem & corpora; 374. Appa-
rere in forma vilibili. 375. Quid dæmon poſlit.
380. An Angelus malus iingulis hominibus delega-
tus. 387. An Myſterium Incarnationis cognove-
rint. 468.
Decreta Dei ſunt æterna & immutabilia. 216.
Deiſtarum ſyſtema. 8. Eorum objectlones ſol-
vuntur. 9.
Deus eſt ens a ſe. 145. Deus exiſtit. 147. Exi-
ſtentia Dei a priori demonſtrari nequit. 153. Exi-
ſtit per eſſentiam ſuam necefſario. 156. Eſt immu-
tabilis. ibid. Eſt æternus. 158. Eſt primus & ulti-
mus. 159. Eſt ens ſimplex & Spiritus ibid. Non eſt
corporeus. 160. Eſt invifibilis oculis corporeis. 162.

Pœ-

An S. Auguſtinus Deum corporaliter videri poſſe do-

cuerit. 163. Deus per nullam imaginem vere repræ-
ſentari poteſt, 164. bene vero per figuras hierogly-
Dicas ibid. Eſt incorruptibilis. 165 Non datur in
Deo compofitio, ibid. Quidquid eſt in Deo, Deus eſt.
. Fffza 166

Indew KRerum memorabilium.

166. Eſt independens, 171, & infinitus. 172.
Quæ perfeétiones fint in Deo. ibid. Eſt incompre-
henſibilis, 173. Immenſus, & omni præſens. 174.
Deus unus eſt. 176. Intellectu & veluntate prædi-
tus. 1858. Omniſcius. 1988. Cognoſcit ſe, omnes
res extra ſe, cogitationes occultas, bona & mala,
dſingularia minima, 189. Præterita, Ppræſentia, &
futura. 190. Deus fſeipſum comprebendit 19r.
Dantur in Deo ideæ. 194. An Deus creaturas im-
meciate in ſe cognoſeat. ibid. Quomodo & quafe
Deus futura cognoſcat. 196. Deus infallibiliter om-
nia prælcit. ibid. Præſcientia Dei non lædit homi-
nis libertatem. 197. In qub medio fatura libera
abſoluta cognoſcat, 198. & in quo medio futura
conditionata. 199. 200. Nec ſenſus, nec imagi-
natio in Deum cadit, 201. Nec reminiſcentia, nec
memoria, nec oblivio, ibid. Deus mirari nequit.
202. Datur in Deo ſuprema ratio, & voluntas.
Deus eſt liber circa creaturas. 213. An Deus ab
æterno actiones noſtras liberas prædefiniat. 210.
Quomodo libertas ſalvetur. 220. Deus eſt ſwumme
ſapiens. 241. In Deo non eſt ambitio. 243. Eft

omnipotens. 245. Poteſt facere miracula. 246. Eſt

fumme bonus, 249, Bencficus, 250. Et miſeri-
cors. 25 . Eſt infinite juſtus. 252. Finis Dei in
pPoenis infligendis. 254. Eſt longanimis, & cur
ponam diflerat, ibid. Summe verax eſt, fidelis &
ſeverus, 255. Efſſentialiter ſanétus. 257. Eſt ſibi
ſufficientiſſimus. 258. Summe beatus. 259. Glo-
ria & Majefſtas Dei. s5bid. Affeétus proprie non ha-
bet, 260. Deus eſt ſubſtantia fſingularis, completa,
communicabilis. 318. Non eſt ſuppoftum, nec
unica perſona. 319. Abſoluta in Deo ſunt com-
munia, 326.
Dokar Eccleſiæ,, & in Eccleſia quis. 62.
Dona Spiritus Sanéti quid. 696. Dantur dona
Spiritus Sanéti numero ſeptem. 697. An dona cum
gratia infundantur. 699.
Dotes corporis glorioſi. 779.
E. Ec-⸗

lLecl
cleſi
Lito
bil⸗
cit

c
i
per/
coen,
Peria
Repi

Perd

1
N.

Dens,
lites
er un
R n⸗

11
Unuin
Ktie
Unendr.
lithes
4 T
0 fun

Indev Kerum memorabilium.

X

E.
Eecleſia quid. 6. Syſtema Proteſtantium de
Eceleſia. 66. Notzæ veræ Eecleliæ. 698. Notzæ Ee-
cleſiæ juxta Proteſtantes. ibid. Vera Eccleſia me-
rito Romana dicitur. 8o. Eccleſia Chriſti eſt viſi-
bilis. ibid. Eceleſia Chriſti vilibilis nunquam defe-
cit, nec eſt defeétura 83. Eccleſia eſt infallibilis
cor troverſiarum fidei judex. 9 3. Eſt etiam infalli-
bilis in canonizatione Sanétorum. 90. Eccleſia diſ-
perſa eſt infallibilis,. I10or. An Eccleſia in factis
dogmaticis ſit infallibilis. roz. An ab Eccleſia dif-
peria ad Concilium Generale appellare liceat. 107.
Regimen Eccleſiæ eſt Monarchicum Ariftocratia tem-
Peratum. 122. Membra Eccleſiæ quinam. 128.

Eecleſiaſtici Liber eſt canonicus. 26.
Edelmanni Syſtema. I51.
Elipandi & Felicis error. 555.

Epiſcopi Juriſdictionem ſuam Pabent immed ate
àa Chriſto. 124.

Eſiher Liber eſt canonicus. 24.

Evæ creatio. 411. Quandonam Eva, & cur
creata ſit. 412. 413.

Eutychetis hæreſis & ſyſtema. 524.
F.

Fataliſtaram ſyſtema. 149.
Fides ſola non ſalvat. 729.

Filius cur WVerbum dicatur. 264. Filius eſt
Deus. 266. Efſt Pa ri conſubſtantialis. 270. Divi-
nitas Verb bi conſtanter a Patribus adſerta fuit. 275.
Per quem actum intelligendi filius generetur. 296.

Ex quarum rerum cognitione generetur. 297

Fff S Finis

Indev Rerum memorabilium.

Finis quid. 757. Diviſio finis. ibid. Finis ſim-
pliciter ultimus. 758. Finis ultimus multiplex eſſe
nequit. ibid. Solus Deus eſt finis ultimus homi-
nis, 759. “
Fwmina an ſit verus homo. 412.

Gemarra quid. 59.

Genealogia Chriſti expenditur. Cur S. Matthæus
tres Reges omiſerit. Soz. Quomodo v. II. Mastth. T.
I Par. 3. V. 15. concilietar. 503. Difficultas v. 12.
ſolvitur. 504. Cur S. Matthæus Genealogiam S. Jo-
ſephi texat. 505. Quomodo S. Matthæus cum
S. Luca in Genealogia concilietur. ibid. An Cai=
nan a §. Luca additus fuerit. 507.
Generalium Juriſdictio unde. 127.
Gilberti Porretani opinio. 169.
Gotheſchalci Doctrina. 581.

Grati definitio. 602. Diviſio gratiæ. 603.

Dantur novem gratiæ gratis datæ. 605. Differentia
inter gratias gratis datas, & gratum facientem. 607.
Gratia actualis ad ſidem, & ejus initium necefſaria
eſt. ibid. An homo lapfus veritates naturales ſine
gratia cognoſcere poſſit. 612. Homo ſine gratia
bonum morale ſupernaturale nec velle nec perficere
poteſt. 614. Qualis gratia requiratur, & quid illi
& libero arbitrio tribuendum. 616. Aliqua tamen
opera moraliter bona homo ſine gratia ſacere po-
teſt. 617. Peccator etiam bonum epus moraliter
perficere poteſt. 622. An fſine gratia homo poſſit
Deum amare ſuper omnia amore naturali. 626. An
ſine gratia poſſit omnia præcepta Legis naturæ ſer-
vare. 627. An homo ſine gratia mortalia peccata
vitare, & tentationes vincere poſiit. 632. Homo
ſine gratia a peccato reſurgere nequit. 634. An
ſine gratia poſſit ſe homo diſponere ad gratiam. 635.
Quomodo intelligatur illud: facienti quod eſt 1 ſe,
eus

efhe

Den

Cili

neqn
An
late
ci
ſoſk
cier
dor
ſul
h
ui⸗
tia e
Geles
666.

fican
ad
tia
tur
Nere
ifie
ſt d
An:
ſine!
Duſt

gube
dend

1
le

fr.
lon⸗

tthen
tth. 1.
V. 10
§le.
§ C

Index Rerum memorabilium.

Deus non deneget gratiam. ibid. Juſtus ſine ſpe-
ciali gratia in bono usque ad finem vitæ perſeverare
nequit. 637. Imo nec parvulis hoc donum deeſt 638.
An juſtus fine ſpeciali gratia din in bono perſeve-
rare poſſit. 639. Gratia ſufficiens quid. 640. Ali-
cui gratiæ internæ reſiſtitur. 646. Datur gratia vere
ſufficiens. 647. Omnibus juftis datur gratia ſuffi-
ciens 651. Gratia ſufficiens omnibus vel præpara-
tur vel datur. 656. An infidelibus dentur gratiæ
ſuſſicientes, 657. An excocatis, 659. An omni-
bus infantibus. 66r. Gratia operans & cooperans
quid. 663. Gratia efficax quid. ibid. Datur gra-
tia efficax. ibid. Eflicacia Gratiæ non repetitur a
deleétatione neceſſitante 664. Syſtema Molinæ.
666. Congruiſtarum ſyſtema. 663. An gratia ſit
efficax ab intrinſeco. 670. Unde hæc intrinſeca ef-
ficacia gratiæ. 671. An Adam in ſtatu innocentiæ
ad perſeverandum gratia efficaci eguerit. 678. Gra-
tia habitualis quid, & varia ejus nomina. 680. Da-
tur gratia ſanétificans. 681. Eſt quid animæ in-
hærens. 682. Quid fit donum inhærens gratiæ ſan-
Stificantis. 686. An permanenter inhæreat, & hoc

ſit de fide 689. An fit accidens abſolutum. 699.

An a Charitate realiter diſtinguatur. 69r. Nullus
ſine revelatione poteſt eſſe certus de ſua gratia. 723.
Juſtus a gratia excidere poteſt. 729. 5
Græci Textus auctoritas. 42.
Gregorii Palamæ opinio. 170.
Gubernatio quid. 242. Deus totum mundum.
gubernat. zbid. Quid in Gubernatione Dei atten-

dendum. 245.

H.

Hehraici textus auétoritas. 36.
Hiſtoricorum auctoritas. 65.
Homo corpore & anima conſtat. 410. Idea-

liſtæ refutantur. 41I. Creatus fuit cum voluntate
Fff 4 ſancta,

Index Rerum memorabilium.

ſanéca, & in juſtitia originall. 426. 427. Inſtructus rit,

fuit appetitu ſenſitivo, 428. & habuit fuper omnia
animalia dominium. 429. In ſtatu innocentiæ erat
immortalis, quæ immortalitas erat gratiæ benefi-
cium. 430. Elevatus eſt ad finem ſupernaturalem.
43 1. Præzæcepit illi Deus, ne de fructu vetito come-
deret, 434. Hoc præceptum ſuadente diabolo trans-
greſſus eſt. 435. Jeq.
Honorius Papa non adhæſit Monothelitis. 548.
Num a ſexta Synodo excommunicatus ſit. 549.
Hoſius poſt lapſum iterum reſipuit. 279.
Hiſs. Ejus hæreſis. 199.
Humni Te Deum laudamus quis anctor. 290.
Numnus trium puerorum eſt authenticus. 25.

ADAYrcobo promiſſio futuri Meſſiæ facta fuit. 470.

Quid aomine Judæ in vaticinio Jacobi intelligatur.

Ganſenismues, ejusque ſyſtema. 642.
Idea Dei an nobis innata. 153.
Idalolatriæ origo 177.
Neſas Cariſtus eſt verus Meſſias. 489. Annun-
tiatio & Incarnatio Filii Dei. 492. Ex Virgine con-
ceptus & natus eſt. 493. Conceptio ejus miracu-
loſa fuit. 495. Quomodo facta fit. ibid. Corpus
Chriſti ſucceffive produétum non fuié., 496. Ani-
mam rationalem habuit tbid. Humanitas Chriſti
eſt opus ſanétiſſimæ Trinitatis. 497. Quo anno or-
bis conditi & quo die Chriſtus natus fit, 499. Ex
ſemine David ortus fuit. 302. Verus hamo factus
eſt. 509 An Chriſtus ante Incarnationem ex Ma-
ria aliud corpus habu rit 512. Imperfeétiones hu-
manas naturales afflumpſit 513. An ex neceſſitate
natutæ doloribus obnoxius fuerit. 515. Non aſ-
fumpfit imperfectiones morales ibid. Nec pecea-
. vit,

nalee
rit
Chri
Der
8520
dat
10
0
ſn
l⸗
ſius
Bon
Ofie
ſatis
Gne
go⸗
584
5oa
e
Ca
i
Ant
cifix
keros
Tu

tpxr c

con
tion
vel⸗
561.
ſaly⸗
latre

!

1n

ndn
HCNnn
frrent

20

. 25,

2),

on 1
ecci⸗

Index Rerum memorabilium.

vit, nec peccare potuit. 516. Infirmitates perſo-
nales non aſſumpfit. 377. An formoſus fuerit. ibid.
Anima Chriffi perfectifſſimam ſeientiam habuit. 513.
Chriſtus beatifica viſione fruebatur; non tamen
Deum comprehendit. 579. Gratia & dona Chriſti.
320. Duæ in Chriſto naturæ funt. sa2. In Chriſto
datur unio perſonalis 533. An Chriſtus fit com-
pofitus ibid. Duplex in Chriſto eſt voluntas &
operatio. 543. An dici poſſit creatura. 552. Chri-
ſtus non eſt tantum filins Dei zdoptivus. 554. Ne
quidem ſecundum humanam naturam. 555. Chri-
ſtus ſecundom humanitatem non eſt ubique. 557.
Humanitas Chriſti unita verbo adoranda eſt. 559:
Officium Chriſti quotuplex. 566. Vere pro nobis
ſatisfecit. 567. ka verus Sacerdos ſecundum Or-
dinem Me chiſedech. 584. Verus quoque Mediator
quatenus homo Deus. 586. Cur Chriſtus oraverit.
598. Quando inceperit Chriſtus officium Doctoris.
589. An Epiſtola Chriſti ad Abgarum genuina. 590.
Eſt Rex. 591. Quotuplex ejus regnum 592. Eſt
Fabut Eccleſiæz hominum & Angelerum. 59 3. Eſt
Legislator & Judex vivorum ac mortuorum. 595.
An temporale regnum habuerit. 506. Tempus cru⸗
cifixionis Chriſti. 307. Anima Chriſti vere ad in-
feros deſcendit. 599. Calviniſtarum & Lutherano-
rum opinio. 599. Exaltatio Chriſti. 600. Solvun-
tur objectiones contra Reſurrectionem Chriſti. ibid.

Ignorantia invincibilis Dei non datur. 154.

Incarnatio quid. 463. Eſt poſſibilis. ibid. Eſt
conveniens Deo. 465. Poffibilitas Incarnationis ra-
tione naturali demonſtrari nequir. 466. Quibus re-
velata fuerit. 468. Non fuit abſolute necefſaria⸗
561. An Deus potuerit hominem ſine Incarnatione
alvare. 563. Motivum Incarnationis. 564. An
Patres veteris Legis Incarnationem meruerint. 565.
An Beatiſſima Virgo. 566.

Infantes, an pro peccato orig
ſns Patiantur. 459.

. Fff 5 Infer=

ginali pœnam ſen-

Index Rerum memorabilium.

Infernus eſt locus materialis. 360606. ,
Goachimi Abbatis opinio. 170. Nhini⸗
Joannes Antiochenus Neſtorii errori non ad- Zi

bæſit S32.

Soſephi Judæi teſtimonium de Chriſto genuinum e
eſt. 21.
Ira Dei quid. 261. 1
Sudaismi moderni ſyſtema. 484.
Sudicium particulare ſtatim poſt mortem erit, then

787. Et juſti inventi ſtatim beatitudinem conſe-
quentur. 789. An Joannes XXII. contrarium defi-
niverit. 791.
Baudicium univerſale in fine mundi erit. 906.
Circumſtantiæ hujus Judicii. 807. Signa Judicium
præcedent. 809.
Judith Liber eſt canonicus. 24.
SGuſtificatio quid 70or. In Juſtificatione vere
delentur peccata. 702. Solv. Objeét. Lutherano- „
rum 704. Juſtificatio non fit per meram imputa- Nue
tionem juſtitiæ Chriſti. 706. An homo abſolute AUul

per favorem Dei extrinſecum juſtificari poſſit. 708. n.
Ad juſtificationem in parvulis non requiritur diſpo- mae
ſitio, bene vero in adultis. 710. Lutheranorum pot
ſententia. 711, An juſtificatio ſit ſucceſſiva. 712. In
Fides ad juſtificationem requiſita non eſt fiducia. M.
713. Ordo ſalutis juxta Lutheranos, 715. Ordo ,
falutis juxta Catholicos. 717. Sola fides non juſti- Ge adr
ficat 720. Solv. Obj. Lutheranorum. 721. . mitie
euſti veteris Legis an donati fint viſione bea- metite
tifica. 793. gulat
0e (0
L.⸗

“ Lætitia in Deo quid. 263.
Liberius Papa an a fide lapſus fuerit. 277.
Libertas Dei in quonam conſiſtat. 214.

Libro-

Index Rerum memorabilium.
Librorum S. Scripturz novi Teſtamenti Cano-
nicitas vindicatur. 27.
n. Lingua primæva quænam fuerit. 424.

Lumen gloriæ quid. Ilo Beati egent ad viden-

win .
dum Deum. 772. 773.
Lunicolz num dentur. 402.
Lutheri hæreſis & ſyſtema. 683. Docétrina Lu-
ne, theranorum circa gratiam juſtificantem. 685.
l⸗
nckk. M.
MWacedonii heereſis. 293.
fim Machabæorum Libri ſunt canonici. 26.
Magia diabolica eſt poſſibilis. 376. An detur.
eſm MWanichæorum hæreſis & ſyſtema. I181.
Eno

Maria ſine labe originali concepta fuit. 448.
Debitum tamen proximum illud contrahendi habuit.
452. An liceat votum ſanguinarium pro tuenda

7

. . . .
HE immaculata conceptione B. V. 453. Maria Virgo

.
ore

e poſt partum. 501. Parentes B. V. 508. Recte di-
um citur Deipara 540.
iiuin Maſora quid. 58.
Meritum quid. 745. Meritum de condigno &

ͤ ade congruo. zoid. An ad meritum requiratur pro-
miſſio Dei. 746. An opera noſtra fint de condigno
meritoria. ibid. An-ad meritum de condigno re-
e quiratur influxus charitatis 748. DPrimam gratiam
de condigno nemo mereri poteſt, bene vero de
congruo primam gratiam habitualem. 750. Homo
de condi augmentum gratiæ mereri poteſt, non
tamen primam gloriam bene vero ſecundam. 752.
Nullus de condigno reparationem poſt lapſfum me-
reri poteſt, nec perſeverantiam finalem. 75 3. Ne-
mo de congruo infallibiliter reparationem poſt lap-
ſum meretur. 754. Juſtus Bonum perſeverantiæ
e infal-

Index Rerum memorabilium.

infallibiliter mereri nequit. 755. Juſtus mereri po-
teſt Bona temporalia. 75605.
Meſſias promiſſus jam venit. 4982. Characteres
Meſſiæ. 486. Seqg. Jeſus Nazarenus eſt verus Meſ-
ſias. 491. Vid. Jeſus Clriſtus.

Methodus docendi veritates fidei. 135.

Miracula. Deiſtæ varias Miraculi definitiones
cohfinxere, quæ & afferuntur. 18. Quænam vera
Miraculi definitio., ihid. Solvuntur Objeét. incre-
dulorum contra miracula. ibid. ſeg.

Miſchna quid. 59.

Miſio quid & quotuplex. 230. Datur in Divi-
nis. ibid.

Molinæ fyſtema circa efficaciam Gratiæ. 666.
Monothelitarum heæreſis. 544.

Mors omnibus hominibus eſt deſtinata. 437. An
aliqui non ſint morituri. hid.

Mundus. Deus mundum ex nihilo creavit. 390.
Intelligendo & volendo mundum creavit, ibid. li-
bere & in tempore. 391. An ah æterno creare po-
tuerit. 392. Hiſtoria creationis mundi ex L. 2. Moy-
ſis peti debet 393. Ante hunc mundum nec alii
mundi fuerunt, nec modo ſunt. ibid. Partes Mundi
ſucceſſive creatæ ſunt. 396. Sententia S. Auguſti-
ni de diebus angelicis. 397. Quo anni tempore &

die mundus creatus ſit. 3989. Opera ſex dierum.

399. Deus mundum bonum creavit; perfe-

ctiorem tamen abſolute producere poſſet. 415. 416.

De mundo optimo. 417.
N.

Nazarethanz domus translatio. 5oo.
Neſiorii hæreſis, & ejus ſyſtema. 527. Juſte
damnatus fauit in Concilio Epheiino. 529.

Notæ

Fote
unitas
n0
Quan
lica.
ar
liea!
ſie
not⸗

.
lecke

ihin,
tia 4
bam

6
Oher
gator
næ.
nti.

eder

ana
Cle.
Dren

Vile⸗

ei ho.

Pnlkge

.

efntton
euum
er in

in

,ℳ

sN
Augrl
whore 4
I Genn
i

lö⸗ 1

2

Index Rerum memorabilium.

Notæ veræ Eccleſiæ. 68. Notzæ Eccleſiæ juxta
Proteſtantes., ibid. Prima nota veræ Eccleſiæ eſt
unitas. 69. Unitas juxta Proteſtantes 70. Secun-
da nota Sanétitas 71. Tertia ut ſit catholica. 72.
Quando Symbolo Apoſtolorum addita vox catho-
lica. ibid. Catholicum quid juxta Proteſtantes 73.
Quarta nota eſt, ut fit apoſtolica, ibid. Apoſto-
lica ſucceſſio an requiratur. 74. Notæ veræ Eccle-
ſiæ conveniunt ſoli Romano- catholicæ. ibid,. An
notæ veræ Eccleliæ aliis Sectis conveniant. 77.

Notio quid ſit, & quot ſint, & num in Divinis
recte ponantur. 329.

0.

Odium Dei quid. 261.
Ommnipotentia quid. 245. Deus eſt omnipotens.
ibid. Deus per ompotentiam omnia non repugnan-
tia facere poteſt. 246. Deus poteſt plura facere,
quam quæ fecit, & meliora. 247.
Okosza. Quid hæc vox denotat. 2388.

Opera bona ſunt necefſaria ad ſalutem. 731.
Opera bona dantur. 734. Dantur opera ſuperero-
gatoria. 736. Opera bona ſunt meritoria vitæ æter-
næ. 737. Licitum eſt intuitu æternæ mercedis ope-
rari. 741. Requiſita ed opus meritorium. 742. An
debeat opus eſſe ſupererogatorium. 744.

P.
Pantheismus quid. 149.
Papæ eſt convocare Concilium Generale. 97.
Ac eidem per ſe, vel per ſuos Legatos præſidere. .
Papa ſuccedit S. Petro in Primatu, & eſt caput Ec-

clefiæ. 112. Solv. Objeét. Proteſtantium. 1 4.
Prærogativæ Primatus Papæ jure divino 116. Pri-

vilegia Papæ ſecundaria, & a Summis Pontificibus

Index Kerum memorabilium.

ſibi reſervata. 117. Privilegia apud Catholicos con-
troverſa. ibid. Supremus Epiſcopatus Romano ju-
re divino annexus eſt. 121. An ſit de fide, Papam
. E fuit
modernum efie legitimum S. Petri Succeſſorem. 5
122.
Faradiſi locus. 400.
Farochi ſunt Inſtitutionis divinæ 25. Juris-
diéctio Parochorum eſt immediate a Chriſto. 126.
Fater in Divinis eſt Deus. 266. Generavit Fi-
lium. 292. Pater intelligendo ſeipfum generat Fi-
lium. 295. (Generatio hæc eſt neceſlaria, æterna,
immanens, perfectiſſima. 298. Pater eſſentiam di-
vinam etiam quoad modum habendi habet a ſe. 310.
Quomodo fit Principium Trinitatis. ibid. Ratione n
ordinis in fubſiſtendo in Divinitate primus eſt Pater.

1
311. ð
Fatres Ariminenſes an a fide defecerint. 279. nu
Fatrum Auétoritas. 61. Patres Eccleſiæ qui 1

62. Quomodo probent Patres. ibid. Catalogus A
Patrum ſamoſiorum. 63. ſeg.

Fauli Samoſateni hæreſis. 272. E

Feccatum originale quid. 439 In poſteros
Adæ traducitur. zbid. Solv. Object Pelagii. 442. 30
Peccatum originale non eſt ſubſtantia animæ, 444.
Nec concupiſcentia. 445. Solv. Object. Lutheri. ſio
ibid. In quo confiſtat eſſentia peccati originalis. 240
446. Quomodo traducatur. 447. Omnes homines
excepta B. V. originale peccatum contrahunt. 448.
Pœnæ peccati originalis. 453. Poœnzæ peccati ori- 18
ginalis poſt mortem. 459.

r
Pelagii hæreſis & ſyſtema. 609. U
Perſong divinæ eandem numero divinam eſſen-
tiam habent. 285. Solv. Objeét. Socinianorum. 287.
In tribus divinis perſonis non datur Ordo perfectio-
nis, nec virtutis agendi ad extra, nec temporis, 8
nec dignitatis. 312. Sunt realiter a ſe diſtinctæ. R

313. Solv. Object. Sabellianorum. 315.
S Petri

Gcot
di⸗

yn

e
Ritone
a

Index Rerum memorabilium.

Petri Fullonis hæreſis. 553.

V. Petrus Caput Eccleſiæ a Chriſto conſtitutus
fuit. 108. Error duo capita Eccleſiæ ſtatuens. I1I.
S. Petrus Romam venit, ibique ſedem fixit. 113.

Phantaſiaſtæ qui. 511.
Pliloſophorum auétoritas. 65.
Peænitentia in Deo quid. 261.
PFPrincipia veritates revelatas cognoſcendi. 1I.
Principia duo ſumma non dantur. 180.

Prædeſtinatio quid, & quotuplex. 221. Præde-
ſtinatio datur. 222. Soli Prædeſtinati ſalvantur.
223. Catharini opinio. ibid. Prædeſtinatio eſt cer-
ta & infallibilis 2 4. Nullus de ſua Prædeſtinatio-
ne certus eſſe poteſt. 225. Solv. Object. Calvini-
ſtarum. ibid. Signa Przdeſtinationis. 226. Pra-
deſtinatorum numerus eſt Deo determinatus. zhid.
An multi ſint prædeſtinati. ibid. Cauſa motiva
Prædeſtinationis. 227. An ſit mere gratuita. zbed.
Effectus Prædeſtinationis. 233.
Prædicatio quomodo fiat in materia Trinitatis.
3⁰3.
Proceſſio quid. 289. Datur in Deo vera proceſ-
ſio. 290. Proceſſiones divinæ ſunt veræ actiones.
291. Duplex datur in Deo proceſſio. 292.

Propoſitio hæretica quæ, 1I31. Erronea, hæ-
reſi proxima, hæreſin ſapiens, de hæreſi ſuſpeéta,
ſapiens errorem, errori proxima, male ſonans; pia -
rum aurium offenſiva, temeraria, ſcandaloſa, ſedi-
ditioſa, 133. Schismatica, blaſphema. 134. d
quem cenſura Propofitionum ſpeéctat. ibid. Modi
damnandi Propoſitiones dogmaticas. ibid.

Providentia quid. 422. Deus providet creatu-
ris. ibid. Providentia quotuplex. 423. Specialem
Provideutiam Deus erga hominem exercet. 424.

Par

Indev Kerum memorabilium.

Purgatorium datur. 794. Solv. Object. Luthe-
ranorum. 7906. Animæ Purgatorii fidelium preci-
bus juvari poſſunt. 797 Locus, Pœna, duratio
Purgatorii. 802.

C.

Quesnelli errores. 645.
Guintiniſtæ qui, & quodnam eorum ſyſtema. 14.

4*

R.

Rationis humanæ uſus in Theologia. 136.

Regimen Eccleſiæ eſt monarchicum ariſtocratia

temperatum, 122.

Ragnum millenarium non erit in terris. 810:
Millenariorum hæreſis. 811.

Regulæ pro ſenſu litterali S. Sctipturæ 54. Re-
gulæ de autoritate Decretorum Concili iarium. 99.

Kelationes reales dantur in Deo. 325.

Reprobatio quid. 234. Reprobatio datur. jbid.

Reprobatio poſitiva eſt ex præviſis demeritis. 253.
Motivum reprobationis negativæ an ante præviſa
demerita. 238. An originale peccatum motivum
reprobationis 240.

Revelationis neceſſitas. 5. Sy ſtema Deiſtarum. 8⸗
Principia veritates Tevelatas cognolcendi. II.

S.

Sabellianorum hæerefis. 29.

Sankitas quid. 256. Deus eſſentialiter ſanétus
eſt. 257.
Sanguis triduo paſſionis effuſus an Divinitati
unitus manlſerit. 526. An particulæ ſanguinis in
nonnullis Eccleſiis afſervatæ ſint verus Chriſti ſan-
guis, 537. An hypoſtatice verbo uniatur. 538.

Sapien⸗

ter/
tie
Dens
taD

er

benn. 14

36.
Koen

e N

E.

iiti
ſbis i
i ſun
38.
Sl

Index Rerum memorabilium.

Sapientiæ Liber eſt canonicus. 26.
Satisfabtio quid. 569. Satisfactio Chriſti fuit
neceſſaria, qua neceſſitate. 572. ſeq. Satisfactio
Chriſti æquivalens & ſupersbundans eſt. 576. Et
quidem ex ſe, ibid Et infiniti valoris, 578. Et
ex vera juſtitia ad ſtrictos juris apices. 579. Satis-
faétio Chriſti eſt univerſalis. 5S80. Ut homo Deus
ſatisfecit, & quidem a primo concegtionis inſtanti.

83.
5 Scientia datur in Deo vera. 192. Diſcrimen in-
ter ſcientiam Dei & creatam. ibid. Diviſio ſcien-
tiæ Dei. ibid. Deus cognoſcit res per cauſam 193.
Deus poſſibilia cognoſcit in eſſentia ſua. ibid. Scien-
tia Dei rerum omnium cauſa eſt. 195. Num detur
fcientia media in Deo. 200.
Scriptura eſt divina. 1I. Modi inſpirationis di-
vinæ. 12. Solv. Objeét. contra revelationem Scri-

pturæ. 15. Libri S. Scripturæ. 22. Canon He-

bræorum. 27. Canon Catholicorum. 30. Canon
Acatholicorum. 31. Vulgatæ noſtræ aucétoritas.
33. Verſiones S. Scripturæ. 38. ſeq. Lectio S. Scri-
pturæ in lingua vulgari merito prohibita fuit. 46.
S. Scriptura non eſt ubique clara. 48. Varii ſenſus
S. Scripturæ. 51r. Senſus litteralis. 52. Regulæ
pro ſenſu litterali S. Scripturæ. 54.
Semipelagianorum hærefſis & ſyſtema. 610.
Socini hæreſis & ſyſtema. 569.
Syinozæ ſyſtema. 149. Solv. Objeét. Spinozæ.
180.
Spiritus Dei & Spiritus ſanctus idem ſonat. 264.
Spiritus Sanctus eſt Deus. 291. A Patre & Filio
procedit. 30r. Græcorum error de proceſſione Spi-
ritus Sancti. 304. An particula Ellioque Symbolo
bene addita fuerit. ibid. Pater & Filius mutuo amore
ſpirant Spiritum Sanctum. ibid. Quare vocetur Spi-
ritus. 305. Principium quo proximum Proceſſionis

Spiritus Sancéti. ibid. Diſerimen inter generationem

Filii, & Proceſſionem Spiritus Sancti. 306. Spira-
tio
Schram Inſtit. Theol. Tom. I. Egg

Index Rerum memorabilium.

tio hæc eſt neceſſaria, æterna, immanens. 307. Pa-
ter & Filius ſunt unum prinecipium Spiritus Sancti.
ihbid.
Status naturæ puræ an poſſibilis. 431. .
Suhſiſtentia quid. 320. Quot ſfint ſubſiſtentiæ in
Deo. 321.

T.

Julmud quid. 58. L
Theologiæ dogmaticæ definitio. x. Nomen Theo=
logiæ ibid. Diviſio Theologiæ. r. Continet arti⸗
culos fidei. 3. Syſtema totius Theologiæ. 36. Ne-

ceſſitas Theologiæ. 38. Theologiæ Scholaſticæ ori-

go. 40.
Theologorum auétoritas. 64.
Tobiæ Liber eſt canonicus. 23.
Traditio eſt regula fidei. 55. Quotuplex. 57.
Traditiones Judæorum. 58. Proteſtantium ſenten-
tia. 59. Auctoris Princ. J. P. E. fententia. 60.

Trinitas quid. 315. Fuit in V. T. cognita.

316. Quibus revelata fuerit. 317. Myſterium San-

Gtiſſimze Trinitatis ſola ratione evidenter demonſtrari
nequit. 331.

Valentinianorum hereſis. 292.
Vampirii quid. 352.

Vaticinium omne a Deo datum impletur. 256.

Venialia. Homo juſtus nequit per totam vitam
cum auxilis ordinariis omnia venialia vitare. 629.
An omnia venialia deliberata quis vitare pofſit &
quamdiu. 631.
Veracitas quid. 255. Deus ſumme verax eſt.
Pbid. .
V'erſiones S. Scripturæ quot, & quæ. 38. eg.

zuto
ſunch

Vird⸗

ibic

535
in
y

ſten

WM
Eien
Plen

ibi
ſid.

bene
eſt ſe

MN

i,
lunt
Pern
on

—

Inde Rerum memorabilium.

Virtutes infuſeæ quid. 603. Diviſio virtutum
uc infuſarum. 694. Virtutes Theologicæ cum gratia
ſanctificante infunduntur. ibid. An etiam relique
virtutes morales. 695.
ene Unio hypoſtatica eſt realis. 5334. Habet initium,
zbid. non eſt abſolute neceſſaria; eſt indifſolubilis.
535. In triduo mortis Chriſti verbum cum corpore
& anima unitum permanſit. ibid. Unitio perſonalis
in ipfo conceptionis inſtanti facta eſt. 539. Unio
pypoſtatica quid. 54r. Explicatur hæc unio aliqua-
liter. 542. Unio facta eſt in perſona Verbi. 543.
et an Vocum recentiorum ufus in Theologia. 136.

6 Ne Voluntas in Deo eſt. 202. Deus omne Bonum
roli⸗ vult, & malum averſatur. 203. Voluntas Dei eſt
&terna & immutabilis. 204. Voluntas Dei quotu-
plex. 205. Deus nequit aliquid velle ſuis periectio-
nibus repugnans. 206. Voluntas Dei eſt reétiffima.
zbid. oluntas antecedens non ſemper impletur,
bene vero conſequens. 207. Voluntas antecedens
eſt ſeria. 208. Voluntas Beneplaciti. ibid. Deus
vult omnes ſalvos fieri. ibid. Solv. Object. Calvi-
en ni, & Janſenii. 209. An hoc ſit de fide. 211I. Vo-

1 luntas Dei eſt cauſa rerum; 212. Mala vero ſolum
Altnt permittit, ihid. Permiſſio mali perfeétioni divinæ
non officit. ibid. Objectum divinæ voluntatis. 215.
Z.

Zelotypia in Deo quid. 262.

ERRATA

ERRATA TOMI I.

154. a linea II. ſequentes usque ad Scholion 7.

Pag. lin.
25. 2. Conf. TI.
89. 19. maturzæ
99. 20. Philiſophia
137. 17. Capat
140. 8. Canſtantienſe
4 omittantur.
157. 8. De
208. 24. pft
208. 28. Iem
210. 33. baptismo
331. 27. quod
340. I17. ſpirituali
472. 9. Rabbinorum
545. 23. Letis
629. 31. Ccdinaria
668. 20. Deus
671. 28.
733. 13. neceſſari
746, 22. quaſi

B—

corrige
contra
mature
Philoſophia
Caput
Conſtantienſe

Deo
poſt

Item

baptismum
quoad
ſpiritualia
Rabbinum
Legatis
ordinaris
Deum
necdum deleatur
neceſſaria

quod

— —— — — ——

p. DOMINICI SCHRAM,

BENEDICTINI BANTHENSIS
SS. THEOLOGIE„ ET 88. CAN O N UM
PROFESSORIS EMERITI,

INSTITUTIONES

TLHEOLOGI£
DOGMATICE, SCHOTASTICE,

EFTI MORALIS,
METHODO SYSTEMATICA
V PROPOSITXÆ,
AC IN TRES TOMOS DISTRIBUT. EZ.
EDITIO SECUNDA,
EMENDATA, AUCTA, ET INDICE RERUM
INSTRUCT A.

☛dw Xnͤ ☚£r
TOMUS kI.

S.

60 . .
Z .„ SUPERILORUM APPROBATIONE.

. 000 ==

AUUSTXE VINDELIOGORUII,
SUMPTIBUVS MATTHALEI RIEGER P. M. FILIORUM.

MDCCLXXXIX.

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

2. Copyright 471999 VXyMaster Gmohi wwwW.yXymaster. com