12A11700-7

12A11700-7_8-2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Continens Pavli Epistol. Ad Romanos, Ad Corinthios I. & II., Ad Galatas, Ad Ephesios, Ad Philippenses, Ad Colossenses, Ad Thessalonicenses I. & II., Ad Titvm, Ad Philemonem, Ad Hebraeos, Jacobi Epistolam, Petri Epistolam I. & II., Joannis Epistolam I., II. & III., Jvdae Epistolam, Apocalypsin, 8 Menochio, Giovanni Stefano - [ - - - — MÉ u M E. -— ; wosqegecs "* gupten i E * at pus m — VYNINIES n - x a R p CY RTH IATR ERE u ET C M EE Es rE d. . m csim - 2 - . pa i i » : m a. 2 LU 2 A 5 E g ( T M u Y s . CA n us df » AU j i AU ( 2 P p J um $: A Es ed r i ^ * hi 2 us d h Y m d ] s z - 2 g a ssl NT * x* w & A »4 [ Q* * * d $ - p "s tss d 38 t M $; x € TOR z NG Ü s ss A E CT v - s s n SCI * Rab & h- a. d E n w 2 - » Ei Pj & 3 s s * i. LA p i » A E x x * 3 229 5 n d i A. ..» * ,Ww X p A DWC LSt] d u s * 3- p d . Y * S R d j D p gt o $ w 5 . T * n E £ VN Wv g p P Y s - j a x s * ob E A k.kwy V M x* M ii : v - i ^ n.—w D RD * N 1 .wn h 2 j* i x d ia p TW a Y g $- m 21 d* 7^ n E R. i cA W'v Eu W b d Pt Aac ».Hu u Ó d : ^ Ts C W m v* aS e coi Ts * x N ** Mä, x d ,u xw m ors ^W * u * F zh P A u d a lo - L. u E A yu E T f d E M EE m v x FR C u i E * A AO " 2 mac D u n p P E 2 R * n w N $ e RE Pa r j Vr A zm NUA 2 vb i Y F. d L 2 m m z i WA N "a U x P» gl um Es s. s E m * * uw d . * 5x N i d s P * & " z EE : as X2 D ee r Ls o 1...«.9;: . P D FA x u LE EY eil u » - i x M v L u $ s. s s d l E j x a 5Si N sE d R. A * z E ij z s o p N m - 4 a N w À ts ] u. * fs W æ E s A A s . 3 um vt A $ * A * AE TT * ? $ - x P [ 3. A W B E 5l d $ : AE E d - AE " * N E "A - - L h Sfiys - p j* 2 g E /a ;j* d .r * Ls o - ): — Vs p n : 5 A OE A b As x o z d p* * (* nv «w n 3 X $ : X N T ag M ^ r x2 W " * s D m as E * n * Ia w DN m l o a W E W * u . EY * D * d s Ls 35 i 23 wes »: » UR A k du " .H " um ROX - UE " * E Ea E es N 5 g E - s n . 3 | As J u s x s p e - d $ d s » * x p x $s ^ E ^. RO E 2 a ts 3 : P s s x i t 35 - $s E z * 259 COR hx 3 Es * i d- as $: A * z P d - "s E6 E 2 s t ( k Es at od a * d " * us $ X E m - m ] T E^ A : LA d E N DO x 3 n E: £. m gb E 3. z. : k VT d x 4s k u z i k AE :g U ?M s. P*« E. $ dee - u e l xb t ^ i D& s s E 4* x i i D. ial Pa D AUs 2$ MT E "d a u UM 2 Es a& $ At du M penr w E X M S * R iv P. Ms i 2 vt 2 - i h. .WW. m , us V v P wum d A 2 E h u M X , v 3* o s E $s RA zS $ z s* DI m As X J5 x R [ d $ * * H T 4 * A MERUGE m Xes X * E L w T N— n D5 Ls ao * E Tv AL s * 2* a p EE u E C o 3 ET D $ p m ER x ET W d u $p r a * z5 : 24 Rs * d fs g a A. um E 2 Zut i hr E - * $ s i MW .»H * .!MJW $ u z rE v E v:SS $ B x t E v zi E N ER Bs EEE L 53 H a 1 d. u M w.w. ;v X E s o : X — 2 3 w n x » 3. 4 J NG s & 33 nm.w,*ww.— Es p x r E x * 5 as M p Ls PO V E EX a s M Ts p 6 $ -- at 5 É 3 * EX x * t N L p As p z E & w » E i w A AO T2 - v L. e t * d mw. - Q m s * * £. ^qu 53 QU Cs x s mu I ls " $ N Md t e M;m. » s P - cee A. s d A o * VOW a ia E EM EU . E ia 3 fw« R H E E. i Hs "É D r r 33 R * D d« d- [ a s É x 2 TRU 2 *s 2 .äæ E a. És E. Hw x .... M s 5j as EE n n * de, T. AR d 2 Mp N : A i5 A $x » d y pH j t n us M o 5 d od P M D z UE E EAC Ed 2 m d . $t E st x s . M - ^ Iu gU "j & n N..W T VA EW u- 5 ET p x T UE ET A p K duEew a .W/ j r o i s. d k AA as V R ES Bo U X »Uu », as . * x us * t f E w A C EE Es N: CC 5 i n s M : $ i &- WO m eS r eu z m 395 U « * x C s L m $4 ?s u E m T n Md t E s u at RR * x dR * m E a M sE p Es d 9 E d H s ss CRl m m i O u Rs uT r d s ( - a NG 2 EY 3 o A i Y z x Ts .M M xf x R s u A J J ss - M kl5 E R.^ p s 3 j x j cgv d n "r x 22 d A À . [S J D r » zl gO i^ i T x m as AR i MUUSUA s x w3 WMW../ D u D EE d a Sn A i AR AE z J ar z z5 e n "x x P 2 u^ ^X J 4 GE M i o o D - A H - z A $w - - ide - E E g A. ^ URT ls x D* o m d d D Pt i -s $s v? "m : x ET X A. F r : £ x - PO 5 NG RA " a L^ d at , P MC PA s E i -s s - - P. 61 E ?s a 2 f.r, j is « i * ii - r u* — « EY *s z * x .æll AC z A 352 3 " i K$ f cy VU x et f C A 3 E * . -s " M. x i* i y m L st l - PT vt u - p u Mx d Bd -t t * Mu T .w * $. nu - x hm E E. l s v ä 4 d - x M DN UR re a 45 . E i 33 n p D x u ( - P id ïu../ C Fs W ER H : d D D r d d m n MTA E E P E 2 s. io doee Mee 2 o MC Á z d ER sb - pre A d E Eu d x * E AU i. per E As - Y C d z M 9- - d n 53 L * hus us 4 E 1 m 2 * d - z a. N : n oX « w&w,»! P * d P - É 5 * EX i £T d P H h va R 25 E. i ER EY a R G b ii L. d A Pa EM i ? T E 2 d ROM EURT d RC o 1f i. ia p ? p d A. x $ , h- d 1 E A: RRU d X aE n o s A* 6 ^ u o g :l * b .ml M * AS ^s 3509 d s rv ». « QU a ä& T j d E. J A w i- P $ AT - L A a m d 23 p M. PC t Y EX b ^ ) * D vt* t pO * LA x E d Es W d d nx j um z w * L4 *. * d ul ov »t - a * x P. s o TM n : * A 2 E TE ID x x EUA $s E 3 R x LE i. LA 1525 5 P od T M xw.. H 14 P rdrd P ) V ETX zi N N o v5 2 n p A e s p "4 x hm — p eos I * : TF E P E r 2 N * W M: & As T TR Eu " s k C d B H £ X m d 33 Is d i H. : " Y * A : W p 1 EX : MP m B ven A 3 s Mx P of t r " ( D Z 4 ) p k O r L As hs s AA & i^ TR -a a u 4 ^5 t D. i AME s ,. H * i n* i^ *s 3 m - v - R. n ; b 28 B at f r A N D v » ) B MY 3 d L 3 a fel 3b E.v v o hr 9 A d , 7 o d AJ- N I2 d ^. : E f .W, * ,»zHM w AE * A E ä u Vil E « s. i M i s. X u Ed E M - 3 r 5 1 x . E - B FN 5 Á décps dv d P 5 d u " p* s D u a t B x P * ':- EK * Dd Sowe m p : z d n x Jfb nl r d ^ æ r ? z u ss a s z d us X H H : 3 * m E - E ES A r 4 E k D i n Es » y-/ d d pR Mx?..v.ïa Es E Cer Y od p 3 s — A rE äu;- s. b PE s ais a v -- z. H dvl RUs r E a B B us o a at d o ( m m ia j u E i. i du E. d - st $ -- B i LT E 262 N P i A z a x ial E p t ! nE W u NI i cetpedengue ä& wirs A "a !Jl -LONWE AUW od u « *X * « D *sv l*s. d .æ? X 1 $e 3 WSS R US :-. swMe 3* * p t&, Le^ LE w N .. LA v? * (* LA l 4 W H N / L * ^ /^ - M * W E. &M EX 47 N & L $* d- ^ XX D vv y * LR , * " : f j 8 t * ts rl At N - P x d R-' 7 [ A p* $À | | " ,: N N Oi « s * l s ' Y , ew " i -5 - J i l l l p* x x J /a à $ )n. A i «.//, iM xä $, Á ) N l [ xx f T IM A KXXx I N N N N .! i * [ lil N | M ] i | l il As N VN , / & - ] / n 7 Va i ] l W ts & X * N " . ] -!. M a n h $ w xax 4 Bs - d. n *4 M -H- ch. / [ // uwm «— l - E A," * N $ "s e DW A M ^ - "- Yif . -s w L n D] qe- i N UB Tübingen DX ] . U. DNKN $, [ o ET a - Z d» Ü »f —— m ? T PTAR COP D li É /r &i $, Wää, N M : — ** n a f " : s OM M. 1 D — G- m N X L. ^s OCSPS N k g m w r N o z — - * -- - d. RT NNN sp- r h T $- bN 4 1 w f^ M w (; g 9 x«f s.2 z-—w, LU N re Db .n -- / P d W ", ;, xxx u- D N : M ES $: ; ») 7 Á ( ENS / n d bl [ 72 N ADUEEeen-. CU B. NN ) s / u^ .—;s , - N N Y W SSEN T. La hd | $ —— 9 V A P.l i Y 'I M .M " lss iA , , p . wO CC N N 4 d " d- SEN ! TA N ; II I i k AX C H / ; M — Acpnens // , N .. ( ^ E &i E sE «SW»(& Q » .x 4 —3 .W "um m p w [ T5 xX pur n n 04 x —— ———— ÁÁ co-ewee E - L Q UR — m UER EPT m " '«.! h Ue - 4 m - 2 M»A&.Mï * * L P d P m uml — 7 4 D-——— H;ï 2 p F ( M . M BN DN b &e m * To-a- - p E - s Z g n Xx N 2 P t p w-xu— - —PÀ g — u . 77 s a X g T — — n TESCEN " NG ") A du TP .x --— [X . . E N ,/ ( M..: N N,x r M j N AT. 3 al 97 E. s Sih. $s E5 VR 22 4 : // ' r ?. . —N xæu /r/ E t Mm 7 , . — — 4 9 54 - & '. N«-xx d p 9 $^ " d ,// *b 4 1 "— xhx H u 2 r - A. " 0, A v G, Y æ*... )* 7 Fa i^ N »XXXK mw k3 WY * , : * f ag t d N H ,, v - T 85 x xdü d m RMN .V v l .M—. /, BPT um i. ll.' 5 o E ] 2 d -- xx E -- R N /r a w . Tj 2 d P d /Js.. : N dN — " A » d f 7 u N E CT Xx»x 9p— d i d A E Lt s LP [ ( - d umv CR Wi LL $ D Xl " w d P P dul ? a N r r AN SMON NXX r d SWI i M. f; /&uc j A ics ' /w W C JIH od äæ! * NN - O P um M.. M— "-- d nE N 1 N - N D * b s N X A i E h. ts [ - *CSwWn Q* w* .Oc M E d i w *. * w »" ,,, * I X $. É) À W" E r Ó I N 9. p / ; ZA T Jubt T VEND WR : * $4 À. - m E. DÀ ^ n faq : ** . [ , D) "U : A h w..-&llu N 2 "P5 p — 3 ,r. u um a ! N * N AT d L z ///1 — àÀ "-- PT d - Y -Ow N ,3 .,IM Eu « Nf,. :.-N.Xh ; n.«nv N "u hi e- P 2 M [ N r - p d — €X .J pc-' o' | /////:lu 4 x'x P a m Y 5 - r -enBES m ^ f 7 ü — t —— ] À— 709 93 L3 $& MU - " d C X *4 84 L2 ] LA j n | ff s .-a — RE r .. m —— — & * !M b s AOKX EAU U ME — M $ X N 2 -- - NS B -i/l * s. " rl ^i u "-— A H H. OM N i w a n // pb m v i '/ p /,. 'I t $ X - "u M. - b r j J miR,. E " f-' e- * . ^ CH //, M ' L /,Ilp N N [ 'K P od $- - —* 'r " U E M m "* ". *« wk.ï .:,.- d u RO d £ ? E g m l- : DN U v * . N OW D *- d Va* L & r ^f Xx P um ! 3 NCN » [] wsx ASS b « W. l * xltsnl,.ïAil'y A ROE AL D 6. M. .. [ Xx O.'ll N N N * ...I,. 1 - h. P MM X i N j , l BM —— x / - EM NN. Bo 7 xxxx áw * f r *| $* N nf u N N 4' — , i s. n P «* ané & g N N ) * e. v* ..H... *. w . .. i ! "i z //, T ,,. 4 " H xs Un i lj ..M ». 3 "P . g s; ( ss EEE w ...M ES gt k.x;x : É s .. T E EuE t X A u d n x * W - 4X d $£ ^ zv d x & * j I E Md AX E e € Y Á M d T E m o MC A 5 — — ET : * " ais £ Em - - - ER DT ERN zi ia T $ - P BIB SACRA CVM P MENOCHII & $. J. COMMENTARIIS EDITIO NOVITER REVISA TOMVS VIII C O^N IINSE6OMN.S PAVLI EPISTOL. AD ROMANOS 3 AD TITVM AD. PHILEMONEM AD CORINTHIOS I &I. AD GALATAS. AD HEBRAEOS AD EPHESIOS JACOBI EPISTOLAM AD PHILIPPENSES PETRI EPISTOLAM I. &II AD COLOSSENSES JOANNIS EPISTOLAM . II. &III, JVDi EPISTOLAM AD THESSALONICENSES I. & Il APOCALYPSIN N AD ATIMOTHEVM I. & II. m ( m a GR VIENNAE AVSTRIAE Tn*ls Ev SvMTIBvs Joaw. THOM TRATTNER , CAES Rzc. MA ]j. AVLAE TYPOGRAPHI ET BiszLior. WIDCCLV .//'ä » inusd T —— j - Duius et i h di [xang [ qiesd j Coleni ) I N , 230 faxtls, iA DI camem, 7777 Apc t ide adevang ts SrSreg, Y QU od U De A&s n l Ia toj, $D tieth Cetur Bii l //g; P ij 93 W & T EPISTOLA ) B PAULI APOSTOL AD ROMANOS CAPUT PRIMUM Paulus commendato jfuo mutere Ewngelzco, ob snagnum præzlzcan- di ]*wngelzz zelum, optabat. Romanos invifere, (Jiendem Atbnicos, ui ex ereaturis Deum cognof;entes illius culium a fe ab]ecemnt colendo éreaturarum imogines, merito a Deo defertos 6 in pænam illius in al:ommanda, qu& bic recefienmr, p incidi]]e fcelera. Ld Aulus,. fervus efu Chmfu, vocatus Apoftolus, ü fegre-a A&. 3.2 gatus in Evangelium Dei, - 2. Quod ante prormferat per Prophetas fuos in Scrlpturls fanc?cls. 3. De filio fuo, qui fa&tus eft ei ex femine Dav1d fecundum carnem, 4. Qui " bum, promiferat.- Nam, Chu&um Dei VOc as v"Apoffolus.) Ide& vocatione Apoftólus, vocatus ad A poftola- Filium a Patre fuiffe promiffum, uni- tum, id eft, miffus a Chrifto per orbem verfa novi Te&amenu fcnptura lo- ad evangehzandum, & docendas gen- qultur. tes, Qui fatlus eff ei ex Semine David c, ) Sit etiam ad Galat. 4. 4. Fatwm ex Segregatus in Evangelium Dei.) ld- Vox enim. eft, peculiariter delectus ad pradican- mulere, fa&um & lege. dum Dei Evangelium. Refpicit illud Fatlus mag1s fignificat humanam na- A&, I15. |Q. Segregate mibi Saulum turam Chrifii. Vult enim Apoftolus & Barnd&dm i Opus, ad quod 4]kmpf eum qui ab aterno eft Filius Dei, in £0$. tempore fadtum efTe, ac genitum fe- cundum carnem, ideft, fecundum hu- . De jïlzo fuo. ) Refertur hzc par- txcuüa vel ad Evangeltum Dei, ut ügm- manam naturam ex femme & ppüe- ficetur Evangelii materia; velad ver- ritate David. : - Bibl. cum Com. Memch T V!If. 4. p N i * EPIST . B. PAULI 'APOSTOLIAD RK—(—JMAN»OS-.- | ' ïo M 4. ui praedeftinatus eft Filius Dei in-virtute fecundum - dem ali X fpiritum fan&ificationis refürre&tion * (ii Domini noftri : z e mortuorum Jefu Chri-, niend à u 5. Per quem accepimus grat iafn, & Apoftolatum ad obedi Y ïgratiæ | dum fidei in.omnibus Gentibus pro nomine ejus, ml 6. In quibus eftis & vos vocati Jefu Chrifti : E íá 4. Om 'atis faln&i*s.q el fid nibus, qui funt Romse, dile&tis Dei, voc Gratia vobis, & pax a Deo Patre noftro, & Domino Jefu Chrifto. E venre . 8. Primum quidem gratias ago Deo meo per Jefum Chriftum froQur pro omnibus v mundo. A obis: quia fides veftra annunciatur in univ,evrxf.ov ! - Hj - 9. Teftis enim mihi eft Deus , Ccui fervio in fpiritu mäo;'iln bitor f A Evangelio filii riam veftri ejus, quod f?pelintermiiïione memo e[lis ff'acio ; Io. *'Sem- " 16. 4. Qui pmdeä;'n;ztus eff filins Dei.) xliicext uï,Apoiïoli fua prædi&äti—bne in- i lu Quafi dicat. Homo Chriftus, quifa- sducant omnes gentes ut fe fubmittant, &us ex femine David, feu, cui data credant, & obediant Evangelio, hat s eft efTentia & exiflentia humanz natu- Pro nomine cjus.) Ideft, pro eloria r&, predeftinatus eft ad hoc if , ut fubg & fide nominis Chrifti propaganda. " h [jir fifteret in perfona F'ilii Dei.. 6. Ip quibzus.) In , quarum gentium In'virtute.) ld eft, cum potentia di- numero, ? Tirtum vina, ut fcilicet, licet effet filius.Da- . Fecatt Tefo Chrifi.) J]am vocati .a hn & d vid fecundum carnem fragilem infir- : atuita Dei vo- mate Jefu Chrifto, hoc eft j Io. y mam haberet tamen tam potentiam, catione fa&i fideles Je : Chrifli. quam hypothefim divinam. : Omnibus, qui fuat Roma.) , cili;cgt. item, ] Secundum Spiritum fantlificatomis.) fcribit hanc. Épiftolam, 5 -IL 7 NNimirum ut per hanc potentiam hic Ic Ado Dilefiis:,l)ei.) Amicis Dei. — nj modo unitus Verbo faceret miracula, Focatis Sauélis.) Id eft, vocatis ad remitteret peccata, fandtificaret homi- fanditatem , vocatis ad C Y hriftianif- pradioy nes, quam potentiam habuit a Spiri- mum, ut fint fancti. Us ad tü fancto, qui totum hoc opus unio- Cratiz vobis, 65 Md o & contineat. pax. ) Mt;ltiplib&:tüg : d nc nis. hofninis eüm Deo, 'in Chrifto peregit. g. Ter Jefum Clïri/km. ) Ideft, ob Pas:ide Ex. tqütrrg&iaize mortsergnm, ) Quæ beneficia vobis impenfa per.Jefum lnvdbï)is potentia Spiritus maxime fe oflendit Chriftum tanquam mediatórem mo- p.i ex refürredione ex mortuis;. id éft, ftrum,aquo bona omnium proveniunt, vt def in réfufcitatione, dua Chriftus fe, & na fides veffra, 6c.) Ideft, gratias Y ] alios mortuos fufcitavit. ago Deo pro fide veftra, que tanta w At 5. Per quem.) Per Qïïiü'glm, be- eít, ut £ s hto n neficio, & vocatione Chrifti. ama ejus in.univerfum mup- dum pervagetur, ï?üra, | Gratiam £5 apoflolatum. ) Gratuitum ( 0. Tefhis enigs mibi ef Dm:.j RB— I lioc beneficium, quod eft apoftolatus. fertur hoc. juratnentum d illud fe- Tf d obediendam frdei 6$c. Idefl, ut obe- quens: QwWoZ fipe im: üm fj ermfione meno- diatur fidei ab omniþus ge:xþibus,fci;;. Aon d riam: lzfcjïrïi faric::,— Ef f« i Cus ;j - ä ; - eu ' "C AOPSUST LE 3 undum 148.: Semper in oranombus meis: obfecrans, fi quo modo tan- i Chri dem aliquando profperum 1ter habeam in Voluntate Dei ve- mendl dü-vos. )bedien- 11. Defidero enim videre vos, ut ahquld 1mpert1ar vob1s gratlæ fpiritualis ad confirmandos vos : /12. 1d:eft, fimul confolari 1in vobis, per eam quæ mv1cem e&, fidem Ve&ram, atque meam. fan& Chrifio. 3. Nolo autem vos ignorare, fratres: quia fæpe propofm venire ad vos, ( & prohibitusfum ufque adhuc) ut aliquem hritum nivetfo fru&um.habéam & in vobis, ficut & in caeteris gentibus. 14. Greecisy: ac Barbarls, faplenubus, & mfipïentlbus de- ff£0 fl bitor futh : t 15 d2 (quod in me) promptum eít, & vobls, qui Romæ ) veltri Sem- eftis, evangelizare. —— d6,: Non, enim erubefco E Vanuehum. Virtus emm-»Del efk trone 1f in talutem omnl credenti, ]udæo prlmum & Greeco. bmittant, * iT Ju-. 10, ro elora Cm fe: vi0. )Evangehum prædxcando - Probilitus fum uique 4d/w:.) Ide&, anda p /flrl/u mteo.) Ad ultimum usque impeditus fum. Quale fuerit hoc im- gentwm Ípiritum ei ferviens, & pro eo labo- pedimentum habemus infra ve ^ 15. ubi tans & decertans. VXel, quem pura commemorat Apoftolus fe predican- vOCt d mente, & fpiritu colo. do in aliis regionibus Evangelio oc- 1Davo Io. Foluntate Det: )Per Dei volun- cupatum: Romanos invifere non po- tl tatem, Deo volente. tuiífe. Scllicel - XI- Ziderevos.) V os alloqui coram, tione Evangelii. Eruüium. ) Spmtualem ex prædxca— fic AGor. 29, 20. Regavi videre vos. bnpertiar.) Per meum minifterium, 14. Debitor fem-) Annuntiandi Ev- yatis td pradicationem, & inflitutiohem in re- angelium, & docendx ea, quead falu- riftiai tem funt. bus.ad fidem fpectantibus. ,151 confiraatdas 'va:.) Grece eft, I5. guad in me) Qucd ad me at- 1phcewr efg 7À gqotx:Srvaz Ugae d canfrmar: tmet wos, ideft ,. quo fiat,ut confirmemml Promptum. eff ) Pmmptus füm , y & di; o defiderio teneor. m doms acceptis. ] fu. 12- Idefe. fl confo þm) Quah di- 16. Non enim erube[co Ev;mgelmm ) em 1o- cat, defidero videre vos, ut confirmem Licet videatur probrofum & ftultum, VvOS, inflruendo & docendo in fide prazdicare Chriftum efle crucifixum, rattas Chn!h, unde naícatur mutua; copfo- non tamen hujus rei me pudet. z tanta lat;o no ra, ex. commum d&mea& Vartus.enim Deief.. j 1d eft, Chrifti l mul veftra, lam perme au&a & confirmata. mors, merita, facramen;a, præcepta, 1 - Aolo, antem , vos . 4gnorare - &fe. ) ptomlffa, licet. r1deaq;ur ab incredu- Re Excufat Apoftolus,cur defiderio non- lis, nobis tamen Dei virtus funt & mld fe dum fatisfecerit, docens conatum fibi potentia, per quam Deus in Hdehbus mene non ciefuxffe, fed facultatem fuis faluæm operatur. Az jed« (n 7 & ] $ EPIST. B. PAULI APOST. AD ROMANOS.. p 17 I]ufcitia ehim Dei in eo revelatur ex fide in fid ,elh; ficut 4 Hab. fcriptum eft: P. Juftus autem ex fide vivit. « " z k.. fa&ta funt, äal. .18, Revelatur enim ira Dei de coelo, fuper omn em:-in'ipigïeä;1 d virtu, & & injuftitiam hom i ALCA inum eprumä qui- v?ritatem Dei inf,änf* Z - ficaverunt h ebr. juftitia detinent. . IO- 38. I9. Quia quo dnotum eft Deigäm . nibus us ! anifeüu m eft in illis. -,Devi;ljsï 4 £ $9 N 2 Dic : er1£im : il»lis manifefcavit. 5 —l " - tulnem i "s / Judao primt'm:, ä ; Piimüm enim ac quonque vivat juftus : ficut in vita cor- E dmpedur potifime a Chrilto & Apoltolis an- porali cor eft radix vite, & primum , Prt nuntiatum eft Evangelium Judazis, vivens, & ultimum moriens, per hoc. quibus promiffus erat Chriftus. tamen 'non excluduntur cerebrum, : um e m - i femeti - Et Graco.) Et ponitur pro Zei»de, . pulmo; jecur, ftomachus, &c. quin; Gr4co.) 1deft, Gentili. ex iis quoque animal vivat. O17. Juffitia enim Dei.) Probat Ev- — 18. Revelarur enim "a Dei, ffc.) anpelium eíle Dei virtutem in falu- Quafi dicat, re&e dixi juftitiam veram nE tem omni credenti. Per Juftitiam Dei — revelari per Chrifti Evangelium, illud- Dei enin intelligitur divina Juftitia, qua fcilicet' que effe virtutem Dei in falutem: quia oD diet pectu nos jultificat per Chriffum, quaque e€ contrario revelatur tum in eodem nosjrevera in oculis Dei juftos facit. Evangelio, tum experientia, tum ma- 0. Ivf -E. proprietates . Ip eo.) In Evangelio. xime revelabitur in die judicii impie- M. lis afpici no Revelazar.) Utitur verDo revelazd;, tas, & injuflitia hominum infidelium, - 4 treatu quia de myfterio loquitur ab humanis. qui propterea divinam iram m fenfibus abícondito. runt, &illi funt obnoxii. erye-'; * d ha oreni ; Qtur; vel | Ex fide in fidem.) Ex fide incipien- Qui veritarem Dei.in injuflitia deti- . ' Ql a condit te & imperfecta, in fidem proficien- zezz) Veritatem illi dicuntur in inju- Perta o tem, perfe&am, charitate formatam, flitia detinere, qui veram, quam 4e reaturas c fimilive modo augefcentem, velin fe, Deo affecuti funt notitiam, per inju- Cmpitit intrinfece, vel extrinfece per charita- ilitiam, id elt, pravitatem fu& volun- L. füntia Q tem & virtutes alias, quas fides exci- tatis, fupprimunt, ac veluti captivam tat; quafi dicat: ln E»vangelio reve- intra fe detinent, dum eam non o- fapientia [ Senpitem latur verajuftitia, quz eft& proficit ex . ftendunt, & promunt per opera pie- fidein fidem, id eft, que incipit,alitur, 'tatis. s potenti pl 41 augefcit per fidem in dies crefcentem, 19. ^ uod motum eff Dei, ) q»ecàv t Exmnij! donec credentem ad falutem perducat. 78, Oc$, 1d eft,' quod de D eo hatur.a— At gt Sicut feriptum eff.) Klabacuc 2. 4. liter eft cognofcibile. 1 fabria Jufius autem ex. fíde vivit.) - Quafi Manifeflum eff 1 illif;')' In illorum dicat, vita gratie , qua vivit juftus, mente & intelledu . manifefla funt; E um u M ts primo incipit a fide fota, deinde ére- quafi dicat, excufabiles non fünt, qua- 1 Eugrier, ícit, & perficitur fides, licet non fo- Íi veritatem , non cognoverint, nec la, fed ea fimul cum aliis virtutibus eam detinuerint in injuflitia ; nam P I crefcente. Itaquelicet fidesfitinitium, — veritatem cognofcere potuerunt, & I apit; nibu & f radix, & quafi cor vitefpiritualis gra- re ipfa cognoverunt, quia naturaliter- tiz, per hoc tamen nonexcluditur fp B NIOM es, eft manifefta & aperta, eamquc,-. doccet E licetis n charitas? gliæqgie vir,tu-tes,. f;&in ex iis.f. & diötgt ipfa natura. ^ ; Dn-u ^M g [ CA 1.? pT o - 20. Invifibilia enim ipfius, a creäturarmündi, perea, qua m: fit » - fa&ta funt, intelle&a, confpiciuntur: fempiterna quoque ejus j im & divinitas: ita ut fint inexcufabiles. - e pie. [ virtus, .. 9r. € Quia cum co gnoviffent Deum, non ficut Deum glori-c Eph. )el mm ratias egerunt, fed evanuerunt in cogitatio- 4- 17- ficaverunt, aut gT * nibus fuis, & obícuratum eft infi piens cor eorum: :,. Deus 4 ftulti fa&i funt. N 22. Dicentes enim fe effe fapientes, 23. d Et mutaverunt gloriam incorrupti bilis Dei, 1in fimili- 7 Pf. zo".;h. RCOUTATEN tudinem imaginis corruptibilis hominis, & volquum- ) &— qua- äg E 1 VIta COf* & ferpentium. * er 1 drupedum, Y t illos Deus in d&üderia cordis eo- 1 I.Io k primum .94. Propter quod tradid perhoc ls ra fua Iafr. cetebrum, rum,e in immun ditiam: ut contumeliis afficiant corpo Y verf. in'femetipfis : 26. & &c. qui E acium, & * IO itatem; Dei in mähd - , f) 25. Qui -xc-on?mTltaverunt ver E Co- m veram um, illud- bqu: enim illi;f manifeft avit. ) :Sci-« Ewt) obfeuratum eft z'nft'þim: cor eorgm.) quia veram Item: quia x licet per lumen naturz. Adeoque ftulti fadi funt , n eodem 9o. brvifibilia ipfius.) . Attributa & fapientiam, qu& in praxi, & pietate con- fiítit, refpuerunt, & Ítultiffime 1dola ] tllm .'m' proprietates Dei, qu& corporeis ocu- runt & coluerunt. d impiee lis afpici non- poffunt. - pro diis habue fidelfum, 4 creatura mundi,) Ex univerfa o2. Dicentes fe effc fapienzes.) Cum hac creatuta vifibili, que mundus di- fapientiam pr ofiterentur. n mere Sralt. fadli funt.) Longiffimea ve- [ citur; vel fenfus eft, a creatione mun- unt, & in extre- itià äm'- di; a condito mundo, ab initio mundi. ra fapientia aberrar r init. Per ea qu& f«da j;mt intelle&a.) Per mam ftultitiam & in fipientiam delapfi funt. N quam. dt creaturas cognitas. Q2. Ef mxu tdv;runf U c) k Quafi di- perini Confpiciuztur.) INam ex operis pre- j volun. ftantia cognofcitur ars, ingenium, & cat: [dola pro Deo coluerunt. Al- fapientia artificis.. ludit ad illud Pfalm. 105, 20 Er - cptivim * . faverunt gloriam fuam n /ipzz'litua(i:gfm ; not 0« Semprterna quoque ej "us virz;.' ) V,i-s;, pei pit* & potentia conditoris. vituli cemedentis [emum. ' 9I. Qwia cum cognoviffent* Deum.) 24. Tradidit illos Deus, ) 1ta eos au- Ex mundi fabrica, & creaturis. xiliis gratie fuz deftituit, & cupidita- | graci? tibus eorum permifit, ut in immun- y fatürt* ZAnt gr;ztia: ggerunt.) Deo pro m*u,n- di fabrica, fuique ac rerum omnium ditig peccata, àc fcedas libidines pro- ad f ni ac pracipites ierint. i!ïdmm tione. füum ufum cgeationb & cor?ferva- OBz contumeliis afcidnf.gxö)c.) . Id eft, "B Evanueruzt. ignominia feu turpitndine afficiant int, quee * ] ld e['tx, vani & inanes i, W6 fa&ifunt. . nimirum ob fceditatem libidinis , qua .Ip cogstati onibus fuis;) D»ifquïfltio- illud commaculant. . Dei in '; nam nibus & üifcurfibus, quos ex creatu- 25. Commutaverunt veritatem Ut, * . mendacium.) Quia veritatem Dei, id mraliter zW vis de Deo creatore fecerant,. quia fci- licet iis relitis ad vana idola, que non eít, ea que de Deo cognoverant, ut aternitatem j pfam- me Deps?.. cïoäenda deflexerunt. A 3 ; OmnïPOVt?ntiam, "5 quc ho poi 6 EPIST B PAULI APOST AD ROMANOS Gal. .coluerunt, & fervierunt creaturce potlus, quam Creatorl, q'ut quitià f Ig. - eft benedi&us in fzecula. Amen. niat Eph. 26. Propterea tradidit illos Deus in paffiones 1gnom1mæ. 0. Det : 19- Nam faeminse.eorum immutaverunt naturalem ufum, ineum -5 - Ze * elatos, im Col vfum, qui eft contra naturam. y. Inf 3: 5 2. Snmhter autem & mafcuh, reh&o naturah ufu fuemmæ, : v6, fine r 1.Theexarferunt in defideriis fuisin invicem, mafculi in mafculos ». QUI 1—3 & turpitudinem operantes, & mercedem, quam oportuit, errorls ; quoniam. - fur in femetipfis recipientes. - - & faciunt 28. Et ficut non probaverunt Déum habere in notitia : tra— j -diditillos Deus in reprobum fenfum, utfaciant ea, quoe nomn - € " conveniuünt, 09 Replems omni m1qmtate, mahtla, formcanone, av arnfm,, ne- que divinitàtem, transtulerunt ad 1do- 28. Nom probaverumt.)- &x &doxíua- t la, colentes ea pro Diis, attribuentes c&)», non placuit ets.. La que divina funt. Deum babere 42 zetitia. ) Deum ve- — Mendacium. ) Ide&, mendax & fal- rum,. nofle, ut re&te de illo fentirent, - fum idolum. - fed idolis adhzferunt, eaque pro Deo letus puat àümi ad y Om e/i 6enædxc'hzs n ].»m/a ) Qui agnoverunt & coluerunt. & re&a, tanquam Deus omnium Terum crea- Tradidit . ilos Dew, 60) Perm:ft Ahl vexfum tor, & omnium bonorum au&or,ju- - Deus illos incidere in. xepxobum fen- re laudandus & predicandus eft per fum... lum xnter Mdllamw omnia fzeula, hoc eít, omni tempore, 4n; re;;auwm F::zfälm) Id. eft, inimz, Vltmm, Y znen.) lta fiat, in &ternum lau« - probam &. perveriam mentem, qua. detur. | probat non probanda, & reprobat & tem aoj 1 fitm & 26. Tradidit illes. ) Vlde di&an. 24. réjicit, qu& iunt.]ufïa, pura, falu- At Paffrones 1guominia.) Paffionesi igno- . taria, miniofas ac pudendas, Qua nog coz veniunt. ) Res tl.rpes, 30 Släfzh quz t homines.maxime dedecent. : fiantur i Nam . femine eorim. Meminit fo-- &t, ia minarum , - fi gmficans exemplum vi- 29. Rc;ueta; ) To repletar pendet A. E Cint; hi y rorum etiam 1n feminas redundaffe. verbo tradiZit, quafidicat, hocipfum quo tradidit illos Deus in reprobum- z Dfa add ^Im eum ufum qui ../r' contra maturam.) & uj N'efariam libidinem exercendo. fenfum, .faüum. eft .ut. replerentur Que &him Y 07. Mercedem.) àvriuio'Si4», recom- omni iniquitate, &c. penfationem, mercedem pro meritis. "R Iniquitage. ) .M Obu, mju/lttuz i, qu -Qnuam epirtuit. ) Convenientem ; Malitia.) wonggíe, bmprobitate, mlmm ! qula, enim cóntra natur& ordinem cum Fornicatione.) Scortatione, & omni ignominia Créatoris, €o relido ad genere illiciti concubitus viti cum.fæ- Cat fce]em creature idololatriam fe converterunt, mma Il hac dé caufa jufte z Deo permiffi funt Nequitía. ) xax:æ, mahtla..S Bafif. naturz ordinem pariter in a&tu gene- lib. de conftit. monaft. c. 3- x«xía» de-. WQS,M& rationis invertere, & pudenda libidi- finit, Fisfutis de[ertionem ; hoc tamen l'wmtor. "lo- 1 Dtütg ne fe dedecorare. loco pecu.iare vitium f gmficat. Jetu 1 w * - * þ, . CAPU T IU - À d afori, qi " neq uitia, plends invidia, hqmicidio,ï;cohtähtïdne, dolo, fpalig.- *nominiäe. nitate, fufurrones, * .:30o. Detra&tores, D eo odiBi)lges, contunäeliidrfos., «fuperb.oä, n d elatos, inventores malorum, parentibus non obedientes ,. 41. Infipientes, incom fo&fhifxæ,ï pofitos, fine affeCtione, ab.sqge foede- - n re, fine mifericordia. s s hafcolos p n 32. Qui cum juftitiam Dei cog 'oyiii'ent,y n(.)n ihfellexerunt, .t? erþpris quoniam qui talia a 2 gunt , digni funt morte, & non folum $ qm * : t €a faciunt, fed etiam qui ;onfen-t-iu'nt.faöient—ibu.sf ]ïlæ 101 AT X avatift, f prztor Go j CA- x u- M F- P FOUR BN a ljem Ye- $ fentirent; T letus putat eqitc malam inclinationem &ulgo funt mala, alia Etiäm' äxcogi— ; pro Doo animi ad prava libenter ample&enda, tant, quafi eis fatis non fit commu- &.reda, jufta & fan&a adverfandae nia peccata perpetrare. Vide D. Ba- Permift Alii verfutiam & fallax nocendi ftu- filium in reeg.. brevior. refp. 78. bum fen- dium interpretantur. * N " 3T. dufipientes.) ld eft, fine judi- Malignitate.) xaxog9£«c . quod eft cio, qui inconfiderate & irrationabi- [i, inith' vitium, quo omnia in deteriorem par- liter omnia peragunt.. em, qui tem accipiuntur. Ali morum afperi- O WO ETSG , ikhu,rbanis ! tatem & Inäompoftas.Q oprobit t moroüta'tem interpretan- À moribus, inciviles, turbulentos, ab Jrà, mw tur. -omni focietate & co 30. Se[urrbhes, detradores.) Signi- .nefla alienos, p*fuetgdine ,ho» ^ eä 'tläïþäsi' cantur ii qui proximos occulte mor- t S2e affetlione.) cäg'ögn/sg Y qui ne- ent. dent, illi ut amicum ab amico didu- ,minem amant nifi feipfos, qui inhu- j;pe det 3 €ànt; hi ut lacerent famam. El ocipim mani fant, nec ullo fenfu pietatis & ; Deo odzbiles, ) Ss0erveysig, id. eit, charitatis tanguntur. L Deo odibsíes, aut Dei ofores; utrum- dbsque fadere.) aomo )9ss, fæ;i,:f;ägaai, Plcrenm que enim vox Graca fignificat, quos quidatam fidem & federanonfervant. - —X.' Deus abhorret, vel qui Deum aver- Sine mi[ericordia,) Cui alienis. mi- 3 fantur, quibus Deus eft horrori, ni- feriis non commoventur, 17 2 mirum propter juftitiam, qua vindi- 0. Nom mtelexerunr.) INo! ueruni gomi cat fcelera. 1taque- parit hoc vitium intellizere, confi fcelerata conífcientia. derare, & pradice fibi ,c.unnfæ' perfuadere, Blatos.) dN4dovac, gloriofos, jadta- Qni conjentiunt , &&) Videtur ta« 5 if bundosjactante; Jui, ut legit Cyprianus. .Xare philofophos, qui idololatriam & Inventores matorum.) Yos intellige, alig vitia, que malaeffe fciebant, dif- - j ramel lb 0- qui *pxæte;f ea, qu& ufitata & nota *;Qmulabarnt, aüt probabant. Ka du Ü m - ï; 8 '. EPIS '1'0Læ B.PAULL'APOST. AD RoiwANöäi : * l x L l thefatri: C A UT OE abant., ed- .a Do ?udæos redarguit, qui ex data fibi lege Gentes condemn 6cQ .. dem ipfi patrantés, cum Deus unicuique redditurus fit juxta ipfius ^ Tis Q opera : adeo ut etiam Gentes, ea, que legis [unt naturali ]umine pre- 3m, & ho . flantes, pro cireumcifis babendae fint ; eofque judicatur& , qui ex. g. Tis : .€? carnis circumcifione gloriant veritat 1 M.a legis cognitione, * uï, E T traria legi operantes. g cufabilis es, o homo om iiis.; qïii' judi'.-, tis malua r. ) Ropter quod inex 1o. Gl cas. a. In quo enim d a Mat: judicas alterum, .teipfum cond.gmnaä: udzeo p adem enim agis, quae judicas. * * . id? 23 2. Scimus enim, quoniam Ju dicium Dei .efr feciincil-um veri- N tatem in eos, qui talia agunt. n Qï 4. Exiftimas autem hoc, o hom O qui judicas €0s, qlui- talia m f Dei? agunt, & facis ea, quia tu effugies judicium li dietu —— 4. An divitias bonitatisejus, & patientite, & longanimitatis - tur dies it: füam vram .contemnis? ignoras quonianm benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? pios effun tens cor , Revelati a 5. Secundpm ! 1ïæüt'efri duriiam tuam, & impochi diey Chrj . bthe- & operi I. ;iexcqpbþli: esy Gc.) Quafi ' di- cunäunï mérita opex*üm; absque r*e; moium W pe&u perfonarum. ' 'C'dbït, m cat, quamvis tot & tanta fint 2 Ext:þimds antem Loc,) Quaü dicat, dens p peccata Gentilium , tu tamen ctiam, verfaris autem in hoc errore. illi debet o Judee, qui legem Mofis habuifti, qua clarius cognofceres quid fequi, - Divitias benitatis) Ita appellat ,. lii exuberantem Dei b v tiem bonj. quid fugere deberes, quique Gentiles gnitatem. o.nitätem, & bgni— Converty contemnere, & tuo judicio condemna- * D propter: re foles, inexcufabilis es, nec ullam Lonmganimt tatis ). Longanimitas Dei G)o.1; - pr&texere potes pe in eo eít, quod penam in longum rantiam.- : ccatis -tuis i*gngj tempus differat, fenfus eft: An, o TJu- àpud ho r as alterum, &c. ) dae, ex magna & fuperabundante be- Incory lg quo enim jud, 9. 0« -J Nam eo ipfo quo alium judicas pec- nignitate, & longanimi patientia Dei, Contenti catorem,, & morte dignum , confe- fecuritatem & impunitatem tibi pro- quenter etiam te condemnas; eadem mittens permanes in peccatis: , enim que judicas in aliis, ipfe agis, dgnoras, quoniam benignitas Dei, &c-) lm 4 um potius fcire debeas, &-animad- /' ln igj, | vel opere , vel voluntate faltgm«& &rent- defiderlo. , verterere benignitate Dei bene uten- N Q. Scimmus e» )) .Nos: Judai ex lege dum ad penitentiam.- : itjuf -aDeo nobis tr a r | l ta certius, quam Gen- d penitentsam t€ 4 dducit.) & pie- Ia g TOA G* cïcy.s:, ducit, invitat , ) gra tiles, qui legem non acceperunt. vocat.ad peenitentiam. pro- DT Quoniam jndicium Dei ) Scilicet ex- L . ercendum elt. - (8. Thefzurizas tbb iram, ) Colligis EM le:c-umlum veritatem & accumulas in&az thgfauri. Rtribi ) Jufte, & fe- In hij p *, À W N V05 CAT UT II d b thefaürizas t T * z ibi iräm in die .iär:'æ,', & rEVeliätionisrijüRi judicii K, e Dei, 30- 35- 130 1f $ Ms ui reddet ünicu&ïq*uew fecundum. »bpkera,.,' ejüs 1 c. Mat. AU f -- 5. Tis quidem, qui fecundum patientiam boni operis; glori-16. 27. L am, & honorem, &incorruptionem quaerunt, vitam eeternam: ^. (l x .. . Iis autem, qui funt ex contentione, & qui non acquieícunt !^. ( veritati, credunt autem iniquitati, ira; & indignatio. . — ; Tribulatio, & anguftia in omnem animam homi Qnis operan- wl tis malum, Judeei primum, & Graeci. i ndemus P - io. Gloria autem, & honor, & pax omn i Tudaeo primum, & Greeco: i op?rahti bpnüm, * : * ;äDth Qir.d Non enim eft accepti 0 perfon-arum aþüd Deum. äum veri- : ; J IO.I7. e peri- 2 Par; 12 Quicunqu'e enim fine lgge peccherunt, fine leg i q,ui. t - NT buht i I9f ", lg die ira.) In die judicii, qu& dicjg Ic o'mvneml 4725;724;72;), 'In— omnem /H.(;)- animitats T tur dies ire, quia tunc Deus omnem minem. füam *ram & juftam vindictam in 1m- AE ]wl.ez' primuiyz & Crec.) "Tam [u- entamte pios effundet. .dei, quam Gentiles : primüm tamen Revelationes jr li judicii. Eaenim -acprecipue Jud&i, ut hoc paào, qui a o ] die, Chriftus judex hominum confilia potior fuit in beneficiis,. fit etiam pthe a ia :' [ & opera in lucem afpectumque o- principalior in pcenis. mnium proferet, & prolata jufle judi- 10. E? pax,) Pacis nomine LHe- ibsque t 3 cabit, omnibus manifeftans, & often- ^brai felicitatem & profperitatem in- telligunt, fignifieatur ergo bene ope- dens gravitatem pe—ccati & pengz, que « ;uaü dicat, 05 : illi debetur. rantibus futuram: omnium bonoruüm 7. lis quidem qui [ecuedum. patien- quietam, perpetuam, certam & fecu- tea 1ppeïllat; tiam bonioperis.) ld eft, quiin bona -.Fra offeffionem. ; Hc;c ad- n& bgni- converfatione perfeverant, nec eam Jelao primum Ef Graco.) propter ullaadverfa deferunt. ditut gentem fuam honoret, quam in [imigaSlDei Glo.iam €$ homarem q:;ærunf.) - NNon priori parte videbatur depreffiffe, vi- ; Jongum de di&a fuperiori capite num. 16.. apud homines, fed apud Deum.- 'An, OJu' Incorruptionen.) Immortalitatem. OIYI. Nez emmm ef l acceptio. per[ona- ndante bg- Q. Qu [(nnt ex contentione.) Id eft, rum apud Dezsm,)v Qua(ï dica,t'. Non/ entiaDei, contentiofis. Notat jJudeos contra refpicit Deus an. Judeus quis fit, .aR | tibi pro- gentes contendentes & rixantes. Gentilis; fed utrumlibet peccantem ls. !Nen atquiefeunt veritati, credunt u- '&que punit, & utrumlibet beneagen- 2 n, &c-) tem iaiquitari^) - Acquiefcunt, & ad- tem premio afficit, refpiciens. * Lnmao xffolum herent injuflitie & dócrinis, quibus ad merita cauf&. ene qtf"' injullitia & corfupta vita foveatur. I2. ó/me lege peceaverzmt.^) -Id eft, Ira & indignatio.) Retribuetur, id . non accepta lege fcripta a. Deo. ) ác p Sinelége peri&unt ) Peribunt, non eft, orave fupplicium, quale ab ani- at ; Pl'o- mo irato expedari folet. tàmen condemnante eos lege fcripta, Q. Tribelatio &$ amguffta) À Deo » quam non acceperunt, fed fola lege retribuetur & immittetur, Colls matur&, contra quam peccaverunt. h Bill. enm Com- Mmoc/ä- Tem. VIUJ. 2 1io * Eþx'säf. p. PApLI 'APOST. AD ko&ANoSQ fin - ',]ob; bunt, & quicumque 1j. 4- I9:buntur. j in .lege þeccaverunt , per legäm ju/cïica- i p d gap. 6. 15. e Non enim auditores le g»is juftü funt. apud Deum, : feä 10 E cchi. fa&tores legis juftificabuntur. i qui m 2 35015- 14. Cum enim Gentes, qua legem non habent, naturaliter &or.ca, quae legis funt tem fo Jo. : iw'aciu.nt,þ ejusmodi legem" non .hahenteïs, 1pü 2l. G 34' fibi funt lex . :v 2.6. I5; Qui o ft endunt opus legis fcriptum in cordibus fuis, te- N non f Coi.. ftimonium reddente illis confcientia ipforum, & inter fe invi- 2 3.25. cem cogitationibus accufantibus, aut etiam defendentibus, idola lo i e IMat. 7- 2I. - 16. In die, cum judicabit Deus occulta homin u'm? fecun- 2 ac dum Evangelium meum, per Jefum Chriftum. * | Inhono i. 22. .1T. Si autem tu Judaeus cognominari r 5:& reqy1iefcis in lgge? M m N E E u — - 1i8.Et - 2$ ( E £t quieanue 2 lege p»ecm'vc;runt.); fuorum intus in ahimo,;, qluæ» iþ(ïs te- ptævazi Qui lege a Deo fibi tradita contra flimonium in m male fecerint. gerit de iis que bene vel eam peccaverunt. obfervas .Fer legem judicabuntur.) Per eam Et inter [2 imvicem cogitationibus, &c.) ens . ipfam legem condemnabuntur. TÓ cogitationibus , in. Greco eft, Ao- I .Fatlores . legit juflifcabuntuw.) vic.3» , qug vox fignificat.non qua- Requiej j fti cenfebuntur & pronuntiabuntur. : ploria lescunque.cogitationes, fed qua fiunt I E I4. Cum enim Geztes, &c.) QObje- ratiocinando & difceptando dum ad- tinne & €ioni tacit£ refpomdet, quomodo hibito judició rationis animus exami- Gentiles fi non funt auditores legis, nataliquid, & de eo pronuntiat fitne Et wifi; ejus fa&ores eíTe poffint, auttransgref- verum,.an falfüum; bonum, an ma- Et pj fores. Refpondet , quia , itquit, A (m.) 1 lum. Seníus ergo eftin tribunali con- quando Gentes, qu& legem non-ha- fcienti£ examinari bona & mala ; hec E €5, ut f bent, qu& funt legis naturaliter, id damnari, illa probari. - I9 eft, natura duce, & fine do&rina ex- | rm.) ld teriori faciunt, tunc ipfimet funt fibi 16. In die cum judicabit Deus occulta £s fcien lex, id eft, habent in feipfis & in cor- ba(m'num.) Quaü dicat, 'rqui. teflis | enþntibu: confcientie maxime apparebit in die de fuo dictamen rationis naturale, in- judicii, ubi propria confcientia vel QU in ten dicans bona & mala opera, profe- excufabit, vel accufabitunumquemque us: lumw quenda & fugienda ; quod didamen Confidas. habet inftar leeis. apud Deum, qui judicabit per homi- . 0. Er, nem Jefum Chriftum. Legem non habent.) Scriptam. Secundum. Evangelium meum. ) ld lst o I15. Offenduzt opus legis.) Faciendo Hilegro, €ea qua le gis funt, cumlegem non ac- eft, fecundum quod de die judicii, Q d ceperint. E ejusque ponis & premiis evangeliza- I U Teflsmonium re ddente -ill;:-con/äientt;g re & docere foleo. E »ommj q zpforum.) Habent enim gentes , licet 17. 57 autem tu Judaus c'agnbm;:;dr;:.') Yi j quple—, & tamen ipfam le gem non 4l To; legis gxper'tes, cgnfcigntiam fa&orum * obfer- W dos - CAPUT H. iX Jud- 9. 'Ft nofti voluntatem eJus, & probas uuhora, mftru&us per legem: , fed 19. Confidis teipfum effe ducem cæCOrum l-umen eorum; qui in tenebris funi, aralter -2o. Eruditorem infipientium, maglürum 1nfant1um, haben- tes Tpf tem formam fcientiae, & veritatis in lege. 21. Qui ergo alium doces, teipfum non doges qu1 prædlcas us tt non furandum, furaris: fe . 23. Qui dicis non moechandum, moecharls..qm abominaris QUS, idola, facrilegium facis: fecun 23. Quiin lege glorlans, per praevaricationem Iegls Deum inhonoras. nl 24. Cf Nomen enim Deif per vos blafphematur 1nterGentes,f Ifar- ficut fcriptum e:&) Ezech. 8Et 25. Circumcifio: qu1dem prodeft fi legem obferves: fiautem 36 T prævancator leg1s hs, circamcifio- tua præputlum fatta eft, 26 Sl ' müs [e- um LY jbene vel obfervas, gravius hae de caufa damna- 92. Sacrilegium fdcu ) Dum a- jju, &c.) beris. varitia, vel gula, vel idololatrarum amicitia invitante, menfas adis 1dolo- e, Requiefeis im. lege. ) Eit. tibi places, ton qua & gloriaris propter legem. thytis inftructas, id eft cibis ex carni- que frnt Ig. Er gloriarts 17 Deo.) In cognl- bus idolis prius facrificatis. Vel dum dum Ed tione & cultu veri Dei. "yota violas, aut alias actiones iacrile- l$ examx Er wofit voluntatem ejus. ) Ex Iege gas facere non refórmidas. t fine Ef proäa: utiliora infirutlus per. le- Q3. l» legt glormrt:.) 'T'anquam a , m« gemc ) 1d e& ex lege fic inftitutus Deo accepta. ymali cot és, ut noris bona a malis difcernere, ADeum i1nhonoras. ) Illum lpfum a quo legem accepifli. ia ; * 19 Confídis zeipfum ducem c[fe caco- rum.) ld eft, arrogas tibi tantam le- 24. Per-wes.) Veflra culpa,. qui le- w! WNIM is fcientiam , ut etiam cacis, id eft gem a Deo traditam palam violatis. errantlbus, ducem te przbere; & iis Blaj;vlyem.zmr inter — Gentes. ) Male u tdiis qui in tenebris funt, id eft ignoranti- enim de Deo Gentes loquuntur, vi- bitin (ie dentes eum habere tam malos culto-- mma « bus, Jumen do&rinz a&'erre te poiïe confidas. res, quafi eos vel neghgat, vel non [ uemque Qo. Eruditerem mf p:eamum. J Scx- poffit punire, vel etiam fceleribus d homl' licet profiteris te. eorum dele&etur. Refpicit Apofto- lus verba ifaix cap. 52. juxta verfio- li Habeutem formam faentm.) In Græ- co eft, oepecn , ideft, formatio- nem L XX, qua fic habet: Prepter vos e wth(m! nem, ormulam ,j regulam agendo- femper momen mtum Llafphemarur. nu ' angem' rum & credendorum, & agncfcendæ Gemtbus ventans juxta legem. 25. Circumtifro qmdem prodef.) Lo- -2I. Teipfum mon decti.) Non vivis qaitur D. P:ulus de circumcifione, et non ut doces. M prout erat in ftatu Ie legis, nam lege E- f 2 Ya - at pE u RRR - 12 EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS. 26. Si igitür præpuflum )ufhtïas legis cuftodiat: nonne præ- putium illius in circumcifionem reputabitur? Quodam 27. o Et judicabit id, quod ex natura eft praeputium, legem confummans, te, qui per htteram & circumcifionem prævarl— fjttas, eredul cator legis es? X d 28. p Non enim, quiin mamfefto, Judaeus eü neque quae eft in manifefto, àn carne, eft circumcifio. 29. Sed qui in abfcondito; Judeeus eft, & c1rcumc1ü9 cordis in fpiritu,. noà httera : cujus ktus non ex hommlbus, fed ex P ])eo gi ^ CA- QU] / 3. Mu creöha ; vanpelica adve 1enteant1quataeü ita $ qui per dt£erag &j czrcumc:f onen.) ut etxäm jam oxiafit & perniciofa, - Id eft, te qui habes litteram legis & 3Q ut idem Paulus p robat in E;piftola ad : - quid inc Galat. Docet cxr»umcxüonem, & tamen, prævanca- go circumcifionem tor es lepis. & D profuiffe conjun&am tamen cum le- 28. Neqzze enim 71:: in mamfe/la ju- ficut (cr gxs obfervatione. ii daus ef.) ) Per externam & publicam - C25 Cüim Circimci(íó tua pmfuttum fa&a eff. y Judaiími obfervatlonem & profeiïio- Quafi dicat, fi legem violes, licetcir-- nem, cumcifus fis, perinde tamen eft ac-fi "Negue gua: in -mantffo eþ, &C) ha incircumcifus Gentilis eíles. Repri- Subaudi, hic verus, Deoque placens Leus n mit hic Paulus: arrogantnam Jude&orum Judaus, hec vera, Deoque placens glormnt]um de fua.circumcifione. circumcifio e Udgs eg 2Q6. 3$4 tgstur pmputmm) Id eft, 29. Sed 73; m 45fcandtta judens ej?) cormmend, preputiatus Gentilis. ommes, . Qui fcilicet in corde & fpiritu per le- OCulis cor Praputium illius i. cirecumctfionem ve- s obfervantiam, fidem & gratxam, putabitur.-y Quafi dicat, fi Gentilis C hriftum (qu1fcopus eftlegis, quem- àpul Dus legem cuftodiat, tunc incircumcifio que lex tota clamat & confitetur) fub- I uld i illi non oberit, fed reputabitur potius audi, hic vere apud Deum Judaus Su ac fi effet incircumcifus , quia cufto- eft, filius Abrahe fpiritualis. J dia legis tantum , immoó. amphus illi Et rtrc:zmcz/' ?o cordis, ) Quæ fcilicet valebit, quam ]udæo valeat circum- cor, id eft mcntem, circumcidit a Vgpo cifio, quia ut "l 'heophyla&us ait, ve- yitüs & paffionibus, hac vera & Deo pecelhat? ra c1rcummfïo eft przcifio non carnis, grata eft circumcifio. fed peccatorum, five eftipfa 4ctio ve- lp fpiritu, mog littera, ) ld en .hac 4ut que ra & bona przcifaa vitiis ; preputium circumcifio cordis fit /[pz/;zu , id eft, QUi orode vero eft mala & turpis actio. gratia adjuvante ac fanante, non litte- 2 M*dtg 27. Jadicabi?.) ld eft , damnabit. ra docente & minante, id eft, fit per Ümino 1d quod ex mutura eff pmpntmm ) grátiam, non per legem. &i Quar Id eft, ex genere & nativitate pra- Crjz:.) Scilicet Judei, non autem f putiatus, five Gentilis. circumcifionis;:. Grecum r8, cum fit IUTM » l0C 1n Legem canþammam.) Legem obfer- mafculinim, Judeum refpxcxt, non anm l VaNSs - cnwmc1fionem. g & 4]l; dhy Latus g fmpt ^ i 13 CAPUT .I;ü?! z $ u cOQAGP UP HPEN Quodam mpaa pracellunt '?udæiu propter fat&ias ïz',»llz's a Deo þ ramf lm [ ü fiónes, que complebuntur, quamquam nonnulli eorum fuerint. in- rævari- ereduli : omnes autem, & Judai, & Gentiles peccato funt obno- e .qliæ xii: a quonon liberat lex, fed fides in. Chrifhum propitiato- fit cuiquam . de legis eperibus Cordis rem, uf non ? - gloriandum. fed & Uid erzo ampliu , E ; cifionis 2 s Judaeo efc?f aut quae qtilitas Circumf CA 3. Multum pef omnerh modum. Primüm ; quidefm " qh"ia & afmum) eredita funt illis eloquia Dei. z2 *5. Quid enim fi quidam illoru m non crediderunt? a 'N,um- 'Tim. lepis & quid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit ? Abfit. 2 rævarica- 2. 13 * 4. b Eft autem Deus verax: c omnis autem homo mendax, O'. h ficut fcriptum eft: 4 Ut jufüficeris in fermonibus tuis, & vin- »';^ ublicam . c PC cas cum jsudicaris.w ;roïeiäof N $. Sj 1I$II 4 Pf. (, &t) 50 6.. ; placens Lazs noz lex Zaminiäu:, &c) Qul 3. Q^ Quid enim /z' quidam illorum non placens Judaus eo; modo circumcifus laudem, eredi derznt ? ) /Qüafl -d icat: INam commendationem habet, non.apud quid tum , yni ff-) homines, qui non vident nifi ed qu& fliterunt? fi popnul;i m perfidia per- fdcm uprle atiarty Oculis corporis funt confpicua, fed Num7uid incredulitas. illorum apud eum, qui cor intuetur. Dei evacuabit?) Numquid illorum 5-, quem. incredulitas efficere poterit, ut Deus ur) fb* I. , [ 4d ergo 4mþl;us Jedeo eg ? ) promiffa füa non preftet, fidemque Senfüus.ell: fiita fe res habet, datàm non fervet? zi4es, hic accipi- ; Judetó ut dictum eft, quid igituramplius prz tur, ut etiam alibi in fcripturis, pró ^ fcilïcet Gentili, quidve eximium colíatum eft veritate & fidelKate in praítandis jJudeo, quid habe t Judeus in quo promiffis. 4 przcellat : Abfit. ) n eyt yorTO "e ff , 56 fíat , i -&'-060 fcilicet ut hominum malitia Dei fidem p qua ntilitas circxzmc?'þ'äniy ? Aut Len; M quid prodeft effe circumcifum ? evacuet, fi quidem . impoffibile .eft j Cü: .Q. Madtum per omnem modum. ) Deurn mentiri, aut fidem fallere, Omnino multum amplius habet [u- EÀ autem Degs. ) Graca pro ef, deus, quam Gentilis. : - fienificantius habent yevece , id elt, j & p ff*; quafi dicat: Abfit, quin potius Primmm quidem.) . nedro » Mäz; id Jn qutema eft, hoc in primis & pracipue. fit, & flatuatur Deus verax, utiomnis qum - Eloquia Dej. ) v& Noyie 18 Ot8 ,. o- homo mendax eft. 900 racula divina, id eft, lex divina & 4 EF anrem Deus verax. at bus ) n oqa;uï- fagræ fgripturïæ.. :ii&—ijs & pxjom,ifïïs. Qumnis - B 3 m l W J x j RPE äg I4 ;EP.'IS'I*OLA-'LB, .PAUI—;I,- APOST. Ab'ROMANOS. 4 : H J . Si autem in E q uitas noftra juftitiam Dei commenda * S - t, quid E Ü Sicu*» ? . dicemus? numquid iniquus eft Deus, qui in/ert iram Mp r Non . 6. ( Secundum hominem dico. . m . dicabit Deus hunc mundum? . y Abfit,valio/qu-.in' qaqmgdg ju- M quifacat . 3. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in glorï,äin D £5 ipfius: quid adhuc & ego tamquam peccator judicor?2- lo fe agcba 8. Et non (ficut blafphemamur, & ficut ajunt quidam nos n.iQ . dicere ) faciamus mala, ut veniant bong: quorum damnatio - I KY jufta eft. - 16 C e Gal. 9. Quid ergo? p raecellimüs eos? 'lxxïequaqumh.* e Caufati D. E 19 (UN 3 22. e nim fumu's Jud&os, & Grzlaeco—sx omnes fub peccato effe, . 19. [/N Io. lfs.ï-j » [. -T - u in lep ^2 AE fiat omn: ömni.c dutemþþho;;zä mendax, ) -Sclilig g-ui : g lert iram. ) Qui ïnaios pu- 20. U cet ex femetipfo; & ex inclinatione niat, per quos elorificatur. * depravatz fue naturg. j . Secetdum hamiaem dico. ) Hec : ram il - Sieut feriptum efl.) . Pfalm.50.6. objicio, non ex propria perfona, & DN -Ur juffificeris.) Particula »: fignifi- proprio fenfu, fedin perfon à a infipien- «at hic non.intentionem, fed even- tium & carnalium hominum. . ficata awl« tum, quafi dicat David: Peccavi Do- «4//.) Ut ideo credatur Deus. in- mine, fed parce & miferere mei ; at- juftus;-ut quis de Deo tam . * IsiiSuapDee: /queita fiet, ut per peccata mea, qui abfurd e, & 1ndigne fentiat. Hzc autem illu- | TT ; condonas, juflus & verax oftendaris, ftratio gloriz & juftitie Dei per ac« t fos Gentil o Deus, in tuis promiffis. ' cidens ex peccato fequitur.. t L Cnfaeni Er vincas cum judicaris.) Quafidi-- . $3 enim veritas Des, &c. ) Sen- cat, & fi judicium inter te & homi- tentia eft: fi - Nea attul fides & veracitas Dei Ius alhts mes inflituatur, illique negare velint clarior & illuflrior fa&a eft per meum D ]ulus t te mifericordem efle, nec peccata pc- mendacium, five injuflitiam ; cur er- W d*)0 mnitentibus remittere, vincas caufam, & mifericors, verax, & fidelis in nior tanquam mehdax & go pofteajudicor, condemnor, & pu- : propter p peccator? . rO- Si[h promiffis tuis pronuntieris. - 4bundavit.) Redundavit. B. o52 autem. imaqflitas noffra , &c.) i g. Et non fícut bafpbemamur, &c. , Viffus, Occurrit hic Apoltolus obje&ioni 5 hominum infipientium. Unde ait, ld eft, & cur, fi res ita (e habet, 1). $r non faciamus mala; ut fequatur b.a-— ; at: Ne d feamdgmf bominem Jico, E cn , €a hic num hoc glorificationis Dei? - oppono & objicio, que homo non Sicut à L : -fapiens, fed carnalis objiciat; fcilicet afphemamur.) ^ Sicut quldam - E legis&fæ - fi Davidis, & nollra iniquitas in cau- ealumniantur nos dicere. -- Vihfilibu. * fa eft; ut Dei jufliti Qnorum, Scilicet tam ita fentienti- [ N W dul fidelitas erga um, quam nos calumn ! thtje nos magis illuflretur: ergo iniquus - iagtiu:rrxy; XONE U videtur Deus fi nos iniquos puniat, natio juíta eft. üdeot fta & non potius premio afficiat, quafi ( 9- Quid erga? p'ræ;'ellim—u*kgäf,ï &c) b f auctorés, ut eju Lüppare £eat. — , jfl(ïitia magis elu- Redit Paulus ad propofitum fuum,. « quod tetigit num. 2. & refpondet, ne- - qua- 1 mmm . SD CAPUT IIL 15 ü td; Sicut fcriptumeft; f Quia non eftk j'iifcus quisquam : fet ii ïg; Q&lid i ir. Non eft intelligens, non eft requirens Deum.- 13.3. 12- Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa&ti funt, non eft qui faciat bonum, non eft ufque ad unum. i gt ;» 13. £ Sepulchrum patens eft guttur eorum, linguis fuis do- ;Pf. n lofe agcbant: À Venenum afpidum fub labiis eorum : : II- üidam ms p Pf. x I4. i Quorum os maledictione, & amaritudine plenum eft 39-4 Ammio - 15. k Veloces pedes eorum ad effündendum fanguinem : P 16. Contritio, & infelicitas in viis eorum : e Cvf : r7. Et viam pacis$ non cognoverunt : k lfai 597 effe, 18. / Non ett timor Dei ante oculos eorum. t9. m Scimus autem, quoniam quaecumque lex loquitur, iis, ^5. Ido ?Si' WORU EHUSMIO : ui in lege funt, loquitur: ut o 2 mne os obftruatur , & fubditus ;pt. fiat omnis mundus Deo : 35.2 75 Gal .'inalos' pl« .. 20. Quia ex operibus legis non jufcificabitur-omnis caro co- 6 rlt:a) Hac ram illo. Per legem enim cognitio peccati. 21. Nunc autem fine leg rfom, & e juftitia Dei manifeft—ata eft; telli- à jnlipjen- m. ügata a lege, &Propþetis; Deus p 22. Juf : : m abfürde, utem illu- quaqua m pracellimus nos ]Qdæi p . QO. Quia ex opcrüuïr [;gi:, &c.) Eit & per at fos Gentiles. occupatio altera, quafi dicat: Exci- , Can[n enim finnus.) Yd eft, caufam pies iterum, o Judze, & dices, eíto antea attulimus; jam ante probavi-- fim peccator , at luftrationibus & fa- ïcc )Suw mus allatis caufis & rationibus. ts Dei crificiis legalibus purgor. Refpon- permenm Jndaos & Gracos omnes. (ub. peccato det Apoftolus, opera hac legis poffe ; CUrdl- effz.) Omnes eífe peccatores, & quidem pürgare ab immunditiis lega- or, &pi- propter peccata damnatione dignos. libus, non antem a p CCOEOT s l1o. S:'cui/&rt'pmm q/l) Pfalm. I3. fide & gratia Chrifti. eccato , -feflufa vimus. 3. Ubi totum hunc locum explica- : Ouis éaro-) INullus homo. y, &t Per legem enim coguitio peccats.) Per (e- babef, 19. Scamus a fem , &;:.) Quafi di- legem habetur cognitio peccati, quia cat: NNe dicas, o Tudae, hos verfus docet quid faciendum fit, quid caven- L. uzturubo-' ad te non pertinere; nam funt verfus dum, quid virtus fit, quid vitium fed per Chriftum datur legis & facre fcripture, qui non tam . gratiq ; qua L Gentilibus, quam iis quiin lege funt, peccatum tollatur. id elt Judzis, loquuntur. 9I. Nwzc 'uüten) znäeht?. Ut omue 0s obfiruatur.) Ut nemo | ; ,&c') Legg ve- audeat fe a peccato excufare. téri ceflante. d Et fulditus ffat. omnis mundus Deo. Juffitia 'I)ei;) Id eft, fu&ificatio, qua nos Deus a peccatis abfolvit. (f, Etapparet omnes omnino homines, , ; fuum, etiam Jud&os,efTe Deo judici ad &ter- U Evatïge d nam m'orte'xp obnox,iqs.i— * mamf.-,q.; ef/.) Per Chrifti qu l l . EPISTOLA B. PAULI APOST-AD ROFRQIA:NOS : temþore N .35. Jufüitia autem Dei pe'ïrwfldeml Tefu Chrifti in omnes, & ' fuper omnes, qui credunt in eum : on enim eft diftin&io: Chrifi ?^ .. 24. Omnes enim peccaverunt, & egent gloria Dei. 24. Tuftificati gratis per gratiam 1 * Fstloru X " pfius, per reuc.ïfemptïon?mfo B. qua eft in Chrifto Tefu, fuit Deus (1.) pröpitiationegl per fidem in- peribus 25. Quem propo fanguine ipfius, ad oftenfionem jufuti ^ & fuae, propter remiífio- -0 À & Genti -nem prsaecedentium delictorum. s . 26. In. f S 'in hoc. 9. Q 4uPte1—1t-afione Dei, ad ov&enüonem juftitiæä eju Cifionem —— — ? .t'eüf" : a. L (1) propitiationem z edit. Sixt. legirur : propitiatorem. . Teflificata a lege, & « prophetis.) eft: Gratis autem j uftificantur per&epl /üatuimu Cui juftificationi teftimonium tanto *ta divina gratia, ejus redemptionis - ante dedit lex vetus & propheta qui beneficio, que a Chrifto Domino per- — 5 ; um hanc juítitiam - per 'Chri un? dandam ada eft. M xv pronuntiarunt. ' 25- Quem.) . Chriftum. N U f anutem.) TÀ autem , þo- ) Id' eFi, promifís, 22. Juffitia Tropofuit Deus propitiationem. mitur pro zz49«am.- propitiatorem , viétimam propitian- , H bf Per fídezm.) Qua. datur 'per fidem. tem, & placantem Deum hominibus. h EU qu ln ome:, Cf füper omnes.). Qua da- Per fidem [anguine ipfius, ) ld-þ&,- ! je omm tur, & defüper infunditur. debtia, per fidem fui fanguinis, & pafhionis. Naàn enim cf diflinílie) Sciicet in- "4d oftenfionem juflitis fue. ) WNe&e 27. Uj ter. udaos & Gentiles, ac fi. dicat: cum verbis illis, Propofst Deus propi- 0 Juze, INullus eft omnium quipoffit, aut un- ï Hationem, ad hoc fcilicet ut per eum circumaifi quam potuerit aliter juftificari quam oftenderet juflitiam fuam, id eft, com- Tibus li * per fidem Jefu Chrifti... Hec una, & municaret nobis fuam juftitiam, & lu fa,&( fola eft via omnibus propofità, qua nosjuftos faceret. ^Veletiamloqui : in0 |ib. perveniatur ad juftitiam. de jultitia vindicativa Dei, nam per L: aliis, lex . 03. Ert egent gloria De;. ) 1n Gra- hoc Deus jüftus oftenditur, quod Fi- Wd fit f co eft , Ucie&imaa defituuntur , ut ha- lio fuo propt " 65 que bet Syrus. — Proprie ocegi;eSui, eft percerit. er noftra peccata I,mh pe- 32 chrío a tergo relimqui. Senfus vi- quod f : Propter.) Yd eft A4. E . ii ass lexven detur effe; Omnes peccaverunt, quia Pracedeatium delsclorim, [2 dÀ äcili- 'X Hdei [ ppeccato funt contaminati quamvis cet Ade, & aliorum ante Chriftum. lum ut Je plurimum nitantur, & ad ccleftis pa- 26. I» [uffentatione Dci.)' / Quaü, 3 29 d trie gloriam, tanquam ad fuorum ftu- dicat: Que delicta Deus fuftentavit, x X d cor :diorum, laborumque metam conten- id eft, toleravit diu expectans, donec lperiori 1 dant, in medio tamen curfu viribus "Chriftus veniret, & ea expiaret, atque P'opofitio deftituti penitus deficiunt, & ab ea, ita oíftenderet juftitiam veram in hoc J l W five ( quam maxime cupiunt, Dei gloria tempore grati, cartiqu credentiþus- 1 em) üC( cadunt. - Alii per gloriam Dei intel- daret. » Berridia ''ügunt Dei gratiam, que.eft gloria Ad ofó enfionem jufittia ejm én boc tem- ]u'i catio .,quedam inchoata. Alii Chriftum, gére.) ldeft, usque ad hoc tempus (': ïitgtg, - "qui eft gloria Patris. uo fuam juftitiàm mundo voluit as ls ^ 24 ]u/i:fcgti ] gigt(':, Cj'c.)x Senfus tefacere & exhipere. -- Ue Sine 0P É - V SREN ROU IBREHSU EU TT ETE GHURS NT i 9 1 c APU 'r Jmr. 17 D o 1 omnäs, & : temþore:ut fi Chrifü, f:ip fe ju&us, & juiliü'dah's eum, quieft ex fi;ïe Jefu * tindio; i l 27. Ubi eft ergo g loriatio tua? Exclufía eft; P : Fa&torum? Non: fed per legem fidei. gf quam legem? E nptiönem, iEX 28. Arbitramur enim jufüuficari hoxmianengïper fi d-em 'fmä O- fidem in 'peri bus legis. - 29. An Ju | remi[flo- & Gentium. deeorum Dgu; tän:um? nönnev& —'Gent,ium ? Imq us in hi 30. Quoniam quid em 'imuä eft Deus, [4 jui jmiftiücag circum- —— P " ter- cifionem ex fide, & prdeputium per fidem. 51 Le gem exfgoj defc;*uimus , p.eru fiderinï? Abfit | fed legem nb perceþ- *QatLlimus. demptionis omino p - U ff* ipfe',jæ.g./f'l::.) Ideft , Edelisqiü remonialibus , & jþüdici-alib'us, - fed promifüs, vel fan&us & re&us. etiam moralibus, folo legis dictamine, & folis nature viribus actis. Vide propitin Et juflificans eum qui efl ex fide, 5e.) fhominibus. Eum, qui fidem Chrifli fufcepit ab- Auguft. de Spirit. & litt. c.. 4. jecta omni 29. -4n Judaerum Deus tantum, &c.), ,) [d'eit 10 s. dentia. fpe, & i,na/xü legjs confi- Eit novum argumentum, quo probat | pafï Paulus ex abfurdo nos juflificari, non Nee Q7. Ub eff ergo eloria tua ? ) 'Qua, 2077 pNPi' o jJudae, glorioris & arrogas tibi ex ex operibus legis, fed ex fide Chrifli : circumcifione, facrificiis, alisqueope- quia fcilicet fi ex operibus legis jufti- ut pel' eum ribus legis Mofaicz juftitiam.. * ficaremur, ergo juftitia effst alligata jdell, co- fitam Lexf a&borum, &$c. ) Ex S. Augu- legi Mofis, & Judais, ac confequen- etiam loqut ftino lib. de fpirit. & lit.c 13. & ter Deus videretur tantum Judeorum ïi) nam pEI' aliis, lex factorum eft ea, qu& jubet habere curam, & effe tantum Deusil- - quid fit faciendum. — Lex fidéi elt ipfa lorum non gentium , quod eft ab- ? yoi £t hides que impetrat gratiam faciendi furdum. * at QOnPe' quod lex jubet. Léex ergo fa&orum Q. Quonïam 7ui$lem : Unus e-(?; Dcu.rq.') eít lex vetus, que continet precéptum ; Judeorum, & Gentium. lex fidei eft lex nova , qua dat auxi- Gircumcifionem.) 1 d eft, Jud&os c'-irf ft. —. sil- lium ut legem impleas. FE cumcifos. Chrium. Praputium, ) ldeft , p fæputiacbs- Quii 29. driitramur, Bc.): )xo?ylgö(—LeSa, ^$ id eft colligimus & concludimus ex Gentiles. t donet fuperiori difputatione hanc noflram .g1. Legem ergadc:þniimr;: &c.) Num 05 propofitionem , hominem five Tudz- igitur legem tanquam inutilem, & [at'et; que um, five Gentilem, juftificari per fi- inanem Chrifli fide abolemus ? As jp 0C - dem, licet non ío!am fed tanquam Sed legem flatuimus, &$c.)' Sed po- elentibus ïz perradicem, fundamentum, & initium tius flatummus, confirmamus legem juftificationis, non exclufa gratia, fpe, ex eo, quod illa, qua lex fignificabat, at charitate, ceteris & promittebat per Evangelium (quod- Joc temp , que Chx*i&ianis virtu- T tibus. ffdem hic app ellat Paulus) completa. volut n Sine operibu: legis.). Non foïum,c'ög funt. C * [ Biäl./fymv Cfm; Menzech. T..V liL Aguid"x 1?? » 18 EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS CAPUT I V. 4Exa — Non ex legzs operzbus contingit juflificatio , fed ex fide in Deum: gratlam . qu& Zbrabe reputata fuit ad ju[Hitiam ante datam ipfi circumci- & : pulufica fionem, quam pa/lea accepit, futurus, tion lege d ju[litia fidei, " credidit autem Deg propofi pater omnium, qui ifius fidem . imitarentur ; 6. 9 Je patrem fore multarum gentium per. pramgüi:m fibi femen,- cum Cepto fe tam ipfe , quam uxor ejus Sara annos. exceü" yffent aptos ad — N generandum. — —— Uid ergo dicemus, inveniffe Abraham pätrem noftrum "Q fecundum carnem ? ; Gend 2. Si enim Abraham ex operlbus legis Juihiicatus em ha- gnifcue primo jul bet gloriam, fed non apud Deum. 4 Gen 3. Quid enim dicit Scriptura? 4 Credidit Abraham Deo,& 4 : ptimo De jutlitia cr C reputatum ett 1lii ad Jufcmam. X do & d 4E1 Scnptura 83 60 i Chrilta ]ac 2.: [4 d ergo dzcemm, Uc ) Quafi Et 7epuh4tjmz ef? li 4 juffttiam. ) didit (ibi - Mi Q dicat : Senfus eft: Fides tam Abrahz quam implicite Quam juftitiam, an fi- terea id aj II 32- dei, an operum legis, dicemus Abra- noftra que ex natura fua, ut actuseft Paulus L ham inveniffe, id eft, accepiffe ? & hominis, non eft juftitia , nec juftiti- ut Syrus habet , Z4deprsm effe. am parere, aut producere poteft ; a minem o Q-. 8E enim Abrabam , &fc. ) Quafi di- Deo tamen acceptatur ad ]uf'cltxam, - 1ne fde cat: $i Abraham tantum habet eam 41-21. tam Abrahz quam nobis tribuendam, juftitiam , uc ex operibus eft legis, ut fcilicet propter hanc fidem . Deus gümentat aut naturz feclufa fide; fane ea parva Abrahz, & nobis juftitiam largiatur, t verfica eft, & politica, tantum habens glo- & infundat , repucetque nos juítos, mod, A amicos , & filios fuos ,. & hoceft quod "i5 yerfd riam, & laudem juftitiz apud homines qui f qui opera'externa vident & mirantur, fubdit Apo&olus n. 5. fecundum pro- . aütem non autem apud Deüm, qui internam poffeum gratis Dei, id eft fecundum Q mentém , & fidem v1det, & zftimat, 'vrratiofam , benevolam , & liberalem, eft ) Ut . & in ea collocat veram juftitiam, Dei voluntatem qua. flatuit, ut per - titus ef &t juftj Omd enio dicit Scrtpturd ? ) Gen. attum fidei formatæ, id eft per con- € 15. 6. . Probat Paulüs Abrahamüm j ju- tritionem , gratia & juftitia detur fine 18 obtin ftitiani, & gloriani-apud Deum ade- operibus, id eft fíne merito operum: AUt tnerit reputan enim dicitur pro tali, quod — quem D prum efls, ; non ex operibus legis, fed ex fide. Km,& e in fe tale non eft, uti voluntas profa- Credidi£ r abam Dee. ) Promltten- é&to reputari, dlcu:ur Dices Abraham tUt pe ti fibi, & Sare conjugibus fenibus fte- jam erat juftus, cum credidit prolem Teteeg ef rilibus, infirmis, & impotentibus ad fibi ex Sara nafcituram , ergo non ex tux Pt() 0 hoc actu fidei juítificatus' e perum, n generandum femen, id eft pofterita- Credidi£ Aäralmm &€c. re- Refp- tem tum carnalem ex Ifaac, tum fpi- hzc verba: 3 ET'T[) ]u& '^ritualem. ex ^ Chrifto credentlum, & ferenda effe non tantum . ad immediate ä nOblS Oht * Chriftianorum.- præcedentm, fed ad omnia anteceden- tla $» T ïä ï-ïcSlA P.U T? W. 1 / Ie t / 3 i ; E1 äutäm-, qui*' Opekratur,'rfierc'e-s no n );mpufätur fecuþdü1n u i Danr: [ gratiam, fed fecundum debitum. . dttti- $325 5. Eivero, qui non operatur, cre l denti autefnfin eu m, qüi J fit fb propofitum gratiade Dei. Íüficat imprum, reputatur fides ejus ad juftitiam fecundum . fan D 6. Sicut & David dici t,,beatitü 1 dinem homin : , QU cepþo fertjuftitiam fine ioperibus: W xa-d.' - A £ | - Beati um —À nQiïnim t.iþa;-(v]enef. I2 & 15 Vult ergo fi- ut operum & ,meritohnh þo&rorum fit ^ dinerces. ü) ha' .gnjfïcare Scriptura Abrahamum tam Jum gratï;iin, primo juftificatum effe per fidem cum ^:: Nez imput;ttuf" fequk rimo Deo credidit, quam in accepta &c.) Non datur ex gratia. - juftitia creviffe, per fidem , qua fecun- S. Ei vero qui non operatur.) ld eft, do, & deinceps credidit. |Dices ex ui non affert fua opera, naturz fuz vi- Scripturà non habetur Abrahamum ribusfacta,nec ex iis qurit, auc fperat 4El in Chrittum credidiffe. Refp. dum cre- juftitiam, quafi mercedem iis debitam. didit fibi hoc femen danduuy, faltem x* In eum qui. jufftficat. 1imptum. ) ln gfitian. ] implicite in Chriftum credidiffe, Prz- Deum, &in Chriftum, ex cujus fide hz quam terea id aliunde habemus, paffim enim a peccatis juftificamur.: ralluselt D. Paulus & Evangelifte docent ne- Reputatur frdes ejus 4 d juffitiam. ) «c jufliti minem poft lapfum potuiffe iu[tifïgari Id eft, hic per fidem hanc juftificatur, otel ; 4 fine fide in Chriftum. Secundum propofftzm. ) ld eft, libe- uftitam , ui operatur, & c.)Ar.. rale decretum gratiz Dei, H ia nimi- )uendam, 4 E Autem P [ c confti- gumentatio D. auli, hoc, & fequen- rum placuit divinx bonitati i m DEIIS ti- verficulo comprehenfa, eft hujus- tdere, ut fides Chrifti merita appre- Jirgiatun modi. Abraham juftificatus eft ra- hendat , hoc eft, eorum fructum per- j ju&OSy D e0, tis per fidem, quia fcilicet credidit cipiat , & hac ratione veram, atque C eü qll()d qui fua gratia juftificat impium, non inhgrentem juftitiam .confequatur. um jrt- autem quia fuo marte bene operatus 6. Sicut Cf Dawid diuiz, ) Pf. 31. I (ecundum eft, aut quia fuis bonis operibus me- Beatifudinem . homints.) poxapisuo» libefalema ritus eft hanc juftitiam: ergo & nunc beatificationem , Ícilicet, juftificatio- jt, ut p hzc juftificatio impiis, & peccatori- nem illius hominis effe, id eft, beatum, r cott- & juftum effe hominem illum. bus obtingit, non ex eorum operibus, leur ,fï"? aut meritis, fed cratis ex fide Chrifti, Cui Deus accepto fert.) Grace Noqi- ape[umï quem Deus propofuit nobisredempto- cerai, id eft, cenfet, reputat, adferi- rem, & propitiatorem. . Nam quod bit juftitiam ; hoc eft, quem Deus i, qu as pO datur per fidem, & ratiam, non cenfet, & reputat elfe juftum,' Deus Apatum merces eft, fed gratia; quod vero da- autem , quirectiffimus eft judex , eum tantum juftum effe cenfet , qu tur.pro operibus, five pro merito o- i talis eQ:Z perum, merces eft, non gratia, cum per juftitiam fibi inhzrenteim., , MP erzo juftificatio. tam Abrahz quam " $ime operibus. ) d eft, non ex meri- du nobis obtingat gratis per fidem, fe- to & virtute o perum , fed. ex 'Propriæx l.,nmediü" guitur eam non obgingerequ operibus, E fua gratia. geclit- 7 . tih *C"zv , 29 - '"EPISTOLA B. PAULI APOST. AD,ROMANOfs. &Pfal. — 4 b Beati; quorum remi | fïæ fü&,n«t igiquitgtes od qw 3L-1- te&ta funt peccata. . sïolfïl?f? præputum ER 9. Beatus vir, cui non 1 mputavit (Doymi/nus 'p eccatum. 9. Beatitudo ergo heecin circumcifione tantum manet,an etiam : circumci prapi 3npraeputió? Dicim ; us enim, quia reputata eft Abrahae fides ad p 1 juttitiam. : J 13.dN ro. Quomodo erg o reputata eft? in circumcifione T s t 2 äh m H n Sie praeeputio? Non 1n circumcifione, fed in przeputio. cGen, um jufutiee /:19. II. cEt fignum accepit circumþiüpnis? fignacul | bolita el lI. & fidei, x : dgkpcsls um j Beatikq;ta;um remiffa. f;m* iIntqui- tio ergo (»)pusfeR n:)n le is , -' 'q-uatu ; 4 ad hoc ut el z i [ adeptüs ipf tates.) Gratuita nimirum condona- vobis arrogatis ; o Judsi; ed gratiz, tione, non meritis operum: hoc eniim quez communis eft omnibus tam Gen— ! cumcitione vult probare Paulus, & hoc proprie tilibus, qu:m Judzis. Ut fr.) . elt remittere offenfas & peccata, fcili- Dictmnus enim , €c.) Eft alia ratio - Tater em cet ea gratis condonare. ; qua Paulus probat juftitiam non ad fo- putim.) I Teüa fumt pec Czfa. ) Non qu'aü X-i!l los Judeos, fed etiam ad Gentiles J omanentium, jufto peccata maneant & lateant , &a pertinere: eft autem argumentum tale. ; wn, quiqr ^ fiuerent, "Deo diffimulentur ; fed ze&£z, id eft Abraham ante lezem , inmo ante cir- obliterata & obturata, ita ut amplius cumcifionem juftificatus eft, non ex U rejute non fint. circumcifione , aliisque operibus legis, [ Ut eorum f ; Dominus þef- que nondum erant, fed ex fide, un- 8.. CuZ mon imputavit catum. ) Cui Deus peccatum condona- de circumcifionem poftea accepit, ut centur, ( vit, & confequenter nonamplius illud effet fiynum juftitie accepte . per - us ei imputat. dem, ergo juftitia bec non eft ex le- I2. E Beatttudo ergo : bac. ) ld eft, hxc ge & circumcifione , nec pro Judais : x : uido beatificatio , feu juftificat circumcifis tintum, fed pro omnibus,vf 1ià, que f E io , 'de qualo- qui fidem Abrahz fectantur. tüons & j quitur David. - IO. : omodo ergo reputata eft, G c.) In 'circmnufone tantum manet. ) e-ü' : lum, f 'Yantumne contin git Judzis cjrcuxnci- Senfus b: Gualis & quo in ftitu erat J quuatz? fis ? Abraham , quando ei fides ad juftiti eftin pra um enam imp ;'»&futia? ) An etiam am reputata eft ? Num circumcifus eliet incirt . pervenit; ad gentiles non circumci- jam erat, an adhuc preputiatus? fane 1?:, 73; os? uafl dicat,; ex citatis Davidis erat incircumcifus. :Ergo juftitia A- 1 verbis clare concludere poteftis, o Ju- brahe non tantum pertinet ad vos, o Sfdff; daei, quod hec ejus beatitudo & ju- Judzi, fed etiam ad przputiatos Gen- F' det [7 . füitia non ad folos circumcifos., fed tiles. ltem , ergo Abraham eft jufti- Tut, ' etiam ad Gentiles pertineat; tum quia ficatus non ex circumcifione, nec. ex operibus legis; fed ex fide & gratia, lr n É verba ejus indefinita funt & generalia, Ctn Àb tamque viro Gentili, quam Judeo.con- que communis.eft tam circumcifis, ^ Centi] veniunt; tum quia dicit ^beatitudinem quam incircum cifis. - & juftitiam. no(tram fitam effe, non II. Ef ffgpum acceps ?, 86.) -Quafi Ia. N ohu A in operibus le cis, fed in liberali cle- dicat: Adeo Abraham non eft juftifi- Credingiy imentia & con äonacione Dei, qui gra- catus in, vel ex circumcifione, ut cir- perit; Con äxm tis noþis rem'ftcit pecc."-t;af Juftifica- cumcifionem poft ju&ïciaxn acce a K, d) - * p z Lj s v - - z $, .Caþuimü. 21 B T&,fidei,, qua eftin proeputio : ut fit pater omnium credentium pef Es o lis ad juítitiam : Hs [ praeputium, ut reputetur & il , 72 . — 32. Et fit pater circumcifionis, non iis tant um qüif funt ex fed & iis, qui fe&antur veftigia Lanetam circumcifione, ! -fidei, quae eft in praeputio patris noftri Abrahae. . fides d tfio Abrahäe , aut femini4 14. d Non enim perlegem promi ut heeres effet mundi: fed per jufitiam fidei- nä, anm — E UET t« ejus, r Hebr, I4. Si enim qui ex lege, hacäredes qut : exinanita eft ,üdqes,v E n fhta bolita eft p'romiffio; : fitei, UW HHH ris, quam ad hoc ut effet fignum juftitie, quam legifque opera, fed þer ädem. Pro- àdeptüs ipfe eft per fidem antej cir- bat autem hoc ex promilfione fi&a A- fed gratis, cumciftonem. brahz, hocargumento. Abrahe pro- j tam Ger- miffx fuit benedictio, id eít, juftitia , Zs Ur fé. ) Abraham. lia ratio Pater omnium ;redmtium per pra- & falus omnium Gentium, non per lecem , fed ante eam, ex eo quia cre- non adfo- EE putium.) ld eft, -omnium in przputio- didit Deo, ergo pofteri Abrahz hujus ] Gentlls manentium , fcilicet omnium Gentili- ntum tale. um, qui przputii circumgifïonem ab- promiffionis , benedictionis, & jufti- MTIR UH I M nuerent. tig participes quoque fient , non per. j ante Cir- opera legis , fed per fidem. In fide l, mon ét Ur reputetur. && llss ad juffstiam. ) enim non in lege hanc juftitiam con- Ut eorum fides reputetur eis ad. juiti- ibus Iegis, tiam , & ex £de fua illi quoque juti- ftituere voluit eus; & in fde non fide, u- inlege, immo ante legem juftitiam ccepit, t ficentur, ficut Abraham ex fide fua [ianc accepit Abraham , ut effet exem- :æper l. juftificatus eft. * elt exl- I2. Ef fff Pater et rcnq;ïlfaäzis-. ) Id plar pofterorum , fignificans eos non eft, auctor. & inftitutor. circumcilto- ex lege , fed ex fide pariter juRiH—cälïi- tü Judæis dos efle. r nis, que fignum eft foderis , benedi- Qionis & juftitiz , non Judeorum fo- Ur bares. effet mundi. ) Ut fcilicet in lum, fed etiam Gentilium, -qui fe- femine ejus bened :cerentur Omnes 4 l/lla ff"') ' Gentes, hecenim eft pz omiflio facta Lenet juuntar Abrahz fidem , quam adeptus Gen. 22. Ig. u£ nimirum eftin preputio, id eft, cum adhuc Ab:ahz, T jümti" eíTet incircumcifus. Abrahz.fides, bened iftio, & filius ycumlle Jis, qui f[unt ex circmmeifrone. ) ]lf- fcilicet Chriftus, omnes Gentes ftbi ng) lnt * st - dzis. fubigeret , (ï.cquevre. num Chrifti per — Sed &f iis.) Gentilibus. omnes Gentes dilataretur, ut dicitur 3d vo5 0 Fidei qu« eff.) Qs fuit, que appa- Pfalm. 9. g. Poféula a me & dabo ub itosGet- Gentes bareditatem tuam, & goj]'q;'ï. . ) eü infd- ruit. ' pem uam termimos terrá. In praputio Patris Uoffri Abvahe.) ; pec. &X Cum Abraham adhuc effet pre Sed per jufüitiam, fidei.) Non per 1 ratid - & Gentilis. Pu::iacus, circümcifionem , aut legem, * ;umCi 1$, I I Non emim, €&c.) Probat Apo- Si enim qui ex lege, &c.) Qua- ftolus Abraham patrem effe omnium fi dicat: Quod fl ii qui lezis prece- ] Quäfl credentium etiam preputiatorum , & pta fe&antur, boc ipfo nomine quo j jolti confequenter juftitiam nobis obtinge- À legl obæmperant, ad ,Abrahæ Po&e- us n€- ritatem fp .e&a—nt , atque in illi re, non per circqmciqonexh, & legem, .C€3 re Li'i» 1 * 22 EPISTOLA B BAUL; APdST. AD ROMANdS. u 15 Lex enim iram operatur. Ubi en*jm-nOn" eftlex, nec z2 tarum g praevaricatio. 16. Ideo ex fide, ut 'fecündum gra;tiarn firma .üt- »plx'omiïfïïo tuu3: ( omni femini, non ei, q n L ui ex lege eft folum, fed & 'ei,f;qui ex " emortul fide eft Abrahae, qui pater eft omnium noftrum, * d * 'lc Gen. 17. (Sicut fcriptum eft: e Quia patrem multarum gentium vulvim -9 Ti 17. 4 pofui te) ante Deum , cui credidit, qui vivificat mortu T ae funt: - ?91 fed con : &—Vo-cat ea, qu& non funt, tanquam ea, qu i 18. Qui y.P o st perftat, & donat nobis hanc iu&iciaxr/x. reditatis partem , ac focietatem vo- 5l cantur, nullus profe&to erit fidei, nul- -Omuz f[emis,)1d eft, pofteritati A- D -]us tam eximig pollicitationis fructus brahz. 2! aut utilitas , fed plane fruflra crede- 2 N7 ef Ea qui ex leg'g'e/l.fo[nm. )Non " tur, & fruftra ampla illa promilfio fa- foli ]ud«o. PTR &a, immo abolita & abrogata fuerit. Sed E el, qui ex ffde, &« l.) Sed & . Quorfuüm eniim mihi fidem przdices, Gentili, qui Abfahz patris fidem, : büm,' moortux fi promiffionis divinx 'fru&us legi de- quafi genuinus ejus filius ; fe&atur.- betur? Z zi 6ff pater. ) Propagatione non [rene EE I&. Lex emim iram [ peratur. ) Qua; carnis , fed fidei, & fpiritus. fi dicat: Enim vero lex ipfa per fe Oninum zoffrum. ) Tam Gentilium, (D) I E Qiiv fumpta iram divinam quodammodo quam Judeorum. qià nin excitat, & quodammodo damnatio- 17. Sens feripeum cff. ) Gen. 17. " ^ hibet in xem cumulat, quia- occafio eft preva- Po[*i te.). Id eft, ponam te, & con- W ofun& ricationis, & confequenter divinz vin- ftituam te , more enim prophetico ob AE ins dicta. certitudinem rei future ponitur prete- Ub enim uon efl lex , €c.) id eft, ritum pro futuro. Vel, pofui, & 1j. g conftitui te propofito 7777 &bi non eftlex, aut preceptum, ibi tione certiffima. » ac preordina- k $ * potenti é transore ffi » ioni , & violationi legis, aqt BU fpl mandati lecus non eft. - -nte Deum.) Id eft, in præfcientia & decreto divino, immobili, certo , o [ Iö.*lzfea ex fde.) Senfus eft: Ex tébantur lege n on poteft obverfire nobis hxre- & irrevocabili ; necdum-enim Abra- Ft fe: ditas, & juftitia Abrahz , ut dictum ham acu erat pater multarum genti- To F um; fed tantum in prefcientia , & - eftn. 14. ergo ea niobis obvenit ex fide. N * tiüm, Ur fecundum gratiam, Gc.). In Grz- predeftinatione Dei. NT co eft, Ur fecundum gratiam, ut frma / QUi vsvificat mortuas. ) Cum eos a fét promiffo. : Quaaft dicat : ideo ex fide morte refufcitat. Hifce verbis-,com- Con. ; Tendat Dei omnipotentiam, quafí di- Robis obtingit juftitia, nt flt nobis ftt: 'þ', ratuita, fitque ex gratia, non ex dc- cat, Sicuti Deus poteft füfcitare mor-. - ito & juftitia. Si enim ex leye effet, tuos ,. ita poteft facere, ut Gentes nate Is in Paganifino fpiritualiter renafcantur Vcillay ex juftitia hominis effet, non ex dono, Tim ) & promiffione Dei gratuita. per fidem, & fiaut. Abrahe filii,. id- Ür frzia ffe promiffo. ) Qua Deus,ut 16 credidit Abraham , cum credidig. Carp. .per gratiam liberaliter promifit, ita. b $ Ea eo dicenti: Pezrem zeultarum. ;ge(zfiï ye X!)(.V)w per gratuitam gratuito , & liberaliter wn po[us !e * I Fere , E Qg: NY : * cAPUij' 23 em in fpem credidit, ut fieret þatei' mul- "X, "nec' ; | 18. Qui contra fp z ndum quod;di&um eft ei: f'Sic Xeyiritïemenf Gen. .tarum gentium, v.fecu 1 $ romimo .tuum: (1) m : Xxg. Et non in ärmatus E&ifide», nec Qonüdefavit" corpus fuu | .qui ex emortuum, cum jam fere centum effet annorum, & emortugm vulvam Sarae. e i ^oo. In repromi ffione xetiam D'e.i» non hæütav-'it dliïïdenfiaæ loþtuqs, d confortatus eft fide, dans gloriam Deo: *fe 21. Pléniffime fciens, quia qudecumque pxr.o'.mi üt]?eug potens * eft & facere. m faltitiam, . 22. Ideo & reputa tum eft illi ad juftitiam. riati A- j ':93a: Non eft autem- fcriptum tantum propter ipfum? q þiä ro putatum eft illi ad juftiiam : . 2 Non bus "repïfml'tabimr* credentibus i n 24. Sed & propter nos, . qui g yPet.. ) $d & I. 2I- - filen, eüm, g qui fufcit«avm J efum Ch/"riftmj Dominum riofter à * mortuis, - "latür. 25. f one f10n ficut St,ellæ)-vcæli* &- arena maris. (1) Ip sdit. Sixt. additur : Er emortuam vuluam Sare. ) Jam iitiligm, / "i Vocat e4; qua non dumt, Se) anus, & ad concipiendum & uterutm - Quià nimirum Deus zqualeimperium 20 habet in ea que non funt, & .ea que ferendum ineptz. , &ton- QO. Im remiffioze non lm/lmvit dif-' funt, & ea que non funt, facit ut » fídentia. ) Guamvis enim Abraham tico 0U fint. r pratt- 18. Q^ ;. ) .Sciiidet Abraham. audita promiffione quafierit ; Putafue fni , Contra centenario na[cctur felins, & Sara no- fpem.) Naturs & natgralis g nagenaria partet. . Non tamen id fecit —— :or—dink p Potentiæ generativæ Z . H ex incredulitate, fed ex admiratione. m fpem. eredidis. ) Magham)con- Clenti cepit fpem,eventura qua- dli promit- Sed confortatus 'eff frde. ") ld eft , fir- CEII0 , tebantur.' ma, ac robufta fide fufcepit Dei pzo- N mult A? m Gentium.) miífionem. Abri-- Ur freret pater Dans gloriam Deeo. ) Credens ac pro- [ l 'genti- .^ Futurum fe patrem multarum Gen- " tjum. . fitens eum omnipo A tentem , & in pro- Sécundum q?zod di&um efh ei , &c. ) miffis veracem. 21. Pleniffene fciens. ) Ide e0$ à -Gen. 15. 5. ubi eft illi di&um: $- . fima fide perfuadens fibi. ft, ccïrt"if- - ; Corm ^ Mpice colum , & numera ffellas, ff po- 22. Ideo &5 r » f illi ad je- uli di« £es: fíc erit femen tuum. EPüfdftt??Z' [2 107* I9. Etnoniufrmatus eff f;le. )Non . füisam.)) Ob tam heroicam fidem ju- ftitia ejus, & fanttitas incrementum s at vacillavit., nec dubitavit circa divi- * amtur nam promiffionem. accepit. Vide dida fupra n. 3. ij ) Corpus f[nwm emortumum. ) Id eft, ef- 23. Quia. ) Quod. In..Grzco. eifl:-, 24. $e d preprter mos. ) No&ræ. do- edid (iatt xtum pr& fenio. &I'i*'f,læu.caufa. 3 " gmtt ytxpOputyo» , mortifarume. E Fere centum Annoruw. ) Agebatan- inäm reputabit P ZD) 'Nof/cra fides ad juftitiam. € num þonageüxngxn nonmfl. » Cre- Qil L - EPISTOLA B. PAULI APObT AD ROMANOS 24 Plfai. 25 A Qui tradltus eft propter deh&a ncih*a, & 1efurremt sU COf 33; & propter Juftlficatlonem noftram. ^ 61 1.3 "CAPUT .V. * dumt Ex. fide, inquit, ]ujlzfcatz, non folum [be glormnfur, verum etmm $d in adver [itatibus : nam fi Lhw/ius pro nobis adbuc impiis mortuus qUSQI $( efl, multo- magis faloabit jam juffificatos per Janguinem ipfius.; & fam f jcut per wnam 4dde inobedientiam omnes. peccauimus , ac morm 9( kmms, ita per unius Cbrifti obedientiam ex mulm delz&'zs X W i ]ujiz]ïcamur ad. vitam. uftificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum per Do- J minum noítrum Jefum Chriftum: « Eph. 3. & Per quem habemus acceífum per fidem in gratlam r 2 18 iftam fpernt in qua ftamus, & gloriamur in fpe glorise filiorum Dei. fed eur 40. $N orí folum autem, fed & gloriamur in trlbulatlombus. b fiem re ïa LT fcæntcs, quod tribulatio patientiam operatur : 4. Patientia autem probatlonem, probatio vero fpem, Milus a - &troi m 5. Spes chariz Credeztibzus. ) Sx credamus. - In qua ; f aium, ) 1n qua gratm con- fims, ftanter psrfeveramus. tem a 25. Qui trAditus eff.) Ad mortem. confan Etre[urrextt , propter. jefsfecationem E£ gloriamnur in [pe jïlzarurn Det tibus f zoffiram, €c. ) ld eit, ut faua refurre- Quia fperamus nos confecuturos glo- &ione typum quemdam nobis przter- riam prepaáratam Filis Dei.- parait ret refmgendx ad juftitiam, feu vite 3. Non folum autem.) Nec id. fo- bj novxtatem, vel ut nobis reconciliatis lum. in 0pe Non folum, inquit, glormmur fe jam redivimus, & immortalis ju- de eo quod dixi, id eft, de gratia iíta. rumqu. j 1 ificationem noftram , qua fcilicet Tribulatio patienttam operatur, G e.). v mens noflra renovetur de diein diem, Qui enim bene utuntur tribulatione , W 1mp robuftiores fïunt in virtute , & perfe-- Cratter & que inde fequitur falutem apud &ior es, datur, Deum prcmoveret 4- P.zt:ent;a amtem probationem. ) ple dcem hbabeammnt. ) Td. e& confer- Quia redit eum, qui 4thmur, proba-: Per l a vemus cum Deo. tum , & exploratum, eumque a vitio-. mbi ) regat. tüm Per Dominum nofirum ]efum Chr:- fis cufefhbus pu ffum.) Pacem concxlutam & confir- Probatz0 vere D em. ) Probatio fpem f ip matam per Chriftum. glgmt, qm emm ;æm [ x extus & fiobis * nullis adverfis a iuítitia, & veritate H- lo f Q. Per quem 55 babemms 4ccefizm dei dimotur. effe , licet varie tentatus . tent &;.) Ideft, cujus opera , & merito admiffi, & addu&i fumus per fidem it, mirum in modum erigitur 4mmo 6, ; ad hanc gratiam , id eü beneäcxum in fpem- glortæ cæleüw. ftendu r] N EO Ju[hfïcatloms * * f. $pe Ài X & 25 o E od od dulgtitón confemdit qui L Ti Jbltois ea ab ia btrexit ) in cordibus noftris per Spiritum fan&tum, qui datus eft nobis. 22- 9- - LDcmc—————— 5 ts " H Juid enim Chriftus, cum adhuc i'nfirmi;giïemusv', fecu L " 4Heb. dum tempus 4 pro impiis mortuus eft? LI . * L M elian 7. Vix eriüm pro juft La o quis moþtur: nam p ro bono forfitan? : TT quis audeat morl. & ^19. Commendat autem. c har'it('atem, f£1am Deus in. n-Q;bi*s- quo,-sf u niam cum adhuc peccatores effemus, fecundum tempus. - miriti v Id ..9. Chriftus pro nobis mortuus eft: multo igitur magis nunc pfum. iu 1tlfi*catifi'n faþgtïiqe ipfius, falvi erimus ab ira"per i L t Do- 10. J-Si T NIRCRSPSE tam r s 'Sþe:'a'ai&m ;zon ;onfnnd;g'.') Ideft, um habemus piä;dus, fenfus ergo e(ïi Cur Chriftus tanta charitate pro. no ? Dei fperantem non fallit, nec fruftratur, ' fed eum certo perducit ad affecutio- bis mortuus eft, fi erat nos deferturus nem rei'a Deo fperate. . * * & fpem noftram fruftraturus ? iuS:- l b 744 CcHzr£ ^L :?45 De: di - zfdxef-;n;cþar« - dafirmi.) Variis peccatorum languo- - i dibus nofféis, &/7.) Qu afl dicat : Spes ribus implicati. &ternorum non confundit nos, quia Secundum tempus,) ward xaipó» ep- IpäS chariratem habemus, qua Deum dili- partuno tempore , teurpore a Patre con- ftituto.- - gimus , & fümus amici Dei:. Deus ap- " gon- tem amicos fuos in fe fperantes non Vix enim pro juflo, €fc e») Sen— confundit, immo vero iisdem diligen- fus hujüs, & fequentis verficuli eft: ) magna charitas apud homines exifti- tibus fe hec fperata aterna bona pre- s g pamvit. tmnatur , fi, quod rariffimum eft, pro Diffufa. eff.) 'Tum in baptifmo,tufh jufto , aut bono quis oppetat mortem. id fo- in operibus poenitentiz charitatis, alia- At Deus füam ercoa nos charitatem riamur commendat, & tellatum facit, atque tiaifla. rumque virtutum , quibus vel primo, "vel magis.juftificamur & peculiariter humana charitate longe majorem o- h. :r',fff-) j án impofitione imanuum , id eft in Sa- flendit in eo, quod pro nobis injuftis, itioDf cramento Confirmationis, in eo enim mori. voluit. - & peccatoribus Chriftum Füium fuunx Peïfet datur, & diffunditur in nobis robur , "& plenitudo Spiritus fandi. g. lz nebis.) In nos. pem. ) — Per Spi:*itum lantius 7ui 'ddltw s/i - Secundum temptus. ) V ide di—&a n. 6 oMualto igifur magis, €c, ) $i pmb:I- sobis.) In jaftificatione enim non tan- vitio- tum gratia , & dona Spiritus fancti, mortuus eft Chriftus ut nos: peccato- fed ipfe etium Spiritus fan&us datur res juftificaret, ergo multo magis poft- jfpem uam per ejus fanguinem, ideft, paf- ] nobis: qui in anima eft. quaft in tem- gft 'fe lo fao, eamque per charitatem fan- ionem, quà fuum fanguisem fudit, tate i ificat, & fui amoris participem facit. à juftificati fumus, per ipfius ejusdem ptatus »- merita fervabimur in extremo judicio, 6. A quid enim Chriffus , &c.) O- m "ftendit fpem non confundere , quia ab ira divina, ,id eft, vindicta pu- A amoris Dei v'g& .Chriüi: erga, inos gx;imi- nitione in impiogve;crænda. I D — Bibl u Coris Menocb, Tem, VIIL. ^ - * IQ- : Rf"x M ") T m m 2 * E - E EPISTOLA B. PAULI APOST.AD ROMANOS. . Io. Si enim cum vinimiJci—eH'emus-, reconciliati fumus Deo M sj per mortem filii ] o m ejus: multq ïmagis reconciliati;. falvi erimus in vita ipfius. gratia l II. Non folum autem: fed & glorïamu'r in .'*])e)o per Domi- Bu num nofirum judicut Jefum Chr'ii'tumg per quem nunc reCOnCiliatiöf nem accepimus. / mulis I2. Propterea- ficut xper unum hominem þeccatüm in hunc t mundum intravit, & per peccatum mors, & ita in omnes hof Tidgs : mines mors pertranfiit, in quo omnes peccaverunt. tes n I3. Usque àd legem enim peccatum eratin mundo: pecca- Bo tum autem non imputabatur, cum lex non effet. demna .14. Sed regnavit mors ab Adam usque ad.Moyfen etiam in jutfic eos, qui non peccaverunt in fimiht i udinem pregva'ricatjonis [ .,Adag; qu»i, eft forma -fufu'ri. ii ( "'15. Sedy,'* -um,)t Cuit pec J g0. Recosciliati.) Po V&,qu—a-m"illi re- p Ad'ai;nus, quam reliquï omnes ejüs po- U$, eonciliati fumus. - fteri morti obnoxii. tacti funt. COIpovita Spffus.) Qua ipfa Chriftu Inm quo omnes peccavermut. ) Dicun- Mul tur omnes peccaffe in Àdam tanquam þ()tiuä 1 poftquam a morte: refurrexit, jam vi- tudinen vit vita beata, & gloriofa, & fedet Pater, & Princeps omnes fuos pofte- Mort ad dexcteram Patris interpellans pro ros reprefentabat, ficut rex regnum nobis. 'Totus hic Apoftoli difcurfus repr&fentat, & magiftratus civitatem. rali, q1 Deni eo tendit ut probet fpem eletorum,& 13..'1[/714:: 4d legem enim peccatum Chifti probatorum non confundere , ad hoc erat 4n mundo.) Senfus eft , tototem- enim probandum inducit; & exagge- pore quod inter Adamum, & legem In n rat Charitatem Dei erga nos. interfuit, peccatum tam originqlg,qtlaxal- lj ) URI. Wen folum autem.) Scilice actuale fuiffe in. mundo. E ,t -fu- . mus Deo reconciliati. Peccatum autem mnon inäþumäatür.) *äï&ï Sed E* glortamnr :5 Deo. ).-Gloria- "Tanquam transgreffio, quia nondum mur nos habere Deum Patrem, ami- lex erat fcripta; licet imputaretur tan- 16, fif, ) cum , familiarem , &c. quam transgreffio legis naturalis, la IQ. Gent enim.) Deus -eft ;'tltära fi-l I4.. &ed regzavit mors ab Adam uf-. militudinis five collationis pars , que que ad Meyfen, ) Quamvis enim ante Vno t hoc modo fupplenda videtur: Ita per legem peccatum , ut explicavimus,non flS, q[ Wnt, unum hominem, id eft, Chriftum, ju- imputaretur ) erat tamen in mundo , hYT ftitia in mundum ingrgi'fa eít, & per & propter hoc mors in enus huma- juftitiam vita. t num graffata eft, & quafi t'yxfannidem E m, ( Per snum ho exercuit in mundo. Xit x mum. æineä.) Scilicet Ada- li In ffmmilitudinem. pravaricationis A4- -Pecca(um.) QOri inale: d«.) Peccando acualiter , ut. Adam Omny Et per peccatum mors. ) Corporis. peccavit. : tond lm omnes bomines pertranfcit. ) Pro- f*turi-) Qul A.damusf' u Yni, Qui eff forma Ci pter ?eccäptlxn enim .Ac!ami ; fàm 'ipfe Chrg&; 'vgnturi : eypes eft.- L 3- Sed li d L - Y 27 CA P UV,.-T,' V. US Deo 1 ?. Sed non ficut i.»deli&um,. ita & donum: f ;niin unius de- um - Hi&o multi mortui funt: multo magis gratia Dei & donum , in Chrifti in plures abundavit. Doni- j gratia unius hominis Jefu 16. Et non ficut per unum peccatum, ita& donum: nam mmæjä k judicium quidem ex uno in condemnationem ; gratia autem ex multis deli&is in juftificationem: 1 hünc. 7. Si enim unius deli&to mor s regnavit per unum, multo fies xho- : magis abundantiam gratid; & donationis, & juftitiae accipien- !: tes, in vita regnabunt per unum Jeftm Chriftum. pee. - - 18. Igitur ficut per unius deli&tum in omnes hominesin con- Demm . ï demnationem:. fic & per unius juftitam jn omnes homipes in jufüficationem vitae.- ;atjqnis ! t IQ9. Sicut $ed q5. Sed mon ffctt. deliétbum ita &f do- deli&tis prorcefïïtlad juftificationem, ut — sum. ) Quafi dicat: INon tantum no- fcilicet non ab uno peccato, fed a mul- tis, immo. ab 'omxnibus n eiüs po cuit peccatum , quantum .profguit Chri- í xet ?s ju&ifica- us. Multi.) Id eft , omnes, dicit tamen I7. && esim z;m'u: delt'&a'-', &c.) Qua- Dicon fi dicát: Adam invexit regnüm mor- ipqut potius st , quam emwes , ut multi- tis, Chriftus vero eminentius & gra- tudinem pofterorum Ade oftendat. ; polte- Mórtut [uni.) Yam moite corpo- tia, & juftitia, bonisque omnibus ab- pegnum rali; quam mort e .peccati originalis. undantius regnum vitz invexit,in quo (itatert. nos reges fecit , ut vitam hic gratiz , ectat um Dommz) Gra » tuitum be;xefici-txxn Chrifti. & poftea glorig adipifcamur in ccelis. totem- p gratía. ) Per ratiam. Ip vita regnabunt. ) Non dicit Pau- Legem lus Vita reguavit , Hicut dixit, zors In pleves.) £ig noAMag , " mnltos. regnavit , quia fuavius, & gloriofius quam Abundavir.) Nam longe majora bona, & dona nobiscontulit gratia fonat, Jeflificaté vegnalmht im wita tir.) ^Chrifti, quam Adam abftulit. peü Chrifzm, quam fi dixiffet, P« ondurma regnabit n jufifæzt'i: per Chriffum. 16. Er non ffcut per wnum pecca- r tat« $s. ) Supple, Adam infecit omnes. 18. Iz omzues bamlize;.) Scilicet rgaf P. ]is, Jta 5 dosum.) Supple, Chrifti, ab tus pertranttit. E 4nm u- JPer unius j uflitiam.) Per meritdm n anté vmno tantum peccato liberat, fed a mul- tis, que pofteri peccato Ade addide- Chrifti, quod eft csufa noftr J € juPciH- ; runt, & addent. cationis, & juftitiz. utdo y idem , &fc.) Tudici- Ip ouames honines. ) Supple, 'donum, hümde Nam jedicium qn & beneficium Chrifti pertranfiit. n um , Grace wpipas reatus fcilicet, flu- nidem xit ex uno peccato Ads. omnes inquam , qui a Chrifto fpiritua- da condeinatiogem , &c.) Ut fcilicet liter defcend unt; V&þapcifmo in illo -ni.ï 4 renati funt. omnes etiem parvnli effent obnoxii Mam condemnatio Ip juftiftationem vita.) Quaamorte mni. ni-, nimirum preenz da- peccati , ad vitam gratie, & glorig ]uf Gratia antem, €c.) E cöntrarïo " r"evþc.xmur. 73 [7| beneficio , & gräftia Chrifti ef Inultis H 19. U;:ii& | d ^L 99 EPISTOLA. B. PAULI APOST. 'AD ROMANTOS ePhil. 9 e Sicut enim per. mobedlentxam unius hofinis peccamres A^ I1. 8- confhtutl fant multi: ità & per umus obed1c10nem Jufu conih- Y vi r 9 tuentur multü. . 2o. Lex autem fubmtrawf, ut abundaret deh&um. Ubl (hrf . autem abundavit deli&tum, : fuperabundavit gratia. M E * 2r. Ut ficut regnawt peccatum in mortem : ita'& gratia: re- tem $net per jufttiamin vitam æternam, per Jefum Chnfcum Do- ttis ( mmum noftrum ) 6 CAPUT VI. fimül In Clar Fo baptisati jimms, u moriui peccato deinceps in no'vztm'- vite ambulemus, ficut. Cbriffus femel mortuus, ac fepultus , ad no- elt, 1 vam vitam, non ainplius moriturus, rofurrexit : non ergo jam,óbe- peccs diamus peccato, aut concupifcentiis, fed foluti a lége, liberatique per Cbriflti gratiam a peccato, & fervi fa&i ju[htie, tradamus mem- (I) $, À bm noflra in obfequium ju[litie ad vitam, que prius tradi-. gt deramus immünditie ad mortem. um Qmm Uid er£o dicemus?. permaneblmus m peccato, ut gra- Qüm Y tia abundet9 jecut Abfit t tan. IQ. Uzius bomintis.) Ads. nientis Ch1 nfh. Vide di&ta fupm n; Quor s I5 Malti.) Omfies Adz po(ï:erx. Cabit Untus. ) . Chrifti. AI. d2 meorteg. ) Id eft, hommes a(' quibi :Mulri,) Omnes qui ex- Chrifto per mortem trahens. 134l fidem, & gratiam renafcuntur. Oratia 7egnet,) Gratia & miferi- (tian .20Q. Lex autem: fubintravit, &c.) cordla divina late dominetur. Per juflitiam, &c.) Adducens ]'lfïl- li Quafi dicat: Lex quidem directe ad fivi hunc finem data eft , ut diffolutionem tiam, & per eam. homines perducens mor hoininum mores re['mngeret, eosque ad vitam zternam. duceret ad Chriftum, a quo fanaren- Per ]efum Chriffum , d' ^ ) Per me- d. fur : fed indirecte. hic effectus fecutus rita Jelu C hrifti Domml, ac redem- ePc ut fcilicet abundaret delictum; ptoris noftri. Cato X — Ch nam data lege , transgremo illius pec- tus cata multiplicavit. I. Ujd evgo diaxmuef: 866 ) Ita lo« tüt "Subintravtt.) vaptio yASv . Latenter quitur,quia dixerat gratiam àb- ti.| f e nfnuavit , zrrepfit, obiter & quafi ündare ubi abundavit peccatum ; ne tun furtim ad breve tempus, fcilicet ,. uf- quis propterea exiftimaret immoran- tor que ad Evangelii adventum.. dum effe peccatis, & peccata peccatis Ubs; abundavit delit um.) Ubi pec- * cumulanda , quod fcilicet amplius ab« i F'&- «ata occafione legxs mundarunt tia, undaret, öl, commendarecur Dex gra- A Qe Supemäandawt € gratia. ) Adve- * 2 U 4 (CAPUT VL 2$ iätores i d UsL N oninisadi L 42P et. tui fumus. peccato, a :cäuo;podo' ad | 24 22. Qu d huc vivemus in illo? Is 43 — 3. An"ignoratis (1), quia q uicunque baptizati fumus in Chrifto Jefu, in morte ipfius baptizati fumus? « & * D x pb'ï.. 4. b; Confepulti enim fumus cum illo per bapti fmum in mor.« Gal. ,tialjlr'ex-,' -27- tem: ut quomodo Chriftus furrexit a mortuis pevr,gl.griam Pa- quf» tris,-.c ita& nos in novitate vitae ambulemus. * t '$. Si enim complantati fa& : j fumus fimilitu dini mortis ejus:'ä'aää: i fimul & refurre&onis erimus., . . : 23- *vz'tdzf'e. Cl a vetus homo nofter fimul crubiüxfäg 1 Hebr. , -v 68 HOCX f entes., .qui I2. l. ad "0- A eft, ut deftruatur corpus -pegccabi--, & ulFra non ferviamus ] Petr 1 übe- 2, l. pg;c;atofu. ! t r r Qui &4. 2. ffli« b 3637 Edit. . Skxt. additur : frdtrs—':. Q. Mortei ([umus peccato. ) Quia riofan & :'iwx—mnortalem 3 (juäm Chri- Í .geccati feryitute liberi fumus, quibus ftus refurgens accepit a Patre. - cum peccato non plus eft negotii, aut In novitate Uite ambulemus. ) No- commercii, quam mortuis eile foleat vum yitg genus inftitua um viventibus. Mortui fumus etiam Chriftianum decet. mus , quale i gf&- peccato, quia vetus homo nofter fimul $& enim complantat: , 9':,) Ex- t cum Chriffo crucifixus eft, üt dieitur in- citat hic Apoftolus Romanos ad no- fra'n. 6. vitatem vite per fpem refurrectionis. Quomodo adbhuc vitvemu ;' ;n zllo ?) Senfus eft : Nam fi fepulti fumus in t f Qiuomodo nos. iterum peccatis impli- baptifmmo €um Chrifto, & quafi furcu- cabimus, a quibus nos abduximus , & li illi adherentes cum ipfo defoffi ; eri- uibus mortui fumus ? hgs äd mus & nos participes ejus refurrectio- X Baptizati fumnus m Chriflo,) Chri- nis ,^ g-ärminan—:gs & nos Vad imm?rta- ftianam fidem fufcipiendo. litatem. pïferi- Ip morte spftus baprizani [ unus. )la .. 6. Hac fesen fery . Quaü dicät z jf fimiltudinem | & re : pre fenteftiopem Debemus mortui effe peccato , & in ucens mortis Chrifti. novitate vitz ambulare hoc fcientes & ^ 4.- Confepultà enum fmmus . cum illo, cogitantes , (s ece * ' ff« «:ch) Quafi dicat: INos mortui E ticut : zid.) Ginod. dettis cato fepuli fumus in-baptifmo , Vetus bomo noffer. ) Meterem homi- Chiiftus mortuus corporaliter , tradi- nem vocat vetuftatem & corruptio- nem peccati in homine,, quam ex ve- tus eft fepulturz; nemo enim fepeli- teri Adamo contraxit. a l- tur nifi moirtuus: cum ait, Co»fezpul- el potius ? b« H umus per baprt[inum , alludit ad ri- fum hominem ia quantum hujus- *um baptizandi per immerfionem ; modi vetuftate affectus eft. - j Df oran corpus enim ejus " hec' modo ba- Snul ermeifiens eff.) Unacum Chri- :CZEiS ptizatur aquis quodammodo fepelitur. d ftoin typo & repiefentatione cruci affixus mortuus eft; biptifmoenim " abs d mortem. ) Ad hpc ut moriamur reprefentamus crucem Chrifti, & vi- 7A peecato. i/graf J tiorum, ícilicet nos cum Chrifto effe É d. ?ïi*';m Patrés.) Per vitam glo- £ruci- B- 30 EPIST. B. pAm;f APOS&*.A'D äöMA&qu ?. 7.» Qüi-/cänim mortuus eft, jufti ficatus eít a peccato. ut ob n . $. S1i autem mortui fumus cum CHRISTO : credimus quía - fimul etiam vivemus cum Chrifto: : x * peca ( me 9. Scientes, quod Chriftus re fürgens éx 'mortüis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. z P 14 1o. Quod enim mortuus e ft 3 peccato , IDOTtLIPS e€ R fe'me.l : ege » If uod autem vivit, vivit Deo. . A1. |ta & vos exiftimate, vos mortuos qui dem effe pec.cäxto, fed f O. 16 'viv,gnt*es autem Deo, in Chrifto ]gfu Domino noftr Es Bs 12. Non dien. z — 1 rgent five crucifixos ,& vitia noftra crucifixiffe.. Q. Sezentes, quod bh;'i/?u:«'ref;i T Secundo , etiam per efficientiam, quia ex mortuts, 6c. Pendenthaca pre- Ícilicét virtute Chrifti in cruce mortui, cedentibus; qua i 1 dicat: Si mortui fu- aUtei mus peccato, credimus quia fimul eftis ux baptifmo nobis applicatur, pec- - cata noftra deleta funt; cruxenim pec- étiam. vivemus cum Chrifto in vita i catorum noftrorum mors eft & de- beata & immortali^ Scimus enim ftructio. Chritum , poftquam refurrexit a mor- I tuis, talem vitam jam vivere, nec am- Ur 'Jefruu;wf corpus pecca 4i. Corpus peccaü e tota peccaátorum maífa, plius moriturum , immo mori non que quafi unum eft corpus hominis poffe. Zum ergo vita noftra béata fi-^ 74 milis futura fit vite Chrifti, fequitur Weteris , cujus memibra funt libido, n avaritia ,. fuperbia, &c. cuilibet Chri- nos quoquc tunc amplius non moritu- tort ftiano. mortificanda. Deftruitur ergo ros. Catil IO. uod enim mortuns efd peccato.) Catü corpus peccati , quando-membra ejus Id eft, quod enim mortuus eft ad de- * morti/camus, ideft, quando defideriis I/l geccati non conféntimus , fed refifti- ftruendum. peccatum , id jam fa&um mus, eaque in nobis expugnamus-& eft, ncc opus eft ut fiat iterum. cut abolemus. : uod azmtem vivit, &c.) Quod au- 1001 Ert onitra nón ferviamus , &c. ) Ser- tem vivit.jam excitatus a morte, vi- mil vit peccato , qui peccati defideriis, &, vit vitàm gloriofam & immortalem Inà Deoque dign.an , 'qui immortalis eft. tita dicam, imiperiis obfequitur. lI. Jzz s 2n4 enim mortuies q/f'.) Qui ve- ver, €c. ) Quafi dicat: Sd terem hominem in fe deftruxit. ]ta & vos cogitate de vobifmetipfis , j»y?:f'cdtn: ef a pectato .) Abfolu- tiimirum vos femel mortuos effe pec- mi qu & domino cato in baptifmo ; de cetero autem vi- tus, & liberatus eft a jure peccati, cui fuerat fubjectus , ficut fer- ventes effe, ac vivere oportere Deo, £ Vs per mórtem id eft, vitam vivere Deo congruan, quafi - fe fubduci; à quam nulla mors peccati ulterius fe- qm Gominio heri fui. üatur. ni DQ $ emim movbs :'fu;nm) $i ita W5 fnortii fucrimus peccato, quemadmo- ln Chrifio Jefu , .ö'c.) Id eft, lger la dum Chriftus mortuis eft cárne; con- Chriftum , vel; ad fimilitudinem Chri- hi fidimus, ficut ille- refüfcititus a mor- ; fti, qui ita vivit, ut amplius non mo- D te vivit novain vitam ; ita nos quoque r iatur; quafi dicat, pari modo mec 6'1.. novam , id eft, a vetüftate peccatire- vVos amplius mori debetis per pecca- tun r : llzurgatax'twl vitam deinceps aéturos. 12. Nen - 3 - E 12. No n x "äfg*o,f egnet peccatum in veftro mOrtä;ilfi" cyorp;oi'.ev, ut obediatis concupifcentiis ejus. $ quia hibeatis membra veftra arma iniquitatis I3. 56 d neque ex »peccato: fed exhibete vos Deo tamquam ex mortuis viventes, [ non Eu Y / . & membra veftra arma jüftitiae. Deo.. ub I4. Peccatum enim vobis non dominabitur :an on 'än;fm f mel : . lege eftis, fed fub gratia .13. Quid ergo? pecca bimus, quoniam non fumus fublege; cato, fed fub gratia? Abfrt. * . . 16. d*An neícitis, quoni am cui exhibetis vosfervos ad obe- 4Joz. . on —— diendum, fervi eftis ejus, cu1 obeditis, five gedcati ad mortem, 8-P34-' five obeditionis ad juftitiam ? . 3 2. 19 ;trgm uod fuiftis fervi peccati, obediftis àpre- IT Gratias aute E m Deo; q t fii« autem : ex fimul eftis. corde in eam formam do&rinze, in quam tradiü x t Yita -18. Liberati autem a peccato, fervi fa &i eftis juftitise. enim veftrae ? | for- I9. Humanum dico, propter jnürnjitgtem carnis C fl« x ficut - fi0i - E * ii u IQ. Nom regnet peccatum m veffro coricugifc;entiis.xxlo&ris liceat indQI- yritti« mortali corpore.) Ne permittatis pec- ere. . .catum & corcupifcentias , qux ad pec- ALffz.) Nam legem afpernari non . 4it.) catum incitant, regnare in VobDis. licet, fed poti us per gratiam Aill&m adf ] dé- I3. -4rma.) Inftrumenta.- implere debemus.- Tanqguam ex mertuis viventes. ) —Si- - 16. Nefcitis, & £,D) Probat ApoPco- &um Tus-fideles nec fervos effe peccati, nec cut facere convenit eos, qui peccato " 4mortui, jam vivunt cum Chrifto , fi- illi fervire debere, quod fe jam divins v militudini /refurre&ionis ejus confor- fervituti per baptifmum addixerint. jem Armati. : Li Sive peccati ad martem.) Sive pefcf- Jl Eromembravefira arma jufitt'æ Deo.) cati, quod ducit ad mortem.- Cat; Scilicet exhibere Deo membra veftra $&oe obeditiónts. ) Legi Chri&ï, )HS, quafi inftrumenta & arma, quibus ei quæ* d ucit ad. vitam. eC» militetis. ad exercenda juftitiz opera. I Gratias autem Deoquod fuiffss.) |VI4 Id eft, quod effe defiiftis. I4. Non enim fub lege effis, fea [u? Obedflis D gratía.) Quafi dicat: Peccatum iis, $J L?gi- d(o&rinæ( Evange- . ifll ui fub eratia funt, dominari nequit, licz. fe nifi ipfi libere fe peccato fubjiciant: Ipm eam fär mam dolrina , fj'c )Eanm iis vero qui fub lege funt nonfub gra- recipientes doctrine ;/formáam , quama per tia, quaft jure hereditario ab Adamo vobis Apoftoli fua predicatione quo- J hucufque 'præfgtïptp dominatur pec- dammodo imprefferunt, 10 catum Y : 18. ]ufiti'æ,.) $ anctitatis & virtutis. i5. Peccabimus.) Legem transgre- I Humantmn: dico , 6 c. ) Quadfi di- i 74 (d* eat: Egb a vobis, o þRoma.ni fideles, rem diem:es-,, quafi : 111-1 non gubie.&i? & : j 32 EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS ficut enim exhzbuxfüs membra Ve&fæ ferv117e Immundltlæ & ? ità nunc: exhxbete mcmbra veftra iniquitati ad 1n1qu1tatem eft lem fervire juftitiee in fan&ïzlücatlonem. viti 2o. Cum enim fervi effetis peccati, hberl fuiftis Juihtlæ. ! .21. Quem ergo fruCtum habuiftis tunc in. illis, m quxbus glio. i nunc erubefcitis? Nam finis illorum mors eft. yn:t 22. Nunc vero liberati a peccato, fervi autem fa&i Deo, & habetis fruttum veürum in fan&mcauonem, fmem vero vitam Chní ætern am. &ufree 23. Stipendia enim peccati, mors. Gratia autem Ifei, vita ;( æterna, in Chrifte Jefu Domino noftro. perle CAPUT VII. Carent In f mzlzmdmem mulieris,: cupus *oir defunctus. e/l-'., nos per Chri- fhum foluii Jumus a. lege , 'qua peccatorum affe&tus reddebantur Temoni «ebementiores, .ut. ferviamus Chriflo in novitate [pirituss occaftone pittte aliud d autem legis peccatum judicantis , magis fe exeruit , €? crevit pec- leze tur: f eatum, quamquam lex [ancta. e[fet, ac [piritualis, imo & nunc ad- «erjante carnis fomite allicimur, quantumvis repugnantes ad . pis &t * nem o 64, que fecum!um rationem de!e/famur, legzque tiam 2 Tatura| Junt. contraria. - LAN 1gnorans, fratres, (fcientibus enim legem quuor) qula fed no fïtug m lex in homme dommatur, quanto tempore vivit? Dou L P 2.. à Nam 1am rem exlgo humanam, id eft equam, Aficationem. ) Hoc eft, ipfam fadfh- demn; moderatam & . facilem ; ut fcilicettan- ficationem , fíve fanctimoniam , vitz- Qu t£um, tantoque conatu Pcudems jufti- que mundmam , velüt tru&um ex illa at hr 2 tiz 7p [anttificationem , id eft, ut in dies fervitute capitis. snagis magifque fan&thcemmr, quan- Figem wvero vitam A4termam.) Ad paat to olim R'ldu'fhs iniquitati ad i mlqul- quam tandem perducit juftitie. fervi- fubje tatem , ita fcilicet ut ex una iniquita- tus, & ad quam, ut ad caufam fina- 4l te rueretis in aliam , & femper fieretis lem ordinatur. pm;n deteriores. Tito, Q3- Stzpendia enim pen'dtt mor:) 2O0. L:äei Z f'm/!t.f ]uflttæ. )Id e&, ]u- Merces, .quam peccatum fervis fuls Nl flitiz expertes. répendit , mors e lege r 2I- Qzem fiw&um babuiftis. )Quam Gratia amntem Det ; €u)fhd e& gta- teneb axtilitatem ex peccato reportafüs. tuitum,autem Dei donum, quod Deus I» quibus.) De quibus. fervis uis largitur, eft vita &terna, pulat "ANam fenis ilovum mors eff. ) Adeo acaptcnda per Jefu. Chrifti Domml U anullus ex peccatis fru&tus percipitur; no ri mCI'ICl- mupf bæ E etiam mors inde . con!lquatur tD ex i2 bomine, 6c.) . Per lesem püam 22« Hfzäriu jrilum z:c;ärum in f:m- non folum intelligitlegem c& l'c- [ d hr 3 j &, t — 9 5 d Nam quse fub viro eft mulier, vivente viro ,i alignta., , eft legi: fiautem mortuus fuerit vir ejus, foluta eft a legec Or.7. viti. : * 39- I, 4. Jgitur, .v ivente vito, vocabitur xadultera'—,' /fi fuerit cum qu,ibus alio viro: fi autem mortuus fuerit vir ejus, liberata e.ift a lege viri: ut non fit adultera, fi fuerit cum alio viro. à i Deo, 4. Itaque fratres mei, & vos mortificati efus legi per Eorpus Chrifti: ut fitis alterius, qui Vi?ifm ex mortuis rgfurrexit,' ut fru- &ificemus Deo. ; Vi ^ ffemus in carne, paffiones peccatorum, quse 5. Cum enim e per legem erant; operabantur ip,membris noftris, ut fructifi- . carent mQ1fti. (lri- 6f Nunc Vr remonialem, /fe(-lk cum naturalem, ut noGer, jvan-n/mortua eft, & effe defiit per Chriftum.. : 77 patet ex n. 7. INotandum autem ell, aliud effe lege teneri, aliud, eífe fub Per corpus Chriffij.) n cruce im- ! jtr- lege. Lege tenetur qui lege obliga- molatum, hoc eft, per Chrifti paffio- T. tur: fub lege e(t, ;quieft fub ftatule- tua ell lex vetus. nem & mortem; per hanc enim mor- id gis & ejus dominio , quod eft homi- nem obïigare, nec tamer dare gra- Ur fítis alterins.) Senfus efl, quo fit tiam ad earb implendam. -Jam lege ut loco veteris legis jam alium virum naturali & decalogi temen:ur quidem, habeatis, eique conjunci fitis, cujus fed non fumus fub lege, quia ab hoc deinceps arbitrio regamini. quia ft.tu gratia Chrifti nos liberavit. i ex mortutzs iefurrexit.) Chri- ftum intelligit, ad cujus formam o- Domiatur. ) : ubendo, terrendo, t reum faciendo , accufando, con- portet fideles in novitate vit& ambu- demnando. 9d lare, tanquam ex mortuis viventes. Uz fratisfecemus Deo, ) ld eft, ut 'vit£- Quante tempore vivit, ) lpfa *lex, aut homo legi fubjeaus. Chrifto tanquam viro nofiro, cui &y ia 9. Nam qua [vb vviroeff, &c.) Com- conjun&i fümus, ex femine gratie e- jus feecundati, bonorum op E | M parat legem viro, & homines legi erpm fru'— fubje&os mulieri virum habenti.- &us proferamus. (etyi- Alligata eff legi.) ^ Conjugali, que 5. Cum entm effe unus im carmt. ) Ih fina- precipit fi ftatu veterís & carnalis hominis, cu- rito. dem & oþedient'iam ma- jusmodi funt omnes qui fub lege funt. : i w) 1 Soluta eff a lege Vr ) ; Scilicetl a Paffiones peceatorum.) . Motus, af- füis lege matrimonii fe&iones, & defideria peccandi. tenebatur. - x ; quam ayitq viveïnte Qué per legem erat.) Juz funt, de * !i 83 fuerit cum alio vire. ) . | Si co- & excitantur per legem. beus pulata fuerit alii viro. Operabantur im mtmi r£ na;?lr;:;- ) jUED y adutite, . ul émpeqiro, id eft, exercebantur, & - U: xom f nupferit, aut alteri corpo 'ris fqi co- ipfo opere complebantur in me'quris 5 piam fecerit. noflris. d 4 Ef vos ziort an efategi ) Qu "Ut frudifecarent morti.) Ita ut fru- * pem &us mortiferos peccatorum parerent. . fi dicat, lex qu& erat quafi maritus " e- qui Bidl. em Conmm. Me:fac/:. Tom. V;Il. &* £ 9 hPIST B PAULI APOST AD' ROM XN?OS 1. 6. Nunc autem foluti fumus a lege mortis, in qua detineba- tuim q mur, ita ut ferviamus in novitate fpiritus, & non in Vetuüate - lhitterze. IL yit m 7. Quid ergo dicemus? lex peccatum eít? Abfit Sed pec- catum non cognovi, nifi per legem: nam concuglfcentlam ne- U b Exo. / fmebam, nifi lex diceret: 5 Non concupifces. joltur 9.0[/ 8. Occafione autem accepta, peccatum per mandatum ope- i Deut. ratum eft in me omnem concup1fcent1am. Sme lege enim pec- peat $.2 €atum mortuum erat. f f 9. Ego auterà vivebam fine lege ahquando. Sed cum Vemf- fiand. H fet mandatum, peccatum revixit. TO. Ego li fut GUmommemeene. qui nos ducerent ad mortem &ter- 1g1tur tolhtur eorum 1gnorant1a, qu: nam. in hoc errore verfabantur IU 6. Numc autem, &'c.) Senfus elt : fioxIUS 8. Occaffone autem actepta.) Ex pro- C NNunc autem per gratiam Chrifli li- hibitione legxs & mandati, fetum berati fumus a jure legis. Peccatum.) Concuprcentxæ vmum inourm 4 lege zorti.) A lege, qus& erat in me latens. occafio peccatl, & confequenter mor- 2? [ th Per mandatum.) szquam lpfO monit Ht In qua detinebamnr. ) Cu]us ferv1tu- mandato legis irritatum & laceffitum. & ell te detinebamur. Operatum e[f ia mte omuem cozmcuptfcen- $er 'vmmus) Deo & Chn&o tiam.) Multo latius & vehementius H dolof Iz uowitate . f[piritus , 6c.) Id eft, graffari cepitin me, & excitavitomne EI] nonin veteri vivendi genere ammah genus pravorum deüdenorum hé m & carnali litterz legis veteris, qu& & vetabat Mortunum erat. ) [d eft fopltum, lepis indicabat quidem homini, quod quafi perantiperiflafim mvalmt ]2 vetuftatem morum, fed adeo non au- & exarfit. füs e ferebat, utper occalionem etiam eam- dem auxerit; magis enim refricabat, 9. Fivelamf fíne lege 4/17u4nda ) Nl- bony mirum tunc cum adolefcere in«ipe- &a irritabat, & incitabat veteres concu- rem, & peccare, nec tamen legem 4i pifcentie affedus. qut 1 7. 4lfir.): Non enim lex in fe pec- Moyfia do&us eíffem ; tunc enim vi- catum eft, fed a Deo eft, ideoque vebam quafi exlex, ac. confequenter Mu peceatum non curabam, non agno- Than per fe bona, & quod bonum eft prz- fcebam, non a&ftimabam, hinc ad il- $u cipiens. lud non multum 1nc1tabar Canmp/]cmt:am ne[ciebam, &c. j Con- pie: x: Sed cum veniffet : mandamm j In no- pey cupifcentia in 'decalogo vetatur fpe- titiam meam. U ciali precepto, fcilicet 9. & Io. exeo quod plerique exiftimarent fexto prz- Peccat um re'utxzt ) Exc1tatum &v cepto. Non mæcbabert:, & feptimo, eft, & quafi per antxpenüaüm fe ] fion fU Non furtwm f'actes ; vetaritantum adum intendit, & violentius me oppugna- U externum ; internum autem non effe re cepit, vet1tum, nec cavendum Per legem [2 lis XOo. Mer- ^ - ^ f CA PUT Vu; 35 EU tineb. - - zo. Ego autäm mortuus fum, & inventum eft mihi manda- :tuügtg tum, quod erat ad vitam, hoc effe ad mortem. 1I. Nam peccatum occafione acce » pta per mandatum , fedu- ?d pec- xit me, & per illud occidit. m ne. 12. € Itaque lex quidem fan&ta, & É * AuITE s x mandatum fanctum, . mot. juítum, & bonum. 1 ope. 13. Quod ergo b onum 'eï'Q mihi fa&tum eftkmorsï A,þiït. Sed e- n pe- peccatum, ut appareat peccatum » per bonunm) operatum eft mihi mortem: ut fiat fupra modum peecans peccatum per mandatum. u veniff 14. Scimus enimjsquia lex fp iritualis .eül.," ego agfgm carna- L lis fum, venumdatus fub peccato. i qu I5. Quïo,dä. —IO. Mart:;:;sþtm.) Fa&us fum ob- piärh. i SdeisE&: Adeoque illud Exþro; noxius morti &ternz , propter mani- .ipfum peccatum in me latens, occa- feftam le fione mandati, fadüum eft tanquam incurri. gis transgreiiipnem, quam ingens peccator, dum in me operatur 'vigjum Quod erat ad witam. ) Mihi de- omnem concupifcentiam , & in aper- l j «ipfo monílrandam & procurandam. tam pravaricationem impellit , infu- ffitum. - Hoc effe ad smortem.) oc cedere, per & occidit. . * & eíle mihi in occafionem mortis. j I4. Scuómus eniz, &«) Probat hic gfi/ren- Apofltolus quod. dixerat,, fcilicet le- ontius II. Seduxit me.) Ín fuas partes me e dolofe traxit. em eife fan&am, & non effe (an&am, tomie Et per illud occidit, me. - Et occafio- & & non eíle caufam mortis, fed pec- l ne mandati & legis, in mortiferam catum lege declaratum & prohibi- tum &c. pitum, legis transgreffionem induxit me. 15. Qxed' ergo bonum eft, &tc.) Sen- Ozuia lex /þiriiua!i: z-y?) HDicitur mluiþ : fus elt: Num igitur mandatum per fe- lex [piritualis, quia prefcribit ea, quae bonum mihi factum eft mortiferum, fpiritus. & hominis fpiritualis funt )N )d & caufa mortis? fcilicet virtutes fequi, & vitia fugere. D 4if.) INon enim culpa fuit legis 1i.- Quia dirigit hominem ad cultum egem aut mandati, quod transgreffionem Dei, qui fpirituseft. 1. uia im- m vi pleri non poteft nifi per fpiritum & 1e/nter incurrerem, fed ego in vitio fui, qui agno- mandato abufus fum. . gratiam a virisfpiritualibus. IV. Quia Sed peccatum. ) Sed vitium concu- fpiritum hominis dirigit, & bene di- aull- pifcentie me 3 fponit erga Deum, erga proximum, &j : quam ego non xcom- &'erga feipfum. — V. Quia lex fpiri- nn0 pefcui. J Ur apparéat peccatum. ): Ut robur, tualiter accepta ducit, & preparat ho- & vires ejus maniteítentur. mines ad.legem Evangelicam, qu& jtü -Per 'fonum. eft lex gratie & fpiritus. fionaliter. j Pqr mandatüm Occa- » ft Ego autemn c;arnalisfzm.) Non men- - Ur ffat füpra modumpecca ;23 PECLWI "m te, fed carne adhuc concup z ifcen;e.ad- per maudatum.) —Loquitur Apofto- verfus fpiritum.: *$ Tenun d. lus .de peccato v'el.uti de pä;fon? qua- , at us fuä pecc.-«tta.). Car ne ad-- 2 ; DG' EP:SiOLA B PAULI APOST: AD ROMANOS 56 »,Í Es uod enim operor, non intelligo, non enim quod Velo Jney bonum, hocago: fed quod odi malum, illud facio. 2 16. Si autem quod nolo, 1llud facio: confentm legt,: quo- niam bona eft. tem ] elt i AiT. Nunc autem jam non ego operor lllud fed quod habl- 241 tat in me peccatum. 4 .I9. Scio enim, quia non hab1tat in me, hoc eft in carne mea, tür à bonum. Nam Velle, adjacet mihi: perficere autem bonum, non lnvemo. . Non enim quod volo bonum,,hoc fac1o fed quod nolo Cont malum, hocago. (1) libert 20. Si autem quod nolo, illud facio : Jam non ego operor illudj fed quod habitat in me, peccatum. pir (ri 21r. Invenio igitur legem, volenti m1h1 facere bonum, quo- tiam mihi malum adjacet. 22. Con- t t Jirit 1) In Edit, Sixt. leg- Non enim, quod volo bonum, hoc ago fed quod odi ribir mnalum, illud facio. huc fervus peccati; nam fentw aliam Con[entio legt.) Id e&, ratlone & (( voluntate approbo. legem in membris meis repugnantem legi mentis mez, ut ait infra n. 25. Quoniam bona eff.) Quod in feipfa Fenundatus. 2 Id . eft, tradltus bona eft; quafi dicat: $i concupifco quodammodo in pote!ïatem concu- nolens & invitus, mens & voluntas mea integra eft & intada; quia legi pifcentie ; quz enim. venundantur, E ea emptori traduntur. adharet, & cum ea confentit. IS. Non intellige. ) Id eft, per ra- 17- . Jam non operor ! sdInd. ) Scilicet tionem & voluntatem non approbo humane & deliberate. Sed auod habitat im mt pccmmm.) opera & motus concupifcentie mez. L dele Nom enim qzod vole bonum, Efc) Id Id eft, concupifcentia. fnà eft, non enim perficio id quod men- IS- Nom babitat :m carne mea bo- te volo, fcilicet bonum; fed carne zum. ) In parte fenfitiva non eft $ quidquam quod ad bonum faciendum le& operor id quod mente odi, fcilicet hd malum; quafi dicat Paulus: Vellem inducat, fed propenüo & incitatio ad . tem non concuplfcere, & tamen concu- malum. pifco. I Non emim uod volo bonum, ö' £s : Quod od;. malum, : :llud frtcta) Fa- Repetit quod d1x1t n. I5. vide ibi Qt diáa. lii to PIT) ügmficat hic a&ionem hominis 1mperfe&am , id eft, acum concu- .90. S; autem, f)'c ) Vlde di&a n. W ( pifcentis appetitus, citra rationis af- I6. 17. fenfum. 2Ir. In'vema tg:tur, 5:) Quafï di- lex me 16.- Si autem quod nolo, illud f'acio.) cat, cum ad optima qu&que conten- bdl Id eft, fi concupifco, quod, tamen do, comperio me .nefaria peccati le- .. nolo, & nolens facio , vel potms pa- ge, & malo adjacente, ac pene dxxe- qu thl'. rim infito, conftringi. C 22. COII— g 2 « d CAPVT VIL & VIII. 37 diPet.- 2 Ctmdäie&dr enim legi Dei fecundütrfgl interiorem ho- )d VQlO l L minem: g y qUO ^93. Video : a utem aliam legem in memb'räs meis , repugnan- tem legi menti is meae, & capt-ivantem me in legeþeceaþi, quae d habi. eít inmembris meis. 24.Infelixego homoy quis me liberabit de -Corpore mortis hujus? . e mes 35. Gratia Dei per Jefum Chriftum Dominum noftrum. Iei- P ferv D tur ego' ipfe mente jo legiDei: carne autem l-egi».pecgati. P - CAPUT VIII. d nolo Cancludz';, Chriflo pe * baptifmum in[ites ab omni dam ha&ione elje liberos, qui ton carnem Je&antur, [ed Jpiritum, quem acceperunt : »peror fpiritum iniquam adoptionis , qui Dei filios, ac future glorie cum CbrifTo. coberedes efficit, ad cujus * glorie revelationem mon [olum | q110' on- univerja a[pirat creatura, voanitati "interim fubjetla ; fed &? bi, qui — " odi fpiritus acceperunt, primitias, illam certa jpe expetiant, [piritu. 0s rüborante,&? quid orandum fit, inflruente. — Declarat eliam in- ione & comparabilem Dei erga Juos exbibitam in Chriffo charitatem, * a/erens -ibil poffe eos a cbaritate. Dei Jeparare, feipfa ! que eft in Chriflo Sfefu. Vpifco )untas hil ergo nunc damnationis eft iis; qui funt in Chrifto a li WI. NI Jefu, qui non fecundum carnem ambplagt. 2.-Lex : - Cilicet P 22. Cma!;elec'far enim legi Des.) Nam intelliit, quaz eft fomes ad g;eccan; dium.) dele&st me quidem lex Dei, qug eft dum Ííollicitans, peccatum di&ans, & S 7072 fanda, julta, & bona. fuggerens. Secuzdum interiorem bominem.) De- 24. De corpore mor ?i:-b-tfjm,) De hQS I le&at inquam me non quavis parte mortali corpore. ndurt mei, fed fecundum mentem, feupar- Q5. Gralía Der. ) Ipfa —*rvne quande- o d . tem intelle&ivam, qua jam per Chri- que liberabit, nimirum in futura re- fti gratiam fanata eft.- furrectione dando mihi corpu : S immoy- B. 2 Fidee aukem a liam leg?m inmem- tale & gloriofum. ïe dbi lgitwr ego ipfe, &fc.) Quafi dicat, bris:6is) Sed experior aliam legem interim vero dum adhuc detineor in n in corpore meo. hoc mortali corpore, dumque plena Repugnantem legi mentis mea.) Qua lex bellum movet adverfus legem liberatio mea, ad quam fufpiro , dif- fid mentis, & legem Dei:. intelligit re- fertur; ipfeego Paulus mente faltem, 1ten : bellionem earum partium corporis, & ratione fervio legi Dei; licetcarne il ie " quas pudor nominari vetat. adhuc ferviam legi peccati. *€ Captirvantem me. ) MotiOne., mnon I ]bil erge damnationis , &c.) Td confenfione, ut ait S. Auguft. * eft, nihil damnatione dignum hrie J;? (ege peecali.) : Conrcupiiïdentiam ^ i - v 58 EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS. 2. Lex enim fpiritus vitae * in Ch;*i&qï;]efu ; liberavit me -a' le- N E LERES -- ge peccati, & mortis. j tus, Y ..3. Nam quod impo'Tibil eerat leci iri,quo ihfifma*'aatur .per "Q carnem: Deus filium fuum mittensin fimilitudinem carnis pec- ondt cati, & de peccato damnavit peccatum in carne. . [5 &Q |4. Utj uftifica F tio legisimpleretur in nobis, qui non fecundum carnem ambulamus, fed fecundum fpiritum. fpirtu 3. Qui enim fecundum carnem funt: quse carnis funt, fapi- 200 ht unt, Qui vero fecu Io. nduxp fpiritum funt; quae'funt fpirittis, fentiunt. - epro 6. Nam. I habital Chriüian-i,exifïiment fe pati, etiamfi Et de peccato damnavit ;:e&c&tm)z sB C Viftcal motus concupifcentia fentiant. earne)) Küftprofopopoena , loquitur Qui non [ecundum carnem ambulant.) enim de peccato tanquam de tyranmno, Spirin qui de poíTetfione regni quod invafe- -Qui fuggeflioni concupifcentie refi- N EsMceme s tunt, necfe ab illa rapi patiuntur. rat, ejiciatur. Senfuseft: Peccatum 2- Lex enim Jpiritus vira.) Lexgra- damnavit de peccato, id eft, | Chri- topitan tie vivificantis, id eíl; ftus in carne moriens damnavit & fu- tualem tribuentis. vitam fpiri- ftulit peccatum. quafi reum hujus pec- falicet Ts indir dy Chriflo ]rþg cati, quod inju(le vim intulerit Chri- k toti um. ) Per Jefum dhri- fto, & illum innocentem occiderit: Qu Liberavit me 4 "le;;ge peccati, &Y mor- hac enim de caufa jufte peccatum fuo - lidl, £5.) A jure, dominatu & reatu con- dominio, quod habebatin alios ho- t & cupifcentie ;. ut licet eam fenti mines, privatum eft. Spiritu non tamen confehtiam. am', ? 4- Ut juflificatio legis z'mp[ere!ui V M que f nobrs. Ut juftificatio a peccatis, quam. 9- Nam quod impoffibile, &c-) Mens Ciht. Apofloli eff hoc loco, licet verbis lex exigebat, impleretur in nobis. 6 obfcurioribus expreffa, oftendere id Hinc patet per folam naturam & le- fieorin nobis praeftitum per gratiam p gem, [fine gratia Chrlli, hominem ; Tquod in hac corruptione non poffe totam vere f lex preftare non potuit. Legi-) Mofaice, & etiam naturali legem totumque decalo'gu-m im- & decalogi. plere. . tem an Pri Qui mon. fecundum carmem ambula- du quo infirasabatur per. cavruem. )& zu:.) Caufa efl precedentis fenten- fipere $o "c3fyti iZ T?G &'apxog ; quafi dicat; m tiz, quafi dicat: Abolito & damna- Ventur Quatenus lex impotenserat & ipvali- to peccato per Chriflum legem im- : da propter'carnem noftram plemus, quippe qui non ambuliamus dterna &oncupifcentia infectam. peïccatxo & .71 ecundum carnem , legi ejus obedien- K uc In fimilirudinem carni:s peccati. ) ld tes, fed fecundum (piritum, exequen- Ne eit , carnis peccatricis, habentem tes qua legis fpiritus funt. fpeciem carnis peccato obnoxiz, nem- ,.5- Qu enim fecundum carnem funt.) füb]l('.] lon [ pein eo quia mortalis natus ell, ac Qui fefe carni conformant, quia ho: funt .S miferias, & mortem paffus, qu& de- mines carnales funt. Otnhr bentm*— peccatoribus. g;;f wm*: f'ent fapitnt-) Curant, L: cogi- :äse - CAPUT-ww/ 39 fie aï le. .. 6. Nam Aþriïlde"ntia carnis, mor s eft: xpflyldentïa a'&uteml fplrl tus, vita & pax. * r . pef entia cafnis inimica eft 7. Quoniam fapl Deo: legi efii,mf]/).ei his pec- non eft fubje&ta: nec enim poteft. -8. Qui autem in carne fuht, Deo p lacere non pdifunt. :undum . Vos autem in carne non eftis, fed in fpiritu: fi tamen fpiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Chrift non habet, hic non eft ejus. * piritus -1o. Siautem Chriftus in vo bis eft; corpus quidem mortuum eftpropter peccatum, fpiritus vero vivitpropter juftificationem. Nam m as ERT 11. Quod fi Spiritus ejus, qui fufcitavit Jefum a mortuis, habitatin vobis: qui füfcitavit Jefum Chriftum a mortuis, vi- lum ;fl vificabit & mortalia corpora vefir loquitur ,a,; piïoptef änhgbi.tantgm )yramo, ?,piri;um ejus in vobis. I2. Ef go iavafe» o eceatürm ; Ü ,cogitant,' odl opera catnis; ea carnis eH-'ecS'iibus',.ferAir—iun*tk, eosque ex. it & fü- fcilicet, ad quz concupiícentia carna- plent: qui carnaliter vivunt. 9. lp carme mon effis. ) INon eftis jus pec- lis inclinat, illis afficiuntur & ftudent; t hri- & toti funt in iliis. , carnales, nec càrnalia quaritis, aut a. ciderit: Qui vero fecundum fpiritum funt, &fc-) matis, fed fpiritualia. um füo Id eit, homines autem fpirituales cu- 84 tamen.) Q uod gle vobiä' mihii f;-» i ios ü- rant & intenti fünt in ea opera, qu& cile perfuadeo. Spiritui.fan&to:fünt confentánea, & —Spmritus. Des babitat ia v obts.) Pe:: du m , quae fru&üus fpiri fidem vivam charitate formatam, gra- Fus appellantur, ad qum Galat. c. 5 tiam habitualem, & per opera inde j tobis -6- Nam prudentia carnis mors ejf..) | procedentia. |&le Qeoiti» rà 136 C'&oxog , fapere, & vi- Spiritum . Chrifts. vere fecundum carnem mortem af- . proxime dixit. Spiritum Dei, üf: minem Is inter fe&atores & ;0'gäm fert, aliquando corporis, femper-au-- Non efd ejus. | im tem animz. Prudentia antem fpiritus. ) Id "e&,x i e difcipulos "Ch'rjiïiN mumerandus non uulü[d- fapere, amare & fe&ari fpiritualia, pa- - 30. 5j zurem Ch.riþm ig wvolus eff.) onter« cem, id eft omnium bonorum pro- : Seicet per Spiritum fuum, id eft, fi quis Spiritum Chrifti habet. m ventum, conciliat , &.tquem vitam j i æternam. B . Corpus quidmr mortuno eff. ) Id eft, jamus Inim:i ca eff Dec.) Cujus legi fub- : morti obnoxium. odjett* jici uon vult, ut ftatim additur. Propter peccatum.) Ade, unde mors Neque emim potefé.) — Scilicet legi in mundum eft indu&a. : jl fubjiei, acfidicas:; Vitium virtus.effe Vsvit propter juflifrcarionem.) Vivit 773 non potefl, nec inclinare ad ea qu& vita gratie per juftitiam , quamin ea funt virtutis, id emim nature ejus efficit Chrifti a ho N tans. Spiritus in vobis Habif omnino contrarium.eft. itüs Patris. : l'iiflf; D. Qu Mffem i2 carnze furzt) : Qui ,, IL. Spiritus eju:. ) Spir j 127 Habi- À "—— : - ad d V.EPIPST'OLA B. PAUL; APOST. AD ROMANOS. À 42. Erg [0) EOS o fratres, debitores fumus nO*n carni, ut fgcþndüm carnem vivamus. L . tedes f Cemuf I S1 enim ecundum carnem vixeritis, ïnofienïini - i autem fpiritu fa&a carnis mortificaveritis, vivétis.- * $ h I4. Quicumque enim fpiritu Dei aguutur, in-funt filii Dei. jus ten 42'Ti- 15.4 Non enim accepifus fpiritum fervitut/s iterum in timo- IQ. (mot. Te ? fed accepiftis fpiritum i adoptionis filiorum, in expet 1. 7. flqo clama- 20 mus:.Abba (Pater) . . P b Gaj. 16. Tpfe enim S piete 4 piritus te*fc-imo—nium,-reddit fpiyit,ui noftro, quod fumus»gfilii Dei. Ri amccmeas ;x-y: Si- x Sp;rt'l menti ! Habitat im velis.) | Per iu&iti;m, 15' Non enim actepifhis /þirimmæ ]25«- 117-1 idque perfeveranter. w Efttertium argumentüm tas fl - .Qui (ujeitavit ,66c.) Ipfe Deus Peter. quó idem probatur, quia fvilicet ad Vivificabit mortalia corpora "vefira.) hoc accepimus fpiritum adoptionis; fur qui Fare Refuicitando ea ad vitam immortaiem ut nimirum "fecundum .fpiritum -Vi: Putris. «X beatam, exemplo Chriíli capitis, vamus. [0777 & primogeniti mortuorum. , Spiritum ferwitutis im timert.) - g'ï'g fatris. Propter inbabitantem Sptritumy Ec.) Qoloy , «d timorem , : fpiritus. timoris 8 t Hinc patet Spiritum fan&um per fpi- eft fpiritus fervilis, quem acceperunt frenur. ritum charitatis in nobis inhabitan- Judzi, ut quafi fervi legi obedirent. timr , tem, effe caufam refurrectionis & vi- Sed acceptfiss Spiritum adoptionis Fi- eut eni te gloriofz. Eft enim hic Spiritus lerum.) d eft, charitatem, & gra- effet, in fe vita omnia animans, vegetans tiam Spiritusfancti, vel potius ipfum- vivificans. met Spiritum fan&um, per quem a- al glg fenti . 12. Ergo'fmh?:, &6). Quafi di- doptati fumus in filios Dei. Filiatio & filios ( ceat: Ha&enus dixi vos non eífe in adoptatio noflra in eo videtur. confi- carne, fed in fpiritu, ex hoc ipitur ftere, quod ficut Deus Chiifto homi- Chid Ortiun fequitur, nos fecundum fpiritum vi- ni dedit feipfum, id eft, Deitatem & fj vere debere, non fecundum carnem. verbum, ut hunc hominem qui dici- I3. Moriemimi.) . Moorte &terna. tur Chriftus faceret Filium Dei: - ita ltet qu ten Fatla carnis mortifcaveritis,) Pravis nobis dat Spiritum fan&um ejusque defideriis ad peccata inci Fantibus refï-j Deitatem, vt nos x faciat fuos Qlios, Tm gl funt flentes. nosque adoptet. Eeo M itniy; I14. Spmitie Dei agn i» quo.) Spiritu, per quem. Qrtia bruta, Ífed ut homines ratione & li- Clamamnui.) INon voce, fed fil iafif Tantur bertate przditi. & fiduciali affe&u. H funr Fili Dej-) Per adoptionem, " bba.). Vox Chaldza parrem figni- Hsj Qu quibus a Deo promiílà atque. parata *cans. Vide quz x , ,diXi infra. ad Ga- u efíi hereditas vite eterne. Hoc ef lat. c. 4. 6. alterum argumeatum quo probat fe- A6. Tefüimonium reddit. ) , Per cla- lib .. Ü cundum fpiritum vivendum efle, quia morem, id efl affe&tum, de quo pro- ; Düt | xime * ? nimirum ita decet filigs Dei. at ^ Àil * .g:bafiri-ï xv CAPUT Vi 41 undum 1. 'Si autem fili, & haeredes : heeredes 'ciu,iderh" Dfei; cohze- redes autem Chriftü: -fi- tamen compatimïgirf,þ ut& conglorifi- us D .ini . ü cemur. 18. Exiftimo enim , quod non funt condi"g-næxgaiïïoknes hu- n jus temporis ad futuram gloriam, quze révelabitur in nobis. n ümo- I9. Nam expe Clama- ? &atio creaturae; reVel-atiqnem fiorum Dei expecCtat. L] 20. Vani « tati enirü creatura fu b j -e&ä et no.n,voierlxs , fed pro- nofto, pter eqm, qui "f,uijecit- eam in fpe: J : *zr.j:Quia - - :g —— jR$ Sp inifui najz;a. do revelabitur hzc. gloria á u ïa omnis menti noílra. ) fNol')if, cordi & 1 rio ex- wi r creatcura naturali quodam de 2 nentam I7. Ergo É baredes.) Nam haredi- pe&at tempus quo Filii Dei g ria do- tas filiis debetur, & ad hoc adopta- - nabuntur, ut cum eis, quibus fervie- ict ad tur quis in filium, ut fit hres. runt, quafi dominis; ipfi quoquefüam xioniss Haredes ^ l quiuem Dei.) . 'Fanqüam gloriam , renovationem , ac perfectio- um Vl/' Pa;ris. nem tanquam famuli accipiant. . €obsredes :iutekz Chr Expetlatio.) dmoxapadoxiu , id-eft, fratris noftri. Jf )-/'lh'an'quam " ) 87(,' * follicita, anxia. & quafi ereto exten- i moris $; tamen compatimur ut & .co'nglari-' toque capite expettatio. Non dicit ïperuat ficemnr. ) ld eft ,. fi camen cuimco pa- ereatura expeítat , (ed expedlatio crea- jirent. timur , ut & cum eo glorificemur , fi- fura expetiat; quafi dicat: Creature bnir H cut enim Chriftus quamvis & Filius ita avide hanc gloriam expectant, ut &i eíffet, & heres, merito fuz paffionis videantur effe ipfa expectatio. " lum ad gloriam completam pervenir, ita — (Qo. Vanttat: enim creatura fubjetta jem à fentit Apoftolus etiam nos, etfi jam eff. ) Vanitas hic eft defectus mutabi- atio & filios & heredes merito patientig,qua - litatis , & opera fervilia, labores, paf- confi- Chrifto compatimur , glorig eju.S con- fiones, & corruptiones, quibus crea- horoi- fortium adipifci. ture oceupantur propter hominem. m I8. Nen funt condigne , €&c. ) Scili- Non volens. ) I ePt, ,non'fponte fu'a, l dlCl cet quatenus paffiones humanz fünt , non ex inclinatione fuz naturz ; cum :i.'*l'tü & temporaneg, nam exdem ad futu- unaquaque res naturaliter fuam appe- usque ram gloriam condignæ funt, quatenus tat perfectionem, corruptienem autem, Eiosi ] funt paíliones gratie , Chrifti meritis & defectum fugist ; fed ex ordinatione, innixz , feu quatenus hz paffiones per ac veluti precepto Dei; qui illam homi- gratiam Chrifti fufcipi nis culpa fic exigente , fubjecit huic va- $ ^ i ntur , & ;o;e- .Glliaïif rantur. nitati, non tamen in perpetuum, fed — Hujsus temporis. 5 Hujus vitz. - ad tempus, facta ei fpe liberationis. - Qu revelalitur ip nobis, ) Qu no- Sed Propter enm. firi- ) Deum 'Dgiqüe i Gt bis aliquando retecta palam a Deo ex- Lj ^ordinatiodem. . hibebitur. »i-eam [nbjecir.) Huic vanitati. : d- I09. Nam, expellatio ereatura , 6fc * I fpe.) Liberationis, ! : & commu- v pl'O Dat rationem | precedentium, q'ua 1 tationis in . meliu?. dicat, certiflime in. nobis totiquemun- - "t Biél. CH Me;äzoc/:. Tom. f/'III. 21 " " *. 4 EPIäTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS. ». or. Quia & ipfawc'reatui'a liberabitur a fervitute 7 ! cof;upfio- -mis, in libertatem glorie filiorum Dei. fam 232. Scimus enim pofta ; quod Q:r*lnis. creamra';ingemifcit ,& par- turit usque adhuc. - . 21 25. Non folum aute milla, fed & nos ipfi primitias fpiritus quia habentes ; & ipfi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei 4 expe&antes, redemptionem corporis noftri. pau .24. Spe enim falvifattifumus. Spes autem, qua videtur, ha& non eft fpes: nam quod videt quis, quid fperat? . * 20 25. S$1 aute demus, fperamus: per patientiäm imag m quoq non vi - d expecCtamus. : o | iniferil Md « OI. Ip übertatem glorta Filtorum redimetur, & liberabitur a mAftalicate )5 Dce;.) Creatura liberabitur a fervitute & concupifcentia. Hadt corruptionis; tunc quando Filii Dei 24. ópe entm fa Ivi fatta f'amus.) 7d U enim, dat caufam cur dixerit nos. ex- ll 0i fuam affequent - ür perfectam, & g'lorip- Wt oet fam libertatem. pe&tare hanc adoptionem filiorum in tcleft Q2. Omnis creatura ihgemifcit, &.) colis , quia fcilicet necdum re, fed ücutl Quafi dicat : Ones creaturz. inani- tantum fpe falvi fa&ti fumus ; per fpem finii mes anxie & magno cum dolore fi- enim tendimus ad falutem , quam fpe- xiliua nem malorum expe&ant. Apofítolus ramus nos adepturos in coelo. non de omni prorfus creatura loqui- Spes autem qua vtdetur , c. )Sen- firam. N4i tur , fed de ea, que in minifterium ho- fus eft: Nulla eft fpes rei prafentis, fum minum facta eft, id eft corporea, ac que jam habetur,& poffidetur; fed precipue de mundo hoc inferiori,qui Ípes eft tantum rei futurz, ideft, non- tiece] Niedi fedes eft corruptionum & corruptiva- dum accepte ; ficut fides rei. non vi- &s fi rum mutationum. Si haberent fen- fz. Hifce verbis folatur Apoftolus fc'ue Ó füm, emerent, quafi parturientes, fideles, qui in hac vita.multa patiun- tur ob fpem gloriw ; fu erit enim cilin idque ab exordio mundi & lapfus ho- D $ minis ufque nunc. fepe. mens afflicta homini afllito : ubi fand Q3. Primitias Spiritus babentes ) Di- eft quod fperas? Huic fuggeftioni A- citur hoc in perfona omnium regenera- poftolus occurrit dicens, nos mala tiobi: nobi torum, qui primitias habent fpivitus, prafentia videre, fed futura bona nec- lire - uia principium aliquod guftumque dum videre , verum ea fperare, & per : piritus fan&i, velut pignus accepe- patientiam expeéctare debere. Mdj 6t runt in donis fibi collatis ; interim ex- Nam quod videt quis. ) Quod videt, pe&antes, & anhelántes ad. plenitudi- tenet, poffidet.: turg nem illam fibi repofitam i futurum. i ,Q;fid "berat?) Nam re, que fpe- ls ineff "doptionem. Filiorum-Dei expetctan- rabatur , obtenta , nulla jam reftat cau- * Quor £6$.) Id eft , aternam felicitatem ad fa fperandi. * quam adoptati fumus, & cujus tan- Q5. $ autem quo 4 -üonï videmus fþe- Íeun quam hzreditatis adoptatis debitz, ramus, 6fc. ) Qiuafi dicat : Cum au- TLf 2! gompotes eftimus. tem fpes fit earum rerum. quas nom fentium ]i Redemptionem Serport: gqgfji. ) Quz videm.usf cum patientia pr& mife- |: T CAP U- T Vi 43 Qptio- 56. '.S"ithili-te'f autem & 'fpir'itus adjuvat -ihfirmitastefhg noftram: nam quid oremus, ficut oportet, nefcimus: fed i pfe Spjritus ?;P?*Ff poítulat pro nobis gemitibus inenarrabilibüs. 4 . 27. Qui autém fcrutatur corda, fcit quid d Jritus eüdefät äpirituä : i Del quia fecundum Deum poftulat pro Santtis. 28. Scimus autem, quoniam diligentibus Deum omniacoo- letu perantur in bonum, iis) q . Ui, feciu-ndum' propofitum vocati funt z N fancti. ?': 29. Nam quos praefc —iqvit, & praedeftinavit conformes fieri ftam multis fratribus. imaginis Fili fuij ut fit ipfe pr;fnogenitus in * £ .. 5m Ouos ^ ff- m — iniferiaru;p,expä&are debemus adöptio- me- novit fenfum , affectum , defideri- vt nem ac libertatem glorig filierumDei. um Spiritus fui fan&ti gementis in no- 26. Sumiliter autemO Spititus,Dc.) bis; & ita novit, etiam approbet & exaudiat. i) 7 Ha&enus dixi Spiritum fan&um varia 0. CX in nobis operari ; ac prefertim facere szia fecundum Deum.) ld eft, Dei ut gemamus & fufpiremus ad gloriam mentem & voluntàtem. um if ccleftem : jam dico eumdem fpiritum, Pro f2ntlis.) San&orum nomine eos e, f ficuti jam di&a in nobis operatur, ita intelligit, quos ftatim * poft, di/?g-e'?zres rfpem Imiliter operari in nobis robur & au- Déum , appellat. mlpe xilium, quo adjuvet infirmitatem no- Qg. Schmaus aufem. ) Quafi dicat: ftram. JSa- — Iiulta, ut dixi , Sancti patiunturin hac Nam quid 0Y ezeus /z';'ut 0þorte*t,' Zze- Vita, verum tamen iis omnia coope- fentisy feiznus:) Cum tamen hoc fit maxime rantur in bonum; alacriter ergo & fed 10f necelfarium ,. quia- oratio propriumre- [ fortiter feramus quz accidunt. ) vl medium eft infirmitatum noftrarum ad Oia.) Owmnes tribulationes , im- eas fuperandas. Eftautem difficillimum mo ipfi lapfus in peccata ; nam ex ca- fftolus fcire quid petendum fit, cum fic ditf- fu. humiliores, cautiores & ferventio- attun« X enm cillimum fcire quid fit defiderándum. res refurgunt. & - Spiritus pofiplaz pro mobis.)) Spirims Secendum propofftu m.) Propoüium y ubi fan&us poftulare , feu intercedere pro vocat liberale & gratuitum Dei confi- ni À mala nobis dicitur, eo quod efficaci fua in lium & decretum, quo propofuit, fta- nobis operatione, nos orare ac poftu- tuit, & decrevit Deus ab «terno ex | f* lare faciat & doceat. In hoc enim mera fua bonitate & clementia homi- &pf adjuvat infirmitatem noftram. "|nes peccato perditos per Chriftum vo- Gemitibus inezarrabtlibus. Dicun- caread gratiam & fancitatem fine Vldet) tur.zemitus inenarrabiles five ineffabi- . ullo eorum. merito. les; vel quia procedunt a defiderio rei Vecats . funt fp ad fan&itatem. fan&ti.) Mocati fant ineffabilis, id eft, coleftis gloriz, vel tCao quoniam ipfi-motus cordis, ut profici- 9. Nam quos pra[civiz, 6fc.) Par- fcuntur a Spiritu fanto, fatis enarra- ticula 247 , dat caufam cur diligenti- j fþ" bus Deum omnia cooperentur in bo- ri non poffunt. . j * . Q7. Qut antem chrufdtm'— cor da. ) num, fimulque explicat qui fint fan&i got Deus Pater. vocati fecundum propofitum, fcilicet t um præde&i— : 5:!; qtd dqþ'de(gt Sgiriiw.) Opti- þii » quos Pcus grsfdvit & fe * favit, H PM - h L] 44 ! EPIS'i'. B. PAULI APOST. AD. ROMAN()S. | - D .go;dQuos autem. prääde&inavit, hos & vocavit: & quds; vO- » cavit, hos & ficit, juftificavit: quos autem juftificavit, illos & glo- rificavit. (1) 94 eft: 41. Quid ergo dicemus ad heec ? fi Deus pro nobis,. quis contra*nos ? . intet! 32- Qui etiam propio Filio füo nbn peper'cit " .'fed pro no- 2j bis omnibus tradidit illum : quom qn d X odo non "etiam cum illo xc.)m'ilxi;a A. [ Q ) nobis d-onavif? -) " h. ?,3- ,Quis? : tota ( : (1) £» Edit. Sixt. Zegirzr: magnificavit. * jl tavit, ut fint conformes Chrifto ua- D ei naturalis; cum ceteri fint tantum D0$, : fi imagini , id eft exemplari fuo. enf- ado ptivi. IL. Quia ante omnes pre- 3 fus ergo eft: Diligentibus Deum , & deftinatus eft Chriftus ad hanc fili^tio- fan&tis vocatis fecundum propofitum, nem, & unionem cum Verbo, & con- omnia etiam triftiflima cooperanturin fequenter ad omnem fuam gratiam. & bonum , quia hi fun: illi quos Deusab 'gloria m. HlI. Quia Chriftus finis, fco- $ zterno pr&fcivit, & prgdeftinavitfo- pus & exemplar fuit , & eft omnium ut$ re conformes filio fuo , tam in dile- crimir predeftinatorum & eletorum , ut ex Gione hac , -fan&titate, patientia & hoc loco aliisque docet D. Augufti- elegit gratia, quam in futura gloria; fi ni- nus lib. de predeft. fanctorum c. 15. dicat. mirum ipfi in dileftione , fanctitate, fu. 30- Quos eutem pradeffinavit.) Quos D &c. perfeverent. Atque ficuti hosab. inquam pradeftinavit. Hunc verficu- mterno . prefcivit , ( predeftinavit lum proxime e : xplicavimus num. pr&« Citis, Deus tales per gratiam fuam fore: ita cedenti. te d pron & in tempore eodem eosdem per gra- BI. Qaid erlggal dicemus: ad bac? ) tiam fuam vocavit , vocatos, vocatio- Cum ergo-tanta fit cura, quim Deus 2 nique obedientes- juftificavit, juftifi- fuorum habet, quid dicemus inter paf- Ti fiones & adverfitates hujus fzculi con- f di catos vero , & in juftitia conftanter À G in omni tentatione & perfecutione per- ftituti , nifi quod fequitur? - manentes glorificabit. $; Deus pro nobis. ) $i1D eus pro ho; Chr Conformes ffert imngini:. ) Imago bis ftat, volens omnino implere in pro Filii Dei eft exemplar'Filii Dei, id eft, nobiseternum füum propofitum jus ipfe Filius Dei, qui eft noftrum exem- ftificationis & glorificationis: noftre. " lar fan&titatis, grati , virtutis, &c. - Q&i:'camrd z205?) Quis vel homi: Pit Ut ff* ip[e.) Chriftus Dei Filius. num, vel demonum ita contra nos in- tis, Inm wuldtis. In omnibus. furgat , ut falutem np&ragn impediat?. Ka Fratribus.) 1d eft, fidelibus, fan- fane nullus. is, amicis, electis & diüle&tis Dei. Si- &t 32. Qui etiam , €fc. ) Qui adeo di- tit, gnificat illam conformitatem, de qua lexit nos, ut proprio Filio non par- tl, locutus eft , redundarein gloriam Chri- ceret. . fti; nam ex ea confequitur quedam di- Omnia nobis domavwir.) ln Gxreco g gnitas & prarogativa Chufti, ut fit - eft, xap/istrai, id eft Zonabzz , eafci- Cu primozenitus in multis fratribus. Por- licet que ad falutem funt neceflaria,& LR ro Chriftus filiorum Dei eft rimo- denigüg ipfam falutem & gvlor-ila'm.; ler genitus: Primo, quia »ipfe eft. Filiug 33 - wü 4f CA P UT VII. - 05 Yo- 53 Qu 1 ; is;ccüfabit adverfus ele&os Dei? -/Del'us*qui juüi" ; glo tiCat, . 34. Qui E eft quicondemnef? Chriftus Jefus, qui mortuus L - qui & refürrex eft: imo qui it, qui eft ad*dexteram'Dei, "qui etiam interpellat pro nobis. * h3 0 0. 45. Quis ergo nos. feparäbit acharitate Chrifi ? tribul atliö,? an ano [e) )mhia 'uftia? an fames ? an nuditas? an periculu*m? an perï'e'... cutio? an elad:us? us 56. CSicut fcriptum eft: C Qu,ia—.prouþt,er*' té rriortiücanäür ePfat.- tota die; saeftimati fumus ficut oves occifionis ) . 43:22. .31. Sed in his omn : 1bus fuperamus propter eum, qui dilexit antum nos. ». ^ $ pre- Jitio- morä, neque vita, neque X COn- :38- ACeftgs fum eniirï-x ; kquiva neque - Angeli, m & S, fCO' 33- Qus 4[,,4;,"5;;Mvw/'zg:e/e&a: ?) ,teHigeie ih corpore, & rei)us exter- al Quis accufationem inftituet obje&is — pis. criminibus adverfus eos, quos Deus 5ngufita. ) In animo ,"Qel certe in Wi ex gulli- elegit , volens omnino falvare? quafi^ pebus dubiis, & perplexis , ubi con- 6 I$ dicat ; Nemo id fecerit nifi fru- N filium- haümanum deficit. Quos ftira. 6. Sicus fertptum eff. ) Siibebclis Deus eff 71!1 /jz/?if'mt?a—) Id eít à pec- &os pati, & paffuros elle, locus eft. ricü- catis , & ab intentata adverfarii actio- - Pfal. 43- 25 p ne ele&os fuos abfolvit, juftosque E 'Praþtfï £e. * Pfoptei:- ' confeffionem pronunciat. u) 24. Qfai: efo-qui condemnet ? )jDam- 'tui nominis, & qui;t tui cultores fu- mus. e Deus TM nationis fententiam in eos ferat?qua . Mor tificaniter fot4 die, ) AHïdgä tra- " P fi dicat, Nemo. dimur in mortem , quotid Fianis pericu- iconf Cbrzféus Jefus, €c.) Qüafï dicat : lis objicimuz. Chriftus adeo eos non accufabit, ut - Sicut oves occ t:/z'am':; Y Haud fecus ) f0« re It pro eis mortuus fïtv,x & refurrexerit, atque oves maétationi deflinate, ita &c. yro libito, « abfque commiferatione j j ui eHam interpellaz, 6c.) Apud ad fupplicia , & mortem trahunt nos, irg. id eft, onni Patrem , tanquam perpetuus advoca- 37. Superams.) ÓTEE pY1X GOJLEY , y lt« tus, & patronus nofter, exhibendo fe, ! plüfquam viétores fumus hoüium,* & & cicatrices fuas, quas in paffione ac- rerum adverfarum.. diatä ceptas adhuc fervat, & Patri often- Prepter eum qui dilexit nos.) Non 0 di« tat , ac confequenter orat, fua meri- zoftra virtute, fed per auxilium C hri- ta, fuos labores, fuas paffiones alle- fti, qui dilexit nos. . Päl" ui, W. Certus emum jum. ) wff&:o*þ.dt , gando divino confpe& Qzuis Ieco A .ergo, O. ) Quafi dicat : id 'eft certam in Domino fpem habeo, iMci« Cum Chriftus hzc omnia fecerit, & confido , perfuafum habeo. faciat pro nobis, quis jam nos abftra- « Neque mors, neque vitd.) N:equeg l here poterit ab ejus dilectione? mors a perfecutore intentata, neque i p Tribuldtia. ) Videtur aH*li.&iOne'm in- vita promiffa, 3 M'ï?fe - a | 46 ;EPIS-TOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS. Angeli,. " i. ( eque príncipatus, neque virtutes, neque finfcantia? neque futura, neque fortitudo, Tià . 39. Neque altitudo, neque pro fundum, neque creatura alia N s( poterit nos feparare a nem, Domipo noftro. Ccharitate Dei, quae eft m Chr,ifc*o Jefu ^CAPUT IX 005 Prbpzer Sfudeorum. Tuinam, de qua vebementer dole i, þromz]z'onäy "] ETO non frufirari a[ferit Ifraelitis fa&tas a Deo. zibrabe filüs: mi- mirum cum ille not. pertineant ad omnes. carnales ZAbraba. filios, Jed tantum ad eos, qui ex J'udais, C? Gentilibus gratuita Dei ele- idem , Mofes. GHone filii Zbrabe per fidem conflituuntur : Deus autem, cujus 4 di vult, miferetur, €?. quem vult indurat ; S'udaei vero quia non ex D7 fa fide ChrifH, quem rejecerant, fed ex legis operibus juflitiam quae- frifi ebant, funt in [ua iniquitate relitti ? Tudsas Gentibus per fidem. j gihil c Chrifli juflificatis. z len, f Chrifto Jefüu, non mentior , teftimon L : jEriiateïn dico in Y ium b mihi perhibente confcientia meain Spiritu fan&to: Qs a 2. Quoniam trifti Cogn Ccordi meo. tia mihi magna eft, & cor;uinuus dolor - dicg 4«A&. 4. 4 Optabam enim ego ipfe anathema effe a Chrifto profra- 4 ( 2, 4 uqu 1 C ö*r't'ribus meis? qui funt cognati mei fecundum.carnem. flbl fuæ i5. g. 4. Qui C-. 4.7 : [ TE ^TTefügmonium mih: Ker—lyiäfnfe LU Etd Neque Ansgelt Zeque Pr;nc;pkru:; €c. ) Id eft nulla vis fpiritualis , f id Ad id quod dico teftem mihi adduco, tatjor agerederetur. Propterea autem me- & allego . confciéntiam meam. X e - morat Virtutes, & Principatus, quia lg Spiritt [21&o.) Per Spiritum fan- at virtus , & vis Angelica his nomini- Ett, bus exprimitur. &um, ut ejusdem confcientis meg te- em. üscu Neque inflantta. ) ld'eft , prafentia. 2 Honziam. ) Quod.v It Negue fortitudo. ) ld eft, potentia, Trifiiia magna efü, &c.) Scilicet i D« & robur prtincipum hujus fxculi. ob rejetionem , & reprobationem Ju- LT Neque altitudo , negque prcfn"n; dzorum a juftitia & falute. Vel, tri-- àc diy dum.) Id eft, nec celi , nec inferi ; ftitia mihi m: na eft, quod ita ali- pu Vel, nec altitudo profperitatis, nec quando difpo ] t us fuerim, ut o profundum miferiz. anathema eíle a Chrifto. : ptarem. io Qza efl 12 Chriflo Jefu.) Per Jefum Chriftum mediatorem .. Optabam enim egaipfe anathema prom " ; & propiriato- effe a Chriffo, €&c.) ld eít , in xter- ul tem noftrum. num nom a Chrifti charitate, fed al jrom e. 4. F Chrzfo.) Chrifto tefte, - "T'eftor ejus beatitudine & gloria feparari, fi- iT $ Chriftui fieri poffet ut fratres mei Judai falvi- [] n, juro per C—þri&um me & : verym dicére 4 eiï"enf:., . Optat hoc loco Paulus illud Par idem, c;lAPUA'r.; " 47 lanti | i Quifuhf Ifraelit, quorum adoptio eft filiorum; & glo- ria, & teftamentum, & legislatio, & obfequium, & promiffa: Ta alià 5. Quorum patres, & ex quibus eft Chriftus fecundum car- Jea nem, qui eft füper omnia Deus benedi&us in fzecula.. Amen. 6. Nonautem quod exciderif verbum Dei. Non enim om- nes, qui ex Iírael funt, ii funt IEraelitae: —. ifiner 7. Neque qui femen f v Geä: unt Abrahæ, omnes filii : b fäd inIfaa : 2[- Iz: — hi svocgbitut tibi femen. : 8; Id eft j —— ———Q t d- idem , 3 Y 10d in fimili: cz.zfu;opfavit - Super-- amn;4.) Vel ,, Deus fuper' 0..— QUj Mofes, Exod. cap. 32. 31. dicens: mnia, vel benedi&dus fuper omnia: *ut dumitte eis hanc noxam, aut. ff uterque fenfus commodus eft, & tex- n & tui conveniens. won facis, dele me de libro ruo quem men. w f cripfi/li ; Vel fenfus eft: Cum effem ]ta eft, & ita fiat 3 Judxus , eràm Chrifti hoftis, adeo ut licet benedicatur in fzcula. mihil cum illo commune habere vel- 6. Nom autem quod exctderit ; €c.) lem, fed ab illius doCtrina & . mori- Quafi dicat : Quanquam autem ega DUm bus penitus abhorrerem, adeo addi- magnopere difcrucior, & pro ipforum &us eram Judaifmo & Genti mez. falute fum follicitus ; certo tamen fcio Cognats mei.) Ejusdem Gentis Ju- fieri nulla ratione poffe, ut divina Jolor daicz. promiffio irrita & inanis evadat. ;orz'mz. 4. Quorum adoprio ef ff ) Id Noa enim omnes , 6 c.) Quafidicat: jf eft, quos Deus adoptavitin filios, cum Sic enim mihi perfuadeo non omnes fibi fuoque cultui eos addixit , Exod. qui ab Ifraele parente noftro genitifunt, eos ad Ifraeliti €. 4. 22. dicens: Fiius mems primoge- : cam gent?*m re ipfa pitus I[rael. pertinere. E; gloria.y Quorum fcilicet gloria .7. Neque qui femen funt "Abraha , &) major eft quam ceterarum Gentium: & c.) ld eft, nec ideo quia fecundum daco, Nom enim fecit Dominus taliter omni carnem nati funt ex Abraham, cen- phar- mationt. Pfahm. I47.. fendi funt omnes ejus-filii fecundum g Et teflamentum.) Qua fi dicat : Qui- mentem fcripture, tales nimirum ad buscum pa&um fxpius iniit Deus. quos pertineat benedicio & hereditas Et 1. e Abrahe. R 45 lario. ) Hoc eü—, quibus lex r £s femm.) I& a Deo lata fuit. Ip l(aac wvocabitu Er obfequium.) ld eft ; cultus facer eft, in pofteris Ifaac ; quafi dicat æ]ü' Pofteritastua , o Abraham, cenfebitur wX |ur ac divinus , legg ceremoniali prefcri- tus. per lfaac , qui Dei promiffione , d uafi dicat:- Benedie virtute fupernaturali natus. eft tibi fe- Er promiffa.) Q &io Abrahz proiniffa, omnefque alie ni , & fterili Sarz ; non per Ifrael qui promiffiones ei, quarum eft przci- filius eft carnis, id' eft, fola natmrali pua Chrifti; & per eum redemptionis virtute generatus; quafi dicat Paulus : p Ita ergo etiam nunc veri fpirituales - yromiffio. . T $: Quormm patres. ) Subäudi, funt, id lfraelite , & filii Abrahz funt, & pro- m eft, qui primogenitores habent fanctos miffz benedictionis heredes, non quos s.glï'a-' 'Patriarchag Abmham,-lfaalc, & Jacob. naturalis ,generatig ejug ed- quo tia, 1 z T 48 . EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS, , I , hi. 9. Ideft, non q vifilii carnis z t ; hi filii Dei ; fed c qui fili fant Y 4- 28. promiffionis, aefimantur in femine. dilesi 4Gen. 9. Promiffionis enim verbum hoc eft: 4 S db e-cuxidu.m" hoc 19-1o. fempus veniam ; & erit Sarze filius.- Abft. .Io. Non fo lum au I ef**Gen. item illa: e fed & Rebecca eix,u»no cföncu- bitu habens, lfaac patris noftri. - l ricori 25.24. r11. Cum enim nondum nati fuiffent, aut 16 ..alliqu.id,bon'i egiffent, aut mali (ut fecundum ele&ionem propofitum Dei maneret ) 3 :xz'. Nonk«exþperibjsl ;Nfed e*( Vocante di&um eft ei: P 4 - i 13 Ql'ïia( viet Jat in pf tia, & virtus fpiritualis regeneravit Cum enim nondum ; nati fuiffent.) E bi po( pér fidem & baptifmuim, & fic patet Rebecca Jacob & Efau. Ex prmmi non excidiífe divinum promiffum. ER 9. Sed qua fflit f'ánr promiffionts afei- D .ezlz:quid boni egiffent, X ;;"z)zli.) fercim Quippe adhuc utero matris inclufi. mantur im fe?nine.) Quafi dicat, fed Fi- Probat hic Paulus Jacob Rebeccx fi- élcu hi a. b ; eo Abrahe promifli eftimantur ( in femine, id. eft, xftimantur femen, lium juniorem przlatum effe Efau fe- hu) | niori, non ex przcellentia xtatis , na- five filii & hzredes Abrahe, & con- tivitatis aut meritorum, fed. ex ele- ia germa fequenter ipfius Dei, diving queApra- 16,1 miffionis Abrahz facte. &ione & promiífione divina ; quia ni- itrR 9. Promiffonis enim verbum boc eff, ^mirum ante eorum nativitatem & ope- tammen rationem dictum. eft a Deo, AMajer , &c.) Probat hic Apoftolus quod di- Efau, ferviez minori , Jacobo. Y f xit,fcilicet 1faac fuifle Abrahz filium, edio d non carnis, id eft, carnali virtute ge- 12. U: feeundum eleilieuem propoft- glei, nitum ; fed promifflionis, id eft, vir- fum Dei manerer.) Quafi dicat: Si- itate cut Deus tüte divina a Deo promiffa conceptum ] acobum, non quia id me- etü & genitum : obatinquam ex eo quod rebatur , ed quia ipfe erat filius ele- linc , dicitur Gene i!.)1' €. I8- IO. Secundum &us, & promiffus a Deo , prztulit E - fau fratri, fecundum carnem feniori & ïrgun hoc tempus, &c.. Videque ibi diximus: tgm ; Secundum hoc tempus , fignificat «»o ? digniori, fecitque Jacobum folum hz- denre lzroximo. redem benedictionum Abrahz. avi fui ; N m:Hï:c .IO. Noz jäilum /4ufem Ml/a. ) Scilicet ita allegorice non carnales pofteros ara. ' kh Abrahzg., fed fpirituales elegit idem Io.y M Sed & Reä&;c;z. ) Sc(mce/t hoc iþfum Deus, qui effent filii Abrahz , & bene- * «t experta eft, fliós nimirum a Deocen- dictionis illius hzredes , id ue non ex eorum merito przvio, fe 4 'ex libera L feri non carnaliter genitos , fed eos qui Ü divinitus promittantur, elipantur & füa-ele&ione & dig natione. &T adoptentur. Nam Jacob filius /ejus, Non ex eperihus,) Jacob & Efau lum Icet junior, quia promiffus,, & electus previis , & a Deo przvifis.. erga A Deo , przlatus zuit Efau /eniori, fa- Sed ex woramte.) Et gratuita Dei fenti &usque eft fucceior &, hzres Ifaac " vocatione & electione. E patris fui. ng II. Ex 220 Conczu liru babent. ) Scilices Di&um eft ei.) Rgbeccæ matri. z j concegcm? i/vel foktuim. I3- Jï(:tja-r Ài - - R N |JCABRUT us 49 uia ina fGen T jor ferviet minori, fïcm::'i;'t:.rïpfunf e& g]ach a u autem odio habui. X 25.23- E dirä'i, E?' n»'ho'cx I4. Quid ergo dice mus? numquidi V " Abfit. hïquïfas Qäpu&;Dle—umx?;' :6nm .15- Moyfi enim dicit: X Mïfäfebo-r*, cujus ihifär;eör; & mife- bExo- ! /83:19- ricordiam praeftabo, cujus miferebor. ifent 16. Igitur non vol - entis neque currentis; fedj.-rä'nfifer'enti : ret) * Á e&. D eI 4 .17- Dicit Er mi]?r?cardlam" Præ.faä&,. 9. t.j Si- !uia' : (33- Major ferviet minori.) Efau fer- viet Jacobo, non in fua perfona ,- fed rnificat Deum mifereri quibuscumque "SUBESCOD in pofteris fuis.. Nam Itraelite Jaco- voluerit , eligendo €os ad falutem ex folo beneplacito. fuz volantatis ; quaft bi pofteri terram. Chanaam Abrahz ;t) Ex promiffam poffederunt. Idumzi vero dicat: Pradeftinatio hxc & electio Ja- Ea pofteri fervierunt Ifraelitis , pre- cobi ; pre Efau, & allezorice filio- sdi) fertim tempore Davidis & Salomonis. rum fidei Abrahz , id eft Chriftiano- inpluü.' X l- Sicut. [criptum eff.) Mal- cap- I 1.2-. rum, pre filiis carnis, id eft Judais , acob dilexs , Efam amtems odio ba- non eft cuipiam: debita, nec opus ju- fui fe- £ui.) Etft Efau & Jacob fratres effent ftitiz , fed mifericordiz, ac confequen- $, ld- ter mihi liberum & gratuitum, nun- x ee- germani & gemini , eoque nominepa- res , niff quod. Efau ratione. primoge- quanr ergo iniquum; quafi dicar: Er- luiani- niturg preponendus videretur ; ego £o nulla eft incarnalium Judeorum re- X opte tamen Jacob dilexi ; id eft, voluierin pulfa, & credentium acceptatione ad. Majtr 3' fua pofteritate benefacere : E/z» awrem juftitiam , oratiamm & falutem , que edio haln:, id. eft, pofthabui , ac ne- funt , bene dictio Abrahe, & femint i glexi, nolens finfrularia. in ejus- potte- ejus promilfa, iniquitas; quia acce- nf ritate beneficis conferre. Hic fenfus ptatio hec nulli eft debita, fed' plane T | i&« eft litevalis verborum prophete. Jam eft in Dei arbitrio, ut eam det gratis 5 de hinc colligendum relinquic. Apoffolus. cui voluerit: INon ergo Judais feci injuriam ,. cum:. Gentib iE - argumento-a figura ad rem fignifica- cordiam. us f,ecif mïferïï- 3 - on& tam ; fic etiam: nunc Jacob, id eftcre- n hg« denres Chriftianos, qui funt filit pro- I6. Igiur nom volemtis , HeQue CHr- miffionis, & femen fpirituale Xbrahz rentis , &c.y Quafi dicat Paulus : Be- ifii; nedictio Abrahz &-Ifaac non fuit Efau lao - & Jacob, quafi filios dilexi ; E/fau ve- ilen ro, id eft femen carnis, Judxos fcili- volentis, & currentis in-campum ad bent- cet , odio habui , repuli & rejeci- venanduim , ut cum-ex venatione fua. I4- Nunquid iniquitas apud Deun ?) come diffet: pater , benediceret ei ; fed: j ex |bera Occurrit Apoftolus tacite objectioni: fuit Jacobr, cujus D'eus mifertus eft, Si Deus fine merito Jaceb dilexit, utin eüm.caderet, non in Efau, li- Efau vero illi zqualem: odio habuit ; ctt is fenior-effet, & primogenitus: ut Efau ergo injuftus videtur: quod dicereaut. fit fenfus: Quod quis fit eletusa Deo fentire efl impium. w - non.ex merito bons voluntatis nequg Da I5- Moyfe ent. drc ii.)":Eärodä cap:33- ex merito boni operis, feu converfa- 19- obje&tioni refpondet Apoftolus. ' tionis precedentis aut pr&vife, fed folo ac libero bene Milerebor.cujus mifereor. ) Id eft, cu- i p]iac-itöä eft Dei- mi- jusoluero mifereri, * fer enti's; . 189 777 d r l.-augz Ccæ Menari:;; Z*iw-..-V(If'. - g E * ; . 1 &» — EPISTOLA B.PAULI APO ST; AD RQMANOS ; 2'2. iExo, T7. Dicit enim Scriptura Pharaoni: i Quia in hoc ipfum ex- poten 9.16. citavite, ut oftendam in te virtutem meam , nomen meum in univería terra. ',.( ,&ut ,annüntigtur- inte,rij 2 18. Ergo cujus vult, miferetur, & quem Vullt, indurat. 19. Dicis itaque mihi U qua M : Quid adhuc qu—æ-ritmj? Volunta.ti enim 2 .€jus quis refifüt? . ] :1 k Say. Gent 20. O homo, tu qui s es, qui refpöhdeas Déo? k I;Tumquiä ": Iy7. dicit igmentum ei, qui fe finxit: Quid me fecifti fic? Ti A 2r. An non habet potéftatem figulus luti, ex eadem maffa QU j erem. facere aliud ; -ta qgidem vas in hpnorc:enr*x, aliud vero in contu- ). 18, 6. meliam?. 23 LUN 22. Quod bv OE cnusm | 17. Dicit enim [eriptura.) Exod. turüm divinis juffionibus, ejus mali- Cap. 9. 16... T v eredulo " tiam ordinavit- ad fuam gloriam & 'ul lm Quia in hoc ip[um, €fc.) Probavit oftenfionem potentig fux in eo, diredé Apoftolus non eífe iniquum, quod Ig. Er quem vult indurat? ) Infua Q f Deus gratuita ele&tione & voluntate malitia & duritia relinquendo. a cob dilexerit,' ejusque mifertus fit, * Ig. zi adbuc queritur.) psuperats parmij i « Tic pa ^fine illius operibus (& meritis. Hic fenfus eft: fi Deus quos vult eligit, & d vf probat fecundam antithefis fuz partem, quos vult reprobat, cur conqueritur Ícilicet quod Efau odio habuerit, & de hominibus apud prophetas, & ira- p noluerit ejus mifereri, id non ex de- fcentis more gravia comminatur,quod 1 lic pe p meritis Efau prx Jacob accidiffe, fed ad ipfum non conv z ertantur , ut falvi 1 ex Dei volaüntate, qui noluit ejus mi- fiant. Qu 'qtl fereri; eft enim hoc Deo liberum, ut Quis refffis. ) Qfüs re(iftere poteft d o f patet in. Pharaone quem- obduratum divine voluntati, uosdam pro libito ndu: : am vero miferenti 2 aptan in fuis peccatis, fibi. fuisque peccatis damnanti, quorum ermifit & dimifit ; ac tandem mifer- Qo: Tw quis es qui refpondeas Deo ?) 3 | RUO .tus fit Nabuchodonofor, & aliorum Iu quis es? qui difputas cum Deo? « peeay ui eque ut. Pharao Figmentum.) Xas fidtile. — Qum, i : uerunt. j ."mali & obdurati E£ qui fe frexir.) Figulo. que d im, " Excitavi te.) Hebrga verba ficpro- uid me feciffi fic?) Cur me tale prie Latine reddi poflunt: Fec/ s ex7- finxifti ? q uafi dicat, minime poterit EM fferer , Nelfdare te fect. . Paülus Grz- expoftulare. s o dm ce dixit, /£«yripa o'c, id eft. excizavs QI. -4m non hbatet poteff. AfCm , Efc; ) brum, 4e. Ditate Sunt tamen qui interpretentur, Sicut figulus poteft ex eodem luto fa- Evexire, Ü ad regnum extuli, . Vide cere va$ unum in honorem , id eft, ad niof' .dicta Exod. cap. 9. 16. : ufum honorificum ,. aliud in contüme- Ibe "Ut offendam 1n te wirtutem meam. ) liam , id eft, ad ufum vilem & abje- n fan (&um: ita Deus ex eadem maffa homi- , Deus Hxc non prima' & przcipua caufa cur Pharaonem excitavit. Prima - num, cujus vult miferetur, & quem n enim caufa fuit ut Pharao Deo crea- vult indurat. Cujus ergo miferetur, D S"?l:i tori fuo obediret, & bene beateque id eft, quem peceato liberat & jufti- viveret , qui finis eft omni homint a ficat, uti Chriftianos credentes , hoà P Deo r D &fütutus. Sed quia przvide- facit vafa in honorém: quem vesgiin- bat b eus eum cqhtumacicer;qb]u&—a. N Adu:ac. , Ut Pþgaxam;gm & Judsos ia- , ' /X xx n Pa,& x P x P H 2 p CAPUT lX SÍ Uf ex. ^52 Quoä ft Deus Volens oftendere. 1ram, & ndtam facere » potentiam fuam, fuftmmt m multa patlentla Vafa irge, apta in Düetur mtentu imn. p ss - 23. Ut oftenderet divitias gloriae fuæ in vafa m1fer1cordlæ, f 1enim quæ praeparavit in gloriam.. 24. Quos & vocavit nos non folum ex ]uaïæxs, fed etïam ex Gentlbus. tquid 25. Sicut in Ofee dicit:/ Vocabo non plebem meam, plebem IOfee meàm : & non dile&am; dile&am: & non mifericordiam con- 2-5i- 1] maffa e - Ontu- fecutam, mifericordiam confecutam. /236. m Et erit: In loco, ubi dictum eft eis:. Nem plebs mea m()fee L. VOS : 1b1 vocabuntur hlu Dei vivi: Í.1O. Quod L. G 2: - 27. If aias s mull« n &ad redulos , - hos facit vafa in conmme- 24. Ozfa: £f vecavit noss Oc. )Qza! h "Mam. Porro ficnt Deus pofitive & idem eff ac f dicat: Hac vafa iniferi- ' directe mlf,eretur, fic pofitive & dire- cordre , non lutea fed humasna , funt nfra &e facit-vafa in. honorem ; .& ficut ii, quos Deus ad. fe fuamqge gramam, b| permiflive & indirecte tantum indurat, amicitiam & filiationem voeczvz/; nem- pET - fic permiffive € & indire&te tantum fa- pe nos fideles , tum ex Iudæm tumex irit & ^€eit vafa in contumeha.m. Gentlbus. [llel' Itur 22. &i aod ff Deus., aF Apoiïolus 28. Stcut i Ofee d'æczt.) Qap P hic perfecte refpondec querele , quam quod propofuit: Si Deus homines indurat , num.: 24« t falvi V'ocaba non plebem meam , &c.) No- cur queriur, & induratos punic? Re- oteR * fpondet ergo hoc modo, , quafi dicat - cabo Gentes idololatras ,. quæ non fue- "Andurati ipli pofitive fe fecerunt , & runt plebs mea, ad meam fidem hblto .aptarunt vafa ire: Deus er go non fe- " cultum, vt agm fuerint ad me conver- ranti fs vocem eas plebem meam ; qui n ; vit. eos, fed fggmwt, id. eft, patienter ratlæ' * peccare permutt , differens- dm fuppli- non eranta me dilecti , id eft, Deo? cium , ficque eos induraffe dicitur,id- donis affecti , faciam dlle&os, ita ut populus meus, & dilecti mei vocari que auplia de- caufa. Prior eft, ut pot int. áram, id eft , juftam & potentem fudm e tale vwindiCtam: in. eos thendexet, ut fecit Ef ao mifericor p eonfecutam, yotertt * dum Pharaonem merfíit in mare ru- brum., Pofterior eff , ut ex hacfeve- &c. ) Faciam ut plebs . Gentilis, que antea non erat mifericordiam. confe- £fc.) ritate Detin iuduratos, appareat glo- cuta, jam vere vocetur mifer mordmma ) fa- ziofa Dei mifericordia, opulentia, & COR ecuta. fad liberalitas & va[z mr[erzeardta, id eft, turme 2,6 £? eviz.) Sc:lxcet id quod drcam.. in fanctos & electos, quibus &on pc- abe nam, fed gloriam preparavit. In laca.) Ut verb: gratia in Grzcia, hortiie uod. fí Deus. fufinuit va[a træ 2j Etalia , c" (Ubi ditbum eff. eis , & é«y meus po- quem Supple Quid ad te? Vel, Tu quls es, petul qui refpondecw Deo? puhs dici poterat, Ne» plebs mem vos. ;uül' "pta: um mtertmm j xærn,or:r"puæ, Focabunt uv fln Del ww ) Ad fï;v ho) dem converf P Ldl if« apta E. apparata, fclicet groprm cul- - pa & 1mpcemcenna. ? g i 2 * 52 EI;ISTQLA B,-PADI;I APOST. Ab*goMAN—ös E^ /s]fis | 27i.';lfa'iäs aufem clamat pro Ifrael: n. Si fnerit numerus fi- : 1o2- Jiorum Iírael tamquam arena maris, reliquiee falvae fient. fen f conti 28. Verbum enim confummans, & abbreyians in zequitate: — quia verbum breviatum faciet Dominus fuper terram. x 3 elfais 29. Et ficut praedixit Iíaias: o Nifi Dominus Sabaoth reli- Qrdi. quiffet nobis femen, ficut Sodoma fa&i e m ^ * flemus ,& ficut Go- frii morrha fimiles fuiffemus, . ÍtS, 3o. Quid ergo dicemus? Quoc | gentes,. quae non fe&a.'b,ahQ tur juftitiam 0.j ; apprehenderunt juftitiam: jufüitiam autem, quze z G ex fide eft. -31. Ifrael vero fectand o leg em Jumuæ n -m -*lege-m. jpftit'iä non pervenit. . ..32. Quare? Quia non éx fide , fed quafi ex operibus: of- ; fend.erunt enim in Japidem offenf,iohis.— z x 33- Sibut . Q7. $- ftqch;t nuimerus filzo -mm ,U;'(Z.e!) præd?*xefint( rophetz de Gentium vo- D &c.) E:fi populus fecundum carnem «catione , & j daorum abjectione, quid ex lfrael e nitus juxta proiillionem . dicemus? Nempe hoc quo.1 fequitur, Abrahz fa : am multiplicetur, & fit uod Gentes qua non [eabantur ju-. quafi arena maris, id eft innumera- 16) .bilts. Jféitiam, ) Quod Gentes, que erant fi- ne cultu «& lege unius Dei, ideoque Reliquia falva fent. ) Pauce t:n- nec juftitie, qua quis Deo Pl:fge;i;, af- q tum reliquiz falve fient, pauci falva- fequendz ftudebant. 2 ) buntur , quafi reliquiz. x tpprehenderuns juflitiam, t1c.) Con- m», ( . Q9. Ferbum enim con f'umnaas, &. ) fecute func. juftitiam legis Evanzeli- de,n In Grzco e(t, Aóyoy qyap gpyriAeoy w«l léus confum- ce,que datur, &X recipitur per fidem, catni c'yyr£oy , Quafi dicat , O& eft vera juftitia libera * ns a -pgccat;is; mabit, & abbreviabit verbum, id eft & Deo reconciltans. rem, fcilicet numerum fidelium ex If- - S1- Jfrael.) lMraelitz.. Tiüm xael brevem , hoc eft exiguum, facier. Settando jufiitiam legis.) Möfaidæ- In,s'g,uitdte.) In juftitia, id eft, ju- i E " legem jufistia moh pervenit,) Af- fto fuo judicio id fa& - urus e&u Domi— fecuti non funt legem juftitiz , quz eft L; nus. , per fidem & Evangelium. Notandum ]uds ag. £t ffc ut pr&gjxt-tx lfaia:.) Cap. . hic Apoftolum po longam totius ca- verf I. num. Q. pitis difputationem qu« Ttionem folve- cade Nrff Domii:ä:» Sgädo'tb, &€7.) Nifi re, & dare propriam caufam cur re- E Deus reliquiffet ; paucas aliquas reli- jedti fint. Judzi a-juftiia & falute; szn quias, gentis noftre femen , funditus ^Gentes vero ad eam finr afcite & ele- [(] quafi Sodoma interiiffemus. Nifitem- &z: nimirum quia Judii eam quafie- d pore Chrifti parum reliquiarum, | vi- runt ubi non debebant , fcilicet in ope- delicet beatam Virginem , Apoftolos, ribus lecis, non in fide Chrifti, ubi & paucos electos ex Judeis credentes eam pofuit Deus , hoc eft a 5 enim qfxoïd, elegiffet Deus, reprobatus fuiffet totus fubdit Apoftolus.- ] lfrael ob infidelitatem , » & perililï'et ut s 32-. Noz ex Jfde, fed quaff ex op eri-; & Sodoma. £u5.) Juftitiam quxfierunt Judei,Gentes Tuà . ge Q(gi;'i ergo..dfcemu:.) Cum taha yf:x,d fidem Chrifti aml)lfxæ'fugt',&C;' : - s ^ T d * peccua **ix-."x.& x. 53 ES us f Tapïdem Of-. P fäïä E 1 33. Sicut fcriptum eft: p Ecce pono. in Sion i, feníionis, & petram fcandali, & omnis, qui 9.14- Cs has " * 28.16. uitatei | cbnf.undetpr; E jPetf. s 0C APIT X h lreli- Orat jzäpqüolm pro Studeis, quos zelum Dei &? Tegis - babere a[- d UtGo. - Jérit non Jecundum [cientiam: . nam. Cbriflum finem. legis ignoran- - fes, ex legis operibus jufHitiam querebant : de diverfitate juffitie ex operibus legis ab ea, qua ex fide eft, que tam Judeo, quam | qUæ Graco in ChrifTum credenti commumis e[t : ubique autem terrarum ChrifH fides; quam repellentibu fim. j B : pï/ædimzï*a g i . Jufceperunt. Gentes. A : nf- | z.TjRatres, voluntas quidem cordis mei ,& ïob"fecrat'iou äd Sicut Deum, fit pro illisin falutem. WUnapAAURU . L 3 uin—'vo- 21 Teftimonium enim perhibeo illis, qubd | —ærfimlatïohägxl Dei habent, fed non fecundum fcientiam. D -. & quid & Quitut, -..5. Ignorantes enim juftitiam Dei & fuam quaerentes flatue- hr bje&. ant fi« ?*e, Juihtlæ Dei po'g funt fu RY eoque u ; 4 Ojfänderu—nt eni:vg in lapsdem ?fänþfo- 2. " Teflimonium enim perbibeo illis.) zis) Chriftus dicitur. lapis offenfio- Hoc de illis vere, & ex animoaffirmo, Con- nis , quia occafio illis fuit ruinz in fi- JKEmsulationem Dét babent , Oc. ) 6;' notli» - de, nam propter ejus humiliratem , && 2o; €:8. Fareor illos ftudio legis & carnis infi z divini cultus teneri, non tamea pru- fdem, runt, nec receperunt, irmitatem eum non agnovg- » X denrer agere, .quia vere contra Dei 83. Stent fersptum eff,) Ifai. Cap'.' 28. 3 honorem & veritatem agunt, cum Chri- num.I6. &cap.8. num. I4. - ftum, & ejus legem oppugnant. fnict, Pono im S:07. ) Ponam in ]udæ vel 3. Juffiitiam Dei, €c,) Qus nosju- in Eccletta. T ftos facit non coram hominibus, fed n Laptdem .ojändiculi,, ) Chr i*Ru'm— ex coram Deo , & qua fita eft in-recon- id cHiatione hom ydorm "verfaturum Judeis nafciturum , atque inter eos : inis cum Deo per Qd,em M 25 '? in quem -.impingegt & ;,C hri ic olve cadent. JEt fuam. ) ]düi:iau; ex fuis, & na- r Ergetram [candali.) tur& viribus, & legisoperibus part .m. lapis offenffonis. . . -*[dem /eR«gtiodA Quarentes ffatuere.) Stabilire, tueri, iute; | Qmnis qui credi tám eum. 2 /.Sive" Ju. defendere. (de daus, five Gentilis. ufie fua non!'frxwï'- ]uþlitia Det non ]»'xmtv f uäj:&i. J $8* ope Non cosfundetur.) Spe Üntrdeumu» , non fubdiderunre fe, illi bi ftrabitur, fed falutem confequetur. non obediverunt; quafi dicat: Quia- I J/otentas ,cnrdi:m'eï,,;üc.:) £udoxula, Judei fuam juftitiam ex lege quefive- quod runt, hinc noluerunt fe fubdere fidei - id eft, propenfus animi affectus, PHI & vehemens defiderium mihi eft erga Chrifti, ac confequenter néc verz jufti- ontes Judsos, ut falve ntur , 3:;1ue ;deo pro -tie Dei, hancenim Deusin fide, & obe- illis oro, [ 4ientia Dei conüi-t'uin. Unde-fefluimrg z L 54 BEISTOLA & EAUEI ÁPO ST. AD RSOVPVTVIVANOS - 4.: Finis enim legis Chriftus, ad juftitiam, omni credenti. To 5. Moytes enim fcripfit, q í juoniam j»ufcitiam,..l quae ex..l.eg,e eft, fit d «Lev. a qui fecerit homo, vivet in ea. IL 19-5. ^ 6. Qu& autem ex fide e ft juftitia, fic dicit: p Ne dixeris in Ezech confu 20.II. corde.tuo : quis afcendet in coelum ? id eft;yChriftum deducere: I2 bDeut. z. Aut quis defcend x et in abyffum? hoc efcj,Chti&um a*-l;:n.oïrï ii 30.12. tuis revocare. eDeut. . 8. Se d | qui j id dicit Scriptura? c Prope eft Vefb.um inore tüd-5 (v 394- & 1 corde tuo: hoc eft verbum fidei, quod praedicamus. lh 9. Quia fi confitearis in ore tuo Dominum Jefum, & in cor- de tuo cr j Aütq edideris, q)uod'.Delv:.Ls' illumþ fafcitavit a mortuis, fal- auen vus fzris,.-/ LA I.Sl PU. pum dindue ; Iät'Corde eVang v 16 4. Finis -enfm vle;g';:- Cbräm.v ) F;ïni's, ';xï(ïïme.t legém Cijl-ïRi';graVem eäq & "& fcopus legis eft Chriftus, quia totá difficilem , ut fuit lex- Mofaica, eam a £Doi lex ad. Chziftum , quafí ad finem , tez- facilitate commendat. Senfus -ergo- minum, & fcopum fuum refertur, eft, Juftitia queeft ex fide, vere de fe- tendit , ducit, & vocat; fenfus eft, ipfa predicare o Chriftum effe , per-quem lex impletur, corde tu0, Cfe. potefff Ne fli.xeris—ik Ne dixeris 1m corde an.)| & vera juftitia acquiritur, quatenus ;w'a,-) Sumpta t «f quifque in eum credit ut propitiatorem, funt hzc verba ex Deut. c. 39. n- IT. Ore per quem Deus & peccata remittit, & ubi habemus: Mesdarum boc, quod * Profe preftat gratiam bene vivendi. ego pracspso . tibi hodie , won fupra te k& - "d juflitiam omms credenti.) Utper eff , teque procul Pa"fftz?h, nequeimce- tonfa fidem Chrifli omnes credentes in eum lo fftum , ut. poffis dicere , quis noffrum Ye) juftitiam affequantur. Non intelligit s valet ad celum dpendere,'kt deferar rend: Apoftolus fidem: folam , fed cum illa Hlud ad nos , &fc. Sententiaergo efty. H ea omnia, quz fides monftrat agenda. non magna, & difficilia.a te petun- Moyfes enim fä'f)þþ't.) Levit. c. I8. . tur, ut juftitiam Chrifti confequaris ; 21 Sententia eft; Qui fecerit juffitiam Ie- No, non efttibi de cclo deducendus Chri- hr fi is, boc eft, juftum, quod lege pra- ftus ; non e fubterraneis fpecubus edu- I2 É Criptum eft, hic vivet in ea; id eft, cendus, omnia facilia funt, hic non punietur morte, quam lex prompttu. , Crac; 777 transprefloribus fuis fxpe intentat ; 3. Prope eff verlum .YcBet vt D lis, vivetque vita temporali profpera, quam cilis, & ad Di lex fervantibus fe promittit, quaft di- tim fubjicit. pauca rtvavïocat-ur/; qu&íta- - n cat ; E contrario vero qui fidem Chii- G. In.ore tb , É in corde £uo. )—mU't D07m fti amplexus fuerit, hic vivet vita ju- corde Chriftum credas ,.& ore confi- ftitie in hoc mundo , & in futuro vi- rearis, ut paulo poft explicat, Jodl vet vita falutis, eloriz , & felicitatis. H Hee eff verbum. Det. quod pradica- r .6. Qa« entem ex ffde ,, ffcg):'Perï- 2mus.) Ad hzc paucarevocatur Ean- mo verficulo dixerat ex Moyfe , ei vi- gelium quod predicamus, ut fcilicer tam promiffam fuifle, qui feciffet ju- credas , & qus per fidem facie . - ada do j .cngoVe;iS'; €a facias, Tin ; A-i:iarrlr'-,j, q-qaïä ex lege Kefïï.) Nnnc ne quis l — bor TItt. D 55 to. Cbrcie enim creditur ad. j Y age d F Bit ad falutem. : ju&itiaïh;äor.e (augäm 'co;;femo ts n 1r. Dicit enim Scriptura: d ifaïä : confundetur. d omni;, qui gfgd,it 1n ilium non. 29. 16; üCete: Y I2. Non enim eft diftin&io Tudzei, & Groeci: nam idem Do- a"mor-k minus omnium, dives in omnes, qui invocant illum. * : ». . [ L) I3. e Omnis Domiini, « fost falvus erit. enim qm cumq.—uvc JDVOCHVQH? n'omen , A ]s 2'3 » - 14. Quomodo ergo inv ocaburi125 in quem non 6redideiunt ? Actor D COf- ï)üy Aut quomodo credentei, quem non audierunt? Quomodo ^^* autem audient fine preedicante ? & Pl .15. Quomodo vero pradicabunt, ni fi miftäntur, ficut fcri- Vide f lais ptum eit: f Quam fpeciofi NT pedes 'evangei-izgntixum/ pacem; 52-7- uecore uH evangelizantium bona ! . Nahu. I6. Sed non omnes o efïg& | bediunt Ev"an'gelio ; -I.faiäls- enim '—dicit * LI5. em a - g lfaie uU0 g Domine, quis credidit fagditui' noftro? E 17. Ergo 53.1- " joam. ed'efe' i s ris f io. Corde: þ;g um creditur ad .j?zjlitä- cit Paulus ut oftendat predicationem 12.39. em. ) Fides Cor dis valet, & neceffa-c verbi, & Evangelii debere effe gene- ralem omnibus etiam Gentibus, contra mpta ria eft ad acquir endam juftitiam.- 2 d m OT - Ore autem conj ejfio fit ad [alntem.) | errorem Judeorum exiftimantium prz- — qzoz! Profeffio vero fidei, que fit. ore, va- dicationem falutis effe ipforum pro-, "5 a fe E let & neceffaria eft ad juftitiam hanc riam. .'(()cra prædäcdö/iwf' nife iptt- 'confervandam , & augendam , & con- mittantur ? I5. Q-o*moda y?rhin fequenter ad falutem aternam prome- ) Nullus enim licite, &Ie- ï?mf rendam, & confequendam. itime przdicat nifl legitime miffus, IL. Djcit emim [feriptura.) Wi c unde eft illa Jeremiz querela cap- 29-. T^ 1 T Non mitteb atüfl- 28- I 60 has & nf c;ttrre'!wnt., as "Nom comfundetur -. ) Non fruftrabi- . ?^hri- tur fua fpe, fed falutem confequetur. Qnuam fpectoff pedes , &fc '.) Quam I2. No» enim efh diflindlso Jedes & pu—lcher, fvavis, & gratus erit adven- edt- u Graci. ) Quia Ifaias generatim , dixit : tus, & difcurfusannuntiantium Evan- Qnmmis qui credit , ideo urget Apofto-. gelium , ejusque bona & lIeta nuntia, r lus, & explicat.particulam illam ezzi5. icilicet pacem cum Deos, gratíam, ju- füitiam, & falutem? Vel. Quam gra- j Dives.) Lárgus , & beneficus. 13. incumque - E imvocaverit momen ti, & accepti erunt auditoribus fuis. Tt Domtni. ) Sumpta e ft hec fententiaex — Apoftoli, hec bóna hominibus per to- Joele c. 2. n. 32. Quicumque autem- ^ tum orbein annun ^ if antes. tiantes , & 'äyange- r Deum ficut oportet invocaverit, fcili- ^ liz jdu cet cuni debita fide , fpe, conrritione, 16. Sed zom omnes obedtunt Evdn-'w at« & charitate ; hic falvus erit. gelio? ) Occurrit Paulus obje&ioni, . 14. Quomodo erg?, €v.) Quomo- ditit enim aliquis Judxus fi tam fpe- (ceF fi Domi- ciofi funs pedes, & tam lete voces TP do invocabunt Deum , qua num, & au&orem falutis, omnisque evangelizantium Chriftum , cur tam boni, in gu'eg non crequnc? Hoc di- multi in.eum non credunt ? gefpondec EU Y L4 755 EPISTOLA E.PAULI APOST:- AD ROMANOS ". I'T * Ergoif f i des ,ex auditu, * au*di'tuä" autem per "'vel-b.upjm Chrifti. X. ;&pop* E P;faï... 18. Sed dico Nurfiquid .non äudiärünt ?- k Et qiuidäm in 38-5- omnem terram e vixit fonu?s epfum : & in fjnves: orbis terrae .*- verba eorumn. £ Dut Io. Sed dico:. N ;üihquïd'lfraäf non cognovit ? Prïrïäuä"/läfloyf nl iDeut.fes dicit: ; Ego ad aemulationem vos adducam in n H on ggmexþ—: - fnju 32.21- ip gentem infipientem, in iram vos mittam. - al Klfis 20. lfal asautem audet, & dicit: KInventus fum a non quae- bant. - hii 65-1. renf*ib/urs, mez *palïgm appam?ä lis; qui me non interroga 4I1. Ad E Em m 71 Paulus cæu-i?4m ; QH'&',. quod muftä fuis 'm'f'pmphetïc*o more , ob rei füturz / vitiis , aut fuo Judaifmo affixi , nolint ceititudinem ; fignificaturqueEEvange- — — lium ubique: terrarum predicandum.- - credere , & obedire Evangelio ,. ideo- que oculos, aures, & animum aver- I9g. Sed-dice.). Quim vero dico. sant ab hac fpecie, & pulchritudine N:;mqu:ïd Iírael mom co gnavii 2)Sci- Evangelii, & Evan lizantium. licet , etiam Gentibus predicandumef- — — h l Ó fe Evangelium, licet hoc fcire nolit , Benjai 2 - dfasas enioz dicit-.) tique de Judzis cap. 53. n I- F g . aut diffimulet? quafi dicat: Adeo ve- nefcit v dudituts m 0j offro.) Sermonibus;,. qitbs rum éft Gentibus Pfædïcandums effe ex nobis audierunt, quafi dicat pau- Evangelium, ut idipfum futurum pro- kt D hete Judeis przdixerint , ideoque 3.-1 «t admodum , loquitur I f?,izas in per- j x fonis Apoftolorum. . j iudeis hoc i pfum c'ogni'tum eft, aut. deru eífe debet. -qu. Ergo: fde ex auditz. ) Deducit Mofes dicit-) Deut. 32. JOI. p Paulus ex lHíaie teftimonio confirma- A amulationem vos adducam 1m mom »QII' tionem - füperioris fententie, nempe Tbh non poffe Gentes credere, nifi audie- Centem. ) Adeo Gentes elfera r m, ut vobis invidendr evadant. ' " zx,;, zint, neque audire, niff eis predica- In gau Geutem.) Propter Gentiles, fioneq tum fuerit , itaque ait z. Ergo fdes ex anditu.) Si enim Lfaias qui hactenus non fuerunt gens mea. Im Gentem inmbicntem. ) Propter äï dicit, quis credidit auditut noftro :er- Gentiles , qui hactenus infipienter vi- fradic o auditus fident precedit, & ff au- xerünt, & ulte adorarunt idolà. diendum elft, verba Tüej | ceffaria funt.. ,& px:æ'd.ïcatiox: ne- In iram vos mittam.) lnvidiam, & . — VZHE iram in vos commovebo. dndisus antemy pro. verba Chriffi.) Oo. Ader E$ . dicit. Per przdicationem Apoftolorum, qui libere pronuntiat. : ) f)iuda&en & T quaft legati miflt Tüum a Chxigo-ï ejius; p Inventus [nm a nomqua fen;;bu; me.).- bum przdicant. tiam. hic eft pr&teritum pro futuro Rep -18- Sed dico , munquid nom andie- -- $- fenfus eft: Invenient me fide ex audi- Qttic zszr.y Dixi fidem ex auditu nafci de- tr concepta qur me. non [ huif qxlæreba'pt $ bere, & ex predicatione, nunc addo fcilicet populus Gentilis. " redicationem nomn detïuifïe-,. nec de- Pa E is me nr;amfe- A E iuturanr. lavi.. lao kpïami* Esl - N Et quidem 1m ommem terram exiost. Qu me wog interrogabant. ) Se/d' ïn( | tmá :e;bïw ,,dg;þiis.xf'ua idola cqn?ülebantg Bj ee. lä:?ceriþmn hic poW 'pro:/iïucyt- - - Q ) CAPUT X&XI. 57 'ertum -31. Ad Tírael autem dicit: 2 "Tota die expandl manus nieas [faxæ ad populum non credentem; & co-ntradxcentem mihi. 65..2. dem m CAPUT XI- : tetrae Dem qms[fdm ex populo SFudaico- gratuita þm' eleä?zm /' bz fer- s Moy entem: vavit, per fidet in Cbriffum Jaloandos, reliquit ob incredulitatem in fua cacitate quxta Propbetarum vuaticinia reli&lis, ac Gentibus £n locum.ipforum ex gratuita Dei bonitate a[Jumptis : .quas monet 1003 ant. "dpoflolus, -me adverfus Tudaos: glorientur : . quodque 'udei .ad 11 Ad dempus deforti tendem ad. Chriflum comvertentur ; exclamam: , ob divine fazpzentzæ mvomprebenf lzx- futurs . litatem.. ii ndum. dico. co ergo: Numqmd Deus repulit p0pulum faum? Abfit. 1. Dï Nam & ego Iíraelita (um ex femine Abraham, de trlbw 1D&d- t dumef- Benjamin. e polit, 2. Non repulit Deus plebem £ua"n, quam præfcxvxt. An (e0 vt- um ee nefcitis, in Elia.quid dicit Scriptura: quemadmodum lnferpelï l.at Deum adveríum Ifrael? impro 3- 4 Domine Prophetas tuos occiderunt; - altarla tua fuffo- 3Reg' deoque ft, aut der unt,& cgey reh&us fum folus, & quærum animam meam. !9-Iov - s 4.Sed, 4u nom '21. Aal gfma/ ) De Ifraeï quemadmodum «& Apofïoh QXX multr Tota' die.) Frequentiffine. ahi ex Judzis credentes. .Non ergo m, ut Expandi manut meas?)Per pradica- Deus repulit abfoTute populüm: füum; tiJes, tionem- Chriftr, & Apoüolorum ejus; 9. Qua?n pre[civit.) Quamfua ster- fne. & per crebra miracula ab eis patrata. Tix benevolentia complexus eft; quaur "d. Bopulum non. credenrem , & con- ab zterno decrevit ad fe etrahere , fmm« mpter fradicentem.) Populo Judaico, qui ta* que facere. r Vl- mei perfüaderi non potüit, fed femper 1 lp Ela.) De Elix, velmreöus ge*- n Evangeho reïïltlt & contradixit. füs Eliz, que fcrïbuncurhb 3. Reg. 19; Ipterpellat Deum .:zd'verfhm Ifrael. - u« -D Le erga, &c-Y Dico , inquít , Qïu afi cotus ad. lmpler,atem defec:iïec. & quzro occaftone teftimonio- TO lnt*erpel/:tt', in GlæCO eit', drv rum , que ex Moyfe & Ifaia adduxi. xctr r& Ote , ad verbum dïceremug y yim.) Reþubt populum f[umm. ) "Ut mon fiat n.X e- &T y a Ceollogitdtur cum Deo contra Ifrael. . aidi- G hrifto. rticeps benedx&xoms promiffz in fpondet ph'rdüs Italica, Ricerrea Dio, e ff lamenta del popolo d* Ifv aele, jat , 4lfr.) Non ita eft, non omnino 9. Relüus fum foles. ) Qrui tibi ad- Deus- populum fuum rejecit. hzream. jilee Nam & ego Ifraelita fum , . Ec X tamén' fidelis füum & Chrr&nnu*sf Querunt animammeam.) cham mj ( 1f B;5J. cum Com. Menoch, Tom; V AT, ht tenmnc enpere. i À f Pa -* N - X - : d | Á s EEISTOLA B.PAULI 'A'Poäï'.gxb RIOAMAN'OS." &T igReg — '4. Sed quid dicit illi divinum refpofum? ) Reliqui mihi fa- 19.18. ptem millia virorum, qui non cutvaverunt genua ante Baal. &nc Io. 5. Sic ergo & in-hoc tempore * ; relxiqpi;:ae* fecundum ele&tio- nem gratice falvse fa&tse funt.- t num II 6. Siautem gratiajam non ex operibus: alio jam non eft gratia. Qpin grätia Abfit . 4. Quid ergo? quo d -.q.u æräbat Ifrael ; )hcg nönweft bohfe; entui » cutus: eleCtio autem coníecuta eft: caeteri vero excsecati funt. PSPE- 8. Sicut fcriptum eft: c Dedxt illis Deus fpiritum compun- nutdo &ionis: oculos 6. 9 i:VIatth ; ut non videant; f& 1aqrcläs, 'th non audiant, us- 1344..- que in bodiernum diem. joan.. N BG " 9.Ft uran. dicat , 12.40. 4- 'gez-;q*u;/ mz/az ") MIihi - zefetiii T. QWid ergo? )'Supplgx, dicemus, pos, Aéctor Non omnes -defecerunt ad idola , ut Vel fen cultatet Qis ? fus eft : Quid. fe:quicur ex ,di- z 28 25. tu exiftimas; nam funt in lfrael fg- UL " ptem virorum milii 4, qui genua non Q uod q:;;ereä at Ifz4el, boc non'-q/l x quo fléxerunt ante idola. D ! cozfecutus. ) Senfus eft :. Judzi jufti- fimiems J qen Seprem millia.) Numerus | tiam quzrebant & quarunt ,. fed eam ! 9.'& pro indefinito, id eft, multa millia. non funt affecuti , quia non quarunt Fit $. Iz hoc tem, quemadmodum oportet ; uzruntenim ]s anir go;-e..) -Promulgati E- i -vangelii. ex operibus, cum illa folum habea- facrs ! Rdiouia.) .Hoc eft , p:mc'i Judei tur ex *gracia. & p credentes Chrifto , pauci, inquam, Eletiic. ) ld -pretic . pre innumeris incredulis , àtà ut'ex puli electa. eft elg&i ,, reluixq,uivæ po— (s 0 tanta incredulitate & clade videantur Con[ecuta f." éx fide-in Chriftum. dinem, hi paucz effe reliquiz. H Careri wero excecatt funt.).Id . eft, "T Secundum eleciionem' grat: 4« ) AId' EH, exceptis reliquiis ceteri Judxi non fo- titm, -per electionem Dei gratuiram. lam deferti, verum etiam fua malitia l i Salva fatle [unr.) Id eft , reliqui excscati funt, ut clarum Evangelii lu- ( hf funt, remanferunt , fervati funt mul- mei non videant. inden - ti qui Chrifti fidem reciperent. :& c-2 * IOO -.8- Srent firiptum ef..) Ifai. :,c'.*lö."g. - ] petan 6. Si autem $gratia , Oc. ) Occa- potuii fione ejus quod proxime dixerat , fc- Dedit illis Deus.) Permitte ndo , def n cundum eleilionem gratia , terum quod ferendo, & occaftones objiciendo, In; fupra docuerat, inculcat, -nimirum bonas quidem in fe, fed quibus illi T . non ex lege, aut legis operibus fieri fe magis indurarent, fuovitio & culpa. penda remiffionem peccatorum , & juftitiam Spiritum compuntlsonis.) Ifai .c. 29- Io coram Deo, fed ex virtute Chrifti, Io. inde hec fumpta funt, habetur, imt .que per fidem vivam applicatus nobis. fpiritum . [oporis ,' fiuporis nimirum, loft $£ autem gratia«) TO grata e ab- czcitatis & pertinaciz. In Gracoau- telo lativi cafus, & fenfus eft : Si electio tem tam apud LXX. quam apud Pau- ^C f . ex gratia facta eft, non-ergo ex ope- lum hoecloco,. pro fageris, eft x«ra- D ribus, id eft, non ex merito & effi- ve£uec compnuntlionis ; eft autem xaras : i ( ^ cacia operum le CR fi enim grat-ia »orrén, unde xzrzyv£i; derivatur, pun- a( i T ;." üdeü hoc modo data eifet, non haberet ra- 'endo penetrare & compungere, ve- tetre luti,agulfiï.:auc- acu. Videtur voce tionem gradæ, fe(dg)otiu/s mercedis. n q ] — E CA PuT x- $9 tibi fe- m P. «; Et David dicit: dFiat menfa eorum coram ipfis in laqueu Bajl. ] &in captionem, & in fcandalum, & in retributionem illis. . ^68-23- letlio- i ro. Obícurentur oc uli eorum ; nevideant: & 'L-.do-rfgtm.* eo- - 'Tum femper incurva. Rs $ pratia 1I. Dico ergo :. Numqui d fic öifï*enderrufiti, | ut Cadefent?i Abfit. . Sed illorum del.i&ok'.,-rfalu? eft Gentibus ut iiïo-sf' -afcmuf; confe. lentur. ] funt, .x2. Quod fi deli&um illorum divitiae funt mundi, & dimi- o eorum? mpun- nptio eorum divitiæ Gentium: quan to magis plienitud l, Ui. H« 13.Vobis W xa*favz':'geæg $ .cæcit:aS' fienif C;iri/, quaiï rüm conveffati'o [ ccclis eft, dum ea » quz furfum funt querunt ac. fapiunt , dicat, oculos illorum it1 cecitate ca- jCemus, ptos, ac fi acu. compuncti -videndi;fa-.- non qux fuper terram. cultatem armifiífeut. ^CII« Dzco ärgo*, 'U;. ) Senfus eft : L dr $i ceteri excxcati funt, & impletum ;I-I[que i bodi 'erzgum diem. ) Id eft, m sf ex q uo tempor eft quod predictum erat per Moyfei i julti- i2 C'hriügs- ';fq.Vcnit u?— & David, & Ifaiam de populi. exc«- d eam que in prafens. catione & incredulitate, inferemufne Qgc Er Dmavid: dicit. y Pfulm. 69. 23. [uærunt Fiat men[a corum. ) Menfa fpiritua- ex his, & dicemus: Ergo Judaei ifti nteniim lis animz , fcilicet menfa legis Dei & fic offenderunt, ut caderent. fíne ulla habei- facre Scxipture , fiet illis in [aqueum, fperefurgendi, & fe aa bonantrugem "revocandi? A &c. per modum enim imprecationis predicit mala qux eventura erant Ju- -Lfit.) Non ia eít, ne 1 e &nim i » omnino populum- Judaicum b eus ab- deis ob eorum .pecca'tav-& ingratitus rilum. dinem. jecit, fed reliquias fibi-inde fervavit , ] elt, dn laqueum 65 in captionem. ) In exi- ac ceterorum cafu ad tempus uti vo- on fo- tium, ut fcificet jufto Dei judicio, luit fanquam óccafione c (lmyxgrfionis malitia uia ea abufi funt , & quia ex ea —& falutis Gentium. hriftum agnofcere noluerunt ,' jam 'Sed slloyum delitlo, ) Per delictum , giil ne inde mortem & excecationem vitiofüo ruinam & lapfam Judzotui ft, Gentes 69 etant, un ^ s de vitamt& Ifm.nen capFare Salus eff. gentibus.) Id e potuifient. 2 ad falutem. & juftitiam vocavit. 1 ícan dalum.) ; In 02:'cafibnem ruinz. Ut illos amulentur. ) Dumenim Gen- o, de- ïendO ] 5 Fa retributionem.) Qua- illis malo- - tes ad fidem vocat, Judaeos ad zmu- ys 1 rum qu& fgcerunt','deþita pona re- lationem , hoc eít ad. imitationem , r Ovocat, ut qui videant promitfa Cü!Piiz pendatur. r P atribus fuis fa&ta , & a ^ 29 d Io. 02 ] eurentur oculi eoä;urxn,;m/* vi- feï-' neglecta ,* etul , )migt.f)r Id eft, mens eorum fubtra- transferri ad Gentes. &ione tui luminis ita obtenebretur ,'ut I2. Quod ff delilum ilforn mite) iium i (oau- recto judicio privati claram ac prx- $i delictum five Tapfus Judzórum per . m fentem veritatem non agnofcmc. occafionem ceffit , ac redundavit i Do»(-sm eorms! [emper mcarva. ) Ni- | fpirituales mundi divitias , hoc eft, uT 44105 hil cclefte fapiart, fed animo ac de- " in falutem copiofe preftitam-Gentibus fiderio femper terram fpectent , res toto orbe diffufis. pu ye terrenas quzxrant ac defiderent: con- " E& deminurio eorum &fc. ) Id eft , i R[2 *ra 9*(1&1!3 xVCriChlriüiani( Fadlmc"lqïw" ceffit fid*znultitgdinem Géntium cone d- * À - ÉÀ R - LU P^. L * L z 6o ERISTOLA P. PAULI A?*oET, A«D;Romg(;g 14. Vobis enim dic [e) U '18'* Gentibus : Q'üamd'ïti quidem ego füm Gentium Apoftolus, minifterium. meum honorificabo, [f 14. Si quomodo ad aemulandum B provocem gargeæ meam, N 20 & falvos taciam aliquos ex illis. [ . . 15. S1 enim ami ffio eorum, recon de f ciliatio eft mundi: quae affümptio, nifi vita ex mortuis? : " 21 16. Ouo nec & raml. d fi d'eli.b.ar.io fantta eft, & H maffa; & ürzidlx Afafll&a) 2 u ïexv—-ramais fra&'i i'unt—, 'tu aütem cum oleä- n quic fter effes, infertus . pem esin ilis, &'.fociüsl rädjic.is, & pinguedinis 2 491,ivjæ' vfa/&usx . ) 1 18. Noli rento vertendam ]ud'æofuih abjeio, qua A-"iquw;elx &lss.) Diþit'aliquas , fciens M fa&um eft, ut tám pauci ex illis fi- fue tempore non futurum , ut admo- p dem fufciperent ; ceteris iufidelitate dum multi copverterentur, plénitudi- ! ]u&iüa cæcar.is: P ne in aliud tempus refervata. - . Qnam*a 7 agis ,p)eu?'tuda"e'arnn;. )Sup- -I5. $7 emim amiffro , Efc) Quafi dif « .€ qu cat, -fi Judeorum incredulitas & ab- turum ple, divitiz Gentium erunt cum. vi- abjece delicet plena eorum multitudo atque je&io, Gentibus & univerfo orbi at- 'tibus, univerfüs IMráel in fine,mundi credet tüliteccafioném reconciliationis, quia X Chrifto, ditabitque Gentes & s videlicet a Judzis xepulía ad- Gentes ' Iu cabit ad fe imitandum, J aueceia Cun pertranfiit; quanta Ixtitie materia erit, profan 33. Vobis enim dico gentibus , &$c. ) fi etiam ipfi Judai rurfum affamantur infide Kommendaverar , Evangelii predica- ad fidem ? videlicer perinde erit , ac tionem Gentibus factam , per quam fi moxtuus quis ad vitam revocetur. bf« t in. ipfe divitias magnas erant. confecutz ; I6. Quod[i maffa, &$c.). Probatetiam L 3qunc caufaim affert. cur hac ufus fit Judaos poffe ad fidem converti , a- commendatione, ut fcilicet fuum ini- tiam Evangelü accipere, & fanttos BP nifterium honorificet ; non ad inanem efle; fi primitie, & delibatio matfz ' t(—/ Partic 3 loriam ,, fed ad utilitatem populi fui fancta eft, profecto & tota ipfa maf- nis Sp eidaici. fa, quxejusdem eft nature cum de- paren u ngmdiu f* v d lii Zpo/tïolm:, j libatione , fan&a erit ; quafi dicat: him| Quandiu ero vefter Apoftolus. Apoftoli & Difcipuli Domini , ' qui ' ,ri,q enim Min,!:/?trium mmin.) APO&O]QC!JS & funt veluti primitiz & delibatio, Evan- prxdicationis ad Gentes. gelium amplexi funt ; ergo id etiam. i 44« $4 quo made. ) Infinuat ]Judzo- poterunt alii Judzi. Alludit Apofto- itcre fum obftinationem & pertinaciam. lus ad Jegem Num. I5. 20. quam vide. -4d emulationem provocem. - Ut pro- Et ff radix /k&&a ; ramt. ) Si PaA vocem Judzaos ad quandam falutarem triarche, ,ex quibus velut ex radice Judz:: ánvidiam & zimulationem veftri, üt proceffit axbor Judaici populi , fan- N Jhoc ftimulo excitati divitias hafce fpi- &i funt; ipfa etiam arbor cum ramis V - fion ritüales appetant, & per. fuis, id eft populus Judeicus , erit [an-* ifert eas confequantur. - Evangre!ium &us aut effe poterit. ) ccl Carnuem meam.) judsos -fighï'fïdat * 17. 46 liqus ex ramis. ) Ex Judais. . Y quibus cognation 7 e czfu;n'is conjunttus Fratl; funt.) À radice aut ab ar- f Tunt erat.. * ! | n bore *fu'nï revulfi , fcilicet a fide & E gue 6t * - c AE-P— ÜT XL * D 'Ijä.» No!: ïgïo'r'lari' adverfüs ramos. :þ-funi : ';Qch fi gl?:ia '15is): mon ! .tu radicem portas, fed radix te. s L] m A 19. Dices ergo: Fra&ti funt rami L , ut eg-ö »inferar. . ncredulifatem ffa&ti f oo. Bene: propter 1 f que de ftas: noli altum fapere, fed time. . I 1. Si enim Deus naturalibus ram s non pe'päi,'c.itï; ne forte nec tibi parcat. ; [an&a, 22. Vide ergo b,onii:atem, & fevseritat'em Dei: in eos quidem, r | olezi- qui ceciderunt, feveritatem: -in te atem bonitatem Dei, fi. Á edinis permanferis in bonitate, alioquin & tu excid -ris. 25. Sed & illi, fi non permanferint in inc edulitate, infe- rentur : potens eft enim Deus iterum inferere illos. , [ciens 24. Nam fi tu ex natura li excifus es oleaftro; & contra na- admo UH 3 ;turam fitudi Juftitia fuorum parentum exciderunt, poffe, wt & raminatur iies: Idb pac uaü«di eo quod fidem quam in Chriftum ven- . dzi, ob fuperbiam efftracti &l-evglfï &ab turum habuerunt, in eum venientem — funt. abjecer 19. EraGi ]ïlit,r.-zvmi QU egawinfz;dr.) | tbi at« tibus. unt. Pendet Lfgnfus ex fgqqm—, Quafi dicac: FraQti funt & reje&ti Ju- ;; quià dzi ab Ecclefia, unde fa&um eft , ut Gentes ! Ta autem.) O pbþule Gentilis. . Cum oleaffer effts.) ld eft, populus ego Gentilis Judzorum loco illi ag- S [a erit, profanus & infidelis , ex profanis & gregar er & in'ererer. nantur infidelibus oriundus. 2o. Bene, &/c. ) Re&e dicis; pro- TED —^X etur. dnfertus es in idlis. ) Nuper infitu$ bó quod dicis, fed fcito quod proe- es inter olive ramosinarbore mahen- p ter incredulitatem fracti fant. :griam tes. * T antem fide flas. ) ldeft , i.nger,tus j 4 Ert focius vadicis , &6c.) Et fa&u;s es es olez propter fidem. M ; 0j X ) Noli fuperbire..... / malle particeps fidei , ratiz, & pinguedi- - - Neli altum [apere. ) nis Spiritus Sancti ; quam Judzorum : Sed £ime. ) Ne fcilicet per infideli-. Bu parentes habuerunt, prefertim Abra- .tatem ab ea ) d- x 1exci1dals ; *üCuf. illi: exci- dicat : ham pater credentium , ejusque pofte- , derunt. OI. Naof ri, qui fuerunt. Ecclefia Dei , hxc arqliäuä ramis.) ,]u;dæis.— : qui enim eít oliva. Non . pepercit. ) Sed. expulit a fua a I9. Nolj gleriari adverfus ramo:.) Ecclefia, aimicitia & falute. otjarti " Ne forte nee tiós , 6c.) Tibi Gen- lOHO' ]am ,frä&/os , fcilicet contra jJudaos incredulos. tili infititio non. parcat, fi in fidem . Videf uod ff glortaris. ) Si te ja&as,v & : aut chriítianam vitam pecces. ipe ]ud«ao infideli infultas. QO. Si perinanferis in bonitate. j Id adict 1 ANa" :u rddt('em Pöïfd.f D] 560) Re" I:e&", digne vixeris.illa bonitate & f fpondebitur & dicetur tibi te tàntum — beni : nitate, quam Deus tiþi*exhibuit.' qmi infertum effe radici, hoc /eft, fidei & . 93. Inferentur.) Olivi. Ecclefie fan&torum Pacgarcharum & . 24. Contra naturam. ) C ontra natu- | : [an-' Apoftolorum , qui omnes Judei fue-. ramtug originis cum eiles oleafter, g5 runt, ab eaque te omnem gloriamna- etiam infitus es in bonam olivam; ] a 'Q&um fuiffe , & utilitatem fuxiffe, id- . vel potius fenfus eft, contra natura- que gratis , ideoqug rur'fmþ exfcindi lem , quia in infitionibus ftlxcglus non - 62 ,EPISTOLA B. PAULI *AP-OST:.;ADSRO:ViANOS. u Y turam 'inxf'e;'t«tïrs' es in bonani olivam ;fCï-z;äntö-m agis , quife- - qu cundum naturam inferentur fuse olivae? ^ ilorüt 2s. Nolo enim vos ignorare fratres.m yfterium 'hOC»(l;t non fitis vobis ipfis fapientes) quia caecitas ex part 3[ e -':'contigit. irr ; 12l Ifrael, donec plenitudo Gentium intraret, : * elfaim ficut fcriptum eft. eVe-- . 26. Et fic omnis Tfrael falvus fieret, tifet 5920* niet ex Sion, qui eripiat , & avertat impietatem a Jacob. — : » 27. Et hociilis a me l teftamentum : cum 'abltuläïo peccata eorum. z &COL j .38. Secund um Evæhgelitim c;üiäätn, inimici proþfefLXVOs.; 7 fecundum ele&tionem autem , chariffimi propter patres. s lariu - ocatio Dei. - 3 29 S;ne-pggnitentia enïrrur fu'nt'd-onav& V P« — 30 Si,C'uEV. b uMaÀÀ - Dor fequitür äaturam minef, fed üoti"uä Qul auferat, & aboleat p'ei:catä Ifr ae- Apof .truncus fequitur naturam infiti furcu- litarum ; Chriftus fcilicet. - * "quæta Ji: hic autem in vocationetua a Gen- 27. Teffamentum-) Fadus quod cum " E N tilismo contrarium accidit ; nara Chri- illis feriam. 9. fto infítus naturam Chrifti & ejus mo- Cum abffulero peccata eorum.) Infine Aor tesinduifti , contra naturam infitionis. muhndi E L. 'Iïiæe per præqicatigggm Enoch & efereutur fua olfva.) ltezum eidem ingre fuz olive inferen r QQ. Secundum: Evangeli m DUr, fic ut i;lfiti coa- z adverfantur Judzi.* l vum; ) 15 (?lli * 1101 ( 1 25. Nole enim "vos igrzardrä & ) Inimici.) ScMicet funt Dei. idofí Quafi dicat:. Hoc-dico , ne in fuper- Propter. vas. ) Ut V08,. 0 Gentes , ]/7 biam erigamini. 3 hac occafione, recipiatis pr&dicatio- licet ) Quod fe itur. nem & fidem. Urget, & repetit hoc Myferium boc. ?; ferü Vobis. ipf& fegientes, ) ld e fuperbi, Apoftolus, ut.Gentes beneficium E- fapientia. en*m . parit. fuperbiam eft vangelii fibi occafione Judeorum pre- ftitum agnofcant,- ideoque illis , licet N metalepfis, nifi oeóvigor -pofitum. fit imn. Grz- st;d pro gecnpa. éxérré 5 eft en incredulis , non indignentur, fed com- afk cis Qeonpua y elatus an?'mu: ; quod ve- mifereantur. rius videtur. Secundum. eletlionem 4utem. ) Qua fida U Ex parte. ) Id eft ali cillibüä'. Deus- olim. Judxos ' in . it. Í Qopulmþ' ftbi - Donet plenitudo intraret.) Donecnu- merus eorum qui ex Gentibus credi- ^g bariffeni pr o;ter—Pdt?E.f.)- Charlmmï lice turi f z funt propter. fanctos . Patiiarchas pa- Xim unt, plene compleatur, &intrfet hn in ovile Chrifti. " trés eorum , quorum pletas; & fides 26. Erfíc omnis I[rael | /Ik;vu: frerct.) ita Deo placuit, ut promiferit fe Deum ath d e&, pene omnis, plurimi fcilicet fore feminis. eorum -poft eos, Genef; lo ex fingulis tribubusinfinemundi c cap..I7. $- & Dan. cap. 4« 374 ^. vertentur & falvi fient.. : -29. $;ze þæaiienfi,z.')".'posrggugkn'ra, d Sreur feriprum eft. ) Mai. c. 9. 20. quafi dicat, impenitibilia, immuta- f Feniet ex Si0P. ente Judaica , bilia,. talia quorum . nec poffit, nec Ut 2 4 atque ex ipfa regia ftirpe Davidis. debeat [ cqnj;tlerq e,mþ gui dedit aut Qu qe gzgf' cfifiet' Epietafcm . 4 | J«cab.. ) promi itf ". s » z. :ï ES zX .63" L CAPUT X J 4c. Sicut enim aliquando &,vos non €redidiftis Deo, nunc qui e . autem mifericordiam coníecuti eflis pï*qut;er/þ—incretd'gxlitatem ilorum: ut non n 31. ka & ifti nuhc non crediderunt. in;veft.yam mif(er;itor« gt Il diam : ut & ipfi mifericordiam confequantur. E I-. 32. Conclufit eni in in,credulitage :iit-q*nmium .eVef / m Dre'us, omnia 1 b. mifereatur. ivitarum fapientice, & fcientice Dei : quam i )ngata . 35. O altitudo d iscomprehenfibilia funt judicia ejus, & in veftigabiles viae ejus. fi- f 8ap- M ] 31 f Quis enim cognovit fgnfum Dovmi—n.i? Aut quis con s* 9.f liarius ejus fuit ? Afaiz ior dedit illi ".&-re'tribpetur ei? : CNER -35- Aut quis p1 - 36: Quo- 1 Cor. VRLGURSCSN ; Slcut 2.16. Doma, €&5 vocatio -Dca.) Loquitur 4 d i;zcr?a'u/äaæ. ) & dwäsSä;av. A - Apoftolus de prom'íilis & vocatione. de di&ta n. 30.- d lfrae quz fa&a funt abfolute, & fine con- Ur omnitm mi[oreatur.) Omnium: nationum ,. tam Jadzorüum $ quam d fum ditione ; hec enim funt iminutabilia. - 30. Ef 'U0-.) O"Gel;ltes. Qentilium. [nfine Non: eredidifis Deo. ) jntSoart 93 a. O altitudo divitiarum , p x & j T& 9:9, imeredalifuifiss Deo, plus eft Ca9og mAera , O prof uudum drvitia- incredulum effe, quam non credere; rum. Senfuseft: O quam profanda, . Qi nam incredulitas fignificat pertinaciam & humanis. fenfibus imperfcrutabilis eft copia, feu m non credendi etiam vifis, vel auditis * * agnitudo faPienci/æ & : idoríeis documentis. fcientie Dei. L entes, Proprer incredulitatem eoram. ) $d- LIzcom prelze;-vzþ'äilid. ) clvs'gsg:ä'v?n;'d , m icatio- licet ] j&rutaä,lid( t hoc udeorum, in quorum locqxnjp- [4 . ferti eftis bonám olivam. : L'z'v"/f gabiles via ejts. ) Noh vef&- im b- 51- Lta 6 if£i. ) Scilicet ]udæi. cvabiles. 'Senfus eft, rationes operum l Pl'æ' ï)ei non " Nem crediderunt im veffram miferi- pette a quoquam penitus co- i . Jicet eordiam.) Ut vos, o.Gentes, eaoc- gnofci. : com cafione miféericordiam predicationis 34- Senfr Wm Demimi.) Cogitationes & confilia mentis divinz. : fidei & gratiz-a Deo reciperetis.. J Cenfiliartus ejus. ) c'op9eNo 65 pa.rtt- Qu Ur €? ;pff- ) Judai fcilicet. v ftbi Mifericordiam confequantur. ) VU't: fci- ceps & confcius confiliorum Dei. licet veftro exemplo provocati, ma- x€ 35* D7 qm': friar, ,Hdedit. ei-,f & c.;) i(-ïïtïnï, : xime cum viderint plenitudinem Gen- Hanc fententiam videtur-fumpfifle A- j d sium intraffe , -credant in. Chriftum ,. oftolus ex lib. Job. c. 41. 2. ubi ait fides atque ita mifericordiam , gratiam & b ominus: Szi; apre dedit mibs , ut Jepfi 1 h À .gloriam confequantur. rcddam ei? Porro neminem Deo quid- fnef-' ; 32. Cosclufft enim Denus, Efe. ) .dd qiam:primo dediffe, quod non acce- eft, permifit Deus concludi omnes perit ab eó , probat Apoftolus ex fe- flfra, Wfde fub peccaso & fub incredulitate. Apte quentibus, Qzezzam ex spfo , &c. vutitur verbo , cenc/ufi? ,.quia peccator, Ef retribuetur ej.) Quis priorDeo neé -quaft faxo aut carcere clauditur, un- dedit, unde merito aut E re;pllnerationetn de fine Dei gratiäg egrf,di.. nequit. : expetet ? - * x - — d L: 64 L,EIL?IS;fOLA B. PAULI-JAPUST*-,.AD k()MANOS;., (s 46. Qïuo'hiam ex ip $51 o; & perpfuni ia ipís funtomia; [urit 1f 1pü gl(vnzia in faccula feculorum. Amen. L pere d CAPUT XI- f t ram f 49 Juffruit Roma/fæos;;'iyt a faculi vaniïaïe)abj?w&i totos fe De 0 de ER Qtumia daut, de fulceptis donis non fe efferentes , aut illorum limites trans- $4 gredientes ; fed in modummembrorum ejusdem. torporis omnia ad altet atem ordinantes, ipfis 42 * 6.. | p(aximi u(üit A : " Faciamt. - qitongig inimicis 'lme z - tz elt 4 : ;Phür | '-Bfe'crökita jUe vOS; fratres,per mi'feri C cordiam Dei, a ut [4 fidey, 7. 418- . exhibeatis corpora veftra hoftiam viventem ' Deo placentem, rationabile obfequium veftrum. Y fan& æm, &iv 2. Et nolite conformari huic fzeculo, fed reformamini in no- Tiu *þ"—äþ"Eph.« vl tate fe n . $ 'P,"fl' us veftri: l ut probetis quze fit voluntas Del 'bonä, l cipit n .* rede f 4«3- U z 3. Dico at nitatl : 36. ä:go;z;qfn ex/il'p/ä Ó ä—'c,)'xNam fpe; pigta&e » mrlxore & pietate men- ab ipfo tanquam au&ore, 'ac'per ip- tis, quam externis« corporis 1 fum, quafi coüfervatorem & cufto- niis colendum efie. $ gemo-—' d ni velm dem . omnía exiftunt, & ad ipfum 2.. Nolite conformari bu 1c/leculo) In Dioq tanquam-ad finem referuntux, ,Ipfi Gr&co efl, u5 evoxauaritto9t, ne offci fit gloria in fecula. Amen. configuremini , id eft, ne&curam mun- & »p Er müfericerdiafa Dei."y Quafí diinduatis, ut tales fiatis , qualis eft 0 di*catl : Deus ergæ vos mlfeli- fnu'ndüsv,' & mundanï ; fCïIicet Vanï n bus, "ordem fe exhibuit, hecergo miferi- fuperbi, ambitiofi , £ t errena tantum - No :€ordia vos inducat ad ea preílanda, querentes, non cocleftia. ^ " que: Deus a vobis poftufat.. Sed feformamint.) gpsrauopp 8 '0'.9;9 li N Heffiam viventem, ) "Ut fcilicet ex — ttamsformamini , ut tranfeatis ex. vete- buat corporibus veftris non .occifis , fe4 ri figura in novam formam , fludete $ei viventibus, hoftiam Deo offeratís, quotidiane renovationi mentis veftrz, fenfuüs veftros mortíficando , & fpiri- per mortificationem malorum. affe- fe fe ! tui fubjiciendo, " quod e& gfagïlïïnmm" &uim x I25 $ ; & cupiditatum. - "m Deo facrificium. 9vitate fenfus veffri. ) Ita ut jiþ- Sanism, Deo p*larmte;m) Ab ömni vitatei n fenfus, id eft mentis, induatis. 4 m immunditia, & inquinamento pecca- Ur. probetis. ) HMoc elt experiamini,. divil ti iminunem , fiei per hoc £udoecor , £e- .quodam judicio, acguftu fpiritua- Urd meplecemtem , id eft, acceptam & gra- i agnofcatis quid a vobis requirat M tam Deo, cui exhibetur. . Deus. . Quo emim mágis reformamur toll " Ratienabile olfequium vefrum. ) Id fpirita mentis noftie, eo magis illu- Ttuai tf eft, non corporale, uti olim erat]u- ftramur a Deo, & mente magis pur- fil 'dzorum ; fed fpirituale , 10d in ra-, ata probamus , & cognofcimus quid tione & mente fitum eft. .Recta enim- [ 5 t optimum , & divine volun j t.m ma- D ratio fl,iiïag eum mag'is intérna äflg, ximf - confentangum. P Bs 4 [ e -- x X xit. 65 2On); /'4. Dico enim per gratiam quoe data eft mihi , omnibus qui funt inter vós: Non plus fapere quam oportet fapere, fed fa- pere ad fobrieta cICos 1 tem : « & unicuique ficut De-quï ,diVif,ïtf silenfi- 22.11. ram fidei.. ; -4. Sicut enim in uno corpor: e 'P e!'o, 5&0 d : multa nïemsraïv -liabemuS* )4 9^ 7.* dfan- omnia autem membra non eumdem a&tum habent : * $. Tta: multi unum corpus fumus N in: Chrifto;,. iin'guliä autem m'auad . alter. alterius. membra: 6.. Habentes autem donationes: —fe*cun'dfumï gratiam,. quäe;d'ä*-r ta eft nobis. di Ee1fe'ntgsv;' five prophetiam: )fecun*dum;rationemï ; 0 t fidei,. t in do- Cs Si ve .minüj't'eri»þme in lfhi'niiiï.ïmndo,æ, fïy'e: qui doce k am, &rina.. 8 Qui it 10« Voluntas? Dei / bona ,. & beneplactns y, . 5, Iéa: mulri--); ld. eft,. omnes: nos. &f perfetla.): Nolüntas ,. quenon pr&-- fideles,. qui. fumus: quafi varia: mem-- A cipit: nifi bona',. ac. fibi: & omnibus: bra, varias:gratias &: funGtiones: ha-- xecte- fentientibus placita & perfecta;. bentia , unum . corpus fumus:- id eft fan&a ,. &: fuæ»--.feipienciær&boa-- — Uhum: corpus: fumus ,. &c..) Id . eft ,. nitati, confona:. " uja: Ecclefia ,. cujusnexus interior.eft: ? Jnen ry^ * Dico enim per gratia per fidem. & gratiam 5; exterior. per fa-- eLemo« eff mibi..)) Id eft .. per.- Apoftolatum: cramenta:a Chrilto inftituta ;. per. hec: vel'munus: Apoftolicum gratis. mihia: enim: omnes: ne&imur- & . jungimar: .)h Deo datum; quafi dicat,. ex munere;. cam Chrifto ,. & in:Chrifto ,. qui hujus: 9;, nt officio & au&oritate: Apoftelica ,. di-- T fhufi« TA corporis , id. eüvEccl'äïiäe",:capuclef'c.ï co' & edico qux fequuntur.. 6.. Habéeutes amiem dónationes ,. &c. )/ ilis elt ^. Oinnibus qui funt mter vos..). Omni-- Id eft,. habegtes dora diverfa & va-- yatll, bus , qui Romz-eftis.. L ria . prout- ufricuique roftrumpergraz- antum Non plus fapere quam opo: tet"fapere.) tiam fuam làrgitus eft' Deus:- Id: eft4. ne füpra. modum: de fe: fen-- Srsve propberias, ) Ptophetia" ntomi-- igvs;, tiat,. neque-plus quam par ,e&"vübi*tri-- ne intelligit. Paulns. doctzinam ,. & ea: yett" buat.. qu& ad docendi murus pertinent:- hidete Sed /:iþer Ü )d'fdäriätzt-fem. ) 'Sed de: . Secundum:rationem ]ï/ife"i." ) Fides hlc direy fe fentirefobrie, temperate & modefte: eft intelligentia: perfecta: rerum divi-- at Et wunicuique;ffcut Deus dtvifez menju- narum' & fcripturarum ,. que'non tam: ram fdei.Y Dico: unicuique^ veftrum: humano ftadio & induftiia ,. uam Dei: th'o- fapere, id.eft, ut fapiat, ficut: Deus illuminantis: operatione-& infpiratione: att$ divifit, feu partitus eft' ei' menfuram acquiritur.. Senfus ergo eft;: Haben-- nill, fidei, id eft, fentiat de:fe juxta' mea- tes: prophetiam ,. lioc.eft' gratiam' ex- furam, ac modum: doni in . fide-fibi rimaf plicandi: doctrinam & fcriptüram fa- pn'm collati- "l'oletus pu*at per metony- cram: fecundum. analogiam ,. id eft,. imul miam functiones cuju: sque fidei: com- fecundum: proportionem: & menfuram: ilii miffas fidem vocari ,. jf ve menfuram fidei, id eft,. intelligentie: & fapien-- üdei. À tiz:a Deo nobis conceffa.- pur- quid ; 4. Aum. )' A&i(mekn ; fun&tonem ,. J Sive wimiflerium: i miniffrando.y operatioxlexn. s . imz- Sive V.h'abemes.- gratiam: alicüjus f".*i?ïi' . Bill, cum Gom..Me qocf:. ,Z?:n; VJII; - T 63 EPISTOLA B.PAULI APOST. AD ROMANOS $. Qui exhortatur in exhortando, quitribuit in ümplicitaf&, 16. .qui praeeft in follicitudine, qui miferetur in hilaritate. 4Aw. j15; Dile gilbi Y!* bono: &io fine fimulatione. 4 Odientes malum, .adhær'e»ntesr 5 r itate fraternitat tantuit ,ieïEph. ! I0.e Char 1s | -i.n'yi»cem diligentes : 'Hiondorex in- 4.'3. yicem praevenientes : 1j 1Petr. 11. Solh iitudine non p igri-: | Spiritu ferventes: Dnmino -£e-r- nibus-ï] . locum E £ 12. Spg gaudentes ; in tr—ib.uïat.io.nGVT.patienæs-: Orationi in- ftantes. burm. 5 20« fHeb. '13. Neceffitatibu E s San&torurp coümtzgniean.æs ( Hofpitaï-.i- . I3.2. tatem fectantes. . ói £zire rg* & nolte 4; 9. i4. Benedicite perfequ epjiþus YOS : ïbehe,dicit'e, — : e]us« maledicere. . A. — I$. Gaï fterii aut functionis Ecclefiaftice ver- Vitlis Odtenzes malum. ) Abhörl&ei;tes E ; fantis circa res & munia charitatis externa. Habenti igitur hujusmodi Adbarentes bono. Y Quod juftum eft donationes '& oratias edicit Apoftolus & honeftum fectantes. ne fibi placeat aut fuperbiat , fed cum IO. .Charitate frattrnitatis. ) Amo- UE s modeftia & humilitate *exerceat fein re fracerno. snunere fuo. 2 Sive qui docet íz ktloc"l;:.find.") Id eft, II. Honore imvicem .pr;wmimfu.q f dic Praevenit qui antevertit, id eft, qui C Wt fra fi quis habet gratiam docendi, ea fa- primus honerat. . : &nltate utatur ad docendum alios. - Selitcitudine nom pigri, ) om s25, ftu- YOj a 8. Qu exbortatur 1 exbortando. ) 16 Éj TZ nkpaxN(otu, in exbo* ratione , hoc dio & diligentia folliciti, alacres & tis & prom . fe&'x.- eft, in exhortationis talento ( eratia roximus. pti, prafertim c-umjuvand.us eft de exerceat, alios movendo & inci- Spiretu fergentes. E N. tando ad virtutem capefiendam. Ardore quodam Qui tribuir. ) Qui habet officium & impetu, mentis fuccenfi ad exequen- i*oþis emn dum ea , quz veftri muneris funt.. * €leemofynas diftribuendi. Domino f'ervientes.) Utin omni of- $t dna fimplicitate. ) ldeft, bona fide, TOU fine perfonarum acceptione, ac fine ficio, & ebfequio .quod proximis im- ditio: penditis, non que veftra funt quera- vefpectu proprii commodi, id faciat. tis, fed Domino ferviatis, & ejus iliis Qui praefh m follscsttudine. ) 1d eft, loriz. : t5 qui habet funCtionem in Ecclefia ut feut prefit, totas ferio ilii incumbat , & 1. S?g g-.tudmtc). ) Futurg retri- fion butionis. E E follicitus fit , fedulus, & di'ligens .Aut:: i, omnja bene procedant. In tribulattone pattientes. ) E adem ni: « i m[evetur im - bilarztate. ) QUï mirum fpe animati. h mifericordie operibus fe impendit, ut I3 Nece:äï-tiäus fkrt&'ar?bi Commu- ino cure eerorum, aut hofpitum, hic alacri micantes.) Id eft,' fratrum, feu Chri- teti animo&hilari vultu partes fuas impleat. ftianorum indigentim veftris facultati- qua 9. Dileclo ffue [imiulatione.^) ld eft, bus fubyvenientes , res veftras inopi- bus communicantes. à proximus diligatur fincere; & ex ani- ini-: qie mo , non fimulate, ) Benexprgevatn fun 14 fEe)ttägicgtc, ^ 4« lC^A P***ü? * OR - w; .15. Gaudete cum gaudentibus, Hete'f.dim H'entibüs,« .icit;fe, 16. Id ipfum invicem fentientes:, Non alta fapientes, fed hu- milibus coufentientes.. Nolite effe prudentes apud vofmetipfos: T entes r7T. Nulli malum. pro: malo:reddentes :providentes bona non. irefin- tantum coram. Deo, fed etiam coram omnibus hominibus. gaCor I8. g Si fieri poteft, quod. ex.v ?bïs eft, cum qomnibu"s. homi-- g.21.- 10 -fe.r- nibus-.pacem-habentesz r9. h Non voímetipfos defendentes chariffimi, fed. date LH«br I2.14 . Qni;ig- locum irae; Scriptum'eft enim, ; Mihi vindi&ta: & ego. retri- a. £iCcCÓ. l'.. buam , dicit. Dominus.. : . . 1 28' Ia*' fpjtag. 2op..k Sed.f1 efurier jnimicus tyus, ciba illum; fi fitit;potum 6s d da illij hoc enim facie ; ns, carbones igrþuïis,x: congeres filpe.r. caput. Mareh 5:30- nolite ejus.. kleut. jBfe No li?v.i-nci.; a;mïa!o,; fed wänhcxeïinhbonbf malumg« ! ) ia 2.55. ebr. en;es 1 P 10.59, hrme&q N Ano- cam d CXPUT z is; Gandere cmgaudenriäm;-) Qxna- Verfagio bona & amicabilis,. non:tan- * tnfts, ) ' 4 fi. dicat,. ea fit. fympathia-inter.vos, tum:Deo, fcd& hominibusprobetur,. t qui ut.fratrum profpera vel adverfa &que. nec.a: quoquam jure. culpari. polfit,. vos ac illos tangant.. : fed ceteris liceatin victatis exemplum.- 316. Idrpfrz 1avicem fenrientes. ) Si-- 18.- Si ffers. poteff.-) Salva juttitia ,. j « tis eodem-animo- alius:erga. a etate,. ac vciltate.- À dus elt fe&i.-* & Fi'umjf.af---- pi - fcilicer a ob Quod.et vobisef:- ) Ne i cr Nos altz f(2 apFemtesi) an*ïel«äte: de Y " s'prebeatur ulla: difienfonis: oc--. odam vobis: fentientés ,. ut'velitis fupraalios; cafíio.. : equell- eiminere.. 19 Defendemntes: Jéx dixSvrtG; öiädt'&iz'?a . , L Sed bumilibus: con[zntienteti.): TÓg z.. Sic Whidith- T. 12. dicitur. Nabu- - mï d- TAmti»oig o'UYwTAMcyémty0:,- hrinilis con-.— chodonofor.juraffepes tbronum ,- 67 ré-: à i5 II« ditionis-hominibus . accomodantes, & g fuutm ugra- illis condefcendentes ,. & obfecundats-- " ulefceretür.. 7396[ /b* deffl??de*þef*' 35 id 58&), : 3 ejus | tes: potefl.etiam r&tndg effe generis * — Dare focum iv 2..); Vobis itato" cedi-- neutrius,. quafl dicat, Vilia «nbites- se; ne re(üftatis- illius: itx, . contradi- retfi« mon alta ,. tugite- faperborum . confor-. tia, C. cendo, aut ccntra .,qggd äipfei valt. pu- ;:i;ih doq : mj Noüte effe: prudentes Kapud-f'va'smft;';z-ï— -Qo. Garbonts sgnii congeres faper- ea- fos.-) ddceft ,. veftraipforam opinieneg- pur ejws.) ld- eft iemitos . on: irg, in oculis: veftris;. quafi dicat:. Ne: pu- - fed- charitatis & amoris carbones , qui u^ tetis veftra: confilia-vobis- fufficere,: eum inflamment- ad-redamandum:- |ati- .quati aliorum:confilio non egeatis.- S1.: Nof£vint a. malos-) '.'A ld;e& v,ä ma— 17. Providenies - bona ,. &« ). Quafi litia.inimick tui; 1ol)if dicat, ita honefte,. amice., juüfle.c »Sed wince in bono malum.-y Sed tita I fancte vivite,; ut. vita veftra ,; &-ucofx- Pene*ücemia«a vince: iliius. malitiam.. * .6g | inISfOL.A g. Pgw.m APOST: AD ROMANQ g. " J TCC A pagopo p ss In hoc »* - JHortatur, ut. füperioribus obtemperent inferiores , etiam propter u x u v - Con[cientiam, quamquam cioilem tàntum gerant magifiratum, omni- honor .busque debita reddant : de proximi. dile&ione , ad quam univcer[a —ex reducitur : & de tempore gratie, ut tran[atfis legis te- qu ef ..nelzri;? feliciis viitis , ample&tantur Cb 9. | QUirtuies. PUS : Non ! sl ap Mel eft al - - i6. 4-- v Mnis,can'ini/äïþ.otä&atibus fublimioribus fubdita üt iPetr. eft.enim um * dinatee funt. poteftas nifi:a Deo: qu*æ autem fünt, a Deo - I0. :-2' 1.30 : NQI 2. Itaque qui refiftit poteftati , Dei ordinationi refiftit. Qui legs: H autem refiftunt, ipfi fibi damnationem acquirunt: ..3. Nam principes non funt timori boni operis, fed mali. Vis furge autem non t didif imere poteftatem ? Bonum fac; & habebis laudem .ex illa: p D 4. Dei enim m etgo inifter eft tibi inbonum. Si autem malum feceris, time : non enim fine cau(a gladium portat. ..Dei enim miniter.eft: vindex in-iram ei, qui malum agit. 6.1 5. Ideo neceffitae , Nam e fubditi eftote, non folgm propter i.r.am, ;fed etiam propter ..cg,nfcienluf.gm. ei p MÁ———À 6. Ideo I fum ; fint i L. 0 Mnis anima.) Ownis homo. : Haäeäi; llaudem MC Pot €, teftate. , ex il!q. ) '»S'cilicxet-—p(ï)-x 7 [ cipibus & Magiftratibus. eff atibus ]kälimioriäns.) P rin- 4 im Lezuwm.) l& bonum tuum, tribu Non eff .enim poteflas miff a Deo.) s Ícllicet ut jufte' &. tranqville vivas, immo laudem etia fis f Nou tribuamss, inquit Auguftinus lib. m & przmia confe- r 4. de Civitate Dei cap.- 21. 4a»4; re- quaris. 4 gni Arque dmperis potefiatem, niff Deo Non enim fme caufa gladium ;arfat.) pto n vero, qui'dat felicitatem n - regno ce- Sed ut eo utatur, u N x ts p Jorum) folis phis, regnum vero terrepum, malefactores. x t eum. -R*ringat m G & piüs, & unpis, ffcut ei placet , cui Vindex in iYam. ) Ad iram, hocj 6& dlenn nibil izjuffe placez. ad fupplicium fume Qu autem funt. ) Poteftates. " ndum de mak"fa? tum | 44 Deo ordinate funt. ) vevacyutyoi , étoribus. . T e ordinate , inftitute, «decreta. dibe (8. Neceffitate. fubditi -Wäte. ) Pro- oQ. S:1b4 - damnatsionem 4cquirxmt.) pter feceffitatem przcepti, & divinz Tum ab ipfa poteffate temporariam, ordinationis poteftates conftituentis. yrec tum a Deo sternam in inferno. Propter 1ram. ) ld eft, punitionem. 3. Nam principes non funt timori ; ; Propter. con[cientiam. ) Nec fcilicet $2 &'c. ) Id eft, non intentant penas, ea fiat rea coram Deo: Dei enim. f: & fum)liciä bo'niä , fed mal*is. | miniiï'er eft magiüra;üs.- ï; 69 (CAPUT XIL. i 6 Ideo enim & »triï)xüta'græ&atisz-m'iniftlfi '-gnitril"iDäi ii*"u/*-trt--, ; * P - ;in hoc ipfum fervientes. S W 7.aReddite ergo omn ibus debita: cui trib tum , tributum; aMatt : h, fj- cui ve&tigal, ve&ig j al: cui .ti:moxje;n . «timer-emï: .cni ':hqno;'e m » —'-22--'21-7 honorem. ao ..8. Nemini quidqu am debeatis-., nifi ut invice : m ':di*fi'gïafi's* : Ht qui enim diligit proximum , legem imple vit. des: Non furaberis : ^ Exo. o. Nam : b Non adulterabis: Non occi Non falfum teftimonium dices: Non concupifces : & fi quod eut. * IT eft aliud mandatum, in hoc verbo inftauratur: : Diliges ïPIfOXïi' :5'.[-8'; "eLev. X mum tuum ficut te ipfum. I9.I8. m | 1o. Dile&tio proximi ma lum; non /;:ope'l'atuf 4'-Pl-e';nïitu4ïdov ergo IMIatth t Qui legis eft dile&io. L - , 22.39- 11. Et hoc fcientes tempu . s: quia hora eft jam nos de fomn: ^ Marci li. Vis furgere. Nunc enim prop jor '-Eft -n.oü.xfa falus, q?am cum cre- IQ' 3[' z didifnus. Galat. - zudem &i 12. Nox przeceffit, . dies Vaut'e'm appropinquavit. Abjiciamus . uamur arma lucis. : acþ ) na!um ergo opera .tkeknebrall"umr, & ind :2 8 Á 13 1 3 Sigu venim r . 6. 1deo emm e& triäz;tzz praftratis ). - citat ïad maluin aliquod aïl)ifp'äixno ïin- irathy Nam folutio tributorum fubjectionis ferendum. - eft profeflio, i Plenitudo enim legis eff dilettzo. ) Id In hoc ipfum ferwiem res.) In hoc "ip-g efít, dilectio ita nos difponit, ut le- ]deo. fun incumbentes , ut Dei loco bonis em adimpleamus, nemini.noce;mqs-, fint in tutelam , malis in ultionem. ; ed omnibus benefaciamus. ;etpo- 7- Chi tributum. ) Scilicet debetis, "XI. Ef boc.) Scilicet quod jam dixt, tributum reddite. 'Tributum Grece 2 M tuum, . praftemus. eft, $2eoc, id eft tributum, vel cen- Hora eft jam mos de. /ömär'o furgere: ) vivas, fus facultatum & perfonarum. ; 3 1 Cum viderimus lucem Evangelit, par gonfe- Vétigal.). Grzcer£^oc, id eft m eft ut a fomno negligentie & ' l)eCCB.*- torum veterno evigilemus. pro mercibus importatis | yel exporta- uridl.) tis penditur. |Propior efó moffra, [ulus quam chm 7 EU Cui'rimorem.) Reverentialem & obe- credidimus. ) Ewangelio promulgate dientialem. viciniorem habemus falutem , quam )c'yef,ï, '9g.. Néf£ ut imvicem diligatis.) Debi- eo 5empore haberemus cum tantum al Xtum enim charitatis & amoris proxi- credebamus , & nondum Chri&us no- * . * mi etiam poftquam exfolveris adhuc bis fuerat exhibitus.- debes, femper enim diligendus eft. -12. Nox prace/fit. ) meorxoNpev, pro- Pro. Legem implevit. ) Ormnnia fcilicet ceffit. Nox hujus fxculi plena tene- ivjnz - precepta ,: proximum quz fpectant. bris errorum & peccatorum , longe 1t$ 9. Àn boc verbo inflauratur. ) dvuxt- jam progreffa eft, ad. finem jampro- net. " Qahai&rui , id -eft , recapirmlatur , perat, ac ferme jam prateriit. ) Adeft ilicet feu /ummatim comprebeuditur. Dies autem appropisqiacar. enim Io. Majum non operatur.) Nonin- vóbis tejnPus Evaïngelicæ: lucis. . ) EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROM"ANOS 79 )À dI uc.. 3- Sicut in die honefte ambulemus, 4 non in comeffatio- 21-94- mbus, & ebnetatlbus, non in cubilibus, & meudrcrtus ntm Tnus ) T5 in contentione , & semulatione : cGala. I4. € Sed: induimini Dominum Tefüm Chnfcum,. & carnis non d affomp 5.16. Ccuram ne feceritis i in defideriis. IF etr. l 2:11.. CA,PUT XIV. [at,à ilium dee Jïrmzores delbent. e0s. qui adhuc. infirmi funt fovere, 699 f0f - contemnere , C nec bi , nec illi. judicare-quemquam ob ciborum, aut ommnea dierum: di fcrzmezz fczem'es : quod omnes. eumdem babeamus Domz- num, cui. & viginus, €? morimur , cui etiam rationem. quisque a. 4l pra /e redditurus ef?: €9 quamquam nullus cibus jam. fit immundus, tinnia. licere - fi£ffib. mmm quidquam edere: debet aut. cum fratris. ofendzmlo, I20 quox aut contra [uam con[cientiam. - ga diter [ Nfïrmum autem: in fide afi'Umlte, non in. dxfceptatxombus fi ii I co2itationum.. 2, Alius fide & u e Ofer,a tenebrarum.. 2 Peccan, qua I4. Se4 smduimusi Deminwm Teíum | inend lucem fugiunt ; 4«4 emüm male.agrt , Chriffum. ) ita. mores veftros compo- olen ; edit lucem , Joan.. 5.. nentes;, ut: Jefa Chrifti Spiritus ,. gra- o Induamur arma (ucis. ) [d e& ope-- tia, virtus in vobDis eluceat.. ra-bora, quaz.clara lüce fine pudore Et carni:ncuram »e feæ:t s m dcj/' n uiiis fervat, exhiberi & exerceri poflunt. Hec denu.) Ne ita corpori veftro fervia- Nm enim funtarma quibus n0s murmimus tis, ut illi indulrestis ea. quz concu- contra hoftium. affultus , &. quibus pnfce.ntm carnis. inordinate- defiderat. leg Y Kon illos. vincimus.. | Nyirmos. auteim in frde, ) Eos Apo— Ye 13.. Séeut. in. dit äme/?e 4mäulemus. T- ftolus. vocat infiimos , qui non- fandi Honefte, módefte, compofite, utho- dum e:ant in. fide fatis. inftructi ,. & plo f mines; bene. morati. de. die przfertiin. qui a Judaicis moribus, & veterum confe facere folent.. ceremoniarum. confuerudine : &gre fe Ma m ulemus. ) Converfemur abftralii patiebantur.. Tif Non in come[jationilus.) Comeffatio- Affemite.) ld. eft,. fovete; fic fzpe nes funt convivia que.non. honefhm, in Pfalmis dicitur : Dommw feícepst , grel "m fed gnlfe caufa fiunt.. - vel. affumpfit me ;. &.Dominus efd fufce- D« Noa.in. cu!n:äns.) Hoc. e& .non in pror meus, id. eft ;mjutm ; fautm & vum fornigationibus, quz fiunt in cubilibus. prote&or meus.. Quis bopudicitiis. ): aeshotizio s. lafcwus Non in. dzfæpmftombus cagttahonum ) & libidinibus.. Id eft,. non eos recipiatis, .nec affu- - quem ) Noz m cantent:me, g amulatzane) matis,. ut cum ipfis contendatis (& d. ; Contentio eft. quz in honoribus affe- dlfceþtens, utri bene aut male fen- & | quendis ,. &. in. humana gloria obtinen-- tiant, & ut veflras partes defendatis da.verfatur ,, dum alius. aliüm fupe-. conténtiofe.. Ín Grzco eft, u5 & D id g 8 rare nititur, ex: qua. &mulátiones. &. xpiotig. OiaAocyiouGy.y mon in altercaties 3 tlb invidie procedunt.. nibHs szpumtzonum. dem l L - CAPUT XV.- : tefftio. 2. Alius enim credit fe manducare omnia: qui atlfem in- firmus eft, olus manducet. llä;nen anducentem non f perhaf , & qui 4. Is, qui manducat , non m * non manducat, manducar z cämiä tem non ju.dice.t; Dgusgnim ilum affumpfit. * 4.a'Tu qui s es, qui judfiæs alienum fer&*umï& Doxmno (fuo « ]ae - ftat , aut cadit : : ftabit autem: pot'en's eft-enim Deus ftatuere *13- — ilum. - M g. Nam alius -judicat diem inter diem : alius-autem judicat i, at ? Duti- omnem djxem £. unusquisqge in .fuo'fep.fu a-bu:n.d—et'. 6(23 Quisque 2 äli;;s enim credit [e manducare. Statuere Mlmm. ) Bjx*ficerc ut ftet. omnia.) Quuafi dicat, alius putat fibi S. Nam alias. Vidus, licere omnibus vefci. quafi , mundis, fide infirmus- ) ld eft , ]udaïgs in " eo quod in lege Evangelica nihil le- Judicat. diem auter ditm. y € ertis .'iwl(i,; galiter fit immundum. z diebus juxta prefcriptum veteris egis , 56'-) Qllä..— jejunat, & a quibusdam cibis abftinet; Qui autem infrmus eft alis vero. diebus non abítinet. fta- otibus fi dicat, Judzus, qui infirmus eft in fide & libertate Evangelica , putat- que diem a die diftinouit. u b- - lins antem judicat. omnem diem. ) e cibis leze veteri vetitis adhuc a & j ]ejum i d inendum eiie, ille iis abftineat , Diem fcilicet eife equalem , nec unum compo- olera aliaque lege permiffa comedat. d ab altero diftinguit jejunüs &.abfti- s p 3. b qui manducar. ) Gentilis, aut nentiis , aut Judaico ciborum dele&u. quivis alius qui deletum ciborum non lns[quijgue m [uo fenfm abundet. ) i df- fervat. mweopoesic o , certes . effo, id :eft, fervia- Non manducantem. D perfuafus, id quod facit, five man- oncu- : Cems : cibos ducando, five a cibis quibusdglm ab- T lege vetitos. à lerat; Non fp'ernat. : ) Quifi fuperfïi*tiofum.l ftinendo, licitum.effe, ne aliquid ad- jApe- » Vel, non habeat vilem ejus falutem, mittat repugnante confcientia, &ideo fcandalum ei objiciendo, . dum exem- .. Syrus habet: Qai[2te m fcien- i of« peccet i, lo fuo facit eum comedere contra ?a anima [as confirinetur ; eodem fen- terurn confcientixs dictamen. fa. Animadverti idem effe .apud ^ Mandncantem mon. judicer.) Id eft, Gracos fcriptores —^« eopoet 1 a 9« , gI'C fodisf avf , id non condemnet, tanquam lecis trans- quod Italice dicimus , - fpt refforem, aut immundo gibo fe cgn- L eft, fibi ipfi fatisfacere. - Ín hoc fen- If, taminantem. - fü utitur Chryfo&. hoc vérbo non in- ft) Deus enim illum . affem;fr.) |n fer- frequenter, ut homil. 2. de prophe- u »1') vum & cultorem fuum ; quafi dicat: tiarum Oobfcuritate non longe ab ini- Qis ergo eum judicet & damaet, tio, £ roig dn2NOvO1 TÓJG. , inquit , quem Deus probavit & advocavit. TQy O kt/t) XTEJAT O , 1:(,4.,4;5.:?9»(1. Aa,— yum.) aflt- 4.. Domins fuo flat ,. autcadit.) Hoc ,8(»0':95 wpkurs?xs'a'rs(»a, Éxü)ym T4 - * du« eft, apud Dominum fuum caufa ca- moNehora (arüy £oítrat , 9 6 g fa- det & condemnabitur ; vel ftabit , eo» nNqeofootio Jai, £€ &» avTA Wmo- Aa[?ec'w. $; duando nommulli fuas a. ydatis id eft, abfolvetur. m w Stabit autem. ) Quafi dicat, immo quas facultates amiferimt , licet majores - tibtaffirmo non caífurum , non con- &f pretioffores acceperint , dlla spfa qu& alit demnandui , fed abfolvgpdqm. zmt n 7)"!2"6'76:* Capimmt , neque prius * - :ï N 4 72 EPISTOLA B:. PAULI APOS'I AD RO'VIANOS 1 6.-Qui: fapxt diem,, Domino: fapit.. Et qui manducat, Do- mino: manducat : gratïas enim agit Deo. - .Et qui non mandu— qihi z I» cat, Domino: non manducat, & gratias agit Deo.. 7 Nemo enim noftrum fibi vivit, & nemo fibi moritur. ^ n 8. Sive enim vivimus, Domino. Vlmmus .five morimur, Do- . magis mm O: morlmur H Szve ergo V1V1mus, five morlmur, Domini fümus. . per mune . 9. In hoc emm Chriftus: mortuus eft,, & refurrex1t. ut & mortuorum,; & vivorum dominetur. n 10. Tu antem quid: judicas fratrem tuum ? auttu quare fper— 2on f £2Cor nis.fratrem: ituum? ? p Omnes enim ftabimus ante tribunal Chrifti.- -- $10- N dere. II. Scn- 16. ffói tffsfat::ftz&um pumnt', 7u1m ipfæ ac commodum precipue, fed ad: Déi 1 rec;rpe; AVertnt.. Sententia. ergo: erjt :: obfequmm vivimüs;. &. morimur: 11- . &pt Nemo: conta: dictamen. copfc:entxæ, le.enim Dominus:eft. noftre. vicz- quidquam: tentet, féd. prius-fibi. & morzis, in: cujus ufuüm: & landem. q— confcientiz fua fatisfaciat ,. folida: ali-- mnia. noftra. ac. confequenter omnis. ! Viv . qua. ratione. fibi: perfdadendo fe nom: tam abftüinentia ,, quam.: manducatio: l Mil peccare ;.& tenc. demumn , aut comedat, noftia tendere. debent.. Sicut. fervi: aut- abfhneat &c. nam: hoc pacto per: omnia: fua in. dominorum: ufum gentes commodum referre. debent.. prem erroneam. confc;ieuu am non l)ecmxbxt.. [ Vlde infrá.ad Ehefial.r. c r..n: 9. Syve-ergo;vurvimus, €1c.)) Quaü 6.. Qu£ fapit. diem..) Hoc. eft , qui dicat ,. totum quod. fumus ,. quod agi- dabit ]udxcar, & difcernit- diem ab&mentlæ, fed .b Eft mus ,. quod. vivimus ,. quod. monmur, COA&I .8 die-quo: nóin. eft: abftinendum. eft- domini;. cujus feryi.fumus.. metalepfis- : Sdpore enim: difcernimus 9- In:boc enim , €5c.) ld. eft, hac. n cibos.,. hinc fapere. hoc loco fignificat enim de caufa. Cliriftus inortuus: eft, —f difcernere,. & difcernendo: obfervare & refurrexit;ut ex morte &refnrre&lone judic . diem: abihnenmæ füa: dommmm in. vivos. & mortuos, Dowino. fapit..) Hoc eft,. ad Dei vel potius dominii.hujus. fui ufum , N — lum legislatoris: obfequium . id hcexe, & 'exercitium.adipifceretur ,. atque o- leOa ita: difcernere- exiftimandus. eft; mhnibus. dommaretm* . licet enim Chri- E Eb qui manducat. ) Cibos vetitos.. ftus.a primo inftanti fug conceptionis. u d Domino. maesducat.) Ad Domini ho- culun 9? noiem.. ratione. unionis lypoftatice fuerit o- u a mnium. Dominus,. tamen folum pof Gratm:emmagyt Dea ) GthEt man- mortem. hujus. dominii p enum .exer- Qng " dücatürus; citium dCCeplC &ode I Qui: non. mandimat. ) Cibos le're ve- Io.. Tuaurem) Qui non manducas. ' tltOS. Fratrem. fuutm. ) 1 dnducantem, r Dommo "od manducat.) Ad Del Vide fupra n. 5.. fl Thonorem illis. abftinet.. li At f4.) Qui manducas. OEr o gratias agit Dso.). Non tam Quare Ípernis jratrem tuum. ) dee [cio quia lege vetitis abftinet. ,. qnam quia di&ta eodem nuim. 2 ^ Omnes enim ffabizus amte tribunal - - lege. conceffis: utitar. 7.. Nemo-enim nofirum ff?icvivse , &. :.) Chrif;.) Quafi dicat , ille unus erit. c . Quafi: dicat ,, non 'àd. noftrum. ufum, judex, ergo invicem non judicemus, N Mi - / 'jj g * ^ - CAP UT X i, Do. I lrïl' lS"crïptuüi eft enim:« Vivo ego, dicitDominus; quoniam « Iiie mihi fle&tetür omne genu : & omnis lingua confitebitur Deo. 45-24- mgndu- 12. Itaque unusquisque noftrum pro fe rationem reddet Deo. . llip r invicem j À udicemur, fed hoc 13. Non ergo amplius - judicate ger ll.r,Dd- magis, ne ponati s offendiculum fratri, vel fcandalum. Jomini z. /14.'^Scio, & confido in Domino Jefu , quia nihil commune per ipfum, nifi ei, qui exiftimat quid commune giï.'e) illi com- : ut & mune eft. Y f0p—ter cibum frater tuus- contriffafu"rk jam " 31$. Si éenim p efper- non fecundum charitatem ambu ] as:dN ;Acqn, »hrifti. Voli cjbo tulo.ill'um per- dere, pro quo Chriftus mortuus-eft. 3 1'";.' . Scri- 16. Non ergo blasphemetur bortum noftrum.. DAL GE & al DeiT 17. Non eft enim regnum Dei efca, Es : i & potus : fed juftitia d& & pax, & gaudigm Kinx S'piritu ,f:;n/&o : E x . I g.gQui*- ; ydem.0- Omiis -AXI- Seriptsm e[ eniM.) | Ifai. 45. 23.)'- "Niff ei qui. exiffmar, Be. ) Scilicet -* Frvo ego.) Juro per vitam meam. per confcientiam erroneam. ducatio: — Mihi flefeiur omnue genu. ) Omnes. & vetïtïum.i i. fervi Co'fizmznc.) Immundum üm. - gentes celent me, adorabunt , & fu- I5. $4 emim prapter cibum , €fc.) premum judicem agnofcent. Quuaft dicat, fi frater tuus. exiftirnat Qmnis lingua confitebitur Deo.) Lau- cibum eífe immundum , & ab illo. Quaft dabit clementiam , & juftitiam meam , abftinendum ,- & tu taimen eum co- od.agi- fed.boni voluntarie , 1 : pali / invite & medis, atque ita fratrem contriftas & lrimllf,v : €oacte. fcandalizas, peccas contra charitatem ; I2. Pro (e rationem reddet .) Defeip- n ;prevocas enim illum.ut contra con- fo, non de aliis. Itaque nemoalium Ícientiam eundem cibum comedat, vel 13'9&1 judicet , fed feipfum examinet.. ut hoctuo fcandalo offenfus, a te, (lione A23. 7ndicate. ) Decernite ,. ftatuite. ac religione refiliat 15105 , & tua fide , & —— ER d -Ne ponatis offendiculum vel féanda- 'ad Judaifinum rede dt. : ufüm , dum.) Offmdicelum Grece eft, meio- E ?o E 16.. Nox erge 6/4],?;2?»&0)21;, ef ) Chri- woup.z y feandaium. vero vox ipf« Gra- Id eft, ne fitis caufa ut rropter dif- ea eft, que quamvis Latine offtzd;- cordiam noftram male loquantur de ItiOH-iS - culum Tonet, utraque tamen vox addi- fobis Gentiles. rt o ra ab Apoftolo praecepti gravitatem ypok — Bonuza naff.'rum.) Ckhrïüia-na refïgïo, exaggerat. Sy rus etiam hec duo p cllln qua. omfle boinum.; habe,mus. 3 IC:XCI"- eodem accipit- 14 $50 &* co nfido. ) C'anf'd'a , A 1;7'.4 Non eff enim ?egrzwä De£z ejl'zi ew Uca Graco eff, mimecuai, id eft, per- qotus. )) Quafi dicat , pietas, fides, ac ntetti, fuafs [mm , compertum habeo. gratia, quibus Deus regnat in ríobis, ]n Domino Tefu.) & quo didici , & -non éconfiftuut per fe in certo cibo fcio id quod d:co & doceo. & potu ,- quafi hzc per fe fint necef- D faria ad gratiam &. beatitudinem affe- de; Quia. ) Quod. M v Nibil commmu s me per 7) þjïtm; ) Nullus uendam. Dixi, per fe, nam fecus Eml cib us per Chrifti lezem immundaseft. fentiendum f n eft, fi Præcegtuin Eccl'efïæ erit "Wide didta A. Io. 14. : accedat. 4 -- us Bibl. cum Gom. Mettoch. Tom. VÀ. 111;7 n u - E - 74 IEPISTOLA B. -PAULI APOST. AD ROMANOS 18. Qui enim in 7 j .. eft hominibus. hoc/fe'rv,ixt Chri&fi,ï pläceþ De(.),/ &ïprpb'aätus 1 [ Efmidfæ I9. Itaque quae pacis funt, feCtem - funt, in invicem cuftodiamus. ur,& quæ/ agdiificatjibnisï - fin t coM T. 20. Noli propter efcam deftruere opus Dei:eOmniaquidem [ &jv -L15. funt munda : ífed malum eft homini, q"uiv per off*endiqulum Y odius. : manducat. 2 ob m - fiCor .21. f Bonum eft non mandu care carnem ; &,-/noh bibere vi- - Gu $813. num, neque in quo aut infirmatur.- 1 frater tuus oH'e'ndi;ur ; aut fcandalizatpr, QEOdun i 22. 'Tu fidem habes ? penes tämetiþfum habe ,,co/fäm Deo: ( "d /. b Beatus, qui non judicat femetipfum in €o, quod probat. .23. Qui autem diícernit, fi manducaverit, damnatus eft : quia non e I.D] -tum eft - Vikde Oa aem quod non l ex fde, pece- 4 4 - £ $l [ &if l " CAPUT jf I8-. I» hoc ferv;t Cär'i/fm ) In his (illæ Pc;;?s'tcmetipfum babe. ) Quafi dicat: almpt ^.ofxi, feilicet, pace, juftitia & gau- Noli illam . ja&are, & illa uti cüm 4f dio Spiritus Sancti , in quibus confi- fratris fcandalo. - it regnum Dei. Beatus qui mom judicat femetip ii fcript 1 I9. Qu adifccat. fpem | ia;;g's þmf/ invicem Qui nihil agit, contra confcientiam, cuffodiamus.) Scilicet prebentes invi- qui cum aliquid agit non' pronuntiat cem bona exempla ,* quibus xdificen- contra fe fententiam, quod male agat. tur ,- & confirmentur Ip eo quod probat. ) -In eo quod fa- i & pietate. 1 l)roxixn?" in fïde &itur. cit: quod eligit facere; quod ample- :90, Opus D ez. ) Scilicet fïdem', cha- D 4 ritatem & religionem Chriftianam in 23. Qwui artem. Kdijic)*rnillj.) Cibnin Jate, proximo... Vel, epus.Dei, hoc eft, a cibo, quafi illici ^ meelli oximum ipfum , quem Deus fecit licito & penililï'o. tum & vetitum a i " oD h if : riftianum ,. fidelem , pium , imo $i mgnducaverit ,, dqmnatm; eff. ) Qu ex domum, & templum fuum,; Id eft , peccati, & damnationis rea- Etg .Omnia [unt munda. tum incurrit. E inimo-. imundi funt.- ) -()xtmgs c1b1 Qm'a nom ex fiíde. ) XH(—)C gff * gtiia cre- 5:!'5..&11 Malum. ) Yd eft , peccatum. non ex confcientiz dictamines X f Qu per offendiculum | mauducat. ) dulitate, qua credit licere hoc. cibo j f val Qui ita manducat, ut vefci , illum manducat.: 2 Iedam dalum patiatur. $ proximus fcan-,-, Omne autem quod non eff ex 72 dä, &fc. ) |OQI. Neque';n quo frattr ! £npus offt ndg Id eft, quicquid . fit contra dictamen dit,r —tur. ) Id eft, neque aliquid fimilefa- confcientiz , cum fcilicet quis perfua- * cc Cere , .quo proximus offenditur & - fus non eft id licere, peccatum eft. E fcandalizatur. x Apoftolus enim hic. per fidem non 229. T« fidem babes. j -Qqua fcilicet f C intelligit fidem: Chriftianam, , fed. cre- Thode: tibi perfuafum 'eft omnia effe munda , dulitatem , perfuafionem ,. & dicta- i ] ien confcientia. V öf legem.vx?cä.rïem per.Cþiqun cgüalü? / 2 ) m s 75 1. **s: * ä.e**æ' : j .. »rpbatus DSQUAP UT xV Cationis | E'rmia;'elv deþem* " nfi rmorum ferre & Mble-vdf& z?nperfcj&z'mef : -fon jue fed proximorum utilitati, ac mutuae paci fludentes : Cbri- qim [ — füus juxta f actas patribus promiffrones predicavit Studais ; Gen- 3icu1um ibus. vero ex mifericordia Zlpo[foli, non praviis promiffionibus. Jete vi. Excufat fe Paulus , quod liberius Romanis Jcripferit , tamquam - lzatur, Gentium ZApo[Tolus , offendens. quotmodo fit boc. munus executus ; dicens quod ad ipfos quoque fit veuturus, ubi datam a Macedonibus tus fuerit JYerofolymitane Exclefie,, petens nDeq: eleemofynam elargi H ul pro fe interim orent. - us eft: *s Ebemus autem nos firmiores imbecillitates infirmorum pec- $ fuftinere, & non nobis placere. 2. Unusquisque veftrum pr x oximo qujpfgceatz in bonuth, ad Y eedificationem. m 4. Etenim Chriíftus non fibi plac uit, fed cht'vfcript&rln' eft : i dicat: almptoperia improperantium tibi ceciderunt fuper me. Pa uti cum 4. Quaccumque enim fcripta funt , ad noftram do&trinam 63.10. fcripta funt, ut per patienti 'i;fm. ) a;m.,ï& confolationem S—cþi.pturaïum, lentiam, fpgnl haþegm—usy y * K ongntt * $. 'De-üs; aleagat. ' s ] lfianis. J Baovdf p fere, por- (äua'fi dicat, imi»tami;ai& Chriftum ; n;m juod h- L"S R ample tare tanquam onus, ficad Gal. fas voluntati, quieti ; & commqüs non c. 6. Q. ait: .4lter alterius onera por- fetvivit. Cibum 4 fate, Per imbecillitates infirmorum , " Sed. intelli it eorum ,. qui minus in fide fervivit. ? S.uþpll*e, Vno/fï»riä' commodis - "dtom L 1 d inftruc funt , ignorantiam , & e«x Sieur. [criptum ef. 2 sz;l.l'mï 69.Io. r ) que ex.i ty enorantia faciunt- Japroperia Vzzp. oper antium tibi, G&c.y j 16 E£ gom mobis blacere.) Non noftro Qiuaft d:cat , -immeeria: » opprobria- animo imorem gerere, ut qu& erata no- & peccata , contra'te ,. 0 eui, fa- &a, ita me Chriftum affilixerunt, at- , qu bis funt & utilia fectemur , cum pro- &ae- xiumi fcandalo,' vel incommodo, . ut que fl in me facta fuiffent; & fic ob * Cibo fi verbr g-'i'a«cia efcas lege vetitas €0- ea indolui, ut ad placandam iram. medamus cum offendiculoinfizmorum. tuüam meu fi (Q. ProxPmo[uoplacear. ) Condefcen- miliaverim. que ad thortem.crucis: hu;-l ï, ff(. ) (lamen dat, morem gerat, obfecundet ,. illi s 4« Becumqueenimfiripta funt tfe.) fe accoriamodet.. Caufam reddit, cur loco fcripturx * perfua- d adifcationem. ) Ut fcilicet illum ui mon de nobis, fed dé Chrifto lo- m ee fua charitate, fua . continentia , & 1 nOll modeftia «difi quitur, ufusfit ad perfuadendum aliis, d a : cet , v& pej)icixat ad o- ut infirmitates proximorut fuftineant. imne bonum.- ; Senfus ergo eft: Licet verba allega- r H x 37.. .E:tmimr Fkr * w'n/f.äf ;lgguif.) D de Chm&o fint ,. tàmen utiliter ad z 1 P 76 EPIS TOLA B..PAULI APOST AD RDMANOS. 41 Cor m $. Deus autem patientize, & folatii b det vobis id ipfum fa- 1.1o. pere in alterutrum fecundum Jefum Chriftum : gmficæ - 6. Ut unanimes uno ore honorlücetls Deum, & patrem Do- mini noftri Jefu Chriftj. regere 13- E Propter 4uod fuícipite mv:cem, flcut & Chrlüus fufce- creder pit vosin, honorem Dei. li. $. Dico enim Chriftum Jefum miniftrum fuiffe c1rcumc1fïo- e qUOM . mis propter veritatem Del ad confirmandas promlfüones pa- i t trum ; !j . Gentes autem fuper mrferlcordla honorare Deum, ïïcut eaReg fcnptum eít: c propterea confitebor tibi in Gentibus , Doml- quam 22 $0. e& m Pfalm. ne, & nomini tuo cantabo. 10 E 1o. Et iterum dicit : Lasetamini Gentes cum plebe ejus. 17.50 Tyan 4L Et Q1 rem, noftram afferuntur, qum quæ- g Dico enim , ffc.) Exphcat qua cunque fcripta funt propter noftram ratione Chriftus .omnes fufceperit, j "eruditionem & inftitutionem fcripta &.id in honorem Dei cefferit. Us.) funt, etiamfi non.de nobis tractent. Minifirum. fenffe cmrcumeifronts.) Id puli a Ur per patientiamry [eripturarum. ) 5 €R$ crrcummfo.rum pra.dïcatoxem fa- ticord - Patientia fcripturarum eft illa,- Snam lutls fuiffe. milloi Próprer veritatem Dei.) Nimirum 2 n0s fcripture docent. ut Deus oftenderet fe veracem effein um Per £0n/b/41107zem ) In Grzco eft. i TapuxAQOtOG. per exhortationtm, promiflis factis Patribus de Metfia Rat mittendo populo fuo. et f fczhcet,, ad bona opera. «t &, Deus autem lþattennæ e7 falatn) 9. Gentes autem /2:7787' m:/ertcardm Scilicet auttor & dator. — beonorare Deum. ico Gentes , qui- dum bus nulla fa&a eft-promiffio , debefe B d iplum (apere in 4/1:rutrum ) Idem Deum glorificare, & laudibus .cele- poni fentlre vobis det. dicat ^ Secnndusm f;fuæ C'/wt/f'um.) Id eft, brare pro mifericordia fibi przftita. . . fecundum do&rinam, quam (,hrxftus - Sicut- fcrzptmm g. Pt. 17.,50. quoi P,opterez. ) Propter vocationem, üet -docuit, vel quam tradxt religie Chri- ihdna. gratiam,. aliaque benefïcxa Gentibus adju preftita. I EE Sufctjzz(e invitem. ) wgoo*kau/.?a- Conjïteäor tb i Gem*täus ) . Inter quzu »so Se. Hoc eft, ultro excipite invi- Gentes aperte profitebor , && cele- cem , imutuo vOos,juvate & fovete, brabo nomen tuum, lmfencOrdlam * firmus infirmum , doctus rudem, &c. (or & beneficia -eis 'exhibità. Qu In benorem. Dei. ); Scilicet fufcipite Ef momimi tWo cantabo. ). Laudabo À jnvicem ;.mutua enim concordia, & nomen tuum. [ri7 Jdufceptio: Chriftianorum facit ad ho- IO. Ef Jterum dicit. ) Deut, 32 43- p norem Dei. el 0 i» boner.m De:, juxta S'epl:uagmta la refer ad illud ,. Chrfus. [ufeepit voss Letamini Gentes cum plebe e;us.) ^Cum ]udeis converfis lxtamini, o nam Chrifti redemptio ceffit in -ma- P t xxmum honorem Dei. - (Jentlles : & Denm laudate. YQ - 71 - E A—'P,U-/ij XV. : fum fs. i. Ft ï&e&uæ: d Laudate omnes Genæ?. D?fpinunä: .'&*ti]-a-; dP fa. $9 116.1. 8 gnificate eung omnes populi. 12. Et rurfus Ifaias ait : eEti t radix Jeffe, & qui exurget e 1faie- Em Do in eum Gentes fperabunt. Il.1O- Tegere Gentes, bl -33. Deus autem fpei re pleat vos omni gaudï'o ,& þrace in ; füfce. credendo : ut abundetis in fpe, & virtuje Spiritus fan&ti. imolfio- I4. Certus fum autem , fratres-mei, & ego ipfe de vobis; quoniam & ipfi pleni eftis dile&ione , repleti omni fcientia, mes pa. . ita ut poffitis alterutrum monere. fratres, ex parte , tam- 1. fícut 1j. Audacius autem fcripfi vobis ; ee.data Doni- .quam in memoriam vos re ducens: propter gratiam; qu eft mihi a Deo, Chrifti Jefu in Gentibus : fan&ificäns ju. - 16. Ut fim minifter Evangelium Dei, ut fiat oblatio Gentium accep ta, & fan&ifi— ,n.»E: WIRGEWRINIUU cata ig:'S'pjyi;u fan&o. aT. Ijaþgg icit qui r vieutw Sjiricur Senti ) Spes ib [cperit, i I.. Laudate omnes Gentes Do;æz.ihäm . 3 .&f.) Invitantur ommes gentes &po- quam, augeatur per virtutem ,. id elt, puli ad laudandum Deum pro mife- efficacem operation em Spiritus Santti. ) ll Vel , 42 virtute , (Gragce , 8v dvvdue: rem fi- ricordia confirmata, & veritate pro- mifforum exhibita $opulo Ifxaelitico. in fqrcitudjne accepta à Spiritu San 0. Jilhïrum 14. Certus um antem, Bc.) Quafi num. IO. I12. Ef rurjäis Jfaias a. ) Cap. 1[ à ellem, dicat, ego vos hac Epiftola, o Ro- -Radix Jeffe. ) Chiftus fcilicet , mani, doceo & moneo, non quait -Mema eft furculus ex radice Jeffe, id $ ignaros ; certus enim fum vos plenos ex ftirpe. Jeffe Davidis patris fecut/u- eife dilectione & fcientia , fed ut often- virbrdi) dum carnem prognatus. dam animi mei affeCtum erga vos , , qu- debete Ef qui Ex/;trget.») Co njun&iö & -/, ut memoriam eorum quz fcitis re- j cge ponitür hoc loco pro ;7 e/,' quafi fricevm-r,x tanquam Apoftolus vefter. dicat: Radix five furculus de quo lo- Atita. M Chriftus eft, qui Gentes fubji- 15. A:&d(ic'iu's ex- parte. ) A'liquan- g. quor, tulum audacius,, paulo liberius. iorett ciet fuo imperio , & illas reget ,. fus Proptev gratiam. ) Apoftolatus. adjun&as Écclefiz. , entibus —— na.eum Gentes. [perabunt. ) 16. Mimiäer.) -Prædicando & do- n redemptorem fuum, E cendo. | [nter ' quam i Scilicet du S;mc'fifmnf Evargelium Der. ) - dteso - cde- 13 Deus autem [pei. ) . x &or, cujus grati a factum eft; ïut-in, iÉpras À Cvuryo) T8-3t8. Quod diam , eum fperetis. . fan&us Auguflinus vertit, coz/ecrans ; g-audio; & pace n Evangelium , ideft, Evangelii predi- ;ddäbo — Repleat vos omn : . n fide fufce- cationem." San&ificare ergo hic , eft eredendo. ) Ut nimirum i f [4 * icrificare, five fanctam vidimam fa- ta nullas contentiones cum fratribus - habeatis, fed perennem concordiam cere," Gentes quodammodo , vel po- - tius Gentilismum-in lis mactando, , ad &.pacem. eum modum qudo. Petro dictum elft , Ut . abuz detis 1n : fpe. ) Ut 'fpeä in ni, ? vobis femper xïnvagis ac ;rï;gis,,augegtt?r Occiat 8' ?Mndlfcï. fï& IO. pe z z M / - l DA A " *EPISTOLA B. PAULI Jæäd?si*;- AD ROMAN(JS. : ^ :37. Haheo igitur gloriam in Chrifto Tefü ad Deum. - 24 - 18. Non énim audeo al 3 quid loqui eortüm, qua perme nom r p tenen X efficit Chriftus in obedientiam Gentium verbo, & fa&tis : exptt IQ9. In virtute fignorum ,. & prodigiorum, in virtute Spiri- E 25. tus fanGti : ita ut ab Jerufalem per circuitu af. cum repleverim Evangelium Chrifti. m usque ad Iilyri- alique 20. Sic autem praedicavi Evangelium ï»ïoc, ngn ubi h:omï- " natus eft Chriftus , ne füper ali F "^rem: fed ficut fcriptum eft : N enum 'fund:[ærgem:—urqiædfiiiga- [ 21. Carta - flfaiz f9 uilbas non eft annunti a:tu-m; de eo 28 52.15. non audierunt de 6o, intelligent. s Qum 22. Propter quod & impediebar . & prohibitus fum usque adhuc. pIïu'rimum Xvenïfre- ad vos, 29 benei 23. Nunc vero ulterius locum non-habens in his regioni- bus, cupiditatem autem haben p. us S venie:ndi ad vos ex multis jánx fum ( preecedentibus annis : à ; ï4 Cum I V Oblato Gentium. ) Sacrificium Gen- * In ?;irtü;e Sþi—rirm* ;S*;;z&;w) $» duxd- a tium modo explicato mactatarum. E& , hoc eft ss porentia. ' Robore, e£- f - Santitfrcata an Spirt'tu S-/m(fia.) QjïO1 Bcacia , Ícilicet, potenti & efficaci velut igne hec vittima . incendatur, operatione Spixritus fancti & fanéta reddatur. ,I» j quain ex- . ln «s piicat dum fubdit. A E 7- Habeo. igitur glor'izzmä.-). XHaBeO a nbab Jeru[alenr sls ;;p Á qw)äriä que R quod glorier , quod. fim ,ïræini&en Evangelium. Chrifi.) ld eft, diffude- tutis, Chrifti. - xim, dilataverun , lÀle Chrifo fe[fug.) NOn in me ,. fed þropka;gaverim E- byterl li Vangelii um. in Chrifto, qui in. me operatus eft, 2O0. Nem näänomi?zaf/m' cy!ähr.ylas » cedor & in dies operatur falutem. Gentium. Id efty non in iis locis, ad que E- polt: d Deum: ) In iis rebus ,' que'ad rintd Deum pertinent.. ) - vangelica przdicatio jam pervenerat. , . Ne fuper. alieumm . fsndamentum adi- I9. Non enim amdec eliqu id | !a-eyui Jfesrem.) Intellige Paulum' ut pluri- PBT [] eormm», qu4 per memon effiut C/arz:/ius) "ii Quafi dicat : INos aufim. alienorum mum.iis Gentibus przdicatfe , .quibus Evang&liwn nondum annuntiatum fue- Tam, factorum mihi laudem arrogre , eo- rat; nam alioqui Damafei predicavit rum Ícilicet qua: per me nom efficit ubi jam- erant aliqui fideles ,. &. Ro- ahqu Chriftus ; fatis multa habeo in quibus féris glorier, que per me D'ominus opera- manos-hac Epiftola inftituit, & po- ftea etiam prefens docuit, ubi multi s $i tus efl i» ebediemtiem Gemtium, hoc erant in Chriftum credentes. . - Y ra) €ít, circa converfionem Gentium, Q1-. Sed feeut [criprum ee.) lfai 52.15 adobedientiam E vangelii redactarum. AL«nxnuila!usus mo . tem[ cet de Chiifto.. 7 ff de eoþ.A)" Scili-l - Veréo.) Esangelicepredicationis. " Chr Et fatizs. ) Pexpetratione miracu B l*o-.' Videbsn:.) Cognofcent eundem. dde fum. " 220»' I9. Je wirtufe fl:gäornmä:" pra?l;;giq; : &pius. fïl»zrimaæ*:) T& TONNA , plugïiqes*; 4 Qua raém.) Per po in j Y tentiam declæm;fæm.. fi- 23. Locem mom babens .;z';z bss regio- - t gms & Prgdi giiS; æi?m- ), Lecum , fc?lic'ec ,Vacuum , Cunmr E) ; À - 79' * CAPU T ; XV : l6 n0n 24. Cum in 'H'ifp»ani»ain f)ri)üci(c-i coepef-o, fpero quod prae- teriens videam vos, & a vobis ded » ! ucar jilxlqc;5 fi vobis primum ex parte fruitus fuéro. * * Spiri 25. Nunc igitur pro ficifcar in ]erufalem miniftrare þfaxäj&is. Ilyr- . -46. Probaverunt eni m Macedonia, & Achaja, collationem * Domt- aliquam facere in pauperes fan&torum, qui funt in Jerufalem. gILCorI / 27. Placuit enim eis, & debitores funt eorum. g Nam fi fpi- 9-1I. lhific;- rituslium eorum participes facti fun t Gentiles : debent, & in " L carnalibus tniniftrare illis. &qi 28. Hocigitur cum confüummavero, & affigna / vero ei/s fru- &um hunc: per vos proficifcar in Hifpaniam. | $, -29. Scio autem, quoniam veniens ad vos, in abundantia benedi&ionis Evangelii Chrifli veniam. ? Tioni- o. Obfecro ergo vos, fratres, per D ominum noftrum Je-. a fum Chriftum, & per charitatem fan&ti Spiritus, ut adjuvetis me in orationibns veftris pro me ad . Deum, 6332- 31. Ut liberer ab infidelibus, qui funt in Judzea, & obfequit ; IEC2CE mel oblatio accepta flat in Jergfglilemïfan&is, ! 32. Ut n - in 6s i'epleverim 'Evïnrrelium ,. ubi- 27. b"t iieä:'fores fuht eorum.) Nem-. d que fundatis Ecclefiis, ubique confti- pe fan&orum Jerofolymis agentium. Ttude- tutis, & ordinatis Epifcopis, & Pres- Nam fí fpiritualium, €1c..) Quo- byseris, qui a me coepta promovcantz niam fi gentes fpiritualium bonorum DE ipforum participes factz funt, fane t s regioniäm.) Achaiam &"Ma- fzt cedoniam intelligit; eas enim paulo & ijfe debentin iis que ad corpus »olt nominabit , & in Achaia erat Co- tuendum & fovendum fpe&ant, illis :b rinthus , ubi hanc fcribit Epiftolam. opem ferre, & eorum indigentiam r fublevare. : - 94. Cun. i Hifpamtam. proffcífes -em- i d pero-) En Grgco eft , £z» moofvepua lg o9. Hec igitur cum con(ummavero. ) v2 lonawes. $i proficifear im Hifpa- Cum hoc munere perfunctus fuero. R* X' füs niam,vel qufmdamnqu? Profczþar, & c. Et zffignavera ei fructum bunc. ) Pro I nE 44 volis dedacar.) Id eft, fperome affgnavero, in Greco eft, e$eayi- aliquos ex vobis:focios habitur : um iti- G Zytyoc, obfígnavero , id eft, pecuniam B- neris in Hifpaniam. obfignatam tradidero. nÜ- $; volis primum ex parte fruitusfue- - Frutbum. ) Eleemofynam. r fcilicet »ó.) Meftra confuetudine ad aliquod Per vos. ) lthac. Roma z tempus fuero recreatus. tranfiens. I oS. Mjsifrare funuís.) Ut Judais oQ. ln abundantia beneditionis Evane Chriftianis in. paupertate , conftitutis , geli. ) Quafi dicat, Deus per meum conver- deferam colle&tam — eleemofynarum , adventum, przedicationem quam pró ei$ feci in Macedonia , & * fationem , copiofam vobis impertie- E in Achaia: 1 tur Evangelicorum myfteriorum co- - 06. Probaverunr. ) /s,uä*dinääv, volue- - gnitionem, amorem, confolationem, em.. raunt, vijum tfé. ltalice diceremus, eratiam , & fructum fpirital g parute ng ) € piacinto. 31- Oäfquii ?ei qälatio'.) Nþnïfte- * M TSO ; EPIS r OLA B. PAULI APOS g AD RO'VIANOS' * :32- Ut veniam ad VOS in gaudla per Veluntatem Det & re- i ( d gon fol ^frigerer vobifcum. - 33- Deus autem paCIS fit cum ommbus vobls Amen. p diledu 6 s - CAPUT .XVI. N [5 Commendat Apdialus quosdam apud Ramanos propter nannullas— V0s t «eorum praeminentias nominatim Jalutandos ; quosdam vere . vitan- mnt i dos bormmr & de aliis dicit , quod falutant p Romános. $ s Stachy Ommendo— autem vobis Pheeben fororem npffram, quæ 10 To:: eft in'minifterio Ecclefiae, quae eftin Cenchris: ll * 2. Ut eam fufcipiatis in Dommo digne fan&tis, & affiftatis ei in quocumque negotio veftri mdlguent : etenim 1pfa quo- 'que aftitit multis, & mihi ipfi. 4 Pn JA& Ceruti ^. Salutate a Prücam, & Aqmlam «adlutores meos m Chrliï:o ticulo 18 2 Jefu, velinf 4. (Qui excitata rii eleemofynarum qtïas detero chn— ngne jkn&u.) Scilicet ut decet rinthiat ftianis pauperibus jerofolylnls degen- Chriftianos excipere ali ios Chriftianos. quà ali tibus. Aflitik: multis. ) n;»ogawg £gy&xq9 , Grat Sanilis.) Fidelibus, Chriftianis. Parroma , Íeu [uffragatrix tuit. x & (32- Ut weniass ad vos im gandto. ) quo c:olhgltur Pheben non contemnen- Thi]tam Ex quo.fiat ut ]xtus & oaudens ve- dz auctoritatis fuiffe im patria fua, Primit; miam ad vos. cujus rei etiamr ex eo capi poteft con- at Ch Pcr va/ænmtew De. ) Dea bene ju- jectura quod negotiorum caufa Romam V*dnte * co et proficifceretur ; hoc enim majus vi- 61 Et refrigerer volifcum. ) Et fimul detur quam ut humili fcminz c-)nve- Mam mutu.t confæætudlne recreemur. niat. Aliqui docent , W()"ï dTG&g P 3 Dfu.s 4::tem gaa:.) Amdator &. olim dictos fuiffe eos, qui delizeban- dfe p auä OIr. tus, tur, ut hofpites domi fuz ,. & in.fi- du dem Ífuam reciperent , eósdeimque Quis rorem . uoffram. y Sororem reli- etiam zeofé;s; , appellatos, quales Tit f 1 r gione , id eft, Chriftisnam. olim apud Chriftianos fuiife eft valde Ex horum numero tuerlc uam Qu ejl in mmxþ*er:o ) Sca» diuxo- probabrïe. 4d BA »0? ,. qua eff diaconzffa ; exant enim mu- Phobe, in quam conveniat- illud A- partin leres uxdam , quz ita dicebaritur , poftoli , ff £ofpirie recebit , [f pedes fa. quibusdam - Ecclefis. minifferiis ad- d. Gorusz lavit, I. ad "im. s. IO. 7' Adic æ- Qu 3 Pn Ca9 J' qulmm. Judaos.ten- fierty Qua eff in Cemiyrt:.) Cenchn erat: toriorum artifices, qui & oma a Clau- portus, & pagus Corinthi. dio e]e&:, iterumi Romam fuerant re- þ!0p1 2 Ut eam |wfcipiatis 1m Dammo.) verfi. Vide dicfa A&. 19. m. TaC d ett. N quod Ut cum venerit ad vos eam. rec:pn- -djutores meos 4n. Coriffo. ) " VinQ tis, humamniter tractetis , opem & in iis, que ad Chrifti fidem Prove- time auxilium in negotiis feratis. hendám pertinent. 2255 B;( 24 X L Ym f - h- Fi À GA PmUT x m 8r 4- (Qui pro ahimæineä fuas cervices fuppgfuärunt ;'qm'bus ;*5[& fe- non folus ego gratias ago, fed & cup&tee ecclefiee Gentium.) [. .. $. Et domefticamEcclefiam eorüm. Salutate Epheenetum . dile&tum mihi, qui eft primitivusEcclefiae Afiae in Chritto Jefu. 6. Salutate Mariam, quae mu'tum laboravit in nobis. -7. Salutate Andronicum & Juliam, cognatos, & concapti- onulus | lt vos meos : qui funt nobi : les in Apof*tdlis, qui & ante me fue- runt in Chrifto. $. Salutate Ampliatum dile&tiffimum mihi in Domino. . 9. Salutate Urbanum adjutorem & L noftrum m Chrifto Jefu, Stachyn dile£tum meum. d . hqu 16. Salutate Apellen probum 1 n Chriffo. - I.Tdïatis* | S'alütate RT. Salutva-tgeos,dqui funt ex,,, Ariftoboli fïoæo* A*Herd-" 2 18 - lu mea.). P'r'o« vita 4mea./ : Qui fumt mobiles im Apoffolts. j Qua- : 4- Pro auima Cervices fuppo[serunz.) Mlortis pe- fi dicat, qui inter Apoftolos & Do- ïhii&q ticulo objecerunt. Id. ab ill's factuim &ozes funt infignes & illuftres , non vel in feditione Ephefi per Demetrium enim foli illi duodecim vocati a Chri- (Qui cmmcrrEsar] fto, fed & Paulus, Silas, Barnabas, excitata / de qua A&. Ig. velin Co- E decet rint X hiaca, de qua A. 18. yel* in ali- aliiqie fimiles apud Ethnicos & infi- [lianos. qua alia hujusmodi. deles evangelizantesfuerunt, &e t;i am& Gratías ago. ) Gratias habeo. num funt Apoftoli. .. t * )'WSW , X i e Inte me fuerunt im Chrifflo.) Quui ante S'æ Dam JKicam Eccleffam eo;—u?. ) Fa- emnen" miliam Chriftianam. me crediderunt, & Chriftiani fuerunt. a fu, Primiivas.4fis.) Primus, qui in Afia g- ampliatum. ) ln-Greco eft, zu- [L con- ad Chriftum coónverfus eft. In Gr&e- mv , dmnpliam. Chiffo, u Chri- Lomanm co eft, civ(uexü; primiia. I» Demino.) In jus vi- 6. Mariam. ) €uznam ftïeri't" hzc ftianam declaret dilectionem. Cofves Maria, non conftat. Quidiin eam $. Ip Chriffo. ^ Hoc eft, in'iis, que éefle putant ad quam fcribit 8. Igna- drdg s ad fidem Chrifti propagandam perti- : geban- tius, & Mariam Catloboliten vocat. nent. dnfe ue muíltum, laberavit im "vobis. ) Stachyn. ) Dilectum meum, hic Sta- Quis hic labor, vel quod opus fue- chys a B. Andrea Apoftolo primus qu'.ïe rit non exprimit Apoftolus ; «quan- B r4anting civitatis Epifcopus creatus quaies € j valde quam credendum eft tale tuiíle, quod , ut le gitur in Romano AMartyrg- fuerit ad Evangelii negotium | þromqve'ndum logio. percine'rec.. dqo. Pro lum i Chrife. ) Dbagor &y d M - ;f T. Cognatos , & .concag tivos .nieq.f..) Xzig 9, probatum & fincerum Chrifti Qui fcilicet mecum ejusdem funt ce- difcipulum, hoc fignificat vox Greca st neris, fcilicet, judei, vel fanguine eóupoc. II. Qui funt éx Ariftoboli. dema. y (]tti- propinqui: quod 'etiam fignificat vox t It- Grxca rrucyq/spä'i'g , Concapt;vos yOCat, Hujus tanquam Apoftolorum difcipu- quod aliquando communia cum Paulo li, & Martyris dies natalis. notatur vincula pro Chrifto paffi fuiffent. Ubi in Romano Martyrologio ldibus Mar- [6&1 B tamen,aut quando factum fit,ignoratur. (Qvee tii.. Vide 7ibi noltlas Baxonii: du mr/:- *Cfæm. Mchh Tqmz F. " 7 92 EPISTOLA B. LP'A'UI-;I 'APRO,S-T. AD ROMANOS. | y»1 Herodionem cognatum meum, Sa " ciffi domo, qui funt in Domino. lutate eos, 'qui' funf ex Nar- 2 . fedfu ducunt I12. Salutate Tryphaenam, & Tryphofa m, qus laborant in Domino.- Salutate Perfid j ! Lj * em chariífimani , quae miültum labo- z ravit in Domino. Chude I3. Salutate & fim meam. VR.uflem ele&üm in Domiho ,I & m;it?eim .ejüis'a,,. & ..50. veloc 14. Salutate 'Afyncritüä ) Phlegohtem , Hermam, P»?trobama: Hermen, & , qui cum eis funt, fratres. h 2[0 ) 15. Salutate Philologzum , & Juliam, N ereunig & fororem &Sofx( $j us, & Olympiadem, & omnes, qui cum eis funt, fan&tos. * 2 : -16. Salutate invicem in ofculo fancto .v. 3 : Salutant vos qmnes. J " Ecclefise Chrifti. 17. Rogo autem vos, fra *lut,atlv E tresþ, ut obfetvetis'eos, qui diffen- Enfassnenaru — . fiones ? & offendicula praeter do&rinag (ïpam vos didiciftis, TE faciunt, & dg;linate' ab illis. 4 fontun D - 18.Hu- ple'ant. ' Der 4 nghatum meum. ) V.id;e),di&ä h. 7. tio n. II-tanqïmm Apoftolorum di- Qu fun: in Domino. ) d eft 'eos , fokgyi fcipuli recitantm—: in Martyrologio Ro- & do fera qui in Chriftum Dorninum credunt , mano. El unde videntur in eadem domo aliqui Salutate — Her mam. ) Hic- Hermas benedic fuiffe infideles, quos falutari non ju- auctor fuit libri qui dicitur Paftor, duoi bet. Non eft improbabile Narciffum dequo libro, & ejus auctore vide P Ij. hunc fuiffe Claudii Imperatoris libe- multa apud. Bellarmin, de fcriptori- prom rum, cujus mentio apud Tacitum, bus Ecclefiafticis. didifs Svetonium & alios, . Vide Benedi- Et qpui cum eis fant fra?rcs. ) Id eft,. h &um Juftinianum in hunc locum. I2. Chriftianos eorum domefticos. hmal x& laberant in Dorirae.) -]d I5. Sandos,) Fideles. o quii. eft, quz collaborant Evangelio Chri- I6. Iu ofculo (22do,) Id eft, cu m pitis, fti Domini ,' nimirum eo labore , qui ofculo , quale decet fan&os, quodque & ob fexui illi conveniat, : Fuerunt "Try- fymbolum fit amoris cafti, finceri. & Ia phena, &- Fryphofa mulieres Ico- fpiritualis, quem charitatem-vocamus;. vellmi nienfes nobiles, quas Paulus Iconii Salutant vos omnes Eteleffa Chrift;, ) m 'ad Chriftum convertit. . Non quod ab eis falutandi Romanos 13- Ele(lum in Domsno, ) Electum Paulus mandatum accepiffet, longe et, VOCaE, i quod .ter Chri t i0d pietate effer infienis in- enim aberant, fed quia earum chari- dilcil i Domini fidelesz tatem. & affectum noverat, qüo Ro- cidati Et matvem ejus, & mfldm, ) Eam manos;falutare , & que fecundum carnem Rufi mater cupiebant. prquer;e age?c erat, honoris.caufa matrem fuám no- d I7. Obfervetis. ) Syrus, edveatis, . tiocer minat. Ex hoc colligitur fuiffe ve- Prater da&,rinfz;.n.'.)' Contra. doctri- 20 nerabilem feminam , & de re Chri- nam, fliana & Paulo. bene meritam. Et declnate ab iZli:,) Qüaü dicat ;( .. at ; I4. 4fyneritum , Phegontem. ) Hi ideo obfervate, ut ab iis declinetis , M duo fimul cum ngodione , cujus men- - $i p id eft, confortium fugiaijs. | X CAPUT XVf * 93 ex Nar- z 18.*Hü.ïufbemodi enim Ch:rif'co,Dom ino nöffro non ferviunty - fed fuo ventri, & per dulces fermone H 85 &i'þengdi&io;ies' fe- )raiït i ducunt cordc innocentium. . 1 lqbo- -39. Veftra enim obedientia 1 n omnem locum divul gata eft. Gaudeo igitur in vobis. Sed volo vos fapientes effe in bono; ejüs; iM & fimplices in malo. is COnterat Satanam fu'b'pedfbus/. veftris 20. Deus autem pac velociter. |Gratia Domini noftri Jefu Chrifti vobifcum. * *robgm, : PAG. . 21. bSalutat vos Timotheus adjutor meus, Lucius, & ]afon, Torem & Sofipater, cognati mei. * L y ;6. I« Ctos,. . 22. Saluto vos ego Tertius, qu! fci'ipfi epiftolam, in Domino. 23. Salutat vos Cajus hofpes meus, & univería Ecclefia. Sa- qm'nes ; & Quartus , frater. diffen- 'lutfæt vos Eraüus grcarius ;:is*/itatis— 2 24 Gratia icilis : eos comprimatis & obmutefcere fa- I8. Sed fzo vcr!tri.)xl(i eft, qua- runt unde laute vivant, & -gul;m ex- " X ciatis, qui demone inftigante bopem pleant. pacis, charitatis, & unionis corrum- Per dulces fermones. ) &cïv'ïyg Xen- pere ftudent. rim d- ' Fobiicuam. ) Scilicet fit. £ o^Qsy íag , per Htmili/aqllentiam: blan- zio Re- do fermone. - ^ Q1. Timorheus a4jutor meus. ) Scili- Et beneditlienes. ) £uANoryíaG , & cet in negotio: propagationis Evan- detmas benedicentiam, id eft,' affentationes. * elii. Hic eft l'imotheus ad quem d u& extant Pauli Epiftolz. Páftor, lænac;nzium.) Simplicium. e vide I9. Veffra eniw aäcdz'entia.') Qua Er Luciu:.) Hunc aliqui- exiftimane iptori- prompte & perfecte Evangelio cre- effe Lucam Evangeliftam. 5 didifus. 3 ide :dicta ,—fuprk; n Cognats mer. ) 1 N li di, lp ommem locum "valgata eff.) Ejus -fama l.te regiones omnes pervafit; 2;,;. $4l.üta va.)r *eg;a VTertins; ) Fuit quafi dicat, ergo o Romani, ut cc- hic Pauli faltem in hac Epiftola ama- nuenfis , poftmodum vero Iconii E , am piftis, ita pergite tueri hanc fidem p?f. iodque & obedientiam. copus, tefte Amphylochio. : cerl. a volij;) Proptervos , ac tantum $ 1. Salutat "vos Cajzs, ) Hic Co- veftrum borum. rinthius erat, quem a fe baptizatum 4mos. Volo vos lapientes e]ä/in bono.) ld fuiffe teftatur 1. Cor. 1. 14.. Ad hunc rifi. ) miHOS eft, prudentes & cautos, ne a bono Cajum fcripfit fancus Joannes ter- leg quod accepiftis, feductorum illorum tiam fuam Epiftolam Catholicam, in dur- dulcibus & blandis perfuaübn qua eum ab hofpitalitate & miferi cidatis. 'ibfls exe dia in pauperes dilaudat. 901'- ) Re- at - Et ffmplices n wmalo. ) Rudes , qua- Et uauiver[a Ecclefta. ) Q - uz 'fciliceïcl fi nefcientes rnale agere, qui nullam eft Corintli. 4 nocendi artem teneatis. Artarius crottatis. ) Grece , o)'xovo'-; ais po64 comomnus , quszftor ,. cui fcilicet od 20. Demé amtem. þ.afi:.) Au&(lïr' & amator. commiffa -erat cura publici . zrarii, jicit; i Conterat [atanam.) Qui ma Hic poftea Philippenfium fuit Epifco- & incentor «ft diffenfionum. giüer $ pus, & martyrio vitam finivit. ueci:' 1 ub pedibus vefiris.velecizer. ) Iraut E quartus ffdi:i'.) Ex noxpine none - ss 94 ')EPIS'I"OLA. P. PAULI APOST. AD ROMANOS. 24 Gra Amen. tia .Domi,fli.nfoi'tti ]efq' Chrifti cum omnibus V'obiï; z 25. Ei autem, qui. potens eft vos confirmare juxta EVangä; lium meu m z | 5 n, & praedicationem TJefu Chrifti, fecundum tgje: lationem myfterii temporibus aeternis taciti, E 26. (Quod nunc patefattum eft per Scripturas Pro phïetarüm fecundum praeceptum aetern : cun&tis Gentibus cozniti , i Dei, ad obedj"tioncm «üdeiv)f in : .37. Soli fapienti Deo, per Jefum Ch " Duilu: niï:um j ;:—ui. h(ï)yn.or. & gloria in fæc—ul.a £æ0ulo?um , Amen. * * quad Í * DI de; & & fit : /l?lt: EPI- u x nulla Jefl:'-conj'e&um idé T«eväii'v,"qui Per jcr)ikmmi P;afb?ta;-um. )--Qu,i Chiiftam, & ejus Eva feripfit Epiftolam, | fratrem dici 1e- dixerunt. 4 n g&iiq111 pre- cndum.carnem,. — Vel frzzer , idem ] eft quod fidelis; omnes enim Chriftia- * Secuzdum prxceptzzmat'emibe-:;.. ) Ex . mi tunc temporis fratres dicebantur. mandato feu delegatione eterni Dei , (hri facta videlicet Apoftolis. 1 Then Q4- Cum omnibus vobts. ),Scïlicet fit. Ei autem, 60.) Supple, fit honor Ad. obeditiogem fidei.) Ut nimirum ? . & gloria, ut patebit verfu. ultimo in omnes Gentes Evangelium & «Chrifti iimne. fidem a . hr " Cnfirziare.) Stabilire in. fide fufce- diant. üdiant , illique credant &obeï r pta, quod-dicit propter multos infir- In cuntlis Gentibus cogniti.) Scilli»ceþc quà mos in fide, de quibus fupra. myfterii. Clarius ita diceretur; My- - Juxta Evangelium meum. ) Yd eft, fterii, quod nunc patefactum eft, & infide, quaadhgretis doctrine Evan- in cunctis Gentibus cognitum. | L elii mei , quo vobis predicavi Je- 7. Soli fapienti Deo.) Refpiciunt i u m Chriftum ; fuum ergo. vocat E- hec, & necuntur cum dictis num. Pe vangelium , id eft, a fe pradicatum. 25. & fenfus integer eft: Ei, qui reto Ez prsdicationum Je[u Chr.ff. ) Quod potens eft vos confirmare in hoc E- E Evangelium meui » n e&þ«prla/edicaciro Je- f vangelio & przdicatione talis ac tan- 'ttps fu Chrifti. ti myfterii, qui folus eft fa pieïls . fir Chii - Seeundum revelation - n-:—)/tfer'ii,p &c.) honor & gloria , &c. Gall - Senfus eft : Qua Évangelii pradica- Per 7 [3 z lum Chrsféum. ) Gloriam & À L. tione revelatur , & manifeftatur my- honorem Deo optare per Jefum Chri- tüs ; fterium omnibus retro feculis mundo ftum ; idem fignificat ac optare Deum F Occultatum , & paucis cognitum.. agnofci, & coli' ab hominibus fecunz B 96. Qaod.) Scilicet myfterium. dum Evangelium Chrifti, id eít , fi- de Chrfli fufce pell - Nunzc £^ 1 ef atlum : € 7 .)- Pgrx Evange- un li. p'x'æ'divcationem.. mum profitendo. pta, & Cïlilri&ianis—-- E b 85 IT goe i . 5 vo*bis. s TPPISTOL j " ./ : Dunpe Ü reve b. PAULI APOSTOLI (K. ' xv * ætarüm -AD.CORINTHIOS PRIMA. - Ldei»)f i CAPUT PRIMUM. gnor & Paulus Deo gratias agit de dotiis datis Corintbiis : ceterum dolet, q uod de baptizatoribus effent inter ipfos. Jcbifmata , gaudens quod — - - offen- mifju s ad pradicandum 4xoangelium.: paucos baptizaverit : dens etiam repro batam mundi fapientiam, C? ele&tos fimplices : ficut . & fita efl [alus in Cbriffi worte, cuj us pradicatio judicatur munda: credentibus vero oirtus , ac [apientia ; ideo enitm con- | jlultztza ; ndi elegit Deus , me quis inje — : temþtibjliä-' u » ts tpET glorz'etur. .' )-.Qui wAulus vocatus Apoftolus Jefu Chrifti per voluntatexftlx-- T Pfæ- Dei, & Softhenes frater, ii g 2. Ecclefiae Dei, qu& eft Corinthi,, fan&ificatis in j.) Éx Chrifto Jefu, vocatis fanCtis , cum omnibus, qui invocant no- . rqi Dá, men Domini noftri Jefu Chrifti, in omni loco ip forum, & noftro. jmirum |.9. Gratia vobis, & pax a Deo patre n-oihf-o, & I'meino' -Je.fq xChifti Chrifto. 'meo femper pro vo : &obel .4. Gratias ago Deo bis in gratia Dei ) — Geilicet Jetu: quæ dxa.ta Q& vobis-in Chrifto m L35 $o Qued : My n Qcatus leofolm.)Vide dicta Rom. - ut viri nomen aþud fuos ficiat fidem, —i. In n. I.' & intelligant. Corinthii quicquid. hac Fpicinm Per weluntatem. Dei. ) Juilu, de- Epiftola continetur, nonmodo effe ex ; f Pauli fententia, fed etiam Softhenis. creto & beneplacito Dei.. Q. Sanüsficatis in Cbrj/lb 7:/14) hoc B« i, qi Et &'Q,äbbnes frater. ) Erat hic Prin- ac tatte ceps fy n j : agoge Corinthi converfus ad Qui fcilicet per baptifmum luftrati ,- Chriftum a Paulo, pro fide coram veram a Chrifto fanctitatem, & gra- 19,. f Gallioneproconfule acriter verberatus, tiain perceperunt. A&or. I8. 17. ac poft mortem rela- Vocatis Sanülis. ) Id eft, vbcaciä ad m & tus inter S$:n&t s 23. Novembris. fan&itatem. . j Chri'. 3- Gra:i4 vo Dauri Frater..) Supra non femel. monui tiplicetur. bis, &fc.)) Scilicetg lþlxl- fecut omnes fideles eo tempore Fratres ap- pellari folitos. Porro Softhenem fe- g gmria' Dei, qua data ef) vo- el. 3&, á «cum conjt u non quafi Softhenes di.) ldeft, propter gratiam tjani .Au&or fit- piftolz , ut Paulus ; fed Nomen gratiz- com/Ple&itur pmng'dq- ält N - 96 EPISTOLA B PAULI APOST AD CORINTHIOS .$. Quod in ornnibus divites fa&x eihs in illo; in omni ver- Ir: .bo, & in omni fcientia : qui für .. 6. Sicut teftimonium Chrifti cönürmatum eft in VOblS : p 7. Ka ut nihil vobis defit in ulla gratia, expe&antlbus reye- qulder "lationem Domini noftri Jefu Chrifti ; Y autem / 8. Qui & confirmabit vos usque in finem fine crlmlne, in D die adventus Domini noftri Jefu Chrifti. pro v «allh 9. a Fidelis Deus: per quem vocati eftis in. foc:letatem flhl u cnifi ' 5:24- :ejus Jefu Chrifti Domini noftri. - - 10. Obfecro autem vos, fratres, per nomen Dom1n1 noftrl Tj 16. ïefu Chrifti, ut idipfum dlcatls omnes, & non fint in vobis Íchifmata: fitis autem perfe&1 in eodem fenfu & in eadem' fcio. | 5 fententla. - ^ II Sl- It il üum gratmtum ordinacum ad falutem Syrus habet Ma Ut nom deþ*zmammt ïä; I vel propriam habentis, vel commu- wllo ex . donis ipfus. tur ell nem delium;- " Expetlantibus: revelationem , f)' 6 ) -dn. Chrifta , Jefu. ) Per- Chriftum Je- Interim.dum alium Domini noftri Je- quafl fum. Nullum enim bonum falatare fu Chrifti adventuim ex pe&tatis. Qu predic * datur a eo hominibus , nifi per me- Revelitionem. ) Adventum quo eit pareo ritum Chiifti. manifeftandus. I2 g. Confirmabit ves- ) Quantum eR 5. Divites fat in ommi verbo zO e€x 1e. g lo adh aentm.) Quafi dicat , gratias ago ? aceh - Deo , quod vobis per me, & Apollo U.67ue m fnem.) SuIlcet vitz. tiàm, col)mfam exhibuerit predicationem , Sine ertmine. ) Sine culpa. In Grz- Gj & doctiinam Evangelicam, ejusque co eft, d ytcyxNit8G , mmlpatas, quos En fenfum , & intelligentiam. CIIlceE nenio* culpare , aut .criminari qit ve In ómni verbo.) Poteft accipi non oilit, quafi crimen aliquod contra dolen de verbo prædxcatmms audito , fed : dem, aut charitateni Chrifti: com- miferitis tent; de facultate alios. ]uvandl per verbi ton | prædlcmion em.- Ia die adventus, &fc. ) ld eft, .ut In i[lo.) Per illum, fctlxcet Chn&um ín die adventus Chrifti ad ]ndxcandum, 6. Sicur. ) xa0ec, quod hoc' loco fine ciimine inveniamini. icat quide idém figmfv't:at: quod 31 à»; propter que, 9. Fideiis Deu:.) Quafi dicat: Deus lol vel qmäm rebus; fcilicet fetmone , & qUI Verax e & .iu promitfis fuis fcæncm, qüibus dicati eftis. conftans , VOblS auxilium füum , quod hus ! N Te/ftmamum Corifli confirmatum ieft daie cepit , & deinceps fe daturum v0bi; 2 voli. ) Id eft , hujusmodi donis pr oniifit; non fubtrahet.. Chii veluti certo , fïunoque teftimonio co- In foctetarem frlid ejus. ) Socuecatem nofcitur vos effe fideles , ac fervos filit hic. vocat Paulus. conimunionem v fiom hrifti , ejusque fpiritum accepife. dei, gratie, &c, qusx habetur in eftis lia ur vobis Bibil. def 7 in ulla gras Ecclefía. dele £ia. ) ld eft, ita ut nullum gratiarum 10. Per nömm Dam:m.) Per Do— & charismatum genus vobis defit, mmum. L put j T N JS 5 - Z - idhacpard d : nl x;er-' Il S-ighxiü'catum g& enim mihi de vobis, fratres 'meli,' ab ivi"s, u - qui funt Chloes, quia contentiones funt inter vos. N 12. Hoc autem dico, quod unusquisque veítrum dicit : Ego O | & A&. ls reye. :'T- 2 -autem Chrifti. quidem fum Pauli: ego autem.b.A-p;ollol: ego vero Cephae : eg t . Ig:24. " in?, it 13. Divifus eft C hrifts?. Numquid Paulus crucifixus eft pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati eftis ? n . 14- Gratias ago Deo mieo, quod Pc'rumbaptiz':;Vi,*j[ &. T lnemmem' ve cnifi Crifpum, & Cajum. - I9.8. üofri I$. Ne quis dicat, quod in nomine meo baptizati eftis. | volis .16. Baptizavi aütem , & Stephand domum: ca&terorum ne- j fcio, fi quem alium baptizaverim. .egdem Tl 17. Non enim mifit me Ch iítus baptizare; fed evahgeliza-j doPet hrifti.- n ,Si; r6: dnon in fapientia vérbi , ut non evacuetur crux C e—MÀÀ i 18. Ver- i 7771 L 45— 45 qui fumt-Chloes. ) .V ide: - fit, u; hoc'ïqilgdefc paulum ,nöh ba- - tur effe nomen familiz, velfeminz, ptizaffe Corinthios , ceflerit ad eo- d) quafi dicat, ex familia Chloes andivi. rüum bonum, id eft, ad evitationem fuorum fchismatum, de quibus hic )Rri j- Conten:iones. ) Scilicet fuos quisque predicatores , .vel baptizatores aliis loquitur Apoftolus. per contentionem przferebant. — €ifpum. ) Crifpus apu d *Corimhio; 'qvo d I2. Ego au/em .4pollo.) . AMiqui Apol- JudeorumArchifynagogus fuerat quem iimf d lo adherebant, & fibi illo magiftro : Paulo przdicante credidiffe Domino placebant propter hominis eloquen- cum omni domo fua fcribit'Lucas, j /tiam, qua valebat: A&. 18. 8. j Gre- N Cepba. ) ld eft, Petri. - Cajum. ) Hofpes 1hi'(—: erat Pauli.,v' » quog Eso astem Chiifti.) Paulus hoc ad- ut ipfe ccftatur Rom. ultimo. n. 23. minarl dit velut bene, & chriftiane dictum, vide ibi dicta. : contta dolens quod :non omnes idem dicé- "^ I$. Ne quis dicat ,q'mwl dm nomine £om meo, &c.) Grwco eft, s r igo», rent; erat enim hzc vox veritatis, non fchismatis. gïoy..a. ÉBanTio a, in nomenweum bapri- H u 13. Dvvifus efl Chriflus? ) Quafi zav, . Ne quis-calumnietur, & di- dicat.' Num plures funt Chrifti , alius cat , quod vos baptizando tranfcripfe- ldüm, rim in nomen meum ,. & de me Pau- uidem Pauli, alius Cephz ,. alius []eus Apollo? An,unus eft; j qui áb omni- lianos vocari voluerim, tanquam meo ; [üis — bus predicatur. baptismo fan&ificatos. Nenquid Paulus crucifxus eff pro 16. Stephane domum. y Scephana vir qnod - erat Corinthi celebris, quem . proin- um vobis? ) Quafi.dicat : Nonne unus .Chliftus pro vobis crucifixus eft, de a fide, & charitate laudat Paulus, item non Paulus, aut Apollo ? nonne in cap. I6. . . nomine Chrifti, non Pauli baptizati $; quem al nz Bapiizaverïäy. » $ciz ynettl licet e Corinthis. yill' eftis? cur ergo Chriftum, & ejüs fi- TE deles in varias partes diftrahitis ? I7. Ne» me miit baptizare.) Sc De IQq. Gratias ago Deo, . €&c. ) Deo cet principaliter , nam primarium le- g;aþizts agit, cujus providentia fa&qm : gat.ionisx mfeæ munus eft predicare. v X , $$ ^ EPISTOLE I. B. PAULI AD-CO-R;NTH[O& | 31 18. Verbum enim crucis pereuntibus quidem 'Rultït.ia,e&';,, E sRom. jiis autem , qui falvi fiunt, id eit nobis, e Dei virtu: eft. Dai vit - 1. 10- IQ. Scriptum eft enim : f Perdam fa $( f Maie prudentiam prudentium reprobabo. pientiam "fa;pientinuxm 9& ; &qu 29-14. 461 £ Ifaiz 20« £ Ubi fapiens? ubi fcriba? ubi conquifitor hu jus fäeculiz mult f 33.18. Nonne ftuitam fecit Deus fapientiam hujus mundi? 3 - L 21. Nam quia in Dei fapientia non Cognovit mu-« dus per fa- multi 1 pientiam Deum :-placuit Deo per ftultitiam Qs praedicationis fal— vos facere credentes. Aiu: füpient 48. ] 22. Quoniam , & ]udæl figna peþun- -*, & Gfäedi ffapierïtiäiäï quarunt: que n 23. Nos autem prae c'ïicamus: Chriftum crucifixum : Judaseis aT 2 quidem flcandzïlum, ?'entibus: autem üult'itiam 4 tiobis | |724. Ipfïs; ptio: "Nem in : fapiejztid verbi. ) Affe&ata predi cationem D po&olioi'uting,g & glg? pe cred eloquentia , & fermonis ornatu. riam Evangelii. flam eu Ut mem evacuetur cyrux . Chvifli.) ld Stzltam Jecit. ) Ideft , offen(lïi* ; per &[t, careat vi fua, & inanis redda- lucem enim-Evangelii errores pluri- tempora tur, tum putant homines fe falutem mi veterum philofophorum patuerunt. Gestil affecutos , & fibi perfuafam efle fidem Gentilib cet ofte 21- Ip faprentia Def.) Quam fícili- n hominer Vi humanz eloquentiz , non vi paflio- * dit in molitione , & guber- nis Chrifti. Hzc fuit orico fchisma- natione mundi. mundi f tis inter Corinthios dum aliqui fePau- Mandus,) Mundt hujus fapimiteä;,, 2f li fe&tatores. profitentur , ^alii vero Per fapientiam.) Eft. Metonymia , 10 qi funt ad Apollo , qui eloquentia magis valebat. id eft, per mundum, tam fapienter I8. Verbum crucis.) Sermo de cru- conditum, & eleganter defcriptum. five Gr: ce falvatrice , five quod per crucem, Per ffultittiam |predicatwnis.) per- Qrij & paffionem Chrifti redempti fimus. predicationem doctring...crucis * - fe divin mundo: ftulta. videtur. qua bentem, Pereuntibus ffultitia efl.) Incredu- lis, & perverfis hominibus, ideoque 'Q2. Judas fégma petunt.) Id efï, 2y , perituris, ftultitia videtur. Judzi rebus admirabilibus aflueti, quae (u, . Quelan - is qui [alvi funt.) Eledis a Deo. in lege veteri divinitus olim contize- Des virtus eff.) &rm(.ug . poten- rant, figna & prodigia expetunt. Bapie tia, robur, fortitudo. Grac;. faptentiam . quarunt. » Grzci mang [ g. .6c z autem folam fecCtantes rationem natu- i E g juxta LXX. "iptum eff emm) Ifa. 29.14. ralem, requirunt humanam fapien- tdem. 20. Ul-i]ï«yims.? ) Phiïbfophus Gen- ti«m, id eft, philofophicis rationibus ! imp( tilium. do&e & diferte propofitis. perfuaderi org Ubi fériba ? ) Do&tor Judzorum. volunt; & fi quid ratione aílequi ne- - N Omni h Cangug'/itar Jetculi. ) Phyfï CuS, - qui' queunt, quale eft myfterium crucis , t f; ftaturz & mnndi arcana curiofe fe- non reci piqgt'ï fed explodunt ,&,igri- * ^Mpm Gatur ; Gr. eft, ev/urarüc, difpstator, dent. D 265 fcrutator. Quafi dicat:Abjecti func Phi- .93. Judats quidem. fcandalum. ) Itz; f T4're; lofophi & Scribz, omnes mundi fa- loquitur Paulus, quia crucis oppro- ts "m pientes depreäïï, & confufi fünt per brium Judæos turbavit, & impedivig Qüque « iij - L E - OCAPUT . 89 ; itia ef: , 24 . Tpfis autem Vocatis—.]udæis,x atque foræ,cisslï Chriftum * Dei virtutem, & Dei fapientiam ; 25. Quia quod ftultum eft Dei, Sapi entius eft hbminibüsl: & .quod infirmum eft Dei, fortius eft hominibus. i . E 5 L 26. Videte enim vocationem ve ftram , fratres, qui a non & ] multi fapientes fecundum carne "N * m, non multi poténtes, nþg ;p'är f multi nobiles: A, funt muudi elegit Deus, u£ confundat -»;n'i;fal-a ' j ..27. Sed, qua ftulta fapientes, & infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia : 28. Et ignobilia mundi, & ^ contemptibilia ele * lentlam EI git Deus, & ea, " qus&e non funt, ut eaj qua funt, deftrueret: Juleis - 29. Ut non glorietur omnis caro in confpe&u ejus. D 3 30. Ex ipfo autem vos eftis in Chrifto Jefu, qui fa &us "eft; redem- ; Ter. Tpfis mobis fap * ientig a Deo,& A juüivt-ia',j& fanctificatio, & ptio: .. 31. Ut 2355. & glo- j l'-'l-ebc':l.'ederent : Putabant enim Mäf- Quia nom mult fapientes fecundum fiam cum majeftate venturum , & carzem.) ld eft, quod non multi hu- d pt g pluri- temporaliter regnaturum. mana fapientia przditi, fcilicet voca- "Uüertfite "Gentibus . aurem. ffultitiom, r Nam ti funt. - Gentilibüs ftultitia videbatur docere, Poreztes. 8l Secuhdum fzculum. n [cii- hominem crucifixum effe Deum,; & 27. Qua jhdta funt ngndi.) Quz glleI'T mundi falvatorem. - ftuka a mundo putantur, eos quos ien:tes;.,/ - 94. lp[is amtem "vocatis , tfc.) lisve- mundus fimplices, & tantum non fa- .ro qui divina przdeftinatione vocati tuos exiftimat. bnymiï L] funt ad fidem, five Judzi illi fint, uferma mundi,) . Eo vs fcili-cet qüi rpienter five Greci, id eft, Gentiles. "ia mundo -nullius futtt» Meffiam in . aqt eifiguæ fgnc Chriffum Det "virtutem. potentia. - . fe divinam virtutem & pot Fntiam ha- . -98. Imobilia mundi. 2 I nobiles & squ - bentem. obfcuros, ideo & ej. ) Illa tihilo habitos. que defpedtos & pro : ^ d eüi 95. Quod féuitum ef D i q crux, qu& hominum judicio ftultitia 1 "Ea qu& non funt. ) ) Id eft, abje&ak, quzdam reputatur. que vilia funt, & pro nihilo repu- yntize Sapsentius eff. bominibus.) CLIiViS hu- tantur. nt dit éa qua funz deffrueret, ) Id eft, Graci manz fapientie anteferenda eft. ea gt« Et quod infer mum ef Dei. ) Et hzc uze habentur in pretio everteret, eadem craux, quam fubire infirmitatis X fapientes'fcilicet , & potentes mundi. äpiepe "& impotentiz effe videtur. 2 Ut non glortetur , 6c.) Utnul- nibus Fortiss effh bominibus. ) Fortior e& lus gloriari poffit fe propter corporis adei . aut.animi dotes, aut externa bona, ynme Y X . omni humaná fapientia, & potentia; nam fapientiam philofophorum , & nobilitatem, divitias, &c. ad » i Chii- rucis; regum potentiam fibi fubjecit.. : ftianismum vocatum effe. CIffie 26. Videte ehim wocattonem "veflram ( *0iphis caro.). Nullus mortalium. 23 fra'res.) Videtis enim, opinor, fra- So. Ex ipfo ves '?j?i!,' &c.) Quic- ) li tres, quz fit vocationis veftre ratio, quid eftis, Dei beneficio eft 3 )PIO- quique ex vobis prxcipue vocati fint. is , idgue diril JErli, cutn Com, Meuoch, . Tom. VLI. . per i]gftftn :Chriü,um. L h 90 VEPISTOLJE I B. PAULI AD CORINTHIOS i Jer. U 31. Ut quemadmodum fcrlpturn, eft: zQul glonatur, in Do- tute De 923 mmo glorletur. £ CAPUT II 65 2Cor trero fX T Ojiemlzz Paulus " fe Clarzjlum &? bunc cruczfixum, Inmagna moc?e- . delrot /lm "verbisque fimplicibus pradica[Je Corintbiis : quamquam per- 7Se feä?zs loqueretur etiam [apientiam mundo ab[conditam, que Julo - dlta ef noftrat Dei fpzrzm cognofcz pote[? : animalis enim bomo mon Q gercipit , que Dei Junt. C0gDoY aSup. T. T ego, cum vemfï"em ad vos, fratres, veni 4 non in fubh- $t I.17 E ris aud mitate fermonis, aut faplentlæ, annuntlans vobis tefu- 3 momum Chrifti. Deusi 1o. ] 4. Non enim judicavi me fcire. ahqmd 1nter vos, m&]efum & Chrliïum & hunc crucifixum. füs €ni & AG. 5. DEt ego in infirmitate; & timore , & tremore multo fu1 I5.I uissetescrg apud vos;- c2Pet, 4. Et fermo meus, & prædlcatlo mea, cnon in perfuafibili- vurtufibu Watet, L16. bus humanze faplentlæ verbis, fed in o&enücne fpiritus , & 5. N |! V]I'tUtlS : " 5Ut Non nit -— tribuatu! 2:3: ) Sclhcet Chriftus. . latione & perfecutlone Vel ponus &ed ii Fattus eff nobis fapientia. ) Datus eft fenfus eft, magna cum demiffione; at- ü & Evanoe nobis a Deo, ut vi ac merito ipfius que . humllrtate chriftiana, : emnem fapientiam, juftitiam, &c. Et timore, $ tremore.) Mere humx- f. 54 confequ&mur litatis. & moleftiz comitibus. & fec 31. Ur quezadmodum jl'rtptu/n eff.) 4. Ef /Erma meuss., é6fc. Id eft, l, Jet- 9. 22. non verbis tamen usdem, oratio mea, qua ufus fum in prædl- T trad fed fenfu. cando Evangelio. Intey Thaots Qu g/ormtur, im Domino g[or;emr ) Non im perju.zfä:/:äus, &c. ) Id eft, tam fl . Id eft, de Dei in fe benignitate. non fuit in exquxfitls ad perfuaden- I. IN /üä/mnmte fermoni:. )Ornato & dum humansz fapientie verbis; in his N i enim excellebant, & Paulum fupera- ]/777 fublimi dicendi genere, quo.fa- bug'ity plencmm oftentarem. bant oratores & philofophi , quierant Wbra Tofimonium Chrifi. ) Evangelmm $ Corinthi. quod eft Chrifti teftimonium; namin Sed im offenffone fp/rztu: & virtutis. ) hojus f Sed nitebatur veris & firmis rationi- B eo divinz fapientie & majeP:atxs my- potenti fleria confignaca funt & teftata. bus, ugz cum rem certe dperteque 5 Qm [ Q. Nom enbm judicavi mt.[cire ah- conclu 1 erent, tum fpiritualem ac- di- traafeu quid, &5c.) Non magnifeci ullam vinam potentiam , fapientiamque faci- aliam feientiam , quam Jefu Chrifti le. demonürabant VMel fenfus eft, 781 ita fe ceffiffe. Paulum, ut. fpultum, ahorum effem 1 ignarus. €rucifixi , ideoque me ita gem , ac fi &WW hoc éft magnum zelum , & charitatis —— Et. ) Pro :faque affectum exhiberet , cum chriftiaria fa- Pfovec r mfrmm:e )In ærumms, tribu- pientia conjun&tum, & que dicebat, Cltaj L - * CA PUT IÉ - ot E -« $. Ut fides ve&fajnon fit in fapientia hominum, fed in vir- L tute Dei. 7 ; -6. Sapientiam autem ldquimur.inter perfä&os 5 lfap"ientiam Vero non hujus fzeculi 'nzzfmoile-i - À ,gnequg principum huju:s: faeculi ,. qgi " deftrauntur : * i pyr- N 7. Sed loquimur Dei fapientiam in myfterio, quae ab'vfconq-v dita eft, 4 quam præde&inavit Deus ante fxcula in gloriam 74 s noftram, * z i .8. Quam n emo principuin hujus feeculi cognovit : fi enim L -cognoviffent, numquam Dominum gloria crucifixiffent. aITatee | n fubl.ff 9. Sed ficut fcriptum eft : 4Quod ocu lu ^ s non vidit, nec au- ris audivit, nec in cor hominis ]s te-&i- Deus iis, qui diligunt illum : Y * Io. Nobis autem revelavit iJclum Deus per fpiritum fuum : Spíri-. profunda Dei. Jito füi - tus enim omnia fcrutatur, etiam 2 II. Qïuis virtutibus " , hoc KePc miirac*ulis, cogfïf. ; Quam pmdefi';gm)itbeu: ante f&eu'a.) afii maret, Quam fapientiam id eft , que confi- tus, & S. Nem fit in fdp;mri« hamz'mmz.) Jia fapientie fue Deus ab zterno pre- finivit , ac decrevit exequenda ín tem- od - s Ut Non nitatur humana fapientia , nec iil tribuatur veftra converfio. pore, quibus nos adduceret ad glo- Sed im virture Dej,) Sed in poten; riam adoptionis filiorum. g]'pofius tia, & efficacitate divini verbi 9. Qz«m. ) Scilicet gloriam. pne, d- Piinezpum bhujus faculh. ) Pilatus, Evangelii fundetur. * ic huinl« 6. Sapientiam autem lo uimhr.) Id Annas , Caiphas, aliique principes Ju- deorum. eft, fecrctiora & altiora fidei myfte- E $; emim aagnbfw]änt.) Dei fapien- Id eüæ ria tradimus ,/ & docemus. tíam , vel gloriam, ejusque per Chri- l prædl . Inrer perfedtos. ) Perfectis, id eft E - magis profe&tis, qui capaciores funt ftum predeftinationem. i ol | Nunquam Dominum gloria. crucifixif- -tam füblimis doctring. fenz.) Scilicet Chriftum, cujus me- uaden Non bujus faculi,) Nonhumanam. rito nob's ab xterno przdeftinata & j) jn his Principsum bujus faculi-) A& dzmoni- fapera- businvectam, qüi principes funt ce- preparata eft hec gloria. mebrarum harum. Vel per principes , 9. Sed. ) Scilicet abfcondita fait eis I"i grant lizc. gloria. " hujus feculi primores intellipit, qui Q Sient feriptum - æc) Ifa-—64- 4. E riatis. inter homines fapientia, opibus, vel Nec i cór bominis afcendit.) rationi- | potentia preftant. in nientem hominis non venit. Id e'&,. Qwus defiruuntnur. ) Ideft, æbolenmr,- .'- erteqlfe : 30« Nobis. aurtom revelavit ,. 65c.) .ac a trmfeunt , evatiefcunt. Quafi dicat; Qiuam etiam. nos igno- ; haci ^ 9. Sed lo'qzzimüi Dei fapientiam in raremus, nifi Deus per Spiritum fuum g &h myfefioy 6c.) Quafi dicat, fecreto nobis reyeluffet; hic eft enim spzrtur ritum 1 ap'd paucos, fcilícet ad eos , qui Sanüus 2tem , ait Dominus ad Apo- ari[ans provectiores funt, fapientiatn hanc óc- ftolos , Joan. 1q. muffet Pater in na- a cultam & grofundïam loquimur. wzt'rgc m ile v*o.? docf&it emníd , i^ * - - p á L E 1 X 92 *'-EPISToiæ I. B. PAUm AD *cöka*THIfOS : E v Quis enim hOminVumwf'cït, q'uæ*'funt hominis nifi fpiritus - hominis , qui in ip a s d vit , nifi fpiritus Dei. (o eft 2 ita, & qjl1æ Dei funt, ne à i mo cogno- *12. Nos autem non fpirit um hujus mundi accepimus, ,—fedx | Spiritum, qui ex Deo e& ; ut íciamus, quae a Deo donata fqnc j d Corin;hi nobis : eSup. I3. eQuze & ] ho f I.17 ;)quimür* non in doétis humanze fapientiæ trani, C verbis, fed in do 2.14 Grina fpiritgs, fgifi»t—ualibus fgiritualia com- filusqu Petr. ggrantes; L] I4. Ánl malis autem homo non percipri't ea,quae ffuxntvs-pir'i;* 'male | ;.16. tus Dei : ftultitia enim eft illi « | & ,. & non poteft intel.l«ig.ere.g, qüig, ; fpiritualiter esaminatur. ' z 15. Spiritual is autem jud-icat:—omniä ;& ipfe a ne'mirig judi- ^ catur. .E'I 16.fQuisi &L J Seru£atur.). Penetrat & Ipärfï cit. utentes verbis arte compöficis, ,nec Xtis : f Praf oratione * uzda Dej.) —Maxime abdiFa.Dei per humanam fapibgcïam in- $, ( myPceria. : ftructa. nales II. Qm': enim /aäminun; fese , quafunt Späritualiä'u: : /þijit:i;l;a caþzparkn- hamigzigz &7c.) Quafi dicat : Quemad- fes.) Quafi dicat : Spiritualia per 4 ( modum ea que funt in humana men- fpiritualia explicantes , & accomodan- tem: ] n te recondita cognofcit Spiritus , id eft, tes myfteriis explicandis cogvepie'n— lo* mens & intelligentia, que intima eft tem fermonem. sl in homine: ita qua. funt. Dei, & ad dedit ejus naturam , aut providentiam , &c. I?].., dnimalis xmiem;—b.om,o.) Qm fci- licet fenfus tantum & nat urale lumgn 6 pertinent, novit Spiritus Dei, " qui rationis fequitur. dit eandem cum Deu naturam habet & C Stultitia enim eft. illi.) Nidenturilli cognitionem. I2. N?s antex» »non k- abfurda, & cum ratione pugnantia.. 16 ! uitum. bujus Spiritnaliter. examinastur.) Id eft,' m mundi accepimus. ]de , non fumus fpirituali intellectu , & lumine fidei vinibu inftituti fapientia mundana & fzcu- examinanda , difcutienda & lari. : da funt. - x s di jüdicag- Qu te4t el Sed fpiritum Qui'ex Deo e i e-) Id eft, I5. Sþir;;l;dll-l autem. ) Judicat , 1 Smj Spiritum Dei. Omnia p thente Ut feiamnms . qua « Deo donata /;"Zt er fidei lumfsn difce'rnic' & nobis.) Quafi dicat : Hic fpiritus re- intelligit. «& 6j velat nobis que & quanta bona a Deo Er spfe a nemine juJicatur.) Qui - videlicet non fit fpiritualis ; nullus W nobis donata fint, nimirum tanta, enim qui intelle&um in obfequium fi- quanta nec oculus v ikdic-, nec auris au- dei non fubmiferit ,. & lumine hoc fu- dum divit, &c l pernaturali illuftratus non fuerit. de U .I9. Qua &5 loguimsur. ) Id eft, Quæ doctrina , quam fpirituales homines eadém tradimus. hoc eft, fideles, coleftis luminis par- otnibus. - aliis , fed Jop paiíun ticipes ,, tra Iem dunt, rede jqfli;are po- N Nen. f(x da&is? &« ) Id et, non telt.., N E N * 93 CA Pb U 'r'* I & Ilf fpirits 16. fQ nis enim cognovit fenfum Domini, qui ihfh*uat eum ? /Sap. z 3 Cogno- .. 13- Nos autem fenfum Chrifti habemus. - lfaie - . 40-I13- iüs*,' fed à CAPRUT I . ROm.' ita füat x 1 Corintbiis adbuc carnalibus mon potuit Paulus pradicare recotidi- 11-34- 1a fidei myfleria,; contend«bant enim de bis, qui tantum minifiri . plentie erant, cum [olus Deus po[fit gratia ; ac voirtutum dare incrementa, b cgm- folusque Cbriflus fit fidei fündamentum : [uper quod.quis bene, aut t Spiri- male fuper «dificavo erit, patebit in die exauitis. — [Non e[f *uto- 5 quia ldndum Dei te mplum quod fumus nos, nec in Det. — — * * minifiris gloriandum. : judi- 'T'ego, xfrxätres, non potui vobis loqui quaiï fpiritualibus; fed quafi carnalibus. "Tamquam parvulis in Chriftoy : | E 2. Lac vobis potum dedi,non efcam : nondum enim potera- ls ,. ,ne'cl tis: fed nec nunc quidem poteftis : adhuc enim carnales eftis. .. 4.. Cum enim fit inter vos zelus , & contentio : nonne car- tiam i« nales eftis, & fecundum hominem ambulatis ? at 4. Cum enim quis dicat: Ego quidem fum. É í Pauli, alius au- alia pet yodáne tem: Ego Apollo, non ne homines eftis? Q ; uid,.i'gitur eft Apol- lo ? quid vero Paulus? L] 2 . nvepien- t Dominus s. Miniftri ej us, cui cre digi&iæ & '.unic'uixque ficu * Q dedit. e ]umet entum v'de- t: fed Deus increm lt. lgntafiz Apollo ri'gai/i 3 - Itaqgg ntarill jantia, x 16 Quis ekim cognovit j?nftgm Do- enim hujus/modi cibi & doctrina ca- & Id eü, j ami . quis humanis tantum P aces eratis.- fe fidei mini? 9) ,-3. Zelus.) Invidia, & ftudium þartiumi. .viribus confilia Domini cognovit? | Secun dum hominem ambnlatis.) Miedu udicat Qui inffruat eum.^ Syrus, wt de- ceat eum. , humano'& ca:nali, non fpirituali.: . Sen[um — Chrif 4 bhabemus.) Id eft, - Ego fum Pauii. ) Scilicet fe&ator. lidicät ! Nonne bomines eflis ?) |deft, huma- dC mentem, & intenigentiam, nimirum nis affe&ibus & carnalibus obnoxii., .ex ejus revelatione. . Minifiri ejus , €$c.) In Greco Q d. r Lirnalibus.") Id eft , carnis fen- fum adhuc fequentibus » noü- eft , Nifé miniflri per quos credidifhss, - aj]us [ dum plene fpiritum.. À Et unicuique fecundum quod Dominus um f« Parvaulis 15 .Clyri/?a-.i dedir.) Miniftri funt div.rfa " haben- hoc l- ) In Ch;*i&i my- tes minifteria , pro ut cornmunis eo- ait d & fteriis adhuc rudibus. rum Dominus cuique dedit. omine Q. Lac voli: potum dedi.) Humilio- 3 - rem ac fimpliciorem do&rinam. - 6. Ego plantavi. 4 Scilicet vos in j pl* Non efcam.) Non cibum.folidum. fide, primus enim omnium Chriftum e 0* - vobis annuntiavi. . Nondum enim. poteratis. ) Hf)nduln 94 - | EPJS'FOLE I B. þAth AD gogïüfaxos -7. ltaque neque qui plantat, eft al iquid, neqpä qui ,ri,gatg , Ut . fed qui incrementum dat, Deus. * dedarib HP fdl -/' 8. « Qui autem plantat, & qui rigat, unum f pnt; . b Unus quis- ur gle fit 61.15. que autem i 14 3 2Niatt borem. : propriam mercedgæ accipiet fecundu;p, füum la- - , I6.I od dem a« R ,l. [) x 9. Dei enim fu 1. 8 * ^ 2. 6. dificatio eftis. f vus € lat. 1o. Secundum gra tiam Dei , llqæ data eft Bnihi, ut fapïäaä 16 ^ 6 5. archite£tus fundamentum pofui: alius autem fuperzedificat. t m v Unusquisque autem videat, quomodo fuperecedificet. Jp3 11. Fundamentum enim aliud nemo poteft ponere, praeter Doss. : id, quod pofitum eft , quod eft Chriftus Jefus. dbl .12. Si quis autem fuperzedificat füper fundamentum hoc, inhoc ; ftipulam, . aurum, ':aljgeütumï lapides pr'etiOfOï? ligna, foenum 1j um 3. Unius- D Gs pr?l/a rigrz'vt;t.n)xRingre ; etdee. .. Semrzdmþ grati'ar);ï: De, , €&fc, ) - rinz Chriftiane jam plantate. &fun- Quiafi dicat , non mea eftfabrica Ec-.— quæ met Tum , d datz, fuperaddere precepta, quibus clefiv Corinthiace , licet enim ego . illa confervetur & augeatur. quafi architectus prima illi s fundas ' - La - Sed '"Denus incrementwm. dedit, ) Id menta evangelizando jecerim , tamen- pv eft, interius dedit vitam , & vigorem quicquid ego in ea £eci, non meis, autem c gratie ad crefcendum & adolefcen- fed g.atim DJei viribus eifeci, itaque . Ligna dum in fide, virtute & chrifti.nifino ; Ecclefix veftrx iabrica, non miht tam pi Toc entm folius eft Dei. fed gratie Dei trióuenda eft. ; pompx — .. Neque qui plamiat ef altquid, & c.) Adus autem faperadi/eca:. ) Quicun- nonad Quia licet foris fuum exhibeant mi- que poft meum difceiium ad vos ve- I3. nifteiium ,. non tamen actione fua in- nerunt, uf vos in Chriftiana fide & efft.) teriorem attingunt affe&um , vel ve- doctrina erudirent, ii, quia fidei non - do pro etationis in' naturalibus , vel fan&i- adverfantur, fed,fua addunt ad.ea. appar D cationis in divinis; fed illam quidem * Die qu£ a n.e dicta funt, fuperzdificant, - efficit natura Deo auctore, hanc ve- Unus tt.z'sque Tdeat quomodo fkperl. xq fibi foli Deus refervat. dificet.) ld eft, qualem doctrinam fu- tevela 9. Qui autem plantat , Ó qui vigat peraddat, ne forte ex fxci lari philo- unum [unt.) Id eft, ambo non aliud funt, - p ateb fophia, qua videntur inftructi , admi- quam miniftri unius &ejusdem Domini. fceant aliqua difientanea veritati 4& Y j u 2 Adjutores.) Cooperatoxes: fimplicitati Chriftians. B. « Dei emim agikcultura effis. ) Quafi XIs Fundamentum enim , 6c.) Qua-- DAT dicat, primariüs iftius apricultor eft D fi dicat, nam fundamentum quidem tU : Deus; femen eft gratia , tractus funt aliud ponere nemo pot.ít, prater id prob bona opera, Deus colit interius per quod ja&um eft a' nobis; quod Rihil Opete Ípirítum. Paulus & A « aliud eft, üam Jefus Chriftus , cu- dum exterius per Vocem. po'Il-ro juvant jus. vobis : dem & dottrinam : m'ga'- m Dei adiffcatio effis. ) Deus ä&;pl*ï—* predicatione-propofui. ) marius àrchitetus , Paulus vero & I2. Zdutum argen/um , lapides ;rät'ip-r- , Qyis Apollo illi fuþfe;viïmtf. | [os.) Solidam fcïilic'et do&ri-nam,rö pes 4 L4 F - - 4 - CAP UT 1;1'. 95 ii rigt, 434. Unius&uiüsq-ue opus manifeftum erit: Dies enim Domini declarabit; 'ndSquiQ .quiaig igne revelabitur, & "gnivqscujusqvt—le opus it [oum h- -- quale fit ; ignis probab * * I4. Si cujus opus m - " anferit , -guod» fuperäedi-ü'c;ayit . merce- 'dem accipiet. &i"s-,'Dei 15. Si cujus opus ar f erifg,detrimentum patie'tug ipfe autem [ - falvus erit, fic tamen quaft per ignem. P. füpiens - 16. Nefcitis , qui plum Dei eftis, & Spiritus Dei habi- :difi&c'at. a tem tat in vobis ? I7. Si quis ,autem telrhpl,um Dei violavei-it, di'fperdet,illum c Infra prater : Deus. c Templum enim Dei fan&um eft, quod eftis vos. etur inter vos fapiens effe 6.19. t 18. Nemo fe feducat: fi quis vid 2 Or. 1 hoc, in hoc fzeculo » ftultus fi at, ut fit fapiens. 6.16. Md pulam. eum. J "us mundl ftalti itia eft apgd D N uumpuecz ] Unius- 9. Sapienti.a eninæ Tu Scri- D Uf-) rica Bc- " que inerifto habeatur iïrï p.retio, ut aue Xböris & induftis fructum feret, & t juftam a Deo boni operis mercedem. m & rum , argentum , &c. Marroreos ,. t d5. Deirimentum patie*fur.) P,,aana " fünda- Lap:ide: precofos. ) . Litteft -porphyreticos , & hujusmodi , non mulétabitur operans , ita tamen ut aueem. gemmas 3 .adamantes , «C falvus fiat per ignem illum purgató- T Do&ri- rium , fignificat Apoftolus hac fimi- itque. Ligna, jesum, ffipulas. ) litudine ardentium flipularum , &c. quilt, nam pravam , aut inanem, quz ad uniendos effe doci P ompam , & oftentationem referatur, tores , quifidei Chri- nona d folidam audientium utilitatem. [ i curiofa fuperzdificant. Docet fal- [&ïcun- vos fore, fed ficut eos qui ex incen- 05 V&« 13. Unigscujusque | opzs manij effum . ide & erit. ) Cujasque opus t andem aliquan- fa domo elabuntur, & ambufti per 'do proferetur in lucem , & quale fit ienem tranfeunt. l o 16. Neftiris , 69c.)) Docet Chri&ia- ad. e -apparebit. A . * nos templum Dei effe, quod proinde Cant. : * . Dies Dom:i - z;.)ld eH-, extremi judicii. » "ia inigae revelabitzr. ) Ipfa dies falfis do&rinis prophanare netas fit. p« revelabitur quod fit. Domini, id eft, - Habitat i2 volis. j Per fidem , gra- unfi tiam, charitatem , & doría fua. phllo- P er ignem conüagrationis mondi ap- 17. Difperder.) Mile perdet , «ter- adm rebit quod. fit dies ivinz ulcioqis : - judicii. nis addicens fuppliciis. fl Et unius cujtsque optes s d. ) Senfus I8. Nemo ft feducat. ) . Ne (iuis fe ipfum decipiat. / Qi« eft, igne conflagrationis , quo Deus $ quis videtur * jnter vos fapiens ef- utetur tanquam | juítitiz? fue miniftro : ídei probanda , & purganda effe cujusque fe , &c.) Sapientia fcilicet & eloquen- 2Ui opera, quod metonymice intelligen- tia feculi hujus Rhetorica, Philofo- pilul phica, mundana, terrena. Cl« dum efít, quia nimirum ipfe operans uretur. , propter opera ardebit , * Srultus fa. ) Salutari humilitatis , ineá I4- $1 cBjus opus manferit , &c.) Si fidei, & crucis Chrifti ftultitia. U. /4 tit 'quis ejusmodi materiam folidam - fu- Deum. 21 jkpiem..)' Vere, & fecundum . - eredificaverit, que vim ignis toleret, & *. 1g. Sapientia enim l?'fl"f* wnund; ful- ab illg permaneat illefa ,. is fuila- . EPISTOLZE I B. PAULI AD (,ORINTHIOS 06 4 ob Scrlptum eft enim:4 Comprehendam faplentes in a&uüa eorum. 3M1 513 20. Et iterum: * Dominus nov1t cogltgnones fapïentlum, humano 931' 4l quoniam vanze funt. 4N1 21. Nemo itaque glorietur: in. homlmbus. fm : q 22. Oninia énim veltra funt, five Paulus, five Apollo iïv-e h ]ü Cephas; five mundus, five vita, five mors, five præfentla, Domin five futura: omnia enim veftra fum. nifefta: 23. Vos,autem Chrlfu : Chriftus autem Dei. 6H pter vo CAPUT IV 9 UnUs à INon 1emere judicandum ef? de Dei miniflris : reprebenduntur Co-'. puuemmeme . vintbü, qui de mini[iris , & acceptis donis gloriabantur , ac ff illa — fiemo e9) ü fe baberent, & Je extollentes contemnebant etiam ApofToles, quam- ut par & -meni fibi enm Paulus illos in Chriflo genuerat : dicit, fe brevi vventu- - s exhibeat 4 rutn. Corintbum , quo Pfeudaap(ylolos 5 Mi N redarguat * & v f19n oj oCor. I. Tnetuo. Ic nos exiftimet homo, ut miniftros Chrifti, & dlfpenfa- LI 4 ha 64., hs tores my fteriorum Dei. 1 20 judi vematur . ch Jam quærltur inter dlfpenfatores ut Hdehs quis in- f0 jud [ 3. Mihi | 1C Tels fiant * ntm ej? apud Deum.) Quia mhll faplt: Apollo ,. & alii omnes homines ,. i- $li &falutare, & divinum, fed humi repit imnO omnes creature cuivis vefi'rum ^non fe 'attollens ad negotium falutis. üWJeN( communes funt , voblsque communi- pntlum Seriptum eff enim.) ob. 5. I3. ter ad falutem veftram procur.mdam tention Comprebendam Japtentes am. o flutia fabferviunt. veftrun eorum. ) Quuafi dicat. eorum aftutias , 23. Vos autem Chriffs. ) Cujue meme- z füccenl deprehenfas evertam , & oftendam bra eftis, & polfeffio quafi dicat,, ftultam efle eorum folertiam." Ín Gre- Tuli n ergo in Chrifto gloriandum, non in ]udicm co eft, Qxi camfrebmd:t, ut etiam le- - Paulo , aut Apollo. 48 gitur loco citat.; Job. Chriflas autem Dei; y- Scilicet eft. Chrx- 181'1 [ 20. Scriptum eft. ) Pfal. 95. I1. ftus enim , ahomo, Deieft, qua- Cogizationes fapiemtium. ) Cogita- fi Domlm &c capitis fui creatura & Culpam tiones & confilia hominum , qui fi- polTelïïo, ita. S. ''homas & Cajetan. Ton dg I. * d bi fapientes effe videntur. Omo. )*Id eft, unusquisque , eft . 40 Vass fum:.) Ét inutiles ad finem Hebraismus. falutis conf. equendum Dz]þenþ'ztores myfteriorum Dej.) Id b Te ju 2I. Nemo glortetur £m bominibus. ) e » Inyftice , arcang , & divinz, j Eloquentibus, vel fapientibus verbi i en do&rmæ,atqn'» facramentorumChrifti. Cande gratia, 'Apollo , Paulo &c. Q. Hic jam quaritu: , 6 c. ) Quafi di- judie 92. Omn:ia enim veftra [unt. | Qua- cat : Quod fupereft. illud. in prmms fi dicat, Nolituin Paulo, illeiri Apol- providendum eft , ut quibus hzc tam - Que -Jo glonan , quxa tam Paulus, quanf | gravis admmlürauo demandata. eü, OUU E i Bi " J AL - 97 atm, | Mth autem pro minimo eft; ut a vobis —j—udicerf ,auta b "humano die: fed neque meipfum judico. » E )Rptillm, * :4. Nihil enim mihi conícius fum: fed non in hoc M S [4 L ju&iücatu N fum : qui autem judicat me, Dóminus eft. Jlo, five 5. Itaque nolite ante tempus judicare,; guoadusqüe veniat, JDominus : qui & illuminabit abfcondita tenebrarum , & ma- ræfgntia, mifeftabit confilia:cordium, & tunc laus erit unicuique a Deo. 6. Hs&ec autem; fratres , transfigurayi in me, & Apollo, pro- J d . pter vos: ut in nobis difcatis, ne fupra quam fc'þithm eft, K ,!-unus .a—dye»rfus al;el*um infletur pIïO alio.: - ntur C« À * -rgu «t f il /n'e-fno eörumïvfuo conagl d&fit, fed, . Qui. uminaler 4!]2-07:2;'!4 tenebra- t, (l ut par eft; Deo primum, tum mu- run.) Venebrofas, & obfcutas, & z -meri fibi credito, fidum 1 fe quisquev occultas: hominum co gitationes ,. & ( ! exhibeat. s actiones. - . Mibi autem , (ö"t. ) Quafi dicat : Confilia curdium.y Scilicet quo fine, -vo vero, fi: de me loquendum fit , & intentione quisque fecerit opera fua etiam in fpeciem bona. Vel fimpli- non moror hg Tnetuo. - minum judicia, ilf:þ illaï fpenfi« citer, latentes c & ogitationes vanimo- - 4b bumano die.) ld eft, ab hüma-'v rum. [ no judicio; quo modo dies Domini Tunc laus eyt unimiqüe 4 Deo.) Sl jtis it« £ . - pfo judicio Dei -«frequenter accipitur, bene egerit, ut e contra dedecus, & j Mihi fic reis dicitur dies, cum citantur ut peona, fi male fe getleiit. DoLERKA GR - fiftant fe judicio. 6. Hsc aurem.) Quse dixi contra n , j ) Grece inanem diftinctionem , & jactantiam, veltum -Sed neque metp[um . jud d»uxoio , dijudico ; Quafi dicat. Non & gloriationem magiftrrorum, & de ymmonie poflum certo judicare mea Opera , in- non curandalaüde, & judicio humano. yrandatm tentionem , confcientiam, . Itaque nec TransfeguraUi $n qme , 65 .4po :6, ) De p veftrum judicium timeo, nec vobis me dixi, & de Apollo, quafi nobis j5 mette . "^fuccenfeo , fi me judicatis, quia licet conveniret quod de aliis dicebatur. dä(.'at,q mihi nihil fim confcius , tamen in me In Greco eft, uerig X4u4aríic«, in fi- non i jhdiqando falli potlum. guram tranftuli, typum, & exemplum "4« Sed mom sm Loc ju/hfrki»g: fzem-) eOrum conflituiin me, & Apollo. Chr- - -Fiéri enim poteft, ut Deus in me -t im nobus difGarss. Ut in propo- culpam al—iquam" vide fito exemplo mei, & Apollo, difca- 1 non agnofco. at $ vquam eoo r €atis vos quid facere debeatis. 'aje:an. Qui autem me j«dicat: Dominus eff.) - Ne fupra quam 'fcr'ipmm eff. ) Initio Quo circa illi uni zquiflimo . judici hujus capitis, cum dixi nihil cuiquam ue',- & me judicandum perniitto. noftrum plus tribuendum effe, quam C Jarze tempus udicare, ) Quuam- Dei miniftris debeatur. [vl diu enim- non habetur certa rei judi- - Unus adverfus* aterum Amfletur.) $ ci-: licet füperbizft, & alteri fe, .aut ma- hrifti cande notitia , pondum eft tempus : af de judicandt. giftrum fuum preferre ftudeat. uo usque vweziat Dam-z'n * m) Chriftus Preo aíio. ) Pr&ce primis omnium Judex. . ptore, aut prædi- ctam gä;'org Evange'Iii. j n J?iät': €nm Ca:?c. Mai:od:. T q;'na-f'lll. * * x* Ü 98 . EPISTOLE 1. B. 'P.AUL»I 'AD eo'RiNïTmos : Ó 54. Quis enim te difcernit ?. Quid' autem 'habes quod non L dl P fumusg accepifti? Si autem accepifti , quid vglforiaris,- qpafli non acvceä- 4 n peris ? . 8. Jam faturati eftis, jam divites fa&ki eftis: fine nobis regna- $5 i. &b'engt . r B tiss utinam regnetis, ut & nos vobifcum regnemus. : 9. Puto enim, quod Deus nos Apoftolos noviílimos ofteü- E nl N dit, tàm quam morti d mundo, & Angelis , & hominibus. - leftinatos: quia fpe&äïcglfürh fa&i fumus : OE curff i. ] Io. Nos ftulti p T opter Chriftum, vos aut em prudähfes* in fed not Chrifto: nos infirmi, vos autem fortes: vos nobiles, nos au- * - Usque ng V0 tem. igï:ïobil,?vsi | ! 61 enim adeo non rägna'muä ,'-vuc-kpocAius 7 Quis eni';;z' te di[gerait? ) Id *eft, "B facit exéellere, itaut fis ab aliis difcre- viliffimi & abje&tiflimi cenfeamur. . Imus,c tus, & fuper alios eminens, quafi di- Noviffimos. ) Id eft , poftremos , feu cat: Nullus, nifi tu qui inflaris. *abje&tos hominum judicio.- quæ Á - Quid autem babes quod nom accepi- Offendit-) Exhibuit. Ea f2 ) Ne forte fuperbus aliquis. inter* Tanquam morti. defflimatos. ) ; Qqaü. rogatus, Quis te difcermir? ex adver- dicat : /«Deus deftinavit nosnon regno 1l 0 fo refpondeat : Ego me difcerno ftu- & triumphis , fed morti , perfecutio- tiopréd ni-& martyrio - tempus. dio, labore, induftria ab aliis, qui- bus. prefto; fecunda.hac interroga- uia [petlaculum. fadt ; .kfthu!L*, d. ) , lfl tione preffius eum urget Apoftolus di- B eft, facti fuinus ut. damnati, qui J tàm fed in theatro morituri, vel cum . beftiis dibus cens: Qwid autem habes, quod non ac- D. cepifüi? Scilicet ab alio , nec aliunde pugnaturi ab omnibusfpectantur. Lo: tobis quam a. Deo. quitur Paulus de fpectaculo, quo g. Jam faturatt. effis. Eft fermo Apoftoli velut homines damnati Judi- v gnve orinthiorum Bent ironicus quo Doctores briis fpectantium videbantur expofiti. irridet. Senfus eft : Ad fatietatem Io. Aos finitss ) - Neftro & fæ?lllil 5 ufquerepleti eftis fapientia , & cete- - judicio. ^ y ris donis, ut quidem. vos exiftimatis. Pro;er Chriflum.) Cujus EVar;gei' dm, Et ol g«m divires fatls efis. ) Idem figni- » 4 lii przdicandi.caufa tot pericula & ficatur. incommoda fponte fubimus. f quu — éfme. mobis regmzti,:'. ) Sine noftro Pradentes-) N eftro & feculi judicio. - &um auxilio omnibus Dei. bonis excellere Tk'm I Cirifto.) Cujus Evangelium pre- ^ & triumphare vos putatis. dicantes fimul captatis Jaudem fapien- a anqt Ef utinam regn:ti;. ) Q uafi dicat. : tiz & eloquentiz. Ün; Regnum yobis non invideimus , fed Nos infirmi.) Q uia multa mala pa- Graea timur, nec refifti Optamus, modo vere regnetis, id eft, mus, quod e&inül:— iliquj Corinthios ad eorum z falutem regatis TMitatis. , bm, & diricat's. * Vos autem farte:.) -^Quia veftra fs- àbjici ur ös, 0s vvolifcum vegnemus. ) Par- culari. eloquentia ,. fapientia , & arni- r f ticipes facti tanti boni per charitatem. citiis. potentium , mala ; qu& occur- pe ; Veftrum enim: bonum noftrum exifti- runt, facile avertitis. . punni inamus. Vos zobiles. ) Clari, gloriofi. üdor 9. Pato eni;;z quoa' Dess , &c. ) Qua-; Nos autem . ignoh'lcs. Al ) langlorii , ob- 'm) | ii/-dicaï: U,tinam, vosrregnetivs; nos ; fcuri, inhOgoxaci, ' - 7 ^CAPUT IV.. 99 1 l0d non fr. Usque in hanc horam & efürimusj & ütlmus, & nudl ] aCCe- fumus & colaphis caedimur , & inftabiles fumu., D 12 Ét* laboramus operantes manibus noftris : maled1c1mur * A&, $ regna. & ben:dicimus : perfecutionem patimur, & fuftinemus : . 20.34- II hef I3. Blafphemamur, & obfecramus : tamquam. purgamenta $ often- hujus mundi facti fumus, omnium perlpfema, usque adhuc. 2Thef | fümus 14. Non ut confundam vos, hac fcribo, íed ut hhos meos - 8- chariffimos moneo. ntes I I;. Nam fi decem millia pædagogorum habeatis in Chrlfto, f05 aU. 'fed non multos patres. Nam in Chrifto Jefu per Evangehum ego vos genui. Usque 16. Rógo ergo vos, imitatores mei eitote,f cut & ego Chrlftl. h i potius Ammur. 17. Ideo mifi ad vos Timotheum, qui eít filius meus chariffi- « mus,.& fidelis in Domino : qui vos commonefaciet vias. meas, nos , fe quae fünt i in Chrlüo Jefu, ficut ublque in omni Ecclefia doceo. * 2 18 Tam— ) Quf | Y onu&os tottius. Cl'VltatlS fcelenbus in n regno JI. Ufque, in banc /yaram ) Ab ini- rfecutio« tio pr&dicationis nofhæ , ufque ad hoc mare projictebant, & Neptuno facri- tempus fïcabant, dddenles hat verba: mép- . nffaliles fumus. ) deTarüpsy , CeE- du w4ue» veS , effo noffrum perip- w,?fc ) ati, qui tam fedem non habemus, incertis fe- fema; id eft, " noftrz piacularis victi- * be(hls dibus erramus- & vagæmur Inde lale piaculum fuit apud "He- 12. Operantes manibus . moffris. ) Uc breos caper emiffarius, Levit. 16.21. u Lo- 04 qHO nobis victum quzraimus , nec cuiquam UW4. Cosfundam. ) Pudefaciam , ut ati Judi- graves fimus. vobi$ hzc exprobrer. Benediciminui- ) Bene precamur.- I5- $ed mom zmulos patres. ) Quaü ip ofiti. Suflinemus.) Patienti & «quo animo. 1 fæcuh dicat, in iis qu& ad religionem Chri- I3. Bsphemamar.) Convitiis affi- ftianam fpectant ; ego pater vefter fum, cimur, & fama noftra laceratur. rehqm tanquam nutritii, aut pæda- ,vange- Ef 06/ecramfu ( Humilíter & demif- '7'00'11 u & fe loquitur more obfecrantium. Vel, 16. Imitatores me; effote. )Audenter Deum pro ipfis obfecramus. 'hoc dicit confcius fuz integritatis.- udicio Tquuam purgamenia bujus mundi.) 17- ldeo mifiad vos Txmotheum) impre Ut fcilicet ex eo. difcatis vite mez in- ('apxen- szquam excrementa , fzces, fordes. Omniunm pcrtpfärrm ) weg:.þqua ; VOX ftitutum , & converfationis rationem, Grxca, quam retinuit interpres, eam quam imitemini. a p^ aliqui putant fignificare abjectam fco- Fidelis ia Domino, ) Íd eft, fidelem [Lintif* bem, ramenta, resque viliffimas*, quz mihi opéram iprzftans in iis que ad abjiciuntur: nam meerpZ», abfterge- Chriftum, & ejus Evangeln propa- r fe re, limare, radere fignificat. . Ahl gationeni fpe& ant. & afit occul« per ferisfema intellig putant vilem Qui vos commonefaciet ) & 440 81 , panniculum, vel (ïrophlolum ; quo E UEHOrTLAma UVO2iS Yeducer. fudor abftergitur. Budzus ex^ Suida Vias.meai.) Mleam converfationem, & alüs, mt, purgamtnia ,; (nafugua- Præ(hcaclon'em pericolala^ores, uno Í, Q 'rcc) erant homines facri , quos quafi verbo vite me& infitutum » quibus X d äIQO L -EPISTOLE I. B; PAULI AD'CORINTHIOS: !T ...88. "Tamquam non venturus lam: fim ad vos;fie inflati fntqui- £ Tüdicavl j Ti 19. Vehiam autem ad Vosï vcito', f Domlnus voluerit : &'ccï)';- gnoícam non fermonem eorum, qui inflati funt, fed virtutem. bjs, &t 20. Non enim in fermone eft regnum Dei, fed in virtute. - & Tr 21. Quid vultis? in vir yt ii ga Veniazp ad 'V.*osv,ian in; ;haritgte), & . &N fpiritu manfuetudinis ? - * femen: (CAPUT V. P * 1 ficut ed Corihtbz'os feþieïheh.dz't , quod in ince[1u. publice. 'vz'*vente-ha tolcid—' vent , quem abfens tradit [atane , monens , ut expurgato citiorum . ftos. p uri Pafcba celebrent : nec ult eos c * : $ Pré ! feranento , p ommif;eri animo., « ; : - ObrifHianis palam eriminofis. jam jle Levif. I. Mniäo auditur inter vos fornicatio, & talis f;Orn-'iCaf:iQ;.' : prelens 19.7.8 o qev, qualis nec inter Gentes, ita ut u Y * : xorem patris fui aligui—sv : LQO habeat. & impet du 2. Et vos. inflati eftis: .& non rh,a gis lu&um habuiftis , u,g' Goritate. - gli ned tollatur de medïioiveürum', gui þpc opus fecit. 2 "go at Oif tralere | .c(')gnitis habeatis quod in me;, : Iu-t fïliri Sed in virtute.) ïn'.pdtenti opera- executio in patre, imitemini. tione Spiritus Sancti, in efficacia fer- vite Ch | Steut ubique in omn: Ecclefra doce 40.) Id monis, poteftate miraculorum , 6X« eft , nihil peculiare vobisinjungo, fed Congn ill&d exigo, quod paffim ab aliis , ut pulfione demonum , & potius in to- - Cong're; lerantia adverforum ;; vita. Apoftoli- BU Ícilicet exempla Apo?c*o]orum imiten- * " ca, morumque fanctimonia. - Qitudn tllr. A. 18-T4mquam non d eniaFus ff & c.)Id eli gitis Quid vultis.) -Utyuxn e duobus 5. 7;'4: eft, ceterum accepi quosdam adeo inter - YeExe In virga.) ld eft , feveritate cor- nrqui vos elatos effe , & infolefcere, ac fi tyrani nunquam ad vos venturus eflem. reptionis , & pote/üate puniendi. poftr Ig. Cognoftam.) Obfervabo , & at- I- f )Mviszé.). Non Qago . rufnöre, : ficatüs tente perfpiciam. z - fed conftanti, & certafama; .. t05, q ANoz [ermonem eorum. ) Non fzg'cuh- Uxorem parris [4i. ) Novercam fuam. lii diam eorum , qui inflati funt. Hateat, ) Scilicet fibi concubinami Sed wirtutem. ) Sed energiam , & 9. Et-vos £m[lsti eflis.) Quali dicat, "Vexetu U fpiritualem . doce í ndi . facultatem ? & & vos interim in veflris fnp'erbis con- ma, ( agendi. tentionibus occupamini, & ne falva ( QO. Noz enim in fermonue ef) regnum correctionem hujus inceftus. gl lgms : Dei.) ld eft, virtus, energia Spiri- Ef non magis intlum babuiffis. ) Su- v 6.( ucere debeatis. ln a tus, & perfe&io Ghriftiana, & maxi- perbitis cum potius 1 - cülar me Apoftolica, qua Deus regnat É- Tollatur de zmedio v e/?rnm.-) ld eft, vangelii fui ,efEcuaciam in Vobis o&'eþ- expellatur e cctu veftroó , ll,e municetur. & egcqm; &imc 23 ; den80 -dup w o QU UT-V/ IOI : 3* Fgo quia-þm- abfens corpore, pi*æfer; ^wtrvov?»frtco E *aprtgm fpifitu; ] ah& * Col p 3: » 1 udicavi, ut preefens, eüm,qui fiC. vpg VA wutuo AMát, E tt & (Q- 4. In nomine Dom!i ni noftri Jefu Chrifli, congregatis vo-- V'irtutem, i noftri Jefu, l bis, & meo fpiritu, cum virtute Domin - Virtüte, iUe. Drad ere hujusmodi hominem fatan ze ininteritum carnis riatey d ut fpiritus faivus fit in die Domini noftri Jefu Chrifti. -6. Non eft bonà gloriatio veftra. * Neíc itis, quia modicu m* Gai. "$9 fermentum totam maffam corrumpit ?. | * ntum, ut fitis nova -Confperfio, .'Expurgate vetus ferme nv lole)a- ficut e cha noftrum immolatus eft Chri- Ítis azy.mi. Etenim Paf - 8. Itaque ftus. N3 Alfiru Nef:?ti.rfq:;z'a mo;l;'cuin jermmïum,ö" e.) fceri g þræ;f;?n:- Antem þir'z'm; 3. Id eft, ^ "Quafi dicat ; hec unius fornicarii la- animo , affe&u , follicitudine. — jam jtfdil"avi ut pmfäm: ) Ac fi bes omnes vos quafi fermentum per- & fuo acore inficit, pravitate 'hicatio; præfen * s effem judicavi, ftatui, & de- .vadit,. crevi, & de facto hifce verbis ftatuo,. exempli, & acerbitate pone , que i aliguis & impero. 5 manet vos negligentes fcelgs' tantum - a nom int Chrifli. ) Id eft, au- . amoliri. ',i fermehtag , id eft, st, u &oritate, & vice Chrifti, quafungor; Corrumpit.) vt alii nectunt cum fequentibus , Iz zomi- totam maffam faring con fpgrfæ fuo at Chrifli congregatis vobis. . Alireum, fapore inficit. 3.*Fg0 £radere [atana, quia traditio hec., & — M. Expu'gatt verus fermentum. ) Pu- tl opetee executio fiebat virtute, nomine , & tidum iftum fornicarium e cotu ve- cia fa. vice Chrifti. ftro ejicite, ne eum totum. quafi fer- I(1 j i à Congnegatts 'Vobis , &f aneo ffiritw.) mentum inficiat. Aliqui fermentum g i t Congregatis vobis ,. quibus.'e go ad- vetus generaliter interpretantur pec- & folli- |cati vetuftatem , feu prioris vite cor- lpofloli- . fum prafens fpiritu, aftectu . : x U citudine. rüptionem , ut hec fit generalis'e.g- . : duobus -S.Tradere S.«zta;u.-)ld eft,excomunica- — hortatio: ad vite puritatem re. Excommunicati dicuntur tradi Sata- Ur fitis nova confperfío. ) [dreft, nova maíla, hoc eft, ut fit veftra ate Cot- nz,quia extrafocietatem Ecclefieejecti, di, tvrannidi, & incurfibus dzmonis ex». Ecclefia nova, & pura.- Confperfio pofiti fant. Aliqui putant excommus — Grece dicitur QUeapua, a verbo Qued», mumore, nicatos olim a demone vexari foli- quod fignificat »/cre, eft enim fa- fima tos, quod fequentia confirmant. rina aqua mixta, & macerata. |/ la interitum carnis.) Ut corpore eicut effis. aZymt.) Sicut per baptif- n fll'ämj binanu vexetur, & maceretur.a demone. mum facti eftis azymi , id eft, a. fer- (idicat, Ur [pirinus facvus fft ,:6$c.) Utani- mento peccati puri..- ma, & mens hac pena refipifcens ,. Etenim Paf ha noflvum , &.) Quafi hiscot gignb d falva fit in die judicii. dicat, jure exigo ut fitis azymi, & 6. Gloriatie "weflra.). Ja&antia ve- puri, quia Pafcha a itis in quo omni4 ftra , qua vos jactatis defapientia fz- — Judsis funt a ma. D ebetis autem effe ,)Sü-' [! eatis. culari, & qua dicitis, ego fum Pau- azymi, quia icut agnus Pafchalis erat |d eü! li, ego fum Apollo , &c. fatius eft, typus Chrifti, ita panes azymi Chriftia- animos dimittere, cum tantum fcelus norum funr typus,& innocentie baptis- inter vos fuftincatis. E ;c(,)m- ægalis ac vite purg , aC ?hriüignæ. b E - * 102 - EPiSTöI;E L. B. PAULÍ AD'CORINTHIOS 9. Itàque epulemur: non in fermento veteri, neque in fer- *.I 3' N: mento mal 4 7 itice, &»n.eq»ui,ti'æ , fed in azymis (iïnc-eritä(tis ; & v'ej- x lgm o ritatis. 1 * ipfi vobis in Epiftola : Ne commifceamihi fornicariis. 9. Scr 10. Non ütique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut ra- - - Corrii E $.4 pacibus , aut idolis fervientibu E lio quin debueratis de hoc NOLI mundo exiiffe. : K dui rI1. Nunc autem ífcr ipfi vobis vnoh»,commifc'eri:; fij $5 q.ui frater nominatur inter vos, eft fornicator, aut avarus, aut ido- lis ferviens, aut maledicus, aut ebriofus , aut rapax: cum ejus- Ü modi, nec cibum fumere. 712. üid enim mihi de 1 is qui foris funt, judicare? Nohneï À 20 IA E de iis; qui ih;u; funt, vos juddicati[s-? Ef — d LÀ 13.Nam [ p Tn1$ UC ï"afcbk-na]?r;i:;z. ) G.l,uaü Hnovþun'xx pa- commi[ceamini fa;nickri;! 35 .non -in&äl. yN f;æc.ula fcha, id eft, vicima, & agnus Pa- lexi fornicariós paganos eife vitandos. - fchalis. immolatus eft Patri. Sed fí i qui frar-r ef. ) Id eft, fi N fit Chriftianus, . & publice male au- -8. Epslemur. ) & ogTdZsti ; fifum qui f eclebremus ; nofter tamen interpres di- diat, u£ fornicator, hunc vitate. v €it, epulemur , quia folebant tefta ce- XO. Neg utique.) Scilicet.veto vos lebrari fol fapier * emn/ibus epulis in. fignum verfari cum fornicariiss hujus fzcu- Ixtitiz. Ài, [2 - AMljo 4i dePutraris de boc mg?na'a ex;'? cum fermento veteris vitz, Non i& fermento-verter:. ) Ideft, non ife. ) am in hoc corrupto feculo ^ Malitie , &$ nequitié. ) o ntquiria , viventibus impolflibile eft eorum vi- i " P dicaï;!; in Greco eft zo»4erz; quam . vocem tare confuetudinem. ^ Mal; alii verfíuziam . ali praevitazem ver- Ii. thdter -na;?zin;zf;af. ) U gt ftianus. .Eft Clui- tunt. Auguftinus zaLgzitarem legit. "T heophylactus notat zeq«z7/2z aliquid Czp; .io'zj'um;o'dl; nec etbum. [umere. ) .-I-AA pejusefíe, quam fit zL zz. ivialus lta pronuntio ejus confuetudinem vi- tandam, ut nec menfam cüm eocom lo5 enim eft, inquit, quisquis male agit ; 2 tigare: nequim autem qui meditate, & cum munem habeatis. Apu dolo ma'Ie a'gi.t. x I2. Qsid emum mibi " de : das qti;' foris 1 deles Wib U. ) Guaf lg azymd: /1 f'ant judicare ? ) Quafi dicat : non erim E dícat ; Épulemur, nonin panibus azy- ad mé pertinet eos'judicare ,. qui ad mis, non triticeis , fed fpiritualibus ; Ecclefiam non pertinent. qui funt finceritas , & .puritas, vita Nensne de üis qm intus fint vos indi- do j ( a etiam hypocrifi, ac dolo vacans, qui catis ? ) Quafi dicat: Hanc enim vi- funt funt 2zym? weritats. detis effe Ecclefie praxim, & veftram, BELS Ne c*ommi/äea;mini; f;rü;?dfl.;!a ) ü£ de pertinentibus ad Ecclefiam ,. in Id eft; ne habea . tis -co-nforsïum cum quibus jurisdictionem habetis judice- VObl fornicariis. ti$; fiot autém pdganos ad quos ve- In Nom utique fafn;iarf;: bufus mundi.) ftra; . & Ecclefi E g :juris'di&io non por.-f/ »e Quuafi dicat , cum diXi«& Ícripfi, ge rigitur. B lltes E 103 QO AP U -"r;'*v. & 'LVI-. einfet. -'ig. Nam .elos, qui- foris funt s)&Ve' : 5;15eus judicabit. Auferte nia- lgm ex vobis iplis. 1 rnicafiis. * CAP U T VI s T if e0$ , quod judz'cid con'tgndercnt' coram judice r tbnico H änit- : Cörfip 5 E i'd,e loc merans qua& dam peccata , quibus imooluti regnum Dei non po[fide- iisaqui bunt : quedam licere dicit, que non expediant : e wrias:' j endit. vitandam ut do- : -ob cauJas .oft Y fomz'cq- | : * dionem.. m 'ejusi' Udet aliciuiä veftrum habens negotium adverfuls;alterum, "Nonne | A . judicari apud iniquos, & non apud fan&tos. /..3, Àn nefcitis, quoniam fan&ti de hoc mundo judicabunt ? jNum Et fiin vobis $T judicabiu;r Itm?ndus, indigni eftis, qui de mini-. mis judicetis ? :5 Nefcitis , quoniam an ! 'in&f- / " foecularia ? . 2 . gglos juäi-cäbimus ? 'quanto magis tandos, df 104« Seecularia igitur jud icia fi habueritis : contemptibiles, d judicandum. wlewæu- | qui funt in Ecclefia, illos conftituite a ate. ^*. Ad verecundiam veftram dico. Sic non eft inter vos eto vOg m ? poffit j'udiäcare.i»nter fratrem fuu j fzcg— fapiens quisxqvl,lamï.; qui L MC M ss n tti Taculo 143. Num .eos * Z faris pngf; ngï' ja- Nefcitis ;uoniam. Aägelo:, judim; jn Yi« dicabit. ) Non cclefia. . Lmus?) Chriftus enim & fancti ju- Malum.) Fornicarium1 ntelligit , ut dicio proprie dicto judicabunt Ange- los, & homines, bonos quidem judi- patet ex Greco, 0» movqeov. D verfus. alrerum. ) ld eft , ad- cio -approbationis , laudis , .& glori- "xf verfus frátrem,five Chriftianum. ficationis ; malos autem propriiljïme nert. ) judicio condemnationis. w ( v ticare. g«4ic2ri.) Judicio gqr.ltendere y.di-. * Quauto magis facularia. ) :Selliter ) Cortte Aþu;l iniquas :j .Apud judi.ces i^fi- negotid, que ad commutem homi- deles. num ufum pertinent ( hoc enim fi- ] þr/'! OE mom apud Santbos.) Chriftianos. gnificat. Gracum Bieria) fubaudi, Vetíitl digni, & apti fumus judicare. ! ui ad | 9. n ne[citis quia fantli de,hoc mun- Contemprililes qui funt i Eccle- do judicabznt.). Quuafi dicat, fi fan- d. &i cum: Chrifto mundum judicaturt ff« . &c. ) Potius quam Gentiles judi- funt, quanto magis zquum eft vos ces , five arbitros conftituite ad judi- n vt candum, " [ratt . alios. judices non querere quam illos? p In |odeé vobus judimäitur mundus.) $ia . Ad verecundiam veffram dico, &fc.)) vobis judicabitur mundus. Quafi dicat Hzc idcirco a me dicun- (lice« Indigui effii, ($c. ) Quanto magis tur, ut hanc potiffinfum ob caufam g ve juftum vobis pudo/em incutiam. Nam POl" pér vos quafi arbitros minimx velftre revera cui credibile vidgatur nelï)i- lites componi dþf:b.ent : LÀ $ 104 EPISTOL&* I B .PAULI AD CORINTHIOS n ( 26 Sed-frater cum fratre ]UdlClO contendit : & hoc apud m- EE Hdeles ? A atc d Iam quldem omnino deli&um eft in VOblS., qlf)d Jud1c1a n has del «39- habetm inter vos, quare non magis mjurlam acmpms ? |quare - ucat ï à Demn 6.29. non magis fraudem patimini ? Rom. . 8. Sed vos ifjuriam facitis, & fraudatls & hoc fratrlbus TR yittute I2.17. 9. An ne(citis, quia iniqui regnum Dei non poffidebunt ? r Thef Nolite errare : Neque. fornlc.arn, neque idolis fervientes, ne- 1j L TToller ^ ^. que adulteriy* 1o. Neque molles, neque mafculorum concubltores, neque Abfit 1. fures, neque avari, neque ebriofi, neque maledlcl, neque rapaces regnum Dei poffidebunt. pus ef P ir. Et haec quidem fuittis fed abluti eftis, fed fanïtlücatl I2 0 eftis , fed-juftificati eftis, in nomine Domml noilrl Jefa Chri-- iïzl2 &i in Spmtu De1 noftri.. 2 - cet Tont Y I2. Omnla tere f purue * L um pliciter malum nem eífe inter vos tarita fapxenna, ac turpla patiuntur ,'ita mafculoruui con- fatone prudentxa preditum, qultratrum con- cubitores , qui eadem turpla peragunt. . At dicat troverfias judicare. poilit ? cxunt convicia. Maledici. ) ^ofdopoi .. qui .in ahos ja- quit i Izrter: fratrem fmmz.) Inter Chrl- Teeten faanos .II. ££ bac 7mdmz fwft:) Id eff rm, f fuerunt-etlam allqumdo ex vobis ah- 7- Delitium e/i ) In Græco eü procur nrfrr(xa, .a verbo nfr"ræ/ucu quo qui ,^ qui fe hifce peccatis macularent. tefater fuccumbo , Cedo , tmngor Icaque 4Sed. abluti efl;s. ) Sed has peccato- Qum rum fordes. per baptifmum & poni- lh t 5grT4u«4, animi quamdam nnpotentmm, tentiám 'abftexfiflis. & imbecillitatem fienificat , qua-irz; Mil lucrive cupiditati üccumbebant, & i Sed [anüifcats effis. ) Non folum tiolim labes, fcelerum abluiftis.; fed fimul fhtem ad litigandum ante Gentiles judices incitabantur. - etiam fanéctitatem divinz ; nranæ LOI'I- fecuti eílis. l j'ud;cla lmäett:.) Llces, & contro- u j verfias . ufiféati eflis. ) Veram Ju&utxam per cur ]i aptlfmum adepti. Quave non magis xn]urmm 4ct';þztts L ) Ip nomine Jefu - Chriffi. ) Per meri- qug | Id eft, damnum patimini, ut decet d'it; 25 Chrlftmnos. tum Domini, ac redemptoris noftri fid, Jefu Chrifti. 'Tota enim. juftificatio, r autem 9. Nelite errart. ) Exiftimantes ali- & renovatio noftra a principio ufque ua ex his que enumerabo peccata ad finem adfcribenda eft mento lol non effe ,. faltem gravia , ut fimphccm fionis Chrifti. - P p aL uf fornicationem. Hy Ef m/þzr:m De; soffri.) Ideft, vnr- Tiemi IO. Neque mall'cs ) [za?xauo: , illi tute Spiritus San&ti a Deo no&ro pro- cedentis. s oqui proprie funt. qui. Catamiti dicuntur , Huic enim auctori ea que Gentu -fcorta fcilicet mafcula. ad fan&tificationem noftram pertinent, 6; M;z/cularum ceéncnbitores, ) d. po EVOX CTA peculiariter in facris lltens adfcubn T , f' cut imolles illi. dicuntur qux folent. licet " Bt« E Ll 105 r a | äpud'ig. I2. Om:nia miEï'ljcent, 'fe'xdï-non omnia -egpediülnt : Omni -mi,hi licent, fed ego fub nuHius rediear poteftate. d judicà 13. Eíca ventri; & venter efcis, Deus autem & hunc, & has deftruet : cor . pus autem non fornicationi, f(äd Domino: & À x w ! qua Deminus corpori. j u 14. Deus vero & Domin ; virtutem fuam. m fdfCitayit : & nos flufcvit»aþit' 'per * debunt! 35. Nefcitis, quoniam corpora veftra membra funt Chrlfu? *Gen. l]teS*,xne' UNOE 'rollens ergo m smbra-' Chrifi; faciam membra meretricis ? 2 æg . Abfit. : , teque 5. 16. An nefcitis, q lqloniam- qu1 adhseret mcretrici, umim-' Cor- Rfï; rci La L. IO. $. Qificai pus bmcitur ? * Efunt er-ïim:(.i'n,qu.it)»dþuo in carne una z x rÍ Qlli .Eï)hef L I2. Omni;t miki lic,m:?.) Que fCIll- Sed i)omina,.ä Ut. illi cafto corpo- ' is ü C-h*ri-; re, & probatis moribus ferviamus. cet funt indifferentia ,. quale eft repe- tere fuum in jadicios quatenus fim- Et Dominus corpor:. ) ld eft; Chri- Ms a Onria pliciter prohibitum non eft , necperfe ftus corpori noftro datus efl in ca- ut; quaft dicat, malum, nec tamen expedit, propter j e'rgo corpora no- "du Coft- rationes initio capitisindicatas. (ua- * ra non fornicationi , fed Chrifto ca- fi dicat, hec contra judicia dixi, non piti, quafi. mer »eragunt. ) : bent. þbr?ï pure feIVi;e .de- xliog je qugtfi illicitum fit ex fe in judicio fua repetere , fed quod nolim, fub .alio- . 14- Do;nintim- fuþit;zvit.' ) *Chri&um W dft, rum, fcilicet judicum , advocatorum, fcilicet crucifix m & mortuum. Ei mos füftiitabzt.) Ad vitam immor- obis ali- procuratorum , Tmaximé infïdeliumPO- tlarent. teftatem vos rediei. h talem, in qua ceffabit ufus membro- Omnia mihi lceut, fed &go fub zul- rum ad ea, que fynt hujus corruptibi- - eccito- lis vite. E k porni lw: redigar poteflare. ) Senfus .eft: " Multa mihli licent, que tamen;facere t Per virtutem. fuam,) Potentia fua. folum ^ nolim, ne redigar fuüb a " - I5. Corpora vefira membra (unt Chri- ftateim. li.enam poté- ff ) Quamquam enim Chriftus cor- | fimul i 0f* (13. Efta ventri,) Scilicet deftina- poris fui myftici .caput fit prxcipue ta elt, ficut venter efcis; quafi dicat, ratione animz , cui impertit fidem , gratiam , (&c. tamen fecundariorefpi- at per cur lites fufcipitis propter temporalia, que fere ad efcas, .& ventrem ten- Cit etiam corpora , quz funt animz metie demnt; efca enim res vilis eft ad hoc infirumenta, iisque Jar itur vim, facultatem ,. qua facile [ nofi facta,ut in ventrém demittatur, venter | efe animz in- jcitio, autem .eft. corporis pars .admodum perio fubjiciant. ignobilis, ut'pudere nos debeat ejus Tollns ergo membra. Chrfhi, 6e. ) ufque ,caufa tantas lites movere. Quafi dicat: Sane rem indignam fa- ) pil J Huncy E bas deffraet. ) Cum mo- cit qui. fornicatur ; nam membra fua, Vi tyiemur, aut poft re(urre&tionem ,. in quz quodammodo Chrifti funt, cui j tanquam . capiti, agglutinatur, tradit ) PI'O' . . quà ficut homines ec mabemt gec u- bentur , ita nec comedent, aut bibent. meretrici. | qllæ Coipus autem 7292 fami;niioni.) Sci- '.16. Unzum co:pus 'efc:;tur.«) Per cor- ferty Jicet deftinatum eft. & [orii É pggum un?one'gq & commixtionem. X e. * 1 B;'&/. mf" C;a—m..anqch..» ïam,z?llf.. - h * Es * * 1o6 EPISTQLE I B. PAULI AD CORINTHIOS - .17. Qui autem aäþæi-Et Domino , unus fpiritus eft. - « h X8. Fugite fornicationem. Omne enim peccatum, quod- abeat cumque fec 3* erit homo, extra corpus ef; : qui autem fornicatur, N ín corpus fuum peccat: * D . *bup. 19. An neícitis, quon 1 iam * membua veftra »templüm- fu'nf qnilitet 8-17 oCor. Spiritus fan , &i, qui in vobis FR, quem habetis a Deo; & non muüer 6.16, efts veftri? $] * [nfr. 20. * Empti e€ nim eftis pretio ma x . N pus, ü 7: 2» De 5 güof Qorificgtg,& Port-*axte' LÀ tentet etr. um in Corpore vestro. € 1.18-. . » 6H ^CAPUT VIE — imper ; Corz'nt?äio& z'njlmzt de matritnonio, ejusque ufu , &? i&dzjälubili fvm- 2 -N que p: culo, inuuptis commendans calibatum : & quemodo fidelis cum con- . juge infideli fe babere debeat : quodque unusquisque , in quo vite VerO | $ Jlatu ad fidém vocatus eff , permaneat : "Virginitatem matrimonio perm -pr;»efärt,' uxorem mortuo marito liberam dicens , ut cui *velit, z 9. ( , " in Domino nubat. ; ,^ bere, IQ E quib'us autem fcripfiftis mih hi: Bonum eft homini mu- "p 6s : 1 lierem non tag*gere 4 4 LA - 2. Propter T s curna nb j:«Id, eH:,X duO i ïu;em lm?eti: 21 Ífunt una caro, cikat locum Genef. vos mifit., 3 Deo, ) Qui illum in Tomic. €: cap. 2. 24. z. Er non effis veffri.) Id eft, veltri i VIY ER ssus /þ;'rltm. ) Unus chari- juris ; ideoque 'fi fornicamini, corpore, Jopali tate, voluntatis confenfu, gratia & quod veftrum non eft, abutimini. )ouy, ploria, qux hominem faciunt quafi Qo. Empii enim» eflis pretio magno.) quibu divinum- Deunm, ut cum Deo qua- Non eftis veftri juris, cum fitis fervi gale i fi ünus idemque fit fpiritus. emptitii, magno p x ;*gtäo Chrifti f:mj- N Mc't. I9. Fagite, fornicatiozem. Y Peculia- guinis"redempti. x Je eft huic vitio , ut fugiendo potius, Glorificate &f portat e Deum im ca;þofe qua [ ve/?ro.) Caftum illudfervando in ob- Te quam pugnar.ldo vincatur. - ä' PW 4 e Omne peccatum.) Pleraque peccat fequium . Spiritus & Dei. volr Extra corgus eft. ) Id eft, taleeft ut E quibus autem [eripfiflis mhi.) proprium peccantis corpus non pol- Mp Quafi dicat: Quod attinetad fécy luat4& maculet.. ; quzftiones , 1as propofuiftis mihi de matrimonii & ; caclibatus jure , ufu debit Àz covpus fuum peccat.): Quia de i honeftat illud, & ignominià affic " ip fructu, fic tefpandeo. fcedám libidinem exercens? - Benzum ef bemiu: mu lerem: non tf;ä— Re Ig. Membre veflra templum /;m? Sp;; gere.) Id eft, commodum, honeftum, temp T0Us Samr) Nam in juftis eft Spi- & honorificum homini eít caftimo- m niam colere, &am ritus Sanc&tus , ut indicant fe á quentia , ulierum conf?gtqï in ; & Es laf:ips disimus Adt. c. 2. 4-- dme abRinerg. QT * & * CAPUT VII 107 2. PrOpter formcatmnem autem unusqmsque fuam. uxorem ) qm)d habeat, & unaquaeque fuum virum habeat. - "chatur, 3. * Uxori vir debitum reddat* fimiliter autem, & uxor viro. !Pet 4. Mulier füi corporis poteftatem non habet, fed vir. Si- 3- 7- i funt militer autem & vir fui corporls poteftatefn nOn habet, fed ; & not .mulier. 5.. Nolite fraudare invicem , mü forte ex con(enfu ad tem- porta pus, ut vacetis orationi : & 1terum revertimini in idipfum , ne. tentet vos Satanas propter incontinentiam veltram. 6. Hocautem dico fecundum 1ndu1genuam, non fecundum imperium.. Jl i. 7. Volo autem omnes vos effe ficut meipfum : fed unusqms- m C0 q*ue proprium. donum habet ex Deo: alius quidem ficy. ahus : vero fic. 1 oitt T I00000 8. Dico autem non nuptls & V1du15 bonum eft 11115, fi fic cdit . permaneant, ficut & ego. *IVfat£ , 9. Quod fi non fe contlnent, nubant. Mellus eft enim nu- $32 . bere, quam uri. I [ni ffit . IO. lis autem, qui matrlmomo ]un&I funt, pracipio non Marci ego »- fed Dominus, * uxorem a viro non difcedere. IO /' -O2 Luce — t0pter ais 11. Quod 10.18- illom ii 9. Propter fornicationem. ) Ne in tanas, fi diutius maneans thoro fe- formcatlonem incidat paracl. Propter incontinentiam véffram,) ld , vefir . Debitum reddat. ) Debitam oon- corpOl'e, jugahs copule. In Greco eft, dac- eft, per continentiam veftram occa- xmml ANop&vqr. £vyoicY , debiram beneva/mnam, fioneit lapfus vobis objiciens per in- quibus verbis: honefte debitum.coriju- continentiam ad quam vos proclives Mdgilö ) animadvertit. tis fervi gale Apoftolus circumfcribit. i(ti t Mulier. [us corporis poteffazem mon 6. Dico fecuudum mdn/gemmm.) babet.) Scilicet fecundum ea membra Quuafi dicat, copulam mdulgeo, non quz fexum dlfhnguunc, & qudtenus PræClPIO qurpit j inob- "ferviunt actui conjugali. ". Vola.) Mellem , cuperern. Poteflatem mom baLet. ) Ut pro fua Sicur meii fum. ) Qiuoad c.æhbatum voluntate poflit &onti nere, aut alteri continenti :1i. i. ) fe'conjungere, fed maritus. Alius quidem ffe , alius autem fic. ) th.Eil Id eft, S. Fraudare imUiceps, ) Denegando alius: tale donum, alxus vero sml' debitum conjugale. tale ahquxd diverfum. ^ oU - EÉx caa/än/i; Ab&mendo. L 9. $ fi€ permaneant. ) Id e& i. Revertimint m ddipfum. ) Finito nuptl & collibes. y It tempore orationisredire ad opus con- 9. Quam w,) Id eft, quam libi- gftom, ]ugale. dlms ardore flacrare, & in . libidinem fbimo Ne tentet. vos /sznm ) Id eft, ne 0011fenc1re ! fuette in adulterium , aliasve - damna.bnles l1o. Pracipio mom egoó, fea' Dominus.) R" odfb corruptelas vos tentando pertrahat fa- Refpicit Apoüolus Domini prscepeuna * 108 | Eþ[STöL.ZE 1 B.'PAULI AD CORIN'THIOS r1. Quod fi difcefferit, manere innuptam ? j | !16.' U , aut Viro .fï:IO re- * unde d conciliari. Et vir uxorem non dimittat. * IZ N 12. Nam ceetéri$ ego dico, non Dominus. Si qüiä f ra*täi' .' uxorem habet infidelem , & ficut vo ; z - .haec conferltit' habitare cum illo- T. doeo. non dimittat illarfi. I3. Etfiqua mulier fidelis h abät virum. inflldelïemg* g. ( & hie. confentit habitare cum 1illaj non dim ttat.virum : A um Á m-*iïde- | i ( I4. Santtificatus eft enim vir infidelis per muliere . lem, & fan€tificata .eft mulier infidelis per virum fidelem: - AE fenati E g0.* alioquin filii veftri immundi effent, nunc autem fan&ti funt. 1«. Quod fi infidelis difcedit, difcedat: non enim fervituti qpaneat ^ior fubje&us eft frater, aut foror * in'huju;mpdif: 'in— pace autem vo- o cävit nos —Deus. ? G* WE . — fl 16.Unde us s de uxore nbh dimittenda , Matth. c . luitur fidelis »er contactum : i'nfïdelis-,*- i Ig. Marc..cap. to. Luc. c. 6.- fed potius in ; delis morali quadam de- foror t 11. Quod ff difee]ferir. )F aCto divortio. nominatione fanctificatur, tum quia - qu dilc ^. fentiutit Manere ibnuptam.) Nam fl conjux maritus eft fanctz, id eft, fideliscon- feparet fe a conjuge , quia, verbigra- jugis; tam quia eam.in fide fua non Iu tia , eft adulter, non propterea diilo- impediendo ,. & benevole cum ea vi- - Nd, Jutum eft matrimonium. vendo, quafi viam fternit fibi , ut per .-;-v-gi(') Ch Vir uxorem mom dimiitat. ) Sine preces, merita, verba, & exempla fidelis &i fumu gravi & jufta caufa; ob fornicatio- conjugis convertatur, & fiat fanctus, vituten -Aliaquin p2 vefri tnmundi e[fear. ) hoc d nem enim & aliis juftis de ,;,ailfïs'(ïi' s mittere licet. Quafi dicat, fi ab infideli conjuge * füol :« I2- Nam cfe,teris.) Sc ilicet qui mä-. faceretis. divortium, filii veftri habe- 16 trimonio junc&ti non funt. Opponit rentur quafi nati ex. illicito thoro, 1 f 4 Vun enim huné.verfum verfui Io. ut patet adulterini & illegitimi. fidelis ex VOCe; z4mi ( ex voce, cateris , Nanc autem [ands [mut. j ,IlïQeR , ex &fid quod ex fequentibus clarius patebit. honefto , & legitimo matrimonio con- Tit , Ego díco. ) ld. eft, ego auctor fio cepti, & nati... Vel faz& fus£ , quia Htl p non prxcipiens, fed confilium dans , connivente infideli facile fidelis paren- Conv ut fcilicet. innupti perfeverent, qui tis fide, diligentia & cura fanttificari, f65 ] " fiümirüm continere poliunt: ad pre- funt. baptizari , & chriftiane educari ,pof- nxof cedentia enim. & mnon ad fequentia | Vfce hoc eft referendim, I5. Quod ff infidelss diftedir, di[äeäat.) &i quis-frater. ) ld eft NC.hri&ianuqs. Senfus eft, fi infidelis difcedit, non con- bor Non dimittat illam.): Poterat enim fentiens habitare cum, fideli , ut fi- Ufic conjux fidelis cum conjuge infideli del:, id eft, fi religione ejus offen- ut ermarnere ob fpem converfionis infi- fus eam relinquat, non eft quod con- 3 elis- VMide Conich. de Sacramen- jux*fidelis exiftimet fe, debere illum fe- fei -. tis difp. 26. dub: 5. n. 56. & 57. qui ; fed finat eum difcedere tanquam Sen 14- Santlificatus eft égtm vir 1ufide- hr per illius difcelï'um libertati fuz refti- tutus. lis per mulzerem frdelem. ) Q uafi dicat, hd matrimonium . & conjunctio hec fan- Nog enim fervituti, &fe.)) 'Id eft y « t EU ! ',&a : gg y und'ej n0n profanaturnec pol- non eft fervnilliter Flll)je&uä' irater aut. oX CURYT -- - / ;).'-C A.PKU ']A:'*. VI!c ,'& * 1 109 jïö.-' Undeefiihi fci'*s*, qmulier, fi virum falv f iw ". um fac»,i*"es' ? aut * unde fcis vir, (i mulierem falvam facies? - f . s frate ficut:divifit Donfinus, unum quetïx.cju-em j 17. Nifi ubicuique üm 1llo. À ) ficut vocavit D leus , i'ta amwbu,lcït, & ficut in omnibus Ecclefiis s doceo. -18. Circumci f us aliquis vocatus eft? non adducat prmæþu4 ; & Bicf d tium. In praeputio aliquis vocatus eft ? non circumcidatur. - $ üfide- [ 19. Cmcumcifio nihil eft, & vpl;e?þt.ltiu-*m nihil ett : fgd vgb'-!. * delem: - ] fervatia mandatorum Dei. fünt. 2o.* Un *Eph. ) ; ione vocatus eft , in ea pt-ï;fþ tvitati 1naneat. usquisque , inrquzf. vocat « Ab em vo- 2I. Servus voca tus es? nonjü * t:tibi curg : 'fed & fi potes äeri, liber, magis utere. s . Unde ] O.5 22. Qui puss nfidelis, damde. — foror: talibus , hoc EG: * inh;delib-uskt ;velim unumqüeihque in vocatione 'Vfui—' conjugii perfeverare , & univerfim. im quia qui difcedunt , aut cohabit : zfre'nön con- -forte fua effe contentum. eiscOle — fentiunt. f got. Ào pace amtem vocavit nos. Deus. ) — Et, ficut.) In Grzco eft, », 5-17&);, & fíc. | & vl Id eft, ad pacem. Senfus eft : Reli- Doceo.) Qiurácooue , ordtmv. 9. Cireumceifus aliquis vocatus eff ?. ut p »io Chriftiana ad quam a Deo voca- fiddi ti fümus , non cogit nos ad hanc fer- Id.eft , fi'quispiam prius circumcifus, fanQdus, vitutem , qua pax Chriftiana turbetur, quia Judaus , vocatus eft ad fidem. - Non addnucat praputium. ) Circunt- f[czzt. J hoc eft, pacificus & tranquillus Chri- Yonjuge fti cultus in. familia impediatur.. cifis enim preputium reduci poteft in- | habe- 16. Unde emim fess multer , ff virum ftrumento attractorio, quod Spatifte- zivum facies? ) Quafi dicat: Sicin- fem vocant, adducta cute ut plan- dem tegat, ut docet Celfus lib. 7. fidelis, rixis, probris, minis in fidem dia & fidelem conjug'em difceffionem qua- C. 25. idque eos qui a Judzis apofta- 10 COft« 'xit , difcede o conjux fidelis ab eo, tabant ad Gentiles ,. facere folitos, patet ex lib. 1. Machab c. I. I8: & , qui ut pacifice vivas neque pratendas fpem )31-eq- converfionis ejus. " Unde enim id fpe- Jofepho lib. 12. Antiq. c. 6 ificar, res in homine pagano, blasphemo, lz prdþm:io voratus. ) Vocatus à xixofo? ac confequenter undefcis, aut Gentilismo ad Chriftianismum. M i unde fperas, quod eum falvum facies ? Non circumcidatur. ) Moc en'im ef- eat. 17. Nifi unicuique . &e. ) Ordo ver- fet. judaizare. 'borum eft , ita ambulet quisque , ficut Ig. Grezmc if mibil f , &c.) Sen- 1C0n fus eft, nihil hzc valent, aut confe- ut unicuique divifit Dominus , & ficut offen« unumquemque xocavit Deus. runt ad falutem, & ju l ftitiam , ; id?O Njff. ) Idem hoc loco fienificat quod, non funt affectanda. ] coti* Sed o&j&r*vxztia mandatorum | Dei. m fe "fezl verumtamen, vel boc ramen [atvo. "Senfus ergo Apoftoli eft, quafi dicat, Supple, eft a;iquid Q& confert"a»dfg- lquïm jl -hxc dixi de conjugio fidelis cum in- ]utem. * $ -fideli, deque difceffione ,. & divortio, QO. In qua vecatione, ) Mite ftatu. QI. Nez fit tibs cura. ) Non te res lefh i infidelis illud querat, aut conftare illa angat, quod fe-g.vus.fis'g r il gon poffit pax fine divortio ; alioqui - Lj ^ * : ] - - uo — BPSTOLE i, B. PAULL AD CORINTHIOS vittt 42. Oui enim in Domino vocatus eft fetvus,"liberiüs eft Usmo hu Donin!: fimiliter qui.liber vocatus eft , fervus eft Chrifti. Y - SSup. 23. *Pretio empti eftis, nolite fieri fervi hominum. , *420. efi ut 24. Unusquisque in'q n uo vocatus 'eit'? fratres,l'inïho-c,pïrma- I*tt. neat'apud Deum. * . 30' LÀ ni a quam T 2s. De virg! ibus ,a*utem? præqeptüm Domini noii »hax"b'eo—: "Confilium 3 iT autem do; tamquam mife?icordigm confeCufusa Do- terit et * "mino, ut fim-fidelis? * m ./26. Exiftimo ergo hoc bonum effe propter inftant 6&1 n'ef ceífitatem, quoniam bonum eft homini fic effe. eft, ol 9 47. Alligatus es uxori? noli qüserer e fo—l,utilone':m, .Sþ,lutgs .es ab uxore? noli que&rere uxorem. quom fti.' Et ü»:nupfe'ricg M. X «""28:. 51 autem acceperis uxorem ; non pecca * virgo, ut fit s [ d LÀ 8b Q $; *p e£ ef Qfe;j*i llber , magis utere. ) Td;*zq'u.:ïm *mi/l;ricor;di;trh cabjä'cutu;f $ Pa x *Senfus éft , ( tamien fe fe aperiat oc- &:.) Virgini:ate confulo, tanquam tb «afio & opportunitas confequendx li- is, qui mifericorditer affumptus fum bertatis, eam fuadeo elabi non finas, ad gratiam Apoftolici muneris apud berorm -tionam fed illa utaris', ut in libertatern te af- : Gentes, ut fideliter illis confulam ; *feras. quafi dicat: Quo pr&' aliis Apofto- que ci 22. Qui enim in. Dom'iæ; vOCAIH T eft lis indignior majori gratia & miferi- ür, & cordia vocatus fum ad Apoftolatum , à Ego. fervss, 6c.) NeGe verba'hzc cum mitten ilis : fereus vecatus es j non fit t;bz cu- ' eo magis decet me efle fidelem in meo *4. Senfus autem eft, qui enim cum munere, & fideliter confulere iis, ad füs &l fit fervus, a Domino ad fidem ejus- filis | quos a Chrifto miffus fum Apoftolus. ; molef dem Domini Jefu Chrifti vocatus eft, 36. Ex.f/i!i;)w ez';;;a boc bonum ;Wä ) imanumiffüs eft,' & libertatem filiorum tut; Ut fcilicet virginitatem fervent. . tl Dei affecutus, licet adhuc fe;viat fer- Proprer inflanrem. neceffitatem. ) In- vitutem temporalem. 1 ftans neceffitas eft brevitas temporis , ) ^5 ServWs cj? Cbr(f Quuia ab eo re« ju v demptus. quod nobis conceditur ad &ternitatis Íueul conquifiionem ; que proinde non lüte QS!':PT etio ;empt:f, e/?f&. j Sanglæinis mundo, nofn conjt Chrifti.. Deo-danda eft. igi, 1"ed eïnh;næ & Tà Noite fierd fervi Lominum. ) Ne vos ., ton in fervos vendatis, aut fervituti man- ^^ Quimiam binum e/?i*kpm:'n;/;q e]&. ) Wt a Quafi dicat, exiftimo bonuin effe ma- £ Cipetis , fi poffitis libert&te gaudere; nere virginem propter inftantem ne- mag, *hec éními civilis libertas decet Chri- defi; Rilibertum , & juvat ut expeditius ceffitatem ; bonum, inquam, efle in X Virginicate. Particula enim. 24o2£a,. eidem Chrifto fervire poflitis. non reddit caufam , fed.infervic ejus- lt : 2'4. d5 pud Det;m, Deo adhzrens, , fun cui per Chiziftiánismum fe adjunxit. dem fententis repetitioni. dui 25. De virgimibus dutem. ). Ut fci- -99. $i aeceperis uxorem , mom pecca- th licet manemt virgines , & ferviant f^. Stnimirim nullum fubfit; unpe- du Deo ín vïrginirate. ! dimentum , . quod matx:imqnium —rde*ab fu o ülicituun. | 4Cerf€fi:fm anieu: do. ) Ut. id .fa(c - ianc. ; . Lt * b * CAPUT VHL« E : YII ertus et virgo, non peccavit: tribulationem tamen Carnis habebunt * lrifti huiusmodi. Ego autem vobis parco. . l, j 29. Hoc itaque dico, fratres: "Tempus breve eft: reiiï:luqm eft, ut & qui habént uxores, tamquam non habentes fint: C.psrm;;. 4 3o. Et qui flent,tamquam non flentes : & qui gaudent; tàm- Uib juam non gaudentes : & qui emtint; tamquam non poffidentes: f qs üDe. - Ó 31. Et qui utuntur hoc mundo tamquam non 'uc'antur, præ: terit enim figura hujus mundi. "i .32. Volo autem vos fine folicitudine effe. Qui fine uxore. eft, follicitus eft, quae Domini funt, quomodo placeat Deo. - Solutus .33. Qui autem 'cum uxore eft, folicitus eft; quae funt mundi, quomodo placeat uxori ; & divifus eft. * mpfefit 34. Et mulier innupta, & virgo cogitat, quee Domi ni funts ut fit fan&ta corpore; & fpiritu. : Quae autem nu meaenas i UE Vitgo, 2 pta eft, ;ogif ufecm.; r 5 tat, Fluxæ funt.mundi, qpqmodo placeat viró. . 45:Porro tanquam us füm Tribslationem caruis.) C ofijugii : li-, dc:nfe:.) Confiderationé brevitatis & 15 apüd berorum & familiz onera. "Exibula-- vanitatis gaudiorum hujus mundi. tionem .enim carnis appellat eam, Tanquam non poffidentes. ) Perpetuo lm ; Apollo- que circa carnem & carnalia verfa- ? fcilicet , fed canquam à dfgfru&u:arii ad mileri« tur, & quae carnem: afliigit. vitam. Ego au.em vobisparco. ) Scilicet per- I T:m"quain nom utantur.) Uten- litum, |inmeo do fcilicet obiter, & quantum fers mittens conjugium :.. Vel potius fen- js,ad fus eft: Ego autem vobis tanquam neceffitas , & fine adhzfione affectus. ffolus. filis parco, cupiens afHicionum & Preterit enim figufa bujus mundi.) moleftiarum |quz nuptias confequun- - "T ota hujus mundi facies & difpofitio tranfitoria eft, & ali 43 tur; expertes elle, ideoque continen- qu'ancþ .c;:lïx'aþit. tiaun fuadeo. n 2- VOO.) Velim»- ïl) I- 29. Tempu: &reveeff. ) "'emp CR S;ze /öäz*citudäne effe-) Ac confequen- poris, jus vite, ideoque non immorandum ter in virginitate& celibatu vivere. nitati$ i feculi voluptatibus, fedde aterga fa- Sollicitus eff que Domini funt. ) Id non lute ferio cogitandum. eft, magnam habet opportunitatem fe ng Janquam non babentes.) Ut fcilicet totum occupandi in rebus' non magnopere rei uxoriz afficiantur, bus ad falutem &ternam. fpe&gnf.i. fe.) ut animum, mentém, atque ; morem Quomodo placeat Deo. ) Per :cordis c má« magis in Domino, quam in uxoribus puritatem , & opera pietatis. Y defigant. 33. Drwifus efl.) ln multas curas ffe i diftractus , ita ut uni Deo: vacare nos 20. Qu flent, 't;mqtmm .non- flenzes 5 ; lilünj Id'eft, quibus triftia accidunt; que poflit, fed. partem cemporis Deus , funt flendi materia , non iis admo-- partem & quidem majoreim & potio- equ- dum commoveantur, fed patienter & rem.uxor & filii vendicent. d wquaggmiter ferant , utpote.non diu 34- ngiiat qua Dosini þmt.) Op,i ipe duratura, fe que'confcilentulf fpe' vite portunüm habet otium ea meditandi, * future. ' i que fpectant ad Deum. " 4 - Et-qui'g.m erit,, : an":ian 30;(.'24"! 2 Ef [ f füä*'-) Pura & .imxnacg;ataæ - - $ fs LÀ * Ó hd *?i: LÀ P | : ,Episï*oLZE h 'B.-'PhüLp ADïCOR!NTHI(')S. ' -3$. Porro hoc.ad utilitatem veítram dico :: non ut läcjueuni vobis injiciam , fed ad id, quod honeftum eft , & quod facul- - tatem' praebeat fine impedimento Dominum obfecrandi, t -.46. Si quis autem turpem fe videri exiftimat fuper virgine li f fuà, quod fit füperadulta, & ita oportet fieri : quod vult fa- e EM ciat: non peccat, fi nübat. * * 9. b de füo firmus, non habens seeti- - 37. Nam qui ftatuit 1n cor p fitatem , poteftatem autem habens fuce voluntatis, & hoc judi- . cavit in corde fuo', fervare virginem fuam, bene facit. 48. Igitür & qui matrimonio jungit vir I.DF ginem fuaïn : b'enþ, : * ficat . facit, & qui non jungit, melius facit. om 39. * Mulier alligata eft legi; quanto tempo re vir ejus vivit: 4. 9 7- ?- quod fi dormierit vir ejus .liberrata eüV: cui vult nubat': tantum 1 vit,q in Domino.- ; 3-9 . 40. Beatior aute m-erit», fi fic þermanfärit, er'cundu'm meünf i, tihi l confiltum : p;qto autem , quod & ego Spiritum Dei habeam. - P X A X.VQCAP'['?T : f^. IDl 7 95. Nen wt läqheum vl5 injeciam.) .habet animo propofitum, nec mo- Non quod vobis-imponere velim-ne- vetur vulgi fermonibus, ut fecus fa- éctmi - ceffitatem continendi, & vos eo cogere. Iciat, quam apud fe conftituit. - idolis à Sed ad id quod boneffum eff .Y Scili- Nem haLens neceffitatem. ) Scilice p cet vos adhortans 'ad honeflum, id precepti. :t pus h . Ni4 eft, honeftiorem & meliorem viven- Poteffa tem anutem ï*/;.aZemj. )/ Cir(:;a( Chit 'di conditionem ;in ccclibatu B. propriam voluntatem. - &e "Facultare Ez. boc judicavit in corde fuo.)) Ideft. - nibus. T m-þræ?ed!.) - Vobis v"irgi: EC maturo judi nmt ftatuit. cio apud fe decrevir & qui f — dnpedimento.) ld eft, : diHra&ione. ferentt 6. Si quis turpem fe wideri - exifl;- Servare virgimem fz virginitatis, x 4m. ) In l äejtuj E ,Pat , 6f0.) dd eft, fi quis putat fibi tailt - effe turpe & indecorum , quod filiam, Bene f acit. ) Quia conüliufn. l(fhfï. -hubef verbi gratia,-jam fadulcam nuptui non fti & meum adimplet. tradiderit. 39.- Alligarta eff legi.) Scilicet ma:- idolot trimonii, ut fcilicet difcedere a viro. Íind; Superädu[ta. ) ers'gauyc-fgv , mültum qum fuperans axug» , tempus opportu- fuo, . alteri nubere non polfit. num eam viro tradendi. 52 dormieriz,) Si mortuus fuerit, CORt Ef $ta oporter fieri. ). E ita potius Liberata eft.) Id eft, libera eft,.ut- L2 0s : firmo debere fieri"putat, utfcilicet eam vi- nubere poffit cui. voluerit. rOtradat, quam ut eam domi virginem: — Raatum in Deomino. ) ld eft ,/'iin : p fenefcere patiatur. Chriüi&njszllo i nubgns viro: Chri- ;; Tye Quod .vult. faciat: ) Collocet eam ftiano. A re, | * mQXï( án matrimonium, Ífi hoc mapis- pla- 40. $2 ffc permane rit. ) Sinwir—o;. Cat( ceat, vel fervet virginem , fi id malit. ; Pate autem quod & ego fpzritum Dei 37. Nam qui ffatuit. n torde fun ffr- babeam.) Spiritum confilii , fecundum J J mus,) ld eft, qui ftabile ac. firmum quem puto me hzc Hdgliter faadere. b citp 17 -5 ä - - x* ä&ïï* æ*ä ! 713 15(ju60m CAPUT VIIL od fieyl. i, uamquam idölotbyt;"s;vefcz' non Ft ex Je illz'cz*tuha, cum z'dalurr; nul- ' Vitrine lius fit efficacie,, aut pote[latis, non Junt tamen illa edenda , aut re- - | Vglt fa. pugnante con[cientia , aut cum infirmorum -offendicillo : neque 15'n€cef- ! -ea edere , aut non edere , bominem efficit — meliorem. l. V u- . E iis autem, quzse idolis facrificantur, f—cimus/quia omnes l, bere. w'i )/ , LI ficat. Ícientiam habemus. S,cientig infiat, charitas vero ædl- s vivit * 2. Si quis autem fe exiftimat fcire aliqüid,fnondum cogn'04 : | tamum vit, quemadmodum oporteat eum ífcire. 3 Si quis autem diligit Deum, hic cognitus eft ab eo.. - j meüm . 4. De eícis autem, qua idolis immolantur, ícimus, quia. ibeam, f1i unus. nihil eft idolum inv'mundo, & quod nuilus 'eü Deus, ni Y 21 s.Nam 3 í 'ABUT 1 | E féc mo- D ME us , 7:?& idolis faerifécantur- ) Q. 4f qt;;.c um fe exiflimat fcire , fecus fa- Carnibus, & aliis hujusmodi.. €c.). ld eft, qui putans fe aliquid Scimas. ) Quod fcilicet. immolata fcire inde inflatur , ne&tum Icit quis. t. idolis ab alis cibis non' differant, nec fit finis , ufus & modus fcientiz , vi- Ccilicet plus habeant nuininis aut religionis. delicet ut per fcientiam ne fuperbias, Wa omncs.) Bene & plene in fide profis quibus poffis, nemini obfis, ), Ciyca Chritti inftituti. neminem fcandalizes, & fic a Deo Scienttam. ) id eft, fufficientem ze- agnofcaris & -ameris, ut fequitur, I rum Chriftianarum cognitionem, ' ex 3- 91 quis autem diligit Deum.) Et 'evi: qua fcimus idolothyta rem eife indit- propter Deum proximum, bt eum E ferentem. idolothytorum efu, aliave re n Qü , Scientiainflar. ) Quafi dicat, fcien- fcandalizet, fed xdificet. ? fï;tu ic tia ifthzc veftra, qua fcitis idola ni- - Hic cognitus eff a5.e2, ) Id eft, h i hil effe, & confequenter licitum etfe a Deo approbatus & dilectus eft ; in idolothytis vefci , iisque vefcimini cum hujüs fcientia complacitu.a eft Deo.. et ma- fcandalo ignorantium hóc: hec, in- 4- De efcts amtem , é1c. ) Quafi diQ 1 yiro. [ quam , Ícientia facit vos fuperbire cat,igitur, ut ad propofitam qu«x- contra ipnorantes, eosque defpicere. ftionem redeam , que de. ufu eorum, f;lerifc Charitas vero adifcat.. ) Scilicet in- quz idolis immolantur, inftituta eft. Eüg'ut. firmos & ignaros, ut eos in fide Scmus , quia mibil eff idolum 1n pietate Chriftiana contineat & pro- N mundo.) - Nemo noftrum ignorat ido- moveat. Hoc enim fignificat e45/fea- lum nihil efle in rerum natura, id eft, Chr- re , fcilicet proximos ad falutem pro- non eft id, quod exiftimatur, & quod movere, cui e.contrario opponitur. reprefentat ; quia hnihil veri numinis 10 fcandali peccatam, quo proximus de- illi fibeft; nullus enim alius Deus eft ] Dli ftruitur , hoc eft damno falutis .'af-) : preter unum ver ydom Í ficitur. colimus. um D)'ewvïj, quem nos ge P .. Bibl, cum cæm? Mergär& Tom. V*JIII.JV i E - - 114 EPISTOLA I. B. PAULI AD. CORINTHIOS $- Nam etfi funt, qui dicantur du, five in coelo; üve m n terra ( fiquidem funt dii multi, & domini multi.) tiam € . 6. Nobis tamen unus Deus Pater ex quo omnià, & nos in 1j illum : & unus Dominus Jefus Chriüus s per quem omnia, & mand * » p nos per ipfgm. ligem, 7. Sed non in omnibus eft fcxentla. deam autem cum confcientia, usque nunc idoli, quafi idolothytum manducant: & confc1ent1a ipforum cum fit infirma, polluitur. Iw 4 8. Efca autem nos non commendat Deo. Neque enim fi - tii 0f d ni manducaverimus, abundabimus : neque fi noa manducaverl- mus, deficiemus. Jhres -9. Videte autem ne forte haec llcentla veftra offendlculum * t fiat infirmis. IO. Si enim quis v1der1t eum, qu1 habet fcæntlam, in 1dole recumbentem: nonne confcientià ejus, cum fit 1nf1rma, ædl- ficabitur ad manducandum idolothyta? Rom. I1. *Et peribit infirmus in tua confc1entla frater,& propter I-'N( 14 P quem Chriftus mortuus eft ? eflisin m Sic VE fignacu Nam e!fl funt , qui dicantur dii.) - Efca astem nos mon cammendat A Genuhbus ldOlOldtrlS. Dæo ) Quafi dicat : idolothytorur , UI -6. Nobàis mmen) Recte fentientibus. vel aliorum . ciborum efus. .per fe nihil b Et.nos im :bn.) In illius fcilicet acit ad pietatem, qua Deo placeatur. glorxam & cultum creati fumus. : Neque enim. ft mandum'vertmm.) ldo- Ignorans Per quem omnia.) Faéta funt. lothyta. vefei ido .Et! no$ pev spfum.) Smhcet creati, & Abundabimus. ) Efcls, & dcliciis In tua tiam ; redempu fumus. abundablmus quibus alia ranone trm Vterys, 7. Sed menm ig -ommnibus eff feientia.) non polïïmus Jam di&a, quod 1dolum & 1dolo- Deffciemus. ) Quafi eodem genere I2. E t;hytum nihi] fit. edulii edere non liceat , llcet 1dolo ltantes immolatum non fit. foo W Omdam autem cum co:a/äzmtm ta'olt ) Ex confcientia erronea putantes ido- 9. H&c liceniia 'vefrd.) Comeden- d (irj lum habere ahquld divinitatis. di idolothyta. * Vi fd&m Quafí zdolathymm mandscant ) Id eft, Ojändtcu/um fat mfrmu) Eo mo- timis em. cum reverentia , quafi cibus ille ah— do, quem ftatim explicat. ?o. R quxd facri hibeat ex eo , quod idolo IO. Eum; qui haber fcienttam. ) Ido- 1lmum 1 immolatum eft. Vel cum horrore, lothytum non effe rem facram, aut . nifi f quifi efu inficiantur , & polluantur. rellglofdm pobitate ^S fio Et con[ctentia :þfarum eum f toanfr- In idolio. ) In templo , vel menfa ma.) Non plene inftructa circa ido- idolis confecrata. O eYem lothyta. * JEdifféabitur.) ld eft provocabitur, T EQ, Pollajturi) Quia contra confcien- excutabltur, ut comedat 1dolothyta tiam aliorum - uafi facra. exemplo manducant - N f at idolothyta. II. Es peribir uyfrmx:.) Peccabxt Á PeCCimdl ] / - M - 113 ^ "c A P UT vmk»f;'& IX — ïy.e m :15 Sic ,au,tem peccantes in fratres, & percutientes confdiän- 3 tiam eorum infix mam, in Chriftum peccatis. 0s in, ROID, 13. *Qüa propter fi efca fcandalizat fratrem meum : non ia & E manducabo carn 14'21- B em in eternum, ne fratrem Bieum Nfcanda-' p m lizgm. CAPUT IX. ücant: No,n ;acbiþiebat Paulus xvi&um a Corintbiis; quibus concionalyd?ur, nim fi ut omnem amputaret offendiculi occafronem, licet boc fibi fuifje lici- tum multis probet argumentis : fed in omnem formam [e vertit, quo cïajferi-' plures ad Dei cultum adducat : Corintbios exbortando ad imitatio- kculum - fiem eorum , qui in fladio currunt , aut. in agone certant : uumn quoque ait Je domare j idolo , æ'di-* I'NTOn fu1-rn liber? Non fum Apoftofhs * ,-Nyo)n-ne Chrifltxum topte Tetum Dominum nóftrum vidi? Nonne opus meum tos eftis in Domino? . Sic ss 2. Et fi aliis non fum Apoftolus, fed tamen vobis fum: nam fignaculum Apoftolatus mei vos eftis in Domino. MMMIJI! me interrogant, haec eft. - VOTUUS , 3. Mea de—fen-fllo' apud eos; qui [ nibil 2 4. Num- Jaceatul- ignorans non eiï'e per fe peccatum 1. Oz fum lher?) Non fum Apo- u;.) ldO' vefci idolothytis. "JFfus ?: Quafi dicat : Nonne p (u;i f ientia. y Per.&uam f. cien- mei jurs fum , ut tanquam Chrifti qdici tiam, qua tu male, & importune Apoftolus fumptus & alimenta a vo- tiorfe fri uteris. bis exigere , & accipere poffim ? P IQ.*Et/þercufientes,.) Id eft fczlhda- Nenne Chriftum: T. fum Dominum no- n enel'e rum vidi ? ) Quafi dicat, hinc pa- tinodo vulnerantes. lizantes , & per fcandalum quodam- ret me effe Apoftolum , quia Chri- :eF idolO fïus enïm Is ChrifÉum Peccati.f.) Chri ftum vidi, & ab eo ad evangelizan- fibi fa&m arrogat , quod uni ex mi- dum miffus fum, At cap. 9. 5 P " nimis ejus tactum fuerit. Matth. cap? cap. 22. 19. E l:IIO' 25. 40. Rurfum | ui fcandalizant pro- Opus meum vos effis. ) Quos epo ih per predicationem Chrifto enul. - ximum, in Chriftum peccant, quia j Wo- Chrifti fabricam, fcilicet proximorum D. Etff aliis mom [um Apoffolus, E$c.y ams' ?"" probitatem & .falutem , quam' Chri- Quuafi dicat, efto, non fim aliis Apo- ftus fuo ^ fanguine conftruxit, malo ftolus; at fane negari non poteft ve- fuo exemplo deftruunt & evertunt. rum Apoftolum me effe. 'Sigüacu/um Qofolatm' mæi.) "Grece 13. £fca.) Cibus idolo oblatus, & ocabifur, carnes immolatz, TE eft, Zipeavi , figillum, teftimonium iolodiya 'Ne fratrem meum [candalizem.) Ne figillo mutitum. [talice diceremus, fratri meo 'offendiculum objiciam, & Vo; ffere la pateute del mto Apoffolato.- poabi peccandi pccaüonemfpræbeam. 29 Mea,dfenja Apud eo$, qui me - b . 116 EPISTOLE L. B. PAULI AD CORINTHIOS 4. Num to- 4 bendi? quid non habemus poteftaterþ manducandi, & .*bï,' fcriptà s. Numquid non habemus poteftatem mulierem forolr'eni tritant L circumducendi , ficut & caeteri Apoftoli, II & Cephas ? € & fratresx Domi.r;xi, T05 Cat .6. Aut ego folus, & Barna D. ! operandi ? bas5»-no.q habemus pote&äþem hoi: tiüs Ro ey £ "z. Quis militat fuis ftipendiis umquam * . Quis plantat vi- ThUS, ! neam, & de fructu e $ non edit ? ju Quis paícit gregem , & de 1* laCte gregis non manducat ? ; facrar 8. Num m hac dico? An cäz Iex-rhæä'. ticipani non dicit ? quid fegundum homine b MU Deut.. 9. Scriptum eft enim in lege Mo Y fi:* Noh— alli E ti&mt, 1 95. 4. g.abis' OS brövi* Ilim trituranti. - Numqvujd de bobus cura eft Deo? - p 15- ] Io. An lec t ; 5-N18- * enterrogant.) quui 'negant, aut du- acäpiunt , cui milifänt ; ità zquum qani bitant me effe Apoftolum, vos eftis €ft precones Evanäelii; vivere ex Évan- imnea defenfio ; vos enim oftendens, o ia quos converti ad Chriftum ,. fatis f eho: fic vinitor vinez fructibus pa/f Aluü Citur, & paftor la&te gregis fui. 10.0 oftendo me effe Apoftolum. Numquid fecundum bominem bac aut.) 1n putant fenfum- effe, quafi dicat, iis, dico?) Numquid hzc dico ex huma- qui vitz mez rationes explorant, hoc edem f fere modo no & carnali affe&tu, tanquam mihi, tor fper facere. , qui fequitur, foleo fatis- " meisque commodis confulere volens? predicat minime. Manducandi t$. bibe An & lex bacnon dicir ?') Nomge II. Sp fumptibus veftris. na':) Scilic,e—et geicam, quod dico Scripturz. teftimonio pro- Carna] S. Mulierem firorem. ) Chriftianam : bare poffum ? Ia yQu aliquam. matronam. 9. lz lege Moyfi-) Deut. cap. 25. 4. CGircumdnuceudi.) Perea loca, in titr, 6 quibus Evangelium przdico , exem- Non alligabis os éovitriturants.) Q uia D. A nimirum par eft, ut animalia laboran- Weft : j plo Chrifti , . uem fequebantur mu- tia comedant. Utebantur olim bo- Qaft di lieres. ei mini d rantes de facultatibus bus ad fruges-pedibus triturandas. fuis, Luc. cap. g. 3. vide qus ibi Qui vero tenaciores erant, bobus ora piendi al diximus. ' obli QUE non ! 5 gabant, ne de frugibus, quas-te- fed omp; Eratres Domini.) Scilicet Jacobus, rebant, edere poffent, quod erat in- Joannes, Judas , -Chrifti confanguinei clementig :cujusdam , & injuftitie, & alia i fecundüm carnem. , tlll', quo quám .lex, inhibet. 10 Qm Et Cepbhas. ceps Apo- Numq4utid de . bo bzus eura ef Deo ?) M [ ftolorum. ) Et ipfe Prig Quafi dicat: precipu: cura Dei in :6. Hoc eperandi.) ld eft, faciendi quio, ) hac lege non fuit boum , fed quid, Ts oce quod ceteri faciunt, vivendi ex Evan- altius fpectavit, videlicet n6s, & no-' Nüt ere] gelio , & mulierení circumducendi. - ftri fimiles, qui fumus boves typici , 7. Quis miltat fuss. ff ubendiis un- laborantes & triturantes in agro & At yblo 131 1" quam? ) Quafíi dicat, ficut par eft area. Domini , quos ex Evangelio vi- OPGW mülites vive;e ftipendiis, qua a duc'g vere polle volgic fmdicar'e.. ,, bfiss zv - CAPUT IX. I17 "T tb.,þAn' ,prbpte'r' nos utique hoc dicit ? Näm'p-ropter, nos . fcripta funt, quoniam debet in fpe, torem 4 fru&tus percipiendi. L] qui aïgt," flrareþ -É& qui triturat, in fpe L. *SSi nos vo bis fpiritualia femi navimus, mdägn»urn eít, fi Rom. omi.ni? nos carnalia veftra metamus ? 15.27- emvhoc 12. Si alii poteftatis veftrae participe s funt, quare non po- tius nos2 fed non ufi fumus hac poteftate : fed omnia fuftine- t Vi« mus, ne quod offendiculum demus Evangelio Chrifti. 13. * Nefcitis, quoniam , qui in facrario operantur, qus de Deut. ,&de facrario funt, etlunt : & ^ qui alFar.i,defe;*viunt, cum altar»i par- 18. 1. :x.-hæä ticipant ? I4. lta & Dom;inus' ördi.nþa.vit iis) qui Evängä.liurn 'anfnurjx»-y " "4 s bori tiant, de Evangelio vivere. fus fum. Non. antem f;clripü i5. Ego autem nullo horum u " m hec, utita fiant in me : bonum eft enim m 4 -—f evacuet. ihi magis mori , quam ut glqriam mgam quis æquum P3 ylvar- 16 Nam i Que d? fagraria fent; edunt.) Id eff, (l 1 Xo.. Qaahiam debet :';: fpe arare 'fq.;;i sem hu arat.) Im fpe , id eft ,.cum fpe , mer- hoftias aut templi. proventus , verbi x hum cedemi fperans; ergo-etiam przdica- gratia, decimas & primitias. tor fperare poteít alimoniam ex Er qui altari de[ervsnnt.) 0i T& Üv- m mill, FUA atione. Afua yolens'! predic c'iacnole meoatopkvorreg , id eft, altar .i -RI. Spiritealia.) Do&rinàm Evan- affifflentes , aut affidentes. elicam , & Sacramenta. Cum altarí parti-ipant.) De obla- Nony — Carnalia. ) Alimenta , & alia 'i'ub'- tionibus altaris participant,partem ob- 110 pro* - fidia , quibus caro, id eft corpus, nu- latorum accipiendo. tritur, & fovetur. I4. 44 6 Dominus ordinavit , &c.) » 4 I2. Peteflatis veffra.) iEsolag vpoy, Legimus enim Luc. cap. 1o. 7. 42 ;) Quit eadem autem . domo manete edentes, Jaborati id eft ,. juris fui, quod habent in vos; Jim bo- quafi. dicat, fi alii,ufi funt jure acci- bibentes qu& apud ilos funt dignus eff piendi alimoniam, quod habent in vos, enim operarius mercede fa. Similia aanda cur non & ego uti poffim ? habet Matth. cap. Io- num. IO. II. ohus orà & I4- ^ uas:te Sed omnia [uflinemus)) Famem, fitim, enit i* & alia incommoda, quz ex eo oriun- - ^ 15. Nzallo Lhorum üfils ];lm) Nam tur, quod vobis parcamus , nec jure. cum e[fem. apud vos && egerem 4 nuli yuftiitn noftro utamur alimenta accipiendi. - onero(us fui , uc—.quibit' m 2. &p. cap. $ - Du!) — Ne quod . offendtculum demus Evan- II. nutm. 9. gelio. ) "Ne accipiendo fumptus de- Ut £t fíat n me.) Ut aliment a mihi Da 11 mus occafionem hominibus tenacibus praftentur. fed quld Bonum eff mibi magis.) ld eft, x ) /&m Evangelice pradicationis prohibendi lius mihi eft. W aut obloquendi. 1 [yl)lcl , 13. 1p [acrarío.) In templo. 4 Gloriam meam.) Yn Graco eft , xav- agto Operantur. ) Sacris funguntur aut xupas gloriationem, evangelizandi fci- gelio d , licet fine fumptibus. 'ftibfervitïnt.,Q1t Sacerdotes & Levite. L. " * 118 EPISTOLEE L B. PAULL AD CORINTHIOS 16. Nam fi evangelizavero , non eft mihi,gloria':þnegceffï')tää w ! Qmribi enim mihi incumbit: vae enim mihi eft,fi non evangelizavero. PA 17. Si enim volens hoc ago, mercedem habeo : fi au 23( Eem in- — vitus, difpenfatio mihi credita eft. epus ef .24' þ 18. Quae eft ergo merces mea: Ut Evahgelium prædi-ca-hs,ï' fine fumptu ponam Evangelium - currut - u; non abutar poteftate mea * hendat in Evangelio. * 1g. Nam cum liber effem ex om ss f ) nibus, omnium me fe T?llm : X N abitine feci, ut plures lucrifacerem. DL 105 20 20. Et fa&tus fum Judeeis ta " mquam Judaeus; ut Judaeos lu- 6 crarer. i Ton q| 21. lis, qui füb lege funt, quafi fub lege effem ('cimä ipfex non effem fub lege) ut eos, qui fub lege erant, lucrifacerem. v forte ( lis, qui fine lege erant, tamquam fine lege effem (cum fine. . n afacorus lege Dei non eflem: fed in crifacerem monm lege effem Cþri&i) ut lu — Gentile eos , qui fine lege erant. 22.F a&us : 22. ( Y6. Non. eft. mibi gloria.) Gloriatio. - Sine [umptu ponaz. V mentitn. Nece/fitas enim mihi sncumbit.) Sci- annuntiem. ):Sc.jillicet txfadam l«,mtis 4 licet evangelizandi; ut enim predica- Ur.niz abutar.) Ut non .Omlij. Jure j omnibu carem Evangelium , injunctum mihi « poteftate mea utar. Auguü eft a Chrifto. 19. Cum liber effen ex omnibus.) ]d eft, ab omnibus- Ut nin d Va enim mibi eff , ff non e'v4ngeliz4- obftrictus. " cxgn nemini eifem - ve6oc.) $i non evangelizavero manet edi f me pena, tanquam divini przcepti Omnium tamen me fervum fect.) fd partic transgrefforem. E .eft, ad omnii me demifi, etiam ad - Tibus; 17. Mercedem babeo. ) Mlercedem , inopiam & famem , & me omnium. & bor -& oloriam eximiam. infirmitatibus accommodavi. b — Difpenfatio mibi credita ef.) 'Tunc Ut p!:ires lurrifa:erem.) Ut quäm' [17 117 non.habeo gloram fingularem , fed plurimos Chrifto ac VOS facerem. quirerem ; & fal- 10, 6 qeque pecco, quia fungor otficio meo, fladi & facio, quod jubeor, demandatam 2o. Fadus [uz -,ïuäæi:'t.-mquam 70- quiq difpenfationem , five adminiftrationem d«u;.) Quoad quedam, quz tun Y In Grezco eft, ftianz fidci non c Chri— DUII ] Evangelii exercens. repugnabant. mium olxcyou. iav memio'Tupuat, quod Syrus ver- DI. Lmutri acerem.) Ad Chriftianam - Sed tit: Prafeclura domus mitbi cresita ep , fidem adducerem. & fortaífe fenfüs efle poteft : Non li: , qui ffne lege cravf.) Gentilibüs, gnifi Thium| confequor eximium meritum , & de- qui non erant fnbditilegi Moyfaice. RliOQ1 €us , quale eft Evangelium predican- Quafr fine dege effcm. ) Quafi natu- titdi tiuim, fed modieam aliquam laudem, ram tantum ducem fequerer , ut Gen- Br. n qualis domeftice rei adxnini&ris, & tiles faciant, & non legem aliquam * Witur turatoribus debetur. fcriptam. d NT IS. Su e/f ezgo merces mea?) Exi- Cum /ïne lege Der »on Leffine.: $) L0 iha, & fingularis merces hoc loco Cum t men revera non vivam fine lec e Dei, fed Chrifti le » ponitur pro egregio opere mercedis Io] gem profï;'e'af-?ï : Qui eximig meritorio per metonymiarm. illique obediam. d 32 vbgfvrixf 119 &ceffts 52. Fa&usïfu:m infirmisr infirmus, ut infirmos Iücfifaceæm, l2 V6fO, Omnibus omnia fa£tus fum , ut omnes facerem falvos, 23. Omnia autem facio l?em ]t- u | propter Evangel * ium, ut pa'rti.ce ps ejus efficiar. * . s quod ii " 'q-ui in ftadio currüht, omnes quidehï edibang 24. Nefciui Ite mea currunt , fed unus accipit bravium ' hendatis. » '?. Sic currite, ut compre- 4$. Omnis autem ,qui in agon& C6ntendi,t, ab omnibus fe l'erïgm abfünet: & illi quidem, ut corruptibilem coronam accipian—t; * ?05 lu- Tos autem incorruptam. : . .26. Ego igitur fic curro P 005 quaü in incertum: fic p'ugng,v non quafi aerem verberans * n ipfe TOR 27.. Sed caítigo:corpus immeum , & in fervitutem redigo : ne m fine (ECA- forte cum aliis praedicaverim, ipfe reprobus efficiar. Cererm Eos , .qui ffne lege érant.) ld eft, autvelocitatem corporis impedire pof- Gentiles. unt , cujusmodi eft Veneris , aut Q9. Ommnibus ommiA f4&u£/ fum.)'Nan quorundam ciborum ufus. emenriendo , fed compartendo , non ffmn- lit. corruptibilem coromam accipiant.) tr;dam lantis aftu, fed. commiferantis. affettu , . Premium aliquod temporale, & pe- u jpre ; omnibus omnia factus eft Paulus. [tfa riturum. Auguft. epift. 9. & 1g. Nos anutem incorrnftam.) fd eft, xter- 23. Omnia facio propter Evangelium.) nam coronam in cclo iis, qui bene " ) Id elem "Ut nimirum fructum predicati Evan- certaverint , repofitam. gelii fuo tempore percipiam , & ejus 96. No»x qu4f £m incertum.) Sed cur- ) particeps efficiar cum aliis predicato- füm meum, & vite mez rationes a um ad ribus ; hoc eft,ut una cum illis affequar debitum finem dirigo. : ^ nnim ea bona, quz promittit Evangelium. Sic pugno.) mvxrtue, pugilem ago , ? Q4. Nefciri, uod s; , qui 12 ffadio pugnis certo. r P um eurrunt.) ldeo 1 ne fumptu evangeli- Nozx 7uaþ' aerem ver Lerans.)) de eft, k fil- z0, & gener:tim contendo hoc vite fruftra, & inaniter laborans, fed ho- ftadium rite decurrere, ne ex iisfim, ftem verbero, id eft corpus meum. ) 714- qui quadamtenus quidem currunt, fed Videtur alludere ad pugillum morem, non perveniunt ad percip qui antepugnam virium oftentationem, (hr- mium. 4 iendum pre- brachia ceftibus-armata jactabant , ut Sed unus' accipit bravium.) Non fi-- Virgilianus Dares lib.gs.* : inam ; gni*fïcät unum fantum xternum prz- " Talis pri;)m/ Dares caput altum I imium 'confecuturum , fed paucos ; jbüs, preba zollit, [i2 alioqui fruftra diceret in numero mul- Offenditque bumeros 74!0:, 4lterfz;z- atu- titudinis , fíc currite, «t comprebendatis. que jactat : Bravium.) [Jeaf3éoy , victorie prc- Brachbia protendeüs ; 0 verberat? Cefe mium. - yam fhbus auras. Sic currite ut caripreh:nddtix.)s cilicet éoronam glorig, & bravium victoriz. : 97. Sed cafligo eerpus mm*my.) UTO («.) Q5. Omsis qui in agone contendir.) - te, lrvidum facio, fcilicet verberibus. fine Qui lu&ta aut curfu certat. lz fevvwitutem redigo.) LUt fpiricui u- Eear,' ; db omnibus fe abffinet.) Qu vires, l?areac, 'öl.fubjic—:iatur.f( LI e 120 ) | .EyrsToLzE L *B-.- PALUL,I.)-&D COBINTHIOS - 6. Wa capilce N Cammemi'atiaize ingreitvmm Sfudeorum 'freq'üehier 'ob wrza þecä admod cata a Deo punitórum, bos: a. fimilibus abflerret : de tentatione & fure lx bumana, C? Dei im tentationibus auxilio : non folum idololatria $N fugienafa 67 , [ed & tmena eorum , qui idoletbytis vvecuntur ; tum & ceax . quod per. boc «ideantur aliquid idolis deferre, ium N .r'. Aquäd i * — 7 feandalo fint infirmioribus. . yerunt x '*EXOr I- I0. Olo enim vos ignorare, fratres; quoniam/,pat;es, noftri 13-23- omnes * fub nube fuerunt, & omnes * mare tranfierünt: tàveru *Num n i 9.21. .2.* Et omnes in Moyfe baptizati funt, in nube, & in mari, fünt at *l xo. : .3-." Et omnes eamdem efcam fpiritalem manducaverunt, : 14.22. 4* Et omnes eumdem potum fpiritalem biberunt (bibebant u 16-15- autem de fpiritali xO.. y cc);nfeqpcnte eps petra? petra aut':'e-mxera-t ereli | 17.6. Chriftus.) - 3 dui, pr *Num 5. Sed non in plu riabürsïeorüm b tui fünt 2O6.II. ? Qneplacittjm eft Deo * n,.;ï'ä Caeo, profcrïat,i funt in deferto, in défe *Num 260640 z . 6. Hæj miliam,. 6 I 65f'k J-ö UE wube. Ü Nubes häac fuït co- fli;.& quia non nature vï; fed err nofhrun lumna per diem obumbians He- miraculum, &.fpiritu operante , Deo ; & eor brzos ut nubes; & per noctem lu- Ícilicet, aut Àn Teverer cens , ut ipnis, que eos duxit per eductze funt. gelis, paupe aque ille - Mal defertum quadraginta annis. Canjäquente €os. petra. ) Hec pecrä , prohib AMare-) iubrum.- comitata dicitur Hebraeos, eo quod $ia 2. I5 Moyfe-) Duce Moyfe. aqua , quas petra copiofiffime fünde- Conc Baptizat, [unt.) Quodammodo ba- bat, ad commoditatem populi in ri- ptizati. — lranfitus enim per mare [ -]eo, vos divifz, longo fpatio profluerent, - Mfien rubrum figura fuit baptifmi, in quo mer- donec veniretur ad ]oca,ubi eflet aqua- 14 fanguine Chrifti rubricaniur, rum copia, unde Pfalm. 77. 16. Er cap ^ gimus /Eeyptios ,. hoc eft peccata. deduxit tangmam flomtua aquass 6 tor- Sb In nube.) Sequentes nubem. rentes ipundaverun:, & Pfalm. 1 94 L;41.- g. Efeam fparitualem.) (d eft manna. | Nm Dirupit petram , 65 flaxerunt | 4,&300 : finà, icitur manna efca fpiritualis, quia abterunt in fteco flumina. ? 3 PURV Angelorum tinifterio producebatur. Petra autem erat C'brtfus. 3l Petra 1113 $w Unde Pfalm.. 77. 5. vocatur Paz;s .4»- Chriftum fi Tum gclarum C fpiritualis, gnificabat , qui erat petrá T Euchariftiz. quia typus erat, & f*ïgt1ra tüo — 8« Sed mon. su plusébus DRNNURU . i oy* - 4- Eundem potum fpiritualem.) -Aq.uas cirum «ff Deo.) Quuafi dicat, licet omnes 5 intelligit, quas percuffa petra Moyfes idem manna commedeiipt , eandem elicuit. Dicitur autem potus ille aqux aquam de.; i J »etra biberint ;:tamen lnon,; * Tunt fpiritualis, quia typus erat Sanguinis omnes Deo placuerunt. M e Chiifti, quo fenfu etiam dicitur Pe- Nam profiraii imnt dm deferto; :Os fum | " "trà QJi'ritiläli; ; quod eflet-typus Chri- 'mxll—es, enim Hebrsi, qui duce Moyfe- t - CAPUT X. I2Y 6. Hzec autem in figura facla funt nofm, ut non fimus con- . cupifcentes malo rc.m,*flcut, & illi concupierunt. . *Pfdl Jrd bt 05.14 7. Neque idololatrae. eichamxm,hcut quidam ex. 1pfis quem- fetil li ,admodum icriptum eft: * Sedit populus manducare; & bibere, *Exo thlirria & (urrexerunt ludere.- 32.6 8. Neque iornicemur, * ficut quldam ex lpüs formcau funt, *Num tur M - & ceciderunt upa die viginti tria millia. 25.1. | quod c. Neque tertemus Chiiftum; *ficut qmdam eorum tenta— ! *Num verunt &.a ferpentibus perlerunt 21.5.6 og noihu : Neque murmuraveritis ; ficut quidam eorum murmu- *Num raverunt., & perierunt ab exterminatore. fierünt: ILI. 1 mari, 1l Haec autem omnia in figura contingebant illis : Ícripta I4.T Unt, funt autem ad coxrepnonem noftlam, in quos tines fzeculo- »bebant rum devenerunt. 12. ltaque em erat egrefh funt ex ]lwyptc ob peccaca Ceciderunt una die vzö»m d iria-Gufe dua, 32. 28- prefertim murmurationem mor- lia.) chllcrt ad Exod. cap. . atl tui funt in deferto , dempto Jofue, & ubi ob adoratum vitulum cæfa dlcun- Caleb, qui foli cum nova fobole nata tür vwmtl tria millia. - in deferto - mgreHn funt terram pro- 9- Neque fenremas C/:rzfum b Qudfi 6.Hac miílam. Num. 14.29 difidentes ejus promiflis , ut aliqui ml 6.. In figura noffri. ) Ad exemplum, Coiinthiorum dubitabant de refurre- fed pet - noftrum & eruditionem noftram , ut &ione, üt patet cap. 15. I2. te, Deo ex eorum punitione difcamus Deum Sicut, qmdam eorum temavertmt) que ll revefen, & illi obedire Num. 21. $.. E£ redere ce;i populum Malerum. ) . Rerum. noxíarum , & &inmrisy 6 daborisy, tacumsqw €onra ;C petra prnhlbltarum. Dominum, 5 Moyfen, ait :oCar eduxt/h xo qu Sicur && dili.) M eteres Hebræl. zo: de JE ypto , st zs0reremur £n /ä/x— fande. Concupierunt.) Delicias carnium in fudime ? Deef panis, nom funt aquas liin z anuma noffra jam naujmt Jeper ctäa -Joco , qux dictus eft, /e»«kra conca- luerent, p;/cemm Num. 11I. 33. & 34 iffo leviffimo. etáquee 7 Quemadmodum jertptum eff. )Exod E a ferpentibus per:er;mt j MOrr- cap. 52 6. bus eorum interfecti, Num. 21. 6. j 8 £ & torz Se, j poptilus manduczre, e 6z£ere ) Io. Neque mmmmavcnzts) Vel 944l 51 Nam ederunt, & biberunt epulo con- contra Deum , vel potius contra ho- " firu&o ex ho'tiis pacificis, quas au- mines vobis præfe&os 44," * reo vituli fimulacro obtulerant. Sicut quidam eorum murmuraverumnt. ) m ia Surrexerunt. lua'cre) Saltando nimi- Num, JXI.I- 14- I. rum, & choros agendo; hos enim b extevminatore.)' AnO'eIO fcuhcet, petra U aulo poft defcendens e monte vidit cujus minifterio. exterminati , id. eft; M occifi. funt. veplt- 4 oyfes,Exod cap. 32- I9.. mftes | g. Sieut quidam ex ipffs fcrnrczttt 1I. Hac cWomia d þ:g;zrd tontinge- funt. ) Cum. fcilicet Hebrzi colue- bant ds.) ld eft, Deus punivit He- qidenm N ; n0n runt Beelphegor, id eft Priapum , & braos in figura noün, hoc.eft, ad in ejus graciam , & cultim tormcat: exemplum noftrum, ut eorum pena , fuüt cum fihabus Moab, Num. 25. eruditi , fdpxamus. X B:H eum Com. Menocb. Ibm. FIL. Jojf | - k À * "— - 122 ! EPISTOLE I. g. PAUI;"I AD COR?NTHIOS | - " '32. Ttaque qui fe exiftimat flare, videat ne cadat. "2 ^15. Tentatio vcs non apprehendat nifi humana, fidelis au- ts tem Deus eft, qui non patietur vos tentari fupra id, quod po- I9 au qu teftis, fed facie z t etiam 'cum-'tentaþ;ioxïe p—roventum , ut poffitis fuftinere: 20 Dgo; 14. Propter quo d äh'ari'ffï mi mihi,fu giteka'b idolorum cultura: calice 35. Ut prudentibus loquor, vos ipfi judicate, quod dico. - 16. Cálix benedi&tionis, cui benedicimus, nonne communi- catio fa 1N "Qamo ; ; guinis Chriiti eft ? & panis, qucäïn frangimus, nonne participatio corporis Domini eft? 12 n ? 17. Quoniam unus panis,unum corpus mu Iti fumiis,þemncäs;, qui de uno pane (1) participamus. 18 'Viderfg 24' (1) Im Edir. Sint. additor: & de uno calice. -, d. 4d correptionem noftram. "Ut iis fpirituali refifte re poffitis iinpremoni tentationis. » Topan anditis, aut le&tis fapiamus , ne fimili | ratione peceantes, eadem patiamur. I4. P,oprer qua:l.) Í faque, figüifï.ca't Cmxnwac 1p quos fies faculorum deven etrunf.) fe -omnia precedentia dixiife ut ab- Qui extrema hac ftergeret eos ab idololatria, & ido- 1inis " / 'mxmdi | ;ætate vi- ]othytis. i ä delib viibus. I2. Qu fe exiTizmat /ät'are.x) Qui va- IS. Ut prudentitus loguor .) Scilicet ur.m'mrï ni, & arroganti fecuiitate flare fibi id, qued fequitur, quafi dicat, cum fti, qi n videtur, & firmitatem in bono fibi prudentibus , & intelligentibus mihi pollicetur. V fermo eft. — Vldetc - Fideat me cada p cilicet hoc : di- Vos ibff judicate quod dico.)) Id, quo d 80!90] volo dicere, tale eft, ut vos ipfi tan- Wunt, fcat alieno exemplo. 13.^ Tenmtat;o vos wom apprehendat quam prudentes, facile de eo jüdica- * 4 funt 2 af bumana.). ld eft, cum vos ten- re podfiis. : Qu 16. Calix beneditlou;s , E5c. ) . Qüæ iis c tatio aliqua pulfaverit, nolite eam fo- vere & apprehendere, ita ut fenfim hic dicuntur, eodem fpe&tant, fcilicet parx crefcat , tandemque fiat infuperabilis;. ad abftergendos Corinthios ab idolo- » thytis. Argumentum vero eft hujus- r Quo nam humanas, « leves tentationes modi. Quemadmodum qui.comedunt omnino excludere , ut eas nunquam ( con fentiatis, eft impoflibile. n Grzco de pane Euchariftico , & de calice idol nunc eft, £(A«0c» , apprebendit , non confecrato bibunt, participes funt fa- Ti crifici/ Euchariftici ; ita qui come- fiben ut leoit nofter interpres elAgoíre. Vi- o de Caffian. lib, s. cap. 16. dunr idolothyta , quodammodo parti- ia UR Fidelis autem eff Denus. ) ld eft, ve- eipes funt. facrificit idololatrici. s pred Calix -beneditliozis. ) Dicitur calix A etu rus in promiffionibus, qui fe prote- é&torem fuorum ele&orum promifit. benedi&ionis, quia quod calice cor- Pa Supra id, quod poteffis.) Ferre. tinetur, a Sacerdote benedicitur, & Qua Factet etiagm eum tentatione proven- confecratur, - Dir x z4m.) Faciet, ut tentatio bonum for- Ef panis, *r'/uem fhzkgimus.) Ef Chri- tés 1 tiatur exitum, ut illam fuperetis, & - fti corpus, quod fub fpecie, panis fu- ln vobis inde lucrum fpirituale prove- mimus, & fidelibus diftribuimus. fiat. 17. Quonjsm unus pauis, unum cor- L qui d yqj?ri: 977 n:rfi ) Culïï £u&tu ,tïm g;'wltiv fémus.) At ficut: ex multis u CAPET OX 125 ;:8,. Vi'cï'*eæ Ifrael fecundum carnem z nonne , qui efd:unt loc [ — ftias, participes funt altaris ? od po: Ig. Quid ergo? dico, quod idol is immol a*tun—u. üt alaiqüidä i ooffti aut quod idolum fit aliquid ? entes, daemoniis immolant, & non 20. Sed quae immolant G 1ltum: Deo. Nolo autem vos focios fieri daemoniorum: non poteftis Ico, - calicem Domini bibere ; & calicem daemoniorum : Imuni- * -e1- Nonm poteftis menfse p.mi:ni participes: effe, & men * " D0nte daemoniorum. n 22. An &mulamur Do mmum? Num quid. £6i4t"ixdre.s: illo fu- mnes mus? *Omnia mihi licent, fed non omnia expediunt. * Sup 9* s j -..; Jidete 23. Omnia mihi licent, fed non omma eedificant. s cnd 24. Nemo , quod fuum eft, quaerat, íed quod alterius. »refïïöni - 35. Omae , quod in macello vænit,,,mandu.cate,,:p..ihili intet- 9- 1 rqganftes' 'p-,rop.tre.r confcientiam Q N 26.* Do- giïifïcat ut ab & ido- janir fic ais panis, ità ex m*uTt-i—s*-:ï " Gf.- Mesfz Domiai.) In Euchariftia- 2 delibus fiat unus: pánis facer & vivus, 229. A2 amulamur Dominum .?) SApue vcilicet unum-fcilicet corpus. m yfticum Chr—i"-' (o^Sper , id eff, ad. zelum ,, & iram: , Cum fti, quod eft Ecclefia« . N PI'OVr Ocamis.. 5 I8. F;dete I[rzel fécum dum- M?nem.j Numa uid j-b-r-t lores: 4 77 fumns :;) Quafi . ; mihl dicat, minime. Ergo non impune no— Videte ,. & confiderate IHfraelitas , qui eorporalem circumcifionem. circumte- bis cedet üila &mulatio, & D?'i'. ad. -s , quod iram provocatio. 4 Íi tat- yunt, & qui externis þfac*rifx'ciis adhuc faünt addicti.. Qugia "mihi cent. j GSeilicet - idct- 25 Q edunt boffías.) Qu nanab omnia , qu&. funt. indifferentia, quale illis: cefas , & Deo facrificatas edunt, eft comedere idolothyta.. x - Que ) cilicet . pa rticipes.cenfentur fadi facrificii.. Sed om ominia. exþediifn(... | Quia, idolo« I9.- Quid.ergo » 65c. ? ) Quuafi dicat : ut fequitur , non omnmia zxdificant. ; Quorfüm autem hec difputo ? .Àn quaft dicat, materialiter licet vefci: hajos- idolothyto per fe, per accidens tà- edutit ( contra id , qnod: paulo ante dceui ) caice idolum aliquid eife, vel qnod idolis men non licet , fi fequatur fcandalum:.. immolatum eít, aliquam. contr: xii.e 24',. Nemo- Qf*uad- Teetozz efnqu'ærat--.) Ne--. atf 1mo fua: commoda ita. ftudiofe quarat;, ;orme- Jlabem.affirmo ? aut aliqua. tandem wi, feu poteftate deorum. fimulacra ut alieng utilitatis rationem. non ha- p pradita elle exiftimo,ut ab. iis aliquid beat. Nemo velit vefci idolothytis: metuendum. videatur ? ^ cum aliorum offénfione , fed' libenter cix - [ 2O.. Sed qua- tmmelant Gentes , 6$c.-) careat illa voluptate vel utilitate , ut: : 'Quafi dicat; immo affero idola multa aliorum fcandalum vitet.. n ..25. Qiae 7;20;[ in- macello 'vææii'.); : elíe dgmonum fímulàcra, & qux Gen- Chf l« tes immolant, ea demoniis; non- Der— Quidquid in macello venaleproftat, immolari. ANibal ;;nt:?rraga-?ife,fi ) Àn fit. idolo- i lt thytum. 3 l j Nolo- autem vos:focsos freri. damnio- j T. xum.), Nolim autem vos cum. demone Proprer coz fesentiam. ) Ne: vel con- gpkiä quidpiam.habete. eoi?rxmuneä, : Ícientia. veftra lgdatur, quafi fit. reli- « - ] 124 ; EPISTOLE 1. B. PAULI ADF CORÍNTHIOS i Pþfal. .36. * Domini eft terra, & plenitudo ejus. " 23 T. 27. Si quis vocat vos infidelium , & vultis ire; omne, quod Eccli. vobis apponitur, man Vir nducate , nihil ix?terrogantes, propter con- 'I?'.3I' Ícientiam. rijrdt * 28. Si quis autem dixerit : H.bc immolatum eft i'*dol.»i,'s : no- erpua lite manducare, p I íÍcientiam. x L ropter illum »quih indicavit, & propter con- 29: Conícientia m autem dico non tuam., fed .-alteriu's., Ut - quid enim libertas mea judicatur ab aliena confcientia? ! I.IMi 40. Si ego cum gratia participoy quid bl aSphemOri pro eo, uod gratias ago ? mores ducatis, five bibitis *Cok . 31.*Sive ergo man ; five aliud quid fa- ? 3: 17- citis : omnia in gloriam Dei facite. " e[ : -- 32. Sine offenfi fione eftote Judacis, & Gentibus, & Ecclerüæ 4.1 Dei : Caput 33. Sicut & ego per omnia omnibus placeo, non quarens, $ cupit quod rrmlih';',i?tile gü? fed qUOd'me'll:ti,S,- ut falvi fiant. 1 CAPUT 6 Ti . gio carnibus ïmmolatïtiis vefci, vel exemplo provocas, ut contra confcien- ^ aliorum , qui forte fcandalizabuntur, tiam fuam idolothyta comedat. A . — fi videant vos ab hujusmodi carnibus dU dU quid ruim bicrras mee ia non abftinere. : À £, dicatur , 6c.) Cur enim ego flibertate ^ 96. Domiss efó terra UW : plenit?lda mea ita temere utar, ut hoc libertatis ejus.) . Quafi dicat : Omnis creatura, beneficium swgro fratri, qui iea actio- uia Domini eft, bona eft & munda, ne offenditur , interitum afferat? ^ ] fic & idolothyta non fünt immunda , O. Siego cum gratia partteipos &c.) ut vOos putatis ex eo, qàod demoni Senfus eft , committere non debeo , u$ E EU fint obJata, fed munda funt, quia a alius mihi maledicat, aut umale de me N traät — Domino creata funt. - loquatur, propter id, pro. quo ego ; Plenitud Deo gratias ago , id eft, propter ci- b o ea eft. 7,.7"*,'-.) ld eft, quidquid in / bum: fed potius abftinebo , quamvis fape 1S. 27. $i quis vocat vos, ) Invitat ad alioqui cum gratia participaturt M a 25 prandium, vel ad cenam infidelium. 31* Srve ergo manducatis 6 c.) QU u».xtfiþ homi -Omnze.) Etiamfi fit idolothytum. dicat, ita manducate, bitbite , omni1que pu, Nibil snteir veftra ita facite , ut apta fint ad Dei oga?:tes,xö'c.) , ide dicta » loriam promovendam, & qus nul- num. 25. Phl 28. $i quis autem di';xer"it;) In pran- lum fcandalizent , fed omnes edificent. pro N dio , vel in ccna. M 32. 7wdars , 65 Gentibe:.) judzs, D Propter ilum , qui. indicevit.) Ne aut Gentilibus , qui nondqm —ChriPc'o widelicet ei fcandalum prebeatis , fe adjunxerunt. ded manducando, five lfïd*eli.s ille '(it, five -Et Eccleffa Det. ) Et- Chriüiahaä ftru infidelis. fidem profteffis. . dori Ef propter con/cz'mti,gm,) Ne 'lx—ædas 33- Omnibus placeo.) Id e&, placere: pu J confcientiam fratris tui in fide infirmi, ftudeo ut omnes edificem , nemi ] nem ; dun -tibi in menfa affidentis, dum eum tuo 1 Oifäxfdam? aut fcandalizem. X p » , Á ET E * lat Ü Ed I55 CAPU T X y QUOd eT con- Fir aibärto ,mulier autem velato debet orare b.gpite.: V C'orz,'ntlä,z'o; reprebendit , quod ad celebrandam coenam Dominicam invicem non s: ho- expettarent , Jed inter fe diffiderent : referens interim Sacraineuti er eon- Chriflo- inflitutionem , C Jcelus &6 penam | Eu;baripiæ , indigne ad illud accedentium. 195 ,..,Ut ' l. IM itatores mei eftote , ficut & ego Chrifti. d * 10 0 4. Laudo autem vos , fratres, quod per omni a mei me- l mores eftis: & ficut tradidi vobis, praecepta mea tenetis. *Eph. . üid fa- 3. Volo autem vos fcire , * quod omnis viri caput, Chriftus eft : caput autem mulieris, vir: caput vero Chrifti, Deus. 59?3'. :cläüæ . 4. Omnis vir ora z ns , aut prophetans velato capite; dgturggt caput fuum. * * Prens --8. Omnis autem mu lier orans , aut prophetafis non velaïxoi capite, deturpat caput fuum: unum enim eft, ac fi decalvetur. 6. Nam fi non velatur mulier, tondeatur. Si vero turpe ett fcicn- mulieri- tonderi , aut decalvari, velet caput fuum. * f j *. am* iina- *Gem 7. Vir quidem non debet velare caput uum :quon lier autem gloria viri eft. . 1.26. | stÁ jf bertate go,& gl?ria kj-)eixef;,- mu 8. Non bertatis 1 a(lio- l. Jeu: €$ eyo Criff;. ) lmita-tor- ram damus. Velper cepsr fuum , in- ) —ms fum. telligitur capuf ipfius orantis, quod *0, g [ .)V Q. Per omnia mei memores eflis.) velari non decet, quafi erubefcamus; je0 ,l Meam do&rinam tenetis , precepta, quam rationem attingit 'Tertull. in *X traditiones. A pologet. c. 30. JlJ/ac, inquit : fzpiczen- de me Qunis viri caput- Chbriflus: eff. ) tes Cb ifliani manibus expanffs,quia inno- 0« H ter C Caput hic idem eft, qqod. Dominus, €nis 5 Capite nudo, quia non erubejczmus. janwis fuperior, redtor. Malier deturpat caput fuum. ) Capnt vero Chrifüü Deus.) Chirifti Q üia f1icitcontra naturalem honeftatem I5. & verecundiam illi a Deo inditam. Quf hominis , five humanitatis Chrifti ca- uaque put, & rector eft Deus. ((6. Nam. ff nom velatur mulier, ton- ( Dd Pfop/)ctan;.) S-.:cris hymnis , àut destur.) Quuafi dicat, fi Jicet non ve- Pfalmis Deum laudans , fic Propheta lari, licebit & tonderi. ; nül- | Decaluari.) £voZotdas , radi. jcants |pro cantore fumitir r. Paral c. 25. (dgs, I: & 1. Reg- c. to.IO. a Leago , 66 glria Dei.) Imago Deturpat caput- "wem.) Videtur Nenim. Dei. gloriofa, in qua fcilicet maxime hyUïO dedecore affici Clhnriftus caput no- elucet Dei majeftas, & imperium. Malier. auteim- gloria viri.) ld eft, Zirllilkn ftrum , cui tanquam fupremo Sacer- , doti', humanique generis apud Patrem mulier facta eft. ex viro ad viri glo- patrono, caput aperiendum 'eft, five riam , veluti ejus iniago , unde illi Acere fubje&ta eft, & jnert dum preces fundimus . five alia qua- nis velaànda. in fignum fub je&iOf piam -faf:ra' fun&tione rej diving ope- SS - 126 .EPISTOL E I. B. PAULI AD CORIN'THIOS 9. 1 g. Non enim vir ex muliere eft, fed mulier ex viro. *Gen. - qudio f .9.* Etenim non eft creatus vir propter muherem fed mu- 2-23- her propbter virum. Igï' mamfe 1o. Idec debet mulier poteftatem habere fupra caput pro- pter Angelos. 40. | iC II. Verumtamen. neque Vir f'me muhe1 e, neque muher fine aL | viro, in Domino. candur 12. Nam ficut mulier de viro, ita & vir r;el muherem omma -- 21.1 autem ex. Deo. Or3.. VoS lpü ]udlcate decet mulierem non Velatam orare dum ? ton ha Deum 2 5 14. Nec ipfa natura docet VOS, quod vir qmdem fi comam.- 2j '-— niam | nutriat, igi.ominia eft illi: 1 Ij. Muher vero fi comam nutriat, glorla efc 1111, quenlam uv capilli pro velamine ei dati funt. pracipi 16. Si quis autem videtur contentiofus effe : nos talem con- L qme, füetudinem non habemus, neque E cclefia-Dei. ) t ond 17. Hoc autem preecipio : non laudans, quod non in mehus, / [UPTT277 fed in deteuus convenitis. . 1 g. Pri- fitatem 1Cut 0 licet decere imulierem non velatam fam, 9- Sed mn/te; praprer) virum. Ü Ut Orare;, eflet viro in adjutorium ad vite fo- fed. potius. contrarium, fcili- Dus d cietatem , & prolis propagationem. cet 1d quod feqmcur. i nj IO. Pa!e/t"atcm 3 Velamen, quod $ comam mzfruzt l Ut muheles Grzce faciunt. eft fiznum poteüatxs viri in mulierem.. » Pr apter "tngelos, ) Ob reverentiam !gno/nznta eff illi.) Qum effeminati Spf&c - Angelorum , quia mulieres Angelos animi eít argument um. b 16. Sé quis autem videtur cantm- £eftes habent honefti pudons, aut Ht impudentie , item obedxenclæ , aut £io[us effe-). QiXovemoc, contendens non. in fj inobedientie fuz. veritatis , fed lorie, & victorie ftu- H dio, feminas. ó hrchnnas velandasnon 1. MWegaue vir fmme mu!tere, &c. )AL h, ter emm ælterlus, utpote COH]Ug'lS ope eife, cum . in templo orant, fed pri- 20 mdlget, ftinum Gentiliun morem Letmendum, Waxd Iz Domizo. ) Id eü Domino. lta ut fcilicet fint aperto capite; quafi ttoni dicst , cum hujusmodi contentlofo vo]ente, & dxfponente. C q ov Mm'ter) EV& pertmacms rixart nolim. . tij, dra £y orsr fet suelierem. ) COHC;I)I- Nes falem confuetudmem 5o»x- baäe- mu:.) Nos certe, & Ecclefia Dei ta- 2] tur, formatur, nafr'n:ux " propagatur. Ínmi Ormta uufenv ex Deo-) ) qunc Ol'dl- lem confuerudmcm non hzbemus, ut p mantur, & difponuntur. mulieres orent aperto capite. —Aliqui ant tamen , ut Chryfoftomus putant figni- 33« Vos ifi jmdicate.) Id ePc in fuo ficare Pzw.lum fe ahenum effe a con- Omn quxsque animo zxítimet quod dlco QUA. Decet mulierem , 6c.) Quafï dxcat, tencwmbus tue; nl inime. - I7. Hec attem pracipio, &f e.) Quaf' dxcaa. hoc de. vclzmdts muhenbus ua C 14 Ntc pÍa m;mm dom* W:.) Scx- m - E " É 12y OCAPRUT x ) "' 1'8.- Primum quidem convenientibus vobis in A" E-ccl'efïam; ; cad audio feiffuras effe inter vos, & ex.parte crédo.- L I9. Nam oportet, & haerefes ve—iïej,, ut & qui probati viunt, n ] -manifefti fiant in vobis. 20. Convenientibus ergo vobis 1 unum;, jlaminon eft DQ- - lier fine minicam coenam manducare. ^ * : ^21. Unusquisque enim fuam coenam praefumit ad mandu- l:omnia candum. Etalius quidem efurit, alius autem ebrius eft. - X ^.23. Numquid domos non habetis ad manducandum, & biben- h onre dum? Aut Ecclefiam Dei contemnitis, & confunditis eos, qui . non habent? Quid dicam vobis? Laudo vos? in hoc non laudo. COmam - /23. Ego enim accep i a Domino, quod & tradidi vobis, quo- - panem, niam Dominus Jefus, in qua noéte trad.e-bagur, accepit s - 24. Et gogi'am " præcipio , Ut interim vos non 1:111(1*6m rat, ut divites laute conarent, nec ff COf* Wj —.4n eo, quod fequitur,, fcilicet, 4w4 pauperes, quos negligeþagt , exp e&aï rent. 205 in meltus , £&5c. -Quod mom in melius , fed im deterius d Pr.cfägzä;tl ad manducandum-) Prefü- niel.i-us, 9. comvenitis.) ld eft, quod non ad uti- mit manducando. Italice d»i:ceremus,- litatem , profpe&um fpiritualem , - udanticipa di mangiare. ficut oportebat, convenitis in Eccle- Et zlius quidem eurit.) Efuriebans velatat pauperes, quod nihil attuliffent , & a fiam , fed magis ex veftris conventi- , dül- 7 - Dbus detrimentum creatür animabus. - divitibus negligerentur. -19. Seifferas effe inter vo:.) Dilhdia, Alins autem ebrius eft .) Divites ni- mirum, qui laute epulabantur, & fe inqlieres Grace eft, eyicuara- IOo. Nzm oportet & bx?efes ejä) fupra modum cibo replebant & potu. jeminati Spectata nimirum inconftantia, fuper- 29. Numquid domos nonm habetis, 6c.?) bia, & pronitate ad res novas. Q uafi dicat, fi cocnam non . vultis fa- cere communem , fed privatam , cur cuttt- Herefes.) Schifmata, & fedias, tam óns f0f in fide, quam in moribus. in veftris domibus privatis potius non ig t Quj probati-fant.) Qui probi, fo- comeditis ? " —eg.l centemnitis ?) Lo- jasnoit lidi, ac firmi funt. Aut. Ecclefram D d pr- QO. Jam nom efb demiuicum cunam co moderate refectioni , & mutus mdum, manducare. ) Dum rixis, (& coineffa- charitati deflinato abutentes, & in eo comeílationi , & ebrietati. vacantes. | qualï tionibus-locus, eftf; non tam videmini jriolo conam Domini inftituere, quam iIMar- Mel, per Ecclefiam Dei, cctum in- x tis, aut Bacchi. telligit Chriftianorum, contra. cujus reverentiam l]uxu illo epularum, e- Jubt- QI. $uam cenam prafumit.) Xloc e(t, Já t* fumit ante fynaxim, nec pauperes ex- brietatis peccabatur. " pectat. Mos enim fuit illius evi, ut Confusditis eos , qui wmem balent. ) $, u Pudore afficitis pauperes, qui cibos igui ante. fümptionem Eucharifliz, ccnam omnibus 'Chriftianis , tam divicibus , non attulerunt, eo quod non habeant, fgie quam pauperibus, communem infti- quod conferant. ; cor 23. Im qua noHe tradebatur.) À Ju- tuerent, Chriftum imitantes, qui poft cenam agni & commuünem , É£uchas da, & fudszis in inortein & crucem. ii - riftiam inftituit, ]äm abufus irrepfe- y':fcc*eff': panem , &c. ) Hæc ,gxp;i'ca- X - 4 128 EP[QTOL]-E I. B PAULI AD CORINTH[OS 30. I *M at. 24 t gratias agens fregit, & dixit : T Acmp]te & mandu- 26.26. cate : hoc.eft corpus meum ; quod pro Vobls üadetur. hoc multl. Maici facnte in m-am cc mmtmoratwnem n 14. :22. remur Luz:&e . Simihter & calicem, poftquam eoenavit. dlcens - ch cdhx novum te'l'amentum efc in meo fanguine. .Hoc facrte, 32 22.I J E [ T * quotæscu nque bibetis, in meam commemorationem. um hC Quotiescumque enim manducabitis panem hunc,y & ca- 33] hcem bibetis, mortem Domini annumlabms donec vehiat. mvxcer *Joan. 27. *Itaque quicumque manducaverit pancm hunc, vel bi- » /6.59. berit calicem Domini 1nd1gne : reus erlt COTPOTIS 8. fangm- vematr nis Domini. N *: *oCor 28. * Probet autem fe:pfum homo & fic de pane 1110 edat., 5.5. & de calice blbat Vartis 29. Qui enim manducat, &. bibit mdlgne, judicium fibi sindum ^ manducat, & b1b1t non dl)udICanS corpus Dommx. h -— x -39: Ideo ia 4 vimus Mlatth. 26.-num 26 & fe- Irl mteam commemaratwnefn) Ad re- quennbus. colendam memoriam palïtoms, & mor- Clb mez. 24- Quod pro 'Uolu: £radetur. ) Sa- licet in | inortem. 796. Mortem Daæzm ;mmmtmä;m X ID Hoc facite im meam cammemaratta- Annuntiare - mortem Domini ,. eft imortis, ac totius pafïtoms ejus pre - lachra zem.) Q.uod ego nunc facio, quodque F vos me jubente tacitis,id ego deibceps nobis . fufce),tæ/grdtam memorwm re- a vobis, & fuccefforibus veftris, ce- colere. Donec vmmt) Ad extremum ju- terisque "fidelibus fieri volo, idque i dicium:. Smmfïcatur hunc: facrifi- meil commem(n dclonem id. eft, xe- Multi colentibus. memoriam p;dïioms ;« candi ritum- non celiaturum ufque ad prem. finem mundi. mortls me pro vobis. fonjt 2 . Hic calix novum Tæ/?zzrhmmm e/i ) 27. .Rems ertt carporzs, & þmgu:ms difpof Quafl dicat: Hic.calix eft. mürumen- Domini.) Wiolati nimirum, mdmne tum authenticum, & quafi charta , in fümpti , & tractati. exam qua fcriptum, & confignatum eft no- vum teítamentum , ld eft, fancitum 28. Prebet feipfum bomo. ) Hoc e& Tua fe examinet num áptus fit, & dlgne idio: eft novum £&edus , novaque promiifio d.lfpofitub ad tanta m j eria, & con- muni | divina, & ultima volancas mea con- 4 fignata eft, de eterna hereditate vo- grue. fe purget , &:; pr P aret. 29. Judicium fibs mandzzcat, & bibir.) 3. bis d,mdd, fi' credatis , & legi me& fcilie pareatis. Quafi dicat : '"T'alis reatum damnatio- mor L; o fangwne.) Quafi dicat: nis incurrit fuo: Vlth non ex fiarura C Hoc Feftamentum non atramento fcri- facrorum mvüenornm , quz vivifica tione ptum eft, fed quodammodo fanguine funt, &.gratiam & falutem con- Catiit níco , qui hoc calice continetur. cdnnt. tenti Nan a';;udtcdm corpus Dormint.?) Sed Hc facite.) Quod égo jam feci, 3 Gi confecrate , Offerte- in ftcnfïcmm «fu—- eo tanquam promifcuo:, . communi, V: Catoy mite, dxfmbmte Euchanülam, &c. & indifferenti cnbo utens.- d- x li —.- — r - 29 fnaedq. j * "E xäo;"-Iääof inte t: ho * r.vos miulti irifirmil,-.-.ti& imþe,;illþ;?. & do'rmiu'nyt; * multi.:c0 à $: Hic 31. Quod fi 'nq.fme t'-i'pfos dijüd'i;'cl:ai'*emüs,. non i;;tiqti; jqdica— remur. E Du m j | fac[ite, * jUdiCafnur QUte'fnï a D"omïnp co-l;.flipimq*r " ut non .currf hoc mundo damnemur. * j &N cäf ,cü 43. ltaque, fratres mel '—m convenit.is,!-ad iiian-ducand:utïï—ia n invicem expectate. . . vel bi 34. Si quis eturit, domi m,an:du&:et : 7'11t non in ijudiciürh /c;ön- fangul- veniatis, Caetera autem, cum venero , difponam. A ) edat, - C.ARDT X "Wfiis j dantur varia ejusdem Spirïzus-]an&i charifinata , ut in n H—bi»' "odum bumani corporis quisque Juo fungatur officio, & mutua [e 9mnes - f - opera , indigere cogno[centes , miutuo Je f'oveant ; $" ia | jue providit Ecclefie de vaïi?s M fe- | Cbrg/lus N E - dominum flatibus. - &mor- fþiritu.alibus.uaü"täm—-"nolo vos ignorare, fratres. . sahitti. IDE 2. Scitis aütem, quoniam cum Gente * S effätis,.ad ümu— p 6 lachra muta prout duc—eþamini euntes. ';us p? am I6« B 3...Ide-30- * um jt- j20. ..Idea. -in?äi vO: mu[tiinfrwi,ifcl.)' 33 In?;;æm exge&aic.) Vide di&a facriti- Mul variis morbis c-eripiuntur;A& fupra num.-2I. ? H . premature moriuntur , ob indigne 34* $4 qu1s € f urit,v- domi »mkäduc&t. ) (que 1 fumptam Euchariftiam , & non .ea Si' quis.non poteft tamdiu- jejunus in difpofitione , quz neceffaria fuifiet. Ecclefia' permanere , donec omnes d glll'ïll.i convenerint , prius domi comedt, ne ndipnt 1. Dijudicaremss.) Probaremus, examinarergus , difcuteremus. munem ccnam expettare. . fit ill moleftum, aut noxium com- Laris,) -Ut' oc ell, Judicaremur.) Puniremur a Deo ob Ut non im judicium conven J digne. indienam corporis & fanguini»s Do- conventus veftri non ita fiant , ut da- mini fumptionem. y mnationem , & ponam. mereámini ob ',(vcon-. 32. Dum. judiqa;'när tzktein ) | ,Dum füperbiam , gulam , ebrietatem, &c. jilir.) fcilicet punimur in prafenti v:ig-a, per - Cerera ) Quz fpectant ad dignam, morbos, & mortem. & honeftam Euc^aiiftiz fumptionem. patit Difponam.) Ordinabo , conftituam, jaura Corripsmur. ) Ut.hac Dei caftiga- vifici tione adioniti. refipifcamus, .& pec- ai:..ligillat—im prifcribam. con catiim indigng: fumptionis E fpiritualitus. ) Donis,--fcïli)cgt tentiam expiemus. is QPe'r pa;nif I. FD Spiritus Sancti. n -Q. Com Geztes. e 9d - Cumbéóc mubda.) In fid-libus, & pec- efetis.) Cum 'e-'iTg;is nini ; catoribus mundi. . Gentiles ; :&ui'guliqlo.la;r.æ. Biet, 'ct'mz Cori. Métiochs. [4 ' " - L t '1301 EPISTOLZE . R.PAULI AD'CORINTHIOS - 3. Ideo notum vobis facio ,.* quod nemo in' Spii'i(tu;fDeifïlo- 10 À j quens, dicit anathema Tefu. tituum. Jefus . nifi in Spiritu fan&to. " Et nemo poteft dicere,]i)qmi-h-t;;ls : in* . ' 4 . Divifiones vero -gratiaru m funt, idem aütem Spiritiis ;j dividen s. Et divifiones miniftrationum funt, idem autem Dominus: D 6. Et divifiones operationum funt omnia : i ) i'dem! VeroDeus, qui ope- ratur omnia in omnibus. 1 COrpUs : 7. Unicuique autem datur man - if efta&io äpifitus ad utilita*t:ïäm; vicl 8. Alii.quidem . -gati fü er Spiritum datur fermo fapientiase : alii,au: tem fermo fcientia fecundum eumdem Spiritum : &omn 9. Alteri fides m in uno m quiem Spiritu(:l alii gratia fanitatu I4 . Spiritu: .10. Alii $ —— - Á ; " Prout duceä;min:; e'ukte.r.) lbatis; ut tatem intelligit opäfahdi, que adræ di - , L orpot ducebamini a confuetudine : inílitutio- 16. ficationem fpe&ant Écclefig, & quz ne majorum , & facrificulorum, atque etiam vim naturz fu perant, cu jusmodi - de coi a demonis impulfu. funt iniracula. A 3. n Spiritu. Dei loguens-) —, ritum Dei. Pär Spi- ddem "vero Deut, qui cperatnr, ffc;) ubïz)d Ó E»sgxe» , quod Hilarius g. de 'Tri- Dicit anatbema jf/;!. ) ]efum exe- nit. vertit. Igeperatur; fignificat Apo- 18 cratur ; Jefum maledicit, fed potius ftolus hoc verbo intimam. prafenti- Tüm i eus qui Spiritu Dei ducitur, Jefum, agno- & am, vim, & eflicaciam , qua fcit, invocat, quafi auctorem era- intime omnia operatur, maxime mi- r tie, falutis, & omnium donorum fl)i- racula, & dona gratuità flerion ritualium. 7- Mantfeflatio Spiritus.). Aliqilod [ & Dicere: Dominus 7efus.) Agnofcere ,: hujusmodi: donorum ,. per quod ma- Grai credere , invocare, & predicare no- nifeftatur di lan men Domini Jefu, ejusque fidem pro- &um. , eum allccepiliï'ew Spiritum .fan-þ 1 f pondl fiteri, eo fcilicer inodo ,. quo oportet, d uttlitatem.) Non ; Propriam,.' fed Á Io & ut proficuum eft ad falutem. totius Ecclefiz. Yum, Nift in Spiritu Santla-) Nifi per Spi- 8- Sermo. fapientias.). F acultäs ex- ritum Sancum , quafi dicat.' Hac Prol plic:ndi fapientiam , id eft , altiflima cendi dona adeo -non funt veftra, fed Spi- myfteria "lrinitatis ,. Incarnationis ,- phetic rjus San&i, ut nec Jefum agnofcere, Przdeftinationis, &c. ut explicat infra : .nec invocare ex vobismetipfis poffitis : * Dtj' cap. I3. num. 2. Donum, quo altif-- feilic fed agnitio hzc, & invocati^ fit Spiri- N fimas rerum caufas, maximeque abdi-- tus Sancti donum. tas, atque a noftris fenfib 3 fque 4. Diviffones vero gratiarum jämt fimas rimatur. ug remotif- - dat à De Gratie divife funt in. Ecclefia, hec Sermo feientie. ) Scientiæ dohum, uni, illa aálteri datur & dividitur. ad humganam, civilemque vitam. bene- & Ge oS. Minifivationum.) Qiaxovido , mi- inftituendam. Ali, fcientiam intelli- niffertorum , ue fcilicet varie diftri- loque buta funt in. gunt, qua res fidei per exempla, com-: ln cclefia.: parationes, rationes. humanas Tum ldem autems Dominus.) | ]gfus Chri- lofophicas explicantur. -$ecundum eundem L ftus, a quo, ut Deo, & per quem, SPiri?W?-) Opera ut hominem, illa omnia conferüntur. ejusdem' Spiritus. E àtin lt J ,6. | D;fv»ffone: operationupr. ) F acul- 9. Fi*h) Mägna intäligenciä mi[i pus v s M [ vorCAPUT ,X-ll.' | : ngt | Dei . 1o. ,xAlii— operatio virtutum , alii prophetia, alii difcretio fpi- - m rituum, alii generà linguarum, alii interpretatio fermonum. ROH'!. 11. * Haec autém omnia operatur u'ritüs : unus, atque idem lSpiritþus, t2.9.6 Ominus;: dividens fingulis prout vult. Ephef I2. Sicut enim corpus unum e ft,& membra habet multa; QIIi 0pe. T* omnia autem membra corporis cum fint mul ta, unum. t;med ; corpus funt.: ita & Chriftus. 1 liate & I4 Etenim in uno Spiritu omnes nos in un üm corpus bapvti- alil.au- e Gentiles, five fervi, five liberi, Zati fumus, five Judaei, fiv s & omnes in uno Spiritu pota:i fumus. inüm 14. Nam, & corpus non eft unum membrum , fed multa. 0. Alii -1$. Si dixerit pes: Quoniam non fum manus, non fum de —nà al ædi-' corpore : num ideo non eft de corpore ? 16. Et fi dixerit auris: Q &qu uoniam non fum oculus, non fum jusmodi de corpore, num ideo non eft de corpore ? 17. Si totum co,rpus;oculus: ubi auditus ? Si'totugï/ auditus: w É) ubi odoratus? 1 de Tri u at Apo- 19. Nunc autem pofuit De ( us membra, ulnu*mquodq*ue eo- tfenti- L: rum in c0þpore ficut voluit. 1 Des RQ, . 19 Quod ne ml« Beriorfn;n'fïäei, ad ea contemplanda, jus varia funt tngïhbra , & ipfe eft caput; Miquod & explicanda. od m Gratia fanitatum. ) Donum cxur'anl*- 15. Etenim im -uno [piritu.) «PEr un fan- di languores , & sgritudines cor- unum eundemque Spiritum fanctum. * p wnu corpus.) Chrifti myfticum, Porales". : - IO. Opemh " vi;tktx;æz. ) Miracgld- quod eft Eccclefia, & co ; nfequentg; in lm'? fed xum. * ipfum Chriftum. 4$ eX- Prophetia.) Donum futura prs d- Baptizari fummus.) Baptifmo infiti Íumus. tilluma cendi, vel fcripturas , prafertim pro- ; 3 Oi , pheticas , explicandi. Potati [umus.) 1n calice Euchaziftiz : jnfra Difererio fpsrittnm.) Cogitationum unum Chrifti $ fcilicet; & intentionurn cordis, & con- ;ie haufimus. piritum , cum. fangl1i. altif- I abdi- fequenter actionum , & fermonum , ut Nam 3 corpusmon eff unum mem- yotil- Íciat'an a natura, an a demonis, an érum.) Quafi dicat : Porro cerpss a Dei, vel'Angeli fpiritu, & inftin- cum dico, non unum dumtaxat mem- brum intelligo , fed unum quidpiam furmt, &u proficifcantur. Jene. "Genera liznguarmum, ) Id eft ,*deonuin ex multis membris compactum , ( loquendi variis linguis.- . coagmentaturm. . telli- 1 "m I5.. $: dixe. COf Interpretatzo fermonum. ? ,Obfcuriloy- st pes , &c. ) infinlla-t phi- rum, maxime facrz Scriptura. i Apoftolus querelas fuifíe" inter Corin- I2. S:eet e mim corpus.) Natura Ie& thios, propter do rum difparitatem. norum, & my&erio- animale, puta hominis. lpef'& x M 6* Corif/us-) Unum fcilicet cor- 18. Pofuiz.) Collocavit, ;! .pus habet, nimirum Eckcle-f'?a-m ; Cu- fun&ignem attribuit. & proPriam my t s 7 L - D X - - £ 132 'EPISTOLE L. B. PAULE A*DïbQRINTHIOS I9. Quod fi effent omnia unum; membrum , übi cotpus? 28:*73 20. Nunc autem multa qu Apoltol pus. i i—de.m membra ,**unum autem cor- x tutes, € 2I. Non poteft autem oculus dicere manni- opera tua non Qles gent - D indigeo : aut iterum caput pedibus: Non eftis mihi neceflarii. 22. Sed multo magis, quae videnturi [ nunqii membra ;:orpdris* jn;ü;r—. a miora efíe, neceffariora funt : d /:23. Et qu& putamus ignobil iora memibra effe corp()ri/s' , his . bent &i honorem abundantiorem circumdamus, & quae inhonefta fqnt ]. quidor noftra, abundantiorem honeftatem habent.- ; j- .. 24. Honefta autem noftra nullius egent: fed Deu S tempker—'aï * cellem:ï vit corpus ei, cui deerat, abundantiorem tribuendo honorem, 25. Ut non fit fchifma in c ^ orpore, fed idipfum Pro invicelffg : folicita fint membra. 26. Et fi quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia Of membra: five gloriatur unum membrum, .c-ongaudent omnia membra. em:brd. I - 21. Vos aute/m e&is coi-þus Chrlfu, & mwexmlbra dem 298:*Et SI cymbz 'Ik'gþ. UL;- car,;i;s 22 Quod**nimü-fum- nem membrorüm, & eomm condi- conflatur ex diverfitate membrorum. tionem temperavit. 22. ( Italice dicere- Membra corporzs infirmiora. ) mus: Ha bilamcdaro, e cotutrappefuro ) p Ventrem intel] K ligit, &guæ ventre con- ut quod ignobilius erat, majorem ho- tinentur. norem fortiretur. Y qufi 23. Ignaä;/iärlzgmemära.) Pedes íin- Sty Et eui detrat. ) v jctoBwmI, iis OCuli, telligit Chryfoftomus. Vel, per igno- membris, qux aliis erant ignobiliora; Tet biliora membra ea intelliguntur, quae quibus. multum . deerat . ad aliorum hoc eodem verfu vocat, 4zhozc[fa. membrorum nobilitatem. inüag His honorem abundantiorem circum- Dei * Aóundanttorez honoreg. m,'h. damus.) Majori ftudio te imus, dili- ram , & ornatum. ) Stilicef eu- gentius , & elegantius veftimus , cre- j (pos pidis, aut.calceis ingeniofe elaboratis, 25. Pro. invicem follicita /;'nt' m;m. quen! i £*4. ) - Mutuum fi hi far Inäorzejfez.) Verenda. bendo. . bi auxiliuin. prg- Gr; Hae abundanttarem honorem babent,) Diligentius tegimus, & veftimus, ut |26. G licet 1 loriatur. ) äoäag"a' j glort; ; " OP' etiam fi. quis toto. corpore nudus fit, faficitur. tüt hec.tamen membra nudari t ,non pa- 27. Vos 414'2*; ».) M'e, Eioliha, Teg tiatur. - 24. Haizef;z autem nofira. ) Oculi 4 in qua velim omnia , quz de corpore tes 0 naturali dixi, per. filitadinem intel- ayr]) facies, manus , &c. que funt membra ligi.& compleri. $ " t i honeftiora , & nobiliora corpotis. Effi: membira de mem iro.) Membra | Lj Nulius egent. ) Quia per fe fatis membrorum, commeimbra, compar- natj decoris , & honoris habent. tes ejusdem . i TA - s .!ïccle ig. corpogis myiha ? fc1hce5 ?ngäMw? corpus.) Ita di&ributio- - DO e -^ B CAPU T XI. & XIll. " Jfpus ? N ! 58. *Et quosdam quidem pofuit Deus in-Ecclefia, primum «Eph. l m cor. Apoftolos, fecundo Prophetas, tertio Do&ores, deinde vir- 4. 11 tutes, exinde gratias curationum , opitulationes , gubernatio- Hülnon . nes genera linguarum , interpretationes fermonum. " . t i ecefari, — Prophetze? : 9. Numquid omnes Apoftoli ? numquid à TlSlnfir numquid omnes Dotctores? LI '5o. Numquid omnes virtutes ? numquid dmhes gratiam 'Hä— 0ri$, li beht curationum ? numquid omnes linguis loquuntur ? num- n eüa funt quid omnes interpretantur ? 31. JEmulamini autem ch arifmata meliora. : Et adhuc ex- empäl'ä-' i E Jcelleln-tiquem viam vobis demonítro.. orem, nvicem ^CAPUT XII ic-bar-imfz'sl üe?z:ej]ïmtem, dpfius. officia , perþetui?atem,j ac "omnü , Ojïemlz't L ra fidem , C? [pem, r elz'guaquex ï ompia ?ïæc-ellentiam— Jup - Dei dona. 2 ] m,. charitatem embro, linguis hominum. loquar, & Angeloru m i B F',SI s autem non habeam, factus fum velut &es lfOna»xüms, aut . * f:ymþalum tinniens. m t condi- z.æ:,-t - Qicere- efurt ) 29. Pr;muni Apoflolos.) Qui funt',.' lis ele&i, AG. c. 6. Hi erant. quïaü rem ho quafi corporis hujus caput. T Lr pedes m'y?c ici corporis Ecclefiz. Secundo Propheras, ) Qui funt quafi Genera lingua:sm.) 1d eft, d(-)numA yri, ll 'Oculi, occulta & futura pr&videntes. loquendi diverfis linguis. Jiliora; Tertzo Deilores.) ngi quafi lingug Interpretationes (ermcnum. J Obfcuro- jlioruim anftar habent. rum, maxime facrarum Seripturarum. 29. Numqmid omuts Demde virtutes.) Quiausig , pb,te/i4- fi dicat, minime.—. 41:9?01:' ?) Qua- ; £e$, hoc eft, miraculorum operatores, iCït (l (potuitur enim hic, ut etiam in fe- t 5o. Numquid omues- intgrpretgiztär ?) quentibus, dbftractum pro concreto ) Id- eft, habent do t tf terpretandi, num fermones. ig. hi funt quafi manus Ecclefise. aI. F müulamini aute m chari[mata me- p z Gratias curationum.) LO A: ur.atores fc;i- licet morborum. t liora-) Quafi dicat: Q. uóniam zmüla- Opifulationes.) Qui aliis 3 opi*t;ula,n- mini charifmata , quod non prohibeo, | g/ar'i;;i ftüdete confequi meliora , id eft Ec- tur, exercentque circa egros, paupe- defta, | res, miferos, peregrinos, & hofpi- clefie Dei utiliora. tes Oopera mifericordiz. In Grxco eft, Excellentiorem viam.) Viam, fcilAiä:evt; ,;'p()re dyriNNiuc , fufceptiones , hoc eft , ut charitatis, que via eft ad Deüm , ad i alii.Jegunt , fubfidia , fubventiones. vitam , & gl»oriam eternam. . " Gabernationes.) Qui prefunt guber- d nationi rerum temporalium, quas fide- li)igu;s 6amjnfm.7xz, &c.) ^ I;erürin- n 4* - U 1 SI " gl t Corinthios, qui donum lin- . z 7s offerebant! Ecclefiz , quale munus :ilige;c i ïïerc'e*balifffePtein'i'diaCOni ab Apofto- guarum pre 'cgtelïïs*',adlxïir'äbantur.- x x T 134 EPISTOLE I. B. PAULI AADL"CORINTI'—IKII-k()),S ; 6. Nof 2. Et fi habuero prophetiam, & noverim myfteria omnila;&» omnem íÍcientiam , & fi habuero omnem fidem , ita ut montes i 0m C transferam, charitatem autem non habuero, nihil fum.. (.79$. Et fi diftribuero in cibos pauperum omnes facultates. - tur, fiv meas, & fi trad.dero corpus meum, i:a ut ardeam: cha j autem non habuero, nihil mihi prodeft. - ïitgtem 1. C 4. Charitas patiens eftj benign * i d e : quod & inflatur. Ít : Charitas nonrrage"mulxaj-' : H tur, non agit perperam, non - $. Non eft ambitioía, non üt parv quærit qua fua funt , non irrita- — .tur,non ;co'git:;t, malum. fum vi; * qpusscvunmenms 6. qui: | 6 N E£ JAngelorum.-) $i loquar» lingua , .Bem'gnd eff. ) Xeuceverai, Ambr'o-f.x Non gat qua inter fe loquuntur Angeli. Vel fius vertit, Jucuzda ef. Significat au- injoftom per Angelorum linguam :ntelligit lin- fimili tem comitatem, & fuavitatem morum, Congat .guam elegantiffimam ïlyper— opponiturque afperitati , & dithicul- hic fomu - bol« dicimus aliquem habere vocem, tati , feu morofitati. & jftit .aut faciem Angelicam. Nonamulat ur. ^ .zelät $i non invidet. ) 8 £yNdi, non ^ videt j Velut. a5 fouazs. ) Quafi crepitacftlum Cete, f &reum refonanms, aut perítrepens. Non agit perperam. ) 8 wsg»f&g?w;dl, gmento ts Cymbalum.) «vu3aoy, eft genus mu- non eft procax, vel proterva, füm- , ilarefe fici inftramenti ex xre: i pta eft vox Greca meeneetos a s ut 1. 01 Tianieus.) &Auhatoy , quod verbum etiam Latina perperam , a Perperis fra- ctntimel . factüm «ft per onomatopaiam, quafi tribus, qui-etiam Cercopes dicti funt, & 1 tipni dicat , refonans, J4laLz , a/4/a , incon- quorum procacia, & improbitas tabulis o vdav ditum, & contufum fonum reddens. k'oetarum eft nobilitata. j T5, q .Q«^ dra ut montes transf-ram. : Re- S. Non eff ambitiola.) 8x & T^ Xngo,vs?'! - fpicit di&um Ch.ifti, IMiatth. 17. 19.. : CPqtD non fe gerit. indecore & impudenter, . prium Nzbil |um.) Id eft, nullius fum pre- fed eft'modefta, & yerecunda. Am- þ tolera tii apud Deum; nihil horum me Deo ambitiofi autem o y250»801, dum ho- " -fiocit commendat, fi charitate deftituar. noris captandi cauía ad vilia & pu- do,- 3. Et Jf diffribuero , €6c. ) Grecum denda obfequia ,^& adulationes inde- aliquo Nyepttti» , fignificat fruftulatim con- coras fe . dimittant. * Üm cifum panei, aut efcam ingerere ori puerorum ,. vel egrorum.. -Hic vero ANen inflater.) Non fe .'e)itollkit fu- * dente perbe, & ambitiofe. crede fignificat fubftantiam - fuam in ;aleln Non quarit qut [ma [unt. ) Ad que- . ^ eft t ufum expendere. - rendum. que fua funt impellit amor [U/ ; k SZ fradidero corpus HsEHms Ur) Sive proprius , qui eft vitiofa cupiditas : XIino uis id faciat ob inanem gloriam , Charitas vero aliorum cornodis fervit. n í 1 ve etiam propter fidem , interim ta- Nom irritAtur. ) lioc eft non fa- Xit men fervans affectum ad peccatum cile.concitatur ad ira $ m fed tolerans: alios lethale , 'verzbi gratia , retinens o-flium. eft injuriarum. ^ 7ie proximi. ANoz. co git'a't ,gnftlmn i2 ; Aoquferas. 78 us 4« Charitas parzens ef , &.) Grace xaxo», non imputat cuiquam malum: &l habemus, paxecSuusi longapimis eff , fi laceffitur ab aliquo charitas, non ad i .quia fcilicet patientiam & longanimi- &ftimat injuriam , nec vindictam pe- Cut tatem parit, ut etiam .,bgþignitatgm. tit, -fïdïdilïïmulac,' excufat , lgnofcng aVb U& * BC PU E X 135 H 0tnja & j 76. Non gaudet fupeiæiniquitate : congaudet äute'tfx verita tmos j .7. Omniafuffert, omnie credit, omnia fpera, omnia fuftinet. - f .8. Charitas numquam excidit 5 five prophetiae evacuabun- äqultates, ' tur, five lingue ceffabunt , five fcientia deftruetur : ritatem H 9. Et ex parte enim cognofcimus, & ex parte prophetamus, ,Io. Cum autem vene X ;fit, qu—od perfe&um eit. evaguabitür, : agmula- d quod ex parte eft. II. Cum effem parvu lus, loquebar ut parvulus»"., fapiebam n itrit ut parvulus, cogitabam ut parvulus. Quando autem fa&tus ! fum vixl, evacuavi, quae erant parVu?i.. m.'Vide- & Non.- 6. Nm gaudet — fuper 'iniqzifalte.) Srve prophetza eveckabentur; ) Quz , Ambro- Non : quidem omnes. abolendz funt, quia Qficat at« injuftum faciat. - gaudet, fi quis n'igllum quid & 3 3 non erit illarum ufus in colefti pa- ) morum, * tria, ubi omnes clare videbunt Deum, Cangdua'et AMHLCP "Vert tati. ) Veritds diicul. hic fumitur pro equitate, probitate, nihildue remotum a notitia beatorum & juftitia. Charitas , cum.proximos erit ills annuntiandum. n ielac, videt jufte, & re&te vivere ac profi- Lingua. ceffabunt.) Id eft varietas cere, non invidet, fed quafi de au- linguarum; alioqui enim in coclo beati TEEUTAR gmento proprii loquuntur inter fe. a, Ínm- , hilarefcit. prOfe&ug gaudet, & Sive fientia deffruetur. ) cg»a5'i6 , rma s Wt E Omnia [uffert-) et rye) , tolerat, vel id eft cognitio, hec fcilicet inperfe- xeris fras coptiner , eft. enim metaphora fumpta Ga, obfcura, & snigmatica, quam difut, - a tignis pondus aliquod fulcientibus, hic habemus , quz cefiabit, fuccedente s fabulis clara vifione- Dei. vel a vafis, quz nihil exfudant liquo- ris , quod intufum eft. Hoc enim eft ^ 9. Ex parte enim cognofeimus, 6$ ex 'Wovs?', céys , apud Grecos.. Valde- pro-- parte prophezamss.) E rebus divinis in ydenter, prium eft charitatis aliorum defectus hac vitá, quedam clariüs , quedam * Am— tolerare, & filentio premere, qua aliis Obfcurius cognofcimus, quafi lumine om ho- nocitura funt , aut tamam denigran- prophetico, quo obícure, & fub in- tegumento fymbolorum, aut enizma- & p do , aut alia ratione incorpmodum s inde- aliquod afferendo. tüm, Pro phetis aliqu.a interdum often- Qmnia credit.) Scilicet, que pru- duntur. llit f denter. poteft . fine erroris. periculo IO. Cum) vwenerit id, quod perf-tum credere. Facile aliis a-iffenti:ur, non eff.) In ftatu autem /beacittlldigixs, ubi ] qu. eft fufpicax. nihil eft imperfectum. amor Omnia [perat.)) Omnia bona de pro- Evacuabitur.) Cefiabit. —— Ouod ex ditzs : ximo fperat. . parte: eff. ) Quod imper- fervits " Omnta fufimct. ) Pravos mores pro- fectum eft.. . n fl' ximorum , & illorum morofitatem , 1I. Cwm effem parvulus.) vumioc , in- aliosque defectus. z fans , puerulus, qui. nondum rationis erans t ufum . ade (.Q. Charitas nunquam ex cidit.) Sen- ptus eft, aut. certe im'Bexj- - u T fus eft, ita charitatem haberi in hoc fecte.: fzculo, ut fi quis eam retineat ufque Sapiebam.) 6Qeoyer , fäntiebzïln. jum : non ad exitum hujus vite , permanfura fit WEvacuavi qua erant parvuuli-) Abo- qe 'cum illo in vitam xternam, cum in- levi, abjeci, miffas feci cogitationes fcit terim ceffent alia dona. parvuli ? & c0gicaci01xlers ánimumque N T^ 1367 EPISTOLJ L. B. PAULI AD CORINTHIOS — s. Q I2. Vldemus nunc per fpeculum in &enigmate ; tuné aütem facie ad faciem. . Nunc cognoífco ex parte : tUl'lC autem Cco- Deo:! - N .gnofcam, ficut. & cognitus fum. 13. Nunc autem manent, fides, fpes, charxtas, trla hæc. & exhoi 4 major.autem horum eft charltas. - prOphe CAPUT XIV. - x phetart D(mum lmguarum inferius e[fe dicit dono þropbetzæ imo mm*de n hnguls - defit , qui interpretetur , tradit ergo eis normam qua bis donis z L] accipia ordinate utantur : C? mulieres in Lcclef i5 6 Jilere jubet. uid v in Ície E&amml charitatem , æmulamml fpmtälla magls autem- 7.1 ut prophetetls. -s 2.Qui. athar i, q virilem indui fic apud Homerum. ]In anigmate.) ()bfcure, æmgma emm & Odyil. z. Minerva 'lelemachum ad- eü fermo obfcurus. bellut hortatur Facie - ad j aciem.) Clate & perte&e id eft, hod ténrdm- Md fumlu:udme, $.] — Ovà£ Ti 0t X?W fed per fuam effentiam. Nmrmag dx£er, Emti &x Év Tq- $, $C -Adxog 6co7. Ex parze.) Impertecte, queni Sieur cognitus [um.) Sicut Deus me —-.Noz oportet te ultrA novit, & intuetur hoc quod fum, Jtudm puerilta fetlari, quia non meam fcilicet eiientiam. 2 4mplm.r £ali$ es. gnia, I3. Naac manem) Scxhcet in præ—- Noí Porro Apoftolus hac fimilitudine o- fenti vita. mtell g ftendere vult nos in hoc feculo de M. qar borum c/ cbarttm) Qüæ no- NT bilior eft & diuturnior, cum perma- Deo, & de rebus divinis- cocitare , verb: loqui, & intelligere obfcure, & im- neat etldm in pdtl"ld tatur perfedte ; fimul atque vero iuturi fz- I. L&am:m charitatem. j Q uam pro- Ne xime dixi reliquis virtutibus culi ftatum illum .beatum attigerimus, In $ obfcuram hane cognitionem ceílatu- theologicis effe preftantiorem. C& 1 ram , claro lumine Del vifionis fuc- I Græco éft, O xeirs, id eft, pexfe ui- nyl cedente mini. chdutatem, ficrmhcat Ardens hs üu- dium charitatis, ut eam mfe&emur, 12. Vzdemus.ï Sclhcet Deum & prod divina. ut venator feram tuglentem. fela JEmulamini fhiritualia.) Dona Spl- Per fpeculum.) Non diredte , fed ritus-fan&ti defiderate, & illa confequi quafi per radium reflexum , ideoque conamml non ftudio excellendi, fed - d obfeurius , quam fi res in' feipfis vi- ut magis proximis prodelíte ,po!ï' tis. derentur. In Grxco eft, 27 eaovrrgov, Magz.f autem. ut Projberis.) Ut fci-- quod aliquí . vertunt , per in pecto- licet ex afflatu qpultue fancti docea- hng rium , quafi dicat , e lo anuo ti$, dicatis vel canatis e4, qu'e alios . -Hoc enim eft. lpf( obfcure, ut ea , que per fiftulam dio- - ad pietatem excitent. pls ycncam vxdemus. i h1€ i* 0p/7ctare. - Vide mim ». 24. " 137 . "u6 AP UT X Catom N ^. Qui enim ] : L] equituf lingua, non 'homiïnï«bus' loquïtur, fed m audit, Spiritu autem loquitur myfteria. t€m ( - Deo: nemo eni D 3. Nam qui prophetat, hominibus loquitur ad aedificati P onem, d hæc & exhortationem , & confolationem. N * 4. Qui loquitur lingua, femetipfum eedific ificata t ätx—: qui autem " *s prophetat , Ecclefiam Dei aed £ $. Volo autem omnes vos 1 oqui linguis , magis.autem pro- phetare. Nam major eft, qui prophetat, quam qui loguitur iib , 1 | Ecclefia sedificationem linguis : niü»forte interpretetur, ut J 3 1 accipiat. - 6. Nunc aute m, ffetres5 fi venero ad vos linguis loquens; quid vobis prodero, nifi vobis loquar aut in revelatione, aut autem in fcientia, aut in prophetia, aut in do&trina? . Tamen quze fine anima funt vocem da ntia, five tibia,five cithara, nifi diftin&tionem fonituum dederint ; quomodo Ícietur .2-.21'13. .L',' : id, quod canitur, aut quod c itharizatur ? na.enim $. Etenim fi incertam voce fv-n-det tuba 5 quis parabit fe ad 1 bellum ? )e,rfe&e, I, 9. Ita & vos pe r lihguam nifi manifeftum fermonem dederi- tqdine, , quod dicitur ? eritis enim ín aera lo- tis, quomodo fcietur id *i quentes. L eus fne - 6. sz -vaä;'s Iogum-; Aut n rCOOlad- | fum, Q. Quis emim loquitur lingna.) Fncc. gnita, & peregrina. tjene,) Quuatuor hoc verficulo nüme- inx prge Non bominihus lequitur. ) C;u.ix non rantuür , revelatio, prophetia , fcientia, ant illud idioma. * & dodtrina. Junzenda autem eftpro- intellg hetia cum revelatione, doctrína cum DZHO: .eed Deo. ) Qui non folum intellicit ?enna- verba loquentis, fe * d etiar nx rer;es fcru- fcientia; ut fenfus fit: Si linguis peregri- tatur , & corda. nis lo quax,nec vos ínftruam,& doceam, Nemo enim aud;1.) lta ut intällïga-tu vel per doctrinam labore, & feientia npro- partam, vel per prophetiam revelatio« ütibus Spiritu autem loquitur myfleria.) LA- . l &et ipfe divino Spiritu afHatus alta N ne acceptam , nihil vobis prodero. ii a loquatux. 7« Tamen.) 6?-;1,(;&)(; 4 quafi' dicat , fk myfteri Semetipfum & d;,fed;f ) Uni fibi étiám, quin etiam ex ihanumatis, quod $ 3 [ j prodeft, dum elevatur fpiritu , & a£- dico , cognofci poteft, fcilicet finauas *mm' j £fectu in Deum. nihil prodeffe, nifi intelligantur , nam : optarim. pari modo citfíaza, & tibia, nifi diftin- | Spi; : 5. Volo-) N clim , betare. ) &um dent fonum, ut intelligantur, fequt Magis autem. prop Uc aliós ad pietatem. excitetis. neiini prodérunt ; nemo enim fciet, l-; d Nifí forte interpretetur.) Ex igm:;)f;al quid canatur, aut ekharizetur , nec itis 3 i iingua in aliquam notam. fe iis pafcet, aut oble&tabit, niec con- r cinne ; ad riumerum faltabit. - ]u2 -Ur Eccleffa adifreAtionem accipidi^. ) jlios Ipfo ïncerpret.ame,obfcura ; que ex- 0. Mazifeffum fonsum-) :s'z)OjW.op ; be-. lanata zdificant. ne fignifican 1 e.' Bibl. cum Com. Menoc A;e( :7i7izll ;c;lïïl $ f:—em P incel;igibiletn, ] x ä 1 Ó ^ $ EPISTOLE L. B. PAULI Ab.' CORINTH»I*OKS - 10. Tam multa, ut puta, genera 1inguaru : m funtm hoc mun- * do : & nihil fine voce eft. catur, 3 II. Si ergo nefciero virtutem vocis, ero- ei, cui loquor, - barbarus : & qui loquitur mihi barbarus. L] : loquor. . 12. Sic & vos, quoniam semulatores eft E ficationem Ecclefize quserite, ut abundetis. Is fp'-irit,uuln—u,k ad ædl- u &2 I3. Et ideo, qui loquitur lingua : oret, ut interpretetur. * 90. : 14* Nam fi orem lin eftote gua, fpiri;qs.meu; orat, mens autem" z : mea fine fructu eft. g biis al 15. Quid ergo eft? Orabo fpiritu, ora bo & mente: pfallam '- fpiritu, pfallam & mente. Domin 16. Caeterum fi benedixeris fpiritu : quis fupplet locum ; J * *dääu juomodo-dicet, Amen, fuper tuam benedi&iö'nem ; -3 quoni am qui-d dicas, neícit. z * - L m 17 Nam . qui i Erztzs enim im aera. loqguentes.) Ae- tur, ad aliorum iricälligenxtialh proferre qui fed rem fruftra fono vocis veftre& verbe- poffis explicate, ut percipiantur ab . Tudes ] omhnibus. rabitis, cum nullus intelligat. Quon IO. Uf pu£a.) ld eft, zempe; Grace, I4. Nam ff orem lingua.) Loquitur Tus tuà £)oUXor, ut res tulerit, ut varias lin- D. Paulus de publica oratione, qua telimit. guas audire continpit. Aliqui vertunt, unus, privatus"licet, afllatus fpiritu 3 Verbi gratia , eodem fenfu. coram omnibus alra voce orabat, ce- . Ninin E£ nibil ffne voce eff.^) Et nulla li—n- teris audientibus, & cum eo: depre- animi guarum eft fine voce di&in&ta, & in- cantibus , fuaque vota jungentibus. $d totum telligibili, fi calleas illud idioma. ficior.- Spir4IAz$ mieus orat 1 '.) Spiritu meo p JTI. Vrrturem.) Ouvaui» , vim, p It ficationem vocum illarum. Mens autem mea fïn.e frz;fiu et) . r Ero ei, cuij logpor , barbarus.) Bar- ter 0 9? »8; u$ dxenóig se1, id eft, fen- barus is-dicitur, qui in alia regione tentia, & fienificatio , que verbis a vxmpm conftitutus , ejus gentis linguam male me prolatis fubeft, fine fru&u eft pro- ipfe « intelligit , & imperite loquitur, & fi ximorum, cum ab illis non percipia- - V0S | propria utatur lingua, non intelligi- il z tur. I[taque hoc loco ;ezs , v3c, idem. tur, fic dicebat Ovidius : eft, quod Italice dicim ; us : .'Il concetto, - 1) il fransfrcato. i d alo Barbarus- Iyic:ga. j;am, 71!-24" 7'zqn in- * IS. Quidergoed?) Q £elisgor ulii. eft, ut faciam ? * uid' ergó öþus 2 NT I2. Spirituum-) Donorum Spirituä Orabo fpiritu.) Ut fpiritus meus ora- In fan&i, & gratiarum, de quibus c. 12. tione pafcatur. t5 1 "4d adifrcationem Eccleffa quarite,ETc.) Orabo EY mente.) Id eft, fignï.fïcah-. f P Petite , & pofcite a Deo- hec. dona ter, & intelligenter, ut alii fpiritualis te, abunde vobis donàri, & iis non ad fructus fint participes. pu oftentationem, fed- ad Ecclefis «di- 16. Si benedixeris fpiritu.) Si Deum ficationem utimini.: vf T laudaveris peregrina, & ignota lingua. Oret, ut saterpretetur.)Deum ro- Qui fupplez locum idiota.) In Greco e e&: Ó a'väm?wgfäw TÓ» TOmOY 7B làore, i vol get, ut ea, que peregrinrav lingualoqui- E - * CAPUT-'XV. . 39 )b QOf« 1 7'.'Nain tu quidem.b.*ene- gratias agis fed alter. n * on z'aediü.- : 1 catur. " * Tutg loquor, 18. Grati as a$o Deo meo , quod omnium ve ftrum lingu loquor.. " ägdi. I9. Se F. d in E&&lefia volo quinque—.verba fen)fti' meo loqïli, ut & alios inftruam : quam decem millia verborum in lingua. tür, 20. Fratres, nolite pueri effici fenfibus, fed malitia-parvuli aufem eftote ; fenfibus autem perfe&ti eftote. & la: *Ifiiz 21. In lege fcriptum eft : * Quoniam in aliis Iinguis, T biis aliis loquar populo huic : & nec fic gxaudient me, dicit 281 Dominus.. P locum , -22. Itaque linguae in ügnum funt non fi deu s fad infi- n infidelibus, fed fidelibus. dnem ?-. ] -delibus: pþopheyiæ autem no S35 23. Si i 4 5 Sen./ibus aetem perfei effihe.) Mehte,' qui implet , vel occupat jocum.' idiet proferre qui fedet inter idiotas, fimplices, & & anmmo fimiles eftote viris adultis, ntur ab rudes linguarum ignaros. : & xtate perfectis, ita ut habeatis fen- Approba&x- Quomodo dicet, dmen.) Íus exercitatos ad fpiritualém þogi,* »oquituf rus tuam orationem , fi iliam non in- malique difcretionem. l, qu telligit. L 2I. I» lege.) lfa. 2g. 11. Jäliquando l7- Nam ?u qia;dfm benegratias Agis ?) enim lex vocatur non foMun Penta- fpirta teuchus , fed.& Pro /* Nimirum quatenus fpiritu, id eft, pia E vetus Teítamentum. phete , cowxyque depre- animi devotione id facis. bus, Sed alter nonp adzfrcatur. ) Cu—m nihil UH li is linguis, &f labiis loquar populo eorum , que& dicis, intelligat.- buic.)" Ego Dominus loquar populo De0 Tt- huic judaico variis , & peregrinis lin- /19. Oxnum velirum lingua loquor.) r .,— - Oinnium gentium , que vobifcum, & guis , fcilicet per Apoftolos meos; . anter vós verfantur , quafi dicat: INon quod quidem precipue impletum fuit , lin- vitupero donum linguarum, nam & in-die Pentecoftes, A&. 9. Aliam . 1bis a hujus explicationem vide Ifa. 28. 11. l pro- ipfe eo utor, fed non eo modo, quo vos in Ecclefia ad oftentationem, fed Et nec ffc exuudient me)) Et ne fic rcipia— : àd xdificationem. quidem , id eft vifo. hujusmodi fïgno, idem quod eis daturus fum ; exaudient me, 19. Se4 iE * cclefa ;ualg.) Id eft, ïf*eflf, rmalo. id eft, credent, aut obtemperabunt Quinque ) Pauciffima. verbis meis, que loquar per Apoftolos. qu Senfz meó.) lta ut intelligat. 22. lg frguum .funt, Éfc.) Meritatis fidei, non fidelibus, qui jam credunt, » XUCH In lingna-) Peregrina, quam audien- X tes non «i'ntelliganc. — fed infidelibus, ut credant, Q9O0. Nelite pueri effic i fenffbus.) Men- Prophetie autem.^) Doctring verbi i Cf te, judicio , ae gatione nolite effici Dei, & exbortationes, malis —Nenu iufdelibus, fed fidels ]ns, Yi« pueri , ut pueriliter oftentetis donum veftium linguarum, gnum/funt , nímirum benedicüonis, Jeur -Sed malit:a parvuA- effete. ) Sed qua Deus fuos erudit & benedicit, p eftote in malitia fimplices, ita ut illa id eft, ad omne bonum incitat, & 1200 laf'oxjxfovet. * iuri vobis, qpafi infan;iþus fit incognita. 149 'EPIS'TöL.i: l, B. PAULI AD CORINTHIOS 28- 23. Si ergo conveniat ünivei-(a Eeclefia in unum, & dfnnes LO autem S] ling uis lo g uantur, intrent autem idiq;æ', aut infideles: nonn,e 4j dicent: quid infanitis ? L) z 24. S1 autem omnes prop hetent, intret autem' quis *infï'zcilyxelis, dicent. 30. vel idiota , convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus. . $5. Occu!ta cordis ejus manifefta fiunt, & ita cadens in fa- L ciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in.vobis fit. difcanf X 2 .246. Quid ergo. eft, fratres? cum convenitis, unusquisque veftrum pfalmum habet, do&trinam habet, apocalypfim habet, b omnit linguam habe P. int'erpretationem habet : omnia à .ædi'ficatiq- nem fiant. Ej H 27. Sive linguà quis loquit ur, fecundum düos , aut ut mul- loqui d * 3 tum tres, & p,er—pjartes ; & unus infer"pretetux.'. 1 28. Si gent. $ 23. 0m: Rdunguis laqzänmr. ) $i- tens, & palam atfirn ansDeun; Chr 5 venti mul, mixtim, confufe, tumultuarie. ftianorum effe verum Deuin. k ddiore. ) Quui dialetum illam non 26. Quud erg o fratres ?) Scili(*:*et.ffl- : I intelligumnt. ciendum . eft. " fim 6 ut if d eles. ) ; Qui nefäiunf, Cum comvenitis.) In Ecclefiim q-qid Unusquisque veffrum plelmium lyaöet.) E fit habere donum linguarum. urius ! 24- $i V uiem "omnes þ'»'rolv/nten'!.') Qua—f.i dicát; Ego vobis fum au&or, ditus, at quotiefcunque convenitis, ita fint Prophetare accipitur pro eo, quod eft inter.vos omnia conftituta, ut alius 4'mguï ex infpiratione divina proferre quz- hoj *dam occulta, ;prafertim pertinéntia quidem canticum , alius do&rinam s. :ad explicationem fcripturarum ; atque proferat4 alius peregrino fermone lo- ex s auditores inítruere. quatur, alius revelationem; promat, alius adhibeat interpretationem , ut ad bet d Convincitur: ab emnibus. ) . Quia ni- $ mirüm ab omnibüs prophetis, id eft, Ecclefiz utilitatem cuncta. referantur. Citu doctoribus. & concionatoribus , defua Pfalmum.) Gratiam pfallendi, qua hymnum aut pfalmum dicet, aut P infidelitate ,' malis moribus & vitiis cantet. . * v rani arguitur & increpatur. Deotlrinam. ) Gratiam populum do- os. Occulta cordis ejus manifefla cendi in iis qux ad fïdgm pertinent, itf "ni.) Dum exhortator & doctorea & bonos mores. Joquitur, quibus fe peti fentit audi- tor ,five is, qui loquitur, difcretionem Apocalypfim. ) Id eft, revelationem fo & explicationem aliquam , vel loci habeat fpirituum , & ad illius audi- alicujus obfcuri facrz Scri d 0 toris falutem fermonem fuum dirigat, rei future aut occulte, ptum , vel qdo five nón habeat, & cafu uodam, Linguam.) Donum linguarum, ex divina tamen providentia, in fer- leterpretationem, ). Donum inter- b monem illum incidat. 7) E£ dta Cadens idn faciem, &c.) ld pretandi pïeregrïng? linguas. ü eft, tota cordis & corporis humilita- Q". Secundum duos , uaut'— ut multäm U te verum Deum agnofcet , & in po- zres. ) Id eft duo, aut ad fummum te fterum 'eum fibi colendum ftatuet..- tres loquantur , fcilicgt in uno con- ventu. Pronuntians , &c, ) xIdve[.ï;, PIOE- P ICAPUT XV. — 1l M C Ohites 28 :Si autem n 0 2 bi " d n fuerit ihtgr.pfea, taCea't in Ecclefia, fi N ' noxme autem loquatur, & Deo. " . Prophetze aute lïl : dvuo 2 auf tfes di"canf, & cæ.cei*ï diju- nfiäelis, dicent. tinibus, uod fi- alii revelatum fue-rit—fedent.f : )prioxi*- taceat.. 30. snfs j Poteftis eniin omnes per fingulos prophextg»lfc*;,üt omnes' obis fit diícant, & omnes exhortentur: juisque 42. Et fpiritus prop hetarum prophetis fu bíe&i funt. l .. Non enim eft d il ! hàbet, iffenfionis Deus, fed pacis : ficut. & in : ficatio omnibus Ecclefiis SanCctorum doceo. : X A P - 4. Mulieres in Ecclefiis taceant non en1 m permitütur 'eis *Gerr. t mul fieut * & lex dicit. Y loqui, fed fubditas effe, domi viros fuos in terro- 35. Si quid autem volunt difcere, $. Iäfyï-., ft enim mulieri loqui in Ecclefia. 58; Si gent/ Turpee 3 6 m Dei proceffit? aut in vos folos per- ni Chri venit ? $. An a vobis Vgrbu 53* L 37 S1 ilicftfla Et pär p:zrfe:. ) Id eft, quisque feor- mn&s prop'hätæ figllatim hac ratione fim & viciffim , ne fiat confutlo. exfortari , fi nimirum fervent mo- LAf Et unus anterpretetur. ) Hoc eft, dum & ordinem , quem jam prafcripfi. vlabet.) Et omues exbortentur ) n&puxaNovrTa, unus aliquis interpretandi dono prw- au&or, ditus , ftatii n interpretetur, quod alius uod paffive accipitur, id. eft, exhor- jtà flnt grina dixerit, ne fcilicet . tationem & confolationem accipiant. gt alius Aingua pere 2. Er fpiritus prophetarum propheris drinam huj usmodi fermo a' nemine ij)telle- ^ &us , fructu careat. fubjsde funr. ) Dat Paulus caufam cur one lo« og. Taceatim Eccl efr Prophets fibi invicem cedere & tace- tOtnat, bet donum linguarum. $4.) ls gui ha- re debeant, quia nimirumf, irigas pro- 3 t 3d pheticus eft in poteftate prophetantis, 8;bs antem loquatur, & JDeo. ) Ta.,. docentis fcilicet aut. exhortantis , , nec rantut. citus fecum oret. j QQ. Prophera autem duo ; "aut tres di- aguntur ad verba proferenda eo im-. ^ au peu, quo "fanatici idololatre. rcant. ) Scilicet fuas prophetias , fua dogmata;, l'umina aut monita a Deo: 95 Diffenfonis.) duaragacias , id m do« infpirata. - eft, confuflonis, & turbati ordinis, -Er cateri. ) Prophete. ut eiíé'folet in tumultu & feditione. bi concef- 34 Sicat 66 lex dieit. ) Id eft j fcri- Dijudicezr.) Ex dono fi ipnem fo, an id quod dicit propheta , five ptura. Genef. c. 3. 16. " 'wiri-»?ate- à ] loci do&or, fit vere prophetia, id. eft, ffate erts. ? vel do&rina fana. & utilis , necne. 3 Turpe enim efd mulieri loqui T d fialii Ecclefia.) ld enim eft contra verecun- .40. Qxued ff ali/, &c.) Quo l Pmphetæ fedenü & audienti aliquid diam illi fexui naturaliter inditam. intd'" melius reve latum fuerit, is furgat ad 5. 4dn 4 volis verbum Dei pracc:f- dicendum , & prior ille, qui loqueba- ft? ) Bf acris objurgatio concludens di&:hoc cap. & precedenti, quait yltum - tur,taceat, (X audiat verba facien- dicat: Nonne ante vós credidit Ec- tem. Tib I. Poteffis emm omn;s per þ.'ngufas clefia Judaica, Samaria , Paleftina, cont ' pæroflaetare;). Quafi dicat :;Poffunc; o- Cyprus & Syxi-*a—ä Infpicite ergo. or- - 142 E;PISI'O'IJZE I B. PAULI A»D» 'CORINTHIOS : * 37;, Si quis videtur prop heta effe , aut f P s. P . qua3e fcribo vobis, quia Domini funt mandata, ] f 48- Si quis autem Ignorat, ignorabitur. ? P hrifi 49. Itaque fratres, zemulami ni plrophetar e:& loqu1 lingiiis [ -nolite prohibere. ] t[aN ,J honeüeg & fecundum ordinem fiant ( 40.) Omnlrira autgm Q du CAPUT XV. s.F Chrijiurh- docet à mortu is refurrexi[fe, multisque, ac demum Paulo, 6T - qui fe minimum dicit A4poflolorum, apparuifje : ac moflram bic affruit quibu 51 - rejurre&lionem, €? ordinem , ac modum ejus , una cum diver[a re- &.| — Jufcitatorum gloria , non in anima [olum, [ed etiam m corpore, ^ ttihl, mors autem in refurre&tione Xalgþfbelyitur.' 9'1 1. NTOtum auütem vobis facio, fratres, EVangelium,-qtjod p—ræ-— nus ) I0. dicavi v,obis'? quod'&—accepi&is ; in quo & ftatis o 2-.vPer" icavi , (I) In Edir. Sixt, adéitur ; i vobïsï dinem & morem illarum Ecclefiarum, nunc habemus , eft Zqoosíro , zgzoret; philof *am ita de fuis donis contendant, an quafi d'cit, fi quis hanc legem non q, agnover t, fed eam violarit aut contem- bitet italinguas fuas jadtitent,, & - iis ità pueriliter glorientur, ut vos facitis. pferit: , per mequidem ignoret aut con- $ lhf At im vos [olos pervenit ? ) Anvos temnat licet, certe fuo malo id faciet. tetine . - foli credidiftis? Veftra Ecclefia .nec 39- ZEmulamtnt : propbetare./) Quo: niam zimulatores efüs fpirituum , id prima eít , nec fola, debetis ergo ete, priores imitari,& illis vos conformare. confequi ftudete, quod magis zdifi- eque 37.' $; qeis "videtur prnþibehz; effe.) cat , id eft, donum & actum prophe- tionc Si quis inter vos eminet ,. &. habetur tandi potiuS, quam Iinguis loquendi. & Et lequi limguis nolite probibere. ) ld sanquamexcellens propheta. vd, ut. fpiritualis. ) In. rebus fpiritua- eft, ne rejicite canquam malum aut Qi, libus cognofcendis & dijudicandis inutile ; habet etim & illud fuam uti- hr eruditus.. A Titatem, modo quis in tempore ttatur. 1nan 2414.) Per me ju- O. Omnia autem honeffe frant. ) Ad Domini fant man glor bentis, ut hic s ordo fgrvetur in veftris honeftatem. & decentiam pertinet, ne prai cctibus. x mulieres in- Ecclefia loquantur, id !38, SP qHis autem t'gnar;zt.")vauafi enim turpe eft, ut fupra dixit. Et fecundum ordinem.) Ad ordinem Clpu dicat , qui non vult agnofcere has , leges , & poteftatem meam. fpectat, ne quibus loqui licet , ' plu- p lJguorabitur.) Nofterinte res legit, res fimul loquantur , fed finguli , aliu [/]7 &vyorotrai; & fenfus eft, [ quisnon poft alium. tol In vob;s. ) In . pu fe agnofcit hanc legem , nec illi paret, ventibus. x I?;i'cis väüri? 'con- ipzorabitur , id eft , improbabitur a pi Deo dicente Nefezo vos. Nam 4 I Ormm autem vobis facio. ) . Id vos andit , mt audits qui vos fperntt , * eft, in memoriam vobis re4» D we fpernir... ln -t.extu Greco quem vp-co'* Évangelium , quod vobis pra- n d [ CAPUT xv | L] 113 . Per quod & falvamini : q-xia:ra*tione prædicäv;e ,'noi'caF, Vrim- Vobiää fi tenetis, nifi fruftra credidittis. * -. 4. "Tradidi enim vobis in primis, quo d& a'cïcgepif:l' quoniam *Galat h'ngiiis Chriftus mortuus eft pro peccatis np&ris *fecundu.m/ Seriptu- * I.II. Ta:; int (1), 4-* Et . qüia fepultus eft, & 3 ijuia r'e'furregif tert'a die/ fecun * *[faiz dum Scripturas : 153.5- -Jone . Et quia vifus e f Cephae, & poft hoc undecim í 2.1-* Pay), 6. Deinde vifus eft plus quam quingentis fratribus fimul : ex ]oan. ujfrii quibus«multi manent usque adhuc, quidam autem dormierunt. 20.19, t rt 7. Deinde vifus eft Jacobo, deinde Apoftolis omnibus: - 71 8. Noviffime autem omnium tamquam abortivo, vifus ett & mihi.: 9. *Ego enim fum minimus Aäo&olorum, quvi non fum di- *A&. |pra- 9. 3-- gnus vocari Apoftolus, quoniam perfecutus fum Ecclefiam Dei. Eph sin [9] 3e' 2, Per Jo. Grgatig agtem Dei fum id, quod fum, & gratia eju me ? 8 5. 'c;P/,.e.') l. Peno. dicavi, ne quispiam veftrum inani gumentatione dece- mtret ; philofophorum ar Eti pofl boc undectim. ) Ing&ava Pa- m f10n puus , de refurre Gionis myfterio du- fche, '"lhoma przfente. ontem bitet. x 6. Pi[us eff plusquam quingentis fra- - tribus.) In monte Galilez, de qua ] Cor- In quo €& flatis. ) Q üod C(-:)nürä,nter faciet retinetis. Matt. c. 28. 7. & 1o. Nuntiate fra- Quo- Q. Qua vatione pradicaverim. j Re- Eribus meis, u£ eant 4n Galilaam, ibime . ete, Norum facio , vel &fer hecad videbuxt.- m, i ; - Multi manent u/'quel;zdlmc.) Ita ut adif- equens, /f retimetis, Ícilicet qua ra- roplié tione predicaverim.. ab illis peti poffit teftimonium. gendi S; tenetis. ) Si. memoria retinetis , Dormierunt.) Mortui funt. 7. Vifus eft Jacobe.) Alphzi, qui: )H vel, fi que vobis tradidi, & vos qu cui , retinetis. frater Domini dicitur. V ie- m a N:ifi forte m u- ANSfé fruffrra credidiflis.) ronymum libro de fcriptoribus Eccle- tatur inani tantum Chriftianorum no n:rie fiafticis in Jacobo. gloriamini,, & fruftra fidein per m.am Afcenfio- )Àl nis. Apbfglis omniäu.f; ) In die t fe predicationem concepiftis. d 3. In primis.) lVoc eft, inter pr&- 9. Abortivo. ï $e voücac Pauh,l—s aL- "cipua Chriftianz religionis capita. ertruum , quia tcdus abortivi imper- ucd 69 acctpi. ) Sic eadem hac E- feci, tenui res, graciliores funt , um nulli ufut futuri, fic fe n. fequenti plu piftola fupra c. II. n. 23. ait; £go alios enim accepi a Domino, quod E$ £radid: minimmum . Apoffolor «m. appellat. vobis , fignificans non fe alicubi legif- Vifus ef mibi. Cum fe . eunti in fe q Damafcum Chriftus oftendit A&or. g. con- ug doceret, fed .diivirqliyus acce- . IO. $z id, qnad /itm.) Chrifti A- piffe. W Secundum Scripturas.). In quibus de poftolus, & do&or Gentium. r ^morte, & refurrectione Ch Gratia ejus im me vatua mon fuit.) paffun occutrunt, ri&fl mgïta Prf Id eft, inäni's, & otiofa, id eft, fine * 1 * b 1 P À "UMU p ie vàcua non fuit, fed abundantius illis omnibus -laboxrdaïvi/: rabiliorj nonjego autem , fed gratia Dei mecum: . * s 20 11. Sive enim ego , fiv dicavimus, &'ii-cv Cräe didittis. x e illi: Iive- prae qientiü j* 12. Si adtem Chriftus pr ædieatur' uod refurfeiit a mor- velutt tuis: qdomodo quidam dicunt in vobis, quonia m r?furre&io mortuorum non eft? g 2 Qmoes 13. Si autem refurre&tio mortu*orpm non eft: 'ïïequ»'cïe-Cþri- ftus refürrexit. M deinde /..14- Si áutem Chri ftus non refurrexit , '*inar)iwiAs' eft ergo præ- dicatio noftrá, inanis eft & fides veftra : x , evacu 15. Invenimur autem & falfi teftes Dei : quohiam teftimd- nium diximus adverfus Deum , quod fufcitaverit Chriftum : 25« quem non fufcitavit, fi mortui non refurgunt. . vm,icqs 16. Nam fi mortui non refurgunt,neque Chri ftus refurrexit: [ n 17. Quod fi Chriftus non refurrexit PQrie*. adhuc enim eftis in. peccatis veftris, , vana eft fides ve(iträl, furpit, ierunt. jpteribi 'Ilg.- ijrgo*&/* qui dorm!ierunt in Chrifto, per . fineco t f opere, &f?u&u : fedi cre(ii-tuin*talen- itaqu*ä fí penitus impbffïbiïis eft refur- violen tuin nego'tiatus fum. rectio mortuorum , Ííalfum erit Chri- & Ti ftum refurrexiíie. debeat - A5apndanties illis omnibus. ) Id eft, non copiofius, quam omncs illi fimul, 3 14. Inanis efd prádicatio kä,gra. j Et l9 fed quam finguli, - falfa, cum . morztui non refurgant. i mimib que eorum. Jd 'e*& , unusquis- 2z. Ipvensmur.) Ar ü ev hendimur. gtgimur » dgpre*- i anu Non ego.) Solus. ] JI. Sive euim ego , ffve i l, €) Falff zeffes..)) Dïcimüs enim Chri- 20 » Quafi dicat : "Tam ego, quam alií ftum refuriexille, quod falfum eft, fi Cat Apoftoli idem predicamus , fcilícet refürrectio mortüorum omnino non eft. rehn Chriftum mortuum effe , & refurre- Pri " Qsoniam teflimonium diximus adutr- xiiíe.- P fes Deum. ) Quia quicunque falfum » m Ef fic credidiffis.)) Quam. pradica- aliquid annuntiat, tanquam Dei ver- Ttort tionein ;vOs etiam a bum , facic Deum mendacem. 2l z gQiRig , « com- Mi plexi eftis. 17. Vaua eff fide: veffra. ) ;inupilis , I2 $: autem C/ari,fïus pradicarzur , $D) ac nullius fructus. Tes, Id eft, fi unum ex . prxcipuis fidei Adbuc eflis in pe.ccatt's vq?ris.) N ani articulis , quem ego , &Apoftoli pre- Chriftus refzrrexit propter jufftfecatió- indu dicamus , eft refurrectio hrifti. Vitat nem noffram ,. ad Rom. c. 4. 25. Pr«- Qvadam dicuni.Y Cexinthus cum fuis, terea, fides refurrectionis eifet falfa, Qf qui primus poft Simonem /Magum fides autem falfa juftificationis initium I & fundamentüm efle non potéft. Ch xefurrectionem. herefiarcha tempore $. Pauli negavit I8. Qui dormierünt jm Chrsffo. ) Quui lü 1 13. Neque Chrifius re/i;rrexit.þ) Quia fcilicet in fpe, fide, gratia, & chazri- r etiam Chritus fuit unus ex mortuis , D tàte Chrifti mortui fqnc. , 4 Pa L: E "" 'CA PUT XV. 145 borayi: "m Ip.ï-'sï'in?hac vita tantum in Chrifto fperanfes ïi"uniiu;", -miïfe-'» rabiliores fumus omnibus hominibus. É * :'fzc Cfä-. -2o. Nunc aute m - | .Chrilïu's rgngrreïkit.a mort /u—islpri;rflïtivæ dor- mientium : / / * Cor ia /21. * Quoniam quidem per ho * & per hjominefmw refurrcCtio mortuorum. mïnem mors, I.18. urrg&io Apoce 22. Etficut in Adam omn I.^*5. es. J;or,iü—n,fur, ita & 1n 'C'h'r-ifc-o omnes vivificabuntur. ievClx)ri- 25. * Unusquisque autem in fuä ordine, primitiäe Chriftus: *iThe: p deinde ii, qui funt Chifti, qui ih adventu ejus crediderunt. 415 24. Deinde finis; cüm tradidetit regnum Deo, & Patri, cum SN eftimo- 'evacuaverit omnem principatum , & poteftatem , & virtutem. 3 Cji. i. itum : 25 . Oportet autem illum : xf;eghare, * dogecponat pmges ini- Hcb re. micqs fub pedibus ejus. hu ( -I"- rrexit: -« 2(;0 No" & IO. [3- reftra, þ,Pc.—ri&ru'nt.,) Qlïti'el fi corpus no*rire;- 13. U)zu.-qui;cque aufem n þo ordime.) fürgit,*fed plane in inorte interit, Hoc eft, omnes in Chrifto vivifican- interibit & anima, que in aternum üi hoc ordine refurg.nt, ut fcilicet fine-corpore effe n07, poteít, cumna- Chriftus fit primus, tum tempore , tum s tura fua fit forma corporis, ut nifi dignitace ; fecundo, jufti xrefnrganc ; R.refur-x violente animz fuam quafi naturam, tertio fequatur mundi confummatio.. t Chii- & naturalem | ftatum adimat. Deus , Primutia Coriffus. me nam. 2o. ) xVid? dicta iproxi— debeat ei füuum corpus reddere. 19. Mijerabilores [nmus omnttus bo- Deinde.di qui 7 Parlt' minibss.) INon enim mundi, carnif- electi refur,,ge'nt; fust : Ch;:;:/?i; ) —.D-ein'kdje( 1 ? | depl'e- ue voluptates rejicimus , quas alii fe- Qui m AAvenulm ejus credidert)þt.») À antur. Qui crediderunt illum venifie in hunc : Chr- 20,) Nunc autem, 6c. ) Quafi di- mundum, & tan agnoverunt & coluerunt, . quam Deum verum. L d f cat: At Certum omnino elto Chriftmp onelt. refurrexiíle a mortu s. 24. Deinde fui:.) Hujus fzculi. adhtra Primiie dormientium.) Primus, qui Cum trAdiderit regnum. ) Id eft, Ec- clefiam fidelium, & allom ex morte refurrexerit , non amplius electorum, c!ongregg.tifdnem ; : iye- moriturus. H QI. Per bom 1nem.) -Adamum.' Deo £$. Patri.) Id e&', Deo Patri. Mers. ) Scilicet inducta eft in homi- Cum ebtacnaverit ommem primcipa- - ;tilïs , nes.- u tum , 6c. ) ld eft, cum aboleverit Namoc Er per bominem, €fc.) Chriftu m, Deus omnem principatum demonum. indu & i Principatum ,U. poreffatem &6 wirtu- (Attin vitam &ternam.- tà eft- mortuorum. Fefurre&io /ad : £em.) 9unt nómina trium chororum p Falfä ] 22. In Adam. ) Pr Optér Adáimiu) Angelicorüm, ex quibus,. hinc'patet, l» Coriflo omues. vivifecabuntur.) Per aliquos cecidifie, & ta&tos efle demo- in'qm ' Chrifti enim merit:, qui mortem abo- nes, qui eadem nomina retinuerunt. QS. llum vegnare. ) Qul Jevit, ad vitam xternam aditus pate- Hoc eft, Chri-- T factus eft. ftum regere Egclöüam,- $ * T L: & j Bib. ctm Cm.Mmkeþ. Tom kIII, * - 146 EPISTOL& 1. B. PAULI AD CO^INTHIOS i L * Pfal. 3 26. Noviífima a ^ utem inimica deftruetur mors:* Omnia enim i $. 8. fub " ebr. jecit fub pedibus ejus. Cum autem hoc dicat:. mihi pro 27. Omnia fubjeGta funt ei,. bamus,. 27- 8- fu bjecit ei omnia. fine dubio preter eum, qu1 j 28. Cum autem fubje&ta fuerint illi n ja: tunc & ipfe Filius » E fubje&tus erit ei; qui fubjecit fibi om ïnä qmdam omnibus. 2 nie at ü.tvDeusx omnia-.jn : 1 j5 .29. Alioquin quid fä.ciän't : unixb::lpfizaïnttu'w pro mor.tu:isl,., fi Corpote omnino mortu * » y. T illis ? i non. refurguüt ? ut quid & baptizantur pljo 3 Thortaà tü u ..3o. Ut quid & nos .peri-cli,tämur omni hora ? q r I uotidie morior per veftram gloriam fratres, quam - nds fed habee in Chrifto Jefu D omino noftro.. - 42. Si- DEBERR U rr A CERSSRS - —— - bis glorio ^. Deus Pater, quatenüä homo'eft. Vel, tum vero filiis; ex Dozec Ponat. J, ^ne Tamentur Ozmes snimicos. ) .Du: M * &Xo; totum Chrifli corpus myfticum erit mnes reprobos. D euv ^^ na |r's-- : e fubjectum paricula d^ u o obtemperans. H , & per oxljgig 1. Ubi etia 26- Noviffima autem inimica- WCJ;ng— tur mers. ) In Greco eft, £oxeroc Ut fi Dens émnia s omnibus. ) Lo- i'»LE,'Tc'fav $ ng(?g- xaTupeirüi Ó S4ywrog, dlri- cO omnium, qut pöfgnt" optar ab , Vaterpres mus snimicus, qui deftruetur , eff mors. homine. MHATI Primus enim inimicus Chrifti & Chri- Q9. Alioquim. ) Id eft, fi omzino qu: gler ftianorum, eft diabolus, :qui a Chii- non eft mortuorum refurrectio. ex Cujus fto incruce victus eft. Secundus eft Quid facient.) Quem fructum re-- venit on r illad ad peccatum , quod a Chriflianis per r porztabunt ?- atiam Chrifli in hac vita vincitur. Qui baytizantur Pramorïtu?:.) Id äff; , hi ghu T "'ertius eft. mors , que in refurrectio- qui purificantur ad facrificia, que Ttfu C ne ultima vincetur. offeruntur ro mortüuis ; folebant enim - 3. $ j more Q J OmniaA ähimfuäiecitji&ä pedióus eju.f.) Judsi puri cari ante facrificia, preces, 4d i Quafi dicat, omnes Angelos & ho- omnemque rem divinam. Vide Mazrc. mines, bonos & malos, in refurre- c. 7. 9. Hebr. c. 6. 12. & c. 9. 10. WKW &ione plane fubjiciet Deus. Chrifto. fi.corpora omnino moriuntur, nec. . QitOmy Dicit prophetice, /z4zeczt , id eft, cer- b eft refurrectio , nec animz fuperftites Bphéf tiffime fubjiciet. ? Y funt , ut dicebatur fupra n. 18. fru- Qum ii Cum autem dicat, ftra preces funduntur , & facri feros hi ) Nevmpe chiptu- feruntur pro mortuis. d Qcia of- : vll rà ; five Pfalmifta. ? bkmi 27. $1ne dubio-) OxNo» Oi , palam ejfï, 39. Ur z4d 63 nos pertclitamu Md?]dup perfpteuum eft.. bora ? ) * uafi dicat, ftulte nos*ob- z (icat , Prater eupt, &c. ) P;æïtw:þr'Deum Pa- jicimus tot periculis, & perfecutioni- tefrre Vitàm - trem, Ífi er o omnia preter Deum bus ob fpem refurrectionis , fi noneft Pättem Chriífto fubje&;t funt , bene ji refurrectio. volu concluditur Principatus,, Poteftates , 31- Quortidte morter.) Id eft, mor- H ] virtutes , mortem. &, omnia reliqua tis periculis me expono. luþï 4! illi fubjecta effe. " Per vefiram gloriam . fvatres. )ER. 2g. $wbjetus erir. ) "Quäfi dicat : juramentum ; quafi dicat: Juro per Te ftn. 1 cWï ,Nec' mmc mefi definet effe ï"fubjeftus /glor'iam,feu gloriationem , qu'a-df- vo- N - - *j ! CAP WE v — 147 Wiaeim | z 'gi.?/Si fecundum hominem) ad beuüias'pugr'lävi Ephefi, quid ] mihi pro | eft, fi mortui non refur gunt ? f**"ma'n.d.urc,emus,» & bi- *g x » ap. eunä, Qu ; - bamus, cras'enim moriemur. . " 2. 6 res bonos col.]bäuia nialæ lfaiz 33. Nolite feduci: Corrumpunt mo * 22.I3. pfeBi - 34. Evigilate jufti, & nolite peccare: ignorantiam enim De l & 56. L-omnia j : quidam habent, ad reverentiam vobis loquor. ; T 2 - üu 35: Sed dicet aliquis: Quqmpdo rejfurgmït mort i? qüalive : — oräis5 Í . Corpore venient ? X lmlll' 'PI'O 36. Infipiens, tu qu od-femihas, non vis)ifibatur, nifï-xprius, »-moriatur. 537. Et qu od ,femänas W, non corpus , quod futurum ett, femi- $, qur- iticl, aut alicujus caeterorum. nas, fgd nudum granum,ut puta' tr 2 « 38. Deus 253 EEE bis gloriOr,"tanq'uam meis in Chrifto la. Eft verfus fenarius jambicus tüm ve filiis; ex textu Graco patet efle ju- Menandri, $9e/eson 294 xeuoSaópu- (cum ett Níai xaxai. ramentum,, yü früv u,(.L&-rsngav xau')csoitv " p omn articula enim »7 juramentis fervit. Colloquia mala. ) Cum atheis & in- Ubi etiam notandum in Greco eife credulis ,. qui negnt. refurrectionem, 34. Eeigtlate juffi. ) Grxce eft, 3»- . ) le (»uira», Hofram ; vulgatus tamen opt;ri J . iaterpres legit vuerteav , veffram. x4íoc» jMÓe. Oyrus vertit: Exczzate Quam babeo in Chrifo fefz. ) Yd eft, corda veflra juffe. ; expergifcimini a : qua glerior per Chriftum Dominum, peccatis, ut jufti fitis. i omzito ) ex cujus merito & patfione mihi pro- Ignorautiau enim Dei quidam bha- [&um, It venit omnis oloriandi materia, juxta £ext.) lta vivunt, ac fi Deum igno- illad ad Galat. c. 6, 14. Abf mi- rarent ; nam fe totos voluptatibus ,) IU hi glsiari nifi im cruce Domani noftri r tradunt, ut ne cogitent quidem de Deo. ja, Qu Jf« Corifi, — Q. Secundza m homïnem; ) Humano Ad reverenttam vobis ,Iaq;gar.) weög xint enit more, &ob finem aliquem temporalem. &wreomdj» , ad pudorem ; pudor enim ,pres je Matc d Leffias pugnavi Epheff. ) &0qeio- eft Chriftianum de refurrectione du- s péxuca, cum tefiis pugnavi. . Chry- bitare. e09 i foftomus, Ambrofius, &aliiPaulum 35- Quomodo gefqzigznt ;nartui , & c;) yr, Qua(t dicat: Quui fieri poteritut mor- ais a Ephefi beftiis obje&tum putant , & cum iis pugnaftfe. Alii per beftias tui refurgant ? Unde;corpaus fument , p n . feros homines intelligunt , qui illi ad- cum jampridem corpora illorum com- ifcia of- | verfati funt Ephefi, - putruerint, & in pulverem foluta fint ? Manducemus €$ bibamus , €f 7 qnti E Quafi 36. 4ufrpien:.) Es, qui ita loqueris. dicat, fi non eft futura mortuorum uod [eminas non vivficatur . &c.) nos'Ob' J5 refurreCtio , reliquum eft, ut omnes Semina queg terr& gremio creduntur, |00ne vitam ducant Epicuream, & deliciis non germinant nifi putrefcant & cor- & voluptatibus ind'ilgeant., & dicant: rumpantur. : Hoc eftquod dicit Chri- Ede, bibe, lude , poft moitem nulla vo- ftus Joan. 12. 24... Niff. granum fra- |, i lupta:s. 2 . Nolite nenti cadenms im terram mortuum fuerit,' /feduci. ) Nolite decipi; splsem . falum maner , 65c. ,)B "d natis vos.abduci in errorem. 37- Et quod lemumas, &6c. ) Quafi g pe Av Corrumpunt bonos mv colloquia ma- dicat :.Adde quod t quidem femen J at I48 .EPISTOLE.I. B. PAULI AD CORIN' THIOS (, Se |.58. Deus autem dat illi Corpus, ficut vult & unlcmque fe deinde q mln um proprlum Corpus. g H 39. Non omriis caro, eadem caro : fed aha quudem hmm- " num, alia vero pecorum , alia volucrum, alia autem pifcium. Q0e10, C 4 Q 40. Et corpora cælefha, & corpora terreítria : fed alia qui- .. dem coeleftium gloria, alia autem terreftrium. & celel A41. Alia claritas folls, alia claritas lunae, & alia clarltas üel— ap. T larum. Stella enim a ftella differt in claritate.. & magi 42. Sic & re(ürre&tio mortuorum. Seminatur in corruptlo- . E papo ne , furget in incorruptione: ide 43. Seminatur in ignobilitate, furveu in glorla : Seminatur poffide u j in infirmitate ; furget in virtute: 44- Semmatur corpus animale, furget corpus fpmtale. Sl fs | eft corpus animale , eft & fplrltale ficut fcriptum eft : *Gen. 45. *Fattus eft prlmuc homo. Adam in animam Vlventem, 2-7- noviffimus Adam in fpiritum vivificantem. Nnif 46. Sed h $ elt ia Jacw tritici ; videlicet gmnum,auc hor- Seminatur im corruptione. ) Huma- ct hab - dei , aut aliud quidpiam fimile, non num corpus cum terra conditur. poR: tamen idem prmfus cerpus, quod te mortenm. Tnam Ü metiturum fperas. 43- ]n ignobilitate. ) Quia cadavera Spirit judque 38- Dat i. ) Semini & grano. vilia funt & ignobilia.: Proprium corpus.) Sum f; eciei con- In sefirmitate.) Nam corpora mor- fr f gruens - tuorum infirma funt, & invalida, nnpaiï 0. Noz omnis caro, eadem cAr0. ) cum.ne tantillum. quidem fe movere' mqual "Quafi; ; dícat, fic. & beatls in refurre- poffint. 46 .€&ione proprium dabit Deus corpus, Iz wirtute. ) 8» äxuva,us: , i2 poten- d. quale voluerit , & quale decet homi- £i4, id eft, potens, celer, aglle ety nes beatos & glorlofos. 44. Corpu: «nimale.) Quod yixit vita deind Sed alia quidem lnwmmmz, &c.) Eft vegetativa & fenfitiva , ut animalia , df fimilitudo & analo nid inter naturam egens cibo & potu. 4 — & meritum, quod ? cut natura talis, Corpsis fpiritale.) Spiritui fubditum, $t p verbi grátia , hominis, tale ex1g1t COr- cibo & potu non egens, & fubtilita- pus, fcilicet humanum, ita tale meri- tis dote ornatum. C tum, tale exigat corpus glonofum, Si eff corpus animale, eff & jþ:rtm- vina ut qul ftnus meritus eft ; minus ; qm le.) ld eü, eit & fpiritale; hoc e- « &t magis, magis gloriofum corpus reci- - nim ad univerfi complementum & per- piat. feCtionem pertinet, ut omnes rerum tate 40. Et corpora caleffia , &c.) Id eft, fpecies & gradus fibi invicem oppo- LR alia funt corpora cælePaa, alia ter- fitos complectatur. lite reftria. Sicut ferspzum eft. ) Sicuti mnuxt Scrt- 8 42. Su vefurretlio mortuorum. ) ptura, Genef. 2. Scilicet fefe habebit, ut 1emadmo- S. Fatlus eft pr:mus /wmo, E(c.) hi dum una ftella alteri , ita & unusbea- Adgm factus. eít z»ima , id eft, ani- Iet tus alteri, ut gratia & mneritis, ita mal vivens vita fenfitiva , '& vegeta- qi gloria & pramio præfulgeac. cwa. i s - i , i 149 /c AP UT XV. —^ - 6. Sed non prius, ulque fe: : b 4 e. quod fpiritaïe- eft, fe;ï quod anïmalc : deinde quod fpirital m horii- 1ag7. Primus homo de terra; -telj'r—enus« : * ftäqundus h-omoï'-p chä Dium J coelo, coeleftis. ali qm -49. Qualis cerrenus,ta les & tfäfijäni, & qual*iä cloeläfcis, þt--a'le; . & coelettes. [ - (e 49. Tgitur , ficut p Ttavirhüs-jmaginem terreni :V,por't.emus riltas Qel. : & imaginem coeleftis. egnum Mp . * Hoc.autem dico : fratres quia Caifol, & fanguis r . pei poffidere ; non p Voü"unt': neque corruptio ineor?u gtelam mipatr - poffidebit. - obis dico : Omnes qu RA . $1. Ecce myfterium v idem reft/lrgä-» -mus, fed non omnes immutabimur. Valec *' Si ! T 5 » m ?enfEhw, Ef 7u'z;ll-5,'vcælf/f;5 : 8073 Ur, ficut Noviffimus Ad&;þ;) Id eft, ChriPcfus.l- Chriftus, per refurrectionem adeptus TE B n Spiritum "wrv fcantem. ) Factus. | Huma- eft in fpiritum vivificantem , ut fcili- eft corpus calefte, id eft, immortale, cet haberet poft refurrectionem ani- & gloriofum: ita ex eo renati fanti fiant ccleftes Itur pgü | mam gloriofam , quz. inftar vivifici ;5 1d eft , immortales, "adayera ! Spiritus , corpus pl ane vivificaret, il- & gloriofi. * ]udque redderet fpirituale , id eft, in- 4 Sicut portavimus dma giizeh fer- yent. ) lranfit Apoftolus ab allego- rà mor- ftar fpiritus gloriofum, cibi expers, ria ad tropologiam, -quafi dicat, fi- alida,. impaffibile, & immortale , corpus, dnquam, tum fuum , tum noftrum. cut aliquando viximus in infidelitate, movere 6. Sed mom prius quod fpirit ale , & peccatis, quafi homines terreni, fimiles Adz homini terreno, - PGC- ] IWIHI' -&c. ) Sed non prius fattum eft quod Catori. Je. eft fpirituale, fed quod animale, cui deinde in refurrectionefucceditid quoc? Portemnus ö' : imdgilne'm ca-le/f'i:. ) ^Coes xit vità leftemi vitam agentes per probatos, ixpalia, eft fpirituale. Primus homo. ) Mdamus. & fanctos mores. 4T- 'ditum, éeczun dus bómo. ) Chriftus Dominus. So. HMoc astem dico fratres. ) Hoc De celo celeflis.) Secundus homo. eft, inquit, quod volo dicere. btilita- Caro 65 [anguis. y H9m0; mortalis, / Chriftus, qui de calo eft, id eft, di- & corruptibilis. vinam habens originem ; utpote natus þiriu- ex Deo per refurrectionem factus eft »Nekque cgrrüptio. Id eft, caro ani- - l0C & eriam corpore ccdleftis , id eft , quali- malis, & corruptibilis. C por* entes etiam Iaucorruptelam.) -Mitam wternam, rergm tates fum dignitati congru in qua corruptioni locus non eft. -. fecundum corpus accepit, factus fci- 0ppo- licet immortalis , impajlibilis, & omni SI. Ecce myflerimm volis dico. ) His ex paite gloriofus. verbis Apo(tolus excitat attentionem feyYrenus, 14 les &5 ferre- legentium , atqve infinuat fe- qnid ma- Sfri- 48- Qualis num, tremendum ,: fecretum de re- zi.) ld eft, ficut Adam e terra ter- H.) renus imortuus eft, . in terram re- urreCtione dicturum..- afii- diit : ita & omnes terreni ab eo nati Sed mom ommnes immmuta R in terram redibunt. gloriam fcilicet. : k: RNINUN Ri 159 ; ElEISTOI-JEM' L:-B. PAULI AD CORINTHISS" $2. In momento, in i&u oculi, in noviffimà tuba: canet enim tuba, & mortui refurgent incorrupti: & nos immutabimur. O -.53. Op i Ubi äet .. & mortale hoc induere immortalitatem. z ortet enim corruptibile hoc induere incprruptïonem : o 54. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem *()f;ee fü :I4- et fermo, qui fcriptus eft : *Abforpta eft mors in vi&toria. H ebr. 5$5. Ubi eft mors viCtoria tua? ubi eft mors ftimulus tuus? b 2.I4- $6. Stimulus a $ ] j cati lex. utem mortis peccatum eft * virtus vero pec- *rjJoa. H ,. P - 7.* Deo autem 'gratiäs, qui dedit nobis Mi ' * minum noftrum Tefum C hriftum. | viétoriam per/DB- recond b* colled $8. Itaque fratre: mei dile&i, ftabiles eftote, & immobiles: ab 4 U undantes in opere Domini fem , per fcientes quod labor ve- Jus, o ! ügr non eiï.:u inani/s inwDQm/ino- & C a &Y pam M 6! Ut V05 71 3l qua : CAP"UT. | fent " d EO. —/In maän'en;a)l £» árOpc , id. eft, In villoris,) ld eft, per *vicforiam; in indivifibili, ut eft pun&um tem- qua fuperata eft a Chrifto. poris, vel in breviffimo tempore, : 55. Ui cft zors ffommins Eusues ? ) ng : adye quali tempore menfuratur ictus. oculi. foles homines confodere, & necare? -a svoifima iuba. ) dicium evocante. Mortuos ad ju- quafi. dicat , Periitx, confya&us fafl: ES X a Chrifto. Mortut reiurgent imcorrupti.) Omnes - 86. stimulus autem m0ftine&cqtum;-) etiam reprobi szeorrspzi refurgent in- E Per quem fcilicet mors nobis przci- mo d zegritate membrorum , [ed. amen cer- pue nocet , & p : ungit , ficut f cgrpiüs fica, rumpends dolere penarmum. Anquit per aculeum. $ Anfelmus. Virtus vero peccati lex.) Quafi di- 3 AP: fiens /53- C'arrup(iäi.'e:äoc. ). Corpus KnO'- * cat: Peccatum maxime vires exerit z. rum. perlegem , id eft , per occafionem 'fynan U 54. Fjex [ermo ) .Im le fcripturz teftimonium.: Plebitur feqqegs in vetitum. gis vetantis , fe?npgr enim:,',niti'murï /ïak!. [orpta eft mors in villoriz.) Hzxc fna 57- De^ autem grattas ) Agïmus. ; « fuinpta funt non ad verbum , fed quoad Vicloriam. ? De peccato, & mqm.' fenfum ex Ofee 13.. 14. ubi dicitur: 58- Srabzles. ) In fide., j De manu mortis liberabo eos ,. de sorte , "Méundantes £m op hn rediam c0:, hoc enim in re idemeft ere Dominzt. x)' Mü,l-' La Ti ta bona opera exercentes. cum eo quod hic ait Apoftolus : 445- Non f inzmi:.) .Sed .illum fe filà — qtlg- - du F pægm eff mors in ?iäorv('d.. tur prærpiüm a Domino. ïeq 15r a *æ* Détenim r Jmur, j CAPUT XVL . . Xonem: - . Ubi ,äe; colligenda pr. o Chriflianis, qui ZeroJolymis age Imh?, elee- $ e[fét , commendat eis Timotbeum , ac Stephana : m; t'imc mofyna]aorfatu TOTI2, , familiam : deinde [alutationes * fubjungit. 2 Jung E colle&is autem , quae fiunt in fan&os , ficu 3 t -oi'd*in avi; Y T0 pec Ecclefiis Galatiae , 1ta & vos facite. 9. Per unam fabbati unusquisque veftrum apud fe fepo nat, peijö- recondens quod ei : bene pl*acueritt- ut non, cum venerogþunc x obiles: colleé&tse fiant. i 20T Ve- - 3. Cum autem pra fens fuero: quos probïaæ;eritïä per epiíto- las, hos mittam perferre gratiam veftram in Jerufalem. . 4. Quod fi digaum fuerit, ut.& ego eam , mecum ibunt. $. Veniam autem ad vos, cum Macedoniam pertranfiero: mam Macedoniam pertranfibo. 1 * 6. Apud vos autem ^ forfitan mane bo, vel etiam hyemäbo: ut vos me deducatis, quocumque iero. 7. Nolo enim vos modo in tranfita videre, fpero enim me aliquantulum temp X oris manere apud vos, fi quigus' permi- PT ferit. —— - 8. Permanebo autem Ephefi usque ad Pentecoften. : ns: & Oridm, * 9. Oftium enim mihi adverfariüi multi. apertum eft )magpgrfl & evide r IO. Si ) Que ecare? collettis.), Eleemofynarum. - vos ipfi delegeritis ,-eos ego mittam, hriftianos non tamen absque epiftola , qua ve- us gfï' In Sandos. ) In pauperes Jerofolymis agentes. ftra in pauperes liberalitas commen- fum.) 9. Per unam [abbari. ) Id eft , pri- detur. reci- mo die hebdomadz , videlicet Domi-f Grariam.) Eleemofynam. . nica. 4- Quod ff dignum fmerst , &c. ) upiüs Hifce verbis tacite extimulat eos ad ; :apnd fe feponat. ) Quod mox ve- f d- niens in Ecclefiam offerat in -eleemo- -— largiorem colle&tam , videlicet tantam, xerit Íynam, & collectam. - quz Apoftoli 1);0ferentis minifterio non fefr Ut s02m, cum venero, func col/c:&& it indigna. mur 6. Hyema ffant. ) Sed jam fint. paratz, & füm- bo.) l'otam härefhem apa.i(d ma ex iis conflata ftatim mitti poffit l vOS peragam. Is Jerofolymam. » Ut vos zme dedub-fztis.; ) Figdeles ho- )r tel ; 3, Quas, £*? baveritis per vepi/la'las , norificum fibi ducebant , fi fuum Apo- bes mittam ,. 61c. ) T0 per. Epiflolas , ftolum a fe. difcedentem deducerent, fi "Theophylactus, quem fequitur Jufti- illum comitantes , & vi? fubfidio ju- * nianus, putat non effe conjungen- vantes. . Ut« dum , cum , probaverizis , fed cum «9. Oflium en im mihi- apertum eff ma- fequenti , muztam , ut fenfus fit : Quos gnum.) Y ,eü' magna imihi Eptlxexfï m 152 -EPISTOLE L. B. PAULI .'AD CORINTHIOS e 17. Qä IO. Si autem venerit Timotheus, videte, ut fine timore fit | apud vos : opus enim Domini operatur , ficut & ego. - Mhac X d 1r. Ne quis ergo illum fpernat: deducite autem illum in pace, ut veniat ad me: expe&to enim illum cum fratribus. - gnpfcite- 19. N 12. De Apollo:autem fratre vobis notum. facio, quonianm multum rogavi eum, ut veniret ad vos cum fratribus, & uti- Domino f : pU que non fuit voluntas x , ut nunc yenire,t: veniet autem , cum/ ei vacuum fuerit. * 20 9 fando. 13. Vigilate, ftate in fide, viriliter agite, & dön'fdrt 4 amini. 3 QL SW 14. Omnia vellra in charitate fiant. f 459 $. Obíecro autem vos , fratres, noft * is domum S t't-ïþhcäü $. & Fortunati fit anad ,& Achaici, quoniam funt primitiae Achajee, & " in minifterium Santtorum ordinaverunt feipios: n | p 24 C 16. Ut & vos fubditi fitis ejüsmodi,.& omni co l operanti, & laboranti. À . cememdat i7. Gaudï) Et n fefe aperitxoccaüo, & aditas Evan- 'nam4 cetas ob caufas non fuit llh anf- It &t, tinus nunc veniendi. L^ felomn elii fciinandi , « multos ad Chri- !VOS. ftum convertendi. í 2 UFVeniet autem. ) *APOHO" ad vel meci -sIEo. U fme tumore jit" kpud x0$, ) (Cum ej vacuum juerit. ) Cumil : - Tüdesa Secure apud vos agat, timoris nul- fuerit otium & opportunum. . tium-Ot lam caufam habeat, neiioqueilli mo- Ig. Figdate. ) Salutis veftiz cu- leftus fit. Timebat nimirum. Apo- ram gerite, fcilicet ab infidiis male d, qui ftolus, ut monet Chryfoitomus, ne füadentiüm caventes. Md qu quis aut generis fobilitate clarus, I4. Ip charitate.) Non cum am- bitione & .contentionibus, fed. cum Qu aut opibus, aut externa fapientia tu- g fenüæ ) mens, limothei adolefceritiam | con- chriftiana charitate. * r temneret,. & ejus confilia & admo- - 15. Neffi$ demmum Siep/agnæ. j De minillr nitiones flocci faceret. uo diximus fupra c. i..m. 16. fen-. n -Opus Domini a;er,pzzur.)'DQminO fa- fus eft. Noftis quz & qudlls fit -Steg- ; .—juveru mulatur in Evangelii propagattone. phani'familia. Á H Et1 II. Neq 2$ er e E£z Fortunati ) Hujus foftu'nati non inéd [ lefcentiz caufa. 90 i//um üe(-nat.) Ado- alibi mentio fit, quam hoc capite. Tec Ut veniat ad me. ) Scilicet. Ephe- Premitia [unt -4chajs.) Scilicet pri- Q fum, ubi nunc ago. Tni qui in Achg ja f;xed;derunt in Chri- ra d Expedo jllum cum fratribus.) Du- ftum. r ficeh bium enim an Paulus fimul cum fra- Ordina verunt /Ivi;;:[as..) Seipfos ad;- D tribus, hoceftfidelibus, "imotheum dixerunt Sán&orumianirifterio , ut fci- u qu expectaret,an vero expectaret l'imothie- - licet exerceant hofpitalit tem in Chri- um aliquos f£ratres fecum adducentem. ftianos egenos & peregrinos, maxime üt 8 " I2. Mealtism rag:zw' eurfl.) Wagexag)xe- dui laborant in. Evangelio. d d c'&, hortatnus [um. 6. Et u£ vos fubdii firis. z ) Neten- Ü Cum fratribus.) Al dum cum, o/éi*o vos. & comitatus. qqot; fratribus 5 "Subdis fitis.) Nimirum honoran QIM U in( Nos jf "volumtar, €Efe. ) Fruftra do eos, eor m monita)x, »,& iegexnpla ftiar fequendo, eum'hör;ca/tus füm, ut àd vos veniret, " L : " 4 CAPU TXVI E I53 timore th : 17;- Gaüääoï,aut,em in praefentia St Hahæ, &'Fort'uqätig & ) Achaici: qugoniam , id quod vobis deerat; ipfi fuppleverunt: E - illumi .18. Refecerunt enm & meum iitum, Qg-veit-rum.' f — 'Co- itribus, gnoícite ergo ,'qui hujusmodi funt. * s E quoniat I9. Salutant vos omnes Ecclefize . ; Afis. ï"äS'a ] s ütant vos dn , & utt Domino multum Aquila, & Prifcilla cum domERibaifug Ecv'cl"ef-- em, a fia: apud quos & hofpitor. 20. Salutant vos-om - nes frätres. * Salutate -figvicem.' 1n 'f)fc"pl:;q & thamini. fan&to. : e -51. Salutatio, mea man u Pauli. , non amat Dominum äphanæ, : n 22. Si quis. N n.no h, t d« Jit anathema , Maran Atha.. ftrum Jefum *th'ri&uine,w e— *..23. Gratia.Domini noftri Jefu Chrifti vobifcum. 'Anti, " 24. Ch arjtas;mäa cum Q,m/nibus- jo'bis!- in Chriito]'efu',;Ame«rg e (audeo - * m eRemor 0 Ef omnt 'e":;o'perd,n;z" eT l;täo';yanti.) | Q.O f;dfi*'ef. ) ld eft , Xf/ideles;, qui iili ali Id eft, non.folunt illis fubditi fitis, . circa nos funt. 1þvos. fed omnibus quicunque vel. cum illis; Salutate imvicem £m ofiulo fanüla. ). vel mecum rem ev angelicanradjuvant. Vide dicta ad Rom. 16. 16. : Cum il "T ales enim prz aliis honore digni funt. OI. Salmtatio mea manu P;zu!i.) 17. lm prafeutia.) Propter prefen- Subaudi, fcripta ,. qug eft qua fequi- fig ci- tiam-Stephani, Fortunati & Achai- € tur. : Hegc verba cüm iis qux fequun2 ls mi - ci, qui mihi adfunt.- tur ufque ad finem ,. affirmat Paulus ld quod "vobis deerat. ) TOUuG» g 5'; fe fuà manu fcripfiffe, loco falutatio- pm am. nis, qua claudi íolet epiftola, reli- ] cum Qu s deft&um wefirum , id eft , pre- . fentie veftra.. ? s quunm enim Hpiftole Paulo dictante , lpfi f'«ppleve "unt. ) Pi'ro vobis mihi ab amanuenfi exceptum eft. - ^ De miniítrantes. 22. $4-quis mon amar , 6$c.)) Prius- &. fn- CT. Refäfuuhf meuþ fpiritum. ) Me xc quam verba falutationis: defcribat per P juverunt , foverunt ,. recrearunt. hyperbaton, interponit execrationem [it -Sfe.-' Et veftrum. ) 9cilicet fpiritum , quia quandam in iti f0f mea refectio v e dieni..- eo's',, qui falute funt in- .& recreatio eft. eftra. quoque, reteQio- pite. | L i 3)24:*[787724.5, Afnatl&emaleü res qu& apri Ca&nq/?ite' qui hujusmodz /,;;nf.) Id cum execratione feparatur a abjicicqr, .Chri- eft, reveremini, co E liFe €os, hon-q'rif & deflinatur ad exitium. —— fice habete. aMarandtha. ) Eft vox , Hebrzo $ Hd- | Tæ, l Afiz minoris , -19. Ecäle/?& j Syriaca fignifcans , Dominns neffer i Íci« in qua erat- E phefus , ugde hanc 1n?;— vezit, auüt potius, Demizus noffer ve- Ch- tit epiftolam: niat; Ícilicet Judex & vindex, uteum ii Aquila & Prifcilla, qui- Chriftum non amat anathemate de dicta AG. rg. 2. J De ' qugiþþs vi- i feriat, damnet. & piniat. ? (on Cum domeffica [ua Ecc A !efirt.)ï Cum ea . 23. Gratia Domins noftri , &c.) Hec *gme i2 domo eorum eff Ecclefrz , ut.eft eft falutatio, ' quam dixit fe manu fua n Greco, id eft, cuim reliquis Chri- Ícribere. yrar« ( füanis, qui in eadem íamilia vivunt. ,24'" C"bairivq: 7:34.) Qüa"ïrosv diligot mplf Bsbl. ciern Com.þfgnfdc&. Tomi F. -t L d 154 EPISTOL/£ I. B. PAULI AD CORINTHIOS SQï * XEPISTOLA-. & pett 65 üve Cof B PAULI APOST.LI * vefrie .AD CORINTHIOS SECUNDA. - fumden / m CAPUT PRIMUM focii f - Offendit Apo[Tolus, ex qwzm*zs in Afia ortis adverfüatibus eripue- $N vit eum Dowminus , ut ? ipfe alios cou[olaretur : deinde mamfg/lans - meíta, cordis [ui ac. doäïrmæ Jinceritatem , ofTendit , quodMlicet. juxta id, fumus t uod proþofuemt ad eos tton venerit , nulla ipfius id a&um eJZ: z Cemaeznirae l,etvïfmfe » é[ferens firmam eäe fuæ pmclz;mnoms i -geritatem. * exlortati fiat; h Aulus Apo&olus Jefu- Chriih per veluntatem Del, & rit eslio P Timotheus frater, Ecclefice- Dei, qua eft Corinthi, - judicac cum omnlbus San&tis, qui funt in unlverfa Achaia. exhora ms& 2. Gratia vobis, & pax a Dex Patre noüro, & Domino ]efu D/ Chrifto. Chrift * Eph: 3. * Benedi&us Deus, & Pa*er Domml noftri Tefu Chnih, Tet ( Án. ater mifericordiarum , & Deus totius confolationis,. ficio, j Petr, 04 6,$ ui confolatur nos in omni tribulatione noftra: ut pof- $.3: fmus ipfi confolari eos, qui in omni preffura funt, per ex- oxhom bulati hor atlonem, qua exhortamur & ipfi a Deo, $. Quo- flértis L & szz omnibus ' volis. ) Sit, ut fimie Pater ;n;fermard;art;m $ leerlCO.f— hic v Ji charitate . fincera yiciffim me, & diiiimus. / exbeyi . ànvicem. dll:gms. Jotins confþ!at,zams ) Omnls gonfo- fetfu. In Cnrg?a ) EC propter Chn&wm lationis. f« 4. Ut pojfrmus & ipff cünfö'art eos, d:,) n L- Ér volentatem | Dei. de 1vino Nam qui res adverfas experti funt, TP P ftoze, 'confilio & voluntate a APOP optime poffant alios confoJari , : Hcd- timus &olatum vOcatus. la apud Poetam , ZÉneidos L vide: Et Thimortbens fmf;r,) Id c[ï cOa- — Non 4gnara mals rmji'rt: fucmrrc— litio. poftolus, . -Santtis. ) Id ePc Chu&mms z qtu re dzfca. vet dem ' fic dicuntur guod fïnt ad fanctitatem Per- exlzortatwnem qua exhormmyr 5' $i yocatí, feu per Chriftum fanttificati, £pff a Deo.) d s Tyg wagom)wa'aæg » . 46. litf Q. Grat;a vobj; , &c. ) Subaudi, mapgaxahsueda dvror m T8 Ge8. Per inen ;nulc:pllcecm, confalationem y qua con[olsmnur. & tpf 4 Deo, Nos enitn divinas experti con- filt 3. Beneditlus fit Deus, &fc. ) Lau- folationes , ib detur a nobis Deus propter opera fue aptiores fumus ad illas Tue * ^i bom:ams .erga nos exhxbxta. alis. exhxbendas . Mox xag..cmræg , Ti x p CR?UT E. I55 $ Ouoniam f cut abondant. pamones C'hr:ih in nabls tdta & per Chriftum abundat confolatio noftra. - 6. Sive autem tribulamur pro veftra exhorfatlone, & falute, 'LI fïve confolamur pro veftra confolatione, five exhortamur pro veftra exhortatione, & falute » quee operatur tolerantlam ea- rumdem paiïionum, quas & nos patimur : . 7. Ut fpes noftra firma fit pro vobis z fc1entes quod flcuti j d focii paffionum eftis , fic eritis & confolatxomsr 8. Non enim volumus ignorare vos, fratres, de tmburauone* fs noílra, quse fa&ta eft in Afia, quoniam fupra modum gravætr Ya id fumns fugra vxrtutem : ita ut teederet nos etiam vivere. m , Uæ $. Sedä - e&*bort.zt:onem, & cwzfelatmmm figm- pfiffe, cum. ligc repecmo non fit im Hcac, *hinc: factum. ut- vulgatus: verte- "Grzco.- " rit eshortatignem; nec male, , quia u£. Qua oþerafm- tol'emntmm" ) In Græ- nnthl, judicat: A üfelmus ,, divina confolatio 'co efít, 756 sv!gcys;.csmg 8£» Umouor$ y 2d. exhortatio quædam eft.,. .qua- :Deus ani- qu , Talus j/ perficttur. per telerantiam.- mos.& vires: juftis fatlicil: o Jeía No&er interpres videtur legilfe.,. frng Pe[ j 02ze5- Chrtfr'h) Ea quæ pro -& v«sgcyoo'ng uvroy.omv Ghnüo patimuz.. g. Ut fpes noffra. fm;r f 6r pro 'voäz:.) iri Pe& Chriflum.) Ypfius- Chnfh benez- In Greco-eft ,. X &wig $ud» BiBat: cio,— Ünfpouo, & /þe.f noffra frrima eff prà t pof- | 6.. Sive autem tribulamur fra vefira: wob;s; quafi dicat, atque adeo fpes ,. ax];armt:aae & fklute ) Id.eft, fi tri- 'quam de vobis & veftra in. Chriftia- 362 bulationes patimur, libenter eas fufti- na fide ae pietate conftantia jam pri- Quo- nemus., ut vobDis- falutem afferamus, dem: concepimus , firma perfeverat: &. confolationem, — Eft enim . etiam . & immobilis ,. cum- certo: fciamus;. ericor- hic vox wagm?xno-scag, quaminterprés l emadmodum perpeffionum- focii e- j exbertationem vervtit, Ut n..4. cum tamen is. ,. ita.etianv fore vos, aliquando ju- confo- fehfus: clarior-fit fi vertamus, prove- cunditatis confolátionisque participes: ffr^ cm/olehme » 6c.- 8- Qu« feBa ofb im Alia. Ephefi a K,äfn Sive con[elamur pro: 'vejqra 'eonfola- . eimetFio 'arc'entario Dlan'aä qui fe- funt D - fione. ) Sive confolationis ahgmd*fen- ditionemr p0puh cóntra Paulum ex^ ki- tnnus propterea quod. vos* alacres eïtavw,qualene oppreffuseft, A&. 19: vndeamus, & ejusdem-dwmæ confo- Supra virtutem.). Supra- vites na- u- lationis participesid'totum ad bonum turz & corporis, non gratiz & ani- veftrum . referimus ,. cujus. gr-dtm gau- mi ; nam ope gratxæ lIlVI&O aninmio demus, 'cribulationem- hanc Pæulus pertulit & yr S,ve exhortamur pro 'uey?m etbvrta. fuperavit. f,'& tiobe & falute, ) Eft repetitio ejusdem lta ut t&deret. uos. oivere. ) Non pet membn. Exhortatio-enim femper po- abfurde: poreft mtelhgl tedium: vitz nitur pro cez[e/atioze, cüm femper paíiífus Apoftolus ob favmatem affli- ;]ll cote fubfit eadem vox m«eaxA9cig. Ema- &ionis, nam beatus [Job inter adver- j nuel Sa fufpicatur alterum ex his mem- fa dixit: Tader animam meam viza.mea, ( bris ex alia verfione, in textum. irre- Ccap. IOo. 1« LA í D z 155 EPIS'IOL]E II B. PAULI AD CORINTHIOS ..9. Sed 1pfi in noblfmetlpf's refponfum mortis habmmus., ut j E . dam gr non fimus fidentes in nobis, fed'ia Deo, qui fufcitat mortuos. ;ï 1. T . 10. Qui de tantis periculis nos. eripuit , & grult, 1n quem doni V fperamus , quoniam & adhuc eripiet, 17l II. Adjuvantlbus & VOblS in oratione pro nobis: ut ex mul- torum perfonis ejus, quse in nobis eft. donatloms, per multos Àüt q ST,i gratide agantur prO nobis. . 12. Nam gloria noftra hzc. eft tefhmonlum confcrentlæ 18. V0S, noftrae , quod in fimplicitate cordls, & finceritate Dei; & non- in'fapientia carnali, fed in gratia Dei, converíati fumus in 1] I0. hoc mundo : abundantius autem ad vos. præ(h EST, I3. Non enim alia fcribimus vobis, quam quse legiftis, & cognoviftis. - Spero autem, quod usque in finem cognofcetis, hii 14. Sicut & Cognovifüis nos ex parte, quod gloria veltra fu- () mus ,iicut & vos noüra in die Domini noftri Jefu Chrifti. h4 Indiej E 15 .Et ftolus 9 dn nólis :pf $ refpan/zm mortis /m- Sincerit4te Der, t uAlem Det,ts Teci - el gl interior x de fe hum,us ) Id eft, animus, P5 mqmt B. heophyl &tis. . cogitatio nihil aliud expe&abat & Non in 4ptent14 CAT n4l:.) Non hu- umsqt præfaglebdc quam mortem. mana philofophia ,- aut eloquentia fre- Is Ut nonm fizus fdmtes in nmobis. ) Ut: tus, fed. inftru&us gratia , zelo , effi- - fpe t tantis erepti periculis difcamus co lo- Ccacia & Spmtu dlvmo. 5 N care fidem in Deo, non dutem in Ca/z'uerj;u jéemus. ) Lonc;onando, àgam noPcns viribüs. & Evangelium predicando. nn II. Ur ex zmultorum perfbms, £fo,.) "4 vo;.): Apud vos. Virtu D PI'A Welim vos pro me rogare, gra- I3. Nonm enim Alia fcrtäzmu:, ö'c ) tlas agere Deo, vt pro aCCeptls be- Quiafi dicat: Non funt -Vana qua Ü neficiis non:ego folus, fed multi me- Íciibo de reda & fincera mea apud . Pri cum debltds bnn(num 0111111[1111 ldï- tlam vos converfaii ione j vos. 11)fi mxhl te- ftes. eftis. - gnton grdtms refemnt, ^ prec Doxationis.) Beneficii, Sptró autem 7uod u/que in fimem cog— Ver I2. ANam g/arm nflra bac eff, &c.) zofcetis, ) Id. eft, fpero me eundem. den Senfus eft: Id de quo gloiior, & in vite tenorem ad extremum ufque fpx- I quo. confido coram Deo, teftimo- ncum fervaturum. $dl nium eft confcientiz mes. Propte- 14 Ev parte.) Dicit ex parze , mo-- lor rea fpero me liberandum a Dso a deftiz -caufa. Vel etmm per&rmrnt bis calaniitatibus & prellurls, que mihi Corinthios, quod plus fatis auscul- Tus ddhuc inftant , quia bene mihi!con- tantes zemulis & obtrectatoribus Pau-- fto fcius fum , ac de eo glonarl Po,ium li, 1;inus adhuc bene & honorlfïce qu apud VOS. dc fuo Apoftolatu fentirent. -— Ve uod m fma/:utate cordzs, Efc) Quod gloria weffra. fssus. ) Quod 4 ai chn'. fuam confcientiam fibi teftari , talem Apofïolum nacu fitis. Sicut E. vos zoffra.) Sicut & 0s quod fimplici, re&o , & fincero ani- mo converfatus fit, & in ommbus fe oloriamur quod vOs- Chn&q lucrati geiï'erxc 1mus. ï Aj z - « d 4 : . c A— P U ;I; Io. N 157 ims w | I Et hac confidentia volui p-rius-.veAn;üfe ad VQs, ut xf.e.c!un- QOT . dam gratiam haberetis. X firei n ! quem :* 16. Et per vos tran n Macedoniam, & iterumïal Mace- donia veni " ire ad vos, & a vobis deduci in Judzeam. L) d levitate ufus'fum 2 . ex my- iy. Cum ergo hoc voluiffem , numqui . --Aut quae cogito» r-m?ltosx | & fecundum carnem Arco;gito/,* üt üt 'apu'yd' me EST,& NON.- E : em Deus, quia feïljm.o bme [ 18. Fidelis aut nofter ,» qul fult apud ) &HOH APABS non eft in illo EST, & NON (1). efus Chriffus, qui in Vovbþi's;pveif» nos 19. Dei enim filius J us j ; reedicatus eft, per me, & Silvanum , & Timotheum ,jnon.fuitf llo fuit. lsb EST, & NON, fed EST in i a. : zb. Quoi— ofcetis, - ; ftrafu-. - - B. (—[). In Edit. Sixt. zdditur : fed eft in-ilo eft.. D. In die Domini moffri Jefm Chrifli. ) Numquid levitate ufus um ). Num- In die judicii. Itaque fignificat Apo- quid fui levis, & inconftans? t qua ftolus non fibi vulgi judicio caufam ,cagita'.'r)- Bou?xs'ug,ua.f delibe- effe clorian di de Corinthiis, aut illis ro, ftatuo.. 7etf5 im' de- 1e ; fe d judicio tantum . Chrifti Secu; dum. carnem eogito.) Secun- ue. de alteris gloriandum eiic. dum carnem! cogitare , eft cogitare Von 'hxu- utrisq more hominum carnalium, id eft.in ntía frt« I5. E£ bac-confidentia. ) [d et, hac x fpe tretus , quod melius cognituri: fi- coritationibus fuis, ac ftudiis obfe- lo & fiüceritate vobifcum qui c:nali cuipam affeui , velut tis quo ze avaritie , ambitionis, 4ut confequen- »nan'dd ; agam , & femper in melius pr »fectu- ri in conftantia fidi, & Ehï"iü—i-zinis di cujascumque commodi cemporalis. virtutibus. Ut fft apud. me, ER i & ;- Nan.,) Ut in promiffis inftabilis fim , & vanus; .4 30) Prias.) Pro, pr;dem. odo' affirmem me . aliqu Ur fecundum gratiam — babereris. ) ut.m kidy'fa.-fïu: ld qüæ Primum beneficium, & primam era- rum ,-modo negem. i apid tiain acceperant cum fidem per Pauli I8. FEidels antem Deus , 65c. ) Qua- fi dicat: Deumn veracem teftor. . Vel; lïhi lt predicationem acceperant ; fecu 1lum vero beneficium erat fecundus ejus- novit Deus, qui fidclis, & verax eft n if dem Pauli adventus Corinthum. teftis , me non voluiffe fallere. den Non eff in elpi I6. Per vos tranffre in Macedoni UP ) ceffit. 'i,lib.) Säermone quik pre- Scilicet, obiter, ut iterum ex :VTace- donia venirem ad vos , diutius vo- Ef , & 'quz;)' Id ef.ïr, affirmatio , dqos - biscum manfurus, &;omxia vifititu- &. negaciof',/* ut fcilicet. mutem , ringit ift negem. : $cu. rus, & hoc eft quod ait fuperiori »pi- quo d pröm . ftola c.16. n. $. fe venturüm ad eos, p »ft 19. Dei enim Lilius, ) »Id eft; do- a ürini, & pradicatio mea de. Chiifto rfict quam Macedoniam pertranfifft ; lnc Da Eilio. Vero ulterius addit fe etiam in tran'itu ad Macedoniam voluiffe eos falutar:. .Non fuit Ef', & , ! Nen. ) .ild eft;-va- lod Deduci im jJudaam. ) Wide di&a( I ria, inconítans ,-& fibi contraria: - Cor. 16. 6. r Sed. efd in ilio fuit. ) Quaft dicat: [ 110f Fuit conftans affeveratio, quia idem í7. Cum ergo boc vo lusffem.) Sicilicer./-, craf'i " venire a'dlv 0$, nec tamen id præ&i;erim. femper .de Cluxiïo affirmavi, & 499*?'* - - z Ms 158 EP.ISTOLE-IL'I;; PAULI AD CQRINT-IHOS | | 20. Quot C ] uot enim promiffiones Dei funt, in illo EST'. idéo & per ipfum Amen Deo ad gloriam noftram. . ? - i L] 2r. Qui autem confi C jUufm i1n D os rmat nos vobif Chifi'-ite ; & qui unxit nos Deus. i | 7 L 22. Qui & * x noflris. ? t n05, & dedit pigg—us: S;pi:ri'tüs i;n:f corda bus t EL Á pf $5. Ego autem te R em Deum ixiiyvoco ln 'atii'mam me'-aïm,.,q; uod parcens vobis, non veni ultra Corinthum : non quiz domina- LT mur fidei v $ eiï:raï?fed ad jutolrgs fumus ga'.uläii; veftri; nam .äQe PX &?tis-. : e * x X X ?. 9 nifi qu 54 füper LI P " confi $ n CAPUT veltm 20 g&latquw xe;nim* : prbmzþ&nesf De; J pnina iorems ) Quafi dxcaa x4-] -ofint.) Omnes Deipromiffiones,, Perdat me Deus, fi mentior. bis p cumque vobis annuntiavimus, Qnuod parcems: voblis mom vem .u(tr) . a sllo eff.) & ajvrà 70 vai. In :p- Cerintbum. ) ld eft , me idcirco.Corin- quam fo , Chriflo , fent, Eff, fant ratz, va- 5. thumnon veniffe, ut vobis parcerem ; lidz , immutabi K le:e,., & in ipfO- (T'om- N veniffem enim tanquam ultor; ac vin- patt plentur.. dex eorum facinorum , quibus. - Per ipfr u Anäek,.)" þer- ipfäiha veri;. inter vos tenebantur obftxidti. üultï . £45 , five vere promiffiones- funt. No» quia domtnamun fdet 'v:z/lrl*,),' Deo : ad: glarjum-.:)wPrO ; -a-d: gloriam. * Non dixi, parcezs vobis, quod. do- XI IA Jel. "ræco eft, r $5», minemur vobis fide, id eft, propter Noffam.j 1n. G fidem: veftram ;; quam noftro magi- YNam ger "os, per minifterium noftrum, qui /Eerio didiciftis , .quafi propter eam jus (uis : dum Evangelium przdicamus, men- aliquod , atque poteftatem ,. qualis ]atio dacii ,. aut falfitatis a ïg-ui-"non. pottu- eft dominorum » 620 & confortes.mei hi Ü mus.. in vos ufurpare velimus. — Accipit Zo- i ( —Or. 'Quz'f autem cänf'hmz? Ho$. Ejc. ) minari, pro, przeffe cum oftentatio- mihi Quui nos facit.ftabiles in promiffis, ille ne poteftatis, .eaque abruti.,:g&d. läiivxatef illis eft, qui etiam confirmat nos , & robo- commoda.. - rat; per Sacramentum confirmationis. Sed aJjjuteres fnmus gendir -v:fri.) fint) Ef 7ui unxit. n05. ) Un&i()ne Chrisb O'U»Eptyol Y&pdg 0p€ . ,. Cooperatores gam- "matis in eodem Sacramento. 4i veffri, Yed quod una procurare m Sigravit n$5.) Signo crugis.in fron- ftadeamus gaudium,, & confolatio- lam 7te per manuia Epifco nem. veftram. re unpreffo in.anima.. p & f:h*aza&e- y^ t;»: : In COr - Nam fide flatis.) Quafi. dica qu Ef dedit pignus Spivitus Sa ndi. Et fide veftra non habeo quod corrigam, dedit Spiritum San&um , quem ,. qui fed: tantum in: moribus, quos, quia Ür accipiunt, habent pignusvite xtern&. fideles eftis, noti imperiofe redarguam, W 235. Teflem ^ fed leni-monitione hac tol -jguxo*ax. wa?z 'i"?"") Per Deum anabo,. qiepi(äo;la refor- 'ts 74 2 * / ": 159 sa*as x E ) EST Z PUTdE : ITE Qfehä:, quod ad. ipfos non. cenerit, ne majoris e[et ca lia , exbortans ut fornicarium illum recipiant in gratiam : fimul otdibus indicans -quod magno quidewi labore , sagno tamen . etiam. fructu licet praedicationis [ue fragra N D qtod X jrggd?caveïit 5 ntia qmlms- - daim wertis occafío f'uerit. oOmina- ) m fide Tatui autem ho " Iihtla c ipfum apud me, ne iterum in tlf ,t) : ' ;þ | »I.X venirem ad vos. , 2. Si emim ego contrifto vos : w&'.qm ! is .e.&,ï*- qui me vlæt'ifi?läet,f mifi qui contriftatur ex me 2 1 — . $. Et hoc ipfum fcripfi vob js, uf non. Cum *venero,itriftitiam füper triftitiam habeam, de quibus oportuerat me gaudere: -—confidens in : omnibus vobis, quia meum .ga.udlium , omnium " J veftrum eft. dicat o& 4 Nam ex multa tribulatione , & anguftia cordis fcripfi vo- . bis per multas 1 acrymas : non ut contriftemini, fed ut fciggïsg *j Jll!" : - Conn- quam charitatem habeam abundántius in vobis.. j * s $. $1 quis autem contriftavit, non me iftavit, fed ex Cerem » :Cürï.tïlil T » parte, ut non onerem Qnï:ne.s y.os./- 6..1 Sïlfïiäit -mtflci IL;??'[.) j B E L,I- E N -tïiþifiä, ) Id eft, coritr BR ter doleres meos- xftimatis effe vef&roä, vd do- ": zus caftigationibus. ut quod mihi difplicet, ö( vobis difpli- Q. S; emim ego contriflo wos, E. ) ceat. pter m . * -Nam fi ego vos marore afficiam, 4. Ex mult4 trdbulatione ,: 6fc. ) Ex m jus quis mihi lxtitiam afferet, & confo- imulta cppreffione; & animi angore. lationem ? fane nulli alii-funt qui mi- uam charitatem ha)eam abundan- qul tius in volis. ) Ut cognofcatis cha- o tl hi gaudi caufa fint prxter eos quos it dt« n ' Chrito genui. Curandum ergo ritatem, qua vOs ar&üffime ample- atio mihi elt ut illi gaudeant , utego etiizlm écter. Albis po(ïim congaudere. - Im vobis. j eie Jy.cïg, erga vos. iväm. j Oui contriflatur ex me,) Mos o Co- «55 quis autem contriflavit, & e.) Iri.) rinthi i, quos priori-epiftola contriftavi. $i quis aliquid perpetravit quod mo- Et hoc ipfum . feiipff wobis, &c.) rorem,mihi pollec afferre, is profette !4/!- -Quafi. dicat : Volui per ;epiftolam il- non mihi foli triftitiam attulit. — ,In- jare telligit fornicarium de; quo. ep. 1. €. 5- l0« lam vos objurgare, (X corripere, ne coram cOgerer . vQes reprehendere , Sed ex parte.) Qiuia mecum mul- A In quod. mihi trifte admodum fuiffet. tos alios contriftavit. Coufdens im ommibus vobts , £e.) Ut nom omerez ommuesiuo;.) Mac in- 'atty . Omnino confifüs fiumn fore, ut quod famia & fufpicione, quafi putem non ;ma 4l amihi difplicere intellligeretis ; ftatim fuiffe multos, qui tolerent propter il- tollereris , quia mea, gaudia exiftima- lum inceftum. Priori enim epiftola Q]« : «'tis.siobisk eiTe e * (; ö( cgpfeqen- cap. 5. n. 2. videbatur omnes cul- - - * 160 EPISTOLF 1I. B PAULI AD CORINTHIOS -6. Sufficit 1111, qu1 eJusmddl eit ob;urgauo hæc, quæ fita N T. p nm Tit plurlbus. - n Mace 7. Ita ut e contrario magis donetls,& confo]em:m, ne forte abundantlorl.tnihtla abforbeatur; qui ejusmodi eft. l [ & j Propter quod obfecxo Vos., ut confirmetls in 1llum cha- ..— ritatem. - " I 'fm nt, ( ; 9. Ideo enim & fbrlpfi, ut cognofcam experlmentum ve— ftrum anin ommbus obedientes fitis- 19. vite j YO. ,..Cul autem aliquid donaftis, & ego, nam & ego quod " donaVI fi quid donavi , propter vos in perfona Chrifti, - r HI. Ut non circimveniamur a fatanà : nof enlm lgnoramus : ( of Chmüo cogitationes ejus. 12. Cum veniffem autem Troadem propter Evangellum p 3 Chrxih, & oftmm m1h1 apertum. ehet in Dommo, r3.Non- 1n ani E qlll terptetel - paffe, quah confenmentes, vel diffimu- blico Ecclefiæ confenfu declaretis vos, mus ad Jantes illum inceftum. Ef vos, dit , denuo illum pro fratre compleéti. mfb.-z: efdis,E$ nonma gt: luilum lmäwfts. 9- Ideo enim . feripff.) Hanc epiftolam. fenfuum - Oqun 6. S; /fczt Hl quié bujesmodi eff.) üt cagnofcam experzmemumv 7?rum ) . dlli qui. Ecclefiam contriftavit, ícili- Ut de vobis experimentum capiam.* Vdyr cet inceftuofo. IO. €Cxi .autem altqum' donaffts. venerit Oljurgatio bec, qua ffta plur:äw. j xeeiteate , donalitis , quafi dicat, * petab fcere [ - Publica illa feparatio ab . Ecclefia ex cut congregatls vobis,. & imeo- Spm- &anf qua a pluribus, id eft, a vobisomni- tu illum excommrvnicavi epifl. T. c. 5.- bus, cum dete&amone fceleris illius , fic nunc me vobis adjungo , ut quod - V* datlen fufficit pro fatisfactione me hortante ei condonabms, & ego datfe eje&us eft, condonem. fra - delicti. Hmc— patet eum poft excom- mumcatlonem pcxmtmne Nam &f ego quada'a;mvt ; &c. ) Qua- Qican . dta st e contrarie. J Pro eo quod fi dicat: Etenim fi ego cuipiam re- V« antea illum fevere ulii eftis. trant mifi, id prote&o veftra caufa fattum Pr - Magts donetis. ) Condonetls, & remit- efle vere pofium vobis affirmare. tatis dcbitam ponam , quam adh'ic ab In perfona Chrifi. ) Condonavi & - lt condono vice & au&ontate Chrifti , €o d * illo propter fcelus. adiiflum -exigere jure pofietis.- cujus perfonam gero , qui dixit : Quid- M * Et confslemini. ) Lemtate, & indul- quid fofversizis fz;per terram , &c. facit enc:a II. U£ non circummeniamur 4 jktd.. Ir Ne forte. 4b;znddnttorz trtjhtm, &c-) z4.) Ne decnplamur, ut fcilicet. for- nicarius ille ob nimiam feveritátem: 4 divi Ne-forte unmodxco ino:rore obruatur, tiol & defperet. fatana in defperatlonem impellatur. Q ejusmodi e/ ) Inceftuofus , qm Cogitatiomés ejus.) Ej ijus dolos & fraudes. ia fui peccati pocnas luit. p 8 Confrmen: 42 tlïfmz charitatem.) I2.: Propter Ev.«mgelmm Cbr:/z?:.) uu,;:wo*az "Éje duTOY a'ywwv Grzcum Prædlcandl Evangelii caufa. xveosui figniPcat ratum faciatis, & Offium.) Aditas. patens & magnus.- L eu .decernatis , quafi publicis Ecclefie n Domine.) lmnegotio Domint, fci- €omitiis 1lhus reihtucxonem , ut pu- licet, Propagamoms Evangeln. e| Z 2 - w 161 N c-:-;-'A PUT E 15. Non habui requiem fpiritui meo, eo quod non invene- v 1 rim Titum fratrem meum , fed yalefacïensx'fejs ; profe&us fum pe for'tg f : in Macedoniam. -* 14. Deo autem gr atiás, quiifemper triumphat nos in Chriftof tize fuse manifeftat per nos in omni loco: Dni ejw.) : efu, & odorem noti r 15. Quia Chrifti bonu s odor fumus Deo , in iis, qui kfalvi * ünve d -f unt, & in.iis, qui pereunt : em odor mor tis in mortem, aliis autem odor i Et ad haec quis tam idoneus ? 0 quod vitae in vitam.- ]j 17. Non enim fumus ficut plurimi, adulterantes verbum fed.ficut ex Deo, coram Deo, in Dei, fed ex finceritate, * mramus- ïf, | Chrifto loquimur. CAPUT geum In is5 qui fatvi ffunt , &c.) Non iis 1'3'. Spirituï meo.) In fpiritu , id eft, in animo meo. tantum qui falutarem veritatis do&ri- Mu * 3-.fNon Eo quod non savenerim | Tz'm-m.-) In- nam ampleQuntu fed aliis etiam qui em meum , ut vulc Hierony- in fua infidelitate & peccatis pereunt. retis VOS térpret 16. .4liis quidem odov mortisdn mor- i. mus à d Hedibiam , qui divinorum iltofam. fenfuum meorum. majeftatem Grsci em.) Quaft dicat: Quanquam ali- eloquii. digno explicáret ferinone. *qui adeo male difpofiti funt., ut h«c frum.) 'doluit, quod non in- tragrantia illis noxia fit & mortalis , piam. Vel propterea -non culpa noftra, fed ipforum vitio. 'uflt, venerit litum , quem Corintho ex- i p e&abat, & a quo fperabat fe cogno- $1c füagranttia ungueüti columbam ve- |Cab, Íc ere ftatum. Ecclefiz Corinthiorum , getat , fcarabeum necat , inquit Oecu- ) Spiri« men. ex Nyfleno. Lc $ & anfe li, quos reprehenderat, emen- Odor "vité in vstam. ) Odor gratus, daffent. Hzc autem fcribit , ut often- i qod dat fe illos magna charitate compleéti. - falutaris, vitalis , quz beatam pariat & /ego Fratrem meum.) In Evangelio prz- immortalitatem. —Et ad bec quis ram idoneus ? ) Quua- ) Qu dicando adjutorem & focium. fi dicat : Quam pauci reperiuntur a- am Ie Valefaciens eis. ) Chriftianis , qui erant Troade. " deo idonei Miniftri Evangelii , ut fitum Profetius . f"um iz Ma :ea?onidm. ) Sci- ubique fint Chrifti bonus odor? 17. Adulteraztes verbum Dei.q) V [2 k il licet "Titum illic expectaturus, &ex bum Dei fincerum corrumpentes , & eo de vobis aliquid certi cogniturus. veritati falfitatem admifcentes, — In rhfiüi r 14. Triumphat mon ) 'Friumphare Grazco eft , xanqNUoyrt6 , cauponantes, . Lllitl" facit, vi&toriam concedens. - optime tamen vulgatus$ vertit a44u/ze- lp Chriffo.) Sive per Chriftum, & þm divinam ejus gratiam ,. five in n * rantes , quia ficut caupones quos : jor- Grzce xaT4Aeg vocant, fepe vina, & m à tio fidei, & religionis Chrifti. alia que vendunt, aliis rebus com- il Odorem notitia j;:æ.,manl'quïä 23 Fa- iifcent, vitiant & adulterant , ut uzít:m f&ciant; fic avari, x falfi ) mam & cOgnitiongm fui Evangelii Ípargit per nos. precones Evangelii , ipfam Evange- V/o) lium , & fanam do&trinam vitiant rxdicationis, doctrins, « vit« in- 15. Chrifis bonus :odark ]2&»0:.) Per contáminant , dam ea a(? -quævffum mius, culpatz fragrantiam. abutuntur. d E;&/c U(mcom, MenOCb. Tom. V[ll.' ] LI ^ L - 102 Epis?ropæ II. B. PAULI AD coRINTmos «N CAPUT II quzü a &Q Non r;ge; Apoflolus bominum. commendatione , Cum fru&us fua r pradicationis eum commendet : multo enim majori in bonore e[fe H debent tninif!ri novvi te[lamenti , ac/ Spiritus , quam veteris te[la- fgt m ! menti, ac lttteraa : & quod Sfudai oelamen adbuc babebant fuper dori : COf Juktm in le&ione Scripturaru m , quod fide in l . Chriffum aufertur. -—Zæ a p Ncipimus iterund nofmetipfos commendare? 'a'uif huinquid I.I egemus W aut exsvobDis ? (ficut quidam) chmendxvati'tiis. epiftolis ad .V;O-S,, j [: B 2, Epiftola.noftra vos eftis ,—(criþta in cordibus noft Hf"llq [.-4 2 ij»is, q.uæviy - 25 & ^ £ a Ícitur, & legitur ab omnibus hominibus : E .3. Manifeflati, quod epiftola eitis Chrifti, miniftrata a nobis, p "g & ícripta non atramento , fed fpirita Dei vivi: no - ^ n in tabulis m Iapidéis, fed in tabulis cordis carnalibus. H V. H 4- R "iduciam autem taleq: hab'emu.s per Chr'i'i;tum ad - Deum: $.Non $ Jï Sicut 6 Deo. ) lüfpectore DEo., cui fam uSique circumfero. Infcrïþ;ionem mmt nihil placere potéft quod vitiatumfit, intellige per memoriam & amorem. & fraudulenter corruptum. Qu . feitur , & [eäi'tur ab 'omnibsus : Lominibus. ) Quam epiftolam omni- Q : : d In .O'yrij?o,) Vide dl&d n. I4. bus in promptu eft in j l jicere & lege- ". Ncipimus iterum mosmetipfós com. Ye perinde ut litteras patentes & o- d *i; " mendare? ) Nu—mquid hec dici. mnium oculis expotitas. mus tanquam volentes nos vobis, &. 3 Manife/fati. ) Eri aliis commendare ?. 7 manifeftum eft. d éf, de " qgi-äbu's , lersm.) Dicit, lerw»-, quia de ,"Minifirata & nobis.) N Oürb..»mïnigge. La iant fua docendi ratione in priori epiftola. rio confcripta. Chriftus hujus epifto- nonnulla dixerat , & paulo antequgz- ] pr&cipuus eft auctor, qui nobis mi- Zum dam de fe vifus erat attingere. niftris ufus eft ad illam fcribendam.. Gicut quidam.). lnnuit hoc facere Spiitu Dei vsvi. confueviffe pfeudoapoftolos. - ejusque afflatu. ) Spiritu Saxi&o ^ : Id eft, a vobisfcri- -"ut ex vobis. Non in tabulis lapide i/-) Ut olim lex 1 ptis epiftolis, quibus apud. äligs/com- .Moyfis. ïiä mendet. Iz "tabulis cordis carnalibus. ) Car- 9. Epiffola )za/?rgvas efiis.) Moseftis neis, hoc eft, in corde molli, du- mihi inftar epiftole commendatitie, &ili, docili:fignificat hec metaphora fa- fatis me - commendat. converfio , & cilitatem , &t n prOmP't:itudiPem ad obe- " converfatio veftra. diendum; ï; Seripta im./ cordibus mj?ri.,f:'w)» Qua- 4. Fidaciam.^) menoiSuo D.5 Perfua' fi dicat: Eam epiftolam , quz vos e-: fionem cum animi confidentia, * &i? , cordi meo infcriptam & impref- * l:: " d Kl')wm.) In Dgum fpïragtes » per 165 CAPUT I " e $. No'nv' quod wyfufücientes fimus cogitar ! aliqüid; a ndbisi fed fufficientia noflra ex Deo eft. uafi ex nobis : . At f 6. ui & idoneos nos fecit mi niftros novi teftamenti, non mrae]g lit tera, fed Spirit u : litteraenim occidit, Spiritus autem vivificat. , Quod fi miniftratio mortis, litteris deformata in lapidibus, . j tf]la. 1 fuit in gloria; ita ut non po ffent 1 ntendere filii Ifrael in faciem 1 cuatur : Moyfi propter gloriam vultus ejus, quae eva $. Ouomodo non magis miniftratio Spiritu z s erit'in gloria? mnati ionisin gloria eft: multo ma- o. Nam fi miniftratio d: n gloria. Imqud gis 'gbundat miniiterium juftitise 1 z 10. Nam d yos, | 7. Minifiratio | marti:;) ! Prömulga*- ratiam Chrifti. Senfus verficuli eft : que ta Chrifti beneficio mihi perfuadeo , tio le gis veteris , qu& occaüq' fuit vos effe commendatitiam epiftolam , mortis. Litteris deformata in lapidibus.) Ta'- 20bi5, na vobis primum , deinde etiam cun- bulis marmoreis infcripta. tabulis tis mortalibus commendamur. $. Nem quod [ufficientes femus , &c.) Fuitim glari::. ) Fuit va 1de glofio- fa cum tonitru, tuba calefti, terre- Jeum Id eft, non perinde quafi nos digni motu montis Sina, fplendore vultus fimus, qui nobis quidquam veluti a . Non nobis profectum tribuamus. Moyfis ,. gloriofe & magnifice: pro- Sed fuffcientia noffra , &c.) Qua mulgata. Gieriam vtlzus. ) Splendorem faciei. JXionem idonei fumus ad aliquid boai vel co- ex Deo-eft. JTem. gitandum , vel agendum, us evactatur. ) Que fcilicet glo- muibt 6. Qui G idoneos mos fects &6c.) ria auferenda erat a Mioyfe, hi enim Omti- Qui inter alia bona, quae ex illo ha- radii, & hic fplendor, uti & vita, Moyfem morientem deferuerunc. [ lere bemus, etiam hoc tribuit, ut idonei i&o effemus mini(tri novi. T'eftamenti , id 9. Miniflratio Spiritus. ) Lex novi eft, ad przdicandum Evangelium, 'Feftamenti , qu& vivifïcagtem fpiri- tum fubminiftrat.' qmbus Ecclefias Chrifti fundandas per orbem. Er;t in gloria.) Majorem , praftan- Non littera , fed. fpiritu.) Non le- ge , fed gratia: quafi dic at: Fecit nos tiorem , folidiorem & diuturniorem inite- gloriam habebit. eplfco- 1doneos miniftros novi 'Teftamenti , 9. Minfíratio damnationis.) Eftre- J T« non, inquam,. miniftros ; littere, id eft, legis fcripte , & datz per Moy- petitio éjusdem fententie, idem enim lum. fem, quz eft lex vetus: fed miniftros eft, misifirat io damnationis , quod n. n80, hoc eft , miniftroslegis no- 7. dixerat, mumifüratio morris. Pro- fpiritus , n lex v&, qua Spir itus Sanctus datur adle- - mulgatio legis, que Judais occáfto em implendam. fuit mortis aterng , non legis, fed ' i.ex vetus. dpforum Jüdgorum vitio. C Lisera.) Moc eft , Gizris .ff. ) Fuit res gloriofa. d- 2 Occidst.) Gratie enim prafidio de- Excellit; fenfus eft ; ftituta, dum multitudine precepto- Aä-kwlaf, '5c. rft- .num urget, ac premit, eis quibus data Multo major & excellentior debetur obe- gloria nove legi, qu& jpfiitiam con- eft, facta eft illis «tern» mortis occafio. Spárirus vero vtoiffeat.) Id eft, gra- iert, qua damnatio inOrtis evad ?czxr à rf* ti beneficium , falut:m 21 | & vita acquiritur. : & fitam af- fert fempiternam. ld X * Ej 164 - EPISTOLE II. B. PAULI AD comm*äioä* : .16. Narh nec glorificatum eft M » quod claruit in hac parte, propter excellentem gloriam. [ | fi; iil II. Si enim quod evacuatur Ia. , per "glbriam eft; multo. ,—rhagiïs « - quod manet, in gloria eft. E dhantes)] : X12. Hab 4 entes igitur talem fpem, multa fid ucia utit,nur-:,ï " fítatert: *Éxo. 13. * Et non ficut Moyfes ponebat velamen íuper faciem j 34-33: fuam, ut non intenderent filii Ifrael in faciem ejus, quod eva- cuatür, * 14. Sed : Q"oäf obtufi fünt fenfus eorum. Usque in hodiernum- enim diem idipfum velamen irn le&ione veteris teftamenti mfdfü& manet non revelatum (quoniam in Chrifto evacuatur) . m 'quodn 1$. Sed usque in hodiernum diem - lamen pofitum eft fuper cor eorum. ,cum .Vlegitur Mpyfes »Ve- I6. Cum autem uferetur - velamen. : conkvrerfusk fucrit ad Dominum , a * D 17.*Do- ] C IO. Nam» mec glerifcarum :yt*,döc*.) -Senfus eft, uafi dicat : Atque adeo Quod eVacuATHT. ) -Vide(di&a xium.7. iE V s. Faciem intelligit Moyfis imorituri. loria Moyfis in Sina non elt dicen- ( 14- Sed obrufi [unt fenfus eórum. ) atut d a gloria hac in parte, fi videlicet Quafi dicat, aperte proponimus É- vent comparetur cum Apoftolici muneris vangelium , fed Judzi ad hanc lucem homi gloria , nam hoc longe przcellit, cecutiunt, & quafi velamen oppofi- Propter.) &»txt» , qux vox hoc lo- tum haberent, eam non vident. co fignificat refpe&u , ut etium Itali- ldipfum velamen.) Habent ante ocu- 4j ce dicimus ; Rifperro d; effa gloria: Writte & paragone de. [ 7 la gloria. * los:velamen legis veteris, in cujus II. cortice herentes ad m yfteria in -ill*a avi zod e'vacuatur.) M()yfes fci-. latentia non proveniunt. Y licet, & lex evacuanda " & abolenda In leclione veterzs Te/ht;mentt;) Dum Dom per Chriftum. lgitur. vetus T'eftamentum Velte Per glortam eff..) In'g]oriaje& z 'glo- 'in e riofa eft. - fynagogis. Non» reve latum.) Non abllatuæïn-'æ; cAoi'-A ES " Ia Quod manet.) Scilicet. lex nova dibus.- com Chrifti, qux durabit ufque ad mun- Quoniam in Chriffo evdcuditgf;) Nec affe di finem.. " — I2. Talem jþem) -Quod Dominus intelligunt per Evangelium evacuari, beat id eft, tolli lepem veterem. As ETOVR RUO TUMIOE MRU Tor per nos Apoftolos Spiritum gratix I5. Gwn legitur.) In fynagfo is. I! diffundet , nosque ita glorificabit dein- ceps prz Moyfe, ut fecit hactenus. mentum. Moyfes. ) Lex, & vetus Tefta- 1 Q Mnulta ffducia utimur.) Confidenter Velamen pofitum. ef . 66 ) Labo- evingelizamus , cum libertate , inge- rant hac cecitate, quam dixi, & per- nue, aperte; hec enim fienificat vox tinaci fua, c fe Greca n«ffycís. : Moyfis. ;-aifaqlle..f inh;æfgoþf le äs 13. £t non. ficut. Moyfes , &fc. ) Quáfi EO UT IROMUE tWTt IR NORAPRSE UAR u 16. Cum autem comver[us fuerit g?l : f dicat : Moyfes velabat faciem fuam, Dominum. Cum divino lumine il- A5 no0s contra non velata facie, fed magna luftrati Evangelii claritatem admife- ; - , libertáte Chrifti Evangelium proponi- rint Judzi, a littera D mus. verfi. ALE UC - / . 164 C APU T. II & IV. 1. g* Dömi nus autem j - atte, * Spiritus eft: U»þi» autem S/giritus ïDomi.,- *J.Ga Lj ni , ibi libertas. ) nj lata. facie gloriam Domini fpecu- -.18. Nos vero omnes reve X L 1 antes,in eamdem imag! nem transformamur a claritate in cla-. 11?'2«T ; faciem 'ritgtem, tgæqgam a Dominï 3 pir»itu.v | d eya- CAPUT IV. Quod jinäera Apgflolomm prædz'batione'; verbum Dei omm'þus *m;- ért amenti nifeflatum efl , praterquam iis, quorum mentes excecata. Junt : quod multa adverfa patiantur Zdpo[Toli , numquam tamen [uccum- IES ,'Ve' x bant : tnom entanea autem tribulatio parit magna : m P .&lernamque gleriam. cretur Ded habentes 'adrxniniftratiOnem, juxta quod mif&ricofdiam D. 3] confecuti fumus , non deficimus: mgm.7. 2. Sed abdicamus occulta dedecoris, non ambulantes in. Urt, ftatione , 77 Muy aftutia, neque adulterantes verbum Dei, fed in manife lI$ L 2 veritatis commendantes noífm : lucem etipfc»)säd oimnem confcientiam ! X 3 /.4. Quod hominum coram Deo L osmau Ds 'bppofi- & 0Cl ; Muferetur velamen.). Rei;:thO véla- Tosqu.m 4 Domini Spiriru..) Sicut decet Spiritum Dei . nos transfor- cujus mine cuncta perfpicue cernent, quibus. mare. Vel, facie j 1lla ad vitam xternam perducantur. in nobis. nte- id S",gi,rimk; Dei 17. Domünus aurtem Spmitus : eff. ) Doa Dominus, ad quem relicta littera con- I L4nc winiffrationem. ) 'Vale mi- lm vertentur Judai, Spiritus eft. nifterium , fcilcet Apoftolatus Ubs autem Spiritus Demini, $i liber- novi l'eítamenti, de cujus excellen- T52 f45.) Lex autem Evangelica. quam tia fuperiori capite dictum elt. comitatur Spiritus Domini, libercatem — Nen defícimus.) Non fuccumbimus ,. N« affert filiorum Dei, ut fcilicet non ha- gpec cedimus imalis; & adverfis, que beamur , ut t nóbis accidunt hujus minifterii caufa.. jati, 1 nancipia, & regamur ti- ^more , fed' amore , vt filii. - Cs Sed. abdicamus. ) dmtitopsSa , I8. Nes vero revelata facit.) Ad&räf- abnegamus, renuntiamus, rejicimus. nüa. pto velo, & tenebris Judaicis. Occulra dedecora, ) Clandeftinas, & GloriamDorini.)Divinam claritatem. n- occultas fraudes, vel latebras, & cla l0« Speculantes.) xaromT goros lt cularias arces , quibus probra fua, & xt 'fpecula recipientes. jj H;ig'i;'i'ä* obtägimc fcelerati homines. . In eandem imaginemtr 4'i-'f or 'hd& '"ö "Vidétuf notare libidines pfeudoapo- ?Participes ejusdem efficimur claritatis, ftolorum , & eorum occultas volun- 4l fu:ux: fpeculum claritatem folis refert. tates ; nam ut aitad Ephef. 5. 12. u« l- "4 claritate 1m clariratem.?) A Cläri? 3n ecculto fruut ab ipfisoturpe eff Jicere: Q« 'tate Chrifti in. chiritatem noftram , ut - Non ambulantes im aflutia.) Ut aliud fiamus clari,- & lücidi fa palam oftendamu n piencia-, f& $5 gliüd ot;g*il!te. taï ciamusl. ,gracig, 'ad inftar Chri&i. N 166 EPISTOLZX 1I. B. PAULI AD CORINTTHIOS 3. Quod fi etiam opertum eft Evangehum noih*um ; 1n iis, n A d qui pereunt, eft opertum, pr1atf 9Pe 4. In quibus Deus hujus fzeculi excaecavit mentes 1nüde— -lium , ut non fulgeat illis 1llum1nat10 Evangeln glorlæ Chrifti, jicimur, 1o. X qui eft imago Dei. $. Non'enim nofmetipfos praedicamus, fed Iefum Chriftum ferentes Dommum noftrum : nos autem fervos veftros per Jefum. u* 6. Quoniam. Deus , qui dixit de tenebris lucem fplendefce— pïOpæt Te. 1pfel luxit in cordibus noftris, ad illuminationem fc1ent1æ mortali .H claritatis Dei, in facie Chrifti ]efu 7. Habemus autem thefaurüm iftum in | vafis ü&lhbus : ut compimeeem fublimitas fit virtutis DeI , & non ex nobxs. sln ( ) hn Edl la vd Neque adzlter 4nres verbum Del.) Vi- fiaci, E"Uange/tl gloría . Chrtfli. ) Evange- -de di&a cap. 2. num. 17. lium ; quod eft loria Chrifti,. quo UM Sed g mauifeflatione ver£ta4tis com- Chrif*i gloria manifeftatur. [r þä mendantes nosmetip[os. ) Id eft , da- - Qur eff imago Der. Ü Filius enim: pro— qudi &t t mus operam , ut non vultu, & often- cedit a Patre, ut imago Patris,, cui tatione , fed ipfa rerum evidentia , fimillinus eft , & quem perte&n(T ime virtatd [ morumque, integritate ommbus pro- reP1 xfentat, tihi) al beniur. vile, & 3. Nosuetipfos. ) No&ram glorlam d esmem' cen[cienttam. ) HOC dl- quqöLeanA d cit Apoftolus fignificans fe non mo- Aos. autem , fervos weffras. ) Sc1hcet my' J( do fidelium , fed etiam infidelium ju- þ i ze Imu Tnamur dicio, atqae fententiz. inOres, vitanma- Per fefumz. ) Pmpter Jefum, a quo pntentl que fuam excutiendam relii.quere, ids minifterium hoc nobis m]un&um eft. 20n fü i 16 coram Deo, ipfo videlicet: mfae- 46. 8 dixir.) Qui juífit. Noh & ante Deo, quem nihil lxtet, & quem mundum creavit. Lucem fflen,!c/cere ) (..um fCIhcet 200 60 judicem habere non recufet.: T85 Y Quod ff eiiom opertum ef Evan- linxit 5 cordibus noþ'ru.) Lummg 64mur. gelinm. Y REfplClt Apoftolus tum ea, fidei, & cognmone myftenorpm Ewm- fs . qu& prexnne dl&a funt , tum ea, qus gelu i. Apm babentur in fine. capitis fuperioris : d. zllf:mhzqttorem /Z*ze:;t;l, 65' £. )'Ust VOCIS Nos wero omnes rcweíata facie , glo- fcvh(.et illuminemur a, eo5 -& vicif- (ixit, riam Domin: pe[;:/amfas, quafi dlCd;, fim. alios. illuminemus, . fcientia ,. IMPM fi adhuc velatum ,& oecultum eft qui- cognitione claritatis Del, ld eft, cldra Cn busdam: Evanoehum quo« prædlcæ- & gloriofa Dei cognmgne 4nus, iis dumtaxdt, qui pereunt, id eft m facie Corifi; fefu. ) Id e(ï, in- perin Tant repiobis, oc;u]tum ^& . velatum, ejï:.r clara , Vel per claram cngmttonem fili. g. In gutaw ) ld eü: quoxum m- Chrifti, . & redempm)ms ejus;. vulgo Sd fïdehum enim . clare. cognmfcxt a 1 piguieque. per faciem. . fc d - Dens. /w;us f.eml/. Dämon : qua inc..cognol exe im: ac:g, ) fuug EC!A*R rinceps hujus. mundi appe]l-a- 1gmficat cognofcere clare & aperte. - tur in. crlpturxs 7. Thefaurum ifium-). Minifterii E j Excacquit sentes.) Tembns 1n6de- " u vangelu, & prædxcatwms mxhx aDeo 1 * Mitatis, & vitiorum. J €xedita. dit p Tk i*CAbeiWæ X 167 t 8. In ommbus tribula " ionem patimur, fed non ag-g,üüi-am'uf: l aporiamur, fed non deftituim L üft : infide. '9. Perfecutionem patimur, fed non Xdäfeflþ'in-q-uimur : I) deþ Chnih', jicimur, fed non. perimus: Io. Semper mortificatio nemni Jefu i n corþbfä noftro circüm- - hrillum anifeftetur in corporibus noftris. ferentes, ut. & vita Jefu m B. : irL-Semper enim nos, q ui vivimus, in mortem tradimur velce- propter ]ekfa manifefletur in carne ,m&ra mortali. ]"e(fum*:. ut & vita ) xentlæ is. 12. Ergq mor S inn;ob-is o'þfä;—a»tu-f,.'vi,ta autem in vob üs: Xuf : 13. Ha- M €r) 4 ädit. Sixt. ;zzi(;litur.,: humiliamur ; fed non con:undimur. — : Ia 2);96': füilib s. ) óoreaxioi , te- .n.7. que fi ex edito loco dejiciantur, Evange. ffaceis , id eft, ia corpore luteo, fra-. mírum eít ni in imula fragmenta dif- filianz, & pereant. ü? ,l,quo 'gili, & ,caduco. Ur fubimitas.) lüvr:eGoM; eminentia,j IO. ,Morti'fmtianem?e/k.æ &c.) Sen- mpe - quz eft in me. i, CUl Sit virtatis.) Id eft, potentie, & fus eft: Quotidianis periculis , .& uc. ita dicam, mortibus expofiti fumus, dilfime virtuti Dei tribuatur; non mihi, qui & per hoc paflionem & mortem Do- nihil aliud faum, quam vas quoddam . Joriam. vile, & luteum. mini Jefu nos illius mniftzi atque vi- carii reprefentatione quadam gefta-.. . lm omuibus tribulationem pati- mus , nglïce; mur.) Quafi dicat, licet undique pre- noftris. & circumferim s in corporibus ; mamur rebus adveifis, taimen divina 1 Ut 65 vita Jefu, Uc) ; vNam"Cljlfil àqu potentia , & virtute hos . protezente Deus faos eripit e pericu'is ,. & ex in el non fuccumbimus, nec cedimus malis. ipfis quodammodo faucibus . mortis , Noh anguflia nur.) $ G T£)04 93- 00 quamdam redivivi, & a mortuis re- f?licet : zon coar&ati , "n 4m. u reddus. . Sy- furgentis Chrifti fpecïl»n! exhiþe:. rus vertit, Premimar, fed mom [mffo- eamur. Apottolo enim in rebus angü- I I.' Semper emim,nos, qm' DIUITUS $, mine yae ftis erat mens lxta , ampla , & excelfa. &'c.) Quafi dicat, in media hac quali, . l poriamur. ) dmopsutior; ad cujus ali vita perpetuis mortis periculis, - vocis imitationem. atinus interpres & &rumnis ex ponimur, Chrifti & E-, . (icif dixit, -4poriamar ; eft autem «moeiía - A vangelii canfa. Vide di&a inopia non tam rerum ad corpus fpe Ur 65 vita Jefz , J ) Jara &antium , quam animi , qualem ii ex- num. IOo. eft enim e D repetitio. j/usdem fententiz - periuntur , qui perplexi fant, & igno- n rant in rebus difficilibus I2. Ergo vmors im nolis eperatzr. ) jem filii capere debeant. $. f;uid con- Itaque nos periculis mortis urgemur , Sed nom. deffituimur. ) Deus enim no- & exercemur. . Jo Vos autem. Pal' bis in hac aporia conítitutis , viam Vita autezm $m wobis.) jles fuggerit & aperit, qua evadmus. tranquilli, quieti, & fecuri vivitis. Vel fenfus eft : Veftra autem fpiritualis. f& 9. Non relinquimur.) Non deftitui- 3 l- mur divino auxilio. vita pér fidem , & gratiam , id eft, Jeo Dejicimur , [ed non perimus.) Mla- .falus animz veftre, noftre *corgorz/ilis vitz periculo procuratur. .'.dit ad vafa fitilia , de '.guibus dixit L m 4 169 EPISTOL& l. B. PAULI AD CORINTHIOS I3. Habentes aütem eumdem fpiritum fidei; ficut fcriptum : ,Igl.ï* A oD YX *Pf4.eft. *Credidi propter quod locg;us füum & nos Lc'red-imus-,-- 115:9 propter quod & loquimur: auteII) I 14. Scientes, quoniam qui fufcitavit fufcitabit, & conftituet vobifcum. Jgfum5 & nos eum]efu f 1$. Omnia enim propter vos : ut gratia abundans tos in gratiarum a€&tione, abundet in gloriam Dei. , per rïquQ*' z- « eun d 16. Propter quod non deficimus : fed licet is, qui foris eft ,. «pinium nofter homo corrumpatur: tamen is ? qui intus eft, ren0yaturz - ghriat 4e die in diem. 17. Id enim, quod in prafenti eft momentaneum , & leve 4i i tribulationis noftrae, fupra modum. in * | fublim?tate seternum glorige þp.Oï.id-lfS operatur in nobis,- 38. Non 13; Habentes 4utem eundem . fpiri- perfonas. gratiarum. actionem. pariat , 4 LS ium, Gc.)) Quafi dicat, ficut David atque diffund bemu cetur. ftt ; qua Deus ;gl,orifïi-g tentationibus preffus, & a folo Deo 4 ereptus dixit, czeZi4;, 9c. ita & ego I6. Propter quod non dejfc;mg;s, &'e.) mihi videor poíle idem Pfalmiftz te- Q uafi dicat, propter fpem illius glo- de co ftimonium ufurpare, cum ducar eo- rigz, quam ex refurreCtione expecta- 3* dem fpiritu , qui eft auctor, & do- mus, non füccumbimus malis, qua nator fidei. Vel. certe fpiritus fidei, nobis Évan gelii miniftris plurima fu- idem eft ac fides, quemadmodum fpi- perveniunt. ritus :nanfuetudinis , aut pietatis , Quz / n orzs eff nofler hama. ) Id eft,. que f manfuetudinei 4 ' 'figpifïcat, & pietatem. corpus noftrum. pexdi Credidi)) Qua(i dicat : Ego David Corrumpatzr. ) Preffuris ,' plagis , prme cum in mediis verfarer periculis , & fame, fiti, frigore, nuditate , flagel- ialis , credidi tamen Deo falutem lis, morbis , &c. ; * Ij. Dua mihi promittenti , quare hoc. ipfum Is qui 7271 q?) A nimä fcilicet, & te bo intrepide locutus fum, me fcilicet cre- fpiritus. dere , néc dubitare quin ab hifce Renovartur de die in diem.) .In dies tempn copti /omnibus malis me Dominus eriperet. magis proficit fide.,, fpe, charitate, & qui Er nos rredimus, 50) Liberändos animi alacritate ad fuperanda adverfa. 1os.a malis, quemadmodum David I7- 4d entm , quod in prefeuti eff smo- liberatus eft. -- mentantum , 6c.) Quafi dicat , omnis. P 14. Conflituet volifcum.) 1n calefti noftra tribulatio moientanea eft, tem gloria. IVlodeftiz caufa dicit potius: levis, fi cum zterno illo, & ravif- H 0s vobifcum , quam vos nobifcum. fimo. gloriz pondere conferatur ; per- 15. Ownia emm propter vos.) Si- euli inde ac fi pluma aliqua leviffima, cum hác gnificat ad communem Corinthiorum ingenti plumbi maífa componatur. €om utllitatém , non ad privatum commo- Supra imodum in fublmitate. ) In dum referre fe labores fuos, atque Graco eft , x49' uneof30)uy dg ünteldo- behl t ideo equum eífe, ut particeps fic fa- Ay» , quod aliqui vertunt , /ecezdum. E lutis , & glorie ipforutu: excellenttaza , ad' excelleutzam. Italice 1f Ut gratia abundanus, $. c.) Hoc e&, ut diceremus : Maggzore, Margiore affai. m multos effufa gratia, per mul-;as idem G/oria pondus.) Maximam gloriam, x N CA P UCT-TV. &V 169 fcriptum 18 Non contemplantlbus nobls:, quae v:dentur, fed qu redlmus, non videntur. Quse enim videntur,. tempmaua funt : quee autem non v1dentur, &eterna funt. £8- m m Jefu E BAPDT V E Jer mul- F x certa ü)e future glorie defiderant Aþojiolz abfal*vz a corþare cum aliter ea frui non. po[Jint. ; fJemper autem- cupientes C]orz/ïo oris eü novatur omniium ]uffo judici placere , dant. Juis dijcipulis occafionem de ipfis glomandz coram adver[ariis ; & legatione pro Uorz/io fungentes, & leve -ne ipfum quidem Cbriflum, quem pradicant , & cujus morte tTDUIm reconciliatus ef? Deo mutidus , jam jäcundum mrnem HO'UW'ZHW 9. Non TM Clmus enim, quoniam fi terreftris domus noftra hUJus ha- parit, "S bitationis difiolvatur, quod adificationem ex Deo ha- glonfi bemus, domum non manufaétam , eeternam in coelis. 2. Nam & in hoc ingemiícimus, habltatxonem noftram, quae 2 Uf I) üg glo» de coelo eft, fuperindui cupientes ; xpe&a- $otal tamen velliti, non nudi inveniamur. Apoc. $, qllæ 4 Nam & qui fumus in hoc tabernaculo; 1ngem1f01mus gra- 16.1. ma f vati : - |i f quæ fi ejus natura effet, ut pofiet ap- -2. In hoc z;zgemtfqmm ) Quod fci- pendl in ftatera , multum illam . de- licet exuendi fimus ,hoc tabernaculo )lagls , prlmere" per moitem , qux naturz molelta el - I8. Nen contcm,blantzäm nahs, U'c) & acérbai. Hagel Dum fcilicet non fpectamus hujus vi- Habitationem m]f'mm, 244 de ræ/o . te bona temporalia , quibus ad breve eff , 6&/c.) Optareniis enim fuperlndul tempus frui licét in hac vita, fed ad ea gloria, non fpoliari vita. | dies corrmtxonem & de(idermm erlglmus, 3 $i temen vefliti, non nudi-inve- t qu'e æternum inanfura funt. niqmur.) Senfus eft, nobis continget rerha non diflolvi, non mori, quod ne.m- P gt- l terrena damm nofira , &tc. ) raliter abhorremus , & propter quod r mnis Si coipus hoc noftrum per mor- cemimus, fed cloria hlpermdm quod ,& tem diffolvatur. tanmper cupimus, fi inveniamur in jwif "Habizationis. ) TS OxQISG, nzäerna- fine mundi refidm, nondumque mor- euli, ad breve' enim tempus fumus in tui, fed veftiti: corpore, non eo nu- p cum hác vita , quafi in tibernaculo, more dati; tunc enim vel non moriemur, eorum , qui fixam' domum non ha- vel non nifi ad breve tempus , Ratnm- B beht fed Nümadum inore kunt in que corpus refumemis. tabernacuhs ( 4: I joc tabernacalo ) Scihicet tor- 7 & ! d Domum non manufaffam.) COlpm PQI'19 lice yefurre&tione olorificatum. - Iogemi[cimus gm-vatz) Ob fdrcmam "Habemus. ) habeblmus hujus corpons * B:äl cnum Com. Meaoch. Tom. VIII l n /; L T H Ü o EPISTOLZE II. B. PAULI AD CORINTHIOS l vatii eo quod nolumus exfpoliari, fed fuperveülrl : ut abfor- ) damus beatur, quod mortale eft a vita. $. Qui autem efhicit nos in hoc 1pfum Deus9 qul cfedlt no- ; facit : bis pignus fpiritus. p 6. Audentes igitur femper , fcxentes quomam dum fumus vobls. in corpore , peregrmam uf a Dommo. Ij 7. (Per fidem enim ambulamus , & non per fpecæm ) pem $. Audemus autem , & bonam voluntatem habemus magis funt Dj peregrinari a corpore, '& praefentes effe.ad Dominum. - .9. Et ideo contendimus, five abfentes five præfentes, pla- j : cere ilii. fürte Rom. Io. *Omnes enim nos mamfeüarl oportet ante tribunal Chri- D 16 14-10- fti, ut referat unusquisque propria corporis, prout geffit five t bonum five malum. T0n L II. Sclentes ergo timorem Domml, homlmbus fuademus, . Deo autem mamfeftl fumus. Spero autem, & in confcæntus veftris mamfeftos nos elle. * I2 I12.Non *ubis t ut u Eam ld - £0 quad na/amzs ex/þolmr; ) " , Amäulzzmus.) Ad coeleüem pa- enim ferre porro volumas ; « licet triam fide duce. G. pondus fentiamus , tamen levari hoc , Et mom per fhéciem. ) ; Quia fcdxcet if pondere nolumus , fed potius fub ill8 necdum ipfam fpeciem, id eft, natu- fitis Á emere fuftinemus. ram; & pulchritudinem 'Dei in fe cofi- prá - Sed fuperveffiri.) Gloria. templamur facie ad faciem.. U U ab[arbeatur ,. quod mortale eft a glo vit4.) Et cupimus, retinere corpus 8 Bonam volunt atem baäemm ) 5030- hoc xSuse, libenter amplectimur ; & bene ftrum mortale, ita tamen ut in nobifcum ag i putamus , f a corpore xternám illam glonam translatum , Dominum. In. 1 mortahtatem amittat. mlgremus aä * 9. Sive 46&;7!:; » ffve præfenres ) Id Effiit nos. ) (Qui nos ad hunc 1p£um finem condidit, ut beata, & eft, ut in vità, & in morte llll pla— [ . fempiterna vita perfrudmur. Qm nos ceamus,- dic format, componit, & facit ita vivere, IO. Propria earpar:s) Mercedem eorum , quz geflit in corpore. qu ut digni fimus , qul ad 1mmortalxta- teim' t; ansferamur. - II. Sezentes ergo timorem Domtni, $ Qui dedit. nobis. pignus fpiritus.) Id G. )-Id eft, quia fcimus timendum Tn eft, fpiritum, qui, eft pwnus, & arrha effe Dominum judicem & vindicem, Tni tuturæ gloriæ, ideo Hunc ipfum timorem hommxbus & 6. JMnudentes . igitur Fmpcr ) Scilicet fuademus. k fumus Audemus, confidimus, pericu- 4Deo autem manif /h /itmus ) Qu Kf , & mortem non reformidamus. dicat : Deus fcit me fincere ipfum ti- lu Peregrmamur z Domino.) Itaque du- mere, & timorem hunc aliis fuadere. raà toleramus, nec hlljub fxzculi volu- Spe;o autem , &c, ) Td eft, fpero pratibus capimur, quia ad caleftem: etiam vos. de nobls in animo veüro -^ bene fentire. 0 pamam te&mamus. W J L —— e o€ APUT V. I7I abfor.. ! 172: Non iterum commendamus nos vobis, fed o-c;c.:aïïonem; damus vobis-gloriándi pro nobis: ut habea tis ad eos , qui in z iit*go. facie gloriantur, & non in corde. : : d. S-iye enim m ente exce! i mus, Deo : five fobrii famus, (unius vobis. H -14. Chari t as enim Chnfn urget nos : äe&imahteä hoc, quo niam fi unus pTo yomnibus?*mgrtuus eft, ergo omnes mortu X funt: F nj 15. Et pro omnibus m«oïrtliiits-'e&(v)hïifiüus :ut& qui vivunt, ") n jam non fibi vivant; fed ei, q : ui .ïpro'ipüs qurtu?s eft & re- furrexit.- " Chrf- . 16. Itaque .nos ex hoc neminem novimus fecundam carnem. Tive Et fi cognovimus fecundum carnem Chriftum : fed nunc jam * ". non nq'ümus. Y [9.4 À D. comni - si :miis * 12. Nan igit"m-, Vc'omme;rdammfn'as-' £4 Ch?rity.r enim »Cb,ri/-z'i/ui*get"naf.)» Ut oninià in honorem Dei, & com- Non wobj. ) ideoque non hxzc 'fctibo , ut me, aut imnea -'c.:ommen?dem , aut modum veftrum £ficiamus. Jaudeimn. JEflimantes hoc , &e. ). xefrayrec , je- 'diaa;zf;s' y /iz:?—uqnte;., Senfus- eft: Qui -G.orzandi pro mobis. ) Ut qrui'ld ab co il,iCet- infide & do&rina Chiiftiana. inftituti ftatuimus, ac pro certo ponimus Chri- latl fitis, in quem nulla merito . ca lum pro omnibus mortuurm eííe, at- x : ïdva«t re- que adeo: omnes homines tmori cofl- prehentio. * U: 545&4!1 $.)- S'diliïcgt- oc eæ(ion-änx. 94 Obnoxios fuifie. gloriandi. Er pro omnibus mortens eff. Chrzflus, v 2 yene 4d cos. . Contra eos. €c.) Quafi dicat , confequens igitur )ore ! Qnui im [ acie gloviantur-) $ y kþoo*aïw-qo, eft, ut qui hanc vitam a Chrifto hau- ín ns, qux fub. afpectum cadunt, non ferunt , illam et acceptam referant, & in veris , folidisque virtutibus. jam non fibi, non fug glorie, ant d Ef zon im corde.) Et mon ita fen- voluntatr.vivant, fed ejus, qui pro J tiunt in corde, uti foris de fe prae- ipfis mortuus eft, & refurrexit. dicant ; non tales interius fe vident, / 6. Ex her. ) Scilicet tempore, in er quales foris videri volunt. . * Greco enim eft, Zxà 8 »i», e Bs E 'nu-n?y I3- $7ve ezim mentfeexce dimus D'e'a?).) ex hoc tempore. i r Neminem novimus fe cindum camäkz.jf ) ve de nobis, ita magnifice loqui- Jit mur, ut quodammodo infinire videa- Id eft, fpecicm externam, fcilicet quod. mur, id Der caufa facimus. In Gr&- sobis cognatus fit, amieus , Judeus , "n nobilis, doctüs, &e. His affectibus co eft, ?£écuue» , quod bene vesxti lls pollee, »enze- exucidemas. naturalibus mortuusfirm, quia in Chri- f Sive [obrii fumu!.w)ï In fex mon&-'fcih"-— ftp regeneratus,-illi foli vivo, & omnes cet , & laudibus noftris. n Ü pfo fecundum . cliaritatis fPi?'ïfFïm e Vobis.) kd fit veftri caufa, ut vobis amo ; tion fecundum carnem. modeftiz: exemplo fimus, vel ne vos Ef [6 sognouimtus fecunduem carmtus Chrifium ,.6.) ldeft, fi aliquando offendamus , & obtrectandi materiam & zm?mn Pr-æbea;nïuæ magpum $8 gl-ori:e'fumï pg-ca-vi»nms, - EPISTOLIE II B. PAULI AD. CORIWTHIOS IT. Sl qua ergo in Chrifto nova creatura vetera tranfre- *lfaig runt: * ecce faCta. funt omnia nova Exhtr 43:1€«* 18. Omnia autem ex Deo, qui nos reconcrhavu übl per poc. Chriftum, & dedit nobis minifterium reconciliationis. * hr 21.5. 9. Quonlamx quidem Deus erat in Chrifto mundum recon- cilians fibi,non reputans illis delicta 1pf0rum,& pofult in no- blS Verbum reconciliationis. - ;^ 20. Pro Chrifto ergo legatione fungrmur,tamquam Deo ex- L hortante per nos. Obíecramus pro Chrifto, reconciliamini Deo. 201. 21. Eum , qui non noverat peccatum , pro nobis peccatum tisad fecrt ut nos efïiceremur ]uültla Dei in 1pfo. falutis s. mini * - CAPUT ) n uod Chn&us fecundum carnem- gen- Non repntdus z:is dfll&d tþjbrtlm.) /.tilis noffer effez, & quod elem Ju- Id eft, per Chriftum remittens. In af deus, ut ille ; jam illis terreftribus E po/vit. in moli: verbum reconcilia- $ affectibus mortui fumus, & de Chu— zonts.) Predicationem , fcilicet verbi In vi fto anguftius fentimus , & eum: tcln- Dei, ; quo Deo homines reconciliemus. tum novumus fecundum fpiritum, id Vel, verézm, idem Ggmflcn: ac rem, "Á eft, ut hominem divinum, orbis re- ut non aliud. fit verbum reconcilia- demptorem, áuctorem gratig & fa- tionis , quam 1pf4 recofciliatio, five etam lutis.; atque ut tali vivimus & fervi- poteftas, & mrm&enum hommes Deo .Chuü müs, talemque orbe toto. predicamus. reconciliandi. N 17- S: AA ergo Zn Chr dflo mova crea- 20. Pro Chriflo.): Id e&, vrce, & Nei tiàm fura. ) uare. fi quis mecum eft in lcco Chrifti, & ut alibi loquitur , z Chrifto re eneratus, & quafi in alium perfina Chriffi , cujus Apoftoli fumas. dem ; hominem, & nov am creaturam recrea- Omzf Deo exbortaste per nos. ) Ita 2 enim dixerat Matth. 10. 20! Nez ezim . tus, & transmutatus. $) Vetera tranfrerunt,) Hic veteres af- vo$ ej?u )d laqu:m;m, fe4 fairizus Pa- tem; - fectus, & vetera judicia exuit, fimul tris vefiri, qui loquicer iz vobis. grat* cum veteubus ritibus, & omnis ve- Olbfecrasus pro Cm-;þa y Quafi di- tuftas in novrtatem commutata eft. cat: Obfecramus vice Chrifti, & quafi cabi 19 Ozaiaanutem.) Nova jam dicta. éjus legati vos rogamus , ut velms st Deo reéconciliari. Es Deo.). Ex Dei donatione, & gra- quà tia facta & data funt. QI. Ewm qui nom moverat ;;eammm.) por M:mfcrmm reconciliationis. ) Ut, fCI- Quafi dicat : 'l'ánta enim Dei beni- [ À licet nitas & mifericordia fuit in nos, ut E per noftram predicationem , perfuadeamus hominibus Chrifti fidem, : liuni faum, qm nullum unquam pec- «t & penitentiam: novam, & Chriftia- catum admiferat, pro nobis .traderet. Ti "Pro nobis peccatum fecit..) Id eH: nam vitam, & ita 1pfos Deo recon- - p cnhemus hoftiam pro peccato. m 19. Dens erat in Chriflo. ) Lhn&ue J"fitia.Dei.) Jufti coram Deo, feu, b enim. erat homo & Deus. er ei juftitiam. f Mnanáum. ) Genus humanum. " :pfo ) Per 1pfum. UE i o 173 Tanfre CAPUT VI. Exbortatur, ne acceptam negligant gratiams o/iendem quczm*um la- lbl per / . boraverit , ut probatum [o .Dei miniffrum exbiberet, C admoneus, Tecon- L ( E72 cenvzäu, &. confortio m]?delzum If HO- 4 ( - Jeparentur. €0 ex- Djuvantes autem exhortamur, nein vacuum gratlam Del D recipiatis. i Deo. 4 2. Ait emm :* Tempore acce.pto exaudm te, & in dle falu- « Inim Catüfm Ecce nunc tempus acceptablle, qece nunc dles 49- 8 tis adjuvi te. L falutls. LÀ 3. * Nemini dantes, ullam off'enfionem üt non Vltuperetm *tCor mlmfterlum noftrum: Io.32. PUT 4. Sed in omnibus exhlbeamus nofmetipfos * fcut Dei mi- *iCor trlim. ) niftros,in muita patxentlu, in tr1bulatïon1bus, in necefütatlbus, 4 d- in anguftis, stiltd- $. In plagis, in carcenbus, in fedltlombus in labonbus, 4 verbi in v1g11115, in jejuniis; ; YoB ! Á 6. In letrius. I. D;nmvantes autem. GUPS()WOVTSSQ t feity 1afi 4Adjsvi te) Id eft, :ad;uvabo te, ut. xcilia cooperamtes s dicat, quin in tuis membus, fcilicet Chriftianis, five "etiam nos (fi fas e (ï. dicere ) tpüus falutem 615 ate PI'OPO(IC:UH aiïequa.ns. ; [Jeo Chiifti focii & admninifti. [ Nemimi dautes ullam, offenjianem. ) Id e& officium noftreegatiónis exer- - Ne in vaczmgnxruzm Dez re::pmt:: ) & Ne fruftr:, & abfque £ructu Dei gra- cemus , fedulo caventes, ne culquam tiam, & cæle(ïem vccatzonem ad &- in illa re fimus offendiculo , ng quem m verbo aut facto fcandahzemuq Is dem percepilfe videamini.: ) du Q. At euim.) Deus per If"uam cap. "Ut som vituptrerur mimflerinm , na- enm |49- Probat Apoftolus nuiüc ciíe férum.) ' Ne minifterium. "Exangelice tempus Oldþlæ & IECOHCll&dthnlS, ut predicationis reprehen: datur ,' mtame- D rrrttxdm non in vacuum. I'GCl'l)'cHnllb tur, & male audiat apud hommes T Tompore acctpto.): Placito, vel pla- 4 Exmlzmmu: z05.) Ín G1æ00 eft," cabili, ut. habet lfaias: Hoc tempus GvnG TGPTEIG ÉGUTSG, comimendantes nos- ;uaü oratig , feu prafens vita, n oitis eft legis 5 metzp]b: qua bene opeumfh & merendi op- Srcut Dei mmzfro: ) "Tales ex)hl- porcamt:eltem habemus. bentes , quales par eft effe Dei mi- (t.) Exaadrvi te.") Sunt hec verba Patris niftros. « et ,u: ad Filium , quaft dicat : Exewdiv;, id lp multa P;ztzentm )- Mulcum pa- yec- .eft, exaudmm « POHICUI en*m prfete- tlentes ritum pro fnturo , ut fzpe apud Pro- *5. p plagis.) Id eft,in. verberibus. [et, phetas. .Exaudiam te. fili imi , pro ^n feditionitus.) ld eft, 1n fuftinen- membris tuis, & in membris fideli- dis tumultibus populi adveifum nos bus deprecantem , opém , gratldm & feditiofe concitatis. [ falatexq po&ulanr.em In laborilus . &$c.) Scilicet Evange- In die f[alutis.) ln tempore gmtxæ lii caufa colemus 1 L-- m ES EPISTOLA:, H B. PAULI AD CORINTH[OS 174 n 6. In caftitate, in fcientia, in longammltate, in fuawtafe, latatum in Spiritu fan&o, im charitate non ficta, 1à 7. In verbo veritatis, in virtute Dei, per arma ]ufeltlæ & fibUs V dexms, & a finiftris ; nl 8. Per gloriam, & 1gnob411ta*em per mfamfam, & bonam liis di famam: ut fedu&ores, & veraces; f' cut qui ignoti, & cogniti: j : 9. Quaü morientes, & ecce vivimus: ut caülgau, & non mortlücatl : tiipit nebras Io. Quafi triftes, femper autem gaudentes * ficut egenfes . ( multos autem locupletantes : tanquam nihil habentes,& omnia podeentes n()s fideli c " 16 6: I m/hm:e,) &v ceyvoTuTE, f Er veraces. ) Cum tamen, veraces enim periiate , fcilicet morum integritate,& imuse habita præfe; tim ca Pcu:&t:e -Sicut 7;:: lggzatt ) Hdbm canquam &ipf Jda . [lientia. ) Rerum ad fidem per- peregum ignoti , & wnobxles, ö(l)ld;- tinentium , ad docendum imperitos. nec ODICUII , MM - diot] d lon14n1m1t4te ) Tolemnua ani- w Er cogzfH.) Cum tamen fpïendore mi lenitate. miraeulorum, & dodiing excellentu ln "füatitate.) X(IWO"TOTWTI , id eft, fimus jnclyti. ia benwnrtate, bonitate , comitate, quz 9« ÉEuafe morientes. ) Flabiti pro- b H ( opponitur fupercilio , & morum afpe- pter quotidiana mortie pericula, qu& fiest & rltdtb adnnus*. - Kyle De SBiritu Jantta. ) ita dgendo ut Et ecce "viviziut. ) Deo 116$ 1Bæfos, '& Cat: N appareat nos divino Spiritu regi, & & vegetas confervante. füute glutino charitatis conjunei. Ut mþg d) A mAg!Rranbus Gen- tilium , aut Hebreorum , nos coer-: Cr 7. In vtrbo verita d. ) Nihil men- Clore tientes, nee in quot::dmms necotiis, cere volentium , ne prædlcaremus E- hemer multo minus i& rebus ad fïdem per- angehum. tmentlbns, Non tamen JEt mom mortiffcati.-) I de virtute. Dei.) Qua impios, & morti traditt, Deo no$ eripiente. tiofe i zefractarios coh:beamus, & coercea- 10. Quaff rriffes.) Propter mala qu&. Yos C fnus. patimur, re tamen vera,gaudentes, Sed Per avma ]u/f'ntt 4 dextids, 65 a /' fHi- quod digni liabeamur pro Chrifto con-- E frt:. Hoc eft, tam in profperis , tumelias patí, & dolores. quam ii adverfis; ubique juftitiz; & Egentei^). Vi£tu , veftitu, alusque W pa rebus ad' vitam neceffariis. (icat fancte vitz , V11t;ïtumque4&tonlbus., Dion t tamquam armis utataur, üt nec profpe- Mzltos autem lacuyletanles ) Cæle- fis elevemur, hec a.dverfis turbemür- ftibus bonis. Mi H ant defperemus ä Tasquam nibil. babentes« ) Propt'er g.- Per. gloriam, & tg;zaätl:tatdm. P Evangelicam paupertatem, quam pro-- pex Quafi dicat : ive honoremur & lau- cemul $ D demur, five inhonoremur, & vitu. Ef ormnia qudente:.) Quia patent at pere*nun - fiobis edes omniurmn Hdehum qui li- I Per infamiam , 69 bonam famam) better nobifcam bona fua commu- Sive bene aud;amus, five male. & nicant , fiec pamuntur qulcquam no- U þduäare;) Exdhmau. bis deeffe. z mlq . VI. CAPUT 175 ævxfafe, 1. Os noftrum patet ad vos, o Cormthu, cor noftrum di- latatum eít. fiüigi . 12. Non angufuamml in nobls anguftlamlm autem in v1fce- ribus veftris : bonam 13 Eamdem autem habentes remuneratlonem, tamquanf oPniti: filiis dico, dilatamini & vos. Q0n 14. Nolite jugum ducere cum infidelibus. Quæ enim par- ticipatio Juihtlæxcum 1n1qu1tate ?. Aut quse focietas luci ad te- nebras ? 'entes, omnya I$4. )use autem. conventro Chrlih ad B:ehal'2 Aut cluæ pars T. 0s fideli cum infideli ? E CUEuscE| 16. Quis autem confenfus templo Dei cum idolis? *Vos ICO"' . Veraces enim eftis templum Dei vivi, ficut dicit Deus: * Quoniam m- .& habitabo in illis, & 1nambulabo inter eos, & ero 1llorum Deus, 6 I9. amqüam *Lev. &pla & ipfi erunt mihi populus. pr. *Progter quod exite de medlo eorum: & feparamml, 2 6.12. lendore *Ifaiz dicit Dominus; & nnmundum rie tetlgerltls : 52.11. ellentu — 1:8 Et: ia t pro- II Qs nofhr um Patet ad vor. , Scx- * Laci ad tenebrat.) Lucem vocat 5- l, quæ licet ad loquendum libere vobifcum, deles; tenebras, infideles. ]fos , & plene. vos inftituendos ; quafi di- cat: Non poflum filere, & vos pro "IS. 44 Belia) Cum dlabolo, & falute veftra non commonefacere. ejus. affeclis. ] GBH' .Cor nofirum dilatatum eff.) Amoris Pars.) Partxmpatxo commumcatw. COel- i5 E calore incenfum ; quafi dicat, vos ve- 16. Temple Des.) lta vocat fïdeles, hementer amo. qux funt templum Spiritus fanüi. 4 tamen 12 Non ;znguj?mmmz in nobis. ) Spa- — Cun uio/zs) Et eorum cultoribus. tiofe in corde meo habitatis, latiflinia Sicet dicir Deus) Levit. 26. 12. labalitabo im ilis. ) Per O'Bdftldm 1 q!ïæ 05 cordis charitate comple&or. Ambulabo in e::.) Adero ilis pre- te5, Sed angufltamini im cordibus vefiris)) fens. C0f« Id eft, precordia veftra angufta funt, ut parum in eis loci hæbe am; qui ET. Exite dc medio eorum. ) Sum— dicat: In amore, & benevolenm mihi isqt ptum eft hoc teftimonium ex caplte non refpondetis. 52. II. faie, u bi Propheta jubet fi- ol deles exire e Babylone , ut aliqui. vo- I2. Eandem autem. babentes remune- lunt; vel, utalii, ex Jerufdläm, per yationem-) ld eft , parem amqrem re- 'itum - Vafnnda, & ab infidelium )prer pendentes mihi. E confortio cavere, qmbus xmmmeret Dilatamini E€ wvos.) Cor, & chau- exitiutn. tent tatem veftram dilatate. - Er iumundum non tettgerltz.r ) Qua Ji- I4. Jugum ducere-) Pïrtlcnpatlonem, — metaphora idem fignificatur, nimirum n* & commercium habere. cavendum ab infidelium confuecudlne, lo aftitia eum iniquitate.) Juftis cum — qui peccatis præfertlm infidelitatis in- mlquls, fidelibus cum mfidellbas. quman funt. 2 x *s z Y* i - * EP[STOLE II B. PAULI AD CORIN"i HIOS erem 18 Ft ego remplam Vos : * & ero vobis in patrem. & vos gN habmt 31- 9 erm:. mihi in hhos & filias, dicit Dommus ommpoLens. ; - x 7 ris pui m CAPUT VII ) 6. $ adven O endit Apdïolus, quanto amore Cormtlazas pro/äquatur ä'sP qucm- &i tum de corretia ipforum «vita in. magnis [uis tribulationibus gau- tione, — àdium acceperit , quanmmfve bonum pepererit. triflitia, quam fideri - X ut ma .ex Jua ceperant: epifTola.. E As ergo habentes promiffiones, chariff imi, mundemus H tet:à nos ab omni 1nqu1namento carnis, & fpmtus, perücæn- Vo$ Q tes íanGtificationem in timore Dei . ) 2. Capite nos. "Neminem læfimus nemlnem corruplmus, trita neminem Circu : venimus. Deur Non ad Condemnationem veftram dico: præd1x1mus enim, Curceesum quod in cordibu: noürxs eftis, ad commorlendum, & ad con- vivendum. óupe tione g 4. Multa mihi fiducia eft apud 'VO$, multa mihi glonatlo pro vcbls., repletus fum confolatione; fuperabundo gaudlo in omnl bus, ( afferur tnb ulatlone noüra., bis p E Nam tritri Ig. Ego recipiam vos.) De medlo ut plus emungeremus , quam par. effet nos habere. fra) infidelium exeuntes , nec pacmr eife fio, defolatos.. Non :ad condemnatmmm vefmm r!zco) Quafi damnem, culpem & ar- b I. HAS lmä entes promi(frones.) Nlml- geü Chriftianos fore templa guam vos talia de me fufpicari. lu Dei, g;usque filios,.& filias, &c. Pradizimus. ) Supra dmmus, jam diximus. t0ftu Mundemns o5.) Per poxn tentiam. » qn cordibus , moftrss e/z*'ts, 6/5,) lta VMb omnut inguinamenio caynis, & fe;- TN9 rzm:) Ab omnibus peccatis tam car- vos amo , ut vobifcum, & pro vobqs nalibus , qualis «ft ula , ebrietas, mori, & vivere paratus fim. tjus L luxuria , quam fpiritualibus, qualis.eft m Maita mihi frducia eff apud vos) tiànt fupétrbia , r2 ;, ambitio , invidia. |ta bene de vobis.fentio , ut cum: Per/ïczmte.r /anffrfcatzon a.) Profï- Tagna fiducia, & fermopls llbertdte clentes in fant&titate. . vobifcum agam. li ) d tipore Des.) Per Dei timorem. n Malta miht g. /Orfaufi0 pro 'vobt: ) De 2. Cayite n25.) Sinite, ut locum apud vobis; Multum, àc fepe apud 1lios y vOS. inveniamus ; ample&lmmx nos de, vobis glorior, predicans obedien- . Vifceribus chamatls z tiam veftram erga me Apofï:olum, & & Neminem cor) upim.:s.) Aut malo exem- patrem '"veftrum. f dliu plo, aut mala doctrina. Repletus. m - canfa/atiam.) Audlta di Neminem circumveaimus.. ) D?FA&O- veflra: ponitentia, & emendatione ,. »surrüa*a,usv i decepnnus ; fraudavimus, 0b quam 'lltus annunciavit mlhl. X ER C, APU T ;111. 177 3 ! Y y & V05 ts -l;.*Näm & cum veniffemus in Macedoniam, nullam räquie m eDS, habuit caro noftra, :ed omnem tribulationem paíli fumus : fo- 4 ris pugna , intus timores. * »- . 6. Sed qui cofi [olatuür h /. les, "'c'onfoxlfä,tu'"sj eft nos Deus in - adventu Titi. umi 1 P*quztm 7. Non folum autem in adven tu'ejus', fed etiathl,'i-n confola- 71 &il ; 2 s tione, qua coníolatus eft in vobis, referens nobis veftrum de- [ua fiderium , vei:irum fi * N etüm, vgüram cemulationem pro me, ita ^ut magis gauderem. . . $. Quoniam etfi contri ftavi vos in epiftola, non me poeni- 1äemus tet : & fi poeniteret, videns qqod epiftola illa (etfi ad horàm) Ticien- . vos contriflavit. 9. Nunc gaud eo, non quid colntriüati eftis : fed quia con- "musJ triftati eftis ad poenitentiam. . Contriftati enim eftis fecundum Diff, -Deum-?--ut in nullo fdetrimänt'um patiaminik ex nobis. DÀ ] con- - - | 10.*Qiíae : Superaätmda gendio im ommi triä?d?- contra peccatores, ac prafertim con- 0 þro tiont noffra.) in omnibus afllictioni- tra inc-e&qofum illum tornicarium. omal bus, & preifuris, que mihi triftitiam La ut magis gazderem.) Majus gau- " afferunt , tam exuberanti gaudio a vo- dium ex auditis perciperem , quam Nm triftitiam extinxerit. - bis profecto pertufus fum , ut omnem fuillet dolor, quem fenferam ex eo, quod vos mea epiftola contriftaffem. r ea 5:^ Nullam requiem babutt caro zo- Jfra.) Nulla requies fuit corpori no- ((8. Nen me penitet.) Guia ut mu- ftró, tam multa mala nos invaferunt. neri meo fatisfacerem , ita ad vos efram Forss pogne. ) (.Ilup hoftibus Evan- H fcripfi. ; gelii. 44 horam.) Ad ' brove tempus. " - detus ftizmores. Novarum- pe:fecu- Vos cont;sflava:.) Eft ellipüg , fup- ;j tiofium: N plendum enim eft, tamen ptofuit vo- 6. lp advenztu Ti:s.) Qm Corintho bis, vosque commovit ad agendam | Ita vobis reverfus leta de vobis nuntiavit. - peenitentiam!, quz vobis jugem con- ( Noa. folum- autem i2 adventu Ícientig pacem , & latitiam conci- ejus.) Veftram corrett Jiavit. tiantis. E í ionemk annun- - 1/5.) -.9. Sed 777 ca)zt;;i/fati effis a4 P'æm'; cum Co»folatione, qu 4 cmþl&m ef i2 vo- N £entiam.) on-gaudeo de triftitia ve- frg»ate &i:.) Quam accepit a vobis. Græctlm enim maesx)94 , paffivum eft. ftra, fed de fructu triftitiz, qui eft po- nitentia, feu correctio veftra. De V. ftrum defiderium.) Emmendationis. » QIEOS ..,*Vefrum fle;um, &c. ) Pænicexxþiam-, - Costriffati effis fecundum Deum, UZ') ]efie dolorem pro peccatis, Propter Deum offenfum. [ Ut in nule derimentuwm patiamini Vc ram amuíationem pro me. ) Stu- dium veftrum erga me, & zelum tuen- im vobis.) Ut non modo nullum epi- dita di me, & Apoftolatum meum contra .Itola noftra detrimentum , fed ingens? obtrectatores, . Vel zelum intelligit nev , potius cplnxþodum vobis attulerit. 4 Bibl. cum Gom. Menoch. Tom. l('ll[. L - - ss / . | .AEPIST(-)LlEJI*'I.L B. PA 178 ULI AD CORI f NTHIOS 5 *1Pet. ro.* Quze enim fecundum Deum triftitia eft, 'pæ-nitedtiam'-' | 2-19.. aytem n in falutem ftabilem S -operatüf - fæcuii autem ,tri&itia:inortgm Titt, qu operatur. s Ir. Ec 4 ce enimïho/c ipfum, fecundum Dïäüm contïifcar'i 'Vo-s,- , coniu u quantam in vobis operatur folicitudinem : fed defenfionem 5- & giori fed indignationem, fed timorem, fed defiderium, fed semula-- tionem , fed vindictam. In o 15.! z mnibus exhiþui&is VOS, ipco-nta— tis om minatos effe negotio. ^ tremort 12. Tgitur, etfi fcripfi vo bis, non pfo'pter' eum, qüi fäc—itvi'n-g 16 6 juriam , nec propter eum , qui patfus eft : fed ad-manifettan- ls. .dam folicitudinem noftram, quam 'habemu;; pro vob p* " 13. Co:*äm* Ht ; Io Pæ;zit;c;z(iam, £2 [alutem flabilem.) viffe, quod immane fd&ivnus inceftuofi .. ptrávoiay. &ig G'evruela» dperapéMNo TO. illius diffimulafient , & excufaftent.- p'rompt« penitentiam , mom penitentem , vel, I»dignationem.) Contra feipfos, quod. Cril zoz penuitendam , in. falstem operatut , ita fe gefferint, ut ab Apoftolo fue- quod idem 'eft., .quod dixit vulgatus rint reprehenfi, - Mel indignatio- r nem contra incefítuo interpres,, lesitentiam flaiilem , quem carat. t : fum , qm pec-— enim non ponitet, is in propofito fta- , biliseft. Quod fi vocem aueraueN;- Z 'Timarä]m..) .Det. TÓ,, Jungamus cum e«raeíay, dice- Defrderi m. ) Deo, fatisfaciendi , & mus eam eífe falutem . A'uerapeNgrov, vite in pofterum melius tranfigendz, j^ Nl cujus neminem p«onitet, fed potius JAExaulationem.) Mide dicta n. Vr mirum quantum. P'i:zdl'c'iarii, wWes ) "Contra fcfnicá- €confecutum. gaudet fe illgm effe * rium violatorem diving legis, & con- - Seculi autem trijiit;ia.')v 'Cum fcilicet tra feipfos, nam pe£ ponitentiam pre- quis dolet non. propter. Deum often- terita peccata fua in fe ipfis ulti funt. €« con In omniéus- exbibulflis vos tmcontamít- -- eami fum ,.fed ex amiffione, vel impedita perceptione eorum , quz quis carna- natos, effe negotío. ) Syrus : offendiflis , $: liter , & qued puri fuis im illo negotio , id eft, - dinem optavit. . fecundum fæäuli defideria a fornicarii pecc ito-4lieni, & immu- ritate bar c Mortem ,þfcf-gtigr. ) Mcrtem eter- nes ; licet enim id initio punire ne- fiam. glexeritis ; jam tamen eim negligen- Ide, II. Hoec :"'];/'üm', «, CORf tiam purgaítis, peccatum illud vin- r'iþ*'ari.) ,f»Hæc dicando, & de veftra ne accePï Aw ipfa criftitia, i - . gliigenci;a pe- « Solhicttudinem. ) Placandi Dei, & ea nitentiam agendo.; E 4 T diligenter curandi , que 'ad falutem j92. Non propter eum , qut fecit dn- gudi jeriam. ) Non fcripfi tantum , ut. ei Titus pértinent.- ; : &ed. defenfionem.) $ed, ponitur pro 4 confulerem, qui fecit injuriam ; fcili- COrte 3720. cet fornicario. P H Defenffonem-) äonocy:'&cy , exenfatso- Nec propter esm, qui paffas eff.^ .?ögc' X nem , refutationem objetla. crimtus , li- ut parentis injuriam perfequerer. Tnan ificat Corinthios Paulum contra Sed ad manifeflandam [ollicstudinem V. PTPfeudoapoftolos obtre&atores defen- noffram. ) Sed ut oftenderem follicitu- ine dinem, quam pro communi Eccle- j dille, vel, quod verifimilius puto, CUt Corinthios fuam negligentiam agno- fie v€üræ falute gero , ut )(fcilicec fgb Z CAPU TT VII. & VIII. /9 fentam 13 Coram Deo : ideo: confolati fumus.: In confolatione. Qhortem autem noftra abundantius magis gavifi fumus fuper gaudlo Titi, quia refé&us eft (piritus ejus ab omnibus vobpis. - 14. Et fi quid apud illum de vobi: gloriatus fum ; non fum AT V0S, mem x confufus: fed ficut omnia vobis in veritate locui fumus ita æmula« & gloriatio noftra, quee fuit ad Titum , veritas fa€ta eft, 0 Conta- 15. Et vifcera ejus abundantius in vobis fünt: : remini(cen- tis omnium veftrum. obedlenuam, quomodo cum tlmore & CCIt 1 tremore excepiftis illum. « Ife(lan- .X6. Gaudeo, qüod in ommbus confido in Vobls. u^ Coram CAPUT VIIL nc vefhnoft Hortamr e05: ad eleemojynam pa*uþerzbus qui g'erofolymis agebanz, al'ent prompto animo tribuendam , tum Macedouum commendatione , tum os, quod €rifii exemplo ; admonem ut qued jam dudum f acere propojïze- 9lo fue- wnano. rant , id uunt pro cujusque facultate praflent : & mini /h*os N m pe collaudat , quos ad eam mittit: collzgendam * Vi (Tendæu Otam autem facimus vobis, f"ratres granam Dex, qua . data eft in Ecclefis Macedomæ. 7/ Till(d- 2. Qu—od in multo experimento trlbulatloms, abundantia: C0f« p gaudii n prg ea comine. hoc- feandajum, & pubh- Abundantius im volis funt-) M agis. funt. edm infamiam: depellerém- jam ia vos propendet, quam antea: Ial ldlflf [ « Coram Deo.). S:rrmfïcat folicitu- Cum timorey €f tremore.) Cum reve- d€1 dmem fuam £uiífe. fincemm & ex. cha- ventia., G- metuentes ne quid: in VOblS ritate prote&am, qualem velit pro- eífet , quod illam. oifendexet Iu« bari coramr Deo jadice. 16 Ganudeo quod im amna&us canfdo' e f« 2* vobis, ET.. Gaudeo: me tantum 1gen Ideo confotati fum.;s ? Confolatxonem »: vtl accepimus: fiducie inveniife apud vos, ut abfque Aiwsdantius g4'wf £ fumus j);þer gan- periculo offenfionis poffim libere vo« d bifeurh agére, monendo,zcoyrlplendo, ä dio Titi. ) Uberius gdv:fï fümus , ob d auditm. -T it& quod zecreatus fit fpl- mcrepando, atque etiam petendo. q;ud.- r d zitus- illius ab oómnibus, vobas, veftra piam a vobis.; correctione, fletw, & zelo.- Ratiam Dei, Cfc. ) Pauentmm (cille L (r liberalitatem , mifericordiam , I4« ! onbis. y Vos faudans- NeC No» fum confuus, &c.). "Vanquami * quam: Beus dedit Chrr&mms Nïdcc. . inaniter , &: faifo glonams dcmæ ifem eritas [ada eff.) Compertum eft U Quoa' m owulto e":epfrfmenfa ^. Cum in varis tubul ationibus: qufi ILU me ipfiffimam veritatem de vobis lo- de« cutum elífe. e::penmentb pr obarentür, erant i mae ib 15. Vifera gm.) Afïe&us e;usæ gno gaudio, eoque abundabant, - 1 [ /-"' 180 EPISTOLJE iI. B. PAUL! AD CORINTHIOS gaudn ipforum fuit; & altliïïma paupertas eorum abundav:t in $Xo L etiam VC * divitias iïmpncmatls eorum: .3. Quia fecundum virtutem teihmomum 11113 reddo & fu- .3c pra virtutem voluntarii fuerunt, Pïopïeï VOS du 4. Cum multa exhortatione obfecrantes nos gratlam & 10 communicationem minifterii, quod fit in San&os.- 2on fo s. Et non ficut fperavimus, fed femetipfos dederünt prl- Il mum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei ; kts el 6. Ita ut rogaremus Titum, ut emadmodum coeplt, ita & perficxat in vobis etiam gratiam i ia am. habcti D 7. Sed ficut in omnibus abundatis fide, & fermone, & - fcientia, & omni folicitudine, infuper & charltate vePcra in bet, : nos, ut & in hac grana abundet.s. 9 Non l æeö & -— Er 41;:[ "a. ) 5$ xard Ba9s, id eR g. Et mozn /' cut j?eravtmus.) Scllxce!:, Qhuti profundiffima , & quafi ad fundum fecerunt , multo amplius dederunt , ufque -exhaufta paupertas. quam fperayeramus : fua l&rgzta.te fEem qUO fiQ "bundavit .£n d:wt:a: ffmplicitatis noftram fuperaverunt. h i opiam, & abundantiam tagem. ) In c Deinde uobis, £fc. ) Parati facere, grana bemgnltdtls , & eleemofynæ eorum ? & dare , quidquid voluniïermu1 ]atis, * Macedones copiofiffime , & benignif- Per vo'untatem Dei , 6c.) Deo illis $. 1 - fime fua largiti funt, cum effent pau- u hanc mentem mfplrante ,*ut libera- tam peres. les effent cum pauperlbufæ Jerofoly— Ssoupicitztis eorum.) Snmphcntas hic mitanis. perib fïrrmfïcac candidam, hberalem, & a!a- 6. kaut rogaremus Titum, &c.) Ro- Hj avimus Dtum, ut ficut nos in Ma-* Vi crem eiargændl voluntatem. - 9- Seteundum virmtem, & c. ) Qecun- cedoma, ita ipfe colligeret Corinthi vtt4l dum vires, & opes fuas. eleemofynas. ' Stimulat exemplo Ma-. Tam. Tefiimonium illis reddo. ) Ut ego te- cedonum Corinthios, ut largi fint in ftis fu. conmbuendo qo Volentarii fuerunt,) Non rogati , Perficiat 2m "vobis grattam zfam ) & non provocati, fponte , & ultro tam Ne-vos quid . minus Macedonibus liberales fuerunt, ut fupra vires facul- habeatis, promoveat, perficiat in tates contribuerent. [ vobis gratmm donum , & ftudium con "s Exbartat:am) Inftantia, & pre- hoc liberalitatis in pauperes. L cibus. Et fermone:) Hoc eft, d 'cendi ten Ob[ecrantes nos. ) Ut oblata acci- f facultace, fivei mterEretanone feimo- peremus nis, five, ut ait Anfelmus, facultate fne Grat£am.) Gracmta dona lmguarum five denique fermone fa- Er commmurnicationem mtm/leru, & cx) pientis. V Ea, quz ipfi miniftrabant ,. & dona- « Et. fesentia. ) Cogmtlone dlvmorum ) bant, bona fua cum paupenbus com- my&erlol um. d municantes. Sollicitudine-). a*mäv , di hgentm & B In [antlos,) Ad fublevandam i ino- el follicitadine, quam habebaht pro fa- - . - piam pauperum ]ærofolymltanorum. lyte tratrum. - m * —— i IO1 CAP UT VL : * Vavit in ïmþera'ns,dic;o : fed per aliorum folicitud ïnedi, mprobans. etiam veftrae charitatis ingenium bonum co .. 9. Scitis enim gra : tiam Domini noftri Jefu. Chrifti , quoniam » &fu. propter vos egenus fa&tus eít, cum effet dives, ut illius iopia * :ia&;, & vos divites effetis. 10. Et confilium in hoc do, hoc enim: vobis iitille eft, qui. non folum facere, íed & velle coepiftis ab anno priore : s in pri- ? 7 I t. Nunc vero & fa&o perficite: ut quemadmodum prom- ptüs eft animus volun s tatis ? ita üF & perficiendi ex eq,/cjuqd j rta & : habctis: 12. Si enim vol untfaS, prothpta efít: fecundum id quod ha— ne, & bet , accepta eft, non fecundum id , quod non habet. ïjtra n 13. Non enim ut aliis fit remiffio, ) vobis aütem v',trib'ullgtio.,- $. Noh —— —à d ex aequalitate. —— 23 [. m Scilic&r " Ut illius paüpertafä in trempoxralnibus.f.; derünt , Cha;itate veftra in nos. ) Am(;m*., vos efficeremini divites in fpiritua- ife fpem uo nos complectimini. In bac gratia abundetis. ) . In .;hac'( libus; quafi dicat: Ergo & vos Co- rinthii eleemofynis veftris pauperes facere; gratia eleemofynas *larg-ï'en(»ïi excel- & . ditate. Jatis. c re. ? " - 9. Per aliorum f llicitudinem.?) Scili- 1o. Ip bec.) In ha libera- cet per exemplum Macedonum , qui Hoc. enim. utile eftl wobis. ): Multa enim bona fpiritualia vobis conciliat jofoly- tam - folliciti fuerunt fubvenire pau- peribus. hegc largitio temporalis. cFefira haritaris ingemiwm Lonum.) :-$ed velle^) Sed prompto, & liberali ) - cio» , Vefere cha- animo dare, quod | Ma- jueripag d«yaumqg «yvi Veram ,. fince- -dum ipfa largitione. pluris eft f;zci?n- yrinthi ritatis figceritatem. Mi- ram, & minime fucatam char'itar.gm, SIf Per/ïcite.) Quod Cæpiüis. | nt il o qoyoía» deyumu- Ut quemadmodum promptus eft eni- Comprobans.) mus volunmtatir ) ld eft, ut quem- Soxipat r , e'xplo,raþns, um ) & probans. E . admodum ineft nobis prompcitudo volendi. Qibus . Gra:iiam Domtnt zofiri fefu h- f£i-) Beneficium , quod gratuito nobis Ita fft &5 pe ;fciendi.) Alacritas. at in - contulit Chriftus. Ex eo , q«od babetis.) ld eft, dium r/evrum cultate veftra & opibus. p l s Egenus fatius eff.^ lndigens od 'endi | -temporalium., fcilicet in natura áf- I2. 4ccejta eff nom fecundum id, qu -fumpta. In Graco eft, émreyevot, son babet.) ld eft, accepta eft, nec imo« mendicus fatlus eff. illius- meritum ex eo menfaratur, quod Jtate w Cum dives e[fet. ) Intellige'in di- non habet, quafi non poffit mereri , e'fa- vina natura. j n Greco eft, mAscioc fi non habeat, & illud de fa&o det; Q», dives exiflens : neque d'ves effe fed poteft etiam ,. fi non det multum, Tyfii fed promptre, & ma defiit, quando pauper factus eft, quia tum mereri. gna cheiriCafe lnul- & non deftit effe Deus, quando fi&us : T: eft homo. I Non entm ut Aliis fft remiffo , I vo Ut; tflh'ftr inopia * . divites ej&r;s. ) Vobis autem tribulatio.) . Q:uafi dicat , Lt D) *. *X xïsz EP/STOLEE l. ä.fPAAULf AD CORINTHIOS .. 34 Tn praefenti tempore veftra abundantia illorum i-n'cf-pfäm ] füppleat: ut & illorum abundantia -veftrze inop mentum ut fiat zequalitas, ficut fcriptum eft: .. ioe ü;;— fupple- ' dine,"t p 15. * Qui multum, M...AL.—'*.J:A,..:L— coram ; 16-.&8, minoravit. - & xnorivab'un-davi-t':,/ & qui modicqm[? áon p 16. Gratias. autä.m' Deo À qm dedit egmäehæ folicitud 5i i oO bwir pro vobis in'corde Titi, p liciti v Bs C X j uoniam exhortationem quidem füfcepit : fed cum fo- licitior effet, füa voluntate profe&us eft ad. vos. 18. Mifimus etiam cum illo fratrem » . "üvaegfllj noftrum, cqjïgs' laus eft. M in Evangelio per oinnes Ecclefias: Z * 19. Non folum autem, fed & ordinatus eft ab Ecclefiis co-. gloria mes peregrinationis noftrae, in hanc gratiam, quze miniftrata r./ " loriam, & deftinatam voluntatem noítram:z" "m a nobls ?*d ngini g Á ordin: .Cumm "» n r i zo: ])e-4 / -Dante effent nom impero, ut tantam eä&e:nofylïam; colant, üt qui abundant opibus, eg&n- : Y . detis, qua pauperes laute vivant, vos tibus tribuant , & ita illos in. vitz . mlis, aütem- neceífitatem fubeatis. nueceffariis"fibi equent, ut nemo fu- v5 Sed ex aquaiitate. ) Ut fciïl,ilclet, utri- peiflua hábeat , ne: Tüimi ftituatur. i no necefïä/xiig de- hoc : que ab extremis recedatis, ut fcilicet D firan: X« vos detis fiperflua, pa:uperibus autem. -6. . Eandesr "fallïcïtu/din-e;m - ) i Ilde.mf non defint necetfaria. w ftudium excitandi-vos ad beneficen-. !0 d i14. Et Merum abundantta, €c.) Bo- degtti tiaín in pauperes, quo ego Macedo- E .morum fpiritualium, fit fipplementum. nes excitavi. Hoc inopix veftre fpiritualis, ita ut femi- 17. Exbor:artionenr I?äþ*eþit'.-) Munus - netis remp exhortandi vos ad. eleemofynam, * — ded oralia , m'-etatisr( fpiiitualia , p & sxtern«.. Sed cum f"llicitio- effet. . Id eft,- Yal 1 Ut frat qualitas. ) Ut fcilicet utrique fponte fua incitatus ad promovendum- 1 veftrum dent id, quo abundant, & hoc heg J ptim L ot.um colliggndarum el.efcmo- Tiur recipiant id , quo' carent. £ * fyn arum.. Inus Séent - fer D EL þä.) Exod..16. 19.: 5ua voluntate. ) dugalänsr;og ; fponte. " ij,u'x;;i LXX. fua , me non mulum jubente, aut' ptio 15- 9s£ mulium. ) Scilicet manna yi A roga nte;. Wum collegit. 19. Cujtus Leus eff in, Evangelio.) Sci- Qui mulsum , non abundavis. y Qui licet. predicando. Baronius putat Si- larg multum manáüc colä*legi", non pro- tür lat intelligi. D. Hieronymus, Lu- / «l pterea ceteris pfus habuit. cam Evangeliftam ; Jllfïinianxjg; Bar- ^ Et 22 modjtcim , mon minard'vit.)-/Ef- nabam Apoftolum. - qui modicunr ejusdem collegerat, nom IQ. Noz [olum antézn ) Sc D Micer l'a*u;v' D rat müinus ha'ndt eo , qui plus colege- dem habet in Evangelio. Wi Vide Exod. r5. rg. Ex hac Ordtmatus eff ) veiporoy »9sic, id eff,.* mannz hiftozia fic armumentatur Apo- impofitione manuum initiatus.- Ua ftolas. - D'eus £qalem omnibus men- 4b Eceleffzss ) IN on quod Paulus, ) ü)—ïz'æm dabat manna ; ergo' par eft , ut &fLuc,æs» d fíve- Sil as, aut Barnabas etiung w.Chri*H:f'anï xya.rit-a»t:e'm. quandam a maüldtudine manuum- impofitione * À . ; Y d- M d 193 Pa r Vm "n'oþizm 0. Devritz,mt'äs hoc, ne quis.mos vituperet in hac X.pï.c»a—'—/x:aät'—u-/ fupple . . dine, quae miniftratur a nobis (1). : 21.* Providemus enim b f lum 'cþiamD eo, fed etia m *Rom Coram hominibus. : ona non 0 " 7 mn " 223. Mifimus autem cum illis & £ -fati*em ïn-o&rüän, quem pro- i ldinþl? bavimus in multis fzepe folicitum effe : nunc .autem mu'*l.to' fo- licitiorem, confidentia multa in vos, um fo 23. Sive pro Tito, qui eft focius meu s, & in vos ádjutor, five fratres noftri, Apoftoli Ecclefiarum, gloria Chrifti..- ætäs ä& - 24. Oftenfionem ergo; quse eft charitatis veftree, & nofirze. E " (o- m Eccl:efigrum. at gloriæ pro Vebixs,xir.l illos oftendite in facie Tatr P. E CAP»UI .'I) In E;tf;t. Sixt. ;äfditur : ad Domini Gloriam. * Y T3m: 1 * . De- ordinati fint, fed quod tota appro« Epiftola cap. 16 .12. äd'eos aliquando ; bante multitudine alepitimis iminiftris profecturum fcripferat ; res tamen e&' effent initiati. S s incerta. ï eg;el]. la banc gratiam , qua miniflratur 4 Sollicitum efe.j Dllligäntetn, t vitg zobis.) 1n Greco eít: o3» T$ X - Confidentia mulrts 1 "was.) Q uafi (!ï- ) f vabrQ. emm bae graria ; quafi dicat, cat, confidens multum , & fperans, ; de- hoc adje&o onere coliigendi, mini- illos, ut par eff, a vobis .'h01aeüe ,& firandique has eleemofynas. Ve]. ad amianter exc'piendos. . - [lem - 23. Srve pro Tito.) 1d : e&,,.db amorem ï&en. hoc gratuitum minifteiium coliigendi * -& reverentiam 'Titi. ele'emofynas. L edo- E t deffihatam -voluntatem. nofiram.?) So.£u$ mens. ) In ne gxotïo?fædic;atkio- Hoc eít, ad alacritatem animi noflii nis Evancelii. dN - Er in vas adjuto».) Co Operator ineus declarandam, in hoc tam pio Dei, & j ra. » pauperum obfequio: In Graco eft, in promovenda falute ve dt, xai v eoSvpuix) bp.Qy , €f veffram prom- Sive fratres nofirs.) Pro, ffve propter lum ptitzudinem , quafi dicat, hoc miniite- fratres noflros , ponitar enim. nomit inox rium colligendi eleemofynas fufcepi- Ü nativus pro accufativo , ut ferifas fit , fnus,ut vos ad illas ero partim propter fratres cum Tito mif- nte ptiores redderemus. "ganflas prom-« fos, qui funt A)ïof'c*oli Ecclefiarum , atb ituin ipfum, confido QO. Nequis nos wiruperez.) Mifi Ti- partim propter tum, &-Lucam ad eleemofynas tam uod illes digne, ut par eft, fufcipietis. argas colligendas , ne quis fufpice- " Gleri« Chrif:. . Qui fcilicet Apo- Si tur eas me mihi ad privatos ufus ^ftoli , funt Chrifüi gloria ; illam egiin ü- colligere. * procurant & promovent. I:u Pienttz dige.) &dpórqTH abündantia, 24- Offezffonem ergo, 7?!:':]? charita- exuberantia , Ícilicet nummorum, ts vefre.) Quafi dicat, charitatem oftendite in(igneim in "l'itum, & fo- l. oIg. Providemus enim bena.) Cura- mus, ut bene & honeite agamus, non cios, fcilicet eam , qu& decet vos, & ; tantum coram Deo , fed etiam coram - veftram liberalem charitatem. Et noffra gloria pro vobis. ) Cuualem hominibus , ita ut locus oblocutio- Apibus non relinquatur. * decet gloriationem noftram de vobis. 22. Fratrem noffrum.) Aliqui putant Infaciem Ecclefizrmm.) In confpectu Apollo intelligere , quem Juperiori aniulm Egi;lefiarum. : 184 ^ EI;I,'STQLJE I B. P*AULi AD CORINTHIQS'X' : p .U ^UCAPUT IX tla)aut 8,1 Pröjääüitur boriändo* ad eläemr)fgrnam prompte , &? abundkätei, tri- ob n buendam ; admonens ne ex boc inopiam metuant: fed divina. te5, ti2 ; variosque recenfet illius . fidant providen - Tlee-» : 9.5 RPE 'm()fynæ fructus. €yus f Io Am ;d'e rrfinifterio, quod fit in fan&tos, ;äïx? aB-u-ndantil gft mand /( x' : -/ I. ^^ mihi fcribefe vobis. ; aue 2. Scio enim promptum animum veftrum: pro 'qüo -*de' vobis ä II. glorior apud Macedones. Quoniam, & Achaja parata eft ab p nem anno pra&terito, & veftra aemulatio provocavit plurimos. 3. Mifimus autem fratres: ut ne quod gloriamur de vobis, * evacuetur in hac parte, ut (quemadmodum dixi ? parati fitis: Yan .4. Ne cum venerint Macedones mecum, & invenerint vos fefere; t imparat b " s erubeícamus nos (ut non dicamus vos) in hac fub- pe t De -$. Neceffariu m ergo exiftimavi rogare fratres,ut præireniaüt tem , ad vos, & praeparent reproiniffam benedi&tionem hanc para- tur ; tam effe, fic quafi benedictionem , non tamquam avaitiam. /6. Hoc autem dico: Qui pàrce feminat, parce, & metet, & tb & metet. Pt tüm. qui feminaït inAbenedXi&ipnibus, de bþene-f:li&iondibus, 43 x 7. Unus- te, ( necd ID E minifferto :]yodff in fan'(fl?s, ) negotio. - du hac felfeantia.) In haä-re, in hoc- ; 2 hY De miniftratione eleemofyna- Tus « rum in fideles Jerofolymitanos. S. Frarres.) litum, & aliosr-c:luiois', Ex abundast: efl. ) Super fluum eft. - de quibus n.5. - v dant - Praveniont ad vwos. ) lPræv eniant me- Á 9. /Pr'amjwum AUDIPA CH *vc:/?rzgm. Ad . 4 Ieve ^contribuendam eleemofynam. um, & Macedonum advertum ad vos. : - 2 f G/lorior abud Macedonts. 4 2p De pron.-.-— Benedidionem. ) Eleemofynam. pta liberalitate veftra. . $16 quafr bencdicionem. ) Ut videa- eff. ) Elee- Qu Quoniath & Achaia barata. tur, & fit fpontanea , & liberalis be- mofynas dare; ut vos datis. neficentia. fus Veffra emulatio.) Lelus mifericordiz Non tanquam avaritiam ) Non au- veltrz multos excitat ad imitationem. tem tanquam quid avaro quafi per vim - ber W 3 fratres,) litum, & alios duos. extortum, quod vile, & modicum effe . boi Ur. ne quod . glort amnur, 6c.) Ne fci- folet. ltalice diceremus : cbeqzel che la licet falfa appareat gloriatio mea, fi dáre, mon /iæ um« mieria, una fporce- .. parci fitis largitores, aut fuo tempore Yi4. .. &9t -6. Hoc autem dico. j Quafi. dicat : eleemofynam paratam non habeatis.. 110 Parati fttis. ) - n adventu.c.meum. oc eft quod volo - dicere, aut 4 quod— zHt Ne eum venerint Macedone:s.) /Apud volo vos fcire. quos tam 1m: Qui rarce leminar.) Qui zmgnfï:ä, & D 4g'niücex de vobis gloria- tus**:fum. z ,minusl l'iþeralic,er largitur. P WE C AJP U T N 185 w : 7 Unugqüisque prout deftinavit in corde fuo, non ex trifti - Ecclt. tia , aut ex neceffitate: *hilarem enim datorem diligit Deus. . m .. $. Potens eft autem Deus omnem gratiam abundare facer ( in vobis: ut in omnibus femper omnem fuffi " $ cientiam haben- .. tes, abundetis in omne opus bonum . Sicut fcriptum eft : * Diíperfit, dec?it pau.p.erribus—'f juüiþia Qd ejus.manet in faeculum fazeculi. femen feminanti :& panem ad — Z 10.,Qui autem adminiflrat manducandum praeftabit, & multiplicabit femen veftrum , & evc;ï)is 4 augebit incrementa frugum juftitixe veftrae : eli l.abx - £1. Ut in omnibus locupletati abundctis in omnem fimplici- h3 j eo. - b - : taitem*, quae operatur per .n*ols grfttiarüm aCtionem D 12. Quo- fitis: Parce &5 me tuendum ftatum veftrum , & familie It V0$ 1 f"f-) - Exigaum fftI&üm "- y veftre necefiaria,funt, ita etiam abun- referet. «l feminat in -Läc??dgäiani&u:.) Lar- detis, ut in pauperes benefici, &li- ; fub 've tribuendo. . z berales effe poffitis. . . -7' d niant De benedilionibus &f metet, ) Vbe num. ( St'cmf fér prum g ) Pfalm 111 rem , & amplum fructum confeque- Dari- . tur. Dijperfft , 8c.) Hoc e&; more fe- [ minantis fpargit opes fuas , & diftri- g. Unusquisque, 3 ) Scilicet tantunmi b tribuat. : buit eas in pauperes. Prwt,t dq?i—na vit n cam'efm.) Quan- guffitia eju:. ) Eleemo ; fynä àn 'fcfi- etet, tuim dàre conftituit in animo fuo, fpon- pturis non femel appellatur juftitia, nus- : te, &liberaliter , nec e nim c'uiquenrf tum quia eft magna pars jüftitiz ge- - peceffitatem impono. neralis , tum quia eft difpofitio ad jü- 1hoc. - T Non ex trifiiita. ) Quam parit ava- ftitiam. Senfus eft, eleemofyna ejus non per't , fed permanet & fructificat, rus animus, & quam. concipiunt qui - " ]uo5, " dant inviti. quemadmodum femina in terram' jacta Ant ex neceffitate. ) EX"plidofe, & überiore iructu fuccrefcunt. ifee O. Q autem adminifirat [emen fe- y0s. reverentia majorum , quorum preces z a fubditis habentur pro imperio. minaut:.) Qui vobis tribuit faculta- Hilarem datorem. ) - Eum intelligit, tem fublevag]di indigen'::iam paupe- P ui libenter, & ex animo dat, . ruim. s. 1 le;- bé- 3 9. Peotens ejf antem Deur, &c. ) Sen- Et panem 4d mmvz.r/ucandzm) pmþ*'aiä;t., 3 fus eft, Deum cum liberalibus efle li- Non atietur vobis deefie neceflaria d ad vi à : um. imm beralem , & eos qui milericordes funt - Multipiicabit fémen vefirum. ) Bona in pauperes, abundare omni genere fie bonorum , Deo . plura .rependente e- veftr« temporalia , non folum zterna. - J leemofynam facientibus, quam 1 "angebut incsbienta, 6e.) Dabitin- 2 erint. N l?ü in crementum fegeti veftre, quam fenii- egentes erogav » Qmnuem g* atiam. ) Oine genus bo- naftis , cum. eleemnofynam dediftis. , norum temporalium.. lI.-1e ommibus locupletati.) Divitiis, d haäc?te: , 6 ) fcilicet temporalibus & aternis. Omnem ;'äæfc'ifnttam : d Aäu'n d Ea omnia habentes,que- ad honefte , eni$ m emmem f;hplicizjatem. ) - P e BiL. cüm.Com.' Menoch. Tom. Iï]l!» *.Aal * a d - " L f*v . — 196 | EPISTOLAE Il B.IPAULI AD CORINTHIOS - 12. Quoniam minifterium hu " - jus officii non folum 'fupþlel.ï",-i; ea, quae defunt San&tis, fed eti ,;, am abundat per multas gïgtia- rum actiones in Domino, * 4 ?. z u: 13. Per probationem miniftlerii h A us; glorificantes Deum jn obedientia c i [4 | PWP? infeffionis vefirze ; in Evangelium Ch"riüil,' & * 4 fimplicitate communicationis in illos, & in omnes, - P p 14. Et in ipforum obfecratione pro vobis vos propter eminentem gratiam Dei in vobis. : : deiïderäpltiuran £ - n IIPäe ag. Gratias ago Deo fuper 'inþnarrabilliidob ,& X o ej,uäg. 2 - intef vt & K dam,q N Aposmqu - s n ;'amus. iey CAI;UT Exeite;nïni' ad large impofterum tri- ( Et n fimplicitate xeammunaicä'täan;';:in buendum, fincero & liberali animo. E 1llos , £5 n onmes.). Glorificant Deum: * Qf';" aperdiur per mos, &re. P Qu fin- füper liberalitate veítra, qua fimplici dinem & cera & liberalis veftra largitio efficit, animo, & pura intentione participes flendat üt per nos gratie apantur Deo. bonorum veftrorum temporalium fe- ^ I2. Üweniam minifferium bujns offcit.) Catores cetitis ipfos, ac cete . a 2 ros Chrriüilx pau/; tamen . "Scilicet. adminiftatio hu 2 jus vcol!e&æ peres. : exmpl eleemofynarum. P 4 I4. Et ip:;p þium -a/zjälc'raltioke- pro vo- Non [olum Íuppler, &t c) 'Nonfolum . Müa'( neceffi- bis.) Quafi dicat, pauperes Jerofoly- ntati confulit & 7 | providet üd??i*Lifn L : : mitani, qui veftras eleemofynas reci- * tati. x piunt.dum pro vobis orant, & obfe- 3 mangal Sedertam g äukdat $ xü' e. ) | äed etiam pre d erant , glorificant Deumi.. -- derati plures pecunias diftrribuendas habet ; Deffderantium vos. ) Qui ma gno -quàm Receffariz fint ad inopiam egen- 'defiderio tenentur videndi vos.- comas tium precife fublevandam, quare lar- Gratiam Des. ) Fidem & ben nigni : y eEcän4 ge potlunt erogari , ita ut per multos tiam:ex fide profectam. Quunt qui veftrz liberalitatis IS. Dome ej«:. ) Doüum ïüpellige' 165 t gratie. Deo agantur. participes Humï, tuni id quod accipiunt ii, quorum ino- MC 9. Per probarionem Aminwerif - hujus piafublevatur, tnm etiam illi qui elee-* d() pr glorificantes Deum.) Dum pernoftrum -- mofynam largiuntur.- Vocat eleemo-- tema minifterium probata illis veflra libe- fynam, Domum inemdrrabile, quod ex de in xalitate, Deumn | glorificant, illa plurima .bona fequantür ad . Dei. 4l In obedtentia confefffonis veffra.) Sy- laudem. Premium autem eleémofynz - ET ruS, Glori/cam: Dewm , qued fmbdiri effe inenarrabile nemo ignorat , 'qui . Obtr fitss eonfeffonà Eoangelia Chrifls : quod meminerit verborutn. lfa. cap. 64. 4. libe ita vos geratis , ut fatis a ppareat, vos Oculus non vidit , nec auris audivir, nec Chiiftianam legem fequi, & e ]us 54 face- inm cór bomibis aféendit, qua pr M en 4?473):'(- : ( 1e ggæ dpgen;pxr»-in :Evvangetqu—,x, Demx f'i.r, qui di!igunt :llum. s H " : am 187 | ! 1 füprlet - " ] - us g. d- CAPUT X. ; /3 L Incipit fuäM apärire' po tefiatem : & exantla ts pro Cbr?/lb 2äb0re&,.x &Dem. d- m propter pfeudoapoftolos , qui ipfum deprimentes , & abjectum. t hti&i7 k »» ! - fru&tum pradicationis . 4 pmdic'am*es, szfr : - - impediebant. frf!pvtium f;; : Píe autem ggo Paulus obfecro vos per ïnarifue*-tüdirilä.th,z "I & modefítiam Chrifti, qui in facie quidem humilis 'fuxmk s inter vos, abfens autem confido in vobis.- codnfi.dejn-, 2. Rogo autem vos ne praefens audeam per eam fiam, qua exiftimor audere in quosdam, .Tqui'grbitrantu? nos - tamquam fecundum carnem ambulemus: ajin .ca'p-ne.e/nim ambulantés, non fe;un,.dum -&rhätp mili- -tal':nilvls . 4. Nam L:!A-.a'— 2 ït?on;: m Er m:m];;emdine)w &6 modeffiam 2. Rogoó ?ute;;z vos;) : Ut.me'cvl mohitg P t Dam i P amanter excipiatis. Cbiifi.Y Per Chrifti manfuetu- Ne þra]ins. ) Q uoruxhdam' 'videhs fimplici dinem & lenitatem obteftatur , ut o- rticipes ftendat , quamvis fibi contra obtre- inobedientiam, rebellionem, contuma- $N um fe d &atores fuos afperius agendum fit, fe ciam. Audeqm. ) : Audaciä , ac poteftate E tamen ad manf'etudinem ac lenitatem exemplo Chirifti. effe propenfum. mea utar, eisque excommunicationem, jr We aliamve panam infligam. ^^ Madefliam.) imiixtíac, que vox le- rofol- nitatem , clementiam,: facilitatem, hu- . tatem. Per eam co:yïdmtiumï) ; ;d eft;,'f liber- s : ; Q manipatem fienificat. Nofter inter- -obfe- ! Qua extft; mor --af;:m'yerej n 71:0::!&;72.) pres dixit. modefliam, accipiens pro.me- Quam putant. me infolentius in quos- deratione , qu& lenitatis, & facilitatis dam exercuitfe.. * nägno comes eft ; qui enim humani funt, be- nigni & lenes, moderate agunt & lo- « Qnui. srbitrantur nos tanquam : /Ecw&- ficée dum carzem amliulemus. .. l'anquam quuntur , nihil per iram , aut Cl'gimo- carnalibus mediis, carnali fcilicet, hu- rées turbide facientes. i eïlige manaque, ac politica prudentia , in- in0 Qui t facie quidem, &2.), Quiquan- duítria , aftutia . utar; ut cum non au- ele« ,T do prefens füm , facie, & fpecie ex- deam przfens comparere , vel impera- terna humilis, & abjectus videor. : Vi- re , abféns id faciam per audaces, mo de infra.n. IO. (ex minaces litteras. & Da Abfens . autem c-onj?do. z2 volis. .*) 'Ego 3- Incarne entm a mbslantes.) Qu ah&- ille Paulus qui cum przfens fum ab vis enim ceteris hominibus fimiles fi- i qlll obtre&atoribus pfeudoapoftolis vilis mus, & corporis hanc molem ut re] ! ?qui habeor, & qui abfens iisdem. videor N : circumferamus. x Jus xquo mihi fumere, epiftolas fcri- WNem fecundum ca rmen) 'n-xilitz.fmus. ) uec Secundum carnem militare, vel am- vlf bens minaces, & imperiofas. | . Cenfido sm Vobis. ) S"a;ïþ;ä, liber, & bul.re, eft more carnalium, & poli- ticorum hominum vivere. .andax fum erga vos. * - N E t - * 7 88 - EPIG'IOLE II.'B. PAULI VABCORINT-HWiOS E & N ^4. Nam arma militize noftrae non carnalia funt, fed poten- .tia4 Deo ad deftru&tionem munitionum, confilia deftruentes, : poltt2, in delt - €&. Et omnem altitudinem extollentem fe adver(us fcientiam ^ Dei, &in cabtivitate m redigentes omnem ih;elle&um in ob- ftolas fequium Chrifü, - 6. Etin promptu ha bentes ulcifci. bümem 10 : »inbbgdiþntfain ^ D« cum impleta fuerit veftra obedientia. 0E fone L uae fecundum faciem funt videte. Si quiä confidit fibi pi bilïg Chrifti fe effe, hoc co ] gitet iterum' a-pud. fe: quia ficut ipfe las E : Chrl&l eft;v, ita k& i 1 : 8.— Nam. — (m, 4 Namxdrmdmiliti.; noftra, 6c.) Eam -Dixerat arma faa þo'üe'nti'a effe ad :de- mete naimque militiam profitemur , . cujus bellandos quosvis Ethnicos, & fa- n arma non fuünt politica, & aftuta a- " pientes Gentium , hic eadem potentia — gendi ratio. 7 " * elle oftendit ad ulcifcendum quosvis [v -Sed poteztia .Deo. ) For/tia/Deo,( va- fideles inobedientes, . & &reticos, . Jida, & efficacia per Deum ; id eft, gladium fcilicet fpiritualem exerendo & virtus funt Dei, quia Deus per ea po- cenfurarum , & -ponarum Ecclefia- & q tenter Operatur in animis audientium, fticarum. | Significat fe facile potfe ul- . x gelitïn te de eosque ad fidem convertit, &c. cifci rebellium, & pfeudoapoftolorum. h3 | «4d deflrutlionem munitionum. ) Mlu- fibi detrahentium inobedientiam , Q nitiones vocat omnes rationes, fyllo- excommunicando. . Leo;s Tusi a 6 " gifmo;, fophifmata, eloquentiam fz- Cunm. mpleta fueri; veftra eä;dick; cularem , potentiam , gratiam , amici- ?ia.) Quafi dicat, tunc ea potelta- I tiam, & quidquid. Gentiles, ac d- te utemur cum- veftra obedientia fue-- vt Tones. objecerunt , & o liom ppofueruïqt.:- rit impleta,.id eft, cum vos plenead. Apoftolis , & Evangelio. obedientiam redactos videro.. Nolo a Confila deffruemtes. ) Quibus de- enim vos, de quibus ben » ut d / ftrüimus confilia, & machinationes dem p«na involvere. e fpero/,- ?a- f eorum contra, no - 8, 'X& contra Evan- L 7- Que . [ecundum fkcicm?tmt vide- gelium. z. ) Qua(i dicat, ite nunc, X fe- quzu S. Et omnem & litudinem. ) Qüic- cundum faciem judicate , habentes l me contemptibilem, .&c. Faxo ut poi quid in fermone, vel fcientia fecula- rigrande, & fublime eft,. & apud A omnes intellizant.me, qualis qualis. Yi homines admirationem excitat. fum , non minorem effe jnc Sciestiam D « Chrifti miniftri. quam fint aliiv fcitur. eny 'Qliljä* Dexus i:ong- * z fil $i quis co Ef :2 captivitat em r?'digmtäs 3-5 fo confidit. jfedit fibi.) S'i— gqis þdefeip-* Quafi dicat, hac militia noftra vin- Chrift; fe effe. ) Nliniftrum. du cimus, & captivamus omnes hoftes Hoc Cagitetx ;erum alþüd f;-'- ) HOC -moftros. Captivum .ducimus onine fciat, hoc per d incenium. humanum , - quantumcum- lixat. Pendat ,« þfene ihte.l'- -- que excellens, & fcientiis excultum , ! ) Mini- ad obediendum, & humiliter fub e?ü fícut -ipfe. Chrifli eff, ciendum fe Chrifto per fidem. iif. In 6 n&:.) Qui propterea hac par- "RE DEU GRIRQUA Ditoniesc. u) te non fumus eo inff;rioges. ä E^ - - a aM E E. E lw F 4 Nam , & fi amplius al iquid glori*ätüs fuero c.ïelþö.te&.ate w fllentes) ' noftra, quam dedit nobis Dominus in aedificatio t nenby & non Kotam J in deftru&tionem veftram : non e rubefcam. ho $ ^ 9. Utautem non exiftimer tamquam terreré vos per B Ítolas: Ll ntiam T. 10.-Quo niam qüi,cigm eþiüolæ,.inquiunvt, g—ra.v'ersf.funt, & fortes: pre fentia gutgm corporis' 11.11f1rma', & fermo contem'— "T tibilis ; L) 11. Hoc cog! Id tet, i;ui ejufmöcj'r eitg. qüää"qüale's fünïus verbo - per epiítolas abfentes, tales & preefentes in facto. aut comparare nos quibus- 12. Non enim audemus inferere, dam , qui feipfos commeudant : fed ipfi in nobis nofmedpfæ : àd d- : E - metientes, & comparantes nofmetipfos nobis. & f v menfum gloriabimur , * fed fecun- «Eph. M.* Yotentia 13 Nos autein non in im quosis Aa3 aum 4: 7- «ticos, erendo 87., -De';bqtefate n'af:;d.) .quüoli- patro,, patet/ Paulum. p;ärvö ! &— abj e- 'deffa- ca, qua non tantuimn predicare B,van- éto corpore fuiffe. offeul- elium-, fed etiam corripere & puni- Et fermo contemptiétlis, ) Ru disx, in- concinnus, inelegans. — lpfe etiam Jorum re delinquentes poflum- . Or. c. 9. f. . profi* 1, e05 Quam dedit nobis Dominus. ) Chri- : ;Paulus 1. ad ftus ipfe , non homo quispiam , utait tetür fermonem & predicationem fuam editi- ad Galat. cap. I. num. I: apud Corihthios £uiffe nom in perfua- .) Ad hoc po- fibilibus humane fapientiz . verbis , xtella- In «dificationem , & 1 fue- téftatem mihi dedit , ut vos & alios &c. hoc enim in genere ab oratori- nead homines zdificem fpiritualiter, ideft, - bus & fophiftis qui erant. Corinthi, - Paulus fuperabatur. No]o ad falurtem promoveam , non autem II- ui einsmodi efl , &c.) Cogitet ', [7u ! ut deftruam, id eft, a falute aut pro- - " -fectu falutis impediam. nos femper fimiles effe nobisipfis, tam Non erubefcam. ) Non pudefiam tan- cum àdfumus, quam cum abfamus. Vide- I2. lzjerere. ) ld eft, annumerare. tfe am arrogans, quia jure xd facere - ts : poftum. - i 4ut comparare nos quiousdam , "VU(': ) ) üt 9. Ut az tem non Qexi/fime.r:,f—zäfc.) Ne Quaüi dicat, illi tam magnos fe fa- videar terrere vos velle,. & metum ciunt, ut non audeimus nos cum ta- ali libus cenfere; eft urifio & ironia. alli incutere per Epifto 1 las, quaïfi prafens | nihil audeam. Qui fespfos commendant. ) Supra ve- I0.- Ipquiunt.) Mei'obtre&atores. ritatem ; quali dicat, nofi ea ja&Q/, ap x . qu& non habeo, ut illi. * N Epiflols. ) Quuas ad vos fcribit Pau-. i - Sed Hfi xm nobis nosmet: E pfos met;'e(ä- lus , o Corinthii. [oc Graves [hnt & fortes.) Hoc eft, tes. B Id eft, meuor.me meo pede, dure , & acrés, fevere & mináces, meis dotibus , & Dei donis, rebus- d. que a me per Dei gratiam geftis , nec Prefentia autem. corporis infrma. ) ni Vilis, abje&a, pufila , contra&a. me, utilli, majorem facio, quam f1m. Ex defcriptione faciei & corporis, I3. Iu immen[un.) Supra modum. uam habemus apud Nicephorum /Sed fecundum men[uram regula , Oc.) !d I)d eft, ïgq -m-'e.lvelfa melnfura ac xe- ; lib. 2. c. 37. & ex*wLuciano ?n Philo- N » ET. ( TINOE N E 196 ïEPI'ST,QLJE H-.v B. PAULI AD CORIN"'I'HIOS(, 'dum menfuram regule, qua menfüs eft 16 j z gf)bislï]')eus ,!»mfe**n'fu- 3 ram pertingendi usque ad vos. * Í E fi guem I4. Non enim qua i non perti ngentes ad-—þvos,fuäerextändi-d Tus n6s: usque ad vosenim pervenimus in Evangelio Chrifli. 15. Non 1n immenfum gloriantes in alienis laboribus: fpem ft pip autem habentes crefcentis fidei ve . fecundum regul aim noftram in abundantiam ,. rae, in vobis magij-ïü,caflfi Com * 16. Etiam in illa, quae ultra vos funt, evangel 1 Zare, non m si t Jere. - ( 4-23. aliena regula in iis, quce prieparata funt, gloriari. e 1Cor. L f'QUi ?u'ï?m Sïoriatur(, in Domino glorietur. - 1.3;. - 18. Nofn; glila [met-ior,, donorum fcilicet . mihi quodque per voi aditus mihi fiet ad vicinas ; datorum a; Dominó ; ; nec ultra fines gentes , ut poi/ïijm ul,terii,xsïevanl 1 provinciarum me'extendo,, in quibus gelizare. juffit me idem D 2 pr&dicare. [. 'o-minu"s» Evangeljum In vobis m'ggäfq)?ri febugdzr)l räga- Wfi lam noffram, 1n abuzdantiam.). Spero Menfuram. pert ir)tg.f.;na'i u[que ad vos.) per vos in fid& " crefcentes magnificari ? . Id eft, evangelizandi a Judea perin- fecundum regulam. noftram, id eft, füà terjacentes oinnes provincias, Corin- majorem facere,& extendere regulam thum ufque. Glorior & vereglorior noftram , id e(t, fines & terminos qu de. mea .menfura , ac magnitudine, Apoftolatus mei ultra vos in vic nos. id eft, multitudine. provinciarum , veftros ,. ut fcilicet illi videntes ve- E -quas Chriftus mihi tradidit , & e go: ftram fidem , fanctimoniam, gratiam, divina virtute Ecclefiz adjeci. — Á - provocati veftro. exemplo- avide me p d4. 2 Z P » 2 Z ter (f non pertingentes ad vos,) expetant , & Evangelium excipiant. - Quafi fines : Regnlam noffram.) TO» xayo)d. $pO», noftri. excckadamu,sj]' fäpoüolat,us J gïox fcilicet zenfuram offram . regiones ni- *X « - d ^vos. jiiþere&fe;'wiimm na,.s",') . Pro- -mirum. nobis. attributas ad grediendo ultra fines noftros , & in, dum. u- X predican- ent 'alienos itrumpendo. 4 « Im. abundan H tam.) ld eft abunde , U/que ad vos enim Pervenim;w iz E- ut amplius fe mper, « ulterius regu- fiq vangelio . Chr1ffi. ) Propagando , ut lam & terminos Evangelii proferam. fo proinde vere poflun de vobis ut filiis^ — 16, Etiam. ) &cilicet fpero. : dicere: Jm Cbiife fefu per Evangelium: Iz illa qua ultra v dv 05 ,f"'."' ) In;ul!:ïe: ego we$ gemui. I, Cor. c. 4. I5. &, riores regionés, * lm opus meum effis in Domino, eadem epi- Noz :2 aliena regnla. ) f N ,Tl t9. L 'N(f)n" attin- gens alienos limites & terminos, pla- qu . 15. Ncp t&þtmräen,fum gloriantes in alie- gas fcilicet & provincias ab /aliis ex- fe nis laboribus. t ). Non gloriamur extra | cultas, alienis labori * bus glorians qua-,- menfuram noftram , ac fuper al fi meis. $ . laboribus, ut faciunt. xmuli no h. Quae praparata : þm).) EXCtllt;ls pe; Wt catiónem & , qui ifthic nbi nos fundamenta fidei je- Evangelii pradi v præpïarziä- cimus, in labores noftros fubintrant. tas ad ferendum frnctum. Sptoa antem - balentes crefcentis . fides. 17. Qui amtem gloriatur , 15 Demi- ] ve//re.) Spero, quod cum fides ve- 0. glerietzr.) lta glorietür , ut omnis ftra :ïrefcet, me ul(tetfus non egebitis ,. ejuïs glqri'?. aDen *l?elldeat, & ig iis ä t l CAPUT b us - Xor lenfü 18. Non enim qui felpfum commendat 1lle probatus eft fed ; -— tendi. quem Deus commendat. hrifii , CAPUT Xl' pem lficarl Propter Rfeudoaþoflolns pervvertentes Pauli prædzcanonem meluens - * Corinibiis ; oflendit , quare mibil [ubfidii ab eis acceperit : deinde on in )/ ojiendat plus ]?dei fibi reflituendum ej]&, quaim illis, fua recenfet: encomia ; & primum adver[à, qu& perpe[]us eft ; prædzcando Cbrifli fidem , & labores , ac * L] —— Non jölmtudmes al eyan- Tmam fuftineretis modlcum qu1d müplentlæ mea, fed U & fupportate me. re gll 2. [Emulor enim vos De1 cemelatione : Defpondl enim vos 5per0 unl viro virgincm caftam exhibere Chrifto. ficari el 3. Timeo autem, ne *ficut ferpens Hevam fedux1t aftutia *Gen. fua, ita corrumpantur feníus vettri, & exmdant a fimplicitate, 3- 4* ülam ilflos qua eft in Chriito. 08 4. Nam fi is, qui venit, alium Chriffum prædlcat quem non Ye- preedicavimus : aut alium fpiritum accipitis, quem non acce- - |am, piftis: aut ahud Evanizehum quod non recep11hs , re&te pa- ine te1 emml ib $. Ex1— "o glor' etur , qu£é a Deo per Chrxfïum lucrls, fed Chrifti, omhia-hec ador- il* a* accepit; tunc enim vere laude dignus no; Chriftus enim fponfus eft, ego. erit, fi.Deum habeat läudatorem. tantum fponfz du&or, & paranym- Hunc effe hujus loci fenfum patet ex hus. le, - fequenii verficulo : Noz ezim j s | fesp- De[pond: enim 'vos umi viro, &.) li Id eft, per fidem, baptismum, , Chii- t N film conmendat 4 &5c. Nfipzentia mea. ] Gloriationis mesz, ftianismum , jam. defpondl vos Chri- r 'infipientis enim eft gloriari , & 0,'ut ego ipfe vos exhibeam i in die je Jaudes fuas recenfere,, m(ï gravis fub- ]udxcu virgines , id eft, integros fide, fl- fit caufa , qualen. habebac Apo&olus, rie Chnfh. Ipe & charitate , nupnah thdlamo glo- ui eo defcendebat ex zelo , 'üt - van- ii gelium fuum , & fidem/apud Corín- | Timeo aWtem ne corrumpanture. ) * thlos tueretur contra falfos Apoüolos. A pfeudoapofïohs, quafi . Hupraton— 'Sed &$ fupportate me. ) uod opto bus virginitatis ve&ræ ut meam. mfipzentic.m toleretis , id Sen[us vvefhri, . vom.cwra fenfd, ju- N N r etiam peto ut faciatis. dlCl& v eRra. !l Q. AEmulor enim wos De£ æmuld:tone ) mblicirate qua. ef i» Cbrzfo ) Id im Zelotypía laboro , zelotypus fum er- jici, pura, incorrupta fi-- a vos., zelo Det, quafi dicat: Non de : quam habetis in Chriftum. j ambio mihi hanc fponf:m , fed Ch.ifto 4« Nam f 45 quj venit. ) Pfeudoapo- «& Deo nán mez gïouæ . commodxs, ftolus qulsplam. x » s 102 EPISTOLHL II. B. PAULI AD CORINTHIOS E7 Exühmo enim nihil me minus feciffe a magnis Apof'tolls. ii D . 6. Nam etfi imperi:us fermone, fed non fciéntia , in omni-- bus autem manifeftati fumus VOb]S J €0Tüm 7. Aut numquid peccatum feci, me lpfnm humlhans, ut vOos 1antm dy exaltemml ? quomam gratis Evangehum De1 evangehzaw vo- z bls 2 - transf s 8. AllasEccleüas exfpohavx, accipiens ftlpendmm ad mml- - fterlum veftrum. geium 9. Et cum effem apud vos, & egerem: nulli onerofus fui: H nam quod mihi deerat; fuppleverunt fratres, qui venerunt a , velut Ü FEOU RIMNOCNORSIWASIRUNSNNI CUNRSUSSTSS Macedonia, & i in ommbus fme onere me VOblS ferv aVI, & fer— pform vabo. 16 £ IO. Eft veritas Chrlfn in me, quoniam . hæc glomatlo non quin ' lnfrmgetur in me.in -reglombus AchaJæ glorie [ imimens n Quare? I]. | ]i o AHum C'l:r;/lum pradicat. ) Ahum p * dut mmqum! pecmmm feci, [2 e.) Corint - Chriiftum, & 4liam. doctrinam. perte- Num id mihi vitio vertitur , aut qua- ' Giorem prædxcaret, quam ego non fi crimen objicitur , quod me ipfe ul- Á —— alus, Jnentul prædxcav n trà modum dejecerim , atque humile, Aut alium fftrzfum : Uc) Quafi abjectumque art/ficium exercuerim ? dicat, fi alia excellentiora dona Spi- Urvo: exaltem?i;. ) Ut vos fpiritua- Quod ritus Sancti4- libus divitiis etietis ]ocupletes & in- dicans qu& per me non acce- & ut vobis hoc laudis accede- füm d piftis, -acciperetis a pfeudoapo&ohs clytl .U Aiftis. ret, quod pluris quam reliquasnatio- £ nes: VOSA€C€T11TV nam fl'ldJOI'l meo: Cllln * emuna Reüe p;zteremznt ) Merito ferretis incommodo vobis fervivi, per egefta- muten talem concionatorem aut Apoftolum ; TSE lit imerito illüm audiretis : At nihil tale tem prsxdicans vobis Évan ehum, & meis fumptibus vi&itans , ne vobis frzt ( afferre poffunt hu J!usmodx pfeudoapo' gravm eifem. wlita - ftoli. Qant .Exiffimo entm nihil me minus fectjä, 9- izas Erclaf as exfþolmw ) Id e&, ab aliis Ecclefils, quamvis ellent vo- Wyen fjc -) Quafi dicat: Nam nihilo minus bis pauperiores , ut proinde fpohar!, quod perte&a eco vobis annuntiavi , quam àc denudari viderentur, accepi fli- Ünert . fummi alii Apoftoli , quales fant Pe- . trus, Jacobus, & Joannes , annuntia- pendium, ac fumptum feceflarium', dum vobis Evangehum miniftrarem. Vel 1 - verint; Q« Nulls on:ro[m; fur) - Sed manibus . Tr, €. Sed mom fczpntm Y Rerum divina- ld h 1bms vixi. meis laboravi , & pecunus ahunde rum, qu& hcclefiaülcum magiftrüm loru decet IOo- E2 veritas Chrifli 22 me ) 'Te- fnt "Ie omnilus autem mdmf /141: fwmzs ftor Chrifti veritatem, me nihil pro volis.) Quafi dicat Quid attinet hu L fumptu a vobis accepturum. hec a me pluribus commemorari, H«e c/oria d2.) Quod . grdtls vobns I cum hujus rei teftes effe polï'ns M evanrrehnvenm iun ipfi , quibus ego bene cognitus fum & Non mivingerur m me, €fc. ) Non quþ peripectus? - mterrumpecur , neque deficxet. " * CAPU T OXL- P. Poiïo;iis. ÜRTS Quaæ' ? Quia non diligo vos?. Deus fcit. - Es M 12. Quod autem facio , & faciam, ut amputem o cc aiïo'iïem eorum, qui volunt occafionem , ut in R irsst quo ,ïglgrfianturu j -i;nv:e- um d niantur ficut, & nos. WE -13. Nam ejufmodi pfeudo- ap z;vi Y0- ï' ioftoli funt (')P/eï"yäfiii fübdoli ?,- transfigurantes fe in Aroftolos Chrift. L LE : » f d'mini? 1 :14. Et non mirum : 1 z e enim fatgnas trans iigurat fg'*'i.n'An; | gelum lucis. 'usifui': I$. None ft ergo magljum, fi 'mi'niftri .ej,us' transägdrentürf TUnt a velut miniftri juftitiae ipforüm.. - : quorum finis erit fecundum "ogera. 1 &ferf ] 16. Iterum dico ( ne quis m .erþu*teüt.- i'hfïpientem eii"e, alio- : n0n x quin velut infipientem a z icum quid - ccipite me, ut & ego mod — 17.Quod. glorier ) — s :/I' j ere? quia non diligo vos ? ) : ti , lucidi & glox*ig)fï a'pparexrä-, cum fe Ita loquitur.quia nollet quiquuam a oftendunt hominibus. Vel- dicantur hU - Iucis ; il eft veritatis , juftitiz , pietatis. 0E Qd Corinthiis accipere, cum acciperet ab ife u- 4 alis, videtur e ff : e ! irati animi argu- 15. Non eff ergo magnum , €c. ) Id iuDile , mentum. : eft, mirandum tanquam res ma na, - d2« Qued a ute»a f;»tc?'a, & f;tcimr):')/ fi miniftri ejus. pfeudoapoftoli à 2 Bu im? ram ac perfonaim a jritüd« -^ Quod tacio gratis per Achaiam pra- e Ítumant miqnii-ïm- &i dicans Évafigelium , idem & fq&urus rugm juftitiz. fum deinceps. Quorum. fnis erit! fecundum | opera cede- .Ur ampnutem . occ 4/('0)24;»2. ) Pecunias eorgim.) Qui tandem in xterna vita fatio- Qcut . - emungendi a vobis, quafi me in hoc » dignam fuis operibus mercedem con- - imitentur. , 1 fequentur.- Vel fienificat neminem diu geüa-' N Ut o oquo g loriakikr : É znventantur pofíe fictam perfonem fuftinere ; nam ll, tandem pravi mores diu cohibiti, & vobis ficut & mos.) Ut quandoquidem nos 2 iuütari volunt, & fe propterea ja- fraudes erumpunt. &ant , quod nobis fimiles fint, in hoc .16. Ltergm. aico. ) Ut me patienter | d e&; inveniantur, & fiant fimiles . nobis, fuftineatis , fi. quid i LV0* laudem meam. de me dixg'ro ad- Ii;?l'i, quod.nihil à vobis accipiant & vobis f onerofi non fint. . : Ne qui.s me putet duffpientem : effe. ) I3. Sunt operar: j fubdoli. ) " C Dallidi ; Scilicet ob przdicationem .-laudüm - Qm', veifipelles , dolott. mearum , temt faciaim. nam jgi"ta;;caiufa;n":- cur id. ibu Tranesffg uramtes fe in—Apo]?bla;t Cbrä;i) Id eft, ailumentes perfonam Apofto- -logquim velut ; nftpientem dccip;t'e'a mdg lorum Chrifti, cum tamen tales non me. ) L(aluafi dicat: Quod fi aliud tm- fint. C petrare non poilum, accipite me ve- [ lut infipienem , tantum ut m 14. Ef mom mirum.) Quod audääng t ih"i pau- - pI'O fe transfigurare in Apoftolos. Iulüm gloriari liceat. — In Angelum Íntcis, ) In Àn ge!um*bö- Ur &5 ego modium qg 7) | glorier.) u'bisx num, quet .4zgelum /nucis appellat, Qua(i dicat , fi illis licet multum, li- on quia folent Angeli boni, utpote bea- ceat & mihi nonnihil gloria j - Bibl. euta Gom. Menocb. Tem; V Hl.- - Bb * z X ^ * - 1 104 "EPI'STOLE Ir. 3. PAUm-'fAD ;CQRINTmöS»: | r 17 Qubd loquor . non ('llo q uor fecundu / É xgn"l mv';Deurfn, fedk -q'uäü Abrah in infipientia, in hac fubítantia glorise. ; * ! 18. Quonti 5 ] am mlfl"ti gloriantur fecun dum c;aixrne—m/: & gäo in lab gloriabor. pra j 1g. Libenter eniim fuffertis infipientes: cum fitis ipfi fapien- L tes.: M 20. Suftinetis e j nïm, fi quis vos in fervitutem'iäädiäit;fi?g.uis devorat, fi fragi qui»s» acc(:eiupit, fi quis ex-xtolvlitvur»,/ fi quis in,faciigm vos ?. cædit. A. dum ignobilitatem '-dicog qüäü,näs infirmi -füäi*i'—' u Qu mus in hac parte ia dico) au- : In quo quis apdgt (m infipient - falfts deo &ego: . s r . 47. Non lpq;zor fecusdsm: .Dakr?.v ) lians vos bonis veftris. Alii delmu-* Quafi fdi,c'at, fa&urus fum, quod Chii- neribus interpretantur. . [nterpretari l. ftiane humilitati non eft a lmodum etiam poffis, /£ qsuis reprebendir , hoc s hi confentaneum ; fed eo invitus defcen- enim interdum . nificat' apud Gre- fipien At do, nec laudes meas audeo recenfe- CO$, Tö?&ayþ-,a'välxv. ulianus epift. c.59. j re, nifi prius veniam impetraverim. Mapog. uóMg. éAapdys v8 cavdaMNe. Sen Sed quaff 1n infipientia. ) Stulti enim t0ri vani hominis eft fe & fua jactare.- Momus vix reperir , unxad im folea car- Jl Perft. $2 In . bhac febflamtia gloria.) ln hac uis 'extälimr. ) Sl qui fe exto z níateria plorim, qua gloriari de meis lunt,' ut vos fimul d:primant. CETT?( laboribus in fequentibus intendo. $; quis in.faciem vos cadit., ) Non C U -.19. Seeundum carnem.) Yi rebus car- alapis , fed contumeliis , exprobran- palibus & externis, nobilit ,a-tye ; ,d'ni i- do quod fueritis pecczito-res ; idolola- f tüs, fapientia, &c trz, immundi, 2 d Et ego eloriabór,) In iisdem. 9I. Secundum t1gnobilitatem dico. ) In t -19. Libenter enim fuffertis imfpien- Graco eft, x«rd. dàriula» Asqyo , quan- 1e:, 67c. ) Eftironia , quafi dicat, fu- tim . ad ignominiam, & contumeliam di- Po flinuiftis infipienter jadantes fe glo- co; quafi' dicat , cum dico pfeudoapo- riabundos.illos pfeudoapoftolos ,. (u-: ftolos in faciem vos cedere , non fim- P ftinebitis ,. fpero, " & me apud fapien- pliciter dico, fed quoad ignominiam et tes fapienter & utiliter oloriantem. & convitia, que in * . vos .ja&ant & 1tti QO. Si quis'wos im fervitutem . red;- in faciem exprobrant. Quaff . nos infrrms fuerimus in bac git.) Éos qui imperiofe vobis utun- tur ut máncipiis. Signifcat imperio- parte.) Quuafi dicat, fuftinetis fortes, fam pfeudoapoftolorum in Corinthios audaces, minaces, & imperiofos pfeu- di fideles dominationem, qua eos pro- doapoftolos, me vero.non fuftine- nam pemodum ut fervos. preniebant ; . ] tis, fed contemnitis tanquaminfirmum, :M ad e ] usmodi fub je&:ioræmh X'pertkinegt pufillanimem & timidum, ' quafi qui 3 qiz fequuntur. imperiofius agere non potuerim , quam -'$; quis devorat. ) Bona veftra con- feci; quafi dicat Paulas: Potui fane fumit , fignificat inexplebilem pfeudo- eadem licentia & imperio, in vos uti, apoftolorum aviditatem quantum ad quo pfeudoapoftoli ufi funt , fed no- fumptus vitz,quos identidem exigebant. ]lui ex humilitate 2 & cha- ; mo;dfe[?ciak, j 4 - & quis accipir. Scilicet a vobis , qu— ricat? 'c'xixtïia.' g - N | *c-APUI'r,äun. I95 : ïa'zil I&ebräei« funt, & e * dquaü $ go : Ifraelitoe funt,& ego : Semen - Abrahse funt, & ego. . 25. Miniftri Chrifti funt (ut minus fapiens dico) plus;e*gof:. t p in laboribus plurimis, in carceribus abundantius, [ , 1 :-'in: plagls fu- . piene pra modum , in mortibus frequenter. -24. A [udaeis quinquies, * quadragenas, una.m . 'i'lnxus, acCepi. *Dent fï;qüis |059€. * Ter vi rgis caefus fum ,* feinel lapidatus fum, * ter nau- A. Ti V0S fragium feci, no&cte, & die in profundo marisfui, — . 16.22. þeridulis,lätijo*- * Aét, . 96. In itineribus fzepe, periculis fluminum, füen- num, periculis ex genere, periculis ex Ge ntibüs, periculis in r4.19. 9) a« V * Ad. civitate, periculis in fo " litudlrl;-e? p.el/fi/culisx ,i—n mari, periculis in obraei — » falüs' fratribus : e 27.1n 27ï41. [ m u Bb $ d&ïmu- pretar I» quo '*ïqu;s 4udet.) | Scilicet gloriari. QS8. Ter virgis calus [wm. ) Semel j h pc I quideimn id accidiife. Apoftolo Philip-. Gre- In infipicntia dico. ) Id eft, quafl in- jxs una cum Sila narrat. $. Lucas in fipiens loquor- : m -dudeo &X ego.- ) Scilicec gloriari. A&Gis Apoftolicis cap. 16. 23. Ubi jduha, Senfus eft: Quacumque illi fibi ar-, vero virgas alibi fuftinuerit, nemos 4 (4f- togant tanquam gloriofa quod fciam , memoriz prodidit. . " 3 l mihi arrógabo, , ego quoqge 8 | Semel lapidatus [um. ) kLeri Y s. p 23. Miniffri Corifi funt. ) Per con- C. 14- 5- ceffionem hoc dicit : efto 'vocent fe Ter zasfragium feci. ) ; Ubi autquan- Not /| 5 Chrifti miniftros. do- mirum filentium apud au&ores $ braft« Ur minus [apsens dico. ) V-Id eft , qua- nam iliud. naufragium de quo JLucas , lola- fi infipiens & delirans loquor; quafi c€4 0 7. [8. contigit poft hanc fc,r-ïpt:pþ "dicat, ftulte lo epiftolam. titie mez. . quor; fed iggofcite'; ftul- NoGe &5 die in*:p;-äfzn;la maris fu. ) )h y4n Pius. ego. : Chirïikf'ï:i minifter .fum. Id e&, in alto medio. mari diem no- n d- -Potius mihi quam illis debetur hoc étemque undis jactatus egi. à 1 nomen. 26. ) I»e itineribus fep o E I laloribss - plurimis. ) In. Greco longis, periculofis. e) Mo;lg&'is, jam eft, nseicoorípeg, id ell, abusdan- Pericals ex genere. ) Id eft , ex gett- | £us ; quaft dicat ,. plures ego labores te mea. Í[ntelligit infidias, quasïfæ—' u am illi pro Chri 2 pe ipfi Judai ftruxerunt. ] hat ( tinut. fti XEvangeïio fu- Periculis ex gentibus. ) I deft, aGen- 05 ^ du earceribus abundantius.) Sxpius & tilibus, fed tis plerumque a Judais in tll« diutiusfui propter Chriftum, quam illi. ipfum concitatis, ut Ratec ex Af&iï ne |e plagis füira modum.) wWasefah- A&poftolorum. s . $ Perieuli$ £m ei vitate; ) Veluti Da- , : d»reg , excefive, fupra. quam d*if;i, qui aut credi poteft. z mafci , Jerofolymis, & Ephefi alibi.: dul lo moriibus.) Periculis m r Periculis. im- folitudine. ) Id. eft, in Ine 24. madragenuas naa miymnus 40(6[1'.) defertis locis, in quibus ab adyerfa- ominus Deuteron. c: 25, 5. rio collocabantur infidiz. x ; It coo opetierat [ ut playarum numerus quadragenarium Periculis in mari.) Nam przter ven- d non excederet, id u: fervarent Judxi, torum, & undarum impetum fubeun- ^ — triginta n?yexn, iniïig»eþant.q da fuexunt »per.ieula 'pi;athug ; &1;3- 196 | :-EPIS'I/'OLIELT*II. B. PAU*LI 'Af)-w CöRINTHIOS' B. * f | '27. In labore, & crumna, in vigiliis multi s, in fame , & ; 4fiti, in jejuniis multis, in frigore, & nuditate : * KU Á .28. Preeter illa, quae extrinfecus funt , inft a"n t1 a mea qpöti-, . diana, folicitudo omnium Ecclefiarum. - 4 | ïz« Nrri 29. Quis infirmatir, & ego non infirmor , ? xq;lis fcahd?lïzä—x .tur, & ego non uror? . & . x LJ E . 3o. Sigloriari opor:et : qu 1 pfitmitatis mez f unt, gl ,oriä*bdr. faudat - E 31. Deus, & Pater Domini noftri Jefu Chritti E , qui elt bene- * . di&tus in fsecula, fcitj quod non mentior. s z 2 ji : Ct. - 32.* Damafci praepofitus Gentis Aretze re gis cufcod*ieba z : ! 9- 24: vitatem D—alnafcenorutn5 utme comprehendäæt*: - - : I-Sï fidïiahtium -ho&li-um $ : maxime. Judzo- pef difcipulos filQ:ä 'Ev'itn'gel'iuln— i)r'ä-; rum ; cujus exemplum habemus A. dicaverat. 20. 3. ubi fcribitur factas illi: fuitTe 29. 'Qm's mfremat ur. ). Dolet ,- affli- B gitur. Quis fidelium infirmatur ani- infidias a Judais navigaturo in Syriam. * QT Periculis 3n. falfis jyatribus. ) Id eft, mo, propendet al lapfum,. pronus periculis que paflus fam a fimulatis, eft ad peccandum , & ego non infir- & falfo nomine. Chriftianis. mor per intimum affectum commifera- ] n tionis, metuens, & follicit Q7. Ip labore.) é »óne, in fatiga- e cavens, [ tione, ne frater infirmus cadat ? bo, ERerumna. ).7:().(-&0')68(.0. NMatablus uts fcandaliz atur,) Offendi'(:ul].iin vertit, Moleffia, Arumna, ait CICero, patitur, & jam ad lapfum propendet. ^^ eff agrirudo daborzofz2: Neluti cum de- Et ego nop uror. ) mvesucu , ignefco, ]Izífatus aliquis pro quiet : e dOgittïy no- incendor, ardeo , um dolore, quafi i x x'perä vos labores capeífere. meum effet malum, quod fubit proxi- - In jejuniis mnltis.) Quz fponte fu- mus cum fcandalizatur; tum .zelo, 'Qelr L fcipiebat ; nam famem « fitim , de- ut illum curem , & fcandalum tollam. quibus prius dixit ,- ex neceflitate & 30«^ z« infrmitatis mea funt glo- paupertate fuftinebat. riabor.) Id eft, de affli&ionibus, fla- Suj ^ Q8. Prater illa qua extrin]äczzs f'unt.) elis, perfecutionibus, & paltfioni- fitit ^-Quafi dicat: Hc que hactenus nu- bus pro Chrifto fufceptis, ob qux vi- qu meravi extrinfecus illata me male ha- deor infirmus, abjectus, imbgcillis ; 10 buerunt, fed accedunt illa, qu« inte- contemptibilis. í 4 T g rius animum exedunt , nimirum q1-1æ 3I. Sci£ quod won mentior.) Quafi tel fequ,ancur. . ; dicat, fit mihi hujus teflis veritatis. lauflantia mea quott didnd'.-—k) Id e& , 52. Preépefitus Gentis Jret& regis.) H moles negotiorum imihi quotidie in- Id eft is, ul regis "Arete nomine te Ín Grz- ftantiüm incunibentium. Genti prefectus erat. In . Greco eft, co eft, émievgacig u8, . confpiratio, Sidoxaqg Aorra , Satrapa Arete regis ( velut agmine facto, & incurfus. Aug. qui pro rege Damafcum gubernabat. u Cuflodiebat civitatem . Damaf[ceno- dixit, Jzcurfus i me quotidianus ,. [ol- licitudo omntum Ecc/ejia,rum.- n Pf. 98. ras.) Milites:-locis opportunis difpo- "Sollicituda omnium Eccleffarum. 2* Td fuerat, ne. Damafco poffem. elabi. eft , plurimarum; fcilicet earum, quas Lt - exe comprebenderet. ) Scilicet-Ju- il)fe,, fundaverat , au'Lï quiþuus per fe vel - deis .;dvgrfariis meis txïaden,du-m.- | ä p Rj - ^ x ET. UT JXL & XIL. 197 L, ^ mb T /4^:45. Et per feneftram in. fpo L] rta dimäiïqä fum perv murpm ,& | : - E üc eiï'qgi manus ejus. S i quot. - [2 CAPUT XI. . Y . X ldahza —Narr-'mf »—f a&as./ïh'z:,ante nnos quatuordecïm dz'vïnas, vifiones , €? de nato fibi carnis ftimulo , oflendens quod eum compulerint ,-ut [e' 'riäbor, laudaret , eum ab illis potius debui[]e? commendari propter accepta i ab ipfo beneficia , pro quorum Jalute adbuc immolari paratus : ad eos "veniens inmoeni at aliquos dz'ö]änþom'bus,-' | .'b/af d- j Jed inetuit, ne. x aliisque vitiis adbuc imvolutos. 2 gloriari oportet (non expedit quidem: ) 'ven'iam-. aut&m | 's ad vifiones, & revelationes Domini. 1. pre 2. * Scio hominem in Chrifto ante annos quat uordecim (five *A&. - ,del lr ati- in corpore , nefcio, five extra corpus, neício, Deus fcit) ra- 9 $ hujusmodi usque ad tertium coelum. * [2 L) pronus di hominem ( fi n corpore, five extra - infir. /.0$. Et fcio hujusmo ).IVQ 1 nifeta- corpus, nefcio, Deus fcit:) . : Paradifum, & au .. 4. Quofi1 am raptus eft in d1v1t arcana ver- qui. - eulum ba, qu& non licet homjni, lo B 3 U& Pro Yhet, vefco, 2. Scio bominem in ^ Chriflo. )- De '33-- E: per fenefrzz"? ; 6 Ci*) ld eft, il '"per mania civitatis, no&e a difcipulis feipfo quafi de alio quopiam loquitur, Toxi« id enim erat Chriftiane modeftiz. . ;eo, - demifíus. Vide -A&. cap. 9. 24.& 25; lg Chri/fa.) Chriftia ]lam, I. * ;glorz';zri oportet, mon expedit qui- Chrifti virtutem. gïi;m D Xel per /., . V 2 j -dem.) In Gr&co eft, xavx&c- Sive in corpore , fPue extra. corpus, ne- La .Su 9 $ e'uubteti pol , gloriari [ane fiio.) D. Thom. c. 2. q. 175- art. . (l« mom expedit mibi. — Gloriari in alis, 5. & alii opinantur Pauli animam ex E Vl quam in iis que infiri nitatis mez funt, corpore non edu&tam in raptu & ex- Et fane nollem J l, non expedit mihi. tafi, licet fe hoc nefcire Paulas affir- egloriári, fed, propter veftram falu- met, quod eo tempore a phantasma- " tem , etiam .qu'o/,d nollem facefe,'cOgor. tibus & fenfibus alienatuó fuerit , nec [5 .Veniam autem ad vifiones &Y revela- fatis que circa fe,gererentyfr intellexerit.. - £iones. ) Scilicet commemorardas. Ín- ) Ujäuel 42! tertium -cqlqm. ) Ufquead : Ine ter vifiones , & revelationes non exi- celum empyreum , nam ccelum aereum guum eft difcrimen ; aliquibus. enim 015 divinitus immittuntur vifa , quibus ta- primum eft, fecundum fidereum , ter- men vifi fignificatio non revelatur, tium empyreum fedes beatorum.. 3 ) ut accidit Pharaoni Gen. c. 4I. 17. 4« Arcana "verba.) .dpqra þwluwra, d & Nabuchodonofor Dan. c. 2. :31. verba ineffabilia/) Gluznam, fuerint, Paulus ergo fibi factas ait,' non fo- que audivit, fciri non p : oteQ , cum lum vifiones, fed etiam eorum, qu& Paulus ipfa filuerit. * ; lvoïm'.»)q Quz . viderit exï)l,icaf:iOnes. Y 'Q"zæ- nom licet bomini » - - — 4 - j 08 EPISTOLX iL B. PAuLi' AD C,ORI*N/THIO"S-,? B g 1 - $. Pro hu ] F. tumeïïiS«, jusmodi gloriabor : pro me autem nibil gloriabor j B* 2 - pifi in infirmitatibus meis. í p ouo ..6. Nam ,-& fi voluero gloriari IT *« 5 fno;n ero ihfïpiens' : verita- bis debt tem enim dicam : parco autem, ne quis me exi — . quod videt in me, aut aliquid audit ex me. ftimet f-qxpra id ? * fuot füt 1. 9 . ^. Et ne magnitudo revelationum extollat me ,datuseftmi- otno) [ hi ftimulus carnis meze angelus fatanze, qui me colaphizet. E 8. Propter quod ter Dominum rogavi, ut difcederet a me.- - 15 .- 9. Et dixit mihi: Suffcit tibi gratia mea: nam virtus in in- , | delis firmitate perficitur. Libenter igitur gloriabor in infi injurial 2 ?Mi;atiä bus meis, ut inhabitet in me virtus Chrifti.. " 14 ] n con- pogmss : .1—9. —Propt,efrl ?u v od plageg m1h1 in inärmitatibü; meis, i [ tume- . | Nce& E u nefas fït.;;:uiqüäm ne;u'rafe i Yel : .quä nis, uthac ign01ninia iaffe&us ; ! mihi I5. nullius orratione explicari queant. ipfi, vilis fiam , & contemptibilis , nec d oaep /S. Pro bajusmodi. ) Pro tali fcilicet In Greco enim fuperbiam propter revelationes & re- r ligat: " homine a Deo rapto. liqua dona Da. . Denssaaeeia eft, ómie r8 roiérs, quod ad homi- —8- Ter Dominum ragai'i. ). nem 1maà - | Id eft - ferri. gis , quam ad.rem PO':?& re- frequenter. !d * (I)». [ 09. Drixi£ 7 db;.) Dölninuä.) T - 1n i;g,ö'rmitan'buk ';zzei:. ) Zrumnis, Sufficit tD5 gratia mea, ) Ut in te. — Ea( paffionibus. Vide di&ta capite fupe- s Ti riore num. 50. * licet infirmus, in me tamen fis fortis — s 6. Nam. etf vola € 240 gior:'ar?'. ) In lis ad hanc tentationem fuperandam. N ( Nam virtusin imfrrmitate pwfcitz';x.i ) quz gloriofa videntur hominibus, ut * L: pgrio; II funt vifiones & revelationes, revera In Grzco eft, ïä*üvgc/vttc U8S, wirtus , norm ero infipiens, licet aliquo modo feu pozeniia mea. Ms&c autem in iü- do,a firmitate perficitur, quia quo major qu infipientibus fimilis fim futurus. infirmitas, id eft, carnis tentatio , V Parco autem. ) Id eft, abftineo. u fc - WNe quis me exifftmet , 65c. ) Neiquis eo major à Chrifto " fortit s udo contra &o propter illa plus mihi tribuat , ac ma- ; eam fuggeritur. . - uam mea facta — Libemtez i-gitu'r £lo:i 4. Lor jm infrmi- betis jorem me exiftimet , 'qux videt, & meus [ ermo quem au- tius Latibus mejs.) Id eft, magis ac po- Bd dit, . me effe declarant. - quam in 11]1& re, qua videar, ex- d Dartus eff mihs ffimulus 6'47'7?1.3' cellere. . debc Ut imbabitet dg z ! s GU Cirifi.) vid 7t4;) À Deo, non quod Deus ten- Ut fixam in me fedem habeat, ma- tationis fit auctor, fed quia . diabolo Paulum tentare parato, id permifit, 'gisque in. dies fuper me confirmetur et, idque in fpecie & materia libidinis ad potentia Chrifti, qua nimirum potens fum in Chr * eum humiliandum. ' Hxc eft commu- ifto ad fu/peænd'gs om-n'es- nior, & verior-hujus loci explicatio. .tentac'ionïes; ' ld ( Qui me colapbizer.): Colaphizare eft 410/.7 Prbptiervguold. ) Proþtär' i'nfi- * colaphis, id eft, pugnis , faciem cz- gnem eorum utilitatem, && quia per dere, prefertim ad ignominiam ; qua- ilas in. me perficitur Ye 2 4 ?nhabita; Q dicat : Datgs eft mihi Rimu]gs car- virtus Chriü?. i ! »* l [ C.Axftri? $h;ï 1199; — loriäbgr 1 - tumeliis, in neceffitatibus, in pterfecuïiohibus, in angü,ftiiä pro ] Chrito: Cum enim infirmor, tunc potens fum. ! v.er;itaf - Ir. Fa&us fum infipiens, vos me coegiftis. Ego enim a vo- . ; ] bisdebui commendari: nihil enim minus (r) f n il ui ab iis, qui. * 1. funtfupra modum Apoftoli, tametfi nihil fum. n etmi. 12. Signa tamen Apoftolatus me | facta f - - u nt füper vos, in - Jlizet. omni patientia, in fignis, & prodigiis, & virtutibus. 13- Quid eft enim , quod minus habuiftis prce caeteris Ec- n if clefiis, nifi quo d ego ipfe non grav'a.Vi vos? Donate mihi*hqgc injuriam. fmitati- - ,.14. Ecce, terti o hoc þaratüs fum venire ad p &.non ero n Con- gravis vobis. Non enim quzero , qu&é veftra funt , fed vos. tüme- Nec enim debe » nt filii parentibus !thefauri»zare? fed pE : — fitiis. j , frihi Is. Ego autem libentiffime impendam ,& fuþer .impendär li, net Apfe pro an inus di- j &re -imaþus veftris : liCeF plus vos diligens, m hgar: X j 16. Sed ld - x ( I); : I;z Edit. Sixt. legitur : feci. : : &um enim infirmor.) Cutin affligor, : : xDonïd-t*e pubi bauc snjtriam.) lroni-: t te & ea quz dixi patior. ce didum: Ignofcite mihi, fiin vos fortis Tunuc poteus fum. ) Non mea, fed peccavi, cum vobis gravis effe nolui. Iq. Ecce,tertio boc. ) ;Ec [l : Chrifti virtute, que me facit jllis fu- "hac vice. " -trertiaþ i. periorem. It duf n JXI. FaDas-fum infipiens.) " Gloriap- / Paratus fum. : vmi?e. ad wb:; )'(,Ut: [ 4n 'do ,. ac meipfum laudando fa &us fum fpiritualia vobis miniftr em, ildqaie-- )fi- ^ ne veftro.gravamine. njor quafi infipiens. . Pecünias veüias. ati0 y ' Fos me coegiffis. ) A—dähan((: Jaudem, : Qué& veffra funt. ) )ntra ut fcilicet per illam auctoritatem meam Sed vos. ) ld eft, falutem veftram. -& opinionem quam de me habere de- Non enim dehent fflil parentibus . the- betis , ftabilirem. fanrizare, &c.) Quafi dicat : In eo Írtor is debu: comm?'k dari.) quod a vobis nihil accipio, patres imi- - p Eg0 E2 4 vob C 0xe Sed cum vos id non faceretis, quod 'tor, quorum non eft a filis accipere, debebatis, cóactus fum ego fane in-' fed filiis dare: ita ego pater vefter vi&us meipfum laudare. fpiritualia vobis impendo , paratus | ii) )Id nihil temporale recipere. d- Qui funt [upra modum Apoffoli. etüt eft , Apoftolorum primi & przcipui.- 15. Íppendam. ) Mlea omnia. Tametft mibil fum. ) Scilicet ex me. Er fuperimpendar. ) Et meipfum j [] 8 12. Super;vos.)In predicationeE,v an- przeterea, meum fanguinem , fpiri- fies pud vos, & vobis fpectantibus. tum , vitam infumam , exhauriam & . . gelii á M I Pre catePis Ecch "d . H efizs. ) A me , 'prbfun'dam pro vobis. J " & Apoftolis fundatis, Licet plus vos dilsgení 223 2244$ 'drilz'gïdk.) per No» gravavi vos.) Ut a vobis ai'e'- Licet vos viciffim me tantum non di- s. ger, fed.meis laboribus victu j l m miþi ligatis , quantum egg vOos äüigof " f'cogupara/vi. -— : - l 200 ,*,EPIS—T(.)LJE- II. B. -P"Aüm;;'g[)' 'CöRi*NTHIöS . 16. Sed efto T. : ego 1vo"s" non grayaVi, fe'd cum Eiïetüfa&uzuä5' -dolo vos cepi. . : Comit -17. Numqui d per alïquem "gorunf : qgös-'mi;'ü-;,ad" vos, cir-. cumveni vos ? * l: al if . 18. Rogav * i Titum, & mifi cum illo fratrem. Num quæd puit 'Titu Y - s vos circumvenit ? nonne eodem Spiritu ambül'avimq's?. - " nonne iisdem- veftigiis ? 2 19. Olim putatis, quo d exciufärn'us nos apüd' 'vos?--Co'räm- : Deo in Chrifto loquimur : omnia a i utem: chgriiïïmi prq pter- - sedificationem veftram. L E( .9o. Timeo enim, ne forte cum venero, non quales Volbgï'ïf-. T inveniam vos, & ego inveniar a vobis, qualém non vultis: ne. J forte contentiones, semulationes, animofitates , diffenfiones, iterui detractione * $5 'fufurrationvgs',',iniiatiqr;es, f?ditiones ünt,inte/r x 3; VOs : 4 hril 21. Ne iterum cum venero, humiliet me Deus apud Vos, & -^ L lugeam multos ex iis, qui ante peccaverunt, & non egerunt - tute X poeniientiam fuper immunditia, & fornicatione, & impudici- €0€ tia, quam geflerunt. CAPUT 16. Sed effa, ego vos non gravavä,äf&.) &quodpecunie colligende ftudiofus- Quafi dicat: Ipfr obtrectant mihi di- fuerim, fed nunc talis videri nolim. lr qe ] centes : Paulus per fe quidem nihil in Ceram Deo £m Chrifto logusmur. ) - fumptuim exigit,. vel admittit, fed do- Quafi dicat, fine fuco fincere & ve- Tàm | lo vos capit, quia fcilicet Titum , & re loquimur, ut par-eft loqui eum, In, Que 'alios, fub;.ni ttit, qui vos veftraque e- qui fe ;z Chrzffo, id eft , Chrifti merm- aof mungant. Mac rei-llens fubdit. brum, & difcipulum profitetur.. AT. CircumymUent vot. ) 'Fraudavi; Oc- Omnia propter adificationem vej?rark.j K eupavi & extorfi. 2 z , Id eft, quacumque hactenus diximus . quafi in noftram. commendationem, I8. Rogav: («Lram. ) x« exdeoo. T Y05, vo)», rogawi , five adbortatus -[um Ti- ea Joquimur ad. veftram falutem pro- du fum, ut ad vos proficifceretur. movendam , non ad gloriam, aut ex- Tütei Er cum dlla mifi frat; em.) Q uis fuerit cufationem noftram. N 20. Quales volo. ) ld eft, bene cor- üe ignoratur, aliqui volunt fuilfe Lucam. 'Nanaumid "Tutus vos circumvenst ? ) rectos a priftinis vitiis. Num Titus aliquid. vel- minixm.lm .a Qualem. nom vultis. ) Scilicet-feve- üt rum patrem , & peccatorum viridicem. fen: vobis extorfit? - - " Eedem fpirtrg. ) Eodem ähjmo , ea- melariones. ) Id eft , invidia. te deim voluntate. Animofftates. ) Suguol , irz. D 19. Olize putatis, ) Nofter interpres luflatzo2es.) Vumores, faftus, fu- le cgit z« , perbia. àc' proinde vertit , oZz ; OoI. Hwe: P I fed Greci codices habent zZiur , rur- Ger me Dens. ) -Id' eft, con- & fE!. Senfus Latine vulgatz eíle po- triftet, deprimat, aflligat me. teft. Video vos jamdudum fufpicari Er lugeam.) Et lugere cogar, & me vobifcum fincere non agere, fed. caftigare cum luctu peccatores in fuis. Tie peccatis :'pexfifcente-s. e*;ufagiones præque;e quafi avarus, as 4 29I [ **ï* X* ',,"æ*æ H tüuius', w CAPUT XIL — Cbinmïnafur iis, qui : pecc a,värzmt, quo ad þæhiknti)zm provacet;,h? , le j a ? d ipfos «oeniens cogatur Jevere eos m/iigare, ?äfä fibi a Chriffo Imquid cujus virtule m terito deberent in feip) fis ag : chefe ; ïimu's? N -additque generalem exbortationem , & Coram 5 . falutationes. * Y , Ccä tertio hoc venio ad vos : *In ore duorum,vel ;trifu'm: *Deut 'TOP(?r I9.I4. AA teftium ftabit omne verbum. t att. .volo,-'v dico, ut praefens, & nunc äbfens, lls 1 .16. 15 ne .. 3. Praedixi, & prae qui ante peccaverunt, & caeteris omnibus, quonigm -fi' venero Joan. Iones, Ti : S-I . iterum, non parcam. nter ^4. An experimentum quzeritis eju s, qui in me loquitur Hebr. fed potens eft in vobis ? IO.29. Chriftus, qui in vobis non infirmatur, , . . bs,& 4. Nam etfi crucifixus eft ex in . firmi 2 tate : fed vivit ex vir- erünt tute Dei: Nam & nos1 nfirmi fumus in ill ; E fedvivgmüs cum Idici- PUT eo ex v;rtutg Dei in Vpbig. ; L . . $. Vos- diofus. » oltm. Jnghundi?ïa, ) Id eft, mollitie, aliis- & poffim inlo'l.)edienþtes«ptmrire per po- que libidinibus, quibus contra natu- teftatem, mihi a 'Chrifto. datam. . ) Ejus , qui! in me loguitur Chrtffus.) T [22 ram peccatur: em,- duapudicitia.) Grece eft, doiyiía, Video vos experiri velle, an ettam in., Iem- quz eft petulantior libido in libidi- me Chriftus loquatuf , quemadmo- nofis oculis & ta&tibus. dum in ceteris Apoftolis ; quafi di- - * Co Ofcere cupitis , an mea 4t.) rrio.) 'Te rtia vice. D nt ab human dmus z l. T'E Venso. ) . Venire - prop O'nþo, ad precepta n0,an a fïivif» Qem, vos, ut fcilicet puniam eos, qui per nó Spiritu profecta. D duos vel tres teftes peccaffe, neq pcc- 2 Qu in vobrs non i z frmktur , fed po- pI'O- zens efl i vobis. P Quafi dicat: N.Qn. t nitentiam egiíle convincentur. . Stabzt omnt verium. ) Statuetur, £a- eft erga. vosinfirmus, fed potius mul- COl« ta erit, cotifirmabitur omnis accufatio. ta fue potentie figna inter vos edidit, Q. E p'r&fcm , E zunc abfen:. ) Ita 4. Ex infran » carnis. tate. ) Hmnanitafiä & * axfe- ut prefens pfzdixi, ita & nunc ab- etm fens prxdico, pari ; fcilicet au&torita- Sed v;vit.) Re fxlrrexïg (X vivit im- te & interminatione, ia mortalem vitam. : effem pfedico & fcribo. c, fi. þp*ræff:ns Ex virtute De " nitatis. :) Ex. * potentía divi- fi- Nen parcam.) Si inemendatos mo- ; fumus ; allo. ) res inverero, virgam Ecclefiafticam Nam.$ mos snfirmi [ ) expediam, & peccatoribus non parcam. Id eft , cum-illo , nimirum. Chrifto, . Va experimentum quaritis , ..) infirmamur, patimur, afflicimur, Vel, ^ i» ipfó,.tanquam exemplari, cui nos Quafi dicat : Vultis me precepta mea negligere , ut-experiamini , an audeam, ejus miniftri chformamEü 4 fegundmïä : * COUBIM. eum Com, Me??ck. Tou, K[IL ER ) m z 202 EPIbTOLJE II. B. PAULI AD CORINTHIOS po ],de()ï $. Vofmetipfos tentate, fi eftis in fide: ipfi vos probate d f cundum f An non cognoícitis vofmetupfos qula Chrlftus ]efus in vob is: eft ? nifi forte reprobi eftis. tionem» y 1l ec /6. Spero áutem, guod cogpofcetxs, qma nos non. fumus re- dem robi. ï *mml,*ï T nis erit vo '7. Oramus autem Deum , ut nihil mali fac1atls, non ut nos U. Salut probati appareamus, fed ut vos, quod bonum eft, fac1atls. nos fanäh autem ut reprobi fimus. 13 Gl'ät 8. Non enim poifumus ahqu:d adverfus Verxtatem fed pro veritate. cnmmumcc , 9. Gaudemus enim, quonlam nos infirmi fumus, vos autem potentes eítis, Hoc & oramus veftram confummatlonem. tentes, etlle habeat, non 10. Ideo r VO5 , tf uod ipfe przdixit : $i me perf ecuti minime ;Mh, minime prabatt. Chri- tmdbus , cu [ 7 nt , 65 vos perfequentur. Joan.15. 20. fti fide, gratia , luce, ac cognitione Hoc É era -wm, üt vol Std vivemus cum eo. ) Id eit, expe- privati , & prlfhms ignorantie , vel riemini . me non infirmum, & quah infidelitatis tenebris involuti. ltaque Vej?ram ti mortuum , fed vivum , vegetum . & non accipitur hec vox reprobl, prouc - TM perfecb fortem , fi opus fuerit virgam puni- RT « confnmmati tionis contra vos exp edxre. opponitur predeftinato. po. U m 6.. Nos nom fumus reprobí. ) " Atque Ex virtute Dei.) Zx potentia Dei, ideo Chriftüm in nobis eife cognofcetis. vos adhac i I vobis.) Contra vos, tunc nimi- Non st nos probati appareamus. ) uti feverita verfam vo. rum cum res poftulabit , ut. potefta- tem in - vOS exerceamus. Quafi qui habeamus difcipulos tam bene inftitutos. Vel, fenfus eft; oro h «difc. ,. Vofmeripfos tentate.) Examinate, ut vos tüihi] mali deldtlS, non autem 5 nen.) Vi conamini cognofcere quan:um üerl ut ego veftra ulcifcens flagitia proba- j Gllll ;oteft. tus appaream, mteger, mcorruptus, falvén, a 4£ efüis in fide. Num fidem femel & juftitiz feveritatem retinens.- & formil ácceptam retineatis, Nos énutem ut rtpnobi fémns.) huamfi Perfö&t 4nu non cogno[ciris "wo[metipfos, quia Tate ut in inde nos- non probzm, inglorii, nul- hriflus . efus £m vobis ef ? Scilicet lius nominis, aut pretii habeamur, 65 fitig, | omnibus fimnl, hoc eft .in Eccle- 9. Non emim po[[umns aliquid aduer- atevt, fia veftra ?. Vldebam: enim Ecclefiz füs veritatem , &c.) 1d unum quxro Taborta fus tot miracula, tot gratias, & do- ttim ver ut ab omni fcelere puri fltis, etiam fi na collata, ut non dubitarent Chri- inde nullius nos . potentiz cenfeamur, m!duæg ftum in ea effe & operari. Porro hu- necefle enim erit nos ab omni feveri- jus loci. eum fupenornbus connexlo, tate abftinere , & coercendi poteftas & fenfus hic effe videtur. Experiri nobis . dw;m:us data nullum habebit s vultis, o Corinthii, utrumin me Chri- ufum.- ftus loquatur, ^ Quid hoc tam feduli Veritatem.) Id quod rectum, & jue de me ?quzritis ? Q«uxrite fane de vo- ftum eft. bis, fidem veftram explorate, & co- Sed pro veritate.) . Confervanda & gnofcwe Chriftum effe in vobis. Quan- tuenda , armis fpmcuahbus inftructi to igitur magis erit in magch.o : fumus. JApoftolo veftro ? 9. Gaudemus enim 7uomam no: mfr. NIfE farte veprobi. eflis, ) uä*omym mi. þmw:, J'c.) Gaudeo vos eiïe po- M (id * o a | j h 203 CAPUT XHL. — j þiobate .v : , 1. Ideo hizc àbfens fcribo, ut.non prsefens duríus agagn; n vobig 1 É fecundum poteftatem , quam Db.minus'decüt.m'ihi inï ædiüca*-— É tionem, & non in deftructionem. fümus fé- -: - ir. De cetero , fratres, gau dete, perfe&i- -Ei'cote,' exhorta- x -' " mini,«dem fapite, pacem habete, & Deus pacis; & dile&tio- nf nis erit vobifcum. l iutate 1 jàts: nos d .12. Sa invicem in ofculo fan&o. 04 fancti. * Salutant vos aneS. [L] "i * 13. Grati a Domini noftri Jefü Chrifti, & charitas Dei, & : l»:»(c ^ ommunicatio fan&i Spiritus fit cum omnibus vobis; Amen; oruem d . )nefm, tentes, et 1dem fapite. ) fi ego infïnnüs ac repröbhs ü&nanimes eftote. Idrreüw,' co;icoxdes & i 10]leo d. habear, non valens utí poteftate con- —— d tra vos, utpote potentes gratia & vir- -Pacem habete. ) Curate ut päïcifïEce. iti Chn 1 . tutibus, culpa autem vacuos. & amanter agatis inter vos. Copnütione . IQ. Salutate imvicem 1m ofculo fan- Hoc & eramns.) Oramus autem De- ag vd d — um , ut vobis hoc etiam concedat. 8v ) Vide dida ad Rom. 2 ;ögp.. 16. i lugue Veffram con[ummationem. ) x&vraeri- nuim. IO. obi, progt - e'n , perfettionem , ut. fitis perfe&ti & O»mnes fïm 8;.) Id eft fratres, fen * Chriftiani, qui.apud nos funt. confummatiin omni gratia & virtute. ) Atqie O. U nen prafens durius agam.) Ne 13- Gratia Domimi noffri Tefu Chri- pnofcetis vos adhuc incorreétos inveniens cogar fi-) ld eft, g ratuita beneficentia C X hr i- irt4mi, ) uti feveritate & ri fti redeimptoris noftri. verfum vos. gore difcip?igæ &Q- Ef charitas Dei. ) Patris , qui fcili- Uostam . - cet dilexit nos, & charitatem fuam in ell; oro- dz ædifmti'okem,kff non in defirudlio- o autem - mem.) WMide di&a cap. IO. num. $. eo petiffimum commendgavit , quod fi- 1 probi« E. Gawsdete.) XoigtTs , gaudete , lium fuum pro nobis in mortem tra- falvéte, valere. | Epilogus eft epiftolz, didit. Yrüptis & formula valedicendi. Et cammuzgicäf;'o fatlli. Spiritus. ) Id wblziamü 1 Perfetls effore.) ua«ragïigsösz , Cu- eft, participatio, feu larga effufío do- íi, u- rate ut in dies erfeftiores & melio- norum Spiritus Sancti, ut communi- thtf res fitis. Italice diceremus. Perfezzio- catio activa intelligatur. zAfevi. ] atf Ss£ cum omntbus volss. ) Scilïcet'per quaro E Exhgrtmiä;.f)ï T&paxaMioSs, quod multiplices effectus gratiz, & charita- pumf etiam vertere poffumus , .« tis Patris, & communicativg bonita- eon[olatienem percipste. gnfelamini x AiImur , Vtis (Spi-ritus ffig&ï. Amen. feverie Es otellas 1abebi:. &ji d . » frudi iJr- I Cc24 ip — [ OmB 204. cc:aw D 6 ) * EPISTOLA vocaVH h B PAULI APOSTOLI & volU $. 9 AD. GALATAS þïæteï * /CAPUT PPIMUM evang ;ï Io Rnprebendit Galatas ZApoftolus , quod abduci fe permzjärmt averi- . | minib 4ate , quam ab ipfe acceperant , cum Jola bec tenenda fit , eamque us o non ab bomine, Jed per Cbri[fli revelationem ipfe didicerit , 699 tanta . I - félertia poflea illam docuerit , quanta ipfam: antea zmpugnabdt evatt , « I2 addens quomodo z])fum Deus ad e'uangelzzandum f egregawrzt fed p Ij Aulus Apoftolus non ab hominibus, neque per homl- nem, fed per Jefum Chriftum, & Deum Patrem, qui . . |P fufcitavit eum a mortuis : $ ( Qu 3. Et qui mecum funt omnes fratres , Eccleüls Galatlæ. candu &terni 3. Gratia vobis, & pax a Deo Patre, & Dommo noftro ]efu : Chrifto, 4. Qui dedit femetxpfum pro peccatls nofms ut erxperet n OS dudi, Umn, de praefenti fæculo néquam, fecundum voluntatem Del,& bisp patris noftri, s. Cui [tiani ^ I. Jon P. bam:mäm ) Scilicet puris, Ecclefn BAlacil. Y Subaudl, fcrl— Tra fed a Chrifto homine ac.Deo. bunt, vel precantur üt gratia vobis quil Sed per f €hriffum. ) Qui non pax, &c. €nur eft purus homo, fed.homo Deus: 1- g. Gratiaz) Nele gramæ augmentum. Q, n Pax.) Profpentas, ea przdfertim qu' ificat fe non ab homine , neque a Vel, Deo eo per hominem , fed immediate ab in Chrifto, & per Chriftum. . a ipfo Deo 'vocatum effe per pacem intelhgit reconcdmttonem CIt Er Deum Patrem.) ' Jefu Chrifti na- cum Deo , ut Auguümus mCerprecd- ahqu tur. turalem, fignificat fe ta&um Apofto- S«culo nequam.' ) Sæculum nequam M ]um a Deo Patre per Cthcum F 111- eft fecularis & carnalis vita, & con- m um €] us. Ia Qai [ufcttavit emm 4 mortuis. ) - Hoc verfatio, qualem agit ; ad quam in- tif addens, tacite innuit a Chrifto poft re- vitat hic mundus, O& mundam homl- furrectionem immortali , fe conftitu- nes. [ Secundum valnntatem Dm) Ex vo- tum Apo&olum quod nulli aliorum lh contigit,- luntate, décreto, & pr&cepto- Pams ef 9. Fratre: j Chrv[ham dedlc Chn&us femeupfum. 1 1 f m A L - 208 þxäuTïQ : Amen.^ $. Cm ; äft *gloria in fzecula fzeculorum DI s * i f eri 60;DA; ror, quod fic.tam cito trans imini ab.eo, qui Voä Y vocavit in gratiam Chrifti, in aliud Evangelium : .7. Quod non eft a liud , nifi funt aliqui , qui vos conturbant, [] & volunt convertere Evangelium Chrift. E . 1 :&. Sed1 1 t cet nos, aut Angelus de coe lo eyahgäliz*et' vobis, [ evangelizavimus vobis, anathema fit. preterquam quod H 9. Sicut prae dixi mus, & nunc iterum dico: Si quis vobis evang el izaverit preeter 1d quod accepiftis, anathema fit. Modo enim hominibus fuadeo, an Deo ?* An qusero ho- * vm" minibus placere ? Si adhu umpt -- vus non etiem. c/homïnib'üs pll.acer'eþm, C,htii"ti fer- " ,' Ql(ï*[-Cnr $ nf 1r. * Notum enim v obis facio, fratres, Evangelium , qu p) ; 'quia non eft fecundum hominem : I 5 -*j[*o evangelizatum eft a me ?abdt: - 12. * Neque enim ego ab homine accept il i Eph'. — 1ud5.neque didici,. 3 3 i fed p er revelationem Jefu Chrifti. . . a tionem: meam ; aliqüando in Ju- / aifmo : : .--1 3.&TAUdi&is enim converf.: Qc3 ; qui. —75'. C;;i äjf. ;gloria in facula [&cu, lor;unï,*) * -- Sed licet L20$, «ut ..Ange/uiwd;f celo Qui pro ram eximio beneficio glorifi- 'evange lizet vobis, 6c. ) Nimirum fi I d fieri poffet; nam defa&do hoc eft candus, & laudandus eft in omnem .efu -*ternititem.- — , impoffibile , Angeli enim ficut in'bea- "i j 6. Tranifefim [ inj.) P*itimini v0s tra- titudine, ita in o s mni f;er-itac'e,i c0nfïr-f duci, & transferri in aliud. Evangeli-- .mati funt.. m ü M um, fivein aliam docrinam, que vo- |dnathcma T ) Id. ä&, lllï,l'dle*-.ük&llsï » , & ' bis pro Evangelio obtruditur, a Chri- & execrabilis.. ftianifmo àin * qdaifm—um. 9 Acc'ept:üi:fj). Scil icet a hqbis, I0. Modo enim bominibus [nadeo , au /o 9. Quod non ef. aliud.,) Quuafi dicat : Í, / fcri« ' fTransiertis vos ad aliud Evangelium, Deo? ) Senfuseft: Numquid ego hoc vobis $ quale- tamen, aliud non eft: nullum. . Evangelii predicandi mtinere tungor , ut hominibus morem geram , an ut ::enim. verum Evangelium aliud eQ: ab Déo? Hominumn caufa & gratia , an enturm. €0, quod eco vobis predicavi. e UNifÉ funt al z.) , Ketert ad Miror ; Dei? quafi dicat :*Nihiläzdiu*d d E- jmque Í iror quod tam cito de- vangelio przdicando fpectavi, quam Vfls uafi dicat: |V 'gloriam Del ; itaque mirim vobis tionem. citis ab Evangelio, nifi' quod funt aliqui; qui vos conturbant, quod dunt non videatur, fi fam Jibere in eos in- ;rpreca- velior, qui-vos conturbant , & ad]u- Cogito, ex parte mirari defino, nec . daifmüm traducere (tudent. Flüm /tam vobis , quam illis hanc. defectio- T nem imputo ; non enim defeciffetis , 8 adbuc hbsmintibus þ/acqrem;) oratiam. $i adhufc, N nifi ab illis illecti & decepti. ut olim, fectarer hominum 5 jarm m 1I. Nan-*e/i/äcundum boggsmem.) Non hi E7 tonturbant , €9 volunt con- eft humanum , fed divinum Evange- uertere Evangelium Chrifi.) Dum vo- ' Jant invértere Evangeélium Chrifti, id lium meum ; non eft h'omgni's ;fed Dei. " eít, aliud docere,: r ; Conver[ationem aeam in Jadai[- at quam Chri(ï:qs pe !- $mo. ) —Quou»iodko.me —gre-iï"er,im gum IP. : Apoügïcïä. cr.aidic/li-c.., N w e- $* 806 | EPIST(«)LE B. .I;AULIR APOST.'AD- GALATAS. 4 daifmo : quonia p ! & expugnabam illam, m fupra modum peïfeque'bär;E—c*cle?ïam-.Däi, menti "* ..14. Et;próficiebam in Judaifmo fupra mul tos . cc;e'täneds , . meos in genere meo, abundantius a - &mulator exiftens paterna- rum mearum traditionum. 2 1 io Chr 1$. Cum autem placuit ei, qui rBe, fe gregavit ex.-ute'r—q/ ma- r sz. tris meae, & vocavit per gratiam fuam, -- quebat . 16. Ut revelaret Filium fuum in me, ut evangelizarem illumf und àin Gentibus: continuo non acquievi càrpi., & fanguini,* |R 2b 17. Neque veni Jerofolymam ad anteceffores meos Apofto- . los: fed abii in Arabiam : & iterum reveríus fum Damaícum . 18. Deinde poft annos tres veni Jerofol ymam vjd,erq e- - Á " þaulus trum, & manfi apud eum diebus quindecim: I9. Alium autem * o pndu Apoiïol:orumyvidi neminem, nïü Jacobum. :fr*gtre,m* meipi. t Pulu Á - t Mo: Quæ; i .daifmüm: profiterer , antequam con- 'confuli, fed a Deo folo illud per re- ; verterer ad Chriftum. "velationem accepi. Syrus--* habet eo-- . - Expugnabam illam.) . Oppugnabam, : dem fefifu , zoz parefeci iliud carni &$. ; expugnare ftudebam. In Grzco Jangsisi. . Crediderim bene ex Greco ceft, émóo9s», vaffabam. Ia :verti poffe, non me ad jun-xi'., nqn 4d- p ^ -4. Profeeiebam. £m udaifsso. /3&/:' carn & [anguini. 1 & affectus eram Judaifmo, & illum adeo Carni €5 j« gtaini.) E Aliqui pei i M . ftrenue. promovebam , ut coxtaneos *nem & fanguinem, patriam & co- d meos fuperarem. gnatos int tales. ellipunt. . Alii, omnes moi-l' iis, 'ql . o genere meo. ) In gentet rhea, f;i- aut C JHicet inter ]udzos. j 17. Neque vent j'era/ïl]mah; ) A€. Abundántinu $ emulator exiffens , € v in A&, Apoft. cap. 9. 26. dicitur ve- Quuafi-dicat : Ardentior zelator fui niffe Jerófolymam poft converfionem. - 20 .pro patris inftitutis, mihi a majoribus traditis. $ Refpondendum, . veniffe neceffitate fu- " fenten g& compulfum, non autem ut Petrum * üCo -A5. Quime [eg ;fegnv;'t ex utero ma- videret , & cum eo Evangelium con- É E 22 fris mes.) Qui me jam inde ab ipfo ferret. 'pativitatis mez exordio predeftinavit d fac "nteceffores meos. . Quui ante me vo- du a —del'eg*ït.,'ut reévelarez. Frlium fuum cati funt ad. Apoftolatum. bint 22 ;e; hoc eft, ut me ad Chrifti. & Ab Pn drabiam.) Quid in Arabia: Evanpelii agnitionem 'adduceret , & - difiüm confequenter ad Apoftolatum, ut evan- Paulus geflerit , ;raditxtnx non .habe- mus. 2j gelizarem Chriftum in Gentibus. -18.. Fidere : Petrum. ov ) 'Za"r'q'ga»iï cu , Exp - 16. Ip me.) ld eft, per me.- videre, cognofcere, . * Nan&aquiävi 2 meaadpaa'Se' jm, quam I9. Jacobum fratrem Domini.) Do- l&mïd eamdem vocem c. 9. num. 9. vertit minipropinquum. Fuit hic .Jacobus ^ vulgatus ,. Gozzzis. Senfus ergo eft : Alphzi , filius Marix uxoris Cleophe, E vmgeliu-m ab homine non fum edo- unus e duodecin Apoftolis , 'prümä | &i &us : quia cüm nullo hommi :i?lu.d* Jïrofogyxïxoruxn Epifcql?us. 4 €AP[»;T I. &IL 20* in Da, 0. Quæ autem fcribo . VOblS' ecce coram Deo, qma non 1 ment!or etaneos JAteTa 21. Deinde veni in partes Syrxæ & Ciliciae. 22. Eram autem ignotus facie Ecclefus Judææ, quæ erant in Chrifto : L0 fà :23. Tantum autem auditum habebant Quomam qui perfe- n illum quebatur nos ahquando, nunc evangehzat fidem, quam ali- quando expugnabat : l 24 Et in me clamficabant Deum. |pofto L] cum* * CAPUT IT. re pe Pdulus Efuangelzz vceritatem libere femper docuzt inter Gentes, ap- cobum. probam*z/ms id primis A/pojialzs & nibil ad id addentibus , fed Paulwn in focium recipientibus : qui etiam patam reprebendzt Ce- Qu pbam offendens , quod mon ex legis operibus quisquam - p juflificetur , fed per fidem.in bet. e0» C»rillum. um 6 Graco Einde poft annos quatuordemm iterum afcendi ïerofo— Y I lymam cum Barnaba, affumpto '& Tito. 9. Aícendi autem fecundum revelatlonem &. contull cum. Yer car & c0- illis Evangelium , quod praedico in Gentibus, feorfum autem iis, qui videbantur aliqwid effe: rie forte in vacuum currerem, $m aut cucurriflem. )À * 3 Sed ut-ve oneim. fum veritus 1lluc adducere mecum Li- — . [ QO. Ecce 9'0r4m Deo.) Quem ut pre- u f fentem, & omnia videntem teftem ad- tum" hominem mcxrcummfum , vide um duco. infra n. 3 .qune 22. Ignatmfaae) Non menoverant /Q« Secundum revelationem. ) Mom- de facie. tus revelatione divina. e Yoe Que erant in Chrfo, ) Quz crede- " Con£ult cum sils Evangelmm ö' c. ) bant in Chriftum , converfæ ex u- Communicavi cum illis qui Jeröfuly- 'abia. daifmo, mis erant, Evanglelium quod przxdi- abe- 23- dnuditum baäeb;mt.) Fama co- co, & rationem doctring mez, non: noverant. 1afi dubius aut non fatis inftru-. (uls Expugnabat. ) Oppugnabac á us ; fed ut ä deles, quos docebam, 24. Clarificábant.- ) blonficabmt ; cernerent mé in doctrina & fidecom- Do Jaudabanc,- municare, & confentire cum Petro , )bus I.P Off annos quatuordeam ) A Pauli aliisque. Apoftolis , ficque plus fidei )hæy converfione ut putat Baronius meo Evanrweho cnbuerenc & alii, Iis qm wdeäanmr aliquid effe. ) 1d- Afumpro & Tm.) Quafi dlcat, nec eft, qui vxdeb4ntur efle columne Ec- £ 7 E » 208 : EþiST—oLJE- B. -PAUQI, A*PöST:AIS PPGA'VLATAS J 9 ange : compulfus eft circumcidi * 2 N - 4 Sed propter fubintro du£tos.falfo $ frafräs, qui fu bï.ntfoie, üqhis, | *Deut runt explorare libertatem noftram , quam D habemus in Ch'—ril - 3 us X D ) ut nos.in fervitutem redigerent. - : bus, & 10-17. Jefu Job $. Quibus neque ad horam cgiïïmus" fubjg&ipþg ut veïitäs' - Qextra: lii permaneat apud vos: 34.19. Evange tes, pf Sap. 6. * Ab 1is aut em, qui videb antiul; effe aliquid (quales ali- EM nihil mea intereft. * Deus perfonam hominis .l)ïïcäli'; quando fuerint, * j X " folicitu 35.I*. non accipit) mihi eni j ( *AG. tuler um';.qui vidcban.tur eHe aliquid , nihil c:on- od Eoetici, [ EN « 7 Sed X q Io 34,. Ut os zm aferv'ituiänï .redigercü;.-) 15 tibus e cl&hæ, ac þrimariiApoRoli. igl Grz- eam libertatem nobiseriperent,. & nos co tantum eít, vóig QoxSci, £is qui va- dehlantur. , id eft, qui habebantur in una fecum fervituti legis fubjigergnt.. dutfe. Graci enim óoxSyrag vOCAnt Ulgrancanes n pretio.- funt auctoritatis ; 43o- ,S.iw,xgþm'äu'; 'n'equ'e ad boram: ajin;ü': x eós qui Tnagna fubjetiione.) .Per fubjeQtionem, 7. Eu XSyrdg, eos quorum prava x » au.t gxulla jiciendo nos judaizantibus, qu/b'- *s & predica eft auctoritas. 7 curcuma —-*curreremr Aut Ek- Ut veritas Evangelui permrmez-zt ) £fe.) ! Ne forte 32 vaeuum Studió retinendi verifatem' szgngel?i. - Qrtu eurriffem-) Nepfeudo-apoftolis jactan- t tibus doctrinam meam ab Apoftolis 6. 4b s5 autem 'qxg' videbantar. e[fe üteyio w reprobari, mihi doctringque mez R- d'iquid.) Supple, nihil doctring mihi Bttro, 4 . deles non crederent , & hic ommnis 1 collatum eft, ut patet ex fequentiþus. yim & 1aneusllab0r caffus redderetur. Qzuales aligmando fuerint. nibil mea In 4j [ iniereff.) Midetur D. Paulas: his ver- Til : Sfd-?zequä Titus compul/ns eff cir- eumcidi.) Quod fieri voluiffent Apo- bis reddere rationem gpr voluerit cum Ogm ftoli, fi neceffarium judicatffent. Apoftolis fuum Evangelium. commus DRRT nicare. Quafi dicat, fpectavi in illis - - dutr 4: Sed propter. ) Repete ex verfu piscedente particulam ze4«e, fed ne- dignitatem.| Apoftolicam, qua. emine-- qpDOGadi 1 bant; neque magnopere curavieorum as que propter fubintrodu&tos falfos fra- priftinam conditionem, qua, quia ru- Tlentia tres, id eft, etiamfi falfi. fratres ur- «des & ex hominum vulgo fumpti n6 Ey gerent ut circumicideretur , nóh a "anen pl*Opterea co -erant, mecum nulla ratione confex,en- ^ 'Graz .mpulfgsï-gül circum- di erant. -. ürum cifionem fufcipere. Dens per(onam bomiis non accipit.) cndi Subintrodullos.) maotimawrsg, fubre- T quuios, fuä'iniu&itias, qui fcilicet in Ec- Namy; Deus elegit quos vult, nec per- Cepb .€lefiam irrepferunt, cum tamen falfi fonz conditiones refpicit, quzimper- 9(!! p tin N entes funt -ad gratt d& eftent Chiiftiani.: tionem. ?ïtam pei voOca- xS,u6-intraie)rsz. ) Infidiofe irr ei)i'e- lr Al xunt. , Mibi enim.) In illa cömmuniöatih- Det Explorare bler ne, quam de Evangelio 1 Àpi mtem.ï : Obfeva atio- cipuis . Apoftolis habui. meo cum pyrzke-v d()&rl nis legis Mofaica. In Ciriffo: j ) Per Chriftum ,in ";-N,:'bil/cantulerukt;l) Id eft, ab *l,,eis agno» àil Chiifti fidf:, | ".Eccl"efia*, ïligioxie.. nihil accggi, mhxl djidici.. » i CAPUT II. j V 209 ' 9. Sed econtra cum vxdlfïent, quod creditum éft mihi Bom, * Gennhs, 2.11. Evangehum praeputii, ficut & Petro circumcifionis : D hef bintroie 8. (Qui enim operatus eft Petro in Apoftolatum circumci- Fi X N : O. 1 Clinflo wnls operatus eft & mihi inter Gentes.) olo. . Ét. cum €ognoviffent gratiam , quae data eft mlhl., Jaco- 5. 25 N Pet. [ Veritàs bus & Cephas, & Joannes, qui videban.ur columnae effe; 1 extras dederunt mioi, & Barnabaee focxetaus : ut nos m Gen- I-17. Jales ali- tes , ipfi autem in circumcifionem : Yo. Tantum ut pauperum memores effemus, quod etlam homlms iil c con follmtus fui hoc ipfum facere. 1r. Cum autem veniffet Cleplras Antlochlam in faciem ei reftiti, quia reprehenfibilis erat. 7 Sed -12. Prius enim quam venirént quidam a]acobo, cum Gen- vt.) Ut tibus edebat : cum autenr veniffent , fubtrahebat, & fegrega- ,. &nos X — bat fe , timens eos, qu1 ex circumcifione erant. jlcerent. * I5. Et u - cefrmt -Munus m, füb- 7 Evaugelimm pm;wt:t. ) Hb dl f Gentes, ) Ut nos Gen- pradicandi Evangelium Gentibus,que tiles, ipfi vero Judæls Evangellum circumcife non funt, ut Judai. - prædlcarent - ut, É) lO. Zuetwm ut pauperum memares vangeln. Ctrcumu/zom: ) Circumciforum. 8- 93; enin, opemtus eff Perro. ) Ó effcemus. ) "Dantum hoc admonentes , ntar (fe &ytpyía ac Ilireo, qui. inoperatus eff ut dum Evangelium apud Gentes prz- ng mili Petro, qui in Petro -fuam energnm, dicamus , paupemm ; qui in. Judaa jentibus. vim & efficaciam oftendit. erant, memores eflemus, commendan- Jl atl À poffolarum circumciffonis. ) Ut: do eos Gentilibus converfis, ut corum his ver- - fcilicet fieret Apoftolus circumciforum. paupertatem eleemofyms fublevarent. Operatus eff &t mibi.) Is eamdem in II. Lb faciem es refftri. ) Id e& ent cum me vim exercuit. *Omimte aperte & palam ei reftiti. A ilis Inrer Genres.) Ut effem Apo['colus Quia reprebenfibilis eraz. ) Propter ! Gentilium. incautam fimulationem , & profeífio- T nem Judaifmi, quodque fcandalum da- TU 9. Er cum cognovtænt ) Ipfa expe- pmz Iu rientia , ex rebus quas in propdgano- ret Gentibus, quas fuo exemplo do- ne Évaigelii gerebam cebat ]udalzare Quod tamen pec- fumti Gra:mm qua data ef mibi. ) Ni- catum in.Petro mortale non fuit, cum ylerenu 4 mirum Evaurreln im Gentxbus prædl- non ex errore in fide ita ageret , candi. cum ceremohnie . lems veteris eo tem- sipi) Cepkd! ) Petrus* ;ore licet mortuz effent nondum ta- :c PEI' Qui videbantur celumna. e[fc. ) F4- men eflent ;mortiferx , & bona fide unpef »utaret debere fe illa fimulatione fcan- voca deá& Ecclefie, precipui fcilicet in- ter ApoB:olos dalum .càvere eorum hnfhmorum, "Dexreras dedevunt , &$c. ) Id c&, in qui-converfi-erant ex Judaifmo. Catt0» I2. Prm,auam "venirent 7mdxzm 4 f doé&trina bene . Apoftolatu focios, atquein Evangelii . fecum | confentientes |pree Jacobo.)) Genere Judei , & ad Chii- - agnoverunt, & ut tales recepernt., ftianifmum conv erfï. " b - - BIbl, cum. Com. Menocb. Tom. VJII Ddad. - *IoO EPiSTOLlE B, PAULI APOST. AD GALATAS - [o6) 103 . g5. Ft fimulati oni ejus confenferunt caeteri Tudzei; ita ut& 3 Barnabas duceretur ab eis in illam fimulationem. : Catorel - I9 - 14. Sed cum vidiffem, quod non re&te ambularent ad ve tatem Evangelii, dixi Cephze.coram omnibus: Si tu; cum Tu- Chrifo 20. dzeus fis, gentiliter vivi cogis Judaizare ? & sx,-.& non Jqdaice: quortunodo Gentes uod à dilexi: "15. Nos natura Judzei, & non ex Gentibus päccat&res; : [4 16. Scientes autem quod non juftificatur homo ex operibus- 1. ] legis, nifi per fidem Jefu Chriíti: & nos in Chrifto Jefu-cre- CïgO/ Bl dimus, ut juftificemur ex fide Chrifti, & non ex operibüs le- Rom. gis: * propter q g?dfex operibus legis non juftificabitur olmn—isï -9. 20. caro. r d [ s 17. Quo l. quzerentés juftificari in Chrifto, inventbfümus ; & ip fi eft2'. "T i ,pe*ccatoresþ, numquid Clïrifcus peccati;xminiüef jiftificu Abüt. vantig, 19.Si. , Itc;um Cum Gentibzs qedeädt—'.')v Cibos veti- ftam. Jefum , ut eft in Greco; credi- lägi eatr tos lege Mofaica, hoc fa&to docens mus- illum effe Meffiam , falv ä;orettt : dei me hujus dele&tus totiusque legis obfer- & redemptorem mundi. Traua vationem non effe neceffariam. Credimm'.) In G rxco eft, émio Té uo*af ; quii P Cum antem "veniffent.) Fratres. illi p8. credidumns. dem m qui venerant Jerofolymis. U: juffifcemur , ($c. ) Non enim cre- B Segregabat. ) Sübducebat fe a con- dimus in Chriftum ,- ut ex lege jufti- fm. )! ficemur , fed ex ipfa Chrifti fide. fecundi quos lex vetas vetabat. vicu Gentilium & a cibis abftinebat, dieriChaiii- Propter quod. ) ?:ö-r:, quia, *PrQPF.e" 100 d I3. Caters 7uddi.) C rea quod. * S pf ni ex Judaeis converfi.^ Omnis caro. ) Id eft, r;üllus homo. 14- Quodzon retle ambularent.) Erat I7. Quod. ff. quàrentes. juffificari im Per i - enim reprehenfibilis illa fimulatio. C/Jrz-'/t'oï Quafi quente dicat, fi adhuc fu- fbtraf "d veritatem Evangelii.) Ut exige- mus in peccato, quia peccati remif- obnoxi bat Evangelica veritas. fionem , & juftitiam quefivimus in li 1 Gcntiüter vivis. Id eft, .communi Chrifti ide, cum ibi non fit quzren- tiam cibo , & menfa indifferenter hactenus da, fed in. lege, ut volunt Judaizan- . cum Gentibus vixifti. Ch j tes: ergo Chriiftus peccatum fovet, er ba -15. Narsera.) Naturali gedera&ione,l fuftulit enim /leg.em, quz fola pecca- , um origine, profapia Judei fumus. tum tollit. " Non ex Géntibns peceatores. ) Non Numquid |Chriflus. peccats miniffer us Geéntiles peccatores , Jud«i Gentiles eff ? ) Quafi dicat: Àn Chriftus pec- ä:m vocabant peccatores, quia idololatre À cato infervit :llud fovendo & confet- 20 erant. vando, hoc ipfo quo lezem tollit ad . .16. Ex operibus legis. ) Mofaicz. juftificationem , & peccati «eletionem, C(mfec T [e3 Nifé. per frdem Jelu Chriffi, ) Per le- ut ipfi ajunt, neceifiriam , & fuam ]e em Chrifti, per Chriftianifmum ; fci- ftatuit lezem gratiz , quafi que fola W i icet. per fidem. Chrifli , ponitentie juftificet, cum tamen, ut ipft ajunt, 4 opera, facramenta, &c. * fine lege juftificare non poftit. Vivo habe - Abfít. ) ld eft, minimne. Vi In-l Chriffo 7»&]?4! c:'rfd(',vzu:. Y »lel Chri- "Á j 21I I8. Si enim quz deftrü v aitä,üt& xi, -it/e/rum haec cedifico ;. pra?var'il.- catorem me conftituo. .Ad ven- 19. Égo enim per legem,legi mortuus fu - m, ut D€6 Vi?&lï'l : cum 'Ju. Chrifto confixus füm cruci. .. . ] . 20. Vivo autem , jam non ego : vivit.vero in me Chriftus : ) Geq;es uod autem nunc vivo in carne : in fide viv ; o filii Dgi, qui )fes.. dilexit me ,.& tradidit (emetipfum pro me. E ; * operiDis 41. Non abjicio gratiam Dei. Si eni efu cre er legeni | juftitia, - tibus le ergo gratfs Cþriftus morþuu; ett. 1 omni ..,/;Dld 2 CAPUT [ od |fitmus er elt IS. Sl enim qua d;;,äfuxl. ) $i vim enim nova vita, quam habeo per Chri- juftificandi quam : detraxi legis obfer- ftan ,. & ejus gratiam mihi inheren- vanti«. ( tem. 101 W.) Id eft, rurfum 0; cteli teyum hac . adifieo tali vita. Vivo in carne. ) Id eft , in hac mor- V legi eam affero , ut calumniantur Ju- llyatorem dei me occulte judaizare. lz fide vivo. ) Illa Rnimïrumfï-de,qüæ uavaricatorem me coz fe i? uo. ) Quia eft in Filium Dei. Quuafi dicat, quod um " in carne hac mortali variis gbnoxia uafi Proteus ad omnem ventum fi- : em muto. tentationibus jufle vivo, non legi ac- enim cre I9. Ego emim per legem vle gi merisus ceptum fero , fed fidei , quam .habeo « jufi fum. ) Quafi dicat , ipfa lex Moyfis in Chriftum Filium Dei. * fde, fecundum fpiritum intelle&a docet fe |Qui dilexir. me , & tradidit femet- &on effe perpetuam, fed Chrifto, quem 1pfum pro me.) Dicit se , & pro me , przfiguravit, venienti cedere debere. non zes , aut pre 2o)is , quia fingulis s homo. Per ipfam ergo legem hoc mihi o« tantum profuit Chriftus quantum om- fun i quentem , mortuus fum legi, id eft, nibus, & pro uno folo redimendo - dhic f fubtractus fum legi, atque -eï*defïi eífe que imori debuifiet. ; ranïf- obnoxius, 2I. Noz abjició gratíam Dei. ) 8x mus M —Ut Deo w; d9:era , mon irrttam facío, non fum tiam. Á vam.) Per vgraïm jtm,üi- ugren : ingratus grati Dei , non illam reji- daizate ^ Chriffo conffeus fum c«ruci. j Nam €io aut afpcrnor ; quafi dicat Apofto- fOWr ! per baptifmum Chrifto commortuus lus : lanto affectus beneficio a Chri- fto Filio Dei , non. fum adeo 1ngra- ] pecca- fum & confepultus.; eft emim bapti- fimus , quo corpora merguntur aqua, tus, ut gratiam Dei per Chriftum mihi gitifet Íymbolum mortis & fepulturg Chri- oblaitam atque impeníam. repudiem; lus pet- i. Abfit a me hzc ingratitudo , in quam fane incurrerem, fi ale ; confer- QO. Fivo autem.) Nova vita, quam ge juftitiam ex- ylit à confecutus, füm per ke,umdem* bapti- pectarem. riortety Ímum. $4 enim ( frant odam non egn.v)*-* Non vetus ille ho- Oobvenit. per [c;*gemj.lq?üid-ä) NObiS Grati:. ) Id eft fruftra , & abfqu'ew )Z fola mo, qualis eram. Vel , quod jam ajqnt- vivo vita ju Ritziæ,, ex me ipfo. non neceffitate. Fruftra enim paflus eft , fi habeo.- fine ejus paffione redimi & jgüiücgi Vivit wero in me Ghrifu.) Wivo potuit hcmg. T * b* ä Ws EPIgTQLJE B. PAULI APOST.AD GAL ATAS | T: z " CAPUT II ; Q Szcut Zbraba , ita & pofleris ; non ex legis bþe riäus, /äd ex þd; vobis: ( 6. Sic in Cbriftum datus.eff Spiritus [anttus : Jubditi autem: legi , cum nemo pra[Tet legem , maledithi [unt : féd banc maledi&tionem Cbri- eft il à | ».Co Jius in fe fulcipiens , 'nos ab ea liberavit ; promi[frones 'oero fa&e $ Pr |"hiraba per fidem, complentur ; licet. interim lex tamquam. Deusp . -pedagogus data fuerit, qua Gentes. ^ fon pöæm; 1 ; jzg'z' care. ham, Infenfati Galat&e, /quis vos fafcinavit non *6bedire ve- : O ritati, . ante quorum oculos. - J ehirit; eft, in vobis crucifixus ? H Jefus Chriftus pr**æf'cr-iþtg,s / 5 fidiot, 2. Hoc folum a vobis volo difcere: Ex o L j fuitis þeribus -lxög"fis ;Spi. 4 4. Ti ritum accepiftis, an' ex auditu fidei ? - , qeibus : 3. Sic ftulti eftis Sine c ; ut cum fpiritu cqep eritis, nunc cäme -ckjlij AE - fummemini L. qtab "P S fat 4.Tahtä tantum. I N['ä?;;ttfi. ) a'evör;«;-etl,' dcfitmi mc;n; 2.. Hoc yolnmr 4«;1;0'5:'.(.1:0 'o dv/äæ;e) magna | c—-Ute, ulti. Eft convitium non in- Hoc folum mihi refpondere : unum t9 , ft di " fuerit ? ris. gnatïdnis' & odii , fed zgli & amo- hoc vos interrogo. Ex operibus legis Spirttum accepifdis. ) fobmin $d Quis vos fafcinavir , 6c.) Id eft,de- Spiritum intelligit fan&um ; quem ac- mentavit , quafi fafcino aut cipere dicuntur , qui dona ejus acci- vel Ch quopiim caármine. magic»o piunt ; quafi dicet: Unde o Galate H tj C Prafiriptus eff. ) ' meotyoapy , ante iijtra accepiftis Spiritum xgrgitiæ , juftitiz, & Yim oculos veftros fcriptus , vel depi&tus e donum Spiritus fan&i ?. clarum eft ; nam dezósr , apud Grzcos tam quod non ex circumcifione & operi- téntian de fcriptura dicitur, quam de pictura. bus legis , fed ex auditu fidei fcilicet Vut Senfus eft : Chriftus velut depictus in in baptifmo Chrifti , non ante. Ex Quafi cruce pendens vobis exhibitus eft, per r OEx auditu fídei. ) Id eft, ex predi- h &dicationem meam ; illumque per catione fidei , quam audiftis. Vel, ex Tienti: dem quafi intuiti eftis im. vobis quo- auditu , uo fidem audiftis, eique obe- x Ed( dammodo prefentém , & ante oculos diftis. É Zrgo ftulte facitis » qui a fi- 6 veftros conftitatum. .. Vel accipienda de Chrifti-ad le 4h vultis. gem Moyfis tranfïr&u at funt verba fimpliciter ut fonant ; qua- fi dicat : Quis dementavit vos , ut de- - g. Cum Sptritu ceperitis ) Cum fpi;- leren Ícifceretis a veritate , in tam recenti rituali Chrifti doctrina, baptifmo , fa- E,I mernioria Chrifti crucifixi, cum vobis cramentis , fpiritualibus gratiis ab eo dm u i iodammodo fpeé&antibus , nuper, no- acceptis, fpirituali vita &-co nv61ff;ztiqf n,n ftra hac stite , & fortaffe aliquibus né, coperitis vivere. n éx vobis prefentibus , Chriftus in cru- x Carne confummemini. ) ld eft, cir- À cem actus 1t. cumcifione , & aliis carnalibus legis a : volir. ) An;e as ceremoniis ; in Grxco eft, a'agfui - ad] X U h CAEUij' 213 x 4 'Tanta pafiï'eüis fine caufa ?. fi tamen fine caufa. /'s. Qui ergo tribuit vobis Spiritum, & opératur virtutes 1n | 3 - ä;l'&fd; - vobis: ex operibus, Jegis, an ex auditu fidei ? *Gen. lg, at / . 6. Sicut fcriptum eft: *A - þraham credidit D Ls 0 & reputäfu«m' I15. 6. mür. 1 eft illi ad juftitiam. ia'q;üi ex fide funt, ii funt filii Abrahze. - Ronl, nf l 4. Cognoícite ergo, qu 8. Providens autem 5 criptura, quia ex fide juftificat Gentes j;copi s S 9. 23. Deus, praenunti .a-vgiï Abr'ællxää;j* Qgia benedicentur in te omne . *Gen. Gentes. benedicentur cum fideli Abra- L Ecclt. I$ 3. -.9. Igitur qui dire ve. il ;.?X fide fügf-, Io. Qul 44 :QOe criptus . 7- Qui ex fide funt.) F TE iO 9s ; Sy-rüs vertit, zL/oluitis ; E;uä- fidem imitantes.. ïdeles Abrahæ ] fi dicat , carne finitis, & in eam de- : Cognefcite, ) :Cytva;a'us*"rs , co äm/&iä?, 0 Tanta pajleji $5 ) Scilicet ab )inH. iptelligitis. 7 delibus propter Chrifti fidem. PA Ii funt ffli Miraha .) Spirituales fci- ne O - Sine canfa. ) Id. eft fruftra, fi videli- licet, non per generationem , fed. per cet, ab illà ad Moyfem tranfeatis. - imitationem , ac confe uenter ad eos Si famen fine caufa, ) $i tamen id pertinet benedicio , juftitia, & falqs*' i 4.Taüta tantüm. fruftra fuit , ac non potius Y Abrahz promiffa. difiere.) ; imagna cum veftra jadtura & detrimen- 9. Providens autem /criþmm; ) meote : nnum to , nam maenum fane detrimentum 98e« , longe ante profpiciens. fuerit pro fal?a fide pati diverfa. - Pranunttavit Abraha.) wgao'svucyryeh'-l 8. Qui tribuit- ) Ó Eniyoeusyór , qui vepifu.) - :' fubminiftrat, fugg caro , preevangelizavit , letiflimum ei quem E vel Chriftus. grit y fcilicetï; Deus, n tnlit. nuntiüm hoc , de, futura pofte- Jus 4cd rorunt ejus, id eft fidelium , benedi- yGahts —— Et operatur. ) In. Gt &co eft ',55893/35, &ione per Chrifti fidem ; quafi dicat, smoptratur , per intimam fcilicet & di- , ergo non eft novum Evangelium de lüi(iæ,& vinam fuam energ iam , vim —öv("po- üum. u v tentiam. Chrifto , fide , ju&igia Bdei, fed Abra- & optt 3 äcula. : he tempore notum. ; Fartutes. ) Mlir Quia, ) Quod, óri. É ( b fciliceþ Ex operibus legis, am au ditu þie; " ) Benedicentur ss te omnes Geztes, ) In Quafi dicat: Clarum eft, & expe- ji 'rædï- rientia fcitis quod non ex lege, fed £t , id eft, in femine tüo , ut patet ex j d, « ex fide id eít, per fidem Chrft.. —— Genef. cap.22. 17. hoc eft in Chrifto, u obe- qui ex Ahraham natus eft ; quafi di- u à V 6.. Sicut feriptum eff. ) Genef.15,6. Quafi di- cat : Per Chriftum Filium tuum , trapile Airabdm credidit. Deo. ) per fidem in eum , omnes Gentes be- cat: Abraham circumcifus , & ante nedicentur, id eft, juftificabuntur , f legem accepit Spiritum, & juftificatus umf .eft, non ex operibus legis , que nec- entque amici & filii Dei,k,& haredes n0, * regni ccleftis.. l EU dum erant, fed ex fide Chrifti ventu- ri,ita & vos ex Chrifti fide ju&ifï—ca-k 9. &n cxfde,flmt )Fideles ? " W velifatio- mini. h& fidem imitantes. — Repumtu-m eft illi :m' ju./lifi;zm. ) ld Benedicentur. cum fideli Abrabam. & " dt« u Juftificabuntur ., & participes erunt eft, inde juftifivatus efl. — Vide dicta ij legis a bghedi&ionis, qqangus dedit Abra- :»«1 ii* 3 ad Rom: cap. 4. num. 9 : z E 614 W E^P15TOLE B.PAULI APOST. AD GALATAS . . ".. 3o. Quicumque enim ex operibus legis funt, fub maledifto j Ut - *Deut fünt: Scriptum eft enim : * Maledi&tus oninis, qui non perman- vt polli 27.26. ferit in omnibus, quze fcripta funt in Libro legis, ut faciat ea ] i.5 . .1r. Quoniam autem in lege nemo j . . firmatut ftificatur apud 'Dei;'m, 16. À »ifap. manifeftum eft, *quia juftus ex fide vivit. 2 [2 I2. Lex autem non s ] ddt: P Rom. in illis. 2 eft ex fide , fed, * Qui fecerit ea , vivet : gnini t 147 15. Chriftus no s redemit de maledi&to legis ,lfaäus" pro no- -quH ^ ev. bis maledictum : : poftqu 41*)'91;9 pendet quia fcriptum eft * Maledi&tus omnis, qui . tum fac Ain lignïq $& 2L25..- us hamo, 49i eredidit , & ïra'pummm efli- tiam , qua legem impkämus ,. itufgä; i TU li d jeffitiam, ut di&tum eft num.6 hu fre i mus. cemur , jufte , fgn&e « beac'g. -jrivaf Q Abr: 10. Quicumque euim ex ofperibus legis niret « i fwni- ) Q opera legis fectantur , & $:4. ) Supple, At:.zrnturm Chriftum ex iis juftitiam expectant. X tur. de lege qigg; ; Sub maleditko fant..) Adeo promi ,f.. du £ fecerit e.e; vaet £m Hits. ) Sum- Bilioi fz benedictionis expertes funt , ut e- titum fà ptum eft hoc teftimonium ex Ezech. - 4 - findife tiam maledictioni & punitioni fint ob- ,Cap. 20 I1. & Levit. cap. 15. 9. credentil noxil. ; Qu fecerit e5. ) Qu lex præfcribff.-' Sersptum eff. en r jn.) D,eu,t: cai). 27.£26: j Acri;i Viver in 4llis. ) ld eft, non punietur. mus i. ^ Maleditlus omnis qui. non permanfe- morte quam lex tranferefloribus in- - quo har *i£,G&c.) Argumentum quo utitur tentat, Vivet ea vita , ifque bonis Apoftolus , eft hujufmodi Quuicum- fruetur , que promittuntur legis vete- conflgn: que aliquam legem violat, eft maledi- ris obferv :toribus , nimirum bon ; :edd é étus alege : atqui omnes qui fub lege þrum' E h! -terhpo'raliuää abundantia. funt , feclufi a fide & gratia Chrifti, degem violant : ergo omnes qui fub. I 3. Cbrij?t;s z0$ r?dein;t de mk)eii; x À zü,l lege funt ,-ab ea funt miledicti. — Jam o legis. ) Lüáberavit nos a pena , * homim snajorem hujus fyilogifimi propofitio- quam lex cum execratione minatur, fpiritu dicens.: AMzleditlu: omnuis qnt mon per- d "u nem probat ex citatis verbis Deute- ! Atoris xonomii. Minorem autem fupponit ut man[erit 12 omnibus,6fc. fupra n. 1. certam & notam, nimirum od ne- - Fatlus pro nobis maledilium. IPra- nem À LO legem flitit autem. id, nobis Chriftus , dum . Qon [ mo fine fide & gratia Chri fa&tus eft ipfe pro nobis maledictum, divinam fervare poffit. i üis ISU * mo inj SOII. dg dege nemo. jnff. Vfeafar du quía maledictiones humani generis De- ^ Deum.) Quafi dicat , jam vero nemi- us in Chriftum tranfpofuit , ut vide- - . bat, nem per legem apud Deum juftificari licet pro nobis infame, & execrabile - Dei,qu maniteftunt eft, cum fcriptum fit apud crucis fupplicium fubiret. Tan Propbetam , j4féz: ex fíde vivir. Maleditlum. ) u«rapa , m&!cdi&;a ^ A Con) gufu; ex frde viviz. ) Sumpturn eft €Xecratio. ) tiate- hoc teftunonium ex Abacuc cap. 2. ib num.4. .Vide dicta ad Rom. cap. I. &&iqji'riptnm cj/zf'.,) þDeuf."e r./ cap. 2;.' la Á : 17. ubi illud explicavimus. ?älalädi&us p quis pender 45 ls '£uo. ) eti I29. Lex autem non eff. ex frde.) Lex Hunc locum ex " v plicavimus: indicato c.. f non docet , non affer; fidem & gra- Deut.»*nqm. 2—3.» fpoü dgm i5 CAPUT. UL o1$ male(ii&o 14. Ut in Gentibus benedi&io Abrahze fieret in Chrifto D petman- ;Jefu, ut pollicitationem Spiritus accipiamus per fidem. L facitea 15. Fratres (fecundum hominem dico) *tamen hominis con- *Heb.. d Deu'm*, T . firmatum teftamentum nenio fpernit, aut fuperordinat. Q.Iï | -16. Abrahse di&tze funt promiffiones, & femini ejus. Non 9. Vivef ] .dicit: Et feminibus, quafi : in multis : fed qu.aü in uno: Et fe- 7 T mini tuo, qui eft Chriftus. 5 pr0 p* 17. Hoc autem dico, teftamentum confirmatum a Deo quze Inis, ;qui, | poft quadringentos, & triginta annos fa&ta eft Lex , non irri- - tum facit ad uevgcuan,dam' promimon?m.. |18.Nam E 5 I4. 'Utx m äentiäm beneditlio Abra- I6. Abra«hba. ditte fuüt-promx]i&kes.) ij, juM. ' T Factz funt promiffiones fcilicet Genef. 6t Vij ha fferet in Chr:flo gef». ) Ut benedi- &io Abrahe promifía, ad Gentes ve- cap. 22. 16. & fequentibus , ubi dici- niret, & in iis compleretur per Jefum tur , quia fecifti banc vem ( ut fcilicet igh. Chriftum. mihi obediens velles filium immolare ) Lencdicam tibi , 65 benedicentur in fe-: m ) Süm- Pollicizationem $piritus. j Id eft, $pi- - ritum fan&um nos juftificantem , & mine tuo omnes Gentes. ex E;ech. -." fanctificantem , filüs Abrahz , id eft Non dicit , &* feminibus , &fc..) Pro- * bat Apoftolus locum hunc de Chrifto lra.efc.ribit. | credentibus, promiffum -T Mecidpramus per fidem. ) Qu& eredi- accipiendum elffe ,, qui dixit numero punienr mus in Chriftum Abrahe filium , in fingulari , &f /zizi ; non autem plu- HDU$ M . quo hanc beatitudine m conftituit, & rali, & femnibus. : Licet autem femen üe bonis - colle&iva vox fit , & omnes pofteros confignavit Deus , dicens Abrahe : I» tgïs Vétts ze,id eft in femine tuo, quod eft Chri- fepe fignificet , aliquando tamen cer- OOL ftus , éenedsceniur omnes Gentes. tam aliquam perfonam fignificat , ut I4. Frarre: fecundum. hominem dico.) cum dicitur Genef. c; ; 9L 13 óe: & fílium ancilla tus (I EZ ael) faciam 1n ! Meli- j 1d eft, juxta morem & confuetudinem pæna ! hominum loquor ; quafi dicat , in hac Gentem magnam , quia [emen tuum efh, Vinatuy fpirituali divinaque rc, humano ac. vul- id eft, filius tuus. Sic ergo accipi de- ^ ari utor exemplo , teftamenti ac te- bet hoc loco , nec dubitari peteft, ob ? j Y j H l atoris, ut probem nos benedicio- tis, auctoritatem D. Pauli ita explican- A nem Abrahe jam dictam hzreditare ) Pre non perlegem , fed per fidem Chri- .HI7. Hoc 4ute;k dico. ) Quafi dicat, T fti, juxta Dei pactum cum Abráha- hoc igitur eft quod intendo , jidlum, quoq tDe ^ - mo initum , ut merito pudere vos de- conficere mihi propofitum eft. widee - b beat, Galate , quod minus tribuatis Teffamentum confrmatum 4 Deo , Dei,quam hoministeftamentis & padis.. &c.) Quafi dicat, fi, ut dixi n. 15. qabile ^ Tamen hominis.) 'Tametfi hominis. , hominis teftxmentum & pactum nemo - Confermatum teflamentum. ) Aucto-. irritare audet. aut. poteft , multo mi- ii , ritate firmatum , quod vulgo dicimus nus teftamentum . V, pa&um D.i cum autkenticum. Abraham initum de Chrifto omnes Nemo fpernit aut -/;5797074;7;41'.. ) Id Gentes.benedicturo , irritare poterit lPo 21' eft immutat, aliter ordinat aut difpo- lex longe pofterior , utpote que de- iöma.) nit, quam a teftatore ordinatum & di- mum poft 403. annos ab hac promif- . fpofitum eft, hoc eft , nemo addit aut fione data eftin monte Sina. :tf) o d?mit ; .derggat aut arrqggt. " x Z d — EPISTOLE B. mUü&APOST.f AD GALATAS :39. Nam fi ex lege heereditas, jam. nonex promiffione. s * $ £ z Abrahs autem per repromiífionem donavit Deus. - - qiffio ex 19. Quid igitur lex ? Propter transgreffiones pofita eft , do- 4, Prl nec veniret femen coclüft manu mediatoris. , cui 'promifer-at,»qrd-i,nata»»pe-r Angelos in 24 Tt —40. Mediator autem unius no mel: Deus a:utem;.unus eft. vitificen 2r1. Lex ergo adverfus promiffa Dei ? Abfit. Si enim .data $ At ftitia.. 46. Of eHet lex, quae poffet ViviHCar/g,vel-;e/ '— ex Alxe.gg; ejïgï ju — 22.* Sed Jdu. I 18. Nun ff ex lege bæredim':: ) Sl '0rdin;4r4 'ge; "4ngelos. ?) L'egemx"xrre-;- ex lege M [5 fis. heredes efficimur be- terem, Angelorum opera , feu minifte- - induifis gnedicti.nis À brahe , hoc eft, juftitie rio. digeftam , fcriptam , ac latam fuif- & falutis. fe,teftatur idem Apoft. ad Hebr. cap. dpt, f p d quaü« à gam non ex promiffioue. ) Exgo non 2. 2. & S. Stephanus , A& cap. 7. v ufcparit ex vi promiifionis factz Abrahe,quod 58. Indicat ergo difcrimen Apoftolus - flifcandi dici non poteft; inter legem & promiffionem , quod dirabe amtem per re/;romt:/ionem do- lex Angelorum minifterio lata fuerit, - quod prot (t« sav:t Deéus ) Quia hanc benedictio- promifhio vero per Chriftum ?obis ob- I Chritus ; neui' donavit Deus per- repromiflio- venerit. - zem, promittens fcilicet Abrahz fe- n manu mediatoris. ) Id eft , geretur j paverten men., ideft Chriftum, in quo, & per mediatorem Moyfem , qui fuit feque- . A , propt uem omnes Gentes, que in eum cre- fler, & medius m ïnter Deuni ,& po- N d erent, benedicerentur. pulum. : olendas ) 19. Quid igitur lex??) Si h ::aereditas 20. Mediatór autem um ;us$ zom eff. ) lr yraf . Quod fi ita ex promiflione eft , ut non ex le- Sed inter duos medius intercedit. Sic - promiff ge,cür igitur lex introducta eft ? que Moyfes mediator fuit inter Deum & utilitas legis ? aut quid omnino de le- Hebizos: Chriítus inter enmdem. De 7 : featióne e dicendum eft ? um & Chriftianos. fid&t ia ( « hoc ipf Propter tran[areffrones pofita eff. ) ER "- Denus autem unus ejq. ) Quafi dic*at, Ai:];':,' refponfio ; quafi dicat , pofita eft lex nou funt duo dii, quorum unus fit ad coercendas tranfgreffiones terrore Deuslegis, & Judeorum ; alter vero Q,q Deus Abrahze , & Chriftianorum : fed ? vt & minis. Vel, ad tranfgrefliones de- od -clarandas , ut nimirum populus fu- unus eft Deus utroruxiiq:ae , idemque *perbus vifa lege , agnofceret. peccata auctor legis & Evangeli. Unus er- laif fua, que contra legem cominittit , fi- go idemque Deus fecit Moyfem me- j verftot diator-m inter fe , & Hebrzos ; mo- homO Y bique Chrifti gratia opus effe ad eam E tüm ex: implendam , atque ita lex racite ho- do eo revocato , alium, ii eft Chri- Titt ese ftum, fecit mediatorem 'inter fe , & fubdit. mines ad Chriftum Franfmitteret, unde l Chriftianos.omuium Gentiurm , atque Vert. l Chiins tur p()f Donec v eniret [emen.)Moc e per Chriftum benedixit ; & juftificavit Titatis Cui promiferat. ) Deus fcilicet per- omnes Gentes, ut promiferat Abrahz. eutm benedicendas effe Gentes, hoc eft 2I. Lex ergo adver[us promiffa Dei? ) tribuer Quafi dicat , data eft Occurrit objectioni 1 3 cujus Ooccaíto- 22 juftificandas. pmm. lex quafi pedagogus nofter, ufque ad nem dediffe videtur verf. g. cum ait: Chriftum ; ergo Chrifto jam prefen- Lex propcer tran&reyïanem po/i":t ( vel,' ]rone te, officio fuo perfunc&ta eft ; quid ergo ut eft Grece meoctrt 94, adjunéla ) de- « at 0; ulterius eam ,proroggre vultis o Jud«i? nec veniret fe(rzcn, inde'gfiim quig col* hi H * * 5 CA PU T L a? 'Omiff'wne. 'azf.**-»Sed coficlufit Scri*p*tïixrax omnia füb. þeccaf: 9, ut pro- Rn 3.-9»«.; - miffio ex fide Jefu Chrifti daretur credentibus. * N . ^ * f&»:älh E * . 25. Prius autem quam veniret fides, fub le ge cu &odiäbamur | N ngelos i conclufi in eam fidem , qua revelanda erat. N M fuit in C : anus el. * 24. Itaque lex pæ(dagogt.ls no üfr hrifto, u ex fide Z entm dta J uftificemur. T 25. At nbi venit fides, Jam non fumus fub pæäa'gogo.' ilitia. 22* $8 26. Omnes enim filii Dei eftis per fidem, quae eft in Ghrifto - efu. » Legelii.ve- - 27. *Quicum R iiue'e-nim in Chri&bxbæptgizäfti eftis , fe minite induiftis. i - lutam ff* : ZSNGH 6. 3'.- ligat, f1 promiffioni lex adjun é&ta efä Ur pra;;ijïc.') Promitla Abrahz be- fHebr( tj & quafi adrepfit , videtur quod fibi gedictio ,id eft ( 9 reditas. ; ; iuüïtifa ; falus ,&hz- Apoltoli ufuparit officium vivificandi , & ju-. am , qui ftifcandi homines , ut fcilicec . illud Ex fide, ) Pe;r» Chrifti fidem daretur ]ata fuerit, quod promiflio continebat exequere- credentibus; - tur; & eo fungeretur donec veniret 23. Priss autem quam veniret fdes, nflobis g uid enim aliud adjun-. . &e.) Quafi dicat, tantum véro abeft Chriftus ; ad i | , p geretur promilfioni ? -ad quid aliud ut lex promiffionibus adverfetur , ut preverteret Chyiftum ? nifi, ut tu ipfe ila , mira quadam Dei providentia, fuit Íique ais , propter tranf/greffrones , Tcilicet ab- 'ipfam fidem aliquando revelandam i j PO' olendas per viva virtutum opera, qua precurrecet, eamque indicaret , &tàn- 1 D :M lx przefcribit , ut iis jufüncemur. tifper 1lla prodiret in Fucem , fuo nos cedit. Sic Quod fi ita eft, ergo lex adverfatur - veluti patrocinio ac prefidio tutaretur. promiffis Dei : Deus enim hanc vivi- 24. Psdagogms nofler f*it. ) lnftax Dam ficationem & juftificationem promifit * pedagogi nos tanquam parvulos ; ndemDe . ad vitia proclives cuftodivis & prepa- L fidet in Chriftdm , non legi , immo uü dica, hoc ipfo ab ea legem exclufit. ravit , duxitque ad Chriftum verüm bfit. ) Utfcilicec Deus dederit le- juftitie doctorem ac. magiftrum , ut ex Unus 1 e m ; que promilfis fnis adverfetur. fide.ejus juftitiam ,confequeremur. iter Vero a uafi dicat , hoc 25. $ub pedagege.) oc eft , fub um : /e - D - fieri nullo mgc?q poteft. E lege , que pedagogi erga nos gäröbgt: * idlenque F. Z V'vifrare.-j Hoc eft ,"facere ut vi- ethcium. Unus &* 1 'va'fint hominis opera , quod fit dum 06. Omnes enim. ) Sive Judei , quí rfem me- homo. vitalia opera & attiopes virtu- fuiftis fub leve quaft pedagogi; five j; m tum ex ipterno charitatis & . * g rziþt'iþzhü, f Pi- Gentiles , qui hoc pxdagogo caruiftis. gü C hïi' ritu exercet, Fj Der effii. ) MHoc,ipfo quod [ fe, Vere ex lege e]fet j ztfz'fia; ) Sequere- cr edidiftis, inter filios Dei per fidem tur poffe eumdem nobis fpiritum cha- /^genitos numeramini y & vos Chriftus tficavit - ritatis. & grátiz , ipfaumque juftitiam tanquam filios adultos regit & prove- tribuere. Y & |brahe hit , ideoque ad legem Moyfem ; ^ Det 02. Sed conclufit Scriptura omnia [nb ; quaft ad pedagogum recurrere necef- jcclo peceato-) Sed Scriptura decfaravit, & — fe non habetis. ym al Iz C'/.:ri/l o baptizali effis. ) Cfm- YO pronuntiavit omnes effe peccatores, . fti szgie ( peccato obnoxios. m & baptifmum fufcepiftis. , )* Orknia-) ld eft omnes. '. C/Jrif " us « 5 e i duiffis, ) 'Iil eft , exuto Bibi. cum Cam,.x'Meizocþ. Tofn. F. - * / "4 . 218 ,,..;EPISTOUE'B. PAULI -A?OST.- AD GALATAS. " 7-28.','/Noln eft Judaeus, neque Greecus : non eft fervus, he-- j À q ue liber : non eft mafculus, neque foemina : Omnes.enim - vos unum eftis in Chrifto Tefu. - ; T2 29. Si autem vos Chrift : ergo femen.- Abrahæ eftis, fecun- . filiorun 6Q dum promiffionem haeredes. - * L " corda V * C APUT IV. : *s Tta "Zhnte ïCZri/ïum natum , Sfudei , in modum beredis 4 dbuc pär'vulz; &Ahære: Jub lege continebautur, tamquam [ub tutore : conatur autem eos-a w legis fervitute. revocare , cum fide acceperint filiorum adoptionem, & impeæ commemorans quanto fervvore ipfum, ac pradicationem ipfius antea confequer & [dat's. acceperant : &. funul ad. boc typum. adferens de. duobus Abrabe $i d at ./ï(iis, duo t efl'amenta defignantibus : per. quad docet .legifv' r Hn ) Id | * habeto ] qmulatores a Cbriflfi. bereditate & * carnal - ejiciändos. fébantes. ftolus all Icó autem : Quanto tempore hæres,parvuluä eft, nihil m.. qui favi differt a fervo, cum fit deminus omniü elementa ta littera .2. Sed fub tutoribus, & á&toribus ei't, usque a cf præüpïtüm proventi tempus a patre : * Eleme 7.5.Ita & nos cum eH"e.mp;spal.yuli, fub elemgntis mundi eï*ig-,- per cita mus fe:rvientes.* caducun 4. At liet & Veteris : vet;ex-ï homiae velut transformati -,ef('tisv [«9) 451;1 in Chriftum novum hominem ; qua I. Dl;e—aü'fzu-f-em.») Qu)od- di kgepra .*icat , cum fitis tam intime conjuncti Quanto tegppore bares- pdrz)ulu.&. ) s , Chrifto per fidem & baptifmum , fa- Quamdia hzres pupillus in minori a-dj- huc etate conftitutus eft. ne legis obfequio non. indigetis , ut at a ad Chriftum adducamini.: -Nibil differt a ferve. ) -Quia fubji- liberate 28. Noz ef 7&!4!4:4:' neque Gr;ecw,&cL) citur tutoribus ufque ad certum tem- redita;e 2048 Chriftianifino , & apud Deum nul- pus, ut dicitur verficulo fequenti. - Fatly Cum fft Demsnus omnium. ) Quam- la eft differentia generis., conditionis -Qum fi aut fexus ; fed omnes five Judzi , five vis hxreditatis jure ac voluntate pa- Tormas Graci, fife mafculi , five fcminz, terna, eorum omnium bonorum , qu& puiffa unum funt corpus myfticum , fcilicet ab aliis adminiftrantur , dominus fit. . Muj Ecclefis ,. cujus caput. eft Chriftus. |Q. ZHHoribus. ) Hos. recus textus 4 Fa&t ofxoyo.sg VOcat, eeconomos, & rei do- 29. G «utem ves Chrifféi. ) Quafi meftice curatores & adminiftratores. Qs le; dicat : Quod fi vos , Galatz , ficut Donte * Gentiles , ad Chriftum , ejufque cor- 3- lta & zos. ) Scilicet Judai. Cllioni . pus pertinetis , profe&do Abrahs fe- Cum e[femus parvuli.) Cum n€os, qui men eftis , de quo fupra difputatum ieramus fidelium Ecclefia ad quos A- Cs brahg hereditas & benedictio perti- Qati eft, & vi priftine promiffionis here- z K&m des nQn minus quam Judai. - h—'.neb'ant, effemus parvuls , id eft , ru'«de's,/- $ * - AE - d CAPUTIV. 916 YUs ,4 fe- - 4. At ubi venit plenitudo temporis, mifit Deus Filium fuum, 1 ?HSS.,enim ,A.; '- fattum ex muliere, faCtum fub lege, x Ts . $. Ut eos, qui fub lege erant; re dimeret ,f ut adoptionem ïä;*fecun- 1 filiorum reciperemus. ; mi6t Deus.S 6.* Quoniam autem eftis filii pmtum &ilii fui in corda veftra, clamantem :: Abba , Pater. 7. Itaque jam non eft fervus; *f*efl fitius.' , | ,muli, | ;/Qïïc)d. fi üliuä : & 'h;æres 'p'erï*DeunAL z P I d , Éea "s.sed D m Lj ifina, ret a fervitute legis , & *fuos facere't',- ius ditit & impeffe&i ,tum in coghitione,— tum | confequenter in amore Dei , ju&iciæ 4 — hoc enim fignificat; Gracum d- & falut's. &c«. Abrüit ! Sub elementis mundi eramus järviän- — Ut 4doptionem felio ruw re?iþeräkzu:. ) zes. ) Id eft, fub littera ? & quafi al- Ideo filius Dei factus eft ex muliere Ieg:ïsä fifius hominis , ut filios hominis face- abeto legis veteris , corporalia figna -- carnales ceremonias Moyfaicz legis- ret, & adoptaret in filios Dei. fe&antes. Videri autem poteft Apo- Reciperemns.) . Acciperemus. ftolus alludere ad pueros elementarios, i, i .6.. Quontam autem eflis filii. ) Quo- qui ferviliter- compelluntur addifcere niam vero vos etiam , Galatz, etfi fub elementa, litteras fcilicet ac rudimen- illis rudimentis,, atque ut fic dixerim, finitut ta litteraturz, mefcientes quid ex iis fit tutoribus non fuiftis , zque tamen ac proventurum utilitatis. . judai effefti. eftis filii Dei. ndi t* Elementis mundt. ") Mundum vocat GSpiritum fli fui.) Spirtum fan- er catachrefin quicquid eft vifibile , um , non qvi vos filios jam factos caducum , temporarium , vifibiles fci- clamare doceat, 44b£a , Parer-- L licet & corporales ceremonias legis Clazare. ) ld eft , magna pie men- veteris : uro verbo , res materiales a tis devotione recarl & invocare fi- dico at lege prefctiptas. denter Deum atrem. - 4Lhha , Pater, ) Hebraice 3N 45, 2777 ) (o4e Ub venit plenitudo temporis. ) ld. inorià eft , ubi tempus impletum eft, quod Chaldaice vero & Syraice, N3N 44 erat a Deo Patre preordinatum , ut àz , & terminatione Latina & Gr&ca 4dlbas , idem eft quod Parer. ii fj liberaremur -a fervitute legis , & ha- um tem« reditatem filiis promiffam acciperemus. 7. ltaque jam non eft. fervus. )). Ali:- Faüum ex muliere. ) Signiücac Chri- quis inter vos , o Chriftiani Galite; Iuenti- ftum fine patris femine conceptum & eft enallhge perfonz , tranfit enim a Quiun- utt p formatum ex fola matris fübftantia & fecunda ad tertiam.. Aliqui textus Grx- lmsqü puriffimis fan d uinibus. -- ci habent , 3* ÉT 81 ÓSAoQ , jam «on Qu 5 Muliere. ). F'omina virgine, ^. : es fervu: , in fecunda perfona. . Jam . Fatipm fub lege. ) Quia licet Chri- non eflis fervi ab- here H g ts : ditgtg alieni , T a Atus lege non teneretur , illam -tamen fed filii. . fponte fervavit , fubjiciens fe circum- Et beres per Denm. ) : Iti Grzco eft, g ;t.()[ä- cifioni , aliisque ceremoniis lege pre- 7(7X77€596/f'70$ S$s8 i X(Jlrf"cä , beres Dei ceptis. Fa&wm ergo fignificat non ob- per Chriflum ; nam per Chriftum, cui 805 qüf p ligztionem , fed ufum , non jus, fed inferti fumus, hazreditas «terna Dei , factum.. & omnia bona obveniunt nobis a Deo, J pcm' : nl* 5.'6edimeret. ) Datp þ—x'ecia exime- Deiguefgracia & mifcricordia. - ii ^ N i 220 EPiSTOLE B. PAULI APOST.. AD GALATAS . ; . Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis, qm natura non hibeo V. funt dii, ferviebatis. dedifet 9. Nunc autem cum cognov,erms Deum, imo .cogmti fms Bo & Deo : Quomodo convertimini iterum ad- 1nfirma & ege-na "* 11 elementa, quibus denuo fervire vultis? » vt tlos 1o. Dies obfervatis, & menfes, & tempora, & annos.. 1.b Ir. Timeo voS , ne' forte fine caufa laboraverlm in vobis: cum p 12. Eftote ficut ego, quia & ego ficut vos: fratres, obfecro . vós ; Nihil me læfiftxs. ^ fhosi n 13 Scitis autem, quia per infirmitatem carnis eVangehzaw Q & tentationem veftram in carne mea. Ti £a vobis jampridem : 14. Nam fpreviftis, neque refpuiftis, fed ficut Angelum yn Dei excepiftis me, ficut Chriftum Jefum. n 15. Ubi e;& ergo beatltudo veltra ? Tefumonlum enim per- hlb eo lit, qu J n z a — funt r 9. Sed mm:.) Cum fcilicet infide- OX Ttmeo vos. ) f' imeo vobis aut es, ja les elïetls. de vobis , ne fcilicet inanem. fumpfe- temere Is, qui narmva mon funt Dii, ) Sed rim operam , ac laborem., m conver- liuà n fictione falfa fione veftra. ?u,e opinione hominum, . Tdi ninirum ido I2. Efote ffeut cga. 42 ]udalcas ob- Hoc v Serviebatis. ) Colentes ea latria & /fervationes meo ex- mplo abjicite , ne ftra tel facrificiis. legem fervitutis- patxdmml vobis un- $f oni. diefs. 9. Cagniti fffis a Deo. ) Scilicet quafi filii cogniti a. patre , atque dile- Quia €6 ego ficut vvos. ) Nam & ego TT &i, qui nos ad fu. notitiam ,& amo- me veftre infirmitatii accommodavi , dper rem adduxit. t ut. vos. Chriifto. lucrifacerem. Vel, conal d u»frma & egena e' emmta.) Quid ego g centiliter. vivendo me wocis .gen- hd nomme elemenm intelligat ,. diximus tmbus accommodo , quantuim polïum 4 No fupra n. [a4 S7 Ocat autem infirma & falva confcientia. & ad Olfecro vos.) Ut quod dixi faciatis. N7 egena,quia gratiam & fanctitatem non -conferebant veteris legis ceremoniz , Nibil me lefflis.) Quuafi dicat - Non flo, fed erant meäïcaces ad JuPcnfïcmdum iratus hxc dico; fed vos amans , & ter ex opere operato ; requirebatur enim veftri miferans. fel i opus operantis,id eftfides, devotio, I3. Per iufirmitatem carnis. ) Per bemi &c. ipfius fufcuplenms labores , perfecumones ; peucula ; ad- vidé IO. Dies objervatis. ) SClllcet ]u- velfa. Teun daicos, ut fabbata. | Tentatfonem vej?mm Id eft, me tot contumeliis oneratum , - tnalis pali Et men/&:.) Neomemas, 1d eft, No- lunt vilunia. afflitum & abje&um, qui vobis po- fim Er tempora, ) Stata fefta variis an- teram effe tentationis objectum , ut & ni temporibus. me , meumque Evangelium: afperna- Er amnos. ) Septimum Remilfioris, remini , non fprevdhs , fed tanquatm & & quinquagefimum . Jubilai. Porro Anoelum ,immo tamquanr Chnüum li per Obfervantias dierum , menfïu.n, & lpfum excepiftis. W 15. Ub; eff ergo beatitudo '0!]7?'4: ) annorum, mtelhgle Oomnes ceremomas lis lefrts veteris , quafi ex parte totum; In Grzco eít, yauae:o*uo; » beatifica- eu - LA L CAPUT Yv H 22f & ïtura 10 i hilk)',eö ,,;oi, is , quia,s'üäe r1 poifet? oculos veftros eru dediffetis mihi. .. , / iif d 16. Ergo inimicus v obis fa&us fum , verum Hiceds vobis ? egeni . .17. JÉmulantur vos non be * t * ne; fed excludere vos ;voh;mt?. * -ut illos eemulemini. 05 .18- Bonum autem aemu lauii;ai in bono femper: &*non—tämhm vobis. cum praefens füum apud vos.- " * : jobfecro : ,I9. Filioli mei, quos iterum parþur io, donec formetur C-ïh-*ril-x ] fusinvobis - gelitari 20. Vellem a utem effe apad vos modo, & mutare lvo'c«em 1eà, meam: quoniam confundor in vobis. e vultis effe, lege m non- leg;iigsi? &n*g&ïlnfn 2tI. D;ici»te r;?i«hi**qui fubyleg - Ro , 22. Scri- jm per- tia,dua me prædiqzïbatis beatum. Ubi que femper & conftanter , & non fo- "hibfo funt priftine veftrz de me voces, Iau- lum me vobis przfente. vobis aut ..des, judicia , quomodo tam cito, tam IQ. Filieli mei.) Mos enim ego per n fumpfe. temere animos erga me , & E'ya,ngg- Evangelium genui Chrifto 1 convet lium mutaftis ? » . Quos 1terum parturio. ) Q uos r'elap; 5, Libeen vöäi:.A ) fos'à Chrifto ; ejusque adoptione ad Teflimonium enmm per laicas 0b A^ Hoc vere de benevolentia in me ve- Judaifmium , iterum ^ parturio , ut a jicite , ne ftra tefta;i poilum. Judaifmo revoc etx—ïf,/& Ch;i&ol rurfum P griam. (obis lm 8i fferi p:ffer- ) $ i'repus ^ aiät -expe- -Donec. dieffs fuifiet. farmcjtm; Clyri/f'u:, ) Chifi m & epo JI7. Amulantur vos. ) »]u»dþaizan'tes fides, fpes, libertas. depereunt vos , ambiunt vos, vos ibi In "vobis. ) Ut fc ilicet-non a lege , modavi 1 feda Chriffo, & Chrifti fide omnem l VCI, À conciliare , fibi-fuzque legi vf.ubjicere od gee — ftudent. gratiam , juftitiam , falutem expettetis. Non Leme.) "Quia non' ad bonum, Qo. Ef mmutare vocem meam. 3 Ut i palium - & ad profectum veftrum. . affe&tus , quos Epiftola fcripta nen facitis Sed excludere vos volunt. ) A Chri- capit, voce viva exprimerem, ut Íci- qt; Nan fto, & Chriftiana religione, Nofter licet quafi mater , nunc blandirer , interpres legit €xxAgiswa , exeludere ; nu'nc'-gem,ere: n, nnnc obfecrarem,nunc 13 , objurgarem v« js , nt folent matres fe fed in,quibusdam Gracis textibus ha- in omnes affe&us verfare , nunc orá- S Ü Pa bemus £xNéi'2: , includere , & fenfus vidétur effe ; vos ambiunt & depe- re , nunc plorare , nunc gemere, nunc ula í ad- reunt, & quafi mariti zelotypi vos le- arguere , ut filios promoveant , eis- [t, m galibus obfervationibus includere vo- que perfuadeant id quod . capiunt. & mali Junt, ut vos iis ritibus dediti , vicif- Quoniam confundar m vobis. ) dmb- fim illos &mulemini , id «ft colatis Suzí f Oyip, d eft, hzreo , inops ypis po confilii fum & perplexus , non bene n , U & ametis , illifque adhz:eatis. ifparta- IF-. Ronum autem enulumtni á 60- ) fciens quomodo fcribere debeam , ut Senfus eft , illi volun: ut ipfos zmu- voS. permov eam. lemini; atqui bonum eft & laudabile, QI. Legem uon legtfiis ? )) '.9oluow '.äx hritum dxovtrt, legem mom auditis ? Hoc ma- «t zmulemini magiftros veftros , qua- lis ego in. primis fum , nec in quibuf- joris energim ; quafi dicat, fi me non 4 i gnlie ;umque , fed c'.:mcum in re bona , id- J audiftis , legema ipfax.'m: quam ambitis , L - - M $ia — EPISTOLIE B. PAULI APOST. Ap GALATAS : p 52. Scriptum eft'enim : Quoniam Abraham duos fili os ha- eft mat *Gen. buit : *unum de ancilla, * & unum de libera. I—G-ISi a 2 3. Sed qui de ancilla, fecundum carne -a ? Gen. £É a m natus eft: qui erormpe 21. 2.- utem de libera, per repromiífionem : . magis d 24. Quae funt*per allegoriam di&a: Heec enim funt duäfe—' 2 ftamenta, unum quidem in mo À nte "Sina', in feryitutem gene- fümus, rans: que eft Agar: 25. Sina enim mon 2 s eft in Arabia, qui conjen&us cft ei, nt, p yqua?,npnc eü]eruf-algmä, & fervit gum üyliis fuis. - T 26. Iua ! C'Hrif;ch vos genel-ans, fcilicet fjüdæ();s——fervieh- B-f amandabit. ipfa vos a fe ad teS umbris multiplicium onerofarum Apt, - 9. Scriþtukg ef enim. ) Genef. 16. ceremoniarum , idque timore pena- d. a 15.& Or. 2. k: rum , ac fpe bonorum terrenorum. of ] deftam Unum de ancilla, ) Scilicet Ifmael , Que eff Agar, ) uod teftamentutn Juem Abrahamo peperit Agar Sarz vetus & fervile fi qicitur | ancilla, legitimi matrimonii jure ipfi ancillam. gnvifïcacuklj. per Agar iput e brahamo copulata. Qs5.Sinaenim mong eff in 4r.le£i4.)Qüä.fi-- calos a Upum dc libera. ) Scilicet. If;lac- ex dicat: Agar &Sina ejusdem rei figni- git :qi Sar4 primaria uxore fua. . ficationem gerunt ; fcilicet veteris te- ng4c| Ni* ftamenti. onvehienter a monte Si- in fide 03. Secundum carnem matuseff.) mirum per carnis vires , per carna- na vetus teftamentum profluxit. Nam facram lem & nathralem generationem , qus Sina mons eft horridus in Arabia , fit , habet ut ex juvencula , qualis erat A- longe extra finés terre promiffe fi- quífi ar, Abraham, lice 5 t fenex J Pl(f)/leljn tus, proinde aptiffimus ad fignifican- m h poftet fufcipere. dum veteris teflamenti qualitatem , - glis Per repromiffionem. ) . Ex Abraharh que eft cimorem «& horrorem'incute- bona & Sara jam fenibus, & Sara prafer- re , & fervos facere , promiflionis ex- B tim fterili , filii nafci non poterant torres, & ab hzreditate alienos. qui J naturali virtate. — Natus eft ergolfaac Qui conjuntius eft ei qua nunc eft 7c dty h Dei munere, juxta id quod Abrahamo rtf[alem.): Qui mons Sina cognatio- joxa promiferat Deus , Genef. cap. 17.1g. nem habet cum hac rerrena Jerufalem, Pacen .94. Qua funt per allegoriam diéla. ) eique congruit quoad myfticam figni- qulis, Allecoria eft , cum.ex eo quod dici- ficationem. . INam Sina' vetus teíta- Ctur tur, àliud quiddam fienificatur.. Unde mentui fignificat ; terrena Jerüfalem Auguftin. lib. 15. de "Yrinit. cap. 9 Sini fedes eft populi Judaici, id eft, filio- qui | dicit , quosdam Latinos: interpretes ita rum veteris teftamenti, quia Judxi emp vertite : ilii; qui in Sina legem acceperunt , li €AgtiA. (qua Junt- aliud ex. alio j:;gnif- ; *iHee emim parentes fuerunt Judeorum qui jam prord .) Sara vigielicet & Agar. vivunt in Jerufalem , & ficut in na- M. Sunt duo tcflamenta. ) Sicnificant turi, fic & in indole fervili mori- n duo teftamenta,vetus fcilicet &novum, j bufque Judaicis utrique conveniunt. -lnt ,Uüum- quidem n monte $124.) Qaa- Qualis fuit Sina,talis fuit & Jerufalem: B fi dicat , vetus teftamentum e monte Atqui Sina generavit fervos : ergo & - Sina traditum & promulzatum eft.. - Jerufalem fervos generavit & V BÉ ia In fervituttm g?izer»amf ). 1d eft, fer- veteris fcilices tg&annenti. E dic - X M € A-LP;I $x IV 225 V'sha Ilulkgi"auf—em, .quae furfum eft ]eru:ïlglgm - libera eit; Aqulæ» X - eft mater noíftra. - 27. Scriptum elt enim: *Læ;are«g fterilis, q uze non paris ; * Ifaie erhf]fïfl erumpe, & clama,qus&e non parturis: quia mu lfi filii de'[grtæä 5441« tdubte. magis quam ejus, quise habet virum. 28. *Nos autem , fratr miffionis filii *Rom. [] Em gene 5 85 fecgnd um Ifaac/ pro 9. fumus. 'qu'i fecundum carnem natus fue- 5 ef 6 29. Sed quomodo tunc is, itum: ita & nunc. rat; pgrfeguebatu;lx? eum , g»ui.fïecundum fpil« E * : 3o.xSed-; , E vi femin/is; ; s fervien- Et»-jär'vit ;itmjv?liis fm; ) Sciïï&ät mþi'Eæredes , non quidem -Ín Greco xerofarm Agar, ut patet ex pronomine foeui- fed promijdionis divinz. eft, uirqe neoro» 9) 3 mater omgium 52 I ponie hino.«vr9c, quod eft in Grxco. nafi dicat, omnium, five norum, 96. llla autez qua furlum eff. ) Ec- xofirum', Q clefíam Chriftianorum intelligit, qusx udeorum , five Gentili uf, modo m amentam Chriftum credant.: pa Agu - dicitur farf/z effe, quia. Chriltus ejus -caput e cclo defcendit, ac rurfum in |QT. Sicut feriptum o ef. ) Ia. 54. f. calos afcendit, inde que Ecclefiam re- Letar 2 Jl zil ) Letare Bcclefia ex a JQufi É Gentib ós s vocàta & colle &a, qu& an- It fïgni- git: quia perfectio ;cclefig in fupe- -ferig te- ris ac coleítibus rebus eft, " nimirum tea eras ft erilis, & deferta a. Deo, fi- in fide, fpe, charitate, quia virtus de & lege deftitcuta. onte i- Qu non parts. ) Qu ha&änüs nogs t N facramentorum ejus e furfum prove- Arbit , nit, & Deum ipfum in Ecclefía,, folebas Deo filios parere, nunc au- tem ilii defponfata pa ries. nifle fi- quafi defurfum advenientem , prafen- Exulta, 6 clama.) L etare, erümpä tem habet: quià converfatio ejus in & lfcar €oclis eft, & fperat , & anhelat ad & clama , cum Iztitia Deum Iaulda, litateim , in clanorem & cantica laudis erumpe. -'incute- bona ccleftia, que furfum funt. oflls &l« ( Gerafalem. ) Sic appellatur Ecclefia, Quia mult fiis defcrit , Gc.) Cuuia quia Jerufalem idem eft ac v;//? pa- tu ,que ha&tenus folitaria fuifti, nec viro ad gignendos filios conjuncta ; "2 ci; hmc aurem pax eft in Ecclefia nunc fecunda reddita Chrifto.viro tuo , rnátit« -^ juxta Domini verbum, Joan. 14. 27. Pacem velinguo vobis, pacem meam do plures paries filios.quam fynagoza viro vwfijem, iuo conjun&ta , id eft, legem. Mofai- l ügni- volit. Mel| nomine [erufalem fignifi- » telü catur Ecclefia, quia ficut in: monte cam amplexata , toto veteris t;e*üa-mep; « y Sina lata eft lex vetus, ità lex nova, ti tempore filios pepererit. ufalen Qg. Secundsm lfaac.) Vnftar Ifaac, — . D flio- qua fundata eft Ecclefia, in. Jerufa- lem promulgata eft. ui non virtute carnis, fed promif- ]udæi Liera ef,) À jugo vlekte.ris Jegis lonis divine natus eft ex ànu & ftle- enut, prorfus foluta. . xili Sara. à j jm -^ Mater . nofira. ) Eorum fcilicet o- 29. Is qu: /ä'cund,um caruem, €fe.) jn n lfmaelem intelligit carnali virtate & mti« mnitüm, qui Chrifti fidem complexi x Aga.x'. $x —funt, quo fit ut quemadmodum olim generatione prognatum e fioDt. Sara genuit Ifaac plane ingenuum, Per[equebarur eumiy u " 7 lem: fpiritum. ) Id eft Ifaac , qui natus eft paternorum bonorum hzredem ; vir- rgO ita etiam hujus matris , quam Sara in- ex Spiritus Sancti promiflione .ne[af, tute fupra naturam ex Sará x,*qu;.t.fi ty- d—icabac,-,flïni.&ihberi fint, &ïlegiti- l * " .EPISTOLJE B. PAULI APOST AD GALATAS v N0 ? Gen. 3o.:Sed quxd dicit Scr1ptura9 *Epce ancillam , & fihum 21-fo. 6jus : non enim haeres erit filius ancillze cum filio llbenæ 6 M "s 31. Itaque , fratres, non füumus ancillae . fllu, fed lxberæ. feque ? qua libertate Chnftus nos hberavxt. í . Cu x 9. Pe CAPUT V X 9^ 1. £ Quz legis 0pembm /ü/izfimm cupit , expers eff fm&as Chwfh , in pietis quo nec prode[? circumcifio, nec preputium , [ed fides viva : borta- que df Jur ergo, ut caveant a fedu&toribus, jiudemtque sutuce dile£tioni : () f €aro autem femper repugnans [piritui trabit ad carnis opera, quæ f' gmümä Jeparant a vegno ceelorum : fpiritus autem adfert fru&us , quibus — ! s dixer Ea "t BN zllud cotjequimur « etiam fi Jegis opera non. præjiemw. ejus ben ab e0 UR ate, & nohte iterum jugo fervitutis contineri. . P gj *Ecce ego Paulus dico vobis : quomam fi circum- qui juli que lepis . 3&2-. cidamini, Chriftus vobis nihil proderit. r [* a. Teftificor autem ruríus omni homint c1rcumc1dent1 fe, j fl'cmm Q quoniam debitor eft univerfze legis faciendae. - quex l 4. Evacuati eftis a Chrlüo, qui In "iege Juihiicammx d gra— expetta tia exmdxihs dem , 1 $.. Nes & N & f iritualium filio- mo Ch pus fidelium , poni jugum "fervitutis , xd eR Iegxs rum leeis nov&. iuomodo Ifmael Iofcucæ 57:/1 ! períecutus fit Ifaac , diximus Gen.1.:9. Coptineri.) &veyt096, id e(ï : partium La & nanc.) ]udæl Chrrfhanos ode- ftitia Y Plicemini , & quodammodo lllaquea- mini. lo fpir sünt & p erfequtmtur. , 3o« Sed quid dictt Scrtpfm-4 £ Quæ Q. Siircumcidamini , Cän/h:s 'voät: j Tità | l hic citantur funt verba Sare Genef. nibil proderir.) Si exiftimatis circum- jultitia 21' IOO cifionem neceflariam ad falutem , t(jeo»-; yitata Nom emim lmre: erit. ) Quafï dlcat l que eam fuicnpms ; fi fpem Jufhtlæ l Ó N .Apoüolus fie Chriftiani, quia libe- falutis in ea ponitis, Chriftus, id eft, qone | xi , funt haredes benedictionis & ju- Chrifti redempmo & ipfe Chrlfhams- quu fhtlæ Abrahz. mus vobis non. prodent - Nitil: 9I« atncilie.) Synagog&. 3. Teflificor. ) - gua.frgugoyau , conte- - &fü Libera.) Ecclefim. F. denuntio. It, QU Á/ , Q«a libertate Chriffus nos Bleravit.) ' Debitor eff unzverfa leg:: f.»tc;enda.) $d Per paflionem & mortem fuam.: ! Id eft, oblivat fe ad obfezvandam.to- T (ï* 1T4!€ Firmi & conftantes per- tam le 'em Mofaicam, quia circumci- hls & fiftite in fide & libertate , quam fio.eft legis proteffio. Hcmtur per Chafiunfomst adepm eftis. 4. EVacuati cflts 4 Cbrtfa ) XaTye- fundi Lt nohte iferum jngo feroitutis gän— 4qu941*£ &mü T$ YXei8, verbum. xa- zjncrl. ) ld .elt, cum libertate denati Taectouar, fignificat abolerl » irritum is Vexbxs Grin. fitis , ne pammmx vobxs rurfum im-. ot:xofumque fieri. Quare lii - * N - a e APUT. V.. 225 i filitm | ;'/ Nos emm fpiritu ex fide, fpem j'tf&iüæ expectamus. T 6. Nam in Chrifto Jefu neque circumcifio aliquid valet, . meque praeputium: fed fides, quae per charitatem operatur.- 7. Curreba:is bene: quis vos,ifipedivit veritati non obedire? (1) 9. Perfuafio haec non eft ex eo, qui vocat vos. - 9.* Modicum fermenturn totam maffam corrumpit. : Q1Cor. 3 ] YO. - E zco confido in vobis in Domino , quod nihil aliud (a- $v :rïfh, i quicumr- - pietis : qui autem conturb : htrii- E. at VOSIä portgþit ?udicium,g ]e&oni: que eft ille. - ^i, (tt ( I) Iw Edit. Sixt. additur : nemini vcönfänferïcïs*. ; * Quis vos Ímpedivit. ) dyfuospe , eur- T m fïgilifïc.asur quod p'*aul*o aliis ante ver- A dbis dixerat: Chrzffus vobrs mibi prode- f unz inbibwt ri.. Bvacuark autem. a Chuifto, eft Feritati mom oLedzre. ) Ut vos« Chrifliana. veritate fubtraheretis ; & -ejus beneficiis & gratiz expertem elle; ad Judaismum. dilaberemini. & ab eo nihil. utilitatis percipere. - - us dm lege -juflificamni.) ld elt, Nemimi confenferitis. ) judaizanti fcilicet & volenti vos abducere a. cur(u qui juflitiam-ex circumciftone , aliis- Exangelii , & traheré ad Judaismum. :ircu.nr: que legis operibus qusritis. A gratia extidiflss.) ld e ft; be'lng- s g. I"kr[i;fz-þ"b bsce.y Qua Judzr vo- - ficium gratix Chiifti perdidflitis ; nam bis perfuadere conantur legalia necef- t fiia efle Chriftiano ad falucein. qui ex lega iMtiflcari querunt, non expe&ant ju ; itiam a Chrifto per fi- Nen ef ex eo 7ui'--'vw4t' vos.) Non " dem , ut veri Chriftiani faciunt, eft- ex.Deo Patre, qui *os ad fidem, ratiam , & falutem vocavit per Chris — /8. Nes emm. ) Qui vere , &exani- mo: Chriftum coliimwus. i um , fed potius ex diabolo , e jusqae o LT&, quE iminiftris. Sþ?ri;u* ex fide , €c. ) Ex f - Malfam-) | Id eft, fürinam! éom- 3&, ii« partimr fpiritum impetrat , unde ju- ftitia in. nobis efficitur; partinr ab ip- / perfam & fubactam , q'gam vulgo pa- H;qirea- fo fpiritw oritur, adeoque ex ipfa fpi- ftam. dicimus. k * - expectamus Corrumpit.) Suo acore imbuit, in- jf 'Wþllf ritali legis interpretatione "ircum- juftitiam , & juftitiz frucà um ,. id. eft, ficit, corrumpit, & acidam . facit, vitam zternam. eft adagtum fienificans párvum alicu- 4 ideü' jis patris vitium, totum pervadere litig 6. Nam in Chriffo.) Id eff, in reli- - ,ide ] gione Chriftiana. ac. depravare : fienificat - Apoftolus Neque crcamcii jo aljquid 'U/'alfff.- j paucos judaizantes. to tam. GaI;a tarum &izwiä' L^ - Nihil valec, nihil confert ad ju'titiam Ecclefiam perdere. z 3 quntee 1 & falutem, quod quis circumcifus * IO. Confide in vobis.) De vobis. - fit, aut incircumcifus. Is D'ammo.f)j án z g. L äþeng. Domini. cl:eme.n-tia & gratia. PT Sed fides qus per ebaritaztem. imAto- fu. ) Id eft, fides non fola , nec ina- Quod mþ;] RI ii lt stt. nis & otipfa, fed qux charizrate per- duod mon- credetis aliud , . A"amx id. ymc fidtur, & in quod ego vos docui - L . charitatis opeta fei dit- ; fundit, Portalit judiciem. ) Id eft, juftas u Curvebatis Eqne.—)" In vita & . ponas luet, mnom. effugiet - debitum | A ; do- ; fupplicium, qui. um Grina Chritiina. ,cunqiteltau—ldem ille fïtï. - ii Bill. cum Com - Menotbh. Ton. VL Es - * 4 226 * EPrsTQLzä B. PAULI APOST. AD GALRTA:S xX D 1 L Ego autem, fratres, fi circumcifionem adhuc preedico: -quid adhuc períecuti onem patior? Ergo evacuatum eft Icag- perfieiet --dalum ctucis. : n I2. Utinam; & abfcindant d. q;ui vos conti;irbant.' N ( -tem adi 13. Vos enim in libertátem vocati eftis fratres: tantum ne Wt non ^ libertatem in occafionem det 1 E is pargis, fed per chxax.f-itas[em Spi- ritus fervite invicem. 19.M *TLev. 14. Omnis enim lex in uno fermonf;ä ïi-m,ple.tür':i * Diliges ; E 10.18. proximum tuum ficut te ipfum. : 4 qo. I tatt. 15. Quod fi invic em mordetis, & come Adil-tis :—y:«idete , ne ab semulat vicem confumamini.. . :2239 in LY * m d 16. Dico ! inqit ? & apptrontm II.$; :;rcm;wijïagzem edbuc phlnïedica.) Si *13;4 In libertatem 'x;abxz;i )[*]71':.) Uc adhuc apud Judzos judiizo, ut fin- per Evyangelium fitis !iberi ab one- r moda IIS ! ount qui mihi adverfantur , meo ex- rofa, & inütili fervitute legalium o&trää&n "emplo doctrinam fuim ftabilientes, ceremoniarunms. 4 : 16. D J ma totiu quafi ego , licet occulte, pro illis fim: JTantum mne Zx'l»er)aten';, ö'c) Mo- ( Qd adbee perjecutionem patior * ) net Galatas ne libertatera in quam vo- Spritu Cur me im CaAtOS e« eume, pugnant, quem affirmant ixit, male intelligentes, eo pro illis ftare? nomine3 * 'tantur ad ferviendum cárni. -s Ri ml Ergo evacmatum eff fcami.(clumï - In occajiam;n carnis. ) Ut fcilicet, eum ha erucis.) Si, inquit, ego circumcifio- ub pratextu hujus libertatisplus equo gulem ,( nem .adhüc predico ; debet ergo cef- vobis fümatis, & quafi liberum fit Et de .,'fare offenfio Judeorum, qua often- E Quis duntur ob crucis predicationem. Non vobis' quidlibet agere * camj.di-bus de- fideris ferviatis. fon tanm eniin tam eos offendit predicatio Chri- - Per charitatem S,þiifiim.) Per cha- fnft, fti crucifixi, quam legis per crucem . ritatem, & amorem fpiritualem. eoncuyi a-bclit € Servite z;vicem. . Alter alteri fuc- E D. ( fto reti: re vellentenim legelþ cum Chxiï 3 de cürrat, opituletur, ferviat, L ; foiriun X Evacuatum . eff, ) ;cafrïq'gty;qfruz; de * 14 Omnis enim lex.) Que fcentia fg;iiïceä €ujus verbi fignificatiene dixi n. 4. ad proximum fpectat. Qu IQ. Hrnmam 6 ajfündaner.) Ab dnuno |fermone. ) Brevi hoc -præï deider .Ecclefia, veftroque confortio , ne cepto fervato impletur. »;piri uafi fermentumtotam Ecclefiamcor- Qu f I5. $& invicem morderis . 8 comedi- .rumpant, Alii ut Hieronymue ,. Au- £5;.) 9i invicem rodius, & laceratis E trací guftinus, Ambrofius, Chryfoftomus detractionibus, odiis, cahunniis, in- U ; 4dits. volunt fenfum eíle, ópéiAo» x dmoxo- Verifimile eft , ut indicat !äs..)x n . Vóvre;, Utinam qui vobis. circumci- Chryfoftomus , occsfione falfi dog- ! & ton fionem obtrudunt ,. non circumcidan- iatis * x pfeudoapoftolis introducti , * fis, | tür ipfi folum , fed etiam abfcindan-- a multas inter ipfos exortas efle contro- Ton k tur illis prorfus genitalia. verfias, & concertationes ,* qüare óp- lh — Qui vos costurbant.) oi dvacacgy- portune illos Apoftolus ad h pl charitatem colant. þmonet 34 ul: *tc, qui vos fubvertunt ; id eft*, qui ItQye ftudent vobis aiferre libertatem ' in — Fidete ne ab imvoicem confämämini. ) N qua ftatís, atque ex ea Hic enim eft dimicationum ,; & . con- 'wos deturb a- £nte xe Kc,on-antul:. £rcverflarum exitus. Sedét;e "amanue , llbem n - D P * CA P'fl" Tv z aoy 4 nedieys | - x6. Dico aute 0*1*1 Rblai. m Spmtu ambtülate, defïdena ca'lrïr.xgifvsaü siT5 [| eitlen- perficietis. - - e* EX I Petr. Caro eni ATA m-conkgæpïfci't,a'd'verfüvsl*fpiritffn * fpiritus ; 2.ii- tem a dverfüs carnem : heec enim fibi invicem -adv*erfgnþur':; x ntimne ut non quaecumque vultis , illa faciatis. - s l-emSPI. I8. uod fi fpiritu ducimini, non eftis fub leg e. . funt fornicatio, - - I9. Manifefta funt autem opera carnis; quae Ü * Diliges immunditia, impudicitia, luxuria, " E * * i . 20. Idolorum fervi tus, venefi C1a , inimicitize, contentiones, z 6 ne3b diffenfiones , fe&tae, .-:' n æmulgt.ion.e's j1f283 TIXGE, Ei x 41. In- $. Dico [ sss —— — I«þxg*'.v Opera. Ro ) Opera , & a&us» - iþ.n-qui-c* Chnyfofïömus, &f contentio cor-- 'tjfil.) U uuptionem , && interutum af fe iV HOW ad. quos excitat caro , h oc efþ, con- 1 ab one- cüypifcentia.. anodo ii$ qui laduntur y jed. spfts estam í - Fornica:to. ) moeisiz , feortatio.. : 'legalium obtrellarionis autlortbus.. 16. Dicoau:em. ). Quaft dicat.;, leflr Immunditta . ) dxaSaeo ia ,. & mol- ma totius- epiftolg: hzc. efto: lities . qua fe molles contra. naturam 5.) Me- contaminant.- quam Y0- Spiri&tf-ambuluþe. ) Non lägef, nom X earne, quaft dicat, radix omnis ye- J Inpudicitia..), Gg þc"us,,7 'Oiï:uläc ',4 ta- ;entes, Ef) ftri mali: eft defectus fpiritus ;. fí enim: &us. impuri. [ cartt : feilicet , eum haberetis, excluderetis- tam.]e- Luxuria,. Y clrfs'ch,ä:a, lafcivia, qþæäw galem , quam carnalem. vitam.. - vis. libido petulantior.. jusequo erom Ift Ef defidema carmi: non parj?aieti,s.) 20. Idolo;wm farvitm'. ? Cultus ido- lbus de- "Quamvis caro. folligitet ad. peccata , lorum.. non tamen- facietis. opere ,. aut con- ' Veneftcta. ) ; Cum lfCiIik:efipocïbnibuag aut alia. fimili a&ione occulte. necan- ?eþ d fenfu , id. quod.caro de;fïder«at;., aut 2 eoncupifcis.. - H . tur *homines, aut, .quod" addit Hie- I Caro. enip concupt (2*1! 442;87:/2;5'.- ronyimus , e4g1crs artibus: umpuro- amos- :gri fit- re inflammant ur.. fpiritum.): Id eft, carnalis. concupi- Q fcentia quam ex- Adam traximus,. ex- Inimicitis. ), : ui—þu'sl- occulta odiä: ] fc;hcet É gitàt, & commover in nobis prava continen tur.. : Costezt20zes: ) Liäes»'äxte'rnæ',. al- defideria Spiritui San&to contraria, spirituss autemr adveríus. carnem..), tercationes, & puene verborum. k Quis fan'ta defideria, qua carni.con- : Femnulationes. ) CáNuL . zAvidias e comedï' acerits traria:funt , im nobis excitat.- : prava quedamn affectio: cum. livore,, Ut i non: quaeunoue vulus illa facia- cum fei'icet quis. dolet alium efle con- jj, I* fecutum id. quod i india F tis.) Velletis enim non concupifcere; nere. " S pfä Ftilgiebat. Wobti'e-- A & non-fentire motus ire , aut.libidi- )d nis, & tamen. qnod. optatis. affequi. ; lra. ) I Ches Vi'de]i,üet?. egcandefcen— - )dü&i y * 'ontro" non poteftis. tiz, cum: appetitione vindid con- - i Ig« Quod . . ( fpirire ducimins. ) 8 junctz.. V greop*. - . fpi ritu ain! bulatis, wRixa.) feigu£a, cum q MY ut- ait [ uc : & fþiriv.xsw agit. Fz movet vos.. Hiäronymus, —üm;,er: Ad cant'radjcöm- Nin efli; fub lege.) Yertente, co- ! dom paràtus , ffaomacho . deiitarur. alie- nini. 'ente & vindicante; nam fpiritu duce 70 , $ mulieb: f jnrgio gomtendgt , Ugrer ! DI ^ N VOcat gontendentego- M" ! 3 lib'eïi;cex, facitis qne leges Rr.æfcribunt. - * r - D 208 EP/STOLE B. PAULIAPOST. AD GALATAS 24. Q 2I 'I,nvid.iæ, homicidia, ebrietaferä.; cemeflationes 4 & his cum, Vi .Saimilia: quae. praedic * o vobis, ficut praedixi, quoniam,, qui ] | 4f 3 - talia agunt, regnum Dei non confeqneptur. . * : 22.,Fruétus autem Spiritus eit, charitas, gau dlum s päx', D * r patientia , berignitas , bonitas, longanimi t385 - cante 23. Manfuetudo , fides P) , modeftia ; "-contine'ntia'. ^ ca(*ti:tas./ Adverfus hujusmodi non eft lex. - * 5 3 x h3 d - "T D fenti:o(l --:.:s..l ) Ó yoo rao ia : dliït dia, tari polfumus, quz eft animi quæ(-hih dc: t Eso fum ravia ut cum quis dicit : 5 -P auliþ, lenitas, qua quis quamvis E a ego 4Ap*6*llo,»,ego Cepha. * diuturna mala , £orti & conftantiani- SeHs.) aleterig, beefes, cum fci- . Jiitea mo perfert, quz merito cum charita- Ticet quis mavult in materia feligio- te conjungitur, de qua fcribit jdbxn (l nis fuam opinionem & ele&tionem, Paulus, Char/zas L : 0mnia /ufin,er. N quam Ecclefiam, & majorum tradi- Cor. 13. 7. L u tionem fequi. . Benignitas.) Xxeucovo T4G, figriifï&ad 7 21 dv.dis.. ( 992roi, invidia alie- ifnorum facilitatem , ac fuavitatem, IFH na felicitate torquetur, & a zelo dif- qua quis aliis fe libenter accomodat ,' - leniti fert, q:od hic.in bonam partem ac- in bonum, nam cLarzzas benigna eff, cipi poteft , cui n 1 quis meliora amu- nt loc. cit. ait D. Paulus. ' Jatur. x Bonitai.) dcyaSecóm , qua quis & d Homickdia. ) gjävo:, eedes. a nocuinentis abftinet , &. prodelfe AEbrietates, ) usSau, us tama vi- ac benefacere paratus eft. — Cg;ii ca(titat no, quam ab aliis potionibus, qu& Losganimitas.) Huic voci nihil ge- lidami vario modo conficiuntur , potlunt ac- fpondet id textu. Greco. ^ Quid fic cidere, enm « longanimitas hoc eodem verficulo di- Come[[atiomes. ) wuoi , Anfelmuä ximus, explicantes quid effet patientia. uþi a interpretatur inhonefta & luxuriofa 25. Manluerudo. ) Mianfuetus, ait li ] nentià convivia , epulationes, quz nimio ci- Anfelmus , dicitur quafi- manu aftue- bo vertrem diftendunt. tus, fcilicet tractabilis, tractari, du- &ten * Á 22. Fruttus autem: fpiritus ,. £5c.) ci, pati, ferre affuetus: opponitur ire Opponit operibus carnis opera fpiri- & animofitati, que nihil vult pati. - heft "&« fus, qu& fcilicet a fpiritu gratiz pro- Fides.) Fidelitas, && veracitas in X veniunt ; & quz Spiritus Sanctus per promi ffi pelea dacio. ffis,que opponituvr fraudi & men- / t 4 fuam gratiám in nobis producit. dixit Cba ;tas. ) Orditur a charitate, que Modefija.) Wirtus eft, que modut n & porit, & moderatur omnes actiones omnium reliquoruni fructuuin qui hic ( numerantur, radix eft & origo. exteriores , fcilicet ineeffum, veftitum, Gaüd:um. ) Quod oritur.ex con- fermonem , rifum , lufum, ac totum C Con fcientia ferena , fancta , pfirgata a pec- hominem exterius recte , componit, catis , vitiis , animi perturbationibus. p rovenit * que ex interna mentis à . & ; & pat- ris Pax.) Qua tranquilla' mens nullis fionum moderatione. , paffionibus turbatur, tranquilla etiam Coztineniia,) 9xoa TEÍÀ $ Cönfinen- &i ^ p & amicabilis cum proximis converfa- tia generalis efl virtus ; aut potius tio, que irfimicitiis opponitur. complexio virtutum , qua continens x D Parséstia.). Gr&gce, gaxeoSuyia ,. vitiorum omnes illecebras & tenta- mu de quam etiam Ionganimiïgtemf igigrpre- tiones -frænag & cqhibe.t. »* - l 5 - EM 9 CA pxUlfr; VOR VE - T 214. Quïaütefn funt Chrifü , carnem "«'.ft;iam- '-Cruc-ïïix'-erimt cum, vitiis, & concupifcentiis. llfim., qm 25. Si fpiritu. vivimus, fpiritu & ambulemus. - . äa päx, /36. Non effi-iamur inanis glori & cupidi, Vinv,i'c'c 1j provo-- cantes , inüiþem invidenæs. | v : ca(Htas. CAPUT VI - VE EEVEESmqIanus t Qui ,C»'Wz thailimte juvandus e/f proximus , tiec aliorum laudes curan- - ii quæd.un evir & da : femperque beie operandum e[i , ut Tempore fuo metamus vitam .. eternam: rur[um monct , ut caeant à Jeduéloribus , qui cum legem & : tantiani« m chunt- Juadeant , ipfi illa m non obferoant : Paulus autem in folo Chriffo - rbit dem ixo gloriatur, ad q uem nec circumcifà : if — £ruti [ — EE fto , tiec pmþmfium quidquam faciunt. . ' figaifica R:lt'res, & fi ,præoccupatus'fqerit homo in aliquo ;tiäli&oä làvitatem, I F comodat , -s vos, qui fpirituales eftis, hujusmodi inftrui:e in fpiri:uþ) . E lenitatis , con m , ne & tu tenteris. fiignu if, üïrd*erans te ipfu Z Li Y 2. A]te'; ss " qms & | pmdeiïe 25. $; /piri;?;,'vi'w'mm. A: Siinternam ; 'Ca,;i,tm..) Ani'ehnus contihehfiam-a- caftitate diflinguit, ut continentia 27 habemüus vitam & animam grati& , gilil -re-l luctamine fft4 . caffitas :2 paces . non fpiritus & juftitiz. Quid f Spmritm $ ambulemnus. Y Secfmdum (ícujo di« enim caftitas , fed continentia dicitur, ubi adhuc refiftit adveifitas volupta- fpiritus & gratie di&amen, ductum- patienti t1S lgitur juxta Anfelmum ,. conti- que incedamus, converfemur , ope- ags, Ait nentia eft caftitas militans & pugnans, . reimur. 3 nu allüe- hs 26. Nom. € & tentationibus exercita. jiamur ) Non ' filäüä. lui, di- deifus hujusmodi non & "i & lex. ) Nul- : Pra'vacantäs.- ) itur us la eftlex, que hos frucus fpiritus rum. /Ad Pugnas 'vngboJ lzvidentes. ) Cïlän þareg, aut ce- t pati. & eorum obfervatores àrguat, cóom- jcitis n pefcat, condémnet ; ac proinde fi fpi- tefis fuperiores effe non polfumus.' ritu , ducimini, non eftis fub lege , ut : d i&rneq- I* Ipmoccupkt;;s fuerit bomo , &c. ) modum - : dixit fupr à n. IS. J24. Qx j aetem.funt. Chriffi. ) Gui $i quis a pfeudoapoftolis in frau- g&iones €hifti Spir tu aguntur. dem aliquam a&us, & feductus fue- re[!l'mm, Caruem 'uam crueifixerunt , Gt6.) rit. Dicit autem preoccupatum, Gr&- e totum Concup'fcentiam & naturam vitiatam, ce meojo97 , ad extenuandam -cul- cüm viriis fuis habituilibus , & cum pam; fenfus enim eft, fi quis impe- fuis moribus a&ualibus, fcilicet-con- tu.aliquo abreptus, aut imbecillitate ] ?*'Paf' vi&tus, vel ignoratione feductus, cul- eupifcentiis, crucifixerunt & com- ntine* preíflerunt, timore ;lo cafto , qui per- p& affinis repertus fuerit. PO!':US manet*in fecidum feculi, quo cave- Hom'ü.) Id eR, :a]iq*u'is,' e t Hebraif- jotinets mus, nam apud Hebreos g 5e» mus offendere illum , qucm toto cor- tad- de , animo, menteque diligimus. homifzem fignificat , & aliquem. - d [ * 255 EPISTOLJE B. P. ULE AP OST.AD CALATAS . : 2 Alter alteri usoneïa, !qurtate * & üc adiüipfï?biïis Lege:m. z : qfü fem . €hrifti. aute B .5. Nam fi quis exift A !5 fe feducit. z imas fe aliquid effe,, cum nihil fit, ipfe : : fuo meti 4- Opus autem fuum probet u'nüsqü-ïsqiie,& üc in feme - 10 E » * N tipfo tantum gloriam habebit, & non in altero J * moaximé *Cozr .. $. * Unusquisque enim onus fuum portabit. n 6. Communicet autem is, qui cathechizatur verbo, ei, qui n( fe catechizat, in omnibus bonis. X Z vos i : 7. Nolite errare: Deus non irridetur. f xpatian 7, Qubni»am;, I N À 9. Qua enim fq;nimave?i;t homo, haec & m;et?ïï.. - [ qui P Vos qui ]/þ:i;i)ualä.r. effis.) Qui ri- gpfewjä feduosz. ) Sïeipf&n: "deciþlil':,,. d tis vos pro fpiritualibus & perte r t1S.. : ]efu Ü 40 errore verfatur; mnam nihil , eft; Inffruite. ) xarlagr:'zsr& , inftaurate, quia. fua. duritie ,. faftu, & arrogane Toundo xedintegrate; reflituite ;; quafi dicat : tia oftendit fe nullius effe virtutis, [ Sicut reftaurantur artus, ( membra 4" L Ad. fei pus fumm probet zi;gz[z/äuifqge.i ) Quom'A hominis lapfu. luxata. ; ita fidem , & netipfum. oculos convertat & fmen 6j mores [apfos proximorum, & quo- fuas. imbecillitates., lapfafque confide- dammodo luxatos-reftaurate.. ram Cari ret , & alios eadem chaiitate & leni- obïe'quiu - fgirtu lemitans.) Non duriter tate traCtet , qua cupit. ipfe tractari. fus. & fevere a ggl;aïo-,, fed. humaniter & Ef [ic n j&metip[a tantam. gloriamvlmg manfuete. De t £ebir, Ec.) lNon gloriabitur refpi- Propter GCo. .;[fdframf tei'pfit ni,, Xö*c) Eft enal-. ciens. alterum graviter lapfum , quod: teritum. lige tumeri , fingulare pro plurali , eo fit mclior, ut Pharifzus gloriaba- "eonfideranres vosmetipfos ;. folet enim pitem:ar tur, Íe przferens Publieano.; fed Qus Deus permittere eos centari, qui duri Amodefte in fe fuaque: confcientia , in funt. & inclementes. in. peccatores, & operibus. Dgi g:atia factis gloriabitur. di,op quidem eodem gen.erg téntationis 9. N 5- Ozus fium.) Id eft , meritas ope- 777 fa; 2. Alter alterims onera portate. 3nz rum pcenas portabit , ut etiam , fi bene: tiamur sera, vOCat peccafa, quz reatu fuo fe gelferit, eorumdem przmia referet.. n0s deprimunt, & penis obnoxios qu xeddunt. 6. Communicet autem is qui catechi-. judicii Portamus onus, id eft, Satur verbo, 66 ) Id eft, qui inftrui- ; Mm peccata.proximi, eumque hoc onere tur in. doCtrina. fideij tribuat doctori levamus: per compaflionem. & Ienita- i, fuo bona temiporalia, quz viderit ei '- Quam. cem , lenemque: inftructionem & cor- eife neceffaria, quia juftum eft, ut reptionem , perorationem, Deum pre- qui fpiritualia: miniftzat , IQ cantes ut eum: farcina. illa liberet, &c. -z:eniporali'æ munan rxeici'pi-g.c.; 7.. No làc vi Et fíc adimplebiris legem. Chriffs. ) lte errare $ Demus A:zm'irriïl'e- Legemfraterne dilecionis, qus di- £ur.) ld eft, nolite vosmetipfos. faf- C&, tj état; mutua-onera fereitda: effe;. ] 4l lere vanis exchfationibus, qux valere i D ' 3 ANam f,t'ï*q;tisf exzf.imzzïü fe m'i;qüs'*d'f poffunt apud: homines, Ted nom apud 18 «[[z..). Hoc dicitur contra fuüperbiam: Deum , cui fucus fieri non poreft.. — doe eorum, qui fibi placentes, &. exifti- dom (8« Qua enrm feminaverit: homu, 6f0.) ti f mantes:fe: aliquid: e fle, d"urius.; tng(ï"a,- Id eft, omnium. operum fuorum que Il hant. lIlHX:iIlDS.. ïece(rit— , juftam ï;:enyibüticnüngccigïie&w '00611 t t ) *E.A;P UT Vï 231 " Lega,, , q'l;[ï ïe*mihat in carne -fua'; de ;;carn;e & metet -c,orrüptzï;onem": Á P . "qui autem feminat in fpiritu, de fpiritu metetvitam geternam. hi 9. * Bonum autem facientes o Lhef ,non dc»ficiamus-; 'tfe-mpor-e. enim — fuo metemus non deficientes. Z $13 ^ 10. Ergo dum tempus habemus, operemu r bonum ad :omnes ,l* maxime autem ad dometticos fidei. P dd .11. Videte , qualibus litteris fcripfi vobis mea manu:- 12. Quicumque enim volunt placere in carne, hi cogunt - vos circumcidi, tai - itum, üt crugis Ciïr-j&i perfe;u'tignem nom ] patiantur. - mm'äï, : [L| I4. Neque € nim., q'u'ï .c'ir-öumc-i'duntuf, ]egem cuä(—'codiuntwïj.- E - fed' volunt vos circumcidi, ut in carne veftra glorientur. decipit, 14. Mihi auterh abfit gloriari nifi in cruce Domini noftri , & ego - iil « .« Jefu Chritti: per quem mih i mu?dus 'crzlic,ilfi-xus eít, EH Ogäll' D - r;.in. tütis, - s - i. ) : Quoniam 7;)*) : f;m:'mu in c:':r,n:e.,), Qj?i 7";*"'2*' quam 1öngis' litteris: vobis 'entat. -femen operum fuorum projicit in. ter- icripfi mea manu; quafi dicat, ego confide- ram carnis füg , id eft, illa facit in Paalus, qui alias fcribere foleo ma- ] & leai- obtequiuui nu aliena, & tantum dictacis fubfcri- dari. fux. camlialis xconcupifc*eïïtiæ bere, hanc epiftolam totam , & fatis ia ht De carne-wetet 5 corruptionem. ) inteliicatis longam mea manu fcripfi, ut mapis * : rdp- Proptér opera hec carnalia retferetin- ] ; quod teritum , miferiam , & mortem fem- ftra falus, quäntum mihi fit curg ve- oriabt- í piterxnam.- 3 I2. g-uicunquf—va!um þlqcere in...caï;;e.) : [ Qua antem. faninat in fpirita. ) ld tuTeo0mou , id eft, in fpecian ' tla, if eft, operatur fpiritualia. — placere. I carne.) ld eft, abitur. Q. Nox defretamus. ) JL'& EXYGROLLEY $ ; hmrïxmbus & Mp zon fatncemur, non laffemur, ne pa- Gentilibus fuis Judzis. f bene [ tiamur nos vinci-tzdio , aut feonitie. Ur crucis Chrifüi pevfécutionem nom eret. Tempore enim fuo. ) Id eft , in die patiantur.) INe propter crucem Chri- atrli- judicii, & retributionis extrema. 3 fti. perfecutionem patiantur a Judzis | jtrui - Meremus nom dej A cienies.) 81 £4Avo- fr-a;ribus fuis, & t odort 13.. Neque enim 7;;;' circumaidun!uf.) &evor, viribus femperintegris, & nun- erit quam fatigatione folutis., Id eft, non faciunt hoc zelo legis, t ut IO. Ergo dum temyus babemus.) Se- nam ii ipfi qui circumcifionem vobis jralit minandi , benef ciendi, merendi in vant. ebtrudere conantur, legem non fer- . hac vita. In. €rzco eft, 'ucug-:;'v., id ii — eft, oppor.uniratem. . , Ur in carme &;q/li;; g(o;iämur-, j - Ut : taf- . d omues. Y Omnmibus benefa :;ientes. apud [ndeos glorientur de veftra cir- alere 5 & Domejhicos frdei. ) Chrifti«nos , « qui cuimmciftone , quod fcilicet vos .ad cir- domeftici fidei dicuntur, quia in unam cumcifionem & Judaifmum converte- Ephïï' n domum Ecclefix rnt. - i Stper fidem congrega- ffa) ti funt. 14. Mibj attem a ä-»/z'tþ : ä;lürid;l: nE x q-'lZ' II- Videte qualibus, litteris. fevipff. 5 o(ruce , 67. ) 1d eft, infide, grata gieï* H dobis ?n&;z maun.) xn?x:ïto:;, id eft, memoria,prsfvdicaftioræ beneficii crucis. - P p $ z " ^ i EPISTOLE B.PAULÍ APOST. AD GALATAS CAP.VL x« In Chrifto enim ]ef& neque circumcifio ali : 4 quid valet, . l neque praeputium , fed nova creatura. Po t * 46. Et quicumque hanc regulam fecuti fuerin - t ä pzlu;' fup'ejf - * illos, & mifericordia, & fuper Ifrael Dei. l3 17. De cstero nemo mihi moleftus fit : ego enim Rigmata Domini Jefu in corpore meo porto. e * * 18. Gratia Domi ni ! noüri'le—fu,Chri&ï.y cum fpiritu 'Veiii*o L] 22 s , fratres, Am;ep. * 1 —Mz'Zif L mundus erucifrxus ejt' Y EgO: | .E fü er Ij;;'d'e[ De;.) À Dan b Id evffw:' ]u-þ : mundum.aBominor ut cadaver cru- dzos credentes Chrifto. - fs per eifixi. I7- De cafero meme mibi meleffus Ef amkn&lö.) Et vice v&rfa mun- - fim, dus ,. & . homines mundani me ut cru- f .) Nemo mihi ob Apoftolatum P N meum litem intendat; nam cujus fer- cifixum abominantur 4X horrent. & vus fim, pátet ex- f e&am n 238- Ia. Chriffa enig: T-fit.) In. Chri- ?'"Rigmati;bus:v cor- À fti fide , religione, Ecclefía , ad be- port meo impreffis. LI Stiämdi*.z Domin: 3«/6, t€2,] Oi me & chriftiane vivendum. fervis ftigmata , id eft notz aliquz, Neque cireumciffo aliquid valet. ) inurebantur , ex qu bus cujus effent i Id e&, in negotio falutis per Chriftum E z?gnofcerentur, Ad. hzc alludit. Pau-. ] ebtinendz, neque circumcifio , ne- Ius, aitque fe effe Chiifti fervum & que preputium. Apoftolum , quod facile agnofci pof- $6 Sed nova creatura. ) Novam crea- turám appellat animam baptifmo & fit ex ftizmatibus & cicatricibus quas. im corpore geftabat, propter vulne- C x ratia ChiVfti regeneratam, xecreatam, qua effetta eft nova creatura fpiritualis. ra & plagas Chrifti caufa. fufceptas. -16. Hané vegnlam.) Hanc dodri- qui be I9. Cum [p;riru veffro.) Id efii , Vo- bus in nàm, quam tradidi. bifcum fic: fic quotidiang illt falu- Pax fuper ihs, Uf mifericordia. ) tationi; que in Ecclefiaftico officio DN Pacem illis a Deo iimprecor. & mi- adhibetur , Domtinus | "vobtfeum ,. h fericordiam ; cunms d z Icit ,. jhpeä- iMos , refpondetur, & ew» £420.- | Jpirita. : Gentiles fnael?ïgïz. * TPE ts m li voc * 4 Saq;? 2.€ *?*)3( E )803* f E : U blicet : l 9, Nonc lt [Lh bic& ls Ibmy ln EPI- lii - AP.VI »ä*ä(ïïi)fääï* . 233 Id valt, - . EPISTOLA J fuper l PAULI fipma - POSTOL i ve&ro AD FPHESIOS.. CAPUT:. PRIMUM — EEE Ieff Ju Deum Venedicit Afoflolus; qui præde/lmatos plummzs usque* maxi- mis per: Chrifbum filium. affecit beneficiis : agitque Deo graz*ms ob t - mtlefut yoftofatum fidem , ac dile&ionem. bpbe/zorum erga proximos , orans , ut per- us fer- Jectam adipifcantur. fapientiam z oftendens etiam: CbrifHi a. mortuis: tbOs COI- /u]azmzfz exaltationem , qui confTHitutus: eff caput ji»þer ) Olim omnem: Ecclefiam. ^ t alique, us eilent Aulus Apoftolus Jefu Chrifti pev Voluntatem Del, omni- xüit Par P bus ían€tis . qur funt Ephefï? & Hdehbus in Chrlfto M IVum efu. ofci pif- 2: Gratia vobis, & pax a Deo: Patre noiïro, & Domïmo ]'efu ibus quis Chrifto. r Vi« ufceptas 3. * Benedi&tus Deus, & Páter Domini: noftri Tefu* Chrï&ï5 Qcor qui benedixit nos in omni: benedx&wne fplrltuah in coeleihr us efï Y0- bus in Chrift O. I: etr li fïlu- ) OHicw - 4 Sieut elegit. nos in 1pfo ante' mundi coni&tuüonem uti 3 /ællm; eiïemus fan&h, & nnm«ulau in confpe&u ejus in. charltate //i s. Qui I- Er volumtatcya: Delh ) ld eü quem nobis: confertur. quxdquld ha- volintate; & jufíu Dei, non me- bemus; donorum. fpmtuallum. ritis meis ad- Àpc Rouztnm.]efu (;hrl- 4« S/cat elegiz mos.) KHxc.eft anti- fti: vocatus. & afiump tus qmmma & liberaliffima: Dei- benedi- Sandis.y €h fþ'hdms &io , fons- &orlgo ceterarum. Sen- Q. Gra?ia'v0b/5.) bubmtelhge mul- fus. e(ï: fecundum. quod' elegit nos: H tlphs.etur per vpfum Chriftum ,. antequamimuín-- - Dasomot Le; ceditlione- p*r;tudt y dus:fiezet., hoc: eft, ab eterno;. qua- Non carnal! & temporali , quam: fe- fi dicat, eftsftus: ele&xonl refpondet ; re folum: Judiieus: popolas: agnofce- preftat nobis: Deus: in tempore beree bat & optabat, fed' f'nmtn al non in: ficia per. Chriftum,: que' per eum fe noms daturum ab æterno decrevit. pmg«xeumc terie, fed in am!s, cha- rlamït:n,qne C(xlefï bus: öamfïf) id: elt , puri,, caül, ine- Àz Chife ) Per Chriftum , per maculati.: - L Btät €um. Com. Menoch.. Tom.. FAl Gg r x $4 X $ d s » * Y L 34. EPISTOLzE B. PAULI «Aäos T ADEPäEäIbs : |'s. Qui przedeftinayit nos in adoptionem filiorum peHefum , Ut Chriftum in ipfum, fecundum propofitum voluntatis fuze, condum /6. In laudem jo.In glbr;æ grgtiagfuæ, "fn qua gra:twificfavit»nosïip - dile&to Filio fuo. " - jn Chri g 1 7. In quo habemus redempti öïnem per i'an guinem ejus, re- e miffionem peccatorum, fecundum divitias gratiee ejus, - fecund . .8. Quae fu . pru- ] conülit i. perabundavit m nobis, in omni fapientia-,. & 9. t n | 4— dent : m boemaculati, ) Ynculpati , -irfepre— In äm: gratz'fm*vit s. PT I'n,'Gliï&Tcö -henfibiles. eft ixae/rect).óuac, quod verti po- teft, Grazia nos implevit, eftenim idem " e08. Qui predeffinavit zo:,uxö*c.) Sen- qunmesmapo s -.fus eft, quafi dicat : : Divina. gloria verbum , quod Lauc. 1. 28.. ;pddi:»ur.- x finis eft noftre przdeftinationis. Qui Gratta pleza. W« Ur Iz dihilo Filio fmo. ) Tam ïg'ratusi ? um vtl predeftinavit nos, quos ob Chrifti !^ gium YO merita adoptaret in filios. L * fuit Chriftus Patri ; àt fua gratia no- I jpfum.) dig.dvrO», : n'fife, Ut bis meruerit omnem gratiam, ln di- sationen — fit fenfus, Pradeftinavit nos per Je- Gentes « fam Cluiftum ,. nt filios adoptaret fi- le&o Filio fuo nos gratia cumalayit. x ,"7. lm quo babemus redemptionei;:." ) giam. ; : Sectn ^ .bi. fefe unum fpeftans & gloriam fuam. Alii pronomen z;/»z referunt Id eft,' per quem. diletum redempti /— fs exc .ad Chriftum; nam uiäqgid oratiz fumüs e captivitate peccati, mortis;. & fpon ac. diaboli, * & glori hominibus collatum eft, id Per. fangninem ejus.") Q ^. hoc pic "jtotum in Chrifti glöriam refertur , uem eiïüdi:ä pra-nun tanquam n caufam non modo meri- in pretium ut nos redimeret. Quod, Remiffionem peccatorum.) Quafi dicat, tetex G toriam , fed etiam finalem noftre pre- habemus redemptionem , quz, eft re- deftinationis. Probat. hoe Suarez D l P WPW tom. I. in 3. part. difp..5. feG. 2. miffio peccatorum. placitu Secundum divitias gratia ejus.) P,Hæc Taluns - , 8i áutem fequamur hanc explicatio- mnem, fcribendum erit in textu Grgco fecit nobis Deus juxta diviti:s gratie verfi j 3 tig dvrà» cum fpiritu lemi, non dvro», fug , id eft, pro copiofa & E profufa E Ch cum afpero , ut nunc habemus, erga. nos beneficentia þfum." ciliato Secpndum, propofitum voluntatis fa. ) -.9. : z«. ) Scilicet gratia, ! m 3 xaTü Tr5) dvdoxia» T8 StN4ueTOg &UTS. "texty ! " Grec voci £v9»xia , nihil habet. fer- $ 7 in nos a Deo effufa eft. - ];erxzäumlairit 212 nobis. ) Aþlgldä em f fno Latinus quod proprie refpondeat, Tetineg fonat autenv propenfam benevolen- la omni faptentia &$ P[gilent;'iz. ) Id benepl: tiam , ac favorem gratuitum ; &fen- eft, cum omni fapientia & prudentia. con Sapientiam intelligit Chriftianam, qus s i ? D. fus eft, predeítinaife nos Deum in adoptationem filiorum , non ex no- fumina eft, fidem fcilicet Dei trini & pira, flris meritis previfis, fed éx altiffimo unius, aliorumque divinorum myfterio- pam ! rum , quibus juftificari & falvari debe- ditat , diving providentiz beneplacito, nul- ,,, lis noftris operibus provocato. mus: maxime autem intelligit fidem epen —6. In laudem glorie gratie fua.) Quo Chrifti redemptoris. Porro fapien- Qrig, fic adoptati, gloriofam ejus & illu- tia & prudentia diftinguuntur;namfapi- E tut atiam debitis laudibus entia refertur ad rerum tum divinarum, .ftrem in nos hj celebremus, & grata. memoria profe- tum humanarum cognitioném , pru- $a E - u ;qkuamur.. dentia vero ad rerum ggendai*um ufum. » i « P d Y e : vcle—BU T L 235 erfefum . Ut notum faceret nobis facramentum y oluntatis fuze, fe- L2 i Uæ) cundum beneplacitum ejus, quod propofuit in eo; L005 in 1o. In difpenfatione plenitudinis temporum,inftau rare ox,nnþia : in Chrifto, quae in coelis, & que in terra funt, in ipfo : - US, I'e- (orte vocati füumus, preedeftinati ..11. In quo etiam , & nos ) fecundum propofitum ejus, qu i operatur omnia .f;ec-:undvum ; & pru- confilium voluntatis fuce: A 9. Dt I2. Ut fimus in laudem g loriæ ejus,fnosä, qui'/'ä.r-xtïe:—fpeæx'*;avi- 'mus in Chrifto : ln | iiï'ätis. Verbün; veritatis (Evan- vetti pt- : cum | '"at—;dk f enim idem : 13 ]En quo & VOS, Gg a - gelium 1edditur, /chi-kmenf fuit Deus 01£neg -hofihi-neä & Angelos, -0* Ufnot?m fiicerefnobis t * fte-^ "- ; um voluntati s f4a.) Secretum my cum inter fe admodum 'effent. disjun- ? rium volunta t is- fuz, nimirum incar- C&ti, imo inimici , uni re, & ad unum lo ;raria n V ini Verbi, & in omnes caput Chriftum revoca - p dij l« hatiohem di conjungere. xre, & fub i umuläv;'t. Gentes ex C hriiïi' meri.ti/s efquam gra- Redundat , more Hebrzo. tiam. : . n sp[o. ) m J p!ai:ii/;zm ejus, ) Rur- Idem enim eft hbc.loco; fn ipjo , quod & re VSemndumäehe x " in C/Jri/? p . zedempti * fus excludit mer ita, & ad gratuitam II- lz. - füOrtis;. & fpontaneam Dei liber: litatem refert, quo. ) Per qqem ; 'fcilicec Chriftum. hoc propiie fonat £udoxío , dequa fu- " E£iam nos forzé vocati /ääfnfikxq') Sor- v efdit | ra.num-. 5. tem adepti fumus, fors nobis obvenit, Quod u Scilic et beneplacitum, ut paQ xaüx dicat, tet ex Greco £udox í(ay dorS Q»meorSero. * infellige voedtionis , adoptionis filio- £o£im O. ) Senfus eft : Bene- rum hareditatis , aut qnid. fimile. - 3 ei? f« y Pïopafü?- D Pradefhinati — [ecundum , propofitum lacitum Dei, hoc eft , voluntatem f: [* « dutis hominum , & réparationis uni- ejus.) INe quis forzez aliorfum trahe- ret, fibique perfuaderet temere- ac for- g pràtit verfi pofitam fuifle ab ipfo Dee in tuito electionem factam, faptenter hoc Chrifto, quia ipfum conftituit. recon- adjecit. «Ceterumn hujus fententiz ex- p ciliatorem , ác redemptorem mundi. Hunc fenfum fequendo legi debet in plicationem habes fupra num. 5. - £ textu Greco, £ 4vre, non £ dvure, Secundum. confrium. ) Id eft, decre- tum , in Deum enim deliberatio , in- Abude cum fpiritu afpero ; quem fpiritum fi retineamus , fenfus erit, Deum hoc quifitio , aut confultatio cadere non oteit. v T beneplacitum ;n feipfo -propofuiffe & i2- Uz ffnms im las Y fg:-m-:gloria 2;25. ) jdentia. & conftituiffe. ld eft, ut fimus materia & feges divi- Io. dz dijþenf ,atiaæ'p!enifudiki! fen- :m;quæ , p rum.) Id eft, Ubivenit plenitudo tem- iz audis & gloris. Vide dicta num. 6. u - dicitur ad. Galat . 4. qpil 1 Nes qui ante [peravimus 1n Chriflo. ) ylerioe . poris, ut 'Nos fcilicet filit Abrahae, cujus pofte- i dehe- dicat, cum difpenfata , id eft erogata, expenfa , evoluta eflet plenitudo tem- S ritati promiitus eft: Chriftus : atque fiem 1 oris, id eft, implet adeo illum , tanquam vere noftrum fayien- eo. um tem,PIfS. con- a cominunione fanguinis , & jure pro- - [ itututn a mlip Inflaurare. omnia in Chriffo. ) d»exe- millonis, & venturum credidimus ,, garurtiy aNao a, recapitulare , üt legunt & multis fecul's expectavimus. j proe $ ajum 13. JIn 2?0 E,W&) .,'c uCeE p us - Hïerd.nymuä & Aüguiïmus ; propo- 4 D m - » M - - : 236 — .*EP.I/ST(-)LZEK B. fPAA'Uþï' .AP()ST.. äniprHæär()ä [ $ zelium falutis veftrae, ) in quo, & ,:c;ne.dent'gs f1 gnati e fhsSpl- | Ti ,.promifïïon ls ,fa.ï*æ:&Of,*' í j qm en 14 Qui eft pignus haered jtatis ..noft ; ra,in rédemptionem. 80 D a acquifitionis, in laudem glorise ipfi s. . 18:-Proptereca, & ego audiens fidem velftram, 21 ab efcm : » & don hd Domipo Jetu, & dileCtionem in omnes fan&tos, * - 16. Non ceffo 3: um i .:'gratl as.a gens pro vobis, flïemorlïm veftri fa- ^ ciens in orationibus meis: j 3 "T |.. 17. Ut Deus , Domini noftri Jefu Chri fti pater glorie, det- | cap ? vobis fpiritum fapientiae & revelationis , in agnitione ejus 5 .18. llluminatos oculos cordis veftri, ut íciatis, quae fit fpes - omüoi vVocationis .e )jus?T & ,qg.æ ;dlvi.ti?e' ;g»llo—;fiæ hærvc-':-diätatþis .ejus in.- ':faxf.&)i;s 5 l E r cem um fAon quidem olim ut nos , fed riüper., ut chuiftia: id eft —'þ,opulu;s" electus , «cum .ex nobis Chrifti miniftris audif- redemptionem periectam aífequatur , Tid CC fetis verbum veritatis, quod idem eft iti ut nihil remaneat fervitutis, nec Qis, ! Evangelium, id eft, bonum nun ;igm peccati, nec miferie ; máime. ipfa pe- Gifia falutis. veftre.. nitus abfümpta., e Is laudem gloria iþjius.) ab ipl Credentes. ) mgs':uo*av;:;, ( id ,e.&,, Ut nimifijm IQ poftquam credidiftis.. divina ejus gloria illuftretur.. - Senfa Signati effis Spiritu promtfftonis fau- . 17. Ut Dew:. ) Quibus orationibus lente o ) Id eft, Spiritum fanttum accepi- poftulo, ut Deus, &c. "- &enda quam füs, que .certa nota eft, certumque Gris. ) H&C€ vox Glorie ne mus teftimonium vos effe filios Dei eft cum voce De»ss , ut totius verbó- fleria promiiia fpectet hzreditas, ,ad gggs rum ordo re&us fit hujusmodi , t - mota 14 ,Qw efg pigmu .b&re'ditaris;) d- "Deas gloris ( id eft gloriofus ) Demin:t - Can PeBcs ,ad eft.arrha, qus datur quafi Jv Chrifii Pater , eft enim. hyperba- S£'4 ton, id eft , ordo tran: pars anticipata futurz plenzfolutionis : verfus. fpofitqs & i;n- E tutjs Hic autem ïSl)jjrirus daturþquafi pars virt SC reguftus iuturz noftrz hereditatis (oepiritum fapsemtia: 65 rcvel;:(ianif.) teful '"Det vobis fapientiam , qua myfteria &ielicitatis,quam'obtinebimus in ccclis. Tmorl Iu redemprtionem acquifi donis.) Mox divina patefiant, ut ipfum Deum- ma- quan acquifitionis-, in Greco eft, aseimonj- -gis femper ac magis cognofcatis. illun 3 G:e6 ; eft autem, mecrmonoig , acqui- 19. Il/uminatos ocuíos cordis vveffri. ) E fitio , & etiam zes acquifita, quemad- Det $óbis habere oculos 2 modunm apudTtalos vox 442;/7o utram- veftri. illuminatos. —' ïntellefïils * ii .que habet fignificationem, activam fci- - Ut féiatis qua fer fpes vomiääni; ejas.) fort licet & pafiivam. 'Hic ergo 24644;- Id eft, ut magis- ac magis cognofca- féto paffive fumitur , & fignificat ac- tis, qux & quanta fint Dona ad qus t autem hzc pt quifitam poileflionem. E ipfe vos vocit ,« quz vos jubet fpe- $ J pétieffio populus peculiaris , fingula- rare. | fxï riter a Deo electus, juxta illud fal. Hebreo pofita eft. pes enim pro re -fper»aþn(»ia more &Ul 134-4- qacob eiegiz þ'ä: Dominus,lfrael — Et qua civirit, 67,) ld eft, & quam ex( m, þoþf'am;? —fai.- "4Senfus efgo eft, ZOPUIe,an" fplendida, ,xï:agnificafic glp. - ig E - - x V N z C;';A'þ PUT L r szi'sx'.Sþi. 19 Etr quää fit fupereminens ;m'agnitudo virtutis ejus in nos, - dimus * fecundum operationem potentiae virtutis ejus, "Infra ; qui cre pïioüem $9. Q uam operatus eft in Chrifto, fufcitans illum a mor- 3 T. X ituens ad dexteram fuam 1in cceleftibus, tuis, & confti 3 21. Supra omn em principatum, & poteftatem , & virtutem, di ' & dominationém , & omne nomen , quod eno'mina;uï non fo- hoc fzeculo, fed etiam in füturo. e&n fi : lum in * * Pfal; A as » "Et omnia fubjecit fub pedibus ejus ::1 & 1pfumdedlf L * læ ,—:det' caput fupra omnem Ecciefiam, 2 E ejus : 45. Quae eft cor pus i pfius, & pilgni;;.gaao ejus, qui ;qnma in E * A it fpes -oquibgsvadim*plxetur., ; ejus in X E - 19Et st emti) - P G.g 3 ." - CAPUT ! EIQ&US, ; &quatir , ria cælä'üis , qua eft hæredätas«,fi'an- QO. Etomnia ]ijbrit[ub ped;'þm 'þ&jæ;.) jj üeC - 'Tam Angelos, quam homines Ch |Qis, hoc eft tidelibus in Chrifto fan- x ipfa pe« Gificatis , tanquam filiis adoptionis ,. fti' poteftati fubdidit ab ipfo promitfa.- Dedit.) "Conftiteit. ' : s L. fisperemimens, &fc. ) Supex emnem Ecclefra m. ) A'ngelOlj'uïm' : nþnimm io. Er qua /z' h Senfus eft : Item ut cognofcatisexcel- fcilicet & | : ominum . E:-'mi?itan-texn W. ;tionibus - Jentem. magnitudinem potentia Dei ; triumphantem. quam oftendit erga nos, qui credi- t* Quä 74 -60:.';'!!5 zpfus)c C c-)rpüs* nä&enda mus Evangelio, tam ardua fidei my- 'myfzicum. ) ; verbo- fteria , tamque ab . humano fentu re- l, U 'mota nobis perfuadens, X a ftatu pec- "Et pleuiru?o 6u s. ) Id eft, "in't'egAr'i—, tas, pertectio , & quafi" complemen- .* - Dunm V cati ad gratiam vocans. tum, quia ficut capat. membra, fic ;ype;ba- - Seeunmamm operarionem potentie vir- tuti:-&ju:;, &$c. ) Quafi digat : Illa Dxei membra caput ipfum perficiunt ; non. enim perfectum eft. corpus , nifi caput s;&—i,n- virtus, potentia & energia, qua nos & meémbra inter,fe unita fint & col- :türxi:. ) refufcitavit ab idololatria , peccatis , mo:te , & inférno , fimilis illi eft , ligatas *nllüel'iüv u'm a« quam Deus oftendit in Chrifto, cum Dui emsia in 'a"nm;äz;—:*'ddïnip,'eïurk. ) h illum a. morte. fufcitavit , & ad fuam Ante vocenr emeia fubiht:elligenda eít dexteram evexit. s in Grxco texiu prepofitio «2r« , per Jf J'i-) ' QI. $sper omnuem pr i;zcipdfztn?, &7.) ellipfim , ut fit fenfus, Ecclefiam effe elle&ys Principatus, virtutes & dominationes, ylenimdinem ejus, qui fecindum omnia funt nomina chororum "ingelicorum. in omnibus f.i corporis membris ad- i:g'-;ff-) impletur 5 naim ut ait Chryfoftomus, oicà- Et omue nomen,) lNomsn hic acci- pit pro perfona quavis cxcellenti , five Nife multi in. Ec-iefig myffico cocpore u7 1 qu£ . humana illa fit, five Anrelica, & fen- mereutur. y 6 ff vbaiim quidem ThATHS , t p* alius Utré pe: , aiius demique aliqua alia 4more fus eft: five quod aliud eft hominum, aut caleftium fpirituum dignitatis é Corporis pars : meque &f intcgrum cor- A psuí , 0€ ,uam excellentiz nomen , aut officium nobis que ipz]zle.t'ur;,/ 4::!4 perfcttur ed- jrgnosfi-un. : cs ]I!f * D t glx(l- h T EPISTOLIE B PAULI APOST AD EPHESIOS 238 X p CAPUT II (hrifto, 3 6 E -Pecmtzs antea. mortuz per Cbrzjlum vivi jïcatz fant , "n fms epe- - Chnfto i ribus , [ed gratis. per þdem - oflendit , Gentes , que prius aliend - .U Ü emm* a Dei promilfionibus , jam per Cbriffumi, & fidem , que Dei dxvmas donum eji JaGas e[je San&orum concives , idemque babere. gG fundamentum cum Patrzarcbz;, 46 * . peien Proþbez*zs. i 9Nc ^Yl *Co]l I. vos, cum effetis mortui deh&hs, & peccatts veftris,. i nbus x 2013' Es -In quibus ahquando ambulaftis fecundum fzeculum mundi hujus fecundum principem poteftatis aéris hu;us fpl- ritus, qui nunc opera:ur in filtos diffidentize ; [ * s U e n5 In quibus & nos omnes aliquando converfati fumus in muni cut dehderm carnis noftrae , facientes voluntatem carnls, & co- ]n Cl gitationum, & eramus natura filii Irae; ficut & caeteri: vd ad i 6. E p ]Deus autem, qui dives eft in mlfermordm, progter ni- miam charitatem: fuam - qua d1lex1t nos, feat 8 sEt T cados ir fede f dentiam 1 T vos cum effetis mortzi delittis, 3 Ip quibus , & c. ) [nter quos.. &c.) Cum effetis privati vita Et nos comver[ati [nmus., 6/c. ) Id eft, Tenpia ] f ratiz , per delicta &.peccata veflra. velet, g nos omnes tam Judzi, quam Grzci, emm p uppLe, convivificavit Chrtü*o, conre- prlusquam vemremus ad Chriftum in. fufcitavit, & confedere tecl,t in cole- dehétis &peccatïs vitàam egunus. tim p Rlbus- * T ificat ; 2. "mbulsffis.) Converfati eftis. Facientes "voluntatem carnis, &f éogi- l- zationwm. ) Hppetitui jndulgentes & - fequen Secandum jacu/um mundi bujnus. ) Id fervientes; non rationis , fed fenfus Alu e& fecundum confuetudinem fzcula- rium mundane viventium in hoc mun- defideria & fuggefhones fequentes. k df ..do , qui totus pofitus eft in tmlwno, - Erarhns natura.) ld eft, ex nature benef ut dlClCUlC Joan. 5. - noft;z corruptione & propenfione ita s fota i carni & copeupifcentiis dedm, ut. eiï'e- Ini Secumdum prmc;lvem ;etej?at:s aeris mus filii irz. bzgn: ) Id eft, fecundum inftinctum, mgnit fueceftionem, Vohmmt:em diaboli, qtu F:m zrt. ) Id eft,, dl ni & obnoxr! ZT ire, ac vindicta: Del Su; ». 'eft pnnceps poteftatis aeris hDJUS, cui fic phraft He-. In poteftas aeris concefla eft. breorum dicitur flins marus, is qm Spiritus. ) msu,mrreä, eft genitivi ca- inorte dignus eft.- us. x jl BDui nanc eperatur ?n fflios d*tf iemm.) Siur & mrer:.) Sicut & czteri fere mortales. DONNSEP WLRO gratl ] , Qui fcilicet princeps mundi hujusfpi- ritus eft , miram efficacitatem habet ad- 4. Qui. dives eff 1 mür:ccrdm. 2 jl fle&tendum qno velit filios contumdces Qui anifericordia abundat qm a.dmo- te1 —« incredulos. dum mnifericors eft. ber Niguam, ) Magnam, eximiam. - Diffideutia. ) dnti3tíag , rnobedientia, l d j — P d Í r ? ! k& um L] — þAPUTh; 239 - ? à a xs. ïEf cuvm-eiïc-:fmus mortui peccatis, C öfnvïv;nb Vlt ryi,o.s' jg. ss 1 Chrifto, (cujus gratia efti s falvati. ) Y 6. Et conrefufcitavit , & confe dere fecit in coclefübus in Chrifto Tefu: ; as lis ï'upexrvehienrtilgüs : abundägtäs, 1. Ut oftender et in fæcu " * qu , divitias gratize fuse in bonitate fuper nos * in Chriftg Jefu. T t :8. Gratia enim e ftis falvati per fidem, & hoc non ex .vobis,x Dei enim donum eft; * 1 9. Non ex operibus, ut ne quxs gloriefur.' . . '1o. LIfius enim fumus factura, creati 1n C hrifto Jefd in ópe« 3&&5 ! inus. - eculum riþus bqnis ; guæ præparayit þeus, utviyn- illjs« ambule E iM w p H ükviv?fc;;v:;t nos £m Chri/la: ) l'd þideoque p& fäfïd,,ein' ju&iücariy dicixhpf, mus in eft, nos a d fimilitudinem Chrifti com- uia fides eft humanz falutis initium , -fine qua impoffibile eft placere Deo, . muni cum eo vita fpirituali donavit. '-& (Q- In Chriflo, ) Id eft, cum Ch»rifcq, . & ad filionim ejt t " i confortium perve- R vel ad inftar Chrifti. nire. t'e*rl fil -6. Er conre[efcitavit , &5 &n]&dere Et hec mon ex vobis, ) Nam quamvis libere affentiamur illuftrationi diving, * f* s &c. ) Dicitur Chriftus nos in s calos inve xiffe , ibique collocaffe, & tamen hic-ipfe voluntarius affenfus , ? federe feciffe per fpem, affectum, ten- etfi nofter eft, fimul etiam eft Dei do- dentiam & vitam celeftem per quam num, acnon ex merito operuni prz- 108, cedentium , fed ex gratuita & fponta- reipfa poft mortem nos in cc«los in- lId eft,' vehet, & fibi confedere faciet ; hoc nea Dei liberalitate nobis provenit. - Grgci , enim preteritum copfedere feet , par- um in. 9. Ut ze quis glorietur..) .. Se fuis L " j tim prateritum, partim futurum figni- E operibus merui ffe, & ädeptum---ei& ju- ificat,. fecit & . faciet. * ftitiam & falutem. s L j [ägi. v. In faculis [upevvent entilus. )-' In ites fequentibus temporibus. * * . Io. Ipfius enim. [umms f«dura , 556) Abundantes di 4 viita$ gratta /24:: ) Reddit caufam cur neminem oporteat fs 7] Id eft , excellentem & exuberantem gloriari ; quia ficut creationem homi- Vature 'beneficentiam fwam , utque ea manife- nis nihil omnino praceffit, nifi mera ftata ipfe glorificetur. n & gratuita. Dei voluntas fabricandi i Is bozitate. L tss xe ngo'm'r;. , 22 be- corpus, animumque ex nihilo creandi : t elle- fic juftificationem , que altera quah nignitate , five per benignitatem, fup-^ - ple; quam oftendit. creatio eft, nullum omnino merit : Ó I-le noxit Super mos.) Erga nos. antecedit. ) He In Chrifló.) Per Chriftum. Fallura. ) moüqu. A Hgmäntum, opus. Iu Chriffo: J-f. ). Per Chriftum re- ;'quil Q. Gratia enim [alvati eflis.)) Gratis juftificati eftis. . Ve1 gtzxiliq "div'in*æi demptorem noftrum. ; ratie. X In. operibus 6071/';.) Id eft , | ferg — oper fídem.) Nam ficut ex parte Deï bona facienda. ad oþäf&t iuftificatio initium fumit a prevenien- Qge þrerawit Deus ut in illis an- 2 te illius gratia ; itaex parte noftra li- b,alemm. ) Quos Deus zterno füo con- . Ino ber intervenit affenfus fidei, & hoc filio preparavit , ut m illis ver/fatg- e& primum noftre falgcig exordium j anur. - c 4 . te - - * z o m EPISTOLE B. PZ*—;ULP&OST:. AD EPHESTI(VV)S— , :' Is* L( AUE Proþtär' quod' memores: eftote; qyu'od' aligü*andp; vos Ge;ï- $d 1 À i | tes in carne, qui?idic'febami'nii'præplltium * 2 ï i in feme z,-,.;abi -?ai qgæ-.,dicitp;.lg; 16. E €ircumcifio-in carne manu fatta.: 12. Quia eratis illo in tempore fine Chrifto, alienati a Cöïi-- interfic É verfatione Tírael, z I non habentes, & fine Deo in hoc mundo. . ? : hofpites teftamentorum, promiffi 'on.;i's f pem | ? & pace - 13.- Nunc autem i Chrifto Jefu, vos, qui aliqua i* ndo.eratis . longe, fati eftis prope in fanguine Chrifti. - Spiritu 14. Ipfe enim eít pàx noftra, qui fecit utraque unum 19.] carne fua : (anCont mïed;um—gari"gt.e m ,ma;eriæ: fo;ïzgns,: inimicitias 1n. * N z p ET oomsnnut »",Ig. Le(gekm m WProghei p Propter quaä; A):-'i.Ut fcilicet bene-. niulacr a',,:-t'un*(.: maxime erant. fine Delö,.— ficii magnitüdinem. melius. intellizatis.. cum. plures fibi Deo- afcifcebant.s —— 5 ! Ó 15. l iqnando vos Geztes. y Aliqglgndo; I3.. 42 Chiiffo Jefu.) Per Chriftum, . Gentiles fuiftis. &. Ethnici.. Chiifti gratia & beneficio.. (uni. ) In carne..); Id eff,. carnaliter: vixiffe.. - Qu a Iquando. eratts logge.) E Deo, "'gem que - Qui ditimin peaputium , Gc.. ) Qui ti diqud a Ípe promiffionum , a converfatione ^. : ab. eo. apud. quem. unius:,. füummique Ifzael , &c.. 4 quæ a Dei cognitio: , cultusque vigebat; pro- Fatl£effis prop e.) Acceffiftis: ta'nd;m/ gabant, brofo ag,nomine dicebamini;, zze/ri t rogatigq' ad. Deum, pér Chiifti fanguinem;vel — ' eifé , prapuciat: & carnales.. ;otius ipfe Deus appropinquavit vobis pminüe -b ea. qua dicitur. circumcetffo ,. 6c.y fai.-46.- num.. 12. Andite me daro diotam Id eft ,. & Judzis, qui vocantur cir-- lel,i eumcift, ob. c x Corde: , qui, lon;eeffis a juffitia. ) Pra- cifam.. arnem. I?n?cgutiiä- circum-- pe fece juflitzam. meam., nan f(angqbi-- x legem 1 IAHTY.- Ur di 1-4. I, þfä enum e:/i pax noffra. .')'*-) Qu-ia- Ut fol 12.. Sive Chriffh-) Sine Chiifticogni- Gentile none , Lege, gratia, rglägi;one z inter nos: & Deum pacem . conciliavit,- dienati a camveriatione Mrael. ) Hoc: & inter duóos populos. hoftiliter inter & p eft ,. a civili commercio Ifraelitarum: : fe diffidentes . Cijus j tiles: » Judzos fcilicet. & G?lïl- poret , fevere. eniim. erat: Judxis. interditum. mnem Deuteronom. 7.9. Nom imibiscum.eis Qui fecit —ntmque-' unum) ï'di, efk, fedus... Sic; dicebat: Samaritana. Joan.. utrumque populum;. ]udaicum & Gen-- Vütm q tilem , & in. fua. Ecclefía. univit.. vitz at 49« Non. enim coubuniur jizdæi's.m.ms Éu vYHAnb, Medium: parietem maceria ;fälvæmi) ' Hofbises: tef ;zmenfaï':zm. ):-A-I d ePc'",.'l i)el-f Medius: paries dividens ]Judeosa Gen- 1 pulos, tilibus, erant inimicitiz: mutui&, mu- 16 regrini,. five extranei , & alieni a. te- ftamentis,, id eft , a. pactis; quz. Deus: tuus contemptus: & odium. . Has ini- mmqm eum; Judzis inivit. micitias: & odia abolevit. Chriftus z ts Promt/Fonis fpezm non la Lentes, ) 1d: carue fka moriens pro utrisque ; & 1 hm eft,. proimiftionis: M effiz: venturi',. de: utrisque afflans..coimmunem charitatis no nihil' ;, ne- per umbram. quidem ,. legem. & Spiritum. — 1n Greco eft, Iy; audiverant;. 2 peaorciy10) m& Qeayus', id.eft, inter- praoo Size Deo.) N elquia ftitium macerie ; maceriam ,. quz me- Vi 'j)ll'eriqglg eoruf: ex: Gentilifmo: in:.. Atheifmum.-. fuerant dia erat, & Jud«os a: Gcntilibus. fe- tilibu devoliti ;; VGE qgia: muta: colentes. fi- Banngac.ï — flo& li ER ( "À N J5 CAPUT IL E '0S Gen i L*eigdn mandatorum decretis e';facuäns, üt duos condat ' icitur - ; T iníemetipfo in unum novum hominem, faciens pacem, » I6. Et reconciliet ambos in uno cor » - tlacen pore Deo per ';rucem? " interficiens inimicitias in femetipfo, hi fpem N 17. Et veniens evangelizavit pacem vo bis,'gui' Iohge fuii:ïisxöv & pacem iis , qui prope. . o äfatis AT 18. * Quoniam per 1p Ron. : fum habemus acceffum a.rribok in uno » ? Spiritu ad Patrem. Is m& [ .19. Ergo jam non e ftis hofpites, & adyence r fed e"i:tis,civtäs 7 le fua:. fanCtorum, & domeftici Dei: Legen . ] " i / $0. Superzdificai fupér fundafnentum Apofcolorum ,& EEDKTR QR Ra j .— 1 Prophetarum , ip(o fummo u . M k.apgulari l"apide Clhriftof ]efi fine Dà, : | N 7 z "-2:[- In at Mmpen- I'45." Legem mandatorum decretis eva- Ls5 prope.) Judeis Deo propin- dhilm, . : quis per ejus notitiam & legem , qua cuani.) Sententia eft, iVlofaicam le-: in Dei cultu continebantur. à De, - fgem : qu x in decretis fita erat, Grace &y O0tp.a ci,in dogmatis & placitis, I8. Qauoniam per jpfum ) . Scilicet eitione . - Chriftum pacificatorem , & mediato- qu& ex mero decernentis placito obli- rem noftrum. j tand(;rd gabant, in cruce fuille abolitam, ab- rogatisque decretis antiquatam ; ac "cceffari.) Aditum, introdu&tionem. nein; vel ! * pioinde maceriam divifionis omnino "Amiéo. ) 'Tam Judzi, quam Gentiles. vityobis dirutam. Ip uno Spirite. ) Sancto, id eft, per m durà VMel e» 99yyuuo , i2 deeretss, eundem $ ld eft, per alia decreta, hoc eH: 3 r piritum du&oremþ & impul- ) h legem novam. forem. glaugq?i- Ur dzos €oz 1 dat in fzmerip[o , öï; ) 444 Partrem.) Ad Deum Patr&tn,ut: : ï-';Qllia Ut fcilicet duós populos Judaicum & recepti ab eo in gratiam, & pro filiis Gentilem , quafi duos hom;es, fibi agniti, clanemus orantes, 442/52, Pazer. cillavity & corpori fuo, id eft, Eccicfiz fuz, I9. Ergé jam non effss. ) Ut eratis q intet - in Gentilifmo. E "cujus ipfe caput eft, inferat & incor- &Geg- ' poret, faciatque uttumque hunc ho- 4Hq//51te.r & ad minem, id eft, populum, velut no- extranel. æfehæ. ) 'Pgïegrïni & Id 49" y: .dSed. effis cíves,) a'upmoN'rai, concz- vum quemdam hominetn in'nov;tatg ves fanctoram , id eft; in eandem cum u li vite ambulantem. - Facsens pacem. ) Igter duos HIOSPQ' illis civitatem adfcripti. ,"uen!; ) Er domeffics Dei.) ld eft; una cum 1 (en- pulos. 16. Er recomciliet: ambos , &c. ) Uf; illis pertinentes ad domum , cu us pzf- , u- rumque populum ,. 'eft ejusdem. fen- terfamilias eft. Deus. $ ii QO. Suger fundamentum A ä/laläfuü.) hus M o tentix repetitio & inculcatio. I Super Apolftolos & Prophetas, qui TE E: venicms, ) Chriftus fcilicet in hunc mundum. funt fundamentum Ecclefiz. Apofto- 1itatis Evangelizavit pacem volss. ) Læ&o lorum- enim & Prophetarum fidei, do- P^ ! avit. Grine, predicationi , inftitutioni, qua- 1nter præconiq pacem promufg fi fundamento, Ecclefia incumbit. Vobis qui longe fuiflis.).. Vobis Gen- ; - tilibus ,. qu i longe fuiftis aDeo, Chri- Jpfo fummo angiMlari lapide Chriffo g ] fio & falute. : « Bibl. cum Cap. Mewcläg Tom. Vil. - 7«j». ) Exiftente Cþ:i&o lapide angu- B " i 542 IoNE k "—EPISTOLJE B. PAULI AP',OST. AD EPHES£0$ 3 1. In quo omnis zedificatio c E .fan&um in Domino : onftru&a crefcit in te*mpl-gm ; : facrame 223. In ? E Spiritu. quo & vos cozdificamini in -habitgguïqm,;Dei m - mylter! CAPUT II $ Daulus docuit boc. "n : num. f y]fe:-*izzm , Propbelis , &9 Aþöjlalz;s. reþelatuih, - pheüs] 6. G quod Gentes e[Jent per Cbriftum participes promil]onum Dei , quem orat , ut [piritu corroborentur , €? in charitate va : : pes p dicati ? a. L " plenum in divinis myfleriis " Ü - edoceantur. - v2 da 5 BIN Ujus rei- 5 'ratia*,f ego Paulus vin&us Chrifri Jeo, pre Gentib vobis Gentibus,. .2. Si tamen audiftis di fpenfationem graftiæ--])ei', quæ data mihi per eft mihi; in VO»biS : dum div 3. Quo- lio mun À —GÜ Qemes, 1 Iarriþ. Alluldit Paulus ad locum 'Iï'aia,e : Crefcit 12 templum /g:n&z:m. * In Ec- miht fat -cap.28. num. I6. E tcce ego mitram clefiam, quz eft domus fancta & £m fundamentis lapidem , lapidem. pro- plum Dei. r j d barum , angularem , pretiofum , 6c. & &6)Q Izm.Domigo.) Per Dominum , vel, hocare ad Pf. 'II7. num..22. ï,L;z;:idem quem in Dominoe; id eft ,. Domini i ; ut fliþcï-s admiror reprobaverunt adifrcanres , bic fatizs eft templum fanctum Domini. - 34 taput augul;., . Porro duas ob cau- 22. In 44v. ) Per- demptio fas Chriftus angularis lapis nomina- Chriftum jam dictum. quem , fcilicet mihi pg Vel , ;in quo faiffe tur. Prima eft, propter foliditatem , fcilicet templo. Satra firmitudinem , ac robur : folent enim Et vwos coadificamini im bhabitaculum anguli in edificiis effe firmiffimi , fo- De;. ) Vos cum aliis Chriftianis fimul mm, 6 lidiffimique lapides, ac propte:ea adi- inzdificamini huic fabrice , ut fitis ]a- Sicut ficiorum oífa nuncupantur. Secunda, Aento.( pides, partes, & membra hujus tem- Captt. | quia ut angularis l:pis veminum u- pli, illudque femper altius affur gat : hoc Cl trinque parietem complectitur ; ita atque ingens Dei habitaculum. Chriftus utrumque populum , Genti- n Spiritu. ) Per Spiritum fanctum, preferti lem & Judaic im, inter fe connectit, chre&] & in feipfo continet , atque fuftentar, qui fua gratia & charitate quafi olu- lrl tinO vos coagmentat & continet, &L Dicitur /777:4; , id. eft & Xp0G quod omfibus ang'üli$ convefiit; funt enim I. F Ujus rei 'gmtia',ö"c. ) Qus ha- folg c parietum . fummi, id eft , extremi ,in bentur hoc verficulo, poft lon- Drad quos fcilicet definunt & uniuntur.- te hgen 2I. ü am parenthefim , qux fequitur , ne- D Chrift um.- iz 440.) Per quem , fcilicet ctuntur cum 1llis verbis F/edto. 'gf'flta , &c. infra-num. 14. Ormnis adificatio. ) Totum sdificium, Vintus Chriffi Tefu. ) Chrifti caufa, aliisf tota fabrica. & Evangclii ejus, Fiii Confbrzila., ) £t | ad duvaguokoyspgy? ; Q. $& tamen audiflis difpenfatiónem,. ient compaginata, con-mp s : Y a, coaglnexicac;t-. &c. ) Quafi dicat : Si'tamen, quoc! l, M .CAPUTImï 243 &wim d | .3.Quoniam fecundum revelationem notum mihi fa&üm eft facramentum, ficut fupra fcripfi in brevi: 11- Do à 4. Prout poteftis leg L entes intelligere prudentiam meam in myfíterio Chrifti : L L] $. Quod aliis generati onibus non eft agnitum. filiis homi- num, ficuti nunc revelatum welamm, (eftq fanttis Apoüolis' ej-us ,& Pro- phetis in Spiritu. ti,qun 6. Gentes effe cohaeredes , & cohcorporaleäs, & comparti- j ; ad cipes promiffionis ejus in Chrifto Jefu per Evangelium: 7. Cujus fa&us fum minifter, fecundum donum gratice Dei, - quase data eft mihi * fecundum operationem virtutis ejus. * Sap. I-Ig. 8. * Mihi omnium fanCtorum minimo data eft gratia hzec, in , IVor i, pro eftigabiles divitias Chrift -Gentibus evgngelizare' inv "Hh a g. Et 1* 9" ? da,fa »^ mihi perfuadeo , audiftis quemadmo- 6. Genres e]äco/mr?de:. ) ldeft, dum divina providentia atque confi-. una cum Judais ejusdem hzreditatis . * lio munus Evangelii predicandi inter ccleftis confortes, tanquam Dei filios. gentes, adeoque inter vos, cr Ez concorporales. ) 1d eft , vejusdemï /[n£c- .editum; mihi fuit aliquando. cgrPoris meinbra fub uno capite Chri- Aten- DOsoniam /ectmdum reveldtianem, [9) &'c.) Quafi- dicat: Audiftis maenum . Promiffonis ejus-)) Promiffionum Spi- ; X hoc-arcanum , quod paffim predico & ritus fancti, vel Dei, uam relativum ut fitis oteft. admiror, de Chrifti incarnatione , re- ejas utrique refpondere demptione, vocatione Gentium , &c. Im Chrsffo Je[z. ) lde h , per Chri- fcilice mihi ftum Jefüm , qui has Dei promiffiones fuiffe. per revelationeüj notum fattum n; M " S$acramentum. promulgavit per fuum Evanoelium. 3 * ), Miyfterium ,. arca- 7- €ijus.) Scilicet Evangelit Chrifti. Atl - num, &c. Secundum donum gratie Dez. ) ld efty : fimul Sicut fupra [crspfr. ) De hoc fa(;r:t- per donum gratie Dei..- ftis fte mento-& myfterio, fi quis enim legat - Secundum operationem. ) Gr&ce eft, * 5 tem- caput primum. & fecundum, videbit eyéexytia , id eft: efficaciam , efficacem üpat, hoc Chrifti. myfterium. jam dictum, Operationem. prafertim . circa vocationem Gentium, Firints. ) Ovdpec , patenti;. Sen- ;äum, clare & profuride fuiffe Paulo revelatum. fus eft : Apoftolatum non inanem, | gli- In brevi.) Padcis , & breviter. otiofum , & vacuum aceepi ,. fed ta- ! ] 4- Legente:. ) Superiora hujus epi- lem, qui potenter & efficaciter ope- ftole capita. retur - converfionem Gentium, etiam barbararum. 5 : hi- Prudentiam. ) ovytotiy , id eft, in- ]ot- telligentiam meam circa Chrifti my- 8. Mibi omniwm Saxtlorum minimo. ) ,De fteria. Non folum Apoftolorum , fed Chri- 5. Quod aliis g eneratio;;iäu:. ftianorum omnium minimo. in Grx- TU ) 1d*e'&', aliis fuperioribus fzculis. co éft, éAaoXierorrew, comparativus *a-ufzs Filits bomizuum. ) Hominibus. ex fnperlativo formatus Et Prophetis. ipftrmiori. , qugü dicat, 4nenti. x ? Novi fcilicet 'Tefta- - I € ;lfllf, 97 Spirit:f, ) Pe? Spiritum fag&um. incomprehenfibiles. JHigabile. ) Non ve&igabilejs,. IUO( : 244 EPISTOLZE B. PAULI APOST AD EPHESIOS MU 9. Et illuminare omnea, qua fit dupenfatlo facramentl ab- fconditi a fxcuiis in Deo, qui omnia creavit. T. charitat 1 1o. Ut innoteícat principatibus , &poteftatlbus in coelefh-— bus per Ecclefiam, multiformis fapientia Dei, fit latih II. Secundum præünmonem ceculorum , quam fecit in 9 ftx üt. Chrifto Jefu Domino noftro: a E 12. In quo habemus fiduciam , & acceflum in conüdentxa ao 1 per fidem ejus: anr .15. Propter quod peto, ne deflcmns in trlbulatlonlbus meis ratur l - T 3 pro vobis: quee eft gloria veftra. * d fecu - 14. Hujus rei gratia He&o genua mea ad Patrem Domml glormfæ noftri Jefu Chrifti, Vatut Corvol Is. Ex quo omnis paternitas in coelis, & in terra nommatur, det vob I6. Ut det vobis fecundum divitias glorice fuse, virtute db €0 ; corroborari per Splrltum e]us in interiorem hommem, *| fus om a - Kispin^ I9 Chri- A 1pfus 1 n5 V Divitas Chrif;.) Significat immen- me opportunum, -& idoneum. prafi- nm Pï fitatem beneficiorum öhrlfh nierat, ut ea per Chriftum faceret. autem 1 9- E£ sllewinare ommes. ) Lucem I2. In quo babemus fiduciam -6c. ) v ijfe fidei , &-veritatis lmpextlendo In' quo quidem Chrifto fpes omnes €a5 pOt( O ht difzen[atio, t$c. ) Ut fcui- noftras locatas habeinus, ejusqup bene- cet docé1m quam faplenteï dxfpenfa- ficio per fidem ipfius, ad Deum Patrem at pr tum , id eft , diftributum , & omnibus magna confidentia poffumus dccedere. D f propofitum (it hoc tempore a Deo fa- -I3. Pete, ) A vobis, Ephefi. - hi« crament m redemptionis Chrifti,quod Ne defecsatis in tiibulationibus meis. ) * Ne deficiatis, & cad«tis animo viden- Di« myü:euum & fecretum per tot feci- ma fit la, immo àb xterno abfconditut fuit tes me malé haberi, & vinculis alligari, I in Deo ; id eft, in ejus mente J confi- .P,o vobis.) Quia fcilicet vobis,aliis- et, at lio& predeftinatione, . que Chriftum & falutem evangehzo [ IO. U m»otæfcat pnrc pzzt:äus Ef/w- Qu& eff glsria vefira.) Qus tribu- bus C reflatibu:. ) ilis fcilicec Angelorum lationes cedunt in glo.iam veftram. » ordinibus, qui principatus dicuntur & I4- Hwjw. rei gr. .ttd &fc. )Ne&en- !t [ullim 1)0tefmtes fub quibus & 1ehqaos An- da funt hzc cum primo hujus capms phox gelm um. choros intellige. verficulo, ut ibi dixi. ls celefhibus. ) Scilicet locis com- Flecto geuua ad P atrem. ) Id: efl: hu- htie morantibus. militer oro Deum b. 'atrem., &c. fs d / qutu Per. Ecclefíau..) Per ea que g (rePca I$. Ex quo oganis patermta: "" ce- funta Chrifto & Apo&ohs in Écele. lzs 6 m tevra nonizatur. ) Éx quo tis C ll t fia, perque donay & gratias Écclefiz Patre omnis(familia, five Angelorum in cclis, five hommum in terra, exi- Genu communicatas. multa : mv&erla Chri- L. fti & Chriftianorum Angells inno- ftit, & originem acc:pst tuerunt, que prius ignorabant., Patermitas. ) muToiA , familia , E tetda IIl nee Secundum prqutw/:zem faru!a- tribus, qu& ab uno Patre fuam habet nes. rum.) Quz omnia fatta funt eo tem- Orlglnem pere , quod tante rei gerendz maxx- -16. Secundum divirias glaru fw^-)1d ! i clau xl E 2CAPUT H — D 245 - : I menti'ab. 17 Chriftam: habitare pEi*;H';dfem» m cordzbus æe&us i A N charitate radicati, & fundati, 1 | cæleïh'-— endere c um omnibus fan&tis, quee S rg. Ut poffitis compren : ; fit latitudo, & longitudo, & fublimitas, & profundum Ícientize charitatem fecitin 9. Sciré etiam íüpereminentem 'Chri- lenitudinem Det. íi,ut.impleamini in omnem p 20. Ki autem, qui potens eft om nia facere fuperabund äntef nfidentia quam pet mus, auc 1 fecundum virtutem, quae ope- qteiligimug, QUs meif | ratur 1n nobis : Hh5. te in gternitatem . ufque. porrigitur. Donini eft, fecundum immenfam largitatem - glorïofæ gfatiæ fuz. Jam enim inde ab «ternitate decrevit Virtute. ) Ouodptt y fortitudine. Deus vocare Gentes ; hujusque beni- ninatür, , Corroborarz , &fc. ) Senfus eft : Oro gne difpenfationis effectus , & fructus det vobis ut viitute , feu fortitudine permanebit inlc—)mnem prorfus eterni- virtüte. tatem. ab -eo accepta corroboremini adver-. Er füblimitas. ) Ad magnim enim . D fus omnes tentationes , per 5piritum e- 7 htl ipfius ad. profe&um interioris homi- & fublimem dignitatem Gentiles ev &i funt, ut fcilicet , filii Dei fiant, & nis. Vel dicitur. ls zmzeriovem bomi- Chrifti coheredes. ^ Magna etiam Dei i praf szem, pro, interiori bomine.. Eft aCeret, autem interior homo mens hominis, fapientiz , amoris, & potenti fubli- 4)),4 66« mitas , qua fic fervos fÍcivit, voluit, vel ipfe homo: fecundum mentem, & ] es. omnes eas potentias , que lunt anima ratio- & potuit extollere. Qu bene- Et profundum. ) Eft --e.nim 'profun'- n Patrem Qali propriz: / dilumum hoc myflerium , quod ut 17. -Cnrz'þzum babitare. ) KI/)et: vobis accedgre. Deus Pater ut Chriftus habitet. dicitur ad Rom. 15. 25. Lazzi; zempo- d. In charitate ]fundati E& radicari. ) ribus &ternis tacilum eft. etiam pro- fundum propter Chrifti fe- altitiime P mti! .) Det etiain vobis ut'charitas ve&ra fir- z p viden- ma fit & conftans. demittentis humilitatem , q4 exinazi- dap , Id vit fenetip[um,G c. ad Philipp.cap. 2-7* alligiri SIS. D* pajïti: compreben Oro Deum , ut lis ais« eft, animo concipere & intelligere: 19. Sczre etiam. ygelit. Cun omnibus Sanilis. ) Cum omni- poffitis fcire, id eft' , animo comple- Qi, ac pro dignitate,«ftimare. i .m'bu- bus Chriftianis, quibus hoc idem opto. flram. Qu fft latitudo , 65 Jongzude , & S:;pgremi;ientcm ferentia. ) Id . eft, Neflen- fulimitas ,- & prefundum. ) Non ex- excedentem notitiam noftram, ac ma- ;e jorem, quam ut a nobis poffit intelligi- ; capitisï plicat Apoftolus cujus rei intellieat Cbaritatem Corifl;.) Qiua nos dil-xit. latitudinem , lotigitudinem, & cete- ras dimenfiones hic memoratas. Lo- U /impledmini 32 ommem þäcriitudi- x eü, hü- ; X zem Dei.) Ut omnium donorum Dei C / quitur autem de beneficio redem: tio- ; n n nis Chrifti , cujus participes voluit periectione repleamini ; ut omnibus Eg qllO Dei donis abundetis. effe non folum jJudeos, fed omnes QO. É; autem qui potens eft , &c. )) eJorum Gentes. z Id eXi' i .Qua ff* lat £ tudo. ) Quuare late fe ex-; Senfus eft : Ei qui potens eft fuper- N tendat X hoc myfterium , charitas & be- "abundanter & cumaülate facere ultra lia A vd neficentia .Chrifti , ni x nirum. ad (?m' oinnia qu& petimus , aut mente c;on'cif' p habét nes. Gertes & nationes. pimus.- ? do " nullis Secunda ? | Virturem , qua o'eratur in Et lomgitmdo. ) Longitu clauditur t»erminisk , nam ab «ternita- golis.' ) xará T äïfvaf.clzv , feeundnma [u,-)ld 4 i - B » B. . .E'PISTO)LZE B; PAULI APOST. AD EPHEUSIOS' ï 4 2I. Ipfi gloria in Ecclefia, & in Chrifto Vnus Jefu; in omnes ge« - )njäratipnes: íaeculi faeculorum , Amen. u R * * 6*Uni " er otbnie J(CATPUT Iv,A - - / P h *Un Ad unitaz;em fpiritus bortatur , offendens Cbri/lum«dzïber/ä znlxä"z.li- senfüran erfis dedi]e chbarifmata , & a4 $. Pro Jui. corporis «edificationem varios in Ecclefia infHituiffe ordines ad * ;itaptivitat fimem usque mundi : monet igitur, ul exuto veteri bomine novum in duant , utriusque partes explicans : 9 Qu primum. rurjumque monet , ut in boc co rpore manentes , feparentur ab iis, 1o. Qt ur cfreue carnis d PT HDUPINPUNSRU R qui Mente excacati Jequunt EN L Coclos, u -fi9v0s induant mores , damnatis - eþderiq M us it. B "- E x — prioribus. p sutem P *1Cor T. Bfecro itaq ue vos ego vin&us iri Domiho te5, & ( 9.97. O ,. « g,t"äi gtie n Phil. ambuletis vocatione, qua vocati eftis, : .2. Cum omni humilitate, & manfueétudine ædificatï 1.27. . f u *Rom.: pportantes invicem in charitate, : , cum patien.tig, RUs mom 3 . *Solliciti fervare unitat em Spiritus in vinculo pacis. $ U. . 4. Unum corpus, & AE Plua àc unus Spiritus, fl—cgc.vgcati eiþs .in'-un-a : 1 charitatis fïpe vocation'is Vefcræ. -gp ons op . andam * Unüf. j vim. E poreztiam , id eft , grarciam & ut fancta: fit, & perfe L tam muj Spiritum, qui vos potenter ad ardua velia. " &a '(ïonvexjfacio-- - Ceffitudi yirtutum jimpellit. - llna f 2. Humtilzate. s [ P '1"6671'8!15(16(50;' lum 21. lf gioria 12 Ecclefía. ) Explet €'Uyzc , cum humil i fenfu de vobis ipfis. fententiam num. 20. inchoatam, £; 4 Gum partentia, T. Cuifta potens eff ,&c.. Senfas eft , ipfi fit glo- cum longanimitat ) ptr& paxpoSupiag , 6 Ur, ria in Ecclefia, id eft, ipfum glorifi- €) qu& virtus eft qua — ï Suter cetuniverfa . Ecclefia tantis beneficiis homo fit lenis , & lentus ad iram. Pa o Supportantes inuicem. ) Mores in-. ab eo affecta. fuaves,afperos,&vitiofós proximorum. In on Ipn Chrifo Telu , i omne)ï &c. ) Id- li que per Chrftum Jefum, & inomnes , ? g: Umtatem firitus. ) ld eft , ati- Ti dt, etates omnium fzc morum inter vos conjunétionem. ternum. Fllortæln. ufque in z- Ib vimculo p4cis. ) & rà Gwudteyue. t & TÓáG &i gfq,mg, £z col "igarione paeis. . Id 13; jor, l cro itdqæ?.) Qimfï dicat, quis — eft, p ex mer vt I. OBg ace velut vinculo quodam ani- affecit. ominus tantis beneficiis vos mos veftros in unum colligante. E ENUT 5 ä 4- Unum corbpus , Cf unus [piritus. ) T .natlioni ? Ego vistius 12 Domine. ) EcoPau- Supple , fi tis , ut videamini quo- 1 5 UCm Ius, qui carcere teneor propter Do-. dammodo effe unas homo , e $ inum , ejusque Evangelium.. odem fion . fpiritu, & eadem anima & vo lunta- : Ur digne ambuletis vocatsone , qMa te » qui a feipfo diffentire non poffit. tiong vocst; efis.- ) Ut mores , & ftudia I2 s2 [þe. ) Ad unam, eandem 4 &terng, que i;. "p - wOcationi ge&fæ contormetis ; ;d e&, fpem falu;fs,- 1 Mfcen i ï?j;;; )8 X CAP UT IV. 247 . Unus Dominus , una fides, unum baptlfma. M 6 * Unus Deus, & Pater omnium, qui eft fuper omnes, & *Mol v per omnia, & in ommbus nobis. . '2 IO. . *Umcuzque autem noftrum data eft gratla fecundum *Roms . "h i. menfüram donationis Chrifti. 12.3 0 r 9. Propter quod dicit: *Afcendens in altum capflvam dux1t I Cor. -captivitatem : dedit dona hominibus. 2. II* Itf H 2.( or, 3flican ; 9. Quod autem afcendit, quid eft, nifi qula & defcendxt 16.I3. prlmum in inferiores pzm:es terra ? *Pfal , ij m, 1o. Qui defcendit, ipfe eft, & qui afcendlt fuper omnes 67.19' 0C coelos, ut impleret omnia -PER. Et ipfe dedit quosdam quxdem * Apoftolos , quosdam *rCor " autem Prophetas, alios vero Evangellftas, alios autem pafto- 1228« w res, & doétores,. t dlgne 12. Ad confummationem fem&orum in oPus minifterii , in ædlhcatlonem corporis Chrlih ; tientia I5. Donec IS, s. Uzus Dowinus. ) jefus Chriftus, - xit, & in eclum fubvexit inferti fpo- i Una Plura acervatim congerit pacis &- lia , id. eft , animas ]uüorum ; qu& "charitatis incitamenta ; quafi dicat , prius apud inferos captivz tenebantur. Unus onirni OPe enltendum nobis eH: ad fer- Dedit dona bominsbus. ) Dona fcili- u in Penteco— andam unitatem fpiritus ,. quando - cet Spiritus fan&i ,. tàm multis , tam fanc&is tenemur ne- fte, & deinceps Chriftus in. Apofto- verfatio ceffitudinibus. los & Chriftianos fparfit. Una fides.). Quam fequlmur 9- æadaufem a[cendiz, 6c. ) Quafi of dicat, " Chriítus altiflime afcendit fu- Unum Bapti/ma. ) Quo renati, & s ipli - Chiiftiani effe&ti fumus. per omnes cclos, qui profundiffime MU /lg D 6. Unus De«s,6c.) Quem adoramus fe humiliavit, & defcendit ad imas eü qua Super omnes.) Dominio. partes terrz , Ícilicet ad inferos. RU [2 m- JPar omnia. - Providentia. Io. U: 1mp!erer omtia.) Sua poten- In ozanibus. ) Jufhfïcatxone *tia, majeftate, victoria & triumpho, Qrum. Umrw?ue «nien noþrum 66*-) ut omne hominum genus. iplrltu.tllbus mun Id e& cuique data eft gratia non una doms cumularet : ut omnia que de & par, fed varia & drfpcu: huic ma- ipfo fcripta erant perprophetas adim- ij ]or, illi minor ; data mquam , non plerec: ut omnes regni fui partes pra- ld ex merito, vel menfura meritorum no- fens vifitaret. af (h*orum fed ex menfura gratuxcæ do- II. Dedit. gmasdam Zz :dem Afw/]o/os ) e É - nationis Chn[h , cul plàcuit donare . - ftolos. . Voluit quosdam in cclefia ele Ap 0- . ) huic menfuram, hanc gratiz, illi illam. qHO g. Propter quo4d dicit.). ld eft, ad Paffore;.) E plfcopos. jem f nmfïcandam ratuitam hanc dcna- I2. /ld coniummattonem fantlorum.) fifdv monem Cknüx, dic dicit David Pfal. 67.19. Adinftruendos fideles perfe&ta & con- L i "Afcendens iu Altum capivam duxit fummata , ommbusque fuis pærtlbus quf eaprivita em. ) |d eft, Chriftus cum abfoluta f.: m&xmte, hoc enim figmfïcac £ afcenderet in celum una fecum addu— Grec. neog roy xwragna'y.ov TÀ dqíey, c -a 249 a -EPISTOLJE B.:PAULFAPOST.' AD EPHESIOS - | omnem 13 Donec occurramus omnes in unitatem fidei $ & agni- - inmenl tionis filii Dei, in virum nitud.nis Chrifti; , ;p'erfe;&gm, in menfurarïl ætgtis ple- J d 3n 14. Ut jam.non fimus parvuli Hu&üa,nteä, &'.cïfcümferainur omni vento doCtrinz in ne quitia hominum ; in aüïl"ïia ad cir- cumventionem erroris. A I8. ? vità. D 1$. Veritatem autem facientes in charitate ilo per omnia, qui eft caput Chriftus : : cfefcamüg. : in ! tem Q 1 19, ( 1»6.wExanuo toþqm corp?;f compattum , & c;onhex-' E T . omnem : inoe 4 ÍIp opus mmg[?erz:) Ut i;cilii-cet;lquippe fquibulsl'iþmperfe'&um & inft abile judi- p Apoftolus, propheta, piftor, doctor, -cium eft, fluctue: plene & ftrenue opus miniftrationis ftantes fimus. nus; nd eijt, inco*n-v - er n fibi creditz exerceat. j Non circumferamur omni vento da- si. ) K Àz adifcationem corporis Chrifi. ) &rine. ) Non abripiant nos in fua EO fubmini Ecclefiz fcilicecz, ut illa, feu. «difici- falfa dogmata novar tores. $ um hærequg d- * WO fübmii 3 um fpirituale, fenfim aífurgat; nume- fti capiti r ue ac. virtutibus proficiat, donec I2 nequitia xäa;m;izüm'. Y Idi eft, p[.,e:l;' C lus Chri tandem abfolvatur , & omnibus fuis nequitiam., & fallaciam hominum , fenfum ( partibus, omnique ornatu debito com- X five philofophorum, five judaizanti- 1 lere p pleatur & confumetur. Hsxc autem um , five hareticorum , qui alios in tuam ul zdificatio, & confummatio ad finem errores ne ftudent. quiter & ;xffidiofe txahere akeri, i usque mundi porrigetur. 7 W s I3- Demec océurr 4705 éfc ) Senfus -do af nutia ad air/cun»aücn.t)oneäx*äri-c— pam un eft, usque eo defudare debere Pafto- ris.) WMeteratoria quadam ye'rfu:ia u- externam rum induftríam, donec reifpa confe- tentes ad fallendum. facrame quantur , ut omnes evadamus in vi- IS. Vertzatem autem facientes 1 )fv.btfdz ventibus ros perfectos , in menfuram «statis rüate, ) ld eft, veritatem 2 charitate feftantes. ^ 4 i tb,qml plenz &juíte, non illius quidem que promov annorum numero computatur, fed que [$ m e Secan fidei unitate, & certiore ac fizmiore virtutibus. [04 123, | eognitione Chrifli, quotidie grandior llo. ) Illius, fcilicet Chrifti bene- etficitur, vegetior , atque robuflior. ficio ; Chriftus enim quafi caput in- te Q 9 Qui cnim vir factus eft. conítantius fuit gratiam , & vim crefcendi, & RI, QH perflat in fententia , j: guh m quam maturo augefcendi in fingula. membra totius b m confilio fufcepit. corporis , fcilicet Ecclefiz. Occurrammus. ) uccfrav-r,faæ'(uev, eft au- E -lid, tem xZray»réi, pervenire. . fer emnia. ) Omni augmento; fci-. gatia ( licet omnibus donis ; gratiis & virtu- - x Tmembr Ipcwiremo lperfcffz;m.,)' d eff, äor;ec tibus. in fide hriftt , agnitione & amore 16. Ex. äo.),SciIicet-'capit'e Chriff;».— tà f fimus viri , id eft, provecli, viriles, hogem Tortm corpui. ) Ecclefiz. conftantes, ficqué in. Chrifto plenam Compathum. ) Coagmentatum & dii &. perfectam . atatem fpiritualenr, id. compaginatum , e'v»zermoAoqysu.evop. m q upum €ft, perfectam intellectum, cognitio- Et connexum. ) Utfeilicetanembrum.: nem, & amorem Dei nancifcamur.- menibro, fidelis fideli, per eamdem d Í4. Uf jam -on fimeus parvtz/i.) r fidem & fpiritttm cohzreat , fiatque ex eft, nt non amplius puerorum more, * bj omnibus unum corpus;fcilicet Ecdgää n — ) us CAPUTIW. 219 anäm jün&üram fubminiftrationis , f&cunduih bþerationem ,' .&agm'. "ttisple- in menfuram uniuscujusque membri b augtngntþm corporisfa- . L * cit in aàedificationem fui in charitate. --37. * Hoc igitur dico, & teftificor in Domino, ut jam non *Rom. gnferafnur ambuletis, ficut & Gentes ambulant in vanitate fenfus fui, I»-*- 21. n ad (it- 18. Tenebris obfcuratum habentes intelle&tum, alienati a "us lin vita .Dei, per ignoranti am, qua eft in .illi.s',v p'rqpter caecita- tem cordis ipforum: I9. Qui defperantes , t , femetipfos tradiderunt impudicitize, omnem xi.n operationem immunditiae omnis , in àvaritiam. - abile judi- 'io. Vos dcem: ü , Iicon- Per. ämnem juntluram fuäm;'nzfräik- r ædifcaæiarz?m f ö'c) Utfexip;-x [777 7 nis.) Id eft , per omnem juncturam fum edificez, compleat, & perficiat s in m fubminiftrantem, qua fcilicet nobis hoc corpus, charitatem. quod eft Ecclefia, per : rcfum ;fa- fubminiftratur fpiritus & gratia. Chri- fti capitis noftri... Significat Apofto- * [7. Hoczgirur dico, &f ze/iif'cbf, &c.) | , pet ]us Chriftum caput noftrum , motum, Id eft, hoc eft quod dicere ceperam, ominum , fenfum & vitam fpiritualem in nosin-. b quod & obteftor vos per Chriftum daizanti- ETE fluere per juncturas, id eft per mu- ominum , quem volo hujus exhor- | alios in tuam unionem qua unum membrum tationis mez effe teftem.. : trahere U: jam D7 . alteri, id eft, unus fidelis , alterijun- verfemini. 4mänletfs. j N(m con- itur & fubordinatur; tum per inter- l!i .tfrl- nam unionem animorum , tum per 15 vVanitate fenfus ft&i.) TÉ Wä; d- iptia u- externam communicationem iniisdem TO , "hentis eorum, Qqui, Ícilicet toti facramentis , orationibus, facris con- im rebus vanis hujus mundi fectandis 11 a ventibus, aliisque externis adjumen- & captandis occupantur. 3 um tis, quibus pietas fidelium fovetur & Ig. 'Tene?äri: obfcur atum , .ee. j Er- -PI'OIHOVQBIIF- roris & ignorantiz, ut nec Deum, ate, i Secundum aperationem.) xava. &v£g- nec Chriftum agnofcant, & lapides d qtiay , ex vi, & efficacia intus agen- & lignum colant pro diis. t bene- dlienati a vita Dei. ) ld eft, avi- te & operante. Intellige vím Chri- tis 1 * pt l- l fti, qui inftar capi ïnäuïc', & fin- ta, que fecundum Dtum eít, a vi- ldl; x ula membra vegetat. vendi modo, quem Deus inftituit & ER | t00005 du men[uram uninscujusque membri, ) precepit. x ld eít, pro modo , menfura , X« exi- Per ignorant fATI. ) Det & le gls d[- H fCl' : gentia cujusque membri, ut fingula vinz. yira- membra , id eft, finguli fideles, jux- Propter e4citatem.) ia T 7p ,ä ta fuam naturam , ftatum condi- c», Qquod verti poteft, propzer ex- hrito. * tionem, a vi animz vegetantis, id cacationem , Vel obdurationem. eft, a Chrifti gratia & fpiritu,. ju- I9. Qu delperantes. ) Scilicet falu- tem & viam virtutis. -In Graxco eft, p ftam menfuram , & incrementum ac- jj cipiant. dcqNyquórte , qui, fcilicet, - dolere brom Aucmentum . corporis facit;) Quz vis deffernnt , ut confcientie morfum, Chrifti gratie corpus. crefcere facit, & dolorem nom fentia udem gt, ,i(iegque in iæ & 2 i. * — Bubl. cum Camallïlm(fcþ.v Tom. V L. 250 EPISTOLE B. PAULI AP"OST. AD' EPHESIOS /330. Vos autem non ita didiciftis Chriftum, s ^. * itacuxc 21. Si tamen illum audifti veritas in Jefu,- X 85 & in jpfo edo&ti eftis ; ficut 'eg PID E " h3 : 28.*1 * Col. 22. * Deponere vos fecundum priftinam. converfationem operan 3.8- veterem hominem, qui corrumpitur fecundum deüderig,Aer. t - YOris. * tribual *Rom 09 23. *Renovamini autem fpiritu mentis veflrae, j 4 4. * Et induite novum hominem, qui fecun quis b Col dumu Deum $l 3'1I2n / 7* "creatus eft in juftitia, & fanCtitate veritatis. * IPet. 25. * Propter quod deponentes mendacium, loquimini veri- gnii e 9. j. tatem unus invicem H Zach. membra. quisque cum proxigïo fuo : quoniam fumus blasph »I0. p z s 26. *?Ira— mine ex veteri Adamojicontracta ; omne nefas ruant. fVuï'l atus legit in Grzco dmqnxoreg, feniu quem tra- vel potius, ipfe homo quatenus h»u* His op didimus. jusmodi vetuftate affe&tus eft. eaque à Ip operationem immunditia. ) Adim- Titatem Qui corrumpitur. fecundum defideria munda & obfccena pasranda. erraris.) ld eft, qui in vetuftate & | d avaritiam.) éy nAors£ta , eft au- corruptela proficit, obfequendo pra- Quf tem mAsov:f/m, wut hic accipitur ab vis ac turpibus defideriis , uod fit ex mentitt mentis errore & cacitate. V el fenfus fel un Apoftolo , immoderata cupiditas illi- citarum voluptatum , quas impuri ho- eft, veterem hominem inflammatum, illudqa mines, non fecus quam avari peci- ac furentem libidinibus, & plura quam v fias , captant ftudiofe, noa conten- affequi poffit rabide concupifcentenr , Y ti licitis éx matrimonio, plus habere corrumpi & tabefcere , carnifices au- Si con volentes quam fas fit, ut fatis appa- tem effe fua ipfius defideria. à iaen ret ex etymo Grzce vócis. , 93. Spiritm mentis veftra. ) Id eft, 20. Vos autem mom ita didiciffis fecundum mentem , fecunduminterio- ira fn vique Crifum.) Quafi dicat, talia non do 1 rem hominem, vivificá illa vi gratie l cet Evange*liüm*Chriüi. & fpiritus mentibus noftris indita , vera 2QI. $z ramen illum audiflis. ) : S.ic!z'm a Spiritus Sanctus nos regenerat , u & in novos homines Chriftianos fci- omnino Chriftum , ejusque doctrinam te cul audiftis & didiciítis. licet & fan&os transformat-. ftot Et (2 ipfo edotli effsss . ffcut eff ve- Q4i Induite novwm. hominem , &fe. ) 47 vitas im Jefu. ) EÉdoQü eftis quenam Novus homo fecundum Apoftolum eft ejus 1 fit veritas doctrinz ipfius efu , .que quilibet homo , quatenus renoyatus P dtis docet deponendam effe pri 4 : inam con- Á eft per gratiam Dei. prox verfationem. Qus fecundum Deum creatus eff, &fe) 3 22. Depozere vos , 5:) Poteft e- Qui per r ecenerationem creatus e(r fecundum: D 0P€ï€ tiam To Deponere & . referri ad ver- eum, id eft, divinz jeoi ao, ficulum 17.. Hec igreer dico 65 tefliff- conformis, creatus, inquám, in vera fenft cor i2 Domino, depontre, &c.- Oxdo- juftitia quoad proximos, in vera fion & fenfus eft, ita. deponere veterem fancitare & munditia quoad feipfum. * hominem, ut non amplius ambuletis 25. Deponentes mendacium , &.) Cün fecundum priftinam converfationem. Membra veteris hominis, que depo- Veterera bomizem.) Metus homo eft ni & exui vult Apoftolus , funt meri- qui Con vetuftas & corruptio pe,ccaü in ho- dacium , fraus, ira; /inju itiït, ;&c. tàte " JS CAPUT IV. 25I 26. *Irafdïmïni, & nolite peccare: fol non occidat'fup-ef"*,Pfa!ä äflcut h : iracundiam veftram. d N PA i 27. Nolite locum dare d.iab.olxo : Fatipnem 28.* Qui furabatur , jam non furetur, m agis—auktem läbbret, *Jac,» : u eria er. erando manibus ífuis, quod bonum eft, ut ha x a begt, unde * 7. - tribuat neceffitatem patienti. » 29. Omnis fermo malus ex ore ve ftro non proce!d;tt,:yvfed fi | Dem. A. quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. o. Et nolite contriftare Spiritum fantctum Dei, in quo fl- ni Vétl- gnati eftis in diem redemptionis. nyicem - I. Omni: amaritudo, & ira, & indignatio, & clamor, & E b,lasþhemia—tollatur a vobis , cum omni malitia, 6 *In- "Ils ! 32.**Eiï:ote ontradi ; X enus f His opponit membra äovi hominis , eft infeftus, vel corruptus. eaque aífumi & indui vult, fcilicet ve- 4 adificattonem fidei.) | dlfdgri-i » ritatem , manfuetudinem, juftitiam,&c. fidei promotionem. IQ-eR, ad P flate & Ut det gratiam andientibus.) ld eft, Quoniam [wmus imvicem . eneribra. ) o pra« .. 'Quafi dicat, unum membrum-- non progreffum in gratia, piéetate & vir- od fit ex mentitur alteri, non decipit alterum , tutibus. " Vel gratia hic fignificat dfenfüs jucunditatem , quafi dicat, ita ut fit .fed unumquodque alteri fidele eft, mmatuffiy : illud que fincere ad jgvgt quantum po- audientibus gratus & jucundus, ficad H quäm seft. . Colof.'4."n."6. fexmo 've;/ler /Emper*i;: 'etifelify o6. lraftimini , &f -nolite peamfe. ) gratta fit fale conditus. O. Nobe contriflare Spiritum Sam- (5 AU* — Si contingat irafci, cavete ne in opus ira erumpat ; id eft, ne facite quod um Der) ld eft, nolite offendere It eho ira fuggerit, ne finite illam pro fpiritum San&um verbis obfccenis, interio» u gþedi aut contümeliofis, &c. - e ad injuriam. : iramkäiam tatis . ng e| nom occidat fuptr In 440.) Per quem. ndita vefiram.) Eft proverbium, fignifi- Signati effis.) In anima, in qiia ] Xfierat , W cat iram ftatim deponendam. . Noli- Conditoris fignum, figuram & no- s fci- te cubitum ire, priufquam fxatri ve- tam , id eft, gratiam , fan&icatäm, ftro reconciliati fitis. 3 habetis. t.) 7. Nolite locum dare -dtabolo.) Nec l& diezm redemptionis.)) Ut h die refurrectionis extremse ob omnibus yme ejus infidiis, quod facietis, fi exclu- yyatti$ datis iram, & chaïitacem colatis cum malis liberati & redempti, adfcifcami- roximis. z. ni ad beatam immortalitatem. 28. Qd benum ef.) L abörec & / 3I. -4zaritude. ) Qua. animus ali- ) 5 af Operetur,. fed ita ut non turpi opifi- uo proximi verbo, aut facto offen- cio, fed honefto victum quzrat. Vel, f u s ab eo avertitur, amarefcit , «ore ) ]egi fenfus eft, quod facere bonum eft, & invite eui Y ver e * X eo cogitat. n videt, audit, »gut -de ve non turpe, &on indecorum lfllm- Qg. Ormnmis fermo malus. ) Grece -eïï ha.) Svgog , (furorem vertit S. c'anp)c, id eft, putris. & corruptus, Hieronymus ) eft exchndefcentia. & 4r.) ui fcilicet fale prudentie non e effervefcentia animi. TepQ' t conditus, fed vel lafcivia & obfceni- Indignatts. ) Ópeyy, ira, qua quïä indignatur fe Iafum , aut contemptum« &o tate vel fcurrilitate , vel alio vriycio h K 252 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD EPHESIOS i R * Col. 32. .* Eftote autem invicem bemgm, mlferlcordes, donantes at Hoc OT | aut ml 513. invicem, ficut & Deus In Chrifto donavit Vobls. - : haber Ia CAPUT V. * (,AN Vel lt ua — H ortatur, ut Cbrzy?um imitentur, longe kþamtz abi 0i mtzo, ac 7' Jcelerato , C? rédimentes tempus, ajumam* jþzrzmalza qu& tradzt g E thino. exercitia : uxores "vult Jubditas e[Je iris , viros autem dzlzgere uxores , ficut. Cbriffus ilexit 9. Tr — pitate : Eccdefiam. e ergo imitatores Dei, ficut filii chariffimiz roqumm ) Hiot fu. E &u * Et ambulate in dile&ione, ficut & Chriftus dllex1t 15. :)4 nos, & tradidit femetipfum pro nobxs oblatlonem, & hoiham " Stwrri 15*- Deo in odorem fuavitatis. - Naag qu' 12. dlicitur : *Toan 3.* Fornicatio autem, & omnis immunditia, aut avarltla,*nec hic acci nominetur in vobis ficut decet fan&tos ; 4-21. tf qu Coloff .4, Aut turpitudo, aut ftultxlöqumm, aut fcurrlhtas, quæ Bwuoïxox - Anftot, 39: 5 ad rem non pertlnet : ted magls gratiarum actio. * &map -— 5 Hoc tiis plas Clamor. ) Scilicet inordinatus € I. 14i V0C Tcuz filii. ) Fxhorum enim eft: pa- QM Blasphemia. ) ,(ï?xaa'gmma, id e $, rentes lmltdrl Imque ficut pa- Qug no maledlcenna feu convitium. ter vefter ccleftis peccata condonqt, Ged ; Cum omnt m4/xr:4 ) Vel omnem ma- ita'& vos offenfas invicem remittite. et au litiam mtelllglc virtuti contranam, 2. Amäu'dte im diletlione.) .Exer- qi d vel mà hgmtatem & nequitiam , qu& ceté opera mutuz dile&tionis & cha- T juftitiz , & charitati erga proximurm rxtatls Italice diceremus Pracedere tunc. repugnat b con 4more, é cartià. 22. Benijmi.) x(n;go:, comes , fua- Gt, ves, blandl Ollartionem &f Iyo/t'zamapea ) Ber fa- ïeglt i opponitur amaritudini , crificium. cruentum crucis, ut no&ra falale de qua initio fuperioris verficuli. pe..cata exp mrec. td n Mtfertc crdes. ) suo*w?xacyxvoz ; qu& "Im oderem dfeentitatts. ) In Odorem Iu vox non folum ad mifericordiam , fed fauaviffimum , & gratiffimum : Deo ad omnem pietatis affectum pertinet , did Patri: fi gchat facrificium illud Deo PU quafi.dicat, &ozormm viféerum : refpon- Patri acceptiffimum fuiffe,. Aüter det phrafi Hlfpdl]lcæ qua dicunt, Aom- 3, Fornicati».) Scortatio. bàre de bttena entranza. Ümnis i mmunzditia. ) Quxlibet ob- v01u1 ta eà Donantes invicém. ) In;uvfas &of- fccnitas, & libido vel tactuum , vel fenfas. 18.: 1mmundorum operum. Vitia Sicut E& Deus, &c. ) Quemadmo- Vut auAartiia.) mAtopsE(au , de qua d dum & Deus vobis peccata veftra vide dicta fuperiori c. n. 19. condonavit. Sandos ) Chriftianos.. ilhþ 1 Chriflo.) : Per ChrlPCL F ilii. fui fs « Aut turpitudo.) Scilicet verborum. l'l( memum. S!It/tt/oqumm ) peeohosía. Stulti- 1 CAPUT V. 253 . $. Hoc enim fcitote intelligentes, quod omnis fornicator, donantes aut immundus, aut avarus, quod eft idolorum fervitus, non I LY habet haereditatem in regno Chrifti , & Dei. s *Miatt - 6. * Nemo vos feducat inànibus ver bis z *prppter*þæc enim 24. 4- venit ira Dei in filios difidentige. T . Marci 7. Nolite ergo effici parücipes eorum. PL Zlm'djt)— | - ^ &. EKratis enim aliquando tenebrze : nunc utem iux in Do- 15 « - . 21. 8- mino. Ut fili lucis ambulate ? l;ï(igere in omni bonitate, ia, & ve- 2The, - g. FEruétus enirp*lucis eft & juftit 1o. Pro- * 3 li 3 ] m : Iox .uiümk, inquit Hieronymus, ad fa- f£é-) Cüm fcilicet avaritia eo procef- - fuas & ineptas fabulas referendum. fit, ut fit mortale peccatum. 6. Nemo -vs [edicat inantbuswer bis.) " Seurrilitas.) ln Graco eft "vrezne- Werbis, aut ràtionibus fallacibus, t.o&izim Aía, qu&e-'virtus eft, . & wrbanitas dicitur a Latinis ; fed Eutrapeliun qu-afi hoc quod dixi non ita fe habeat. Propter &uc emim.) PFornicationem. fia?ngc 4 hic accipit Apoftolus pro ejus excef- fu, que proprie dicitur a ^ Grecis fcilicet, immunditiam & avaritiam. fouohoy a y feurrilizas, de qua vide Venit ira Dei.) FeXsrw , elt pre- g Ariftot. 2. Ethic. c. 7: BoX au- fentis tein poris, venire folet Dei -y'in- di& d fem appellantur qui ridiculis & face- - tiis plus jufto abundant; Latini fewr- In. feltos diffidentia. ) CZWSISSI,OU;, ;7?0- z ra$ vocant , & hinc di&ta fcur rilitas. bedientit, Àn eos fciicet qui diving u£ ad rem mom pertinent. ) ld eft, legi non obedientes , hifce peccatis -fg | eüfpa- anaculare non verentur. 4 cut pi- quz non funt decentia. dont, Sed magis. gratiarum a&io.). Scili- - ". Noite ergo effict p articipes eorum.. nittite. cet áudiatur, fonet ex ore veftro, Scilicet filiorum diffidentis ,. quaft D dicat: Nolite cum fceleiibus eorum *'Exg'r./ qui eftis Chriftiani & fan&i. x dii- « 8. Seirote in;eligentes. ). In Greco jam di&tis communicare & paxticipare. nunc eft, fce qeoxoyrtc , quafi di- 8. Erafis entm a;'i?wndo, zencbra. ) iædgr: - NXerfabamint in tenebris cat, Jffri: cognofcentes : fed vulgafus ' i.nfideli»tgtis Pä;'.fa; egit igecumioxorrsg. Idem autem eft, & ignorantis. oftra jfeitoze ,intelligentesl, ac fcit:oge & ine Nunzc autcem lux :m .Damlno.) Nuhc autem illiminati eftis fide, gratia. & celligïte. -] doctrina Chrifti. 3 !drem Foinicator, aut i """'»'*þ"."d'"'; ) Vide Y M orib'üä 4 D;o di&a num. 5. Ur füii iucis . ambulate.) Zvarus. ) mMovterqg , intelligitur oftendite vos tenebras illas dispuliffe, & in luce fidei , ID-eor autem per avaritia? vel immodica tis verfari. vgr*a';iæ , & fanüita- voluptatum illicitarum cupiditas jux- ob- taea qu& diximus fuperiori capite n. . Erullus enim lucis. Quafi di- 9. vel cupiditas co cat , ex fructibus lucis oftendet vos yd 4 ljgeliggdaruxn dif efe filios lucis. —itiarum. "'Quod'eff ido lorum. fervitus.) Namà Eft 4m omni bonitate.) deyaS o Ui , tu ámpuri voluptatum fectatores amafias benignitate & beneficentia, hanc op- u ponit iracundiz. fuas, q uafi deas colunt, ut etiam av it fraiïdibus; 'uml ri divitias. 2 ( Etjuflitia.) Hanc oppon E jti« s /No'n-:haäcrft hber &dktai&»æ.*;?ï*reg?ö 579*'4: E: veri:g:e.)Han'c opponit mendacio; * i R ge EPIS*TOL]E B. PAULI APOST.:AD EPHE*SI,OSM Io. Probantes; quid fit beneplacitum Deo : * - * . '". *PN g fY ir. Et nolite communicare operibus infru * &uofis ,tenelbïrag qi TUum , magis autem redarguite. À 10. Et'l ; i2. Quse enim in occulto fiunt a b ipfis, turpe eft & dïcere : mini jl 13. Omnia autem, quce arguuntur, a lumine mani I . It feitantu;'f: omne enim, quod manifeftatur , lumen ett.- * : tici f I4. Propter quod dicit: Surge, qui d - Donio, O»I'l'ï)l $, & *exu;rg"e.'ä mortuis , & illuminabit te Chriftus. 29 GT x : nolti Je 15. Videte itaque; fratres , quomo do c:!u'lte—' ambgle?tis : non u .. Qquaáfi infipientes 2 . Q, 9U die aM $,* 16. Sed ut fap : 1 fu t. lentes: redim'en"t'e-s tïin'püS, qu»oniam d *PTOH 25,*( — . d Eed IO. Praä.mte).) Exquirentes ; idvey feisenr quod ;izärzifc]?.;tk? lurnnl 24 9 ftigantes, & cognofcere ftudentes. — ef-) ld e& 7 » luce pertufüm , i 'ua iu4 fer beneplacitum Deo.) Quo- ftratum. * : vitis füi lsE modo fanc&tam ejus voluntatem , & be- I Proprer quod dsc i. ) Videug idem qm neplacitum agnofcere, & adimplere fumpturm hoc teftimonium ex canoni- vetigiü Poliitis. có aliquo libro, qui temp : orum mlu' : ! : emptores, lI. Er. moite -cwmunichra' 0per;60: ria interciderit. * $urge qai dormis , 65 exur. e—a,,ändr- EO Qunta S»frnduofis teuebrarum. ) INolite vos / gmus a mifcere operibus peccatorum , qux ni- fui$.) Surge, O peccator, ey'i , il;l d f. taionibu hil afferunt utilitatis , fed tantum fe- a mortitero fomno culparum. 2 LL bené age xam peenitentiam. — Vocat opera in- Et sMluminabit te Chriffus.) Ita luce £ructuofa per liptoten, id eft, maxi- perfundet, ut accepto illo fplendore L hepon | n , me noxia, exitialia & peftifera. perinde ac fi nativus eiles, ut vide- omhia Operióus renebrarum. ) Peccata di- mus in luna, poffis alios illuminare, Injru: euntur opera tenebrarum , quia illo- '& tuo lumine coarguere, & patefa- tiofte d cere tenebràas errorum xum fuafor ; & fuggeftor eft demon 271 & peccatorum, tunitatel Princeps tenebrarum , & quia qui ma- quibus involvuntur. * 1 A $d ii le agunt, oderunt lucem, juxta di- I5. Videte iraque fratres quamïda um Chrifti ; & quia peccátoribus caute ambnletis. ) Cuafi dicat, utimi- - D oj inferni tenebrz debentur. & vobis nilace veftra ad. videndum quomo- a Magis autem reda: guite.) la opera do bene &. circum ? fpe&e-- converfe- tenebrárum lumine veftrorum . bono- mini. à qu, ci rum operum prodite, detegite , ma- Non quafé infipientes. ) "Valde enim ebrietat SEUI nifeftate, ut. omnibus appareat iJlo- infipientes funt, qui in hacluce Evan- xi, ha rum turpitudo. Nam contraria juxta gelii ambulantes, in errores agb dn affidue fe pofita magis 'elucefcunt. peccata impingunt. - 12. 4b ;pfe. ) Filiis dithidentiz. 16. Reduménmtes tempus. ) k s'äafyocgcqf t fem tür eti Turpe efü dicere./ ) Sexvat. Apofto- go':,u.sm 'Täy X&lQOy- , jementes tempts y libiin lus przceptum quod . fupra-:dederat vel potius opporr waztarem : qua.ü dicat, B. 3. Forzicatio € Omni$ ummnunditia ftudiofe emite opportunitatem profi- AUnt y. : , ciendi in via Dei & virtute, &.bona &hur gec mominetur sm vobrs. T I3. 44 lumine manifeflautur.) Nam Opera ac merita- accumulandi ; emite ; letiti: arcut, feu prodi, aliud no H inquam, eam quarimmnvis rerum. dif- án lücem proferre. v m bonis pendió. - Aedimere igitur hoc loco di L A^ - $ (cCAPUT. V. 255 g Col. 17. *Propterea nolite fieri im PTUdCHteS; fed i'n'telligentes, x. voluntas Dei. 5. ; »tenel;ra,- [ que fit kRo I8. E t nolite inebriari vino',':iïþn quo eft luxuria : fed imple -I;K " m. & dics, Á mini Spiritu fancto, : 11 he. 19. Loquentes vo bifmetipfis in pfalmis, & hymnis, & Cän- .0 feitantu;; ticis fpiritualibus , cantantes, & pfallentes in -c'ordibus'.ve&ris : ^ 3 exu.rgä i Domino, L] 20. Gratl as agentes feinper prok'omnibus 5 1n nomine Domini * Gen. noftri Tefu Chrifti, Deo, & Patri. ?dg :; non', 21. Subjeéti invicem in timore Chrifti. 3.16. Col. dIes mal 22. * Mulieres viris fuis fubditee fint, ficut Domino : I8. 1.* Pn. Petr. s 24. * Quoniam vir caput eft mulieris: ficut Chriiïu*s caput :-I; fyr lunet :e ft Ecclefize : Ipfe, falvator corporis ejus. h rifto, ita ,&. mulieres *iä[,, 4 mu' 24. Sed ficut Ecclefia fubje&ta eít C 2,5,* Virl 11.3- - viris fuis in omnibus. Vil - m';'s, &c.) Loquentes . inter vos mu- idem quod emere, Ílc redemptores t Cifioli ve&igalium' appellamus eorumdem tuo, & pfalmos, hymnos, & can- umdje 4 empco res. * tiones fpirituales canentes, & Deo - Quontam dies;mali feunt. ) Id eft, pfallentes non lingua tantum, fed in- - e 4 um '* mmnltis erumnis, periculis, & ten- timo cordis affectu. 90. Pro ommibus.) Gratiüs, donis , ïevigili : .tationibus expofiti, qu& occafionem 4 . bene agendi vel adimunt, velpericu- & beneficiis a Deo acceptis. la h ] . lo exponunt. Iz nomine Domini noffri fefzm Chri-. lendore I7. Propterea. ) Cum dies fnali fint, i. Id eft, per nomen Jefu Chrifti, t vide & omnia peccandi periculis plena. per Jefum Chiiftum, qui hec dona & beneficia nobis promeruit.& obtinuit. IiDArey Imprudentes, ) Incauti in. converfa- »:pa:efa- tione veltra, ita.ut patiamini oppor- Deo 64 Patti.) Scilicet gratias a- ätbmm, tunitatem elabi bene agendi. - gentes*. Á - ged inteliigentes qua fit voluntas Dei-) oy. $4 ljetli imvicem.) Alter alcer,ï 3 Wti]o Date operam ut intelligatis quid Deus fcilicet fubditus fuperiori. uimi- a vobis velit fieri. Ia timore Chrifli.) Cum filiali timo- Iuomo- I9. Iz 440.) Scilicet vino, vel;» re, timentes Chriftum offendere, fi. 1Vene quo , Ícilicet inebriati, quafi dicat, in fabjecti, & obedientes non fuerimus. ebrietate. QQ. Síeu? Domino. ) Id eft, Chrifto; enm in viris fuis confiderantes Chriftum EfR luxuria.) dccris , qum ek lu- Dominum, Byat xus, lafcivia, qualis eft eorum, qui qui eft caput & fpogfus 10? m affidue potant & comeffantur, ut pe- Ecclefis. 4 D ne femper fint temulenti; fed fumi- 23. lpfe falvator c b;po)*is ejus. ) E]ua tur etiam ut hoc loco, pro luxuria & onitur pro f/, & fenfus eft, Chri- ^ . ftus dat falutem corpori fuo, id eft, n libidine in rebus venereis; hsc enim Ecclefie, ficut caput, omnes fenfus licaty funt valde cognata, nam venter mero of &ftuans defpumat in libidinem. continet, falutem dat corpori, in il- bond Spiritu .:Sano. ) ld et, gratia & lud influendo , & dirigendo illud per qlte s is«titia f [ vifum , phantafi am & rationem. dif jirituali , atque in llniverfuxix 24. $4 A bjecla e bonis fpiritualibus. E Cbrfäq.? Chrifto )d fubje&a eft u 19. Loguenies velismeripfis . io p[ul- l , 256 EPISTOLA1 B PAULI APO:T AD EPHESIOS CRTIEWIGIS iM $ Col, 25. * Viri diligite uxores veftras, ücut & Chn&us dLIem Ec—- 3. 19. clefam & fe ipfum tradidit pro ea, -26. Ut illam fan&tificaret, mundans lavacro aquæ in verbo ln Ri ja 'VI tae. 27. Ut exhiberet ipfe fibi glor;ofam Ecclef' am , non haben- ergd fi Du i *Gen- tem maculam, aut rugam, aut^aliquid. hu]usmocfh, fed .ut f' t .fan&a, & immaculata. Ma t- I -98. Ita & viri debent diligere uxores fuas ut corpora fua. Marci Qu1 fuam uxorem diligit, feipfum diligit. . ]i Io. 7. . Nemo enim umquam carnem fíüam odio habuit : fed ICor- nutrlt & fovet eam, ficut & Chriftus Ecclefiam : - IFI J 6.16. : !H * Exo. UA5 Qula membra fumus Cotporis EJIIS de carne eJus, & da fum : 2o.12. de offibus ejus. Deut, 31. * Propter hoc relmquet homo patrem, & matrem fuam, $. U 516 & adherebit uxori fuze : & *erunt duo in carne una. a Ecch. Ítos : 32. Sacramentum hoc magnum eft, ego autem dlco in Chrl- p Matc fto & in Ecclefia. 15. 4- 33 Verumtamen & vos fi ng*uh, unusqursque uxorem fuam 1e, It 6 N Mi ficut felpfum dlhbat : uxor autem umeat virum fuum.. fed ut v A CAPUT x Àta 6 muleres wiris. [uis- ) Scilicet - Quafi dicat : Prcpterea ad huncquo- fubjecti fint. dammodo locum pertinent illa u homin Q8. Er feipfum . tradidir, &c. ) Id legimus in libro Genef. c. 2. 24. eü adeo dilexit eain , ut femetipfum. Relinquet. bomo patrem ,. &« ) V;de EC O eà daret 1n mortem. di&a loco citato Genefis. Hoc N 06. U: o /zmäzfmret );d eft, mun- 39: Sacramentum hoc maguum qf ) vitam . i dam redderet ab omni impuritate peccati. Quafi dicat, m jfterium przcedenti- damis : * Mundans lavacro aqua. ) ld eft, per bus verbis fignificatum magnum eft. 2. M Sacramentum bapttüm. Ego autem dtca im Chr:þ'a, & :» Ec- ld I verbe vwifs.) ld eft, per facram — c/efe4. ) Significat enim conjunctio- nem ariffimam Chrifti cum fua fpon-- k manda & vivificam baptifmi tmmun. fpecial 27. Ut exhileret. ip[e ffbi g orto[am-) a Ecclefia: quamvis enim Á.dam cum Ut fifteret eam fibi glotiofam, non illa verba protulit de viri & fcming $ tantum mundam & puram. conjunctione, vere ac proprie Jocu- üt idic Macelam.) Peccati. tus, hanc tamen Chrifti cum Eccle- - Hac í 19 adj "u rugam.) N etuftatis, fia conjun&ionem jam tum Spiritus .29. Ut cerjora fua ) Sunt enim. duo Sanctus indicabat. A in €ar né una. Verumtanmen 6$ vos f ngu/z, &. ) TWate, 29.. Siéut E. Chriffus Ecclef .-zmö Sc1— Quafi dicat, facite ut facramentum - p a pur d licet ut carnem'fuam nutrit,'àcfovet, quod reprzfentatis- & geritis ,. re;pfa H omnia fuppedntando qu& ad ejus fa- preftetis. & exprimatis , ut nimirum lutem pertinent. quue maritus dl]l"*dt uxorem quaü ze l) [ u am carnem, lmmo quafï feipfum , o 3o« Corporis efus. ) Myfhm, cujus fïxam membra, caro, aut oífa fumus ficut. Chriftus diligit Ecclefiam. 31* Prayter hee relinquet. y' &c. ) Timeat. ) Revereatur. j li )5 x a&*æ- x*** 257 * * Y CAPUT VI. 'mVerbo h'im Qpidienn"bus, férvique dominis obediant :f'yrurfitm'qzlæ parentes - IOH haben ; | erga füios , & domini erga fer'oos Jüui memores fint officii : monet , - ,Dei armaturam , cujus partes explicat , indueqdanþ,,* ad re- fedu ütk Iualibus immicis , petens etiam, "- : fylendum fpiri Iora fia, ut pro fe orent. & H 1 Ilii-, obedite parentibus veftris 5uït 5: fed : * in Domino: hoc enim o X juftum eft. * bolþ- 2.* Honora patrem tuum , & matrem tuäxmx;VAqïilovd eft man- fejusl,& » 3- 20* ] datum primum in promitfione * 3. Ut bene fit tibi, & fis longevu S iïlpe'r—' tarram em fütt 4 , 4. Et vos patres nolite ad iracun diam provocare filios ve- - ftros : fed educate illos in difeiplina, & correptione Domint. * Corp' n Chrx | 5.* Servi obedite dominis carnalibus cum timore, & tremo- 3.22. / re, in fimplicitate cordis veftri, ficut Chrifto : nfia - 6. Non ad oculum fervientes, quafi hominibus placentes,;' » fed ut fervi Chriíti, facientes voluntatem Dei ex animo, IPetr. T , Cum bona voluntate no, & nona.jg-. hunc düo- : u ,-.fer?ientesj iïcut Domi la que hominibus : kN : ^ ^ 8.Scien--. EE I. Qine.) ldeft, Domini amore Cum timore f tremore. ) Magna re- ït". )' Vide à " & reverentia. verentia dominos veflros profequentes- ') Hoc entm juffum eft. ) : Uta qmbus Vel inteligit timorem |Chrifti judi- cis, quod ex cap- 3- a& Cololl. n. 22. m d.) vitam acceperimus reverentiam. r 3 »cedettte damus & obedientiain. colligitur, ubi habet, Zrmentes Dezmv mum & :Q. Mandatum. primum in promiffrone.) p /;mlplicimye verdis weffri - ffeu? Ü n Id eft, cüm promiílione ;; primüm Chriflo. ) id eft ,. recto & fimplici 1jlm&i0' mandatum cui adjuncta fit exprefía E -&' corde, tànqvam ferviatis. Chrifto , ud prtl' ecialis promiflto. qui omnia vidct etiam occulta cordis« lum cum - d . Ut &ene fit tibi , 8$c- ) Hoc.eft,, 6. Nom ad. oculum jervientes. ) INon femug "nticliciter ac diu vivas fuper terram. ut facere folent ii, qui prafentibus tantum. dorminis ob x je Jocte Hec fune verba p.romiïiïï.onis- 4m-ænda.- — fequ übtur y abfen'f fde- to adjuncs. tes afpernantur. . * CO 4 Md iracum diam f;'a'v'arkre'. ) Afpe"-; Qnua /z bomini hss pl'd;c*!me;v..- ) Quafi. ïpirgtus nihil aliud fpectetis, quam hominum ritate, iinis, nimiis verberibus aut i, 6[') ] offenfam cávere, & illis placere. - yentarm par'ePt.. — Facsentes. woluntatem Des ex - antmo. ) -Edumcate .lio ;; zr difeiplima &! correprio- Id éft,. fincere, & ex qnimo facitg: reipfa ez que Deus precepit..—. mirom ze Dowini.) Dantes:cis Chriftiana lql!("þ monita , quibüs inodam bene & chri- 7 Cuw iona vVoeinasfate. J ger e'bvciii- . ftiane vivendi adcifcant. 4g, cum h &. Carnalibus,)Yd eft, tempora l'ibüs*., amice. þengvol'en':i'a;; ii '.bmevok M * 'pfümi | K B. m? Ca':-n.-M'ema/a.. ïam. Vul. 258 . FPISTOL)E B. PAULI APOST AD EPHESIOS 8. Scæntes, quoniam unusquisque, quodcumque fecerit 14. St - bonum, hoc recipiet a Domino, five fervus , five liber. v duu of "Deuc 9. E£t.vos .domini eadem facite illis, remlttentes minas: IT Io-7. fcientes quia & illorum, & vefter Dommus eft in coells & 15. I 2. ar. tel 2 neq 1 "f* perfonarum acceptio non eft ipud eum. 1 ob 10. De ceetero , fratres; confortamini in Dommo, & in po- WE 5 - .I9-. tentia VlïtutlS e)us | eft vert bap 1I. laduite vos armaturam Del, ut po[ïitls ftare adve'rfus 6. 8 infidias diaboli * Eccl te, iC f 12. Quoniam non eft nobis. collu&atlo adverfus carnem, 35.15- orinta AUf A&m & fanguinem: fed adverífus principes, & poteftates, adverfus - - &i 10.34. mundi re&tores tenebrarum harum; contra fplrltuaha nequi-. * fae. V 1edit, - om. tide , in coeleftibus. 2 lI. perte(h Col. 13. Propæl ea accipite armaturam Dei; ut poiTms reflftere Tefilend 3.25. in die malo , & in omnibus pene&h Ilare. * H N IPLtr P 14 State ( ffro: ia d f prim D. Eadem facite ;//1:.) Exhlbete "runt in ordine An exoxum, qm dici- miitis,- flmllem humanitatem. tur Principatus, 5 cut poteftates eos tatem al E Remx:tert:; Hminas. ) Mmïs páarcen- qut fuerunt in eo qui dicitur Potefta- F mterrmzu tes tes - bur m Seieztes 714:4 ö' :17 rum, Uc* ) Scxen- Muzndi re&ares Efc ) Dæmones in- fpmtuæl« lunt tes quod communem Dominun & ju- telligit , qui in inferiori hoc a&re & - X -- Qicem habetis vos , & illi. cal mnofo principatum exercent, pro- ] 1 1777 Et perfonarum acceptio mom eff 4/;1«1 c011.ls $ turbines , ventos , imbres, telhglt eum. ) INon perfonas refpicit , fed me- randines ciendo; vel per tenebtas cmque rita ,^non opes aut pocentxam tlmet, has in:elligit Apoftolus impios, in elt com qribus divites in hac vita tenulores qm,bu; hic mundi re&or. pocnfïumum enim o homines premu nt.- dominatur quos veluti arcem per - mat, ( Io. Conj ortamiui m Domma ) Vl- matus. acerrime cuftodit.- tyra nmdem -occupatam -hic fortis ar- l res- fumite contra ommnes dl&bOll, p^ E'Ud)zge s mundi, «& carnis tentationes. Contra fpirit« a/a nequitie In cale- - . busci - Domize. ) Divino auxilio freti. /häm ) Id eft , contra fpirituales ne-. noplm ln patmtm Wiríutis c]m ) In PG- uitias, id eft, demones . nequam , Aütem tenti virtute ejus. - qui in fublimibus habitant locis F hoc confd. -1I. deduue vos 4rm4mram Dez.) -eft, in aére. tujis msayomMa», univerfum armorum ap- 13. Im die malo. ) Id/eü perlculo- z grady paratum; quenam fint hæc arma p ag— fo. t:emþoze fcilicet tentationis , prg- Yeo. | lo poft *exphc&t " fertim contra adverfarios fidei. - Ut poffitis ffare , &fe.) Ut refifte- Et m omnibus perfe&: flare. ) xaé hn i 0671'661)7'66 At pto re poffitis diaboli infidiis,-& petitios . nes illius irritas reddere, - ua'z'seyao*a(lävn E sU Vmgel pafy;mm omnie perfeceritis ffare poffi- NU I9. Adver[us carnem &f fdngmnem ) ?ís, Qquare aliqui putant in vulgata. BU Ad-vexfus homines. atina legendum effe, & omnibu: per- QUuafi dlCdt, ficut. mi- E Principes && Pote/intes) Per prm, fe&s fdrcl p cipes intelligit eos d«mones qui. fue- les nihil non facxt, quo polïu: refiüe- 3j * N s *j $59 - CAPUT'W3 le feorit fl N : 14 -St*qtej ergo.'fü.ccin&i lum T0ET, b,olsye&"ïr»"osl m vefi*.täte',f& in- 4 dutiloricam jufüiti2e , - 5 Tpus: 15. Et calceati pedes in þïræpafätiöne '—Iä»x.r'a.mgdii. pacis : . » cbelis/: - 16. In omnibus fumentes fcütum fidei, in quo -poiïïjtïisgo;nnia ! H tela nequiffimi ignea extinguere : d f*lfäïæ &np- J 17. * Et galeam falutis al h $9.17. - umiteV: & -zgla;diïltü fþirins- * Aquo ^Ilhe deís | E .. ] . eft Verbum'-Dei) d * '"118. Pe , r Sn- "80 9s amem, ! fe, àc fuam tueri vitam; ita -nobis Deo, cum cOrr"fc?errEia noftra ; & cumi ximis. omnia funt facienda ut parati fimus , .P ro adverlus — & ingruente tentatione po/lunus refi- X 16. be omnilus fumentes ji:utz*lm. . f:- dei.) Mul enim , ut notat D. H le- 4 nequi-,,v ftere. Vulgatz noftre fen'uüs eodem recidit, nam perzfeti idem eft, quod ronymus, nosin omni tentatiorte & .5 perfecti inftrudi ad pugnindum & 'epere geftare clypeum fidei, eoque venientes diaboli fagittas & fuggeftio- ,rleü&erek EX .. refiftendum. I4. State ergo n ecinéls lumbos. "ve- mes excipere &, retundere. X - es i "veritate. ) Im. verstate. Hac ' Tela uequiffnmi ig nea.) jacula va- i4; State [2 riarum tentationum a diabolo immilia, (t prima pars - armaturg Chriftiani 4 qi di- militis, fcilicet. baltheus... Per veri- diibus ille-corda hominum incendit ,. (Lates 05 tatem aliqui intelli unt fidelizatem & & inflammat ad. peccandum. . Adii. tpfius. vericatis ro- 17. Et geleem fafluti: affumite.)) Gd- [ P(?teüa- intägritatem.f & bur in. propugnanda fidet do&trina, leam falutarem , qu& capnta pericu- moïæs [ lis fervet immune.- In Graco eft, - fpiritualem hm;c balïthemn.ei'fe vO- * meeme paNaduss cerueiS, galeam [aiuta- cape & lunt. Induti laricdi;z j:;/?itiæ. 5 -Iu&itiäm in- ris, vel ut alii vertunt. Sa/ezterzs ,. id imbré, - :telligit non fpecialem ,. quz jus fuum eft, Slvatorem ipfum aífumite pró galea. . Quid per galeam falatis in- tenebras cuique reddit; fed generalem, que lo l eft complexio oranium virtutum: hzc telligat, explicat Apoftolus prima ad tillhimum enim ut lorica, totum hominem obar- '"lThefíal 5. g. ubi habemus, »z4w;i doricam fdei &f cbaritatis, & galeam. cem a mat, & omni ex parte communit. ottls Af« —15. Calceati pedes in preparatione |fpem falutis- — Chrifto ezgo fervatore - "Evangelii pacis.) Sermo eft de militazi- tangnam galea eaput munire , nihil bus calceamentis, nam agitur de pa- alicd- eft, quam. omnem fpem obti- "m mler-, '- -pnende falutis & victorie in hoc pe- yje ne« .moplia militis Chriftiant. Vid-ecur autem ,calceus militaris conftantiam riculofiffiImo certamine ,. in Chrifto equam, ' Salvatore noftro figere, vitamque no- :l? confidentiamque fignificare ; nam qui firam illi/protegendam committere , L nudis pedibus ingreditur , timide & gradu fufpenfo- progreditur ; contra . partam falutem ,reportatamque viéto- ricalo« riam huic protectori acceptam referre. vero calceatus intrepide & audacter. -Et gladium fpiritus. ) Es fpiritua- ] In praparatione Evangeli. ) Alacres Hactenus. de- & promptt ad ambulandum viam E- lem oladium afiuimnite. ) 71 fcrip?it-arthax quibus fe miles Chriftia- l3 ut vangelit, -ejus preceptis obediendo , us muniat & protegat , nunc addit pf & confiliis adhzrendo; vel prexlica- '. eionem annuntiando. glàdium ,. quo invifibilem hoftem la- ru]gdü Evangelt? pacis. ) Pacem , id .eft, ceffere , oppugnare, & ferire poffit. p Quod eff veréum Dei.) Gladio ver- j ii -profperitatem & bona omnia fecum dile aïfe—remis , ac pxafext ^ im pacem enm bi Dei d Es x æmonitsr Wgü?-fn petimus & X Y x v (5 fio 'E—þisTOLæ B. PAULI APOST. AD EPHESIOS CAPNL . 18. Per omnem orationem, & obfecrationem orantes omni * Col. tempore in fpiritu: & in ipfo *vigil Y lantes in ani inftagtig*, & 4 .2. Obfecratione pro omnibus fan&is, * Col. I9.* Et pro me, ut detur mihi fermo in laper!tid'*nne oris mei b, p 4.5. cum fiducia, notum facere myfterium Eyangelii : , 2Thef ^ 5o. Pro quo legatione fungor in : catena, ita ut in ipfo 'äp- 9: - deam, prout oportet m - . 21. Ut antem & vos fc iatis,.quae c1 rca me fü'nt,' quäd- agam: omnia vobis nota faciet * mus £ minifter in Dómino: Tychicus, '.Chariiïi D ! : rat"e;ï.., & 'fidelis Z 22. Quem mifi ad vos ad hoc ipfum , ut co qui j circa nos funt, & confolentur corda veftra. . gn.d'fcaïtxig' ?: qurag.; ; s DUEUETTUNUNT DISIIN NSSISENK NI 25. Pax fratribus, & charit utilitqj as cum fide, a Deo lfatre/*, & ;;Doï* Chr' l mino Jefu Chrifto. 24. Gratia cum omni bus, qui diligunt*Dbminum noftrum J-efulm Chriftum in incorruptione, Amen.. z EPE. * fcerimus, cum Evahgeï*iciixve,rb*i pre- Judeam.) Libere à dicatigne victus fortis hic arm itus , &r przdicem. Évangelium.. gam -&*ait(l;aï |[1 fpoliis exuitur, .cum infidelium | aut lec Prout oportet sse. loqui. ) V'anquam peccatorum preda illi eripitur, & in o atum fummi Dei, quem xgi,ecet(«—ii- r3 Chrifli caftra convehitur. s bere & intrepide loqui. JY9. Per orinem crationem, €6c.^) Sen- 21. Qu circa me [nnt.) " fus.eft, «& hec facite multis oratio- Quæ' 1d i me Ch pertinent, quoinodo res mes habeant, j nibus & obfecrationibus Deum aili- ^^ QUid Agam.)ln carcere conftitutus. [ Que precantes, ut nos pugnantes ad- Moniffer i2 Domizo.) ld eft, in his cum juvet, & vittores faeiat- ] n u£ ad Chriftum Dominum pertinent In [piritu.) Orantes no D n folm?x vo- Greco pro minifter , .eft diixóvoc M .^ ce, fed cordis affectu. vel, quod illo ordine "Fichicus ini- Er n ipfo. vigilanzes, ) Et ad hoc tiatus efiet, vel certe fimpliciter dia- n?a (( ipfum ut affidue Deum oretis in f;iri- U conum pofuit pro quolibet - m?fxi[h'o. : £ * 1, vigilantes, maena cum 'in&ant-iar, ^ adjutore. - Ü l fedulitate & perfeverantia. - 5 Q2. Ün& circa mos fuzt. ) Id eft, Pro omnibus [dnss.)- is quis fit rerum noftrarum ftatus. L m bus, E;iflelrif)us omn j luS. ! V Et cónjolentmr corda veffra.) Neani- qui Ig. Ur detur m ibi /Z"r"ma p Qu afi mis deficiatis ob tribulationes meas, mod dicat : Ut Deus aperíat os meum , quas pro vobis & pro Evangelio pa- piam infpiret fermones quosloquar, ut cum tior. Pro cozfofezer , in. Greco. eft [ fiducià , id eft libertate, évancelizem. E a puxakegn , bus 'i .90. Pro quo. " Ev'ahge"li'o. exhbortetzy. quod verti et-igm poteft, W : .Leg:ztz",ane fun g 23. Pax fratribus &'c. ) :Subaudi , or. ) Chrifti legaF.US; " ln & praeco apud Gentes, 5 4 fit, vel augeatar, ac multiplicetur. Cht dn catena.) Hinc patet hanc epi- 24. Graria cum omnibus.) | ld eft, ftolam Roma e carcere fcriptam eíle. fit cum omnibus. P yïv Fa utdn ipfo.y Scilicet in fhin /EV?P-I I z'ncorruptione..)* Id e R : —ilncor'-- rupte, fincere, pure. þil)l 'geli? præfiicax)QO.. APE 526r *æï)(ü;æ« : ^ It5 omn] ! ïantla ;& 1 EPISTOLA OTl mel B PAULI APOSTOLI lpfo q- ADPHILIPPENSES. - !d agam, zQAIUTSE PRIMUM & hde lis Ex magno ajä Gu, quem balet erga Pbilippenfes , manife jlat éis, s, quæ m ce[Jerint : quam quod grefure fuæ in majorem Exvangelii fru&tu SNM ulilitatem fi tion. [peGtaret , omnino diffokoi cuperet , & e[fe cum & Do- : Chriflo : eosque adbortatus r,ut- digue ad Cbriffi Euangelmm oftrum i i confuerfentur, dicens, guod fro ipfo jam aj?zäïzones " fuflínueriut.. EPT & mdi- - Aulus, &Tlmotheus., fervi Jefu Chrifti, omnibus San&is in. Chnüo Jefu; qm funt Phlhppls, cum EPIfCOplS ,& -T l'angoam | . Diaconibus. decet i ;! 9. Gratia vobis, & paxa Deo Patre noftro, & Dommo ]efu— 2 20 mt Chrlfto. eo in omni memorla veftm à haleant. 3 Gratias ago Deo m littus. -4. Semper in cun&tis orationibus meis pro ommbus vobls, in lus ationem faciens, ertmenc: cum gaudio dcprec 5. Super commumcatlon e veítra in Evangeha Chrlftl a pri- WWWQ' J -6. Con- 25 ifi- ma die usque nunc. , UK k.3 ter dia- 1 nniftro Anlus & Timorbeus.) "limotheum . Ip omn: memorm veffri. ) Id eft, fecum conjungit, non ]ua 1 quotles veftri recordor. Vel fenfus eft, granas ago Deo ouod me1 vin- [d 811'9 Tlmotheua fitau&or epiftole, utPau- &i memores eftis. J lus, fed ut intelligant. Philippenfes quicqnid hac eplün]a continetur, non . Cum gaudw, ffc 3 Ordo ; Veani modo eífe ex Pauli fententla, fed e- femus eit : Gratias ago. Deo cum meaS, tiam 'Timothei. audio, eum deprecans , .eo quod vo- o p^- bis dederit commumcauonem in E- co € Omnibus fantis. ) Owmnibus fideh- bus in baptismo fan&tificatis. vangelio Chrifti. Pote j - Cuar. Epifcopis.) Mer Eplfcopos hic Commtnicatione "wefra. ) Intelh- git. parcxcxpatmnem Evang elii, id eft, judi , A)Oftolus presbyteros intelhigit , ut idei, & doc&rine Evangelice. Vel jr Chryfo&omus & ali: exphcan* Unde Syrus vertit, cum pre:äyter:s , & eorum communicatio in Eva ngelio eft parti- e&, miniféris, « cipatio laborum , & a i&tionum quas f propter Evanrrehum Paulus patieba- ncor Q. Gratia vobis , Eft.) Supple mul- tur. ln hoc aucem cun Paulo com- tlphcetur x x H I X - 262 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD PHILIPPFNSES »*. n /6. Confidens hoc ipfum , quia qui coepit in vobls opus bo-. num, perficiet usque in- dlem Chrifti Tefu : magis D 7. Sicut eft mihi juftum hoc fentire prcrommbus VOblS eo quod habeam vos in corde, & in vinculis meis, & in defen- pïæ l4 fione, & conhrmatxone Evangelu, focios gaudn mei omnes vos effe. tnel$; Ij 8. Teftis enim m1h1 eft Deus, quomodo cuplam omnes vos uidi in vifceribus Jefu Chrifti. dican 9. Et hoc OrO, ut charitas ve&ra maglsj ac magls abundet in fmentla & in omni fenfu : Ó 10. Ut probet:s potbra ut fitis üncerl, & fme offenfa in Evang 3 A . diem Chrifti, finca 11i. Repfeti fru&u jllfhtlæ per Jefum Chnfuum, in glorlam, & laudem Dei 12 Scire : — Trnem vd p mumczbant Philippenfes, quia ei com- $5 æamada eupiam vos ommes.) ld patiebantür , & miffo Epaphrodito eH: amem vos, & cupiam vobis bo- elt, d na com:mrrere nonnm confolationem , & opem afferre ftu- dueran £. I vzfcer:äus Jefu Chrifz-) ld efï appe ]l (6. Quia. ) Quod , ?v;. ea dilectione & affectu , qU()*ChhH:us fibi a Qui ceprr. ) Scilicet Deus. K in vifceribus , id.eft , intime & tener- . - Qicit, attibus Opus bonum. ) Commuhicationem in rime, vos omnesque Chriftianos amat. Evangelio intelligit , , de qua num. 9- Et boc ore. ) & Deo poRulo. Per præcedenu Chbaritas veffra 46undet, 6c. ) Ut 0s Usque im diem Chrifüi 79&;) Id eff hii charitas veftra majora ín dies capiat. ufque ad diem judicii. ircrementa, & multiplici rerum co- Ing 7- Siut eff mihi juffum hoc fmt:re) enitione, exquifitaque fcientia rerum. W Qer Sic ením zquum eít de omnibus vo- f dei , & ad falutem pertmenuum per— Deus bis fentire & confidere. ficiatur. I2 Pro omnibus voli:., £j Id eft de con- Io, U proäet;s pona»ra.) Ut per- hi Rc grewatlone veftra , de veftra Phxllp- fplc;atls que meliora funt, & ea fe-. gravi penfium Ecclefia. uamini. Ad Non E6 gmod babeam vos in corde.) Pl()- Ut füis fencerei.) Nec cdfscsni d pterea quod infixa mihi fempex in ani- dem .veftram erroribus, hærefibus, Evan mo hzret veítrz humanuzans recor- aut Judaismo. prom datw Et fíme offen[a. ) uweoo'nowm, tam ; - Er dn vinzeulis meis .Cc.) Me enim acive, ut fcilicet nullum offendatis, [ abfentem & vindum omnibus chari- uam paffive ut fcilicet in nullum of- hi EQI tatis officiis perinde profecuti eftis , fendiculum unpmgau» ; quod vos of- meh ac i una mecum isdem vinculiscon- Wt a fendat, fcandalum mtell:glt aut pec- füidi pro Evangelii defenfione de- catutrn. ücquæ certaffetis , dtque omnino ejus bene- "du diem Chrifi.) Quafi dicat, & ubxqu ficii participes effetis effecti , quod no- hoc perfeveranter ufque in diem. ad— li ventus Chrifti Domini. bis divinitus conceffum eft , ut pro ER Chrifti nomine adverfa toleremus, II. Replezi fr n juféttia, ) Fru- lä pg hoc enim gaudmm meum effe puto. um juftiis vocat opera Juümæ, de h« E . Á N " CAPUTI El " 53 p Usbe. . - Y4. Scïrä ailteni Vös volo, fratres, quia guæ, circa »'r!ne funt, : magis ad profe&um venerunt Evangelii: bit:& 3. Ita ut vincula mea manifefta fierent in Chrifto in omni & in caeteris omnibus: s * delen- pra3etorio , 14. Et plures e fratr ibus in Domino confid entes vinculis. 'omn;es meis , abundantius a uderent fine timore verbum Dei loqui. leïSVVOS 15. Quidam quidem & propter invidiam, & contentionem : quidam autem & pröpterl/;bpnan»u V:oluntate/m Ch.riüum pi*'æi dicant : * nunQet as uidam ex charitate Z ,-:.rfCientgäs quïgiätïz /ïn däfenüonem nf n Evangelii pofitus fum. 2 $ - y7. Quidam autem ex con tenfiönä Chriff.*üm zinnuntäant non meis. Yram, -.exminï?ï?tes P?e?uram fe fufcitare vinculis. ,i/'mcere - A 18. Quid Va BR EU. .Scire vel gäherälis, qiiæ comple&itur 9- Et in ceteris omnibus. ) Locis 1 E ä : pla- mnem virtutem, vel particularis, id teis , & vicis urbis Romz. .) Md I4. Efratribus.) 1 eft, eleemofyng & mifericordizg, que - " fl -eü" , C*hri&ia- jis h- nonnunquam in facris litteris juftitia nis. appellatur, alludens ad eleemofynas Confidentes vinculis meis. ) 1Animos Id «t & audaciam-fumentes ex eo quod me hiillus fibi a Philippenfibus miffas ,. quafi teng- dicat, oro, ut*fimilibus mifericdrdi*æ vin&um pro hrifto intrepide azere jaltate actibus cumulemini. videbant caufam Evangeli. CPer Je[um. Chrifttem. ) i Quaü dicät'; x:bundanttus an lo - t derent. Jeïent, : ) Magis au- :)Q, t 108 fructus facimus , & habemus per fi C hriftum , ejus merita & gratiam. 15. Propter imvidiam.) Ree j 1.Rentesl cæpiat Inglorram &* landem. Dei. )- Id eft, glorie Pauli. . na ut Ef contentionem. ) Stüdio contentio- perum per hxc laud'etuf*-, & glqriü*c'eïtux Deus. : nis, qua cum .Paulo de fama & glo- um Jd2. Qu« cirea me. 'fäntn.— ) Quz wi- ria decertabant ; licet Paulus nonfu- am, fed Chrifti gloriam quzreret. [ pler- hi Rome acciderunt quamvis -Vdura & ávia. - Propter. bonam voluntatem. ) Bene 1 fe-f "d prafe&g—m vemerunt ,Ez-flang;:lfg.v ) er;a me affedi, & erga Evangelium. Non modo non retardarunt curfum 16. Seiemtes quoniam im defenfionem T. Evangelii , &fc. ) - Quuidam ex chari- iþlls 4 - Evangelii , fed potius illum magis - tare , qui (cilicet propterea amant me, PI*OIHOVBIUHE. " tam I3. d2 4f v: ncula m:a mavifefla fie- uia füm Chrifti przco, & ve læ d)o- rent in Chriffo, ) Qua(i dicat , ut ma- étring propugnator. m nifeftum fieret quod propter Chriftum nor tus Pofrtus fum ) : À. Deo fum conflitu- E $ 0[' vin£tus fum, non propter zs alienum, aut aliquod fcelus quod patraverim, 17- Éx .eant:ä?tiafze. ) : Vide.t di&a []CC' icque per vincula mea- Chrifti. nomen num. IS5.- Noz þm:e)- e. ) -N(J'n-purav & fincera & ubique clarefcit. intentione predicant Chriftum. Ip omnui pratorio, ) Id e&, in tota a aula. Neronis ; quáfi dicat : T'ota au- Preffuvam [ujcitare. ) Novam vexa- la per mea vincula inaudivit aliquid tionem & mole "R« fiam gddere caPtivff fi£, tati me €. de*r« fide &-.Exvmngelipr Chrifti. 264 EPISTOL]E B. PAULI APOST. AD PHILIPPENSES . y 25! 18 de enim? Dum. omni modo, five per occaf'onem, & elie five per veritatem , Chrlftus annuntietur ; & in hoc gaudeo, 24 ! - fed & gaudebo. $. I9. Scio enim, quia hoc mihi provenlet &d falutem, per ve- omnib x ftram orationem,, & fubminiftrationem Spiritus Jefu Chrifti,. | 26 20. Secundum expe&anonelm & fpem meam; quia in nullo i meurm : confundar: fed in.omni fiducia ficut femper, & nunc màgni- Jj 1 . ficabitur Chrlftus in corpore meo; five per v1tam fiv mortem.x A ,ä Ser Cum y *. ffatien . 2t. Mihi enim VIVU'e Chrlftus em. & mori Iucrum. n 1 22. Quod fi vivere in carüe , hic m1h1 fru&us operls eft , & .quid ehgam, 1gnozo. perdit u . 23(Coar&or 2) €um « I18. Quid enim ? ) de lfrltur ? ribus , fcno quia hoc mihi: provemet ad falutem , nec ulla in re contundar;, rR , quaft dicat, 1piï putant me pxemere : b afülgere & pungere: Ergonevere me quia nullius peccati mihi fum confcms, 25 6 premunt , affligunt. & pungunt ? Mi- cujus me pudere debeat, nec fpes mea daabus. - nime. fruftrabitur me. . i defideri Omni modo.) GQuovis modo. Sed im omnui ffducia. ) wa;)pqo'mc, ll- Chrito Sive per occafiomem.) &v vrgogmr*e':, 2 bertate , ctnfiantia , five vivam , five V Carti ffve pratextz zeli boni &.ftudii pro- moxti defliner , eadem utar hbertate Difo movendi Evangehum . Cuni revera & conftantia. - Graco. ftimulentur invidia. - Vulgatus* vernt, Ef nunc.) Ita & nunc. Per occaftonem, quia 71'30)0.,60"15, . 0cC- Magnificabitur. Chriffus. )! Chl'ffhlm Rantium & Et & |fonem4 pratextum . (ynificat. magnificabo, & glorificaboillius Evan-- Quift S;ve per veritazem. ) &me vere , & gehum predicando, & pro illo fan- folyt, anew animo agant. guinem , fi opus fuerit, profundendo. mihi ju Ka boc. ) Scnhcet quod Chrlftus an- 2I. Mihi enim vivere Chrifius eff. $ mmmetur Id eft, vita enim mea eft Chrifto fer- hac vit 9- $e6 emim quia: /aac ) Forum fci- vire , & ipfe Chufius vita ipfa mlhl licet odium , & invidia, qua mihr eft carior. cis labc mororem, & Neronis iram conculm- bís eft Et mori ducrum.) Id eft , f vikun prvato xe Rudcnt contingat profundere pro luc.ro deputo. "d. [alutem.) Vel præfentem ut a 22. uod. ff f vivere 12 cayue bic mibi 2j dicat vinculis liberet ; vel tuturam in «ter- frutius. vperis ef:). 1d eft, fi me ad- volis e mtdte huc vivere in carne opers pretium eR,, P'er "vefmm arattonem:. t$ /äämszrd- fru&uofüm ,. & utlle multis. . Wt vol W vitaà - tjonem , Efc. ) Si videlicet- ,vos oretis Et quid el;gam ignoro.) Poft partl- lm ha C pro me & veftra oratione mihi im- culam , & , fupplendum aliquid , eft ut petretis Spmtum Chrifli, utfcilicet is con&et fenfus. Itaque ex precedenti ul , mihi: copiofe fubminiftretur.. luit hi x verficulo repetendum videtur quod di- &t0n QO. Secundum expeda/z»onem,. e /þem xit, & mori imcrum, hoc ordine, & meam.) GQuem Spiritum fübminiftrári hac fententía. Si vivere in carne efft Ef q Anihi magna fpe, & defiderio expecto. opera pretium, & alia ex parte mori £remer g &14 i zul canfzmddr J Netten- mihi lucrum eft, quid ex hlfce ducbus dwn efiz hoc membr.umu cum. fupena— eli gam lgnor()» lii L - CAPUT E 264 onem, 23 Coar&or autem e duobus t deüdenum habens dlfï'olvx, 7audeo, & eife cum Chrifto, multo magis melius : s & 24. Permanere autem in Carne, neceffarium propter vos. per V 25. Et hoc confidens fcio, quia manebo, & permanebö N ^hriff omnibus vobis, ad profe&tum veftrum; & gaudlum fidei : n nullo 26. Ut gratulatio veftra abundet in Chrifto Jefu in me;,. per mágri- meum . adventum iterum ad ! Vé per 27.* Tantum digne Evangeli o Chrifti converfamini : ut five *Eph cum venero, & videro vos, five abfens audiam de vobis, quia äl. ftatis in uno fpiritu unanimes, collaborantes fidei Evanzelii : 1.IO. et,& 28. Et in nullo terreamini ab adverfariis, quæ illis eft* caufa IThe ' perdlt.oms vobis autem falutis, & Hoc a Deo : 2 IZ- 29. Quia VOblS donatum 'eft p ro Chrifto, non folum ut in attor D s — eum credaus fed ut et iam pro 1 illo patlamml - TOyenict 30. Idem nfondar, onfcius, gg Caar&or autem e duaäm.) Idefï,. 26.. U: gmt;(latw veþra.-) In Græ'- p6 me duabus rebus premor & arctor.. Hinc co eft, xavxxpua , id eft glo;mrta Ut ] defiderio diflolutionis , ut fim. cum glonatxo qua gloriamini, & vobisgra- 70!4, 1! Chrifto; inde jneceffitate perm.umndl enlamini , quod pér me: fitls «d fidem n, llve e in carne PFOPC I vos. converft.. ibertate In Difflvi.)-ld eft, monendl Mbunder i Cb;lfa 36/1'4 ); CI'EfC&C Greco eft ; ao« , quod eft navi- Chrlfï;o bene juvante. gmtmm , cum'e portu. folvunt. Te ;me. ) De me vinculis. hberato » hrifhum Ét effe cum Chrzflo, maulto mdg::.) & VOblS reddito. Q |Dvane Quafi dicat : Ex unz parte cupio- dif- .97- Tautum digne erang!-/zo , i o fan folvi, & effe cum Qhuüo, quia. hoc. Quafi dicat ; "'antum moneo in pre- dendo, mihi jucundiffimum eflet. fentia , ut. vita. ve&m Evanrrello re- id.) 24. Permanere autem, &6c.) Sed in fpondeæt [lo fa- hac vita adhuc hzrere, & Ev: angeli- Qzuia.) Quod. a mil cis laboribus infiftere, quia migis vo- Smtu $n 220 sznm J Idæ& per- bis eft neceffarium ; præterenümeü feveratis in pari rohgwms 'ac mutuæ charitatis. ftudio ac fervore. : vitarm pr ivato meo. commodo. . Q&. Ef boc confídens [cte,, Ucv) Quafï Collaäarzmtes faret Evangcln ) VOS lpato älCda Perfuadens miht vitaàm meaim: Tnutuo adjuvanceg in certdmme pro 1] llllh fide Evangelii- neade . vobis effe neceflariam , fcmquod Deus p II &L me vobis, adhuc concedet » facietque: .28. 4b aduerþr:zs,) Qui Chrlfh fï- in vita permanere. Hinc ,patet eplüo- dem perfequuntur. .Et bot 4 Deo.. ) o Deo' au&tore arti lam hanc fcrxptam efle e pnmæ vin- p5 eftut culis , non € fecundis ; nam-*:primis bonos promovente, malos puniente. odentt fuit hberatus . Paulus, in Tecundls a Mel, bot 4 Dto ; dienipe: quod pro Nerone occifus..- Chrifto patiamini.. od di Uc. Egre- m audium fidei- ) Ut de .fïdel in- 29.. Vobis donatum . j t cremento, tàm- 'in. vobis qudm in. aliis gmm enim. Dei muan pm Chx 1&07 'audeatis.. ati.. * * mort Memcb. Dm. Vlllak L1 jobus Blþlu n eö - x p a6 ^ EPISTOLE B. PAULI APOST. AD PHILIPPENSES-. | : / ' .ä/af:.-l'dem certamen habe d r ntes , güäie' & vi/di-i:is" in me; -&! . .riügg audiftis de me. * - äljor U l CAPUT H * "d Ad "mu'tuafni dile&ione m, & boanrdia;n'-'; -am'miqug-mode Kidm;;n;iro" elle. f: affe&hu eos bortatur., exemplo Chrifli , in cujus nomine omne genu fimi'lii nunc fle&itur , utque [uam in timore operentur Jalutem : congratu- 1 latur tum illis, quod inter malos. [an&ie rvant, tum fibi, quod tem,. tales babeat difcipulos : Timotbeum laudat a fincera Evangelii pra- sT - dicatione , C übedientia , fimiliter & E, P apbroditum ; quefg » 3 ï mgn, | | adem* mittit , po[Tquam ',ab»,ægritu(l('ng 6 s : conw'aluz"t. d i u E. ) Suptr qþakerjgo confolatio in Chrifto, fi qüdd folatium 'cþl;ai'þ humilit: I. SI tatis, fi qua focietas fpiritus, fi qua vifcera miferationis: mm& . 2. Implete gaudium meum, ut idem fapiatis i f5 , eamdem cha- pnvaa ritatem habentes, unanimes, idipfum fentientes : u - Cf Jg dentes, 3. Nihil per contentionem, neque per inanem r älOl-lfi:ïlm D fec/lT $ H in humfï—litä.*t-ex fupe:rior'es i,fïbi- invicem. arþi;raptes * P 4 Non Éd ue an hiifto Photius & Oecumenius Grzci aucto- - Pre &rifo, ) onte. Xew a , quild in Chrifto ,"id en in 55 E P got ille aff cujus. ego fum Apoftolus. io Chgmg, res pofitum volunt pro dzó Xei8., -$£ qued folatium !þmitati:.) Id ä;&, pacs & « Chriffo.. Vel eft hyperbaton ita or- - fi. quod folatium ex charitate á vobis, dinandum, Vobis donatum eft, ut profe - Tirus, non folum in Chriftum éredatis, fed Quin a. vobis expectari poteft. $; qua 'j"ak-ietat fpiritu;. ) $i ,qüaïvv*'(w)- wm, fi etiam ut pro Chrifto patiamini.. S$y- " bis in' Ecclefi E ià mecum eft focietas , 6 Q rus eodem fenfu clare ita vertit : Et oc & communio Spiritus fancti,. C Cuüm ye 4 Deo spfo datum eff , ut mon. folum 1n Si gha vi[cera mijericordie.y $i flil- ! ter diyi eredendo éredatis Nm il pattamini. Meffía , fed eg:iagz pro " ti$ aliquam erga me mifericordiam o-^ * ftendere, 4ghalen; . 80. ddem certamen habentes , &fc. ) $. Jm)[ete" gandium meu'rþn.'/) 'Gäu6ï- &qualen Idém certamen certatis pro. Evange- um, quo me credendo, & collabo- 1 Joa; lio, quia pro eo perfecutiones, exilia, TWnys carceres , & b randoEvangelio cc piftis afficere, com- Tlan - onorum ràpinas, &c. plete & cumulate. j|. paffi: eftis,. Ut 3dem fapiatis,) Qhuafi dicat: 'I;n.- poteraz. ? QM-]& & vidiflis in me.) ' Quale-iv"i- - plebitis gaudium meum fr'idem fapiatis, 1 $ diftis olim. me fuftinentem Philippis. QU&ü ] Er zunc aud, 4 74 Eamdem charttatem babentes. 9 Mlj- 1 /H15. ) - A'xSere ,. andsffis, tuam, & parem charitatem,. fcilicet.me Rg E patientem. : Nibil per c.anten;imem'.') XaTA E'gllff $, f &y 7!—44 er » eonfblatio in 5777'!/70*) . Sriay , quod fanctus Ambrofius inter- Uando I Sl Id'eft, fi vultis'mihi vin&o & &v 4 pretatur érrstationemi , qua fcilicet aliog b Seni afflito aliquam aflerre cotifolationem ad contentiones & lites Prq?(')cäti?;' Wre, ' t *X ES. E x F'AD'IT*'P $r £2 * - EC oEI4 mRa-; me, & pR Non quæ fua funt finguli conüderantes, fed ea, quæ ahorum. " $. Hoc efiim fentlte in vobis, quod & 1n Chrifto Jefu: 6. ui cum in forma Dei eiïet, non rapmam arbltratus eft ) ff elfe fe zequalem Deo t Mt fei 7. Sed femetipfum exinanivit formam fervi accxpxens, in Mprati ümlhtudmem hominum fa&us , & habitu inventus ut homo; j, (uid 8. * Humiliavit femetipfum faétus obedlens usque ad mor- *Heb. tem mortem autem CIUCI:. 29- li fr m 9. Propter quod & Deus exaltavit allum & donav1t 1111 no- men, quod eft fuper omne nomen : $ 39 51 . 0. Ut Superiores fid imviem , &fc.) Per & vacuum effecit , ut qui erat, pleius | chatt- humilitatem quisque dhum fe fuperio- : majeftate , gloria, robore, &c. quafi rem & preftantiorem exiítimét. ad nihilum fe redigere , ad humilita- tionis: m cha- 4.Na & fsea. fumt , ) Scilicet. fua tem , conditionemque fervilein huma- prlvata c cn noda. nz naturge defcendens. - Confrderantes. ) Spe&ances , & qu&- ls fimiitudinem - hominum. f;t&m'. ) n fed gentes. . - Id eft, fimilis hominibus factus. . Hec-enim fentite im volis, quod PXDPSONES raadepcus ) Signi- & n Cb:z/?a Jefu-y Is fic a&e&us, at- ficat Apo&olus verbum sternum & 4 Non j1e animi fenfus vobis, qm fuit n invifibile, ita affumpf ífe formam & C hrifto Jefu ; quafi dicat: llle fenfus, naturam hominis, ut illam hominibus. Chrifti ille aff&&tus humilitatis , mlfencordlæ, fpectandam objecerit , & per fpeciem pacis & charitatis fit, & fentiatur in ac figuram corporis humani a fe aífium- | Id eft vobis, quem in Chriíto fuife compe- pti hominum oculis vifibilis apparere, C pro f« Hoc fentite in rimus. Syrus vertit viderique voluerit , itaque ab homi- "vobis, quod Cbr:jl:g: gefus. nibus vifus, & inventus fit , » laoma, qua .O« 6. Qui cum in forma Dei e]et.) Qm id eft, verus homo. Qciett, cum vere Deus effet, eadem qua Pa- - 8. Fa&m obediens usque ad martem.) $i vil ter dwlmcate prædntus. |Intelligitur obedientia, que volunta- Noz rapimam arbitratus ej? e[e fe tem füam hurfüanam perte&e fubjecit (diam 0« «qualem , Deo. ) Sciebat fe pofle jurefue voluntati Patns, & ejus decreto de zqualem Deo profiteri fe, ut cum di- morte crucis fubeunda. Caudi xit. Joan. cap..17. — Ege, &f Pater uzum 9. Propter quod.) Quafi dicar : Quia "ollibo« fumws , nec fe facere divinitati inju- - Chriftus ita fe humiliavit, hinc vicif- & o riam ; quod enim erdt namræ noa fim Deus , quafi compenfans & red- potemt eíie raping.- ,dens illi. juftim & congruum tante at lw s 7- Sed /Esmet:, fsemm eximanivit , 6 €.:) hlll"nllltätls præmmm exalcavig£ ülum. Fipratis Quafi. dicat Chriftus €um ante. in- Exaltavit ilum.) Efïerens illum ad ) Mv carnationem eiïet Deus, & Deoqua- vitam , & gloriam immortalem fuper lis, feipfum tamen poüeæ exinanivit, .ad dexteram fuam. : omnes Ange]os & colos,& collocans v t e uando per incarnationem tormam y i^ [ rvi dccepit. . Donawit $i nomen. ) Nomen fc:h- Semetipfem exinanivit , Ofc. ) 67(8- éet Jefu & Salvatoris. Licet enim stl »€0t, cUdKHMaUit , exhauiit, inanem cetiS- hoc nomen fuerit illiimpofitum n cir- at * P d oKQ Qnreomne* $ D DAITELT APOST. AD PHH'JPPPMQWG —— — T - w LJ,L 1o LL)U.[).J AJe & AR w um r henfiot * Ifaiz io. *Ut in homine Jefu omne genuüe&atur, cæleüxum , lucetis 45.24. terreftrium , & infernorum : idEsi us Oom. 11. Ét omnis lingua conüteatur, qula Dommus ]efus Chn- i& fi,qu i41r. ftus in gloria eft Dei Patris. n 12. Itaque chariffimi mei (ficut femper obedlihs) non ut in velita præfenua mei tantum; fed multo.magis nunc in abfentia mea, g. cum metu, & tremore veftram falutem operamini. * 13. Deus eft enim , qui operatur in vobis & velle, & per- 19 mittel ficere pro bona voluntate. 1Petra .14. * Omnia autem facite fine murmuratlombus, & hæüta- vos fü 20, 4 g. tlombus. Gronc /15 Ut fitis fine querela, & ümphces ülu Dei, fine rep're- £ ^ henfione, TREMRSEDMS cumcihone tamen in cruce confum- Cum metu , 6 rremore. ) Alludit ad N prehen Pfalm. 2. num.. II. Serw:e Dom:m Werito mans*redemptmnem noftram , & falu- tem afferens mundo , actu pnrte&o fa- i2 tumore , 65 exultate ei cum. fremore, m -«us eft Redemptox; & SalWwator, & habet autem timere præfer n propter ri, ihn hoc meritus, ut ab omnibus hoc no- mcemtudmem f&lums. Rilii decet iine appelletur, & (imul intelligatur I3- Dews eff emim . qui aperatur m eum efie iVIeBmm, & Dei Filium a vob.) Hortor ut cum métu & tre- inculg Patré müffum ,* quibus fitulis nulli more veftram falutem | operemini, quia fonic nec velle,.nec operari cenfiftit in ve- Inte 1najores efTe poffunt aut anguftiores. IO. Ut j2 momine Jf* &6e. ) Id eft, diris viribus , fed Deus eft. qui per fu- euam am gmtlam utrumque in vobis ope- find 111: omnes genua curvando Jefu nomen, ratür.. Deus operatur velle per gra« Qring & Jefum ipfum adorent., -c*.cle/mm,) Angelcrum fcxhce: & tiam przvenientem & .escitantem, Ó animarüm beataruim. quamte]le&um illuminat , immittendo vivif bonás cogitationes, &c. excitat volun- haber Terrefitium. ) Hommum in serris E R entium. tatemi & affetum , pios motus, &c. CIpnfernorum.) 1d eft, eorum qui füb Deus hzc tria, fcilicet cogitare, vel- et, erra l,& perfïcere operatur in nobis : de v - funt, fcilicet eorgm qui expian- primum ,. fcilicet cogitare, fine nobis; conf á r in purgatorlo & eorum qul tru- ciantur in inferno, five homines ünt i fecundum fcilicet velle , nobifcum , five dæmones tertium , fcilicet perficere » per nos fa- Q cit. lta Bernardus li « II Et muti lmgud ) Cæle&:um, tez;reftrmm & infernorum. Pro bona "voluntate. ) .m-eg 'rvg' év- bora . doxiag. Siznificat autem ivdox/4 bene- ( 1 Quia. ) Quod, óri.* placitum, ultroneam', propenfamque tà v — Dominus Tefus Chrifus,im ploria eff . a&e&mnem, quafi dicat : Deus non Det P4fr/: Amnes conEceantur Chri- IN ftum eiïe ominum , & eamdem ha-: propter merita veltra , fed pro fua gra- Va * tuita immenfaque in nos benevolentia dei bere ceum . Patre glOnam. & beneplacito , operatur in nobis vel— le & perficere.- etam .12. Non ut s pra[entta me: tdntum.) LU äuaft dicat : Non tantum bene ope- 14. Et bafttationibus.) In Greco eR o ramini dum prxfens fum; tanquam OiaAoxjis aQ , difceptationbus, diffidiss. er'e puæfentxam meam reverentäs. $ d$. Sre querela.) ay.sgmro:, irre- le H * I e 1 * - RT : d 269 CAPU T ass 2 l 3 ?ai!*fla h'e n flone 5 in- medio nationis pravze, &.,p.*e'll';/-*erfæ 5 à tef .Kqüos L] minaria in mundo, . Is Chri- [ — lucetis ficut lu J r I i vitze continentes ad gloria.m;mez;m in die Chri- . fti, quia non in vacuum cucursi, neque in vacuum laboravi. n ut in r Se d & fi immolor fuüpza facrificium ; & obfequium fidei iaf—me'aï, - veftrae, gaudeo, & eongratulor omnibus vobis. 18. Idipfum autem & vos gaudete, & congrat - CREOSTPIE &. & pet 19. Spero aut em in Domino Jefu, * Timotheum me cito- ^* h] -* mittere ad vos, u it & ego bonquanimo fim; cognitis,fguag;cir'ca - heefita- 'vos funt.. L) 20. Nemi! nem'enim'habielkc) tam iu'nanximemh, qui üncöfa»]ä&g; . Tepte- E. ftione pro vaþis'fölicitus fit.- U N ,21.* 0m£€S" ————À tione, * enim.nos habemus in iLatina editione Jladit ad l)rähenfibiies ;"tales ut nemo de vobis. — immmoror, in Greco eft omévdouei, quod. — , ( Domim .amerito conqueri pofftt. iremirt, Sigplices, tanquam libamen effundi fignificat , ) a'xf'gqæ:, intggri, üd.cg- facrificiorum enim -veteris legis dux | progter 1 ri, innoxii. erant partes, victima fcilicet que ma- Fii Der, G. ) XQ(uemadmOdilm rtiulr i decet Deifilios ex Dei imitatione adeo &abatur , libamen ,. verbi gratia vi- & te inculj num aut oleum, quod illi fuperinfun- jatam--vitam ducere , ut in-eo's debatur. Alludit autem Apoftolusad . - ini, quià non-cadat reprehenfio. ] it n v« Inter quos lucetis. ) Qodiitoe, vefti hanc facrificiorum ritum. etiam pote lucete, " exemplo-fcilicet Congratulor omnibus vobis. ) — Kait per f fancte vitx , & fplendore vere do- enim vobis eximie gaudendum , fi me jis opt- SoÉ- m ; , &xins. 3 veftrum magiftrum pro fide Chrifti, *16. Verbum v 4 771 'continew:.j Lumen & veftra , ma'rtyrig affectum audieri- putem, vivificz fidei vobis predicats in vobis tiS nittendo -13, fdi;f:;maufem & vos g'dudek,ff G. ltvoluæ habentes & confervantes, 3 ; IS, ( "d glossam meam.) tig x« xnüds id Id eft, us ego gaudeo expe&atione eft, ad rleriationem mibi , ut. fcilicet martyrii, ita a vobis peto , ut -eadem Ià i'el- de caufa,gaudeatis, fi me, quod ta- nolis : " ^ de vobis-in.fide ,& . Evangelica yitq X citis, amatis ex animo. Verba funt. ) nobis j conftantibus gloriari poffim. In die Chrifi.) In die judicii. confolàntis eos, ne de ipfius morte, ifeum mia, non ip Vacuum cucurrt. , &c. ) fi eontingat , triftentur , fed potius qosft ld eft ; in predicando frllftrafnqn la- raudeant. ^. . borav ? v I9. Me cito mittere.) Me ekto mif- 17. Sed &. ff im olor, &c. ) Senten- furum,: nimirum ut ex eo cognofca- 4 bene- -,tia verficuli eft : Juin'etiam hoc ve- tis quis fi tl rérum- noftrarum , & hu- famqé à j 00 re ex animo affirmare .poffum, fi jus Ecclefie ftatus, quod utique ce- uando conti ngat hoftix facrificioque det ad g äu;iitlln,. & äogfolationem ves uagre s r deisveftrz, - j udium, . Jaborem , . aut ftrami * * ojentia *"Bano animo.) * L'æ-ao & alacri. hisvd etiam fangüihem. meum , veluti liba- mentum infundi , gaudebo , quemad- ? C'ognici: qua circa wos. fünf. ) oRe modum etiam vos.in eo eventu ^ au- "deunte T'irotheo & bon D CO eü, H U inc . Nobis nuntiante. g ac lr&ta »d.e rl dere,. & mihi gtatulari par eft. 20. Umenimem. ) am efe fenfmkt-xpacet, ex textu Grzco, uþi - ,Zcäq/uxävc » Pa'ri"". L. E * 2 [ " : *EP—IS':T"()LE B. PAULI AP()iST'. 'Afb pnüIPPE&-sEs : *| v E J*;Iöof -,fzI-'. *Omnes eni x 13.5.. Jefu Chrifti. ejusmo 22. EX p"erl MM filius, mecum fervivit in Evangelio. .mentum,autemöjus cogndfciigk, Xq—uiäiiïcüt Pam * 4 ) Cemt ) 23. Hunc igitur fpero me 2 .ad vos deerat. qua circa me funt. . | migæi*e * * , mox pt;.x?i'def(;, — 24. Con fido autem in Domin " VOS Cito. TU 4 f) ?;'.quoïniam & ipf e vgnia;p ;äö $ , TNemo i -25. Nece ffarium autem eäiüimavïa —Epaph'r(x)ditum frzmætfe-it'xpifa . &. cooperatorem, & commilitonem meum : quliri. , Véftrum autem f apoftolum , & miniftrum neceffitatis mece, mittere ad vos: N " 26. O Quoniam qui * fand dem omnes vos defiderabat : & moeftus erat, propterea quod audieratis illum infirmatum. .27. Nam. & infirmatus eft usque ad mortem : fed Deuü,s-iiiï-ï fertus eft ejus, non folum aütem e ne triftitiam fuper triftitiam haberem. : jus, verüm .e;i-am-- & mei , x.DE - 28. Feftinantius ergo mifi illum ; ut vifi 0. eo iterlï;lälT; gäuc!ga- LiéCe - ;tiS", &.:e.g*'or fmg triftitia fïrp * 2. —— quali, id eft, eodem ahimb predi- mihi vin&o neceffaria vitm aliment *tum. Neminem habeo qui pari me- a vobis fubminiftrata detulit. - cum animo & ftu 2 ^ Mirzere ad vos. 29. 1 Jefu Chritti dio curet ea qqæ funt theutm mittam. Antequatn Timo. qud C Q6. Onmnes vo Et tj QT. Que fna funt queruzt.) Student s qu/idtrgädt...) Scdxge: Q eft, privatis commodis ;. non z 2 autem Evan- "- revifere. $ !l(), aC gelio- promovendo. Er mefius erat.—.) Grxce 4 A anxius, anxie follicitus.: uv d $1 22. Experimentum autem cy'z): cogio- fti voc fcite. ) Quafi* dicat : Accipite. doca- Pro»terea quod. audieratis allum ngfr: detenti mentum finceritatis, & virtutis 'Ti- matwn.) ltaque ipfe follicitus erat , é 4Ad n quia vos de illo folliciti.- mothei ex eo quod ficut patri filius,&c. r U:que: ad morzem. lum m 23. Ut videre que cirea me. funr. ) ) Ucf"cee dine, u -//Quo fcilicec vergant hec mea vin- prope abeffet a morte. BEI77, cula; an fim liberandus Mifertus eff éjus ! Eripienä eum & t2 Tatio ,àan þxfo Chri- faucibus mortis. L eneficium nitatis fto inorte- afficiendus. neglige IPAe. Neceffsrium. autem 'exi,?i;ndvi.'-) reddite vocatur mifericordia quate- * &üitiig nus' eft miferix cujusdam remotio. — , Scilicet.ad. confolationem veftram, in- Trifiitiam füper triffitiam. ) Sini-- terim dum Timothei ad vos pxiofe— mirüum', cuin vinculis detinear, etiam t i &io differtur.. x illo mihi fuiffet carendum. ^ Vel, ne "gd [T Fra rem. ) Id eft , Chriftiamim. -Quum. Coopera:orem. ) . Scilice dolori quem ex ejus infirmitate* per- Y t in Eyaxi gé- €epi, alius ex E z T n NH potent lio. & predicatione. accederet. morte ej uäd'em' dol * Corltrl(;lifbnem. ) -In hac facra expedi- ; ID tione fub Chrifto duce. QB. Et ego ffne tri/?i;tia' ffag 5': Ero enim fine triftitia, cum vos latos effe : 54:; 1;: mm'fl rum -?ccfj'tdri: ma) Qma cognovero adventu Epaph;'oditi.- gaudu - ij M r has w nas s a 1: R [ p hs N g .CAP u T n:v»& "m 27Y 29. Exäþitäkaqtïe illum cum omni í bp,mihog & gaudio jn ejusmodi cum honore habetote. L] s "t par 30. Quoniam propter opus Chrifti usciäe' ad -mo*r;fem. ac- ceífit , tradens animam fuam, uf impleret id . M " qt?od gxf vobi-s xddefo, deerat erga meum obfe'qqium.- CAPUT H t-ïiam—axd A;.ämo in 'le,*?galz'bzills -gloriari poteft , alioqui Paulo id x'maxz'me":c;)fizþ-þ weïäa vehiret : qui tamen omnia bc detrimentum arbitratus efl, quo Dei autem V05: juffitiam. ex fide in Chriffam adipifteretur , [emper proficiens , ut tandem. perfetiionem conequeretur : quapropter Pbilippenfes tnoeftus iur, ut ipfum, & non difcolos erucis Chrifli. ve r - : eus fni- dnimicos , imitentur. .. Y nei, I 'E*cäte'i*o, fratres mei, gaudete in Domino. Ea-*dfe'rr-a 3 vob 1 ul is fcribere mil-ïi fq)uidem non pigrum; vobis autem * neceffarium. o : nem. s B- 2. Vädet'e*canes,v idgte,;;jialos opekrarics,vkiæ—de'te ConCiü E $ Nos llimen-ta;,i 29. I» Domino.) Cum eoó 'ga:gdio, M'ibi 7ui:£m ua;; p:grum) 'Mihi ea- dem repetere & incnlcare *, Tifno.- quod Chriftianos decet. & onerofum nom eft. * : mole& um Ef ejusmodi cmem bonore habetote. ) AScil-ig/e.z Id eft, Epaphreditum habete in pre- Vobis autem nece[[arium.) Ut in fi- tio, ac dcbit honore afhicite. de confirmemini, & m x .30. Proptér opus Cor:ift;.) Opus Chri- meam teneatis, elius Qo&gigxam S:nfzoväj,þ fti vocat vifitationem Pauli carcere .Q. Videre canes. ). Qüaü» dicat, ob- * rf detenti propter Chriftum. fervate, &-cavete impudentes & im- 4d mortem acceffrr.) Adiit pericu- probos judaizantes & hszreticos, qui. B—Qrat j lum mortis, gravi correptus &pritu- feiicet dine, ut mihi adeffet, & mühi ferviret. vos-'alla:,ranþ od xqprdgnt qu;aü'ca.. nes. d T. Tradems animam [uami,) ld eft, vi- Malos operarios ) 'Bfeudöäpdüolos i "T tz Xationem non habens ; vitam fuam ui Chriftianifmum mifcen NX nititis negligens. 1n Grxco eft, vaeaudshsu- ^ 'rumpunt Judaifino. t. &Xcor-f GaL690G T H 2 Vvxus, mal cg&/hj;;z: Ani- "Videte conciffonem. ) vj» xaraTOMY), T quate- & eft, viz« fia. Ur impleret*id quod ex. volts deerat fic per contemptum appellat. circumci- Si n fionem, quafi dicat ; circumcifio olim egtiam erga meum aäfequium. ) Ut quf()d obfef tanti facienda, ununc'poft Chriftum tan- e, n lum vos abfentes mihi pr&ftarenon tum eft concifio, nihil aliud eft quam poteratis , ipfe fuppleret.. carnis fectio & concifio. el: fenfus g p dolot. L : 'Ex cetero. ) 79 Aornó» , quod fu- eft, cavete concifionem , id eft, ipfos ID -^. pereft. Syrus vertit, Prorsde. concifos & circumcifos , qui. Judaif- B Gandete. im Domino. ) id efty eo mum, circumcifioónemn,' & ritus vete- i tis. leAgisv ïvobis"obyrudtlnt. CU , 7 g-äu(in .qQO-dï ] Cþril)ianoæ decet.. t 272 EPISTOL]E B.PAULIAPOST:AD PHILIPPENSES - 3 Nos enim, fumus circumcifio, qui fpiritu fervimiüs Ded, & F ,i:ï lege el & gloria í tes:- mur in Chrifto Jefu ,& non in carne .viiduc,iam*h,aben;- : * T dl B 4. Qu d rhquam;"egd habeam eonüdäriäam*& in carne. .Si j Y [d e;USj ä : quis alius videtur confideré in carne, ego magis, e I $. Circumcifus o€tavo d 1 e,ex genere Ifrael, de tribu Ben- *AR. E morto jamin, Hebraeus ex Hebraeis, * fecundum legem Pharifzeus.- hs , 23,6—.. 6. Secupdum semulationem perfequens Ecclefiam Dei , fe- n.] autem. cundum juftitiam ,*quae in lege eft, converfatus fine querela. : 7. Sed g ] : uae'mihi fuerunt lucra, ,hæc!a?fbitratus fum -propqel;" : [ Chriftum detrimenta. ; h 0]7!6, 8. Verumtamen exiftimo omni a * Omnin eminentem fcientiam Jefu Chrifti Domini mei: propter quem E. Sï]u, d omnia detrimentum hriftum. cat, nO . feci, &3 arhiarqy ut ftercora, ut C - EO da lucrifaciam, . -9. Et p quden — n&t, ejus fui ádeo teh;tx,. & obfäfvans,; ; magnum . Nos en:?þf:imus u reumcetifto. YG uaft W odgnoran dicat:*Recte éos appellayi ^concifio- ut etiam inter Pharifzos ádfcribi vo- T od Cogi mem ; nam veracircumcifio fpiritualis,, luerim , q 4 : ui Iegem- & cordium, apud. nos eft. - fitentur obfervare. pre cetexþ fe Pumäk & 2 UE (6. Secundum emulationem perfequens E NU ; thi [þiritæ : fzzvimus Deo.. ) —WNO'S; p um v& Chritiani vere fumus circumcifis qui Eccleffam.) Quafi dicat, quod fi ftu- Tàm exi facularia defideria refecantes , & Ju- dium , & zelus paternz legis fpectan- dus. eft, adeo illo. exarfis ut etiam. intelligq daicas ceremonias , fpirituali fide, fpe;, Ut /h , & charitate Deo religiofe fervimus. Ecclefiam Chriftianorum perfequerer. 3 quifral E; gloriamur 42 Chriffo: fefu. ), lan- Secundum juflitzam que in lege eff. ) omhia f quam auctore falutis. noftrz. Secundunr legis juftitiaim, id eft, fe- & E£ nonm in. carne frducsam habentes. ), li dj cundum jus, & fas, & prefcriptum Wt bono Carnem appellat res-externas & car- ['egis 'ambulans.. -- B 0E t neas, vexbi gratia , circumcifionem, 7- Sed qua mt hi fxuerunt !ucr:ä. ) Sed: 4 nobilitatem , legis fcientiam , &c. ut has excellentias ,. quas. olim. magnum ,. (,:; Tam, ( p ac pretioftim lucrum. putabam. lCut p patet ex fequenzibus. $i Non ] Eiductam habentes. ) j Pelþ; rel)gnïp rbiratuf [um. propter. Chriffum de-. Raturg x anus, dut gloriamur. » trimenta. ) lam Chrifti veritate cogni- tà puto detrimenta, cum fint/ impedi-. Qu 4- Habeam .confidentiam. Y , Habere QUE ex PQ:-H im confidentiam , id. eft, glorfari- iénta veritatis , & falutis a. Chgi&&)x 5« Cireimcs fus oclav» die.) Signifi- percipiendz.. absque | cat fe non eff € 8- Verumtamen exifitmo omnia derri- Qu tus. effet: circumcifus. f pmfelyt—umq, qui adul- & mentum effe.^) Omnia, que tunc ma- quil'itur E Qut c Éx genere lirael. - Ex pr ofäpïa-. Ja- gni faciebam, jam nihili facio, & non cob Patgarche , & filius. Abrahz. folum inutilia , 5 fed etiam. ï;nö:l:i;f'; e/lfir' fttiün. : Hebreus ex Hcíóriis.) QOxiundus. ftimo.. * d& Progter . eminentem: feientiam: 74?:' huj j Secund'm legem. Pharifeus.. ) Secta ,. 10- 4 ac profeffione Pharifgus , eam: legis. Chrifés. ) $i conterantur cum: fcientia,. fectam: ampl:xus , qua dicitue Pha- rerymque divinarum cognitione, quám. 3 quis, ( 0tmo : müäpnmn-. -N q,lied*ïäda fe.g?!fl atti- cuni Hdg* Chxü&fum aü'g?u;ug;: - 3 Fi&l. - e Ro - d - B5 C—.A;Pï U IlL. s 273. in lis Deo, o, Et inï/ehiär,in illo, noä,hab;ens' meam JU &itiam', qua ex lege eft, fed illam, ;"haben- qué& ex fide eft Chrlih Jetu: qua ex.Deo eft juftitia in fide, 'ie. A,Si IO. Ad cognoícen dum -.ill,uäm , & virtütäfn .,refurfe&;ilönis e;'us, & focietatem paffionum illius: configuratus morti ejus: u Den- II. Si quo modo occ * feus - mortuls. urram ad refurrectionem, qqæ eit ex j )el, fe-, 12. Non quod jaim acce perim, aut jam perfe&us fim: fäquor Jverela autem, fi quomodo com prehendam , in quo & comp rehenfus p fum a Chrifto Tefu. /.13. Fra- erpter quem..) Chriftum. Virtutem r&/isirgäib;gis-' ejus. ) dwa- Droptet Omnia detrimentum feci. ) Wu- pp» , petentiam , qua per refurrectio- , quem Syy , detrimentum paffus a52 , quafi di- nem fuam, quafi mortis domitor , & cat, non jacturam feci, fed pro ma- nos facit. iflum triumphator refurgere no damno, & ja&ura duxi, non Hanc optat cognofcere tum per fi- 9*.'Etï quidem dum.illa abjeci , tunc enim dem, tum potius pér experientiam, ut bfervans, magnum lucrum feci, fed dum ea per nimirum Chrifti potentia a moituis ex- cribi Y« ignorantiam fe&arer, negle&ta Chri- citetur, & cum Chiifto in gloria in- fti coenitione ; dum vero äbjed, pro ter fanctos refurgat. damno duxi, non quod illis carerem, sfe Pro* Soczetatem palfionum. ejns. ) Qua-?n fed fi ea, inharens litere, retinuiffem , proficuum fit effe participern paffio- fequeti tum véro magnam me facere jactu- num, & afllidtionum Chrifti à f fto- ram exiítimaffem , ut olim. me fecilfe do crucém poft illum. ; portan- fpdn- intellipo, cum eram 4 Chrifto alienus. Configuratus morti ejus. ) Morti, & yt étiam. CUr flercora.) .oxvBaha, Üercora , paffonibus ejus per. mortificationem, fequefer, quzfqujlias 3 .rejeäameln'td, hec enim & afliictiones, me affimilans, & con- omnia fïgnifïcat yox Greca. " fïgnrans. - üt Chrifium . lucrijactam. ) Idiei, II. $2.440 modo occurram zzud refzur- ut bonorum ejus particeps etficiar. retliogem , &c.) Senfus eft: Com )à- fcripw Er imventar 1 il[o: ) ld eft, exi- tior; & commorior Chrifto , ut , f 7A ) sed j ftam, & fim in illo, fcilicet Chrifto, quo modo poflfim,perveniam ad bea- ficut palmes in vite. l. ;aggum, tam refurrectionem mortuorum,quam Non Lhabems meam jæþzi.*ldbm.. ) Mfeis jufti expectant.- /w)] a'e- nature viribus , meis laboribus partam. j Noz wod jam 4cceperim , € cogm Qua ex legeeff. ): 1d eft legalem , &c.) Quafidicat : Non'hzc propte- iimpe dl- qu& ex leois obfervatione acgqiz;it'ur, rea dico quàfi me jam apprehendiífe Chr fto absque fpiritu fidei, & grati Chrifti. putem'hunc Chriftianz. juftitiz api- Qu& ex fe eft Chrifés. ) Qs ac- cem, hanc perfectam cognitionem vir- |4 difri quiritur per fidem Chrifti. : tutis refurrectionis Chrifti , aut quod jc m* - Qtet ex Deo efg juflstza in /Z:[e.—) ]u- putem me &not ftitiam , inquam, que a Deo auctore ratum , &c. lïerfg&e . Chrifto 'configul. " qa &l eft, & fandatur in fide, quia fides $e inftanter. quor autem. ) ; . ; :wxw , perfequor hujus juftitig fundamentum eft. " J li IO. .4d cognofcezdum illum. ) »Nem(pe $; quo modo romp?—ekendam. 3 U.t: fi quis, & quantus fit, utpote Deus, & ;1911!137 fieri poffit ad illum perfectionis api- ,qum homo, falvátor humani generis, &c. cem perveniam.. i In : Bibl. cums Ccm.Mgnacþ». Tom. V Ill i EE A * " d u - z j FPISTOLKE B. PAULI Ams»f.- AD PHIL-IPPENSES. : " 33. Fratres, ego me non arbitror coniprehendiffe. Unum : C gloria. autem , quae juidem retro funt oblivifcens, ad ga"vel;o A qpææ 4 qo. | .* funt priora, extendens meipfum;, ? vatore " 14- Ad deftinatum perfequor , a d bravium £up€!r-nælyoca£ al RUE NURU EM EE C K at RPE ORE tionis Dei in Chrifto Jefu. L Corpo Is. Quicumque ergo per fe&ti fumus, hoc fentiamus, & fi — quid aliter fapitis ; & hoc vobis Deus revelabit. E pomt 16. Verumtamen ad quod perveni mus , ut i'dem, * fapiamuä, . & in eadem permaneanius regula. Al 17. Imitatores mei eftote, fratres, & obfervat e eos, qui ita- füllul ambulant, ficut habetis formam noftram.. 18. * Multi enim ambulant, quos faepe d icebam vobis (niipc s; thol : *Rom ) 16.17. autem & flens dico) inimigos crucis Chrifti: |- *19,. Quorum . d» quo.) 1d e[*c,—äd. uod. Et ff quid aliter fapitis. ) E fi 'qni r veftrum aliter fentiunt , nimirum atbi- Er compreben[us fum a Cbrzfto.) Cap- [ tus fum a Chrifto cum: Damafcum trantes fe jam a ppreh'e-ndilfg 4perfel&io,-. Pergerem, & vocatus ad Apoftolatum. nem,. st Et hec vobis Dezs .reveldäit £) VOS 13 Uzzm zwtem.) Scilicet ago , in ( unam rem intentus fuim. fcilicet , in errore verfari. . Deus hoc - fceerit Qua retro "7 olh"ivtf'en.f,k &c.)Nonx homini.revelat dum ei fuorum: vitio- fedato contentus operibus prateritis , femper rum, & imperfectionum cognjtionefm Qifcipl admajora, & excellenriora enitor. impertit , & auget. 19. I4. Exzendens me ipfunzf.y) Per de-. 16. Verumtam;m. extrem fiderium, & conatum. . vel hortor. ) Supp?eï,. ro g()) , x ! Q:r d deffiimatum . perfequar. ) X& T |-4d quod pervenimnus.) Scilicet, reti-, dem ir exonó» Qioxe , quod idem effe credi- neamus , gradum nimirum illum co- hus « derim, quod xa«radiexe oxcono», fco- gnitionis rerum divinarum & perfe-. * B (tionis vite. i pum perfequor , id eft, verfus fcopum . E lis glo totus feror. Ut 2dem fzzp;("zmu: ? ') Ut .Con'COrdQS»fi-; porte d bravium fuperná vocationis, &c. ) mul & habeamus i $u nolle. & dem yelle j & idem, tetrén /354'65/01;', Bravium proprie fignificat 'Im eadem permanek:mzz:; regulzt. ).DO-- premium certantibus propofitum, Sen- 20 us eft, oculis femper in fcopum defi- &rinz fidei, & fan&titatis vita. - ?u"rwm xis curfu contento ad palmam, feu- I7. O2fervare. ) Ut imitemini, « - Qui ita ambulant , ffeut. habetis for- tutum, premium regni coacleftis. f dic: In Coriffo Te[u. ) . Per Chri&qml]e- mam nofiram. ). Eos qui vitain fuam ein fum ; per Chri(ti merita ; quafi. dicat, inftituunt ad exemp Deus hoc bravium nobis propofuit,& bis prebui. 4. lar, qugd., ego 7'97 protef toln ad illud nos vocat per merita Chrifti, Formam noffram, :)..1'57:0'*9 :äyä-g , ty- Xm IS,' Qü icaumqne ergo perfedla fumus.) Pum 2z0s$. Y T S t Id eit , per fectionis ftudiofi. — - I8. Mz Iti enim 47(26;4/4;2). ) Sufbau-,. Uj Hoc fentiamus. ) Nos nondum per- di , aliter quim ego. & fectionem attigifle ; fed contento ftu- Quos fepe dicebam volis. ) De quibus judia dio ad eam fepe vobis loquebar. . 3 bere. »tendere MTC c(?gari de- - $ Chriff. &ad Inimicos cr:fct phag E $ JUS CKAA(P—--UV*T— H; & IV.. 275 Unum 19:-. Quorum finis interi tus: quorum Deus Vetifer eít; $ gloria in confufione ipforu m, qui terrena fapiunt. 0, que fatio in coelis eft : unde etiam Sal- 20. Noftra autem conver vatorem expe&amus Dominum noftrum Tefum Chriftum, ? Yoci 21; Qui reformabit corpus humilitatis noftrae, configuratum corpori claritatis fuae; fecundum 6f omnia.- : operationjeþm gl) ; .qu-ïa etiam D pO/füt fubjicere fibi (QAPUT IV. piamus, Ad perfeverantiam , €? fpirituale gaudium , tod. iffam, precis, & | quï;ilta gratiarum a&iones eos componit , pacem Dei ipfis exoptans , utque ; (minc . mor dicus teneant. quecumque Dei funt ; laudans ipfos , quod. — iium m. per Epapbrod nece[Jaria ad ip ;fnz —Ó— 'uorum mijerini. j NT "Faque fratres imei chariffimi, & defide rat*ifïïrlni * gäaüdium um atbi« E fic ftate in Domino, chariffimi. perfeäioj- meum, & corona mea:. Mm 2 2. Evo- Y — l) «IVOS : (r) R Edir. us udditar ; virtütis fus- oI, 9s 'rffarmzzbz't. ) 'ysraa)gvüua;* Jeus hoc - fceleribus coopertos , & voluptatum mvitio- ^ fe&atores, ejus vite, quam Chriftiana | r/o'ei, transfigurabit , .transformabit , difciplina prefcribit , inim icos. .hoc eft, in aliam .figuram , & for- ;nitiongm ) Quiad mam commutabit, ut fcilicet , cor- Ig. Quorum jfnis iuteritus extzemuin interibunt , ac | perdentür. — pus noftrum ex corruptibili faciat in- . Quorum Deus. venter € z f« dem in deliciis conftituunt , & o ) Qui fi-. Gorruptibile, ex'pïafïibili— iænpafïïbi;e, terreftii colefte. Cl yett» —mnia ex Configuratum corpori claritatis fw) -. lum c illius. eaufa faciust. k pete Et gloria im covfufrone 1p Druä. ) Qui $ uoque corpori immortalitatis oloria circumd:to, reddet quam fimillimum. íis gloríantur, quorum ipfos pudeye.- T *Secundum . eperationeim , € XoCT G odf oportebac. etficacita- Qui terrena fapitnt, ) Qui & onhifi c5» &vepeytiey ,. fecundum &iln terrénos habent affedtus. tem operativam potentiz fuz. . 20. N.ffra autem comverfatio. ) mo- Üna -etiam' pofft . fibà. fambji cere ,a-,- j, D (4 Nireuga , id eft, vite ratio , & infti- — m»ia. ) Secundum quatn quïdlibxet*pvo- TE tutum, ut inte?pretatur Budeus; qua- teft, in res quaslibet. Ífi dicat ; Chriftiane virz inftit utum A 'H. arffmi .0 € , de/i&'eraüjfmi .N ) yi, fir- 1. C m : q&mwrol , x« énioS99r0i, di- il gam eít in cclis agere ; Chriftianifmus eft profeflio vicx ccleftis. Convexfatio — /edi & -dejig!gmzi. Vel, 4;/ed;, & deffde- ego v0* noftra efít in colis , quia ibi cor de- rabies. * fixum habemus, & eo noftros afle- Gaudinm meum. ) Vocat gaudium lef 1 ,.7'4 (tus tranftulimus. Iis. - fuum, quia de. eorum fideli conftantia Unde.) Éx quibus cc 'audebat. SQbau- Salvarorem expetlamus. ) Qui ad - Corona mea-) Coronam vocat quod ] qlïibus judicium venturus eft, & nos fideles, illis gloriaretur, ur qui coronati gau- & ad celeftia anhelantes fecumtrium- . dént, & fibi placent ob honorem il- noibis phantes in ïvC(ElLIlyI'l dvucec. »l)ius adept&. Vf:l quqd*yb, labores ; - r cn ia " j L r 2 - Z l 5 6 — EPISTOL/E B: PAULI APOST. AD PHIL*IPPENS* /2 . "d nre 5 cor, idipfum fapere II .Evodiam rogó, & 4Synt)'ch€n d Z - 'r.- corda Y in Doiinó. 4. Etiam: rogo & t eä.,f gern-nïane compar, adjuva iilas*5 quæ g Di u- mecum laboraverunt in Evangelio cum Clemente 3 Z ? & Cæteris pudlca. adjutoribus meis, quorum nomina funt in libro vitze..- amabil 4: Gaudete in Domino femper : iterum dico gaudete. VOR r dOR iC MSDIESE Mi (cipl '- äi —.$. Modeftia veftra 9 ( rope eft. 4 nota fit omnibus hominibus : Dominus | me, h .. 6. Nihil foliciti fit is;fed in omni oratione & obfe(;ratibne, : Io.! cum gratiaru tandet : m a&ioxmc,,petitionles quftræ iqnotefcan t apud - D—eur-n. s o bi [Dg: II & pericula eorum; g:.a&fat fufcepta, co- ÀIn Græcö;eþc , 'aum'SMa'av, dthetm*um ronam expectaret a Domino, -- -eore decertarunt. . qibu $:c flate 42 Domizo. Stite, & con- Cum Clemente.) Hic. eft Clemens ftanter^ perfiftite in de Chiifti Do- Romanus difcipulus fan&torum Petri i pe s mini, & vita Chriftiano homini con- fent.nea, eo modo & Pauli , qui Petro poft Linum & gi qu quo in iis Pfamd-um Cletum in Pontificatu fucceffit. neris f elle docui. Quornm nomtina funt in [ibro 'viz'*c.) Orat (Q. Evodiam r0,0, &5 $ynt chen depre- Quafi dicat : Quorum mutto felicius per or cor; &kc.) Duz hs feming primarix alibi fcripta funt nomina, quam fi hic- xenten erant inter Chriftisnos Philippis, que adfcriberentur ; gratar rem Chriftianam promovebant, inter libro vitz. ..fc.riptl;t funt enim m À fiotas n quas aliquid diflidii ortum fuerat, eas 4- Gandete 12 Domino: jäm;e?,, &c.) opem rogat, & hortatur, ut idem f« [)iagt " Quam frequentiffime excitate, ac re- I j id eft, fentiant, Iu Do»:no. novate in vobis gaudium fpirituale, qll am ) Juxta Chriftiang cha- recolentes animo ineffabile beneficium [ ritatis leges. ^ vocationis veftrz , qua vocati eftis . intelli; 3 Et te germane camp;zr.) wafa'ls per fidem in fpem v,itæ & glorie - Cuþ evcuyt., vocat hic Paulas evfuyor; ternz. ' ; cuflod focium aliquem, & cullegam fuüam, $. Modeffia veffra nota J onindibue diem infignem nimirum aliquem doctorem , bominibus.) Moderatio veftra, & vit Trnut cujus nomen non cxprimit. — Quis- morumque- cot npofitio luceat coram * ftodi uis autem ille fuerit mültum ab Apo- omnibus. pofie r olo honoratur, dum eum vocat ger- Int Dominus prope cff.) Id eft, Chriftus. manum , hoc eft, fincerum adjuto- judex appropinquat, qui noftram pa- fs rem , ac laboris focium. Emman. Sà tientiam , labores ,*modeftiam coro- In fufpicatur.cw/wyr , elle nomen pro- orium. nabit, & gaudium noftrum complebit. g 6. Nibil foliciti fétss.) Quafi dicat: Adjuva ://r!) Duas fominas intel- on ergo vos angat folicitudo bono- T fine ligit, Evodiam, fcilicet , & Synty- rum temporalium aut malorum, five. : chen, quas fu ] per'iorïi verficulo nomi- bonis fpoliemini, five mulctemini ex- E Veta navit. ilio , five aliis infoituniis exerceami- $ Qua mecum laberaverunt im Evan- ni, £e/io) Fortaffe mulieres hz in femi- funt. quia eterna bona noll"lqnge ab-f' Tiür eod nis inftituendis laborabant, ut Paulus Sed im omni 0r4ti/one.qv) 'ro('omm", eft - &i & alii in viris, ut opinatur] giiinianusg genkeris neutrius , £y z«v7/ , fubintel- * ä : A | VE [] * ^CAPUT IV. ./'7 m finera ". t pax Dei, quae exuperat omnemferifanä, cuftodiat N- corda veftra , & intel ligentias veftras in Chrifto Jefu. las, quae -. g. De caetero, fratres, quaecumque fünt vera, quaecumque L COTLETIS pudica, quaecumque jufta, quaecumque fantta, quaecumque amabilia 5 quaecumque bona famse, f1 qua virtus; fi q'ga laus - te, difciplinze, haec cogitate. & audiftis, & vid Jomints g. Quae & didiciftis , & accepiftis, ? 1fns in me, haec agite: & Deus pacis erit vobifcum. L) - Tatione, Io. Gavifus fum autem in Domino ve hementer, quoniam - ntapd F tandem aliquando refloruiftis pro me fentire: ficut & fentie-.. batis: occupati autem eratis. - - aR RL nE 1 .ir. Non quafi propter penuri am dico : ego enim didici, in ?fb)etmn! ïluib'ug fupn , fufficiens effe. Mm 35 I2. /Scio - Clemens rum Petri ad amicitiam ,. concordiam & bene- läge Kpd(yþ;wn, negotio, nec poteft- jun- Lmm& $3. £! cum eratione , quia wpoa'svxï eft ge- volentiam alendam, & prgmovehda:m faciunt. .'mtc neris fceminirt. Oratioze 6 a!:fecrarianc, 50,) . Id eR:, Bona fama.) 3u$mu.oc , que&cumque lro w')a.) vobis, Chrifto & Chriftianifmo, no- o felicius per orationem, & inftantem ac fer. men & famam bonam conciliare pof- jam fi Bic wentem obfecrationem junctam cum gratiarum a&tione , petitiones veftras funt. Ambrofius interpretatur , /as- : enm m notas facite, & exponite Deo, ut ejus dabilia. d $; qua - aus 76;, fff) opem flagitetis & impetretis. tantum eft, i ri/g £maivoc , f qua lauss ;liji;-,iplin.;-. ) In Grsco t ac f 7. Et pax Dei-) Pax & tranquillitas, quam habet bona confcientia. fcilicet bone vite & difcipline Chri- yiritudt, —— Qnua exuperat omnem fesfim.) Qus ftianz , quicquid Chriftianam difci- eltcim linam continet; & apud infideles com- t ftis intelligi non potelt, quanta & qualis fit. loris & Cuftodiat córda veféra. ) Qpspicti , mendat , illud cogitate , & fectamini. cuftodiet , hec enim pax elidit omnes- 9- Deus pacis.) Deus auctor pacis. demonis fuggeftiones , carnis, & Erit volifcum.) Per infigne illud do- , e'm;.;iäu; mundi, & corda noftra Domino cu-- num ejusdem pacis, de quo n.6. quam ,&vitæ xacemr Deus vobis cumulabit. ftodit , ut pacificam illorum habeat " c()Fälm poffeffionem. E . .10. Refforniflis pro m& . fentire.) a»t- Intelitgenttas v effras.) Mlentes v;e- SdMert ontp &p8 Qpovti» , id eft curam Chriltus & folicitudinem gerere; quafi dicat, ram p* & (i cor0ü» r;ï Chriflo ïefu.j In. CfiriRi fide & aruerat quodammodo veftra charitas gratia. erga me ; fed nunc refloruit. mpldit " 3 nacumque fant .;verd. Sicnt E& fentiebaris.) Sicut folliciti [ dicat : gk Id eft, ) bono- fincera & aliena ab hypocrifi. effe folebatis in rebus neceffariis mihi * Padica.) ctuso , Id eft gravia, fe- procurandis. « m, Gve« . vera, honefta, verecunda. Occupati aute. m eratis.) —Sevd excufa- nini t SanBla.) Nofter interpres legit zia, tione digni fuiftis, quia opportunita- reeatti- nunc eft ZqoZ , pura, five cafta. Sed tem non habébatis , in Greco enim yc t -eodem recidit noítra verfio 4 f/asclum eft, dxeipricot. * enim dicitur quod eft incontaminatum. m II. N«m qtt aff propter penuriam di- Miæ e&' gpintel .lm.:öïilig.) inoap:?(ä ; qu&cumque ,co;) Non hoc dico quod penuriam — R3 278 f-EPïSTGLET B. PAULI APOST. AD'PHILIPPENSES : * 12. Scio & humiliari, fcio & abundare (ubique & in omni- bus inftitutus fum ) & z - fecunc )fat;i-gri— ; & efurire, & abuqdäre, & »p:e- * 40 nuriam pati.. 13. Omnia poffum in eo,'-(»;ui me confortat. * N : LI E Amet. N bu-lati'þhi mese. 34. Verumtamen bene feciftis , communicantes tri * i 9 s 15. Scitis au tem & vos, Phi.lippenfäs, quod in prinCi-þi.o - omnes ^ Evangelii, quando profeétus fum a Macedonia, nulla mihi Ec- 25 ! clefia communicavit in ragione dati, & accepti, nifi vos foli. - : 1 Amat. [ m . * 16.. Quia & Thelfalonicam femel & bis in ufum mihi mififtis. 17. Non quia quaro da tum , fed requiro fru&um abundan- Z 1. . tem in ratione veftra. diat. E 18. Habeo autem omnia , & moium ( abundo : /r;epiletus fum, acceptis In glo ab Epap hrodito, quze mififtis, gd?rem fuavitatis ; hoftiam àc- euzl Ej -u c L dhojus .ceptalm? placentem Deo. 4 * 11*9,/.**?Deti*s - dat vob u i Chiiltu paffus fim , aut patiar, aut ïquod-' egre dam permutandi ;;ationem , ut quqiu E- 20. 1 feram fi quid. mihi defit. v vangelicam doctrinam percipiunt, vi- qui Pat Didics im quibus [ums fufficiens effe.) &ui neceffaria fuppeditent ; fententia pI - Didici contentus effe iis qu& habeo ; ergo eft: Nulla cclefia fpiritualia a . Cuitt tanquam illa mihi fufficiant. me accepta, temporalibus datis com- -I2. $cio kumiliä?i. penfavit, nift veftra. In Fl digus effe. ) 'Inops, & in-. I6. Sémel & Li5.) Semel & iterum. ULique E$ m omnibus imflitutus fum.) In ufum mihs mififhss.) Id quO indi- Ita vitam meam inftitui, ut penuriam gebam in ufus meos. fit, moderate uti. - pati fciam fr fit opus; & copia, fi ad-- C017.) Nen quia quara datum.). Non hoc dico quia veftra, aut cujusquam .I9- Ozemia poffun.) . Jam. enumerata alterius munera. defiderem ; atjt, exi- fultinere, & alia etiam duriqra',"fï ac- egam. cidant. , " É Se d requiü frium. abundantem 4n Ip eo qui me o uf'artaf.) Chrifüi fre- rz tioze veflra.) Sed veftrum lucrum .tus auxilio , üi mihi ad h;ec omria -& commoódum requiro & cupio, ut vires fubminiltrat. ! * bona quz in hoc genere facitís, veftris d4- Commmnicantes triäulä?iqni "ie&.) rationibus inferibantur , &-vos credi- : Inopiä"jn meam fublevantes. ^^. tores efficiamini am I5- Im principto Evange'lii.) Scilicet nis a. Deo pliffime re/t:ibutidf a me vobis prsdicati , de quo A&t. " 18. Habeo auteém omnia, (5 abundo.) C-"lp. 16- Id eft, recepi ea , que ad me mifi- Quando profetius [urn a Macedania.) ftis adeo lurge, ut nuac abundem. Id eft, quando Macedoniam, in qua Rep'eius. fum. ) Abunde exple;a" eft vos eftis, reliqui, & tranfivi in Acha- mea egeftas. : " iam, A. cap. 17.. * r Odorem ftav M AIHS , &c) Eleemofy- Nulla mibi Eccleffa co mmtgnic.ft'vit, P2 nam veftram , qu& eft quoddam quafi . ratione: datt 65 accepti , €0.). Per ratio- facrificium gratiffimi & fuaviffimi o- ném dati &häccepc'i, intelligit quam: doris ipfi peo. T E i. a u odl d a g Ti a i L ". 7 SDS a79- CAPU T IV. Dnrïaw: A$wIIAG1; um Vefcrum, *Räm I omni- 1 , * Deus autefïuf'meus implest omne I2.I. s*fias , in gloria in Chrifto Jefu. fecundum divitia 2o. Deo autem, & Patri ho&rq glor ia ip fæöula fæculotum: : Amen. , : ar. Salutate omnem fan&um in Chrifto Jéfu. * bu*latiqb'ni mecum. funt, fratres : Salutant vos. 22. Salutant vos , qui . 5 n'inciþio omnes San&ti ; maxime a utem qui de Caefaris domo funt. nihi Ec- 23. Gratia Domini noftri 05 foll, . ']efu Chrifti cþm Spiriultü veftro, | N « Ar»nle-n.. mifils &iücäcus eft '*p;r Chrifum, & pro- bundan- * 19. Secundum Jivitia: féasd) 'Q:läü dicat. Facile enim poteft, cum fit o- fefflione, ac v qæcionä Chriftiana fan- z mnium divitiarum tons. &us eft. 4CCeptis Quafi di- o2. Omnes fas&.) Scilicet qui Ro- jam àc- p gloria ip Chriflo j4"-) obis a Deo rerum cat: |ta precor v m funt; id e&,xomni»s.VRorrfanax ge- s hujus vite fufficientiam , ut ea ce- clefia. Qui de Cefa ris damo fant-) Chriftia- —— À— .*Deus - dat vobis ad gloriaur vite æqerqæ per Chiiítum, * x ni qui verfantur in aula Neronis Im- T 20. Deo autem, Pa tri noffro.) Deo peratoris. iumq Vi' qui Pater nofter eft. 23- Cum jþ;;ri'm ;L:ejlra.) Id eft, vo- fententia QI. Ommem [janibum. ) : Qubslibeg bifcum fit , fic concludit epiftolam itua]ia à ad Galatas cap.6. num. Ig. Vide ibi : Chriftignos. di&a. A " itiS COm- Qui baptifmo fan- In F(äri/fo ïffu.) Iterüm. 0 indi- ) Non iusqua:p — aut exl- ) x N N a ytem 171 xx K : : & RÉZ : ; W. ]ucrum j p jo, ut -* — veltrs I -u ; crel- jbutio- undo.) ; mi l em t € nnofy- qui imi 0* EPI- 290 GRCQPOSR ! 751 EPISTOLA qui el : & | ritu: B PAULI APOSTOII 9. VObls | AD COLOSSENSES.. tatis ej C NTUS PRIMUM T0 - Audiia fide, charitate , ac Jpe Coanf jum , orat pro zpf s Ap(ylo- TA : opec Il ] lus , quo in fczem*za Dez, bonisque operzlyu; perjiczantur : Chriffum tis Bjü' Dez inaginem dicit , per quem omnía creata funt , & qui caput eff p - -Ecclefie , quo omnia pacificata funt : bortatur ergo , ut immobiles tibus ( in fide permaneant : [eque. dicit effe&um Chrifli mzm/ü*um, ad five pr prædzcandum myflerium a feculis abjconditum, Sicut f1 U&IHC — & nunc manifeflatum. Grati jAulus Apoftolus Jefu Chrlftl per voluntatem Del, & Vd di(lis , 'Timotheus frater: Di, ; 2. Eis, qui funt Colofïïs, Sanähs & fldehbus fra— pa Ch tribus in Chrifto Tefu. - 4. Gratia vobis "Theod & pax a Deo Patre noftro, & Domino efu loiienf Chrifto. Gratias & imus Deo & Patri Domml noftrl Jéfu Chri- fti, femper pro vobis orantes : eutn, C lum & 4- Audientes fidenf veftram in Chrlfto ]efu, & dlle&mnem, | Crem quam habetis in San&os omnes, [(q77 Chrifl $. Propter fpem, quae repofita eft vobis in coehs* quam Min audiftis in verbo veritatis Evangelii : eum 6 uod pervenit ad vos, ficut & in umverfo mundo eft, ficat, & fru&tificat, & crefcit, ficut in vobis, ex ea die, qua audlihs, Epspl & cognowihs Bratiam Dei in veritate; Chift E " Slcut Vlenf I. $1 JEr voluntatem Dei.) Vide dicta 4- Fldem veffram m« 6/1610 7* ^.) In Chift Ephef. cap. 1. 1. Chriftum Jefum. Vel, quam habetis Et Ttmot/aczs frazer ) .Nide dicta dd de univerfó. Chrifti myfïcuf) lj | Philipp. cap. I. 1. ^ Dietliontm quam babctis 22 fanto: ) flv Q. Fratrióus in Chriflo 78/;1 J . Qui Chdrxtatem, quam exercetis erga quos- Và nos genuit per fuam*mortem , & ba- cumque fideles. bis f pnfmum at . Propter fpem.) ld eft, bona fperatw. Vd netur, Vvel augeatur, 3. Gratia voli; &c.) Supple dó- In -veräa) Per verbum 6. Sicuz £4 ; :2 univer[o mundo, Id Cum Deo, & Pam) Deo qui eft Pater. ePc, in præc:pms totius mundi par- * ? viller - &il C AP UT L 28I 7. Sicuf didiciftis ab Epaphra chariffimo confervo noftro, qui eft fidelis pro vobis minifter Chrifti Jefu, .. 8. Qui etiam m A anifeftavi;.nobis'fdileätionem veftram in fpi- Ll ritu: e 9. Ideo, & nos ex qua die audivimus, non ceii'amug pro ! vobis orantes, & poftulantes, ut impleamini agnitio : ne volpn— tatis ejus, in omni fapientia, & intelle&tu fpiritali: 1o. Ut àmbuletis digne Deo.per omnia placentes : in omni opere bono fru&tificantes, & crefcentes in fcientia Dei : . ! Apg/la II. In omni virtute confortati fecundum potentiam clarita- Lhrijhum dio, i d tikusix?jus, ip Omnjz/patie'ntia, & longanimitate cum gau M I2. Gra- nnoliler tibus & provinciis eft hoc verbum, 9. Ex qua die 42divi;)1-u:,) Scilicet l, ad five pr&dicatio Evangclii. hec bona de . Suurt m vobis.) Scicet cre * nem, &c. VV(-)bi»S*, gdgln ; dilectio- fru&ifïcat. R. * 4 gnittoze: voluntatis 'cjus., ) Qua Gratiam Des in veritate ) Verfev. au- Deus voluit , & decrevit nos fibi re- diftis, & cognoviílis gratiam Dei. conciliare, juftficare, & falvare per yor & Vel, cognoviílis veritatem gratie Chriftum , non autem.per Angelos. Dei, id eft redem ptoris, & falg;is Vel, generatim intelligit copnitionem Us flfa- per Chriftum allata. divinz voluntatis in quolibet nego- .cSieut. didusflis ab Epaphra.)) tio : inagn.um "Pheodoretus ai. hunc Epaphram Co- illam nolle, enim eft Dlei bene Hcium i o Jefü loftenfem fuiffe, Verifimile autem eít du omnai fapientia, C5 ivcele-Bie puirse | Chrj- eum,cum Romam ad falutandum Pau- f&ali.) Vide dicta ad Ephef. Cap. I« . | lum & fublevandum veniifet;, án car- num. g. * lO. U Ambzletis digne Deo fer d- J 'cerem conjectum tuifle, . Q ui iidbifcun:i Conjervo . nóffro. ) " » muia placentes.). Signifïcat dign.e Deo Chiifto fervit in Evangelio.. 1 ambulare aliud non effe ,, quam Deo quatm Minüär. dutxo»og , qu& vox off per omnia placere. cium & minifterium hoc loco figni- I emmi epere bono frutlifecantes.) ld Laudat ) elb ficat, non'autem ordinem. eft ,. £rucium omnis generis bonorum jifis Epaphram quod fidus fic ac finceius operum ferentes. "Chrfti minifter in. Et ereftentes 12 feientia Dei) Ctee loffenfium falute. procuranda Cof Sic.ut fcit in agnitione ,. five fcientia Dei, —-.8. Dilediionezm. veffram;) Qua me & qui in divinorum m yüerïorgm notitia i.) lt Chriftianos omnes- profequimini. quotidie proficit. . ibetts n fpirize.) ideít, fpiritualem, quz E. J» omm; vertute confortati,) Non fola vera, firma ac folida eft dilectio. folum rogat Apoftolus, ut in omni /o:.) Vel, que a $piritu fan&o, qui in vo- enere virtutum crefcant; fed etiam qllOS' bis eft, proficifcitur. Vel, quz eft ex pericula inipendentia circumfpiciens animo, Ípiritu, & intimis precordiis. tortitudinem illis precatur. In Grzco ratas - Vel, conceptam animo & fpiritu, eft , ) máo, Ow&un Dviapspevo, ad éum nunquam |de tacie illum no- verbum , dnp omn;porentía fatla poten:es. Ii viifent. : Vatablus ; Ozzi r s H.- Nn obere carre?qrati. Par— | Bibl. cum. Com. Menocb. Tom. F ^s - 282: - EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES : i ä j E D. ; Gratias agentes Deo Patri , qui dignosino"s- fecit in par— . tem fortis San&torum in lumine :. ^ * . i 35 MA primog * . fens. I3. Qui eripuit nos de poteftate tene in regnum filii dile&ionis fuze : brgrum' : & tral'lStUht I9 / L) tare i 14. In quo habemus redempti On'ekm pke'rlfangüihem ejus,.rä-' 20 miffionem peccatorum : ^ fangu 15. Qui eit 1mago De i inyiiïþ.ih's, pxrimggenitqs omni's breäfä 2l: turae . z *Joan. 16. * Quoniam in ipfo condita fant univerfa in coelis, & in in op bS 2 F 8* terra, vifibilia, & invifibilia, five throni, five dominationes, i9) Thorte five prihcipatus, five p ; oteftates ; omnia per ipfum, & in igf?*/ fibile creata funt: « nt. 2). 17 Et ipfe eft .-gnte omneg ; q&"omhkiä in .igfo confta EE n *S:cundun; potentiam clarimi)fæju:.) prini -:I3./4-De þatg&?te :eneärarum)Dæ-ä, Graci E4c durS, gleria ejus ; id eft, fe- monum, qui tenebre funt, feu po- cundum potentiam inclytam & glorio- teftas tenebrarum , quia lucem illamy et pri fam Dei , qua vos communiri opor- que lucet in tenebris, obícuri & te- bilior ] tet, cum infurgunt herefes & perfe- nebricofi nunquam comprehenderunt.- funt p cutiones. Neque enim funt metien- Ipfi funt archirecti tenebrarum , ido- eqreie de, aut eflimande vires, quas inter- lolatriz, & fcelerum quorumcumque, Drimit dum in fan&is obftupefcimus , ex hu- Ipfi tenebras amant, tenebris fünt ad- fxgn&mr ftros ( ,mana illorum imbecillitate, fed ex di- di&ti, & ad easdem tenebras: homi Ed vd vina, qua corroborantur, virtute. trahere nituntur. * ftavit In regnum.) Ecclefiam, q u- fæþä editio Praclare Bernard. ferm. 85. in Cant. Nibil omnipotentiam wvtrbi clariorem in facris literis appellatur re gnum Dei. prina redd;t, quam 'q(w-d ommntpotentes fxt,ct.-f Filii dileflionis [ue.) Filii f ui diledti. Gorer emues qui i.n fe fperant. H I4. Im quo habemus vedemptiomem , -ex hi Iri lm ommut: patentia & longdnimität?.) &c.) Redemptionem a fervitute pec- ,'Signifïcatz virtutem, ac robur quo per cati, que reipfa non eft aliud quam 2 primc Dei potentiam funt roborandi, fitum remiílio peccatorum. immo I5. Qui.) Scilicet Filius. l effe in patientia , & longanimitate ; [ ut in omnibus adverfis patientes fint , Lnage De;.) Pþ—at:ris. audeant, Deo gratias agant ; & . poft Primogenitus omnis creature)) Di- & ex triftitiam , expe&tent tempora lxt'ora. citur Chriftus primogenitus ,. quia an- fure I2. Digmos o fecit im partem [or- te omnem creaturam eft genitus ,. 3f ltm j tis [2nüorum. ) GQui dignatus eft nos pote ab eterno. gratia affumeére in partem hxzreditatis electo- 16. Is ipf2.) Per ipfum.- ordii id eft, In ip[o creata fant.) In Greco eft, rum, & fanctorum fuorum Ws qui nobis dignitatem & excellentiam tig dvTOV ,. i2 I pfr x* z , hoc eft, ad—ipkfiu's ]'t'äilfa illam contulit , ut effemus inter fan- gloriam. 3 5 r &os & electos ejus, fcilicet participes I7. dzfe o0m. 7 'e. U ;:.) Angelos , -& cr-:e"g"- ^ ejusdem cum illis hereditatis cccleftis. turas quaslibet;. I Ip lumine.) Evangelii, quod Chri- In ipfo conftant. Y (-)mhial [/ per egnf 0; ftus nobis eï. cclo attulit. i:onfi&unt & confervantur. - ^ H c Ax-P-ü TE 283 t in'-. parT 18. Et iþfe eft caput corporiS-Eccleiïæ,* qui eft pri*ngcipium*, I.Cor. primoge E 15.20. nens. nri,tusxexy mortuis 5 utfitln omnibus .i?fe -primatu-m te- Apoc.. nta I9. Quia in ip ^ x fo compllacu;it, 'Zomlneïm pleniïtü'dinem izjhabi- p QUs r tare : . 20. Et per eu m reconciliare omnia in ïpfurh p-äciüdäps per nls Cfea-. fanguinem crucis ejus, five quae in terris, five in coelis funt. 2oI. Et vos cum effetis 'aliqugndo aldi?n'a'ti ,& ini,þmicik fenfu b, &i in operibus malis : . àtione 22. Nunc autem reconci liavit in corþöre carnis ejus 'pe.f mortem, exhibere vos fa [i lpfo x n&os;, & immaculatos, & irreprehen- fibiles coram ipfo. it. in fide s-, & im- 23. $i tamen Lpe.rm'anetis fandati, & flabile : . Nn23 mobiles — ] ^ I8. Carpari;'.*),/ MyRGt . . N ici. eft, omnem perfectionem tum fapien- im.) Du- Principium.) apx, fed omnes fere tie, tum gratiz, tum poteftatis, tum Greci interpretes legunt Zrapxà , id denique ipftus divinitatis. m illam; eft priziti. , fcilicet: precipua ( no- Inbabitare.) lNon tantum per ope- bilior pars hujus myftici corporis, ut rationem , fed ctiam per effentiam. uri & te enderutt. Itaque funt primitig inter iru&us. 20. ,.Rccom"i/id)r'e omnia.) ld eft, - um, idy egregie Ambrofius lib. 1. epift. 22. mnes homines. T um Primitie, nquit, dicitur Chriflus, quta jondior omzitus frudius , qui etiam ce- In ipfum-) slg duvÓv, id eft fi. s fünt at Pacifcans per fanguinem , €c.) Sen- - hominat zeros ommes comfortes fui fruttus fanti;- fus eft : Deus Pater voluit per Chri- ffeavit. Porro retinendo vulgatam ftum omnia , nimirüm celeftia , at- editionem , fenfus eft Chriftum elfe que [ que terreftria , id eft, Angelos & ho. m Df principiunf, fontem , ducem, & au- mines inter fe reconciliare , uniendo j dilei &orem refurrectionis, & refurgentium €os tanquam unum corpus in Chrifto, ex mortuis. E :p;iarzm ; Primogenttus ex mortuts. ) - DESR, ut capite ; pace inter eos 'cdmpofita tute peC- per fanguinem ejus in. cruce effufum , ud quim primo refurgens exämortuis ad vitam quo peccatum , quod erat inimicitix immortalem. caufa, deletum eíft. U. fít 1 omnibus spfe primatum te- 21- Semfw.) TY ,&avo:'lcc ". mw;te—', & zeni.) Nam aut ommuia facula matus voluniate. . " x ,) D ef ex Patre ; (5 ante omnes bomines ve- furrexit ex mortsis ad vitam. i0morta- I5 oþeriäus ml s) MdliS- operib—us juia a Lem j 6 tanquam caput ipfiuit. omnem dediti, verbi gratia, idololatriz , &c. £ü5,. .m,- grütidm 7À Ec:!eþ';zm. It:zque P E quov;.r 22. In corpore carnmis ejus.) n cor- rdiue tam c;:ea(ian!s quam regenerat;o- pore fuo carneo, id eft, vero wis, tam matura quam gratm, tam vi- orio. ï&-pm— BCO »6&9 ffilium creaturarum quam imvifibilumm, Exh!äenar.«) . Ut ekhiberet, | Cor 47 ij a"dlipfïus de omnibus omnimo primatum tenet. [ta j Qecumenius. pe Dei Patris. fo.) .in conf-pe&u..eju's,fnem- 19. In ipfo.) . Chrifto, 23. In fide fundatt. , & ffabiles.) Id & c Complacutt.) Patri. eft , pro fundamento fidem ftabiliter )e;' eura retinentes, Ovonem plenitudinem ánbalitave.) I.d À N 294 EPISTOLEEB.' PAULI 'APOS'»I'. Ap cöLösäENSES' mobiles a fpe Evangelii, quod audiftis, quod praedicatum eft t9. ! in univería creatura ; quae fub coelïo*efc , cujus taétus fum"egg U quam ( Paulus minifter. .. ] 24. Qui nunc gaudeo in | p&fïlonibüs pi*o vobís, & -adi'thp-leb. ea,quae defunt paffionum Chrifti : in carne mea, pro corpore ' /Hüfilfdi ä ejus , quod eft Ecclefia : 25. Cujus fa&tus fum ego minifte r fecundum difpenfationem phiujr | fit,| Dei, quze data eft mihi in vos, ut impleam verbum Dei. .26. Myfterium , quod abfconditum fuit a fseculis, &:gene- ( rationibus , nuünc autem manifeftum eft Sanétis ejus, 271- Quibus voluit Deus notas facere divitias glorise facra- menti h ujus in Qentibus, quod eü Chriftus, in yObiSLfP?S'glo* I V' ris, ;238. Quem nos annuntiamus, corripientes omnem höminem, vider 2, & docentes omnem hominem in omni fapientia, ut exhibea- in om mus omnem hominem perfe&um in Chriíto Jefu. [er 29. In. 0] z fge Ewng&lz'i.) A. fpe bonorum plene predicem verbum Dei, & com- fcon( ccleftium, quz promittit Evangelium, pleam predicationem Evangelii, quam itrorseose, quod audiftis. : ccpit Chriftus. inogen In untver(a creatura.) Per omnes e6. Myftersum.) Quod verbum Dei, corrip E Gentes, per univerfum mundum. myfterium eft quod precedentibus fe- Cujus.). Scilicec Evangelii. culis incognitum fuit. fiitu Miaifer.) Creditum enim mihi eft Santlis . ejus.) homir minifterium illud predicandi. novi teftamenti. San&tis ,& fidelibus' & m .94- Paffionibu:.) Aflictionibus. 297- Druitias gloris .) Idsft, divi- füpien Pro.vobis,) Quas pro vobis fuftineo. tem , locupletem , & bonis fpiritua- U Et adimplo ea que defunt paffonum libus abundantem f Chrifüi: im varme mea,) Quafi dicat, fterii. gloriam hujus m.y. füitie: opus fuit, ut Chriftus multa in. cor- ad f Quod eff Chriftus.) Q nod fcilicee i;ä- pore fuo vero , & etiam in corpore cramentum, vel myfíterium eft Chri- tinen myítico pateretur. Porro Chriftus in ftus, & ejus.Evangeliuin. 3) corpore fuo vero paáffus eft cruciatus In -volis [pes glorta.) Id eft, qui in l4 &.mortem ; nunc igitur viciffim & vobis eft fpes gloriz , hoc eft, fpes qel $e ego, qui fum membrum corporis my- gloriofa , quia videlicet per Chriftum ftici, adimpleo u defunt, multa pa- magnifica & gloriofa bona fperatis W tiendo pro Chri d 0.& ejus Ecclefia. vos adepturos. & [ Adimpleo.) a Q8. Quem nos annuntiamus.) Quem tion) pleo. fmü«lom)wpcö , vicem im- Chriftum nos A nuntiamus. 2 po&o/li mundo an- «t, 25. Cuju:. ) Scilicet Ecclefiz. l Secundum difpen[ationem Dei.) Ut Corripientes omnem bominem.) Tþ; à, difpenfem toti familiz , id eft, fingu- tum . genus humanum verfabatur in Tis fidelibus, bona & dona Dei Domi- Dei ignorantia & peccatis ; ac pro- i. ni mel. ; terea de his. corripiendum. In a Ut :jmpledm verbum Dei.) Id eft, . Gräco eft, »sStrüvrec , quod tam ad- - N ï; 25 285 C A/P'U T L&IL. itüm eft 29. In quo & laboro, certando *fecuhdum'OPEraþionem ejus, RE fll,lïi"egg qpam operatur in me in v1rtute . lia MCAPUT IL — corpore Ihïmtür itt caeant , fle ullis aut per[uafionibus , aut impofturis itiouem philofopborum , feu legem inducere *volentium , Jeducantur.à. Cbriffi Jel. fide, per quem a peccatis : poteflate. diaboli , &? ab adverfo ipfis 3 Vgene- ti funt ? ut nunc leg .. cbirogmpbo- libera alia. decreia nul;o m pretio fint babenda. ? factà- 1. Y7Olo enim vos fcire, qualem folicitudinem haieite lo D65 flo- vobis, & pro iis, qui funt Laodiciae; & quicumque non viderunt faciem meam in carne : minem, 2. Ut confolentur corda ipforum . inftru&i in charitate,, & xhibea- in omnes divitias plenitudinis intelle &us, in agnitionem my- fterii Dei Patris, & Chrifti Jefu: 291 & fcientize ab- 3. In. X quo funt- omnes the fauri fapientize , ; & com- fconditi. Nn 3 4. Heec li quum inomentes , quam increpantes , vel dicieh[es vicini- efanc Coloffenfibus , corripientes, aut caftigantes fienificat. ut diximus in hujus epiftole argu- yum Dei, E* docemtes ommem bominem im omni mento. Ex hoc loco fatis apparet tibus fg- Apoftolum non fuiffe, nec pr& f*pientia.) ld eft, inftituentes omnes Coloffis aut Laodiciz. V dicäiïife F fidibus homines in perfe&ta coguitione Dei & myfíteriorum fidei, que eft vera Fatiem meam in carne.) ld eft, fa fapientia. ciem- carnis. ff, divi- Ut exbibeamus omnem bominem per- 9. Coz ]älentu "-)v Id eft, confolatio- fpinta- felum, &c.) Ut reddamus omnes ho- nem accipiant, Gr&cum enim zapa- Jjus my« xN9661:, eft paffivum. mines perfe&te inftructos in bhis qug ilicetft« ad fidem & cognitionem Chri(ti per- y Inffru&: 22 eharitate.) Id eft ,cum eft Chr- tinent. fuerint inftructi, & introducti in cha- 29- Iz quo.)1d eft, ad quem finem. ritate , hoc enim flzgnificat partici- Labore certando.) Enitor, multum- pium Grecum , evuigactéyrov, - , qui i ue laboro , & periculis me objicio. Et im omnes divitias plenitudi ni, £u- ft, fpet telietlus.) Id eft, & cum fueridt in- Jutum Secunduza operationem, &c.) Se,nfu's' f eft: Decertans fecundum efficacem trodacti in omnes divitias, id eft, fperatis ac potentem operationem , feu mo- Jargiffimam copiam plenz intelligen- tionem Chrifti in me. In Greco enim tiz. Ert cum fuerint plene edo&ti , Quem eft, é»epoyeiay. fcilicet de myfterio, ut fequitur. ydo àr In agaitionem poyflerii Dei , €$c.) Ut In virtute.) Id eif,. potenter , vgli- . de, efficaciter. fcilicet, in omnibus myfteriis fidei, ) Te. Ualem follicitudinem.) dey&ya quz pertinent ad agnitionem Dei Pa- atur in I-Q .. agonem , tris, & Chrifti Jefu, in(tru&i fint. àc pro- certamen..- . laborem , di&icile . In quo.) Scilicet Chrifto. " Ef pro iis .qut funt /Lkodiciæ. ) Laq- Abfconditi-) Id 4e&, rCCONndicï'.. ;am ad- * E ap6 - EPISTOLA B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES 4. H:ec autem dico, $ x z ï' 9 Q fermonum. gtiïn.ael/rnoï-.Vos decipiat in fubïimitä;e x ? b 2 ralité [ *1Cor $.* Nam etfi corpore abfen « , (ed ipiritu voblitiundümp 1o. ! 5.3. gaudens, & videns ordinem veftrum ; & ürm.amentum- ejus; & pote ' quae in Chrifto eft, fidei veftrae. ^ Y ; * " 1.l - . ;2 6. Sicut ergo : Jehum j exfp ambulate; X ac sgp;fcls Chrlftum Domi-nüm ,A in j þfo UM L .. 5. Radicati ; & fupereedificati in ipfo, & —coniïr-f-n'atixin i*idea fidem ficut & did:ciftis, abundantes in illo in gratiarum actione. p 9. Videte, ne quis vos decipiat per philofophiam, & inanem - Càrnis d ( : allaciam , fecundum traditionem hominum, fecundum ele- d,ehi&a- lÀ. menia mmindi, & non fecundum Chritun. N9-1,Quï?" m sss nihil fít f/;:: p;';?cl'])i4t.j, v.wc;þakocy/g-hfï-æ/i " id -profïcien:d!'o,* abündare »pe;r þläniorerh . eft, f.lfís rationibus, & ratiocinatio- Y myfteriorum Chrifti cognitionc.m. t)?rtg?l » '.'; 8[. [ nibus vobis. imponst. * In gratiarum 4äio'nel) "l'dl- 6&, cum culans | In fabtimitate - fermonum. ) *szSäv-o- gritiarum actione. .- Ls tüehta - Woqi& , id eft, perfuaforio - fermone, 9. Ne quis vos decipiat.) In Grzco f I eft, u5 . ric üuzg £gcas Ó o uNaseqéy adverf; ;eciofo fuco rat:ionisA& evlc')qucn- : kalligem *;t)iæ humanz. we quis ff qui vos depradetur ,. qui Eu s sed /þlr ?'tu "vobifcum /;tm) -Men- vos. fpoli«t. Simonianos: enim , & te & affectu. ab eis prognatos Gnofticos aliosque * fecund "Ordiuem wvefHrum. ) þ-*ra'gi»lv ;id eft, hzreticos vocat przdones, ut & Chri- my'üen contra ivra£ik» , bomum ordimem , quo bene ftus Joan. cap. Io. g.. t UK ordinate omnia fiunt. Ber- phitofopbsam.) Falfé mominis phi- .9' IZ* Et frrinamentum ejus, qua in Chriffo lofophtam , nt eam vocat I. ad li- 2 Inha moth.'cap. ultim. num. 20. — u) "eff , ffdei veffra.) Id éft, & videns fir- Tnitatem & conftautiam fidei ; Carp xv'eüræ Inanem faliaezam.) KFallaciam veri . dpftus in Chiiftum. quadam fpecie fucatam , & adumbra- 6. Sreut. accepiftis Jefum Chriflum.)) tam apte ad. decipiendum ,. cum ta- E o hn men folidi nihil habeat Sicut edo&ti eftis ea qua ad Chriftum - jinanis. » fed fit plane. ml fitum pertinent. In: i/;fo' enbulate. Ej usdein V;Ri- - Secundum tr;-zditionem' bominum. Io viis infiftite , nec finatis vos dejici a Quuafi-dicat, inanis hec fallacia non 'Rep recto tramite veritatis. falata eft à Deo , qui eft ipfa veritas, reve-. 0n | 9. Superedificati-) Chriftus enim, & lat4.aut infpirata , fed ab hominibus fides illius folidum eft fundimentum 3 'vanis & errantibus conficta, & tra- Ange] cui infiftere debemus. dita ,:ideoque inanis, & mendax. II 51'. fil Iz fde.) Chrifti. Secundum elementa mïm*di')' Ber- elg../ Szcu; &5 didici]fi:./) Sicut edoGti ;:-B:is.þ menta intelligit &: Apoftolus axio- fion: Aiundantes in 1llo in gratiannm atlso- mita quedam , & veluti prima prin- I ze.) In Greco eft, à» 4vrà , » ;pj/a, cipia., a primis illis phil;f phis ad eftis l, fcilicet fide; quafi dicat : Non fo- poüeros qluafi pïffr m .:nus £radita, qui. .Yum volo vos efle confirmatos in fi- bus impeítores evertere fidei dogma- poni ta conabantur, qualia funt: £x zz4/e l de . verum etiam in ea proficere, & lica — X us . ES À PU T 287 limitote *.9. Quia Àn ipfo inhabitat: omnis Plgnitüdö c!ivinit-atis RCOr-V, & poraliter : m : . 1o. Et eftis in illo rep E le:t,;ijg qui eft- caput omgis—þ;*i-ncvipaþtus', à 6Jus, & poteftatis : E] GHI. Ín quo & ci rcumcifi eftis circïfth:'c'iüone'hon manufa&a it ipf in exfpoliatione corporis.carnis, fed in circumcifione Chrifti. 12. Confepulti ei in baptifmo, in quo & refurrexiftis per T fidem operationis Dei, qui fufcitavit 1llum a mortuis. i. l | effetis in deli&tis; & praeputio * Eph. ^43. *Et vos, cum mortu inanem càrnis veltt r&, Convivificayit cum illo, QOnanS' ,v-qbis, Omni? 2. T. m elef deli&ta : cretiï,; elens fq'u-od,; adverfus nos erat 'c,hitographumde' A 1 quo niäil ft ;' 4 pr'i'vdtio.nxe-dd haäï;uni -—:':þm : ci;fïöneï; 'quähdo fimul a;m eo feþultï eniorem eftis in baptifmo;: id e ) eft. vegreffus 5 accidentis effe eff ineffe ; * ft, tqng.qganïdq. , am &c. Hxc enim'eranc velutii prima fe- baptizati eftis. cularis & mundine philefophig rudi-: I9: 'Copfepslti.) Alludit ad baptif- mehta , que fdei mylteriis. videntur mum per. immerfionem; .quo corpora Greco adverfari , f1 iis d aquis Tnerguntur , & quodammodo " iyinam pgtgntïgm' zryæcyä? alligemus. fepeliuntur, ut emergentes ex illis re- ry u Er zonm kcunaium Chrifum.) Id eft , furgant ad novam vitam Chriftianam, im,& fecandum do&rinam de Chrifto & ejus/ mundati a :culpis fuperioris vite, hoc liosqué m * enim eft VU x hi« yfteriis: vobis traditam , : þfc;äd --i:).qtiuï » quod ad,eli; y in quo & re[urf- E contra illam. -- 3 rexifli. .9. Is ijfo.) Chrifto. * $ Per fidem operationis Dei. ) Per fi- j pl« [ Inbabitat omnis plenituäaf*diïv ikit;ï- dem, quá credidiftis efhcacem & po- i Ti tentem operationem Dei , qua Chri- zi5-) In ipfo tota deitas inhabitat. - COorporabiter.) ld eft, per. unionem ftüm a morte fufcicavit. Hoc eft, per n veri ipfius divinititis cum corporea fub- fidem refurre&tionis ejus divina virtu- X mlra« Rantia,xid-e&, carne humana in- per- te facte. j jm t I3. Cum mortui e]äti'k.) Sc ilicet pri- fona Verbi, juxta illud, Ferbum caro fadum eff. Joan. cap. I- vati vitàá 'gr'atiæ.v "«Plane IO. lp si/o.) Chrifto. Er praputio carnis weflra-) N el Gen-- ») "Repleti.) Scientia , a tilifmum intelligit , & mores Genti- | Jon falutaribus. : liisqg-e dogis* litios; vel eam carnis incircumcifio- 3 VI'CVC-, Qmnis primcipatus , &fc. ) | -Ompium nem , qua quis carnalibus . deüderiig : fibus Angelorüm. : obfequitnr. * m AE Nen manu fatla.) ld eft, ea que "Convivifiavit cum 4 lo.) - Fecit n'ös-T [ fit fine manibu:s, nimiruni circuinci- per giatiam participes vice Chrifti. f*' d« fione fpirituali , quam explicat.- Donans.) Remittens, condonans. ul In ex[po'iatione corporis carmis.) Non 14; Cbirogrdpbum deereti.) Per Chi- eftis circumcifi circumcifione. carna- rographum decreti intelligit obliga- prin ; dl li, qux fit per decifionem carnis cor- tionem ad penam &ternam juxta de- qui- poris: . cretum Dei, & fententiam damnatio- U - I2 ct reumcifrone Chrzj/fi, &c.) Quafi nis in Adamum , & pofteros ejus pec- - ij mei ;»CïfCufnciüreRis Chrifti circitn- cantes latgm;r Huic enim obligationi - ega EEIS'TOIQE"*B. PAULILAVOE TUAD COLOSSENSES quod erat contrarium nobis, & ipfum tulit de medio, affizens | E.f f 1 i5 ilud cruci : & conj 15. Et exfpolians princip atlis*, qugmer & poteftates, traduxit confi- .j denter, palam triumphans illos in femetipfo. . qp. s mundi -36. Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut m 'paft? diei fefli, aut neomenic , aut fabbatorum. : N Chrifti..— titis: I7. Qu& funt umbra futurorum 5 corpus autem 198 "Nemo vos feducat, volens in humilitate, & religione Q ! ius fenfu ?^ 4 angelorum, À $5 fru&ra infla eiti carnis fuze, ' -— quaerucscramcam .,,adx;pocnam eternam Jiþoq:ef peäþaxïdq : In þr;zgtip/ä.j Id eft, per femete quafi míanu noftra fabfcripfinus, nos-- ipfum, per fuam virtucem & vitto- vi, d riam. » Allereb que diabolo quodammodo obligavi- - mus. Alki'i per Chirogmphum"iutd- ^* 16. Nemo ergo s | j'dices.) | Ic.i-e&,.'x fe, ac] ligunt legem Mofaicam, que in cru- reprehendat, vel damnet. pus efle Irlz..c;,&.o; aut potus) "In d eletu & ab- dos ,. ce obliterata , jam. nullam. viia. habet fuerit h oblgandi. Qu explicatio bene co- ftinentia ciborum; & potuum , t ? Judæigf vos fed, h«rec cum illatiórie quz habetur num. prefcripta, Levit. cap- L1I.- 16. Nemo ergo ves judicer, €&c- : "utium pirte -diez fc'özi.') 1 d eft, .velg quaft f C3 EC i/)/hm.) Ch hum, five ob; in partitionibus dierum feflivorum ; Orare vi igograp contüge igationem. ut enim vult $. Chryfoftomus , Judai-. - Tali: de m edio') Id eft, fuftulit. zinte$ quzdam feíta Judaica fervari lomm 1 - Mffigens sllad cruci.). Confixit; .con- volebant, qu&dam.neglicebant. /Vel : u 2 parte, Mdet r TiU8) , cerpfit, Jaceravit, abolevit.. In Gra- n,eft; ac in negotio. Qua- €o eft, mpooqNecac aoro , clavts iliud fi dicat, in Obfervatione. j dit, it ronfgens, non ut ilud ftibiliret,. fed 17. Qu« funt «umbra futäramm.) peramb Quafi dicat, rem ipfam veram, ac det (hor aboleret. . ut perforaret , laceraret , &- penigus Omy folidam per vetera fefta adumbratam 15. Ex[pelian: princz:pdfzs,ff potefta- tenemus in Chrifto; ceffent ergo ip- lo d zes.) Id eft, fpolians dzmones fua po- fe ]Judaice. li hac| teítate, & dominatu tyrannico, quein verit.te. umbrz feftoruimn Præfegte' latum ; fum e exercebant in venas Humanum, hoc Corpus ) -I'dïeü, adirhplätio;;fe.a Chirographo obligatum. $i dicamus veritas fgurarum per Chriftum ex- Apofto Chirographum efle legem veterem ; hibita. appella dicemus, comtiemorato beneficio 1e- IS. Neró ?J/a: /äd:ttdl.*-)" In Græco'r tno gis Mofaice deletz per Evangelium, eft, xaraBeasvirm, palmam inter- aeliusa victoriam contra demones , qvx in vertat, pr&mium intercipiat , bravio Apofto] idem tempus inciderat, pretermittere Vos: 'defraudet ; quafi dicat , bene cur- lolfenfe Paulim noluiffe , prafertim cum illi ritis, palmam habetis proxímam, ac Yolituy propofitum -effet Clirifti: dignitatem ; pene jam manu contingitis , cavete 9. c extollere. ne feductores ifti vos a erz religionis Fruþ Jraduxit c»onf'k! entei';) Publíce igno- curfu ad falfam fuperftitionem detore PEI d minie expofuit. Hoc enim fignificat queant, atque adeo pal mam e imnanie : li Grzcum ääszquzc&naev, & . vox e;iatn bus eripiant. Res Iatina £radux£z. Volens. ) $ cilicet vos feducer;. Triuiphans : dles.) id eft, de illis, 4n bumilirare ,. 65 veligione. -dngelo- npek 19 rin.) Belellit error.m Simonis Ma- lijj fcüicet de hoüibug devi&þ, l: " E5 »CAPUTNmf 289 iffirens : t9. Et non tenens caput, exqub totutnmi 'E:drpus pxer- n/&xus & conjunCtiones fubminiftra $ tum, & copftru&qm-, crefcit in ]t cpnüf augmentum Dei. L -20. Si ergo mortui eftis cum Chrifto ab-elethentis hujuä ;inïpyarte mundi : quid adhuc tamquam viventes in mundo decernitis? 421I. Ne teti ii ggritis , neque guftaveritis, neque pontrg&ave- ritis: eligione 22. uade fun—t omnia in i'nt'eritumi pío ufu, fecundum Prïæ-' us fenfi cepta; & do&?:rinas hominum : | 19. 23.Quse er feme & vide gi , de quo Eifiph.»mius hzrefi 2r. Chr-iüum; fed pþro Chrifto Angelos Aflerebat ille Deum inacceflibilem ef- fubftituens. - ) lil fe, ac proinde Angelis internuntiis o« Ex quo.) Capite Chrifto. pus effe, hos adeundos , hos rogan- : —Torum carpm.ï)) Ecclefiz. du &b dos, non autem Chriftum, qui purus Per zexus , O conj unélionts j)tlmfni- fuerit homo. — Senfus ergo eít , volens ffratum.) Id eft, fubminiftrationem n Judei vos feducere per fidam humilitatem , accipiens fpiritus, iotus, & fenfus " quafi fuperbum fit immediate Deum vitalisa capite. Á orare velle, aut inutile ad. Chriftum dna augmentum Dei.) 1 ncfgnhentzllh livomm ; confugere, hoc paco falfam Ange- accipit fidei, Spiritus Dei. a fuvar lorum r'eligionem'inducendo. QO. $j ergo mortui e[iis.-, ld eft s næ- /Vel, Dua mom vidit ambulans.), éufja- cum per Chriftum mortui fitis. Tívey , id eft, qui de iis qu& non vi- 4b elemeniis. bujus mundi. ) Id . eft, *cio- Qul' dit, ita pronuntiat ac fl ipfe colos .cum renuntiaveritis ómni fect« , grtrim.) perambulaffet, & eos pedibus calcaf- philofophiz mundanz. V ide' fupra n.g. fet (hoc enimfignificat o ?pGartuan,) Quid adbuc tanquam -"wiventes 4n ram, 4 & omnia hzc noílet, & nobis de mundo , &c.) ld eft, cur ea repetitis,- mbratim $i Epiíto- etm ij cclo delapfus nuntiaret. quafi rurfum fecundum hzc mu pdi la hec fcripta effet poft tentatum vo- elementa vivere velitis? P'ræfente latum a $imone Mago, & ejus lap- Decernitts. ) 3o(yMa'Tl'Z8 6 93, ». quod fum ex aére, eo videretur alludere ätio, f .vel active verti poteft, dogmatizatis, lum ee Apoftolus, & £ugarévorra Simonem -docetis ,. decernitis ; vel paífive dog- appellare, quod conatus eilet aeri matizamini, docemini , decretis te- dxmonum przfidio /uJ«erévar. - Cor- nemini feculiris philofophiz, dicen- V Graco nelius a Lapidein Chronotaxi ad Acta n utg tis id quod fequitur. Apoftolorum vult Epiftolam ad Co- 21. Ne fetigeritis. ) Scilicee men- Adyrro loffenfes fcriptam anno 60. Chrifti, ftruatam, aut cadaver, (&c. ne im- i Cf volatum vero Simonis Magi. anno munditiam im, 4 Moryfis. ; c-ontraþac:iæ,,juxta legem vete 68. contigiffe. fipioais Frufira 1nfía T fen-/ï) carnis | fua.)) Neque guflaveritis.) Hos, aut illog ]d eft, inaniter tumens inen:e fua car- cibos, quia lege veteri prohibiti. j "detoT* nali, quafi cognitionem, immo vifio- 2Q9. Qué& [unt. omnia in interitum ip- ; atl nes habeat rerum fublimium, fciliect i ? w[u.) Mca enim ,. & potus neque Angelorum, rerumque celeftium. . per fe prodeffe poifunt anime , neque I9. Ef non tenems capu!. ) Scilicet obeíle ; ipfo en Zggzld- 3 im ufu Qorrgmpua*tux- jj h- Bibl. eum Com, Memdä; Ton. I./lllï .Qo a 4 » 200 — EPISTOLEE B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES j Mi 23. Quze funt rationem quidem':hab'entia, fapientice in—fuper-? fio in] fitione, & humilitate, & non ad parcendum LC -corpori, hon m A lhogore aliquo ad fatufitatem ;arnis; apparel | CAPUT II $ Tam d In moribus eos informat , ut exuto vveteri bomine cum a&ibu ; /i;z's: tiam T Y quos bic explicat, no'vum induant ; in quo ton eff. diflin&lio nationis, 6I aut conditionis ;- a[]Jumantqug virtutes, ac arits modis Deum lau- J dent,cun&a ad ip[um referentes : docet deinde, quomodo fe babere M -fnaliti debeant uxores , & mariti , filii , €? patres,* 9. 1 k* Jervi, ac domini. emt 1. YGitur, fi 4cbnfufrrexifti's cum. Chrifto : qu-»æ furfum zfün[; Io . À quarite , ubi Chriftus eft in dextera Dei fedens: m. * nem, I) 2. Quse furfum funt fgpite ; nOn quae fuper terra 3. Mortui carnis.) ld eft, heg'ato honore cor- & defluunt. Eodem argumento ufuä ( eft Chriftus Matth. c. 15. n. II. pori , id eft, corpus traudando necef- ^ ] 17. | Nom jnteligitis , quia omne . id , fario fubfídio, |quo faturari poffet. quod i os smtrat ,. in "ventrem vadit , Honor in fcriptura eft fubminiftratio bug.h ] & n feceffum emittitsr ? earum rerum , quz ad victum & cul- Chrik E. Secundum pr&cepta , & dottrinas 6am;;- tum corporis re uiruntur. Sic expli- num.) Nam intelligit Apoftolusipfam cavit Chriftus |Mlatth. c. 15. n..3. Cbn'f?o legem, fed eorum importunam fuper- Mrci c. 7. n. I2. przceptum de pa- quam rentibus honorandis , & z. Ad Cor. claufa ftitionem , qui legis abufus inducebant. j)ro in- Ephe 23. Rationem habentia [aspientie. ) c. I2. n. 23. honor accipitur T im. C. - Biem ; Aóq» coQíac, fpeciem fapientie ; qua- dumento, pro alimento, 1 fi dicat : falfa hxc relizyio., qua ob- 5. n. I7. Qui &éne prafunt presbyte- e hi ri, duplici bonore digni babeantur. tremo fervantiis qttibusdäxn legalibus colun- bus y tur Angeli, videtur, rem parum at- con[urrexifHis.) Id eft, quando- tente examinantibus, afferre rationes I-»A SI quidem confurrexiftis cum Chri- debit fapientes , & habere fpeciem veritatis. fto per baptifmum. quod a fuperféttione,) d. £898NoS euoxtte, Qua furfum funt' quarite.) Id, eft , j?u:ï j .41 in voluntaria hac, & ab illis excogita- cogitationes & ftudia veftra conferte ta fuperftitione. ad res fupernas, cocleftes ac. divinas. : terrer Et. bumilitate. ) Et in. volur*iiaria Im dextera Dei fedens.) Honoratif- In hac huimilitate , & demiffione cultus ab fimo loco , Patris throno proxi- d d miori. "Thronus Deit.tis extra omnem Li ipfis inventi,quo fe Angelis fubmittunt. Et mon ad parcendum corpori. ) 1:(, comparationem eft; qui vero illi eft ;l & dQtidie ecuaroc , uafi dicat, & cor- a dextris, fecundum obtinet locum. Ct poris émparcentia , 1 ita loqui fas eft. Q. Qua funt [urfmm f[apite.) Qeovti- A path Simulant pietatem corpori non par- v£, verbum autem $govée , non a i centes, id eft, aufteritates qgasdam intelligentiam modo refertur , fed mul- Xl a corporales ufurpantes. to etiam magis ad effeGum. . Senfus 0. Nen i. bopore aliquo ad. faturitatem & cB j 'COgit:ilte, curate & amate celeftia. A ä;. i X Y J CAPU T ] $91 n foper- ($. Mortui enim efhs, & vita veftra eft abfcondlta cum Chri-. N , f0n m fto in Deo. 4. Cum autem Chriftus apparuerit vità veüra tunc & vos apparebitis cum ipfo in gloria. $. * Mortificate ergo membra veftra, quae funt fuper ter—*'*EPh hus fs .ram ; fornicationem , immunditiam , llbldmem €oncupifcen- : $ 1119 tiam malam ,& avaritiam, quze eft ümulacrorum fervitus : 6. Pmpter quae venit ira Dei fuper filios 1ncredu]1tat1s : t [a- babere 7.Inquibus & vos ambulaftis aliquando,cum viveretis in illis. , *Rom :8.* Nunc autem deponlte& vos omnia:iram, lndlgnatlonem, malitiam, blasphemiam, turpem fermonem de ore veftro. Ephef 9. Noh ite mentiri invicem, expohantes vos veterem homi- 4.22. ; Hebr. m fünt nem cum a€tibus fuis , Io. Et induentes novum, eum, qui renovatur in agnitio- I2. I. IPetr. nem , fecundum *1mag1nem ejus, qui creavit illum. 21& Mortui - n. Ubi non eft(1) Gentlis, & Judaeus, cn'cumcüio,& prae- 4. m D] o2 putlum, b Gen 0re COf« I.26. lo necdd- (1) n Edit. Sixz. additur ; Mafculus & Femina. l POHRO Mortui enim effis ) Scilicet re- 6. Propter qua venit , B. ) Hunc iniftratio bus hifce inferioribus, & in baptifimo verficulum exphcavnmus ad Ephef. n&al- Chrifto confepultt. - Ef vita vefhra abfcandzm eff um jcexpli 9 do quibus.) leldmlbus &pec- f Chriflo.;m Deo.) Wita enim Oriz, czms ]am enum eratis. |depi quam fancti expe&dnt nunc e * quafi 8 Qmnia. ) Vitiá. i Cor claufa, & fi igillis obfirrmta Sic ad Blafphemiam.) ldeft maledlcencmm, Ephef 6d . 5o. Sl guatt cfzs 7 to I & malorum 1mprecatlone9 im. C dies redempttan:s Has claves apud - Menriri. 3nvicem. ) Fraudibus ; fe habet Chriftus ,. illis ufurus in ex- & mendacus invicem circumvenire. Wfbff tremo judicio , cum veflris corpori- Veterem bominem. ) Vnde -dicta ad D uando debitas dotes addet. bus vitam reftituet, & illis glonohs Ephef. c. 4. 22. mChn Hoc enim eft IO. Renevatur in agnzt:mem.) Sci- quod ait fequenm verficulo, cum Cir;- licet -ejus qui creawit ilum , nempe jfm apparuerit , G. Dei. ltaque renovatio hzc in eo con- i 4 onferte 5. Qua f«nt fuyer terram.) ld eft, fiftit, ut deponentes vitia , & ftuden- [Vina$. terreni hujus corporis. tes virtutibus,'in dies clarius cognos- - Fornicationem , Inununditiam.) Vl- camus Deum , & voluntateim ejus. Oratii . de dicta ad Ephef GC5 f Secundum imaginem. ) Renovemur proxl- jymnent Libidinem.) ln Greco eft z«9oc, mente, & fpiritu, ut. fiamus . fimiles & eorum mafculorum vitium fignifi- exemplari, id eft, Deo creatori no- illi e Cat, qul turpm patiuntur , qu: etldm firo. ycum pathici appellantur, vel ginzdi. li. Uät. Nnmrum fn hac reno- WOM on à "varitiam.) Mso»egw, de qua di- vatione 1maglms xi ad Ephef. c. x Noz. eff Genttlt:, & ïuddm, &. ) ' ml Q»ue eff ff mulacrorum férvstus. ) Vl— Nihil corporeum, aut externum fpe- Genfus Jeftia de dicta ad Ephef €. i C candum eft,. verbi grdm, an qms X 202 EPISTOL)E B. PAULI APOST AD COL')SSENSES fapienti putlum Barbarus, & Scytha; fervus, -& liber: . fed omma,& in om mbus Chrlüus. hveanis bus vel 12. Induite vos ergo ficut ele&i Dei, fan&ti, & dile&i , vi- fcera mïferxcordlæ, benignitatem , humlhtatem ; modeiham, 1* 4 10 n0m patientiam: 13. Supportantes invicem, & donantes .vobismetipfis, fi quis Pa adverfus aliquem habet querelam : ficut & Dommus donavit aM vobis, ita & vos.- 19X 14. Super omnia autem haec. char1tatem habete, quod eft to." eftin] vinculum perfe&mms : 15. Et pax Chrifti exultet in cordibus veftris, in qua & vo- AL* vt non cati eftis in uno corpore: & grati eftote. 16. Verbum Chrifti habitet in VOblS abundanter, in omni 22 fapien- oculut Citate Judzus fit ,an Gentilis ; c1rcumc1fus, erglc ;«& fïne illa continuo diffol- 12 áut præputlatus C vendum. 10, & Sed ommia £m ommäm Clyrt./lus J IS. Et pax C/:r:ft exultet in cordi- Quia in omnibus ita renovatis ipfe 21 Chr $us vefiris.) BezBsutre , qu& vox du- Chriftus eft. « Ozzis , id eft, omnis plicem habet explicationem, qua ta- bot, fan&titas, juftitia, religio ,. & omne men in unam P & eamdem- recidit. abund: bonum ; Chriftus enim eis commum— Primo igitur verti poteft: pex Cbrifi Doce cat. fuam fanctitatem , &c. prier fit , palmam ferat , fuferct, r f t I2. S$zeuf ele&i Dei fan&'l e dzle&!) Vintat , quafl dicat, cum injuria affe- Al ali Id eft, ficut decet- fan&tos, dilectos a Qi fumus duplex in nobis infurgit five ex Deo , 'ad gratiam, & glorlam motus,. alter ad vindictam incitans , hymno Vifcera ma/&rzcordm.) Affectum mi- alter ab ea revocans. lpfa ipitur pax I g: fericordis. Chrifti, tranquillitas, & manfuetu- tam $ Bezignitatem.) Ut fitis comes, & do palmam & bravium ferat, non ira. Tnunus blandi, nonaufteri. Secundo reddi poteft , de [0/72 z]h Pratia Modefliam.) meuórqra. lemm:em, moderatrix fft, palmam trtbuat fit j ju- fenten five manfuetudinem. ftus qu1dam Bga/ieurm;, id. e&, ju- Patientiam. ) ,u.axpoSy/uæv lang4m. ftus certaminis arbxter, & ei motui )d Eï »uatem, tattte; palmam tribuat, qui nos ad lemtatem Doni I3. Denantet.) Condonantes, & inclinat. tnii) remlttentes offenfas In 7::4 ) Ad quam.. Vocati e]!t: in uno corpere. ) In unum Cum ] I4- iuad eff vinculum perfetlionis: ) h Vinculum perfe&um , id eft, perfe- corpus, in unam Ecclefiam. fion ( &e uniens fideles inter fe. Vel , cha- Et grat? effote.) tuxdeicn , gratio- t fi, amabiles, ideoque aliis prati. ^Vel ritas eft vinculum, quod lwans )& certe monet ut beneficiorum mermo- u continens ceteras omnes: v1rtutes , ho- Chr;þ finem reddit perfe&um : 'eft velut res fint, nam qui recordantur multa Ie er fpiritus humanus, qui hgat partes , fibi fuiffe a Deo condonata, facile injuriarum fuarum oblivifcuntur G; humores , fenfusque córporis , alioqui fffu facile dilapfuros ; fic charitas virtu- 46. Verbum Chrifli babiret £m wobis D tu.m corpus quafi conne&u:, & con- abundanter.) Id eft, fides feu doctri- l.'reJ ES. m 2 CAPUT il 293 fäþiäntia, :aö;cïä'fites,"' & commonentes ,vk'ofmeti'pfös,"'pfalmi*s,' h l iymnis, & canticis fp'iritqg s &i i bus veftris Deo. 1bus : m grat,ia.fcanrtantes 1n.vc»:o1'rdi- igiliam, 17.*Omne quodcumque: f;äc'ïfti*-'s in Qerbo,—aui*ïn opere, omn;a *rCor in nomine Domini Jefu. ghriïfti facite, gratias gggntes Deo, & 1o.3t. Patri per ipfum. Jonayit 18.* Mulieres, fubdiþtæjeftotevviris, ficut ogOrfet in Domino. *Eph, 19. Viri, diligite uxores veftras, & nolite amari effe ad illas. 5.22. - 90. * Filii obedite parent * x ib,us per omnià: hoc enim pläcitum j Petr. lod g& eft in Domino. Eph. a 1I.*Patres, nolite ad indli'gnationem 6. E a&.vo- .pr-ovocare filios veftros, - ut non pufillo animo fiant. .. PI * Eph. 1 Omni 22.* Servi, obedite per omni a doinini—s carna libus, non ad 6. 4. eq u fopien- oculum fervientes, quafi hominibus placen u tes , ,fed in fimpli-- [2] p EL IEDMII) citate cordis, timentes Deum. * . L ett. 9. I P o diffol. 25. Quodcumque facitis, ex ani mo;opefämihi ; ficut Domi- 8. 005 24. Scien- ? ttir- no, & non hominibus : Yox d- na Chrifti fixam in. vobis fedem ha- IB. Sicut oportet 42 Domino. ) Id eft, qu& fd« beat, vofque faciat locupletes, & - ficut oportet fecundum Chrifti Domi- Tecidit. abundantes. omni fapientia. ni legem. ? . Ig9. Amart 2 Dil*Hdles ; Vmuorofï, : Qf Docentes , &f commonentes vos metip- " for , 66c. ) Ita ut vos invicem , id eft, iracundi, ( ad amaritudinem illas ^ ja affe- li alios doceatis, & commoneatis PI'OV Ocantes, ' M five exhortemini, canendo pfalmos, QO. Per omz fj urgit - contra Deum. ja.) Qlilæ— non. funt Citins, hymnos , & cantica fpiritualia. grpat In gratia cantantes , &c. ) Per era- Hoc enim placitum eff | 12 Domine. ) nfüetu tiam Spiritus Sancti, fine qua cale Hoc enim Deo placet, & eft illius VXel, in voluntati, & przceptis confentaneum. 30n it2. munus obiri non poteü:. quifi eratiarum actione; videtur enim hzec 2I. Ur on pufillo animo faut.) Ne fententia eadem effe cum ea, quam animum defpondeant, ne animo de- tj jiciantur. * ju'- ad Ephef. c. 5. 19. fic extulit:. Caz- 02. Carnalibus.) Id eft, tempora- motul - zantes ,. €$ p[allentes 12 cor dibus wefirzs jtatem Dominmo , gratias agentes [emper pro libus, etiam Echnicis. emnibus. Wel, cum gmtia, id e&, Non ad oculum feroientes, &£fc. ) Hoc E explicatam eft ad Ephef. c. 6. 6 cum jucunditate fpirituali. N g -^ 34 cordibus veffris, ) Ita fcilicet, ut Sed in /ïmplici(d!e—*cardi:.) Sine fi- non ore , & voce folum cantetis, fed mulatione. Timentes Deum. ) Quivi debabisias ritit- etiam cum affe&u , & attentione. - Vd I Omnia im momine Domini je[u dità cordis, & fimulationes deprehen- * ; jenmo . Chrifi.) Ad Chrifti gloriam omnia dit. referentes. 23. Ex anim o.) Libenti, prompto, multa ac liberali animo. facile Gratia: agentes Deo , & Patri pet [ spfum.) Quia per. Chrifti meritum o- Sicat .Domino , €&c. ) Perinde atque innia' nobis dona falutaria a fi Domino , &.no : wh'! £f D-eo*. - n homi;jxiþus mlm- : - j tre proveniutit. Rragecis. I 294 EPISTOLE B- PAULI APOST AD COLOSSENSES 24. " Scientes. quod a Domino accipietis . retrlbutlonem hæ- ET reditatis. Dommo Chrifto fervite. ts, qUo *Rom. 25.*Qui enim injuriam facit, recipiet id, quod 1n1que geiïit' l charllïn 26 & non eft perfonarum acceptio apud Deum. j &Q CAPUT IV N vos für g, Pro fe cupzt ibfos . precarz, & caute , ac. difrrete cum midelzbus eft:q converlari : mittitque, qui manif efTent eis, que apud ipfum agan- IÓ. iur, C variorum Jalutationes adftribit , cupiens , ut & bac, confol ! G fimiliter Laodicenfium epifTola czpud u?ramgue ad vos It legatur Ecclef 1am. hi fol *Lucz I* Omml, quod juftum eft, & sequum, fervis præftate : atlo 18.1 1 Lhe fcientes quod & vos Dommum habetis i in coelo. n 2. * Orationi inftate , vigilantes in ea in gratiarum a&tione: 5-17* Jefu, Fpe 3 * Orantes fimul & pro nobis, ut Deus aperiat nobis oftium fetti, 6.19. fermonis ad loquendum my üerlum Chrlftx (proptel quod etiam 2The vinékus fum^ libor 4. Ut manifeftem illud ita, ut oportet me loqm Hier ColofT 43 $. * In fapientia ambulate ad - €os, qui foris funt ; tempus *Eph. redlmentes. 6 Sej*mo 5-15 refper gratia 4 Acctptet:.f retrzäut:anem " aT 2. I»nflate. ) W(:oo-uagzrregss"rs , con- tate aódsou , qu& vox mercedem fignificat, feanter: perfeverate. U quz pro merito operum datur. ^ U Degs 4pen.rzt nobis offium fer'- Hoc Domino C/m/*'o fervite. ) Dum heris monis.) Id eft, vt det mihi aperire os fe lo veftris paretis , fcitote vos Chrifto ad proferendum myfterium falutis hu- quem fervire. manz per Chriftum. ut fel 25. Oj emim t;z]zr:am fac;t 6c. ) Pripter. 4u0d. ) Scilicet my&enum L] Probat fervos dominis fuis fubje&os, Vel , propterea quod hnc my&euum Obedienres, & juftitiam in hoc ab- Pl'æ( ico. verfi l. 9I feqmo colentes habituros hzgredita- 4. Ut manifeffem. illad , ffc ) ld eü, Ty tem rrmmento a contrano, nam orate, ut ità loquar, xc m qui mjuih funt , five fervi fint, five 5. lm fapientia.) Sapienter, pru- domini ,-damnationem zternam in- denter ,; caute. fän l5 eurrent , cum Deus perfónam non re- Eos qui jar:s jimt ) Echmcos lmelq- I cipiat, fed squaliter premia , & pe- ligit, qui non pertment ad li.ccle- $ mas pro meritis reddat. 1am. 9f Redlmfmcs Fempms. ) Vide dl&a ad EL aum. ) m» /a'o-rm'oc, ut Íci- Ephef. c. 5. n. I5. .In Graco eft, ? d dic licet unum, durenon tra&ent, x&ipo» , id eR ' Opportunitatem , & alterum. indulgenter , 'fed Xtenoxem o€ccafionem. rei. Chriftiane bene ge-r de quemdam zqualitatis teneant, . rencäæ ;X promovondæ. dat / - X J CA puT . 295 nem jye. : — 6. Sermo vefter fempe'tffin- ! g , EE zratia fale fit conditus, ut 1'c.iä- tis, quomodo oporteat vos unicuique refpondere. e .geiïft; B .. 7. Quae circa me funt, omnia vobis nota faciet Tychicus, €hariffimus frater, & fidelis minifter, & confervus in Domino: | d- 8. Quem mifi ad vos ad hoc ipfum, ut cogn . qfcat quae cilfcg vos funt, & confoletur corda veftra, H TE 9. Cum Onefimo chariffimo, & fideli frátre, qui ex vobis - eft : qui omnia, qua hic aguntur, nota facient vobis. 77 agf à 140. Salutat-vos Ariftarchus concaptivus meus, & Marcus confobrinus Barnabae ; de quo accepiftis mandata : fi venerit n N ad vos, excipite illum: , * dicitur juftus : qui funt ex circumciiïohe: ir. Et Jefus,; qui hi foli funt adjutores mei in regno Dei, qui mihi fuerunt fo- latio. 3 : ægatg ' I2. Salutat vos Ep aphras, qui ex vobis'eif : fervus Chrifti Jone : oftum Tefu , femper folicitus pro vobis in orationibus, ut ftetis per- ïe&i, & pleni in omni voluntate Dei. d etiarq 13. Teftimonium enim illi perhibeo , .quod habet multdm laborem pro vobi &,& qui g,.'& pro ils? qu*i funt- Laodici Hierapoli. 14 N] aïqt at empus 6. In ','gm;ial fale f 'co;-u'lz'tus.) Sit Et- Je[us qui dicitur. juffus.) Scili? refperfus fale fapientie , idque cum cet falutat vos.. Sermo Qui f4nt ex cireum ciffone. ld eft, gratia , id e(t , cum gratia. & jucundi- f£ate. ex Judazis Chriftiani. p a Ue [ciatis, quomodo Lapart'ea-tï vos, Ec. ) II. Iz regzo Dei.) In prædicatidne, i f - Hoc ad gratiam fermonis pertinet nof- & promotione Evangelii. xerire 05 fe loqui , & refpondere unicuique 12. Salutat —'uo': Epaphras. ) Baro- hus ue ut fermone afficiatur. quémadmodum- oportet, -& convenit, : nius tom. I. Anno Chri(ti 60. probat fuiffe Epifcopum Colotfenfem ; Ar- derirm. 7. Qué eirca me funt , & 7:.,) Hunc verfüm explicavimus ad Ephef. c.. 6. chippum vero , quem n. 17. ad obeun- n. 2I. dum minifterium adhortatur , fuiífe 22.. diaconum tantum. lqkefbA Tycbicus.) Nimirum per quem mit- Semper follicitus pro vobis 1 oratio- to hanc Epiftolam. 9. Qui ex vobis eff . ) Md eft, Colof- zibus. ) lMlud nimirum orans quod fe- í lel-v - quitur. fénfis, ut vos. Ut feris perfellg, &f -pleni, €fc. Id ; t - ; IO. z4riffarchus. ) Cujus mentio eft, in omni eo, in quo vult eus | A&or. c. 19. 29. & c. 20. 4 c Ecck- 27. 2. nos effe perfe&tos & plenos, fcilicet fapientia & moribus Chriftianis. " Marcus,) Qui A&orum c. .12. I2. ) 0 ) dicitur Joannes cognomento Marcus. 3. Habet mulrum laborem pro vobis.) De quo accepiflis mandata.) ld. eft, In Greco eft, £7^o, zelum , ftudium, 1 de quo dedi ad vos litteras commen fcilicet veftri boni, t (n - » .& ! proïg&t:s i;; datitigs ; Nfeg teftimoniales. - / 206 EPIS'IOL)E B. PAULI APOST AD COLOSS. CAP. IV. olin . I4. Salutat vos * Lücas medicus chariffi imus, & Demas. 4-I1I. 15. Salutate fratres, qui funt Laod1c1æ & Nympham, & qus in domo ejus eft, Ecclefiam. 16. Et cum le&a fuerlt apud vos Epiftola heec , famte ut & p in Laodicenfium Ecclefia legatur & eam, quae. Laodlcenüum eft, vos legatis. 17 Et dicite Archlppo Vide mmlfterlum, quod acceplih . in Domino, ut illud impleas.- I8. Salutatio mea manu Pauli. Memores eflote vmculorum Ti«f meorum. Gratia (1) vobifcum. Amen. fin]i U (ï) Im Edit. Stxf addttur Domml noiïm Jefu Chrifti. Ef pro ii qw funt Laodxcm, &v diaconatius officium intelligit, ut vult Erant hz civitates Coloflis vicinz. Baronius; vel presbyteratus officium I4. Lucas medscus. ) Lucam Evan- aut etiam Epifcopatus, in cujus ad- geliftam, qui fuit etiam | medicus & miniftratione Epaphre fuccelï'ent RO- jictor. a, Vide Maldon. Prologo in e- ma CdPClVO T jus Evangelium , & Barrad. lib. I Impleas.) Diligenter exequarls cap. 20. 19. Salutati0 mea- manm Panli. ) I5. Ef N)»mpbam ) kupav, nomen Hsc verba cum iis quz fequuntur uf- pto oi eft viri, ut patet ex eo quod fequitur. ue ad finem , affirmat Paulus fua tna- noftri de domo ejus.) dvr8, id eft, ejus, nü fe fcnpfïffe loco falutationis , qua * in genere mafculino. claudi folet Epiftola. Nam reliquam fultin 16. Eam u& Laodtcenfrum. ) Hæc Epiftolam totam ipfo dl&a.nte alius trem Epïüola jam non extat. In Grzco eft,) exceperat. X Tj» Íx Aaoómejug , €9 eam qua ex Memores effote viscalirum vibosum. 3 Lnadztm, ex quo ap paret. Apoftolum lum ut pro me vin&o oretis, tum |vp loqui de Epiftola ex L aodicia fcripta, ut confirmemini in fide pro qua vi- fortaffe ad ipfum Paulum. detis me pati. $t D 17 sdrchippo. ) Vlde dicta n. I2. Gratza vobitcum. ) Dommx gratla f vos tueatur & ferves. aulo Mimiflerium, )« vin &uxowav , vd tionis, N El - feribu: hi N p EM Dure, 7 d * a df Qïääü um Á E gu & o RO Crai [ dicit £rati EPI- Dj - P.lV -»ä»C i )ää* 297 eItas, pham, & EPISTOLA 3 mem& B PAULI. APOSTOLI icenfüm - AD 'THESSALONICE NSES . accepx(h , « CAPUT PRIMUM..-: culorum "The[Jalonicenfes commendat, a&tis Deo gratiis, quod f fcepz*am kmel fdem Jervaverint , Pauli , imo ipfius Domini imitatores effe&li , ac farma reliquis credemzþus palam oflendentes , quem apud zpþs fru&'um Pauli pradicatio it, utvult s ofhicium balauerzt cujus ad lerit Ro Aulus, & Sllvanus, & Tnnotheus Ecclef' E The(ï'alonl- P cenfium in Deo Patre, & Dommo Jefu Chrifto. dris 2. Gratia vobis, & pax. Gratias agimus Deo femper Tagli. ) untür uf- pro omnibus vobis, memoriam veftu facxentes in oratxombus sfua t noftris fine intermiffione ; li, qu 5. Memores operis fidei veftrae, & laborls & charitatis , & rehquam fuftinentize fpei Domini noftri ]efu Chruh, ante Deum, & Pa- e aliüs trem noftrum 5 4. Scien- Yttin. ) Au)u:, & Silvanus, 69 Timstbeus.) pervenire. non pafzmm , 1720 ntb:l paci- , fun MP Vide di&a ad Philipp. c.1.n.1. cum fine gratta ejus. babere- po[fumus , quà Y Si/vanus.) Eft idem cum Sila, qui in qum Anfelmus. joft difceffum Barnabe affumptus a Q. Gratias agsuu: Deo femper pro : gratlæ p aulo eR focius Evanmlxcæ predica- ommibus vobrs.) Id eft, pro. beneticiis tio nis. in vos collatis , qualn nimirum poftea Eccleffa T/'efalomcen/' ym. ) Subaudi, enumerat, fïdem, cha.utatem, fuftinen- tlam fcribunt, aut epiftolam hanc mittunt. [p Deo Patre, €&c.) Que in Deo Opens fde: veffra. ) Fidei ve- Patre, & Jefu Chrifto collecta. eft, Pcræ non inertis , fed bonorum ope- ad dtüm&xonem ]udmc1ru1n Svnago- rum effectricis. rum. ' Vel intellige, falutem dicunt, Et laboris Ef charitari. ) In Graco eft laborit charitatis, id. eft ; labo- & gratiam precmcur a Deo Patre & Domino noftro Jefu Chrifto, ut ne- rum & moleftiarum , quas fufceprhs, étantur hac verba cum fequentlbus, & pafli eftis amore Chrifti, & Rudlo Gratia vobis & p«x. retinendz fidei. G-atia vobis & pax.) Prrmo gmtmm Suffinentia [pei.) Sufhnenua fpel du-;t, deinde pacem nominat , quia ffne eft omnium erumnarum in perfecu- ratia . Dei ad pacem raonc sattonis tione tolerantia, ob fpem falutis aterna. Biàl. ctóm Comi Menochb. Tom, V IÀL, T T - » N ia D-——7— 208 EPIS'fOL!E L. B, PAULI APOST, AD -THEssAL. E 4. Scientes, fratres dile&i a Deo, ele&tionem veftram: $. Quia Evangelium noftrum non fuit ad vos in fermone Ro tantum , fed & in virtute, & in Spiritu fantto, & in plenitu- dine multa; ficut fcitis, quales fuerimus in vobis propter vos. ; quiqr :b 6. Et vos imitatores noftri facti eftis , & Domini, excipien- tes verbum in tribulatione multa, cum gaudio Spiritus fan&i: / mmus 7. .]ta ut fa&ti fitis fo V ehris;. rma ovm«nib'us. credentibu—s in Macedo- z 10 bb c qum ET mortui .* ; ,Doräini aofhri . ïe/k Chriffs. ) . Qui cteäentes ioQüerenfur pere grinis lin- -genitivi a genitivis fidei, fpei «& cha- guis, prophetarent, «&c. ritatis qui przceflerunt, re 5 cuntur. Vo- Et 12 pleüitudine multl.) Scilicet cer- ï Ofien .cat ergo fidem, fpem & charitatem titudinis, nam in Grzce eft , v^»ecoc- Jefu hrifti , five quia he virtutes - gli, es. E etiàm Grecis mAweopoela , eeriti daptur a Chrifto & per Chrifti meri- idem quod Italis fodrsfazfoze ; quafi .tà, five quia feruntur ín Chriftum , dicat : Ita Evangelium prgdicavimus, dt qua Deus eft & homo, quafi in ob- ut fatisfecerimus nobis vobis : Hab- jectum fuum, & labor earum fufcipi- biamo predicato con nofira e voféra fo- .tur propter Chriftum , & Chr?&i a- di;fazione. . Vide dicta ad Rom. c. more, fpe, ac defiderio. 14.5. mMjeopoelas & mXqeopoeticS«u , 4nie Deum & Parrem uoffrum.) NMel in hac fignificatione non pauea ex- 'refertür ad »ezre;, vel ad ff4e£ , fpes empla inter legendum Chryfoftomum ) UX ocharitatis ; qua(i. dicat : IMemor & afilium memini mihi occurriffe. 3. fum vcfire patientie & laboris, quem &ga/le: fuerimus $2 vobís. ) Md eft, fuftinetis pro fide, fpe & charitate lipp Chrifti, non fidte & fimulate ,. fed quomodo inter vos fueri r ïnll'S conver- fati. gelt sni6€ Deun, id e&, fine fuco 7 P ,vgre; Propter vos. X) Ut vobis nonnullam fincere, coram Deo. 4-Sczentes eletsonem veflram.) Qua-. utilitatem afferre&poiï'emus. 6. Et vos imitatores, &c,) Quaáfi di- fi dicat, ex fignis & conjecturis, ex fide, c [9) ftantia & patientia veftra cat, nec eft quod laboris nós peni- n pátie Di probabil i ; e r colligo veffram eleionem, teat, am fru&u? ngri noftro "re- Z fpondit. $ id eft, vos electos efle ad gratiam & buitatores noffri fatli eflis $. Domi- tis E amicitiam Dei, & fi in $ zi ) Laudat 'Theffalonicenfes Fi ad gloriam. ' eà | petfeveretis, uod patientiam animi magnitudinem Q $. Sed & in virfute.) Id eft , PO' Apoftelorum & 4i tentià & efficaci tati funt. . Chiifti Domini imi- p matum fuit. a mifaculorum cqnfïr- l Excipientes "verbum in xtriäu!atiog—:e Et in Spiritu Santlo.) lm Spiritu fdþ- mnulta, €fc.) In eo fe' Theffalonicen- lo irari, ut vertit Syrus; fancitas e- fes, Apoftolorum & Chrifti, imita- f .nim evangelizantis. doctrinam pluri- | u & credibilem tatores oftenderunt , quod. cum Chri- mum commendat , fti fidem percepiffent, continuo ma- facit. Vel fenfus eft, in largitione n a alacritate ; vexationes & imole. Spiritus Sancti & donorum ejus, qux ; ftias ejus caufa fufceperunt. F Q: Apoftoli in primitiva Ecclefia etiam 7: dta «t fatli el fétis for?na. ) Typi jä - yifibiliter largiebantur, facientes ut & exemplariaf j l * 1 L (CAPUT L &IL. 299 m 9.. A vobis enim diffamatus eft fermo Domini , non «fiolum— ermone in Macedonia, & in Achaja, fed & in omni loco fides veftra,. Jlenitt- qua eft ad Deum , profe&ta eít, ita,/m: non fit ndbis necelfe Ef Vos, quidquam loqui. (Cipien. 4 * 9. Ipfi enim d e nobis antiuntïant, qualem introitum habue- fantli: 4 imus ad vos: & quomodo converfi eftis ad Deum a fimula- - : lacedo- chris, fervire Deo vivo, & vero, . Io. Et expe&tare Filium ejus de cce lis (ciuem ftifcitavit'ex ET mortuis ) Jefum , qui eripuit nos ab ira' ventura. inis lin» CAPUT IL ICet cet- Ojlendz't, qz;auml Hhcerum fe exbibuerit in predicando ipfis Evan- ) qupg. gelio, gratias Deo agens quod Jfüfceptum. Dei wverbum Jedulo ferva- 900gla , ; quait veritit , ba[fi multa a contribulibus ; ficut Ecclefie Yudee a u- iVimus, $: Hab- "deis, qui una cum Chriflo etiam pios omnes perfequuntur : 1 . quam ardentem gerat e lra fe- declarat etian * rga 0m, C ipfos affeitum. - Fï'f]'sal r í V.- - . ( &X- : Afh'»ipfi fcitis , fratres, introitum noftrum ad vds,, qqïa 'omum N ?,* non inanis fuit. 3 '»A&*. trille. 2. Sed ante paffi, & * contum eliis affe&i (ficut fcitig) in Phi- l , 16.19. )nVer- lippis, fiduciam habuimus in Deo noftro , loqui ad vos Evan- * AG. licitudine *. gre,liuin.Dt/ei in multa fo 4. Ex- 17- ullam i -8. M volis enim-) A vefïral Hde : IO. ££ expetlare flium ejus de ee- if di- atientia, conftanti: & zelo. Hs, 6c.) Id eft, & ut filium. ejus . pæni- Jefum, quem a morte fufcitivit, fpe )Te Diffamatus. ) Divulgatus. dicatio- Sermo Domint. ) Fama pre cert: expectaretis de caío venturum, )0m! nis Evangelice, & Chiiftianismi fcilicet fidei veftrz remuneratorem ; Fides veffra. ) Fama fidei, ac fan- qui vos etiam ad eandem fecum glo- yod &it:tis veltre- riam affumet. iflerp r Ad Deum. ) ln Deum, er Qui eripuit nos ab tra 'ventzra.) Id if'ür ga Deum-. 2D/h UE ER Pro;clla eff.) Sparfa eft. eft, qui eripit, qui nos liberat a poena ^ La ut mon. ff vobis neceffe quidquam damnationts eterna, q[i'æ fuperventu, r!äl! Joqui. ) -Ad celebra ndam fidém & con- ra eft impiis & füädelibus. Cef« .ftant iam veftram, cum jam fatis no- titda ta lt, , L. Tiiroitum n;»/?rum advos, L2 . adventum ad vos. : ) N oü'rum 3hri- f 9- Ipfie * z. ) Scilicet qui audierunt. Inanis. ) Sine fru&tu. Quaiemt ntroitum babuerimus advos.) lis affliti ; äl.. gt« Quomodo apud vo s ceeperimus Evan- 2. P2ffr. ) ld eft, ma elium pracdicare , & quomodo dum ludit ad Hiftoríam' quam habemus AdGt.- ypl i xc fuimus , fiimus .cgnyeffati.. c. 16. n. I2 & fequentibqs*:. p * x 399 EPISTOL E L. B. PAULLAP()ST. Ap' 'THESSAL. .3. Fxhortatio enim noftra non de folum ! d errore, neclüe. .de,- 1m- ä chacifh munditia ; neque in dolo. j 4. Sed ficut probati fumus a Deo , ut crederetur no-bis 9 E D Evangelium : ità loquimur, non 7 fed Deo, qui probat corda noftra. quafi 'homyi'r";-ibus .pla,lcente;s:, prædi( I0. $. Neque enim aliquando füimus in fermone 'adnlationis; j ficut fcitis : neque in occafione avaritize , Deus teftis eft : ' quere] IT 6. Nec quarentes ab hominibus gl neque ab alis. qriam, neque a ybbis, - filios! n .7. Cum poffemus vobis oneri effe, ut Chri f Apöiiloli : fed fatti fumus parvuli in medio veftrum - ambul J tamquwam Íi nutrix fo- veat filios fuos. * gloniz MP N pide volebamus tradere vob Ms : 8. Ita deüderantes Vos—,.-cu folum jam jl lud Fiduciam habuimnus.) Dicendi liber- - Placentes.) WI tate ufi fumus, 'tes. sd, eft, "l)läþere cuRi?nf Dei, 0140 &ELI. hoc enim eft. mapba- iE Qui probat vvca*rdqï äo/t'rzz, ) Id eft, In Deo zoffr.) Deo confidentes. expendit & explorat intentionem , de- que Logqwi ad vos.) Aufi fumus vobis fideria, & quicqu/id in animo noftro V0$ annuntiare & predicare Evangelium latet. Chiifti. $. Neque enim aliquando fui?u;.c x H fi0s À4» multa — follicirudine. ) i oA2 fermone adulationis. ) Id eft, nunquam digy , id eft, in multo agone, lucta, ftudium nobis fuit vobis aífentari , bus certamine, & confequenter folicitudine, non fumus vobis locuti placentia , fed 2. Exbortatio noffra. ) Preadicatio utilia. noitra. Non fum ufus ad avaritiam 6. Neque 1im occaffone Aüritig.) j Noz. de errore.) (Non fuit erronea, prædigä- Lb non predicavi vobis falfa docmata, tione Evangelii. ut faciunt philofophi ,. & Gentium do- 7- Oneri effe.) A vobis fumptusexi- quaz Ores. endo & alimenta. In Grzco eft, Ia sw , Neque de immunditia.) Non docui £» fBaeti &nai , q'afi dicat, i» pozdere, j tate docrinas carnis defideriis faventes, & authoritate effe. . ltalice refpondet , immunditiis impuritatique luxüriz, hrafi. — .:Merreifí im gratuita. app fed eloquia Domini, eloquia cafta. Se4. ) Id eft, tamen. 3 Tatu Ws Neqzue im dele. ) Cum. hypocrifi, Fal fumus parvuli ) qrio, lenes, I aut mea lucra captando, & vos falfis acidi, humani , minime. fiftuofi. dogmatibus*-cü*cumyenïendo. s Y V ; ulgatus legit , »4710:, fed utraque t 4-. Sed ficut probat; fmmus a D [1 ij le&io 'eumdém fenfum exhibere pot- ï eft. Factus fum mitis & le bil on tradidi vobis fal(as doctrinas , & nis , qua- nec vos. ullo modo decepi, fed ita me fi parvulus. geffi ,. ut decet Apoftolum a Deo ele- Tanquam fi nurrix fa'vedt fflios fko?.—) f étum probatum Id eft, more matris prolem nutrientis, r predicator. . ut fit 'Evangelji blandiens , non imperans. . dta ut logqusmur.) Sc(:ilice!:.xcum o- 9. Jza defiderantes vos.)) Adeo äffe- mni fide, finceritate & integritate uin vos propenti. fe Eyaggeligzn pradicamus. duimas noffras.) Mitam no&ram.- [ 3oI C AxP,;U,,T- H f o de Im i olum Evangeïium Dei , fed etiam animas fnoih*as: ippniam- | Chariffimi nobis fa&ti eftis. * ür nobiä 9. Memores enim eftis, P f ratrés , ïk)äboris) ndi't;'i ,&f at:ig*atio,-; * A& mis:*no&te'àc die operantes, ne quem veftrum gravaremus; 3C€ntesj , um Dei. 20.34- pradicavimus in vobis Evangeli T :3Cor. Iationis,' lo. Vos teftes eftis, & Deus , quam fan&te : & jufte, & fine I2 et: r Lhe. . querela vobis , qui credidiftis, fuimus,. 30 86' YT. Sicut fcitis, quali ter unumquemque ve ftrum(ücut pater a -vdbis, filios fuos) ut ol " .. 12. Depre E d càntes vos, &"chinfolantes : teftificati fumus * ambularetis & ttrixþ fo- dig—ne Deo, qu vocavit vos in fuum --reggum E gloriam. bis hon I3. Id eo & nos grätiz;s ägimüs Deo '*f'm'ä intermiffione: quo- iffetis a nobis verbum auditus Dei , accepiftis MR OcE AE folum niam cum accep illud, non ut verbum hominum , fed ficut eft ve i ! cuRiïen- qui credi à ifüs : EM us Dei; qui operatur in vobis, x * li et, I4. Vos eni m imitatores fa&ti eftis,fratres, F. à cclefiarum Dei,. em, dee in Chrifto Tefu: quia eadem paffi eftis & o noltro quae funt in Judzea Vos a Contribulibus veftris, ficut & ipfi a Judaeis: - . um occiderunt Jefum, & Pro ph*evrtas, & lllþt;: it 15. Qui & Domin unquam nos perfecuti funt,. & ;Deq non placen;, T&; gm'n/iþq; ..homini- entari , » bus ads'rgrfantur z itia,fed Pp3- ; 16-' 'Pï?: piti.) 5 redica« 9« Laboris hbjiri ö' fat;gatiaäi:.) xeocnum colorum. ;cclefiam fuam , ut etiam zildducätä ad Laborem manuum intelligit 'vi&tus quarendi gratia,ut patet ex fequentibus. Ia. Verbum auditus Dei. ) rüseri« Fatigationis.) ln Greco eft, uox- predicationis de Deo. .Id- eft , co eft, S0o», que vox laborem cum difficul- Qui.) Quod verbum. , Latinus inter- A wmdtrts uo i, quia Aóoc , verbum., tate conjun&um fignificat, ex pres dixit in Grzco at Vel 'pondec * apparet Paulum omnem adhibuitle co- imafculini generis. D ^natum, ut fuo fumptu viveret, nec etiam putavit referendum ad vocem Dei. ullis effet gravis. Opcratur im vobis qui credidiflis. ) J , "Weluti femen quoddam fru&iferum of - IOo. Er Dess.) Immo & Deumipfum i -omne genus producit piarum actionum. 'teftem advoco. I raque FülmuSp ) Id ;e('c y verfati )fumus .vQ- "Qua [nnt in T«daa 1n Chrifto Je- ] poc- bifcum. ; f».) ld eft, £ que in Judsga CHriRo gg- u I2. Tefiifecati [umus. ) T 'c;üiücäri men dcderunt. 15. Qu/. ) Scilicet Judsi. he) j fignificat ferio ac firmis rationibus pro- Et-Dto non placezt,) Immo maxime bare , femota aífentatione & verbo- zum elegantia. . difplicent. Myofis eft,. minus enim iegtis, Digne Deo. ) Ut. decet cultores , ac dicitur, quam fignificatur..- ife fervos Dei. Omnibus hominibus adveifantur. ) Id | nos ad e Ill In fnnm regnmum. )'VocïaVic' Ræ omnium -fal.u',ci.. r» 502 EPISTOLJE l. B. PAULI APOST. AD THFSSAL i, RE 16. Prohlbentes nos Gentibus loqui,. ut falvæ Hanf ut im- pleant peccata fua femper : pervenit enim ira Dei fuper 1llos t peiin! dos pro usque in finem. 17. Nos autem, fratres, defolati a vobis ad tempus horze; $. Ut ; d qu afpe&tu, non corde, abundantius feftmaVlmus fac1em Veüram videre cum multo defiderio. - 4 N * furosn 18. Quoniam voluimus venire ad vos, ego quxdem Paulus, * & femel, & iterum , fed impedivit nos fatanas. s. P 19. Quæ eft. emm noftra fpes, aut gaudium, aut coroua fcendan - &inni glorise ? Nonne vos anté Dommum noftrum Jefüm Chnftum eftis in adventu ejus ? & N muntiar 20. Vos emm eftis glorla noüra, & gaudlum. . mmn CAPUT IHI.. ücut $ 71 Jl[etuem' "e propter fuas aj?z&zones a fide moverentur , rmf ; ad fitate, eos- TT mot/oeum - qui ipfos roboraret : illo autem reverjo , gratias & Deo agit , qaod in fide. ac dile&lione firmi permanferint. : tylendens 9 ( buere quam'um cupiat illos imoifere , ut [uppleat , quod dedi -fidei ipforum. ánte T Ropter quod non fuftinentes amphu-'s, placult nobxs re« - P manere Afhenls, folls. 9. M * z.*Et h36 fa. In f 16. Gentibus loqui ) H eft, Eyan- 9. 9« ef enim nofrd fpes , &c. ) gelium pradicare. Ordo & fenfus eft hujusmodi : Non- exhoit u: t,/;pfeaat peccata /kd j;?mper.) Ex ne vos eftis fpes noftra, & gaudlum )2 3ut n quo 'fit ut impleant peccata fua, id eft, noftrum ,; & corona glorlæ,, coram . I ut cumulo celerum propriorum, & Domino noftro fefu Chrifto, qui cum fübus parentum etíaimn fuorum, hoc adji jiciant. advenerit redditurus eft unicuiq':e fe- Usque in ffnem. ) d eft, usque in cundum opera fua ? ]IH xternum permanfura. lefiin, 17. Dejeíati « vobis. ) Voblsorbau Corena gloria.) ld eft, decus, & or- ls p naimentunm nóftrum. "Md tempus bore, ) Ad breve tempus. Qo. Fes enus ej?:: glorsa nafra ö' $ . Mfpellu, noz corde-). Prafentia veftra partin ærpom carentes, animo tamen &. af- gzudmm.) ;De vobis glormn pomun $.4 fe&tu vobis proximi. & lætarl 7 derin Abutdantius fe/i:navlmus, &.): Se- N uj dulo operam dedimus, ut ad vos re- r JÓn f /lmente: 4mpl:m.( Id eft, l nof ampllus ferentes defide— L dire poffemus: vO- 18. Lopedrvst mos /ätdnd:a Qma rium cognofeendl res veftias; Ti ni3li homines inftigantefatana progref- bifcum agendi , tnifimus hác de c-mfa fum Evaftigelii impediebant, vel etiam Tlmoch. ad vOS. ad : A»oftolo müdmbmtur. 4 r ! ; 303 CAfUTQm. & miniftr um . A&. ; I utTnr- 3 ;'z.,"Et mifimus Timotheum fratrem noflrum, Dei in Evangelio Chritti , ad uper; ilos - -cqnürmandosggs , & exhortan- 16.1». H [v5 dos pro fide veftra: Y l lo - 4. Ut nemo moveat üur in,tkrwivbulnationibus iftis: ,.iPü en'xim fci- tis, quod in hoc pofiti fumus. ?ï*yeüfam 1 - À /4. Nam & cum apud vos effemus, p rzdicebamus vobis pa - ü..' 'f füros nos tribulationes, ficut & fa&tum eft, & fcitis. | nghis " . s. Propterea & ego 'amplius .non fuftinens, mifi a d cogno.-: | cbro'na fcendam.fidem veftrarn : ne forte tentaverit vos is, qui tentat, ^ & inanis fiat labor nofter. !hriüum ] . 6..Nunc autem veniente 'Timotheo ad nos a vobis',i&-.an—' nuntiante nobis fideni, & charitatem veftram, & quia memo- riam noftri habetis bonam femper, defiderantes nos videre, ficut & nos quoque vos. ,. 7. Ideo confolati fumus,. fratres, in vobis, in om'ni—"ne::ef--; rmft ul ] fitate, & tribulatione noftrra, per fidem veltram. gratis 8. Quoniam nunc vivimus , fi vos ftais in Domino.. m p -9. Quam enim gratiarum a&tionem poffumus Deo retri- buere pro vobis, in omni gaudio, quo gaudemus propter Vos TE Xz;ïnte *Dgum noftrum , | [ iq.No&gz bjs f&« Q. Miniflerium Dei in Evangeluioxär;; tuam, & cum affectu & chagicate con- juncam. z.;Et Y f£i-) Cujus eft predicator. —— ! Pro fide veffra.) ld eft , in fide ve- 7. Coz folats /ü;mu 3z vaäis; &c.) fira. Ut voà in fide confirmaret , & am ]leta de vobis audientes, ac pr&-. d) exhortaretur ad perfeverantiam. fertim conftantiam in fide, mirificein :1 N] Nemo movearur. ) Conturbetur , tribulationibus , quas fuftinuimus , re- mdum g creati fumus. coram « aut inftabilis fiat. In tribulatzonibus If£is. ) : PerfeCuifö— 9. Quoniam zaunc vivimu: , fivo sfta- fui cuma fiibus fcilicet Judzorum & Gentium. tisin Domino.) Qiuafi dicat , licet ad L e In bhoc pofíts fumus. ) Syrus , ad hoc mortem usque affligamur, tamen dum audiemüs veftram conftantiam & fi- Heffinati fmtis , nimirum ad fuftinen- das paffiones & tribulationes. dem quam habetis ín' Domino , quafi &ot? 4. Er fcitis.) Partim experientia, revivifcimus, & a mortuis excitamur. " partim fama, & relatu aliorum. Zz am enim gratiarum. allionem, 5'2.)* ä uafi dicat, nullas fatis di oflum -- S. atmaplius mon [uflinens.)Scilicet defi. "Deo derium agnofcendi finem & res veftras. ac tanto beneficio pares gratias ^ . Mifí. ) "Vimotheum:- reddere poffumus. l: qui zentat.) Scilicet diabölfus, Pro voljs ) Qui in fide perftitiftis. d eao Labor noft dm omni gaüdio ,;€c.) Pro eo pre- fide- er. ) Quem in vobis m- yo ftituendis infumpfi. fertim gaudio, quo perfufi fumus, dum 6. Veniente Trmotheo , 6fc.) Id eft, éà de vobis auribus perciperemus , ,Aufl 'ad nos redeunte. x que mente & animo concepta, affidue Memoriam bonam.) Jugem, perpe- vf)bis a Deo precabamur. 804 . EPISTOL X I. B. PAULI APOST. AD THESSAL. 2 IO. No&e ac die 'abundantius orantes, ut videamus fac1em 4 Set fum. véftram , & compleamus ea , quze defunt fidei veftrae ?. !H II. Ipfe autem Deus, & Pater nofter, & Dommus noiï:er E » F (rineatis Tefus Chriftus, dirigat viam noftram ad vos. 12. Vos autem Dominus multiplicet , & abundare fac1at ) Vt chariratem veftram in invicem, & in omnes, quemadmodum &fcat & nos in vobis: & N ïä Deum '13. Ad confirmanda corda veftra fine querela in fan&uate, ï! 6 E arite Deum, & Patrem noftrum, in adventu Domini no&n Jefu tio frat Chrlfgl cum omnibus fan&tis ejus: Amen. - CAPUT . IV. bus, f Ms nN IIortatur, ut tradita fibi pracepta olyferfvent abflinentes a for- Quftca gicatione , ac fe mutuo diligentes , manibusque operantes , quo tiul- 18M Izus guquuam defiderare cogantur : docet modum ofire rejur- — Jä qui & retfionis , ne inordinata triflitia fe crucient propter ferib e0s , qui tmoriuntur. Vicem czetero ergo, fratres, rogamus vos , & obfecramus m DE Domino Jefu , ut quemadmodum accep:ihs a nobis, quomodo oporteat vos ambulare , & placere Deo , fic & am- 5. Scust ?. | buletis, ut abundetis magis. -— aol 10 bundanter. ) Umép 8x mg:o*as, cet itain fanctitate confirmiata fint, ut ad verbum, fuper . ex 46undant:, exi- nemo habe:t quod vobis objiciat , aut tati mie, & fupra modum. * de quo con queratur. m [ Et compleamns ea qua dejïmt fídei ve- 4nte Deum , 6 Patrem nofrum.) Et h féra. ) Ut fcilicet vos plemus inftrua- tales vere fitis in Detconfpe&u, quem h us n fide.- nihil »oteft latere. - II. Deus,Étf Pattr nofer.) Deua $ in advestu Domini noj?r:, &. ) ( GQuamdiu expectamus adventum .Do- qui Pater. nofter eft.. off-am ad vos ) No- neft Diri gat viam * b mini noftri Jefu Chrifti, cum omnibus :bis tribuat, ut pro pere ad vos venire Sanctis ejus. Quzx fanctitas non ad hon pofïïmus. breve tempus duret, fed usque adex- I2 Mu/tiplicet.) Augendo Hdehum tremum fpiritum. numerum -Amen. ) la fiat..- Quemadmodum & nosin velis.) Que- I Inï anadmodum ergo cliaritate 'abundo er- N Domimo Jefu ) Id eft, perDo- efum. a vos omnes, ut qul etiam paratus minum W j 1 m mori pro '"veftra falute. Ut quemadmodum , &(c. ) Yd eft, ut 44 ceoxfermanda corda: veffra. ) prefcriptam a nobis tum credendi , j Deus abundare faciat tum.vivendi formam retineatis, uf Quaü dicat , / f charitatem : m vobis ad hoc ut confir- placere Deo . poffitis. -; i met corda veftra. Ur abundetis magis.) Ut in eo quod L Sme qucrelg i2 fantitate.) Ut fc:h- leI, magis magisque proücums. ] / ; 5 :j l, Ts 393 Sfüejem ) " a Scï"tis 'eniin qüæ præcepþa.: dederim *vc-)bwis per»Domihüm Tefum. S - Doler ^ 3.^ Haec eft eni m - voluntas Dei, fan&tifi ï)- *RQEI ! g:ïttioageftra :ut z — - I2: 25 ftineatis vos a fornicatione , . € facnt . 4. Ut fciat unusquisque ve Ephe, modum ftrum vas .fuum- ipbfïïidere invf:'m- 5.17. Gificatione, & honore : s. Non in paffione d Cttte, Deum: 'eüderii, ficut & Gentes, quae ignorant N- « triJefu - 6. Et ne quis fupergredia tur, neque circumveniat in nego- tio fratrem füuum: quoniam vindex eft Dominus de his omni- bus , ficut przediximus vobis , & teftificati fumus. :7. Non enim vocavit nos ( fir- ^* Deus in immunditiam, -fed in fan- Gificationem. 10 fiij- * 8 Ktaque qui haec fpe l'n it- n hominem fpernit fed Deum:, i Joan. r qui etiam dedit Spiritum fuum fan&um in nobis. - * 9. De charitate autem fraternitatis non nece ffe habemus & 14, 2u. fcribere vobis: *Ipfi enim vos. a Deo didiCifq's, ut diligatis in- ! Oaf vicem. 2.IO. U$ 1 0DI5, 1o. Etenim &4I2 dm- * Per Dümiunwm -7efu"m. ) Domini pat Apo&ölust pro iniio: v adlico: d ;ciist noftri Jefu Chriti auctorzitate. rum cupiditate, ut ad E s num. í9. $ ef.' cap. 4 int, t 3./ uæäi;ïgatio vefira. ) Ut 'f&n&i- In negoric. )- Scilicet proxime » tati ftudeatis. alienam vitiet. acum eft, ut nimirum u : JE q. Vas fuum. ) ld eG, corpus fuum. Pojfdere,) Confervare & cuftodire. Teffifcató [umus.) Vid ; : äïxi&a fu-- qüelF In fancsfrcatione. ) .ld eft, in parita- pra cap. :2. num. 9. te & caftitate. — 9. In smmunditiam.) Ut libidini fer- 4.) Er honore. ) Ut fcilicet non deho- viremus. DC- neftetis illud turpitudine luxurix. ibui In. fantlfcationem.) Ut puri, fan- lad —&. Non m paffione defiderii. ) 1d eft, i, & cafti ellemus. (i- non in affectu libidinis. 9 Sed Deum. ) Qui horum prece- .. 6. Nequis fupergrediatur, Ut.)- Non ptorum. auctor eft. Q-i edam dedit Spiritum fantluym m it Apoftolus de avaritia, injuftitia in pecuniis , negotiis & contratibus , nob;5.) ld eft. qui per Spiritum fan- Jo- fed de adulterio , quod fspergreffrosem &um , quem nobis " impextivit , fecit appellat , & eircweventionem , id eft, ncs verbi fui miniftros, ac poteftatem u opprefftonem & przvaricationem, qua dedit, ut hec pr&ciperemus. 9. De charitate fraternitatis. ) De Il, uis. fuperfcandendo thorum pr -oximi charitate fraterna, fui facit illi injuriam. E Cirezmveni«t.) In Greco eft , aAo- 44 Deo didiciflis. ) Deo khfpirante, & yexréi? , quod verbum etiam alibt ufur- per Iegeþm Ev?ngelicanff diöïcmis./ Bibi. eum Con;, Menach. Tom. VIIL as - E] i P $06 — EBISTOLZä L. [ B,,, PAULI APOST. AD THESSAL-.Q ". | [o. Etenim illud facitis in omneé * : fratres in univerfa M-aieA- E x: iemur * . donia. Rogamus autem vos fratres, ut abundetis magisy ^^ - —' II. Et operam detis, ut quieti fitis, & ut veftrum negotium- E N agatis, & operemini manibus veftris, ficut precepimus vobis: & ut honefte ambuletis ad eos | :K .17,) It T qui';toris fant:- & m;lhu.s 311" ^ quid defideretis. 12. Nolumus autem vos : ïgnorare) f I'4atfres de dor'rhiiäbti:buw s, ut non contriftemini, ficut & cateri, qui fpem non habent: Diem j g i 13. Si enim credimus quod Jefus mortuus eft, & refurrexit: ita & Deus eos, qui dormierunt per Jefum, adducet cum eo. quud il *rCor I4. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, * quia nos, 1523- qui vivimus , qui refidui fumus in adve * j pf ntu quihix,i-non preeveniemus eos, qui dormieggnt. * x t I5. Quoniam ipfe Dominus i j ffu, & in voce 'Af(;han g"eii, & in tüba Dei defcendet de ccelo : u ^ I & mortui, qul ln äChIfiix'to fgnt, refm;gent primi. 79 Em E ",'16. Deinde 2* 1n noi lO E/énim il44. ) Scilicet diligere, ! Coreri. ) tnciles, ? $ $. ( & amoris fraterni figna gxþibere. Qui [pem non babent.) Refurre&iohiä. dn omnes.) Erga omnes. 1 .13. La €& Deus, €&c.) lta credere ets fty Ut- abundetis magis.) Utin hacfra- debemus mortuos refufcitaturum. eiïugu terna charitate proficere ftudeatis. Ir. F3 Eos qui dorgierunt per Jefum. ) Ifl 4' rum negntium atans. ) Ut fide Jefu, & charitat e. Ícilicet usquisque fux vocationi & Adducez cum eo.) Hos Deus e fepul- tamq' Operi ; t, alienis rebus fe non chris evocatos ad vitam novam & ingerendo , nec cuiquam moleftiam gloriofam adducet, in qug regnabum exhibendo. cum Chrifto. Quz Honefle. ambuletis ad ;m' qui foris 14. Jp , verbo Domini.) Id eft, per & ?tà f*nt.) lta decenter, compofite , & verbum, quafi dicat, ex J 'Parte , feu Réf , prudenter vos. geratis , ut. moribus nomine Domini. : D177 veftris Gentiles non offendantur, nec Nos qui vivimus. ) ld eft ', quicun- a Chriftiana religione fufcipienda alie- queex nobis, aut po tür ol vet tunc. &eris noüris vi- nentur, tinquai ab hominibus iner- :; 16 tibus otiofis, & rerum fuarum néoli- Qui refidui fumus.) ld eft, qui ;ve- tum a gentibus & alienarum concu niente Domino ad jud Ri bus, aut raptoribus. * 'pifþenti- tes etimus, - icium fllpelïüi- 1 10 q Et nullnus aliquid de/z'dæreti:. ) xl Non praveniemus eosqui darmi?ruät. ) Tnüs, pudeióg xetiu» Py«rt. Quafi dicac, Sed utrique tam recenter , quam lon- neinopia, quz ex otio fequi folet co- ge prius tempore mortui refurgent. ä ": Et l ici gamini aliena defiderare, aut furripere. I5. Ipfe Deminus.. y .ld eft , Chri- àÍcen I2. De dormientilus. ) De mortuis, ftus Judex. fic appellantur niortui ob fpem refur- I ju[f«..) Cum imperio. re(tionis, qua celerrime evigilabunt, El ig voce Archa'ngeli. ) Cum cla- ii Yiém: & efepulcliris quafi extracti excita- more Archangeli, qui clamor erittu- ba Dei. "Ut þuntur. " a "- CAPUT IV. &V 307 a Msce« apl, -16. Demde nos, qui vivimus, qui relinquimur , fimul ra- plemur caom illisin nubibus obviam Chrlüo in aéra, & fic iégotium- íemper cum Domino erimus. US Vobis ; E Itaque confolamml invicem in verbls dhs. illius ij- CAPUT V. lentibus, abent, Diem ]uzizczz dicit. infberatum adfuturum ,. qui tamen ipfos won QTrexit: potef? incautos opprimere , cum femper ad illum fe preparent , ad "t e0. quod illos etiam bortatur : monet quoque de-obedientia erga Jüos Ui2 095, pr:efeäïos &? quomodo-erga invicem , & erga Deum Je babere i 1i, 20 debeant : orat pro ibfis , utque pro fe orent X lzngeli, precatur. Chrifto E temporlbus autem & momentis, fratres non mdlge- *D tis, ut fcribamus VOblS Deinde *Ipfï enim dlhgenter fcms à qula dies Domini, ficut für *2per, in no&e, ita veniet. 5.IO. rectiotis » 3. Cum enim dixerint pax, & fecuritas : tunc repentinus Apoc, eis fuperveniet interitus, ficut dolor in utero habenti , . Crédere & non 2 a xaa effugient. a.) l 4. Vos autem fratres non eihs in tenebrls, ut vos dies illa ' tamquam fur comprehendat : Qqa2 s Omnes um & 7 TSMETRS" 1 gaburt Qui n Clm/io funt. ) Qui in fide mportäus 4utem ö' 22022€0- 6( gratia Chrifti mortul funt. "D'; &c. ) Quo fcilicet tem- i, p , T Refurgent primi.) mooro», id eft , pore & momento Chriftus venturus prwum mmlrum an:equam raptan- ad judicium, [Hini tur obviam Chn&o in aera. 2. Diligenter. ) dxeiB Gs , exatfe. Sicut fwr.) Scilicet inopinato , & s Yi« inexpectatus. 16 Sernnl vapiemnr ,Gc. ) Raplemur [ul ye tum ab Angehs, tum a virtute Chri- g. Cum dixerint , Pax , & fccunta:, fti in aera, ut ibiin nube, quafi thro- 6&/c.) Cum tuta omnia moriales effe p no confidentes Chnüp judxcn amüa- crediderint. mus. Sicur do'er in uttro balenti. ) Super- ,-m) TX ; lon Er fie femper. ) Videlicet, tam in ]u- veniet illis répentinum exitium , que- icio, quam in cclo, ad quod mox madmodum repente praegnantes muhe— u- afcendemus res doloribus pattus corripiuntur. « Nop effis in tenchris. ) Infïdehca— 17. Can/'a!rtrmm imvicem. in -veräu tis, fed lumite fdei previdetis & ex- 2fi.) . Nimirum eorum mutua com- T. pe&dns extremum hunc diem. i memoratione, fidem & fpem veftram excitando. Compre/:endat.) Oppnmac, ac pere at. * 308 - X-IEJPISTOKL"E 1 B PAULI APOS'I;'.. AD THESSAL. .. &. Omnes enim vos Filii lucis eft ; n is, & filii diei : ndn» ï'urhu; bora -no&is , neque tenebrarum. 6. Igitur non dor -&'. E * miamus, ficut & ceeteri , fed vigilemus, ? illot fobrii fimus. . 7. Qui enim dorm L 'i'unt, kno&e-xdormi-unt: & qui 'ebrivi"' fqnt, « [ola noGte ebrii funt. *Iiz 9. Nos autem, qui diei fumus, fobrii : * 4 fimus od d in-duti—loricam t fidei, & charitatis, & galeam fpem falutis : . * Éph ; 9. Quoniam non pofuit nos Deus in iram, fed in vauiütio- fer 17' 4 nem falutis per Dominum noftrum Jefum Chriftum, .4o. Qui mortuus eft pro nobis : ut five vigilemus, five dor- f miamus, fimul cum illo vivamus. S in! 11. Propter quod confolamini invicem a. ?i'& ædiüc':ate alteru- trum, fïcut& facitis. 12 . R.O" s. Eibi lucis , 65 f diei.S [n luce ricasx, kut idem AApoPc,ölus tradit, -pa. verfamini Evangelii, quod vobis lucet tiens eft , benigna eff , &c. omniumque ut meridies. virtutum officia complectitur & per- - Non: fumus notis, neque tenebrarum. ) ficit. Vide di&taloco citato ad Ephef. L Scilicet Fli, difpulimus enim luce fi- Et galeam fpem [alutis. ) Mide dicta Ev dei tenebras infidclitatis. cap. 6. ad Ephef. num. 17. - 6. Non dormiamus. ) Somno pecca- 9. Quoniim non po[ust nos Dens ï in à torum. : iram. ) Id eft, Deus non ordinavit nos ad iram, feu vindictam, id eft, m Sieut & « c;»ri. ) Inxfïd.elles.& pecca- non przdeftinavit nos ad zte .rnam dam- . Qui enim dorminnt , nolle dormi- nationem. h wnt, Oententia eft; verfamur in luce Sed in . acquifitionem falutis , &fe. ) & in die, ergo par non eft, ut. dor- Sed ad xternam falatem efficaciter ac- miamus, aut ebrietati ftudeamus, hxc quirendam , Chrifti beneficio, qui pro. ä enim. opera ut ab hominibus de noce nobis paffus eft. fiunt, ita etiam moralter funt opera IO. $yve vigslemus.) Id eüv, viva- tenebrarum , a quibus abftinere debe- Tmus. : N- mus. Loquitur de fomno negligentix, Sive dormiamus.) Id eft, m oriäxmir-. —Simul cum illo vrvamur.) Nimirum "defidie, ignorantisg, ac przfertim pec- hic in catorum. gratia , poft mortem Vero— in Nodle ebrii fnnt. ) Solebant enim ve- loria. terés vefpertino tempore convivia agi- II. Preprer gquod ?on]ä!a)niini CEmUI- cem. ) Scilicet per ea ue de refurre. tare, & mero indulgentes ad multam &ione mortuorum , & nocCem producere. - vita perpetuo 9. Induti loricam frdei & € d-fit:ztil.-) cnm Chrifto. ag'gnda—, jam ex me au- Hanc loricam in Epiftolaad Ephefios diftis. 1 | 6. num. 14. appellavit loricam jufti- Et adiffcate alterutrum.) I eft, mu- tuam falutem pronítovete piis fermoni- tiz, vera namque & Chriftiana jufti- j tia, fide potiffimum & charitate con- bus, quibus ad fpem beate refurre. at; & quemadmodum juftitia eft Qionis & vitaz. xterng animi veftri ex- " i omnium complexio virtutum, ita cha- cieeqnu'u'-x ; CA PL'U'*T' V. 3c9 fumu: 14. Rogamus autem vos fratres , ut noveritis eos, qui la- d borant inter vos, & praefunt vobis in Domino, & monent vos, t Ws 1 13. Ut habeatis illos abundanti us in charitati propter opus illorum : pacem habete cum eis. vos fratres, corripite inquietos, con- funt, 14. Rogamus autem Pro;. P folamini pufillanimes, fufcipite infirmos , patientes eftote ad omnes. : 17.I3-. lri&äm 15. *Vide te;* ne quis malum pro malo slicui reddat : fed & 29 ilitio femper, quod bonum eft, ä(;mr fe&amini in invicem , & in omnes. 16. Semper gaudete. 12.17. IPettc-- 17. *Sine intermiífione orate. e'doï—- haec elv't" enim voluntas Dei g. 9 18. In omnibus gratias agite : x lteru- in Chrifto Je(u, in omnibus vobis. 1$.22. l ucz I9. Spiritum nolite extinguere. L: TE. I8-I. . 20. ;"Pro-phe»tias nolite fperne Qq3. : 21.-Omnia Coloff i, po- 45; g- - Qmque tem aiitxlvareþ. hivsimos vOCat eos, & par- : 12;- Noveritis. ) N—ot;etis-, & ratio- u Bpidf nem eorum habeatis. i fide funt. infirmi, & qui in via -Eo: qui laborant. ) In pred i&:ando'. b ci facile fcandalizantur.- e if Evangelio , & re chriftiana procuran-- IS. Semper qfud bonum eff fe&mnu d2a, ac promovenda. im invicem, 66 in omnes.)) Id eiï,: be- yir nefacite invicem , & omnibus. z 3 dinavit lÀ» Domino..) ld eft, in Chrifti fz- deft, milia. 16. Semper gaudete. ) Gaudio fpiri- n dare. Er monent ves. ) Qus fequi, que tuali, etiam inter preffuras, & erum- fugere debeatis. nas hujus vitz. —13: r babeatis sllos abundantius. in 17. $sne intermiffione orate. ) Prxdi- &.) candi ftudium ne intermittite, femper Der aC eharttate.) Ut eos impeafius ametis & . obfervetis , quafi filii parentes ve- fuis temporibus orate. Iui-pro-. ftros fpirituales. I9. 4m omnibnus gratias agire.) Scilicet vivte Propter opus illorum. ) Propter la- tam profperis, quam adverfis. . borem & diligentiam , quam in vobis Hae efl enim. voluntas Dei.) ld eft, ubernandis & inftituendis impendunt. hzc faciendo placebitis Deo. - ax.nür. In. Chriffo. ) ld eft, per Chriftum, nram Pacem babete cum eis. ) Pacifice & obedienter cum illis vos gerite. fcilicet per Chrifti do&rinam , legem, up n 14. Regamus autem vos fratres.) Hic ratiam hzc preftare, ut fcilicet jam eos alloquitur qui prafunt , & par- femper gaudeamus, femper oremus,&c. m tes quasdam officii eorum attingit. IÍn omnibus vvobis.) cl; óuZG , erga vos. jurtee Corripite inquictos. ) Qui pacem 9. ópiritum nolite extimmgnere.) Do- pffll(! ratias, lumina, afflatus, impul- tranquillitatem publicam turbant, ma- - a lis & diffolutis moribus. fus f iritus vos ad bonum excitantis , ' Con[olamini pufillanimes.) Ne inad- 'promoventis. Vmu veifis animum de fpondeant. QO. Prephersas molite. fpernere.). E- nofii* Sufcipite snfirmos.) áyrix.s005 400tvà», j ránt enim tunc inter Chriftianos muldá u fpiritu prophetico prediti, quorum jj ete eft autem Z»réysotai , nitentem & co- n?ntgm«, fed fat viriunx nog h*abe:j- pr«di&iones magnifieri vult Apoftolus. M x 1 $10 EPISTOL]EI B. PAULI APOST .AD THESSAL CAPV 41. Omnia autem probate quod bonüm eft tenete.. :à2. Ab omni fpecie mala abihnete VOS. .23. Ipfe autem Deus pacis fan&ificet vos per omnia : ut integer fpiritus vefter, & anima, & cor pus fine querela m ur. adventu Domini noftri Jefu Chrifti fervet *rCor 24. * Fidelis eft, qui vocavit vos : qui. etiam faciet. l. 9. .25. Fratres orate pro nobis. 46. Salutate fratres onines in ofculo fan&o ä 47. Adjuro vos per Dommum, .ut legatur epiftola hæc omnibus fan&Gis fratribus. 28 Gratla Domul no&rl Jefu Chrlih voblfcum Amen. : 2QI. Omzia a«utem praäate, quod Lo- 24 Ejdilis ef.) Ec conf'cans in fer- mun eff tencte.) Id eft, date operam | vandis promiffis; & promovendis bo- ut omnia quidem dllxgenter explore- nis incceptis fua infpiratione inchoatis, tis, & quod ex omnibus optxmum vi- Feciet. ) Ut ad sterne tehcu;atls . fum fuerit., .conftanter retineatis. . portum. perveniatis. - 2Q. .4b ommi [pecie mala , &.,) ld eft, cavete quidquid: mali aut peccati 296. Ix olculo f4n€la ) dee dl&a ad Roman. I6. 16. . fpec1em habet, licet perfe malum non 27. Md uro. ) Àd efï ; interpofíta 1t. Dei authoritate przcipio , - 'five per 25. Dews pacis.) Au&or & amator., Deum peto. I Sanüitet "vos per omnia.) Sdn&lta- Omnibus fautlis fratrxäm*. ) Id eft, tem addat, ut perfecti fitis in omni- /omnibus Lhn&nams ; qm apud vos bus.. funt. u- mtæger jp;rum veä*er ) t fitls mente & aninio intezri & innocen- 29. Gratia Dom:m, Uc ) Confueta «2o't3 tes, & tles inveniamini in adventu formula claudendi Epiftolas, Nomi- ne grat.æ oinne genus benefïcmrum Domini, cum veniens ad judicium quz nobis a Deo per Chriftum dcman- scddet umcmque fecundum Mpara fua. tur, comprehendit. z x E Ms XK&& NY W f t A N ) 7 " U a M UT NITRUUR. VAPTENPESES j 5 tà EPI- E u ..... u -)ää)( Eïä 289 : 31! EPISTOLA TL t n B PAULI APOSTOLI AD THESSALONICENTSES CAPUT PRIMUM « Gratzas Deo agzt pro fide , ac tolerantia Tlaejalomcen/' 7U dn þer- fecutionibus , propz*er quas dicit illos gloriaim, adver[arios oero ultioneth in dié judicii f'ecepturos ; orans, ut dzgm hr.. "babeantur *vocatione Dez (j« I$ Aulus, & Srlvanus, & Timotheus ,-Ecclefize TheH'alom- $ P cenfium ip Deo Patre noftro, & Dommo Jefu Chrifto. '2. Gratia vobls,& pax aDeo Patre noüro, & Domino ]efu Chrifto, ii :9. Gratias agere -debemus femper Deo pro vobis fratres, [2 ita ut dignum eft, quoniam fupercrefcit fides veftra, & abun- ) dat charitas uniuscujusque veftrum in invicem : l . Ita ut & nosipfi in vobis gloriemur in Ecclefiis Dei. pro patlentla veftra,& fide, & in omnibus perfecutlonlbus veftris, j & tribulàationibus; quas fuftinetis - j jj $. In exemplum jufti judicii Dei, ut dlgng habeamml in re- gno Dei, pro quo & patimini.- *'**ü 6. Si tamen juftum eft apud Deum, retrlbuere trlbulatlo- nem iis, qu1 vos trlbulant *'7Ft I -dulus €$ Silvanus ; &c. ) Mide futurorum bonorum ad ferenda 4dver- dicta fupenort Epufcola cap. a roboramur. [. num. I. S. Ia exem:lum j«f jodicti Dei J ^ 3 Supercrefzit. frdes. 'vajim ) Ma- £yoriyua demon]?rn:anem offen[lonem.- num accipit incrementum ,. multum Significat Apoftolus 'T heffalonicen- in.fide proficit. fum patientiam, ac toleranti:m, effe Mbundar.) Crefcit, demonftrationem & oftenfionem jufti 4. In volis eloriemur. ) De VOblS judicii Dei , quo aliquando regno Dei gloriemur apud alias Ecclefias Dei , digni cenfendi fint. veftro exemplo rellquos fideles inci- -6. Si tamen ]uj?am &fc. ) uvrsg- tantes. quod pofitum eft pro zzeiomie, guan- Pro patieutia velira & falc ) Patien- dequidem; fenfus autem eft. ^ Si qui- tis fidem adjungit ; qui fide & fpe dem dignum eft divinam providenti- g . EPETOLEL.B. PAULI APOST. AD THESSAL. Ü . Et vobis, qui tribülamini, requiem nobifcum in revela- bis, tione Domini Jefu, de coelo cum Angelís virtutis ejus, erunt . 8$..In flamma ignis dantis vindi&tam iis , qui non nov a ] ]efu u Deum, & qui non obediunt -Eyangg;lqio- Domini noftri Jf Chrifti : á u - 9. Qui poenas dabunt in. i nterlïu deternas z'aa'ffa;:ie I;)omixqi, jriu & a gloria virtutis ejus : * loriücäri m fan&:s fuïs, & 4ädïmiïrabi41—is 5 E Io. Cum venerit g * fieri in omnibus, qui crediderünt: quia (f | Crediþum' ett teih- monium noftrum füper vos in die illo. - -11. In quo etiam oramus fe mper p ro vobis :ut. dxgnïetur— vos vocatione fua Deus nofter, & imple at o;gggm voluntatem bonitatis, & Op'us';fldïei in virtute. ! I-H - t 2. ebs ad Xgnlnr'iæ ; fuæ'*-ümifiiudinä;n Ev e- ne(p am vïci'lïifn iis'quf vos vexant, juftàm malorum retributionem rependere. het, & membra capiti, ho c eft fibi làm " R'q»'".."i", ) Laxamentum & fo- ip fi, reddet conformia. latium. Admirabilis fferi , 6fc. ) Gkn*ïam * plane admirabilem fancis fuis- difc 4n vevelatione Domini ]e/h de celo.) eum crediderunt conferendo. qui. m 32l Itl Cum Chriftus apparebit judex in die judicii. nia creditum eff teflimonsum noflrum Cum dangelis: virtu—ti:,, efus. ) Divinz fuper vos ém die. iilo. ) Quafi dicat ,. E quandoquidem hoc in dubium apud Ht fuz potentis adminiftris. . Vel exer- citus ejus , »auig enim exegcin;m vos revOcari.non potefít, qui noltris Virtus etiam fignificat. . $ fermonibus fidem .habuiftis. ' itaque fodi 8- Inffzammd ,igrn $. y: daxtis vindiädm, credytum efl. [sep er vos , idem eft accre- Y05 « ditum 4 vabt: j "& m die dlo,, iflem ac l77 &c.) Quafi dicat, Dominus Jefus per de . díe 1llo. flammam 'ignss vindictam fumet de ! impiis. . Hl. 4» 490. ) . ld eft , ad quäim rem , bus n anfl:y ) 3iivro ; non refertur ad fcilicet, ut ctiam in vobis Chriftus, n Dl cum venerit , glorificetur, & admi- fflammam ignis , fed' ad Demins Jefu , rabilis fiat. Wg ut patet ex Greco ; nam fi referretur tüm ad flammam , dicerétur óió8o in fce- üt dignetnr vos vocatíone fua Denus minino., noh djdorrog ín mafculino. noffer.) Ut Deus gratiam vocantem , Em a vos-ad. Chrifti fidem, falutem , . 1n interitzu; eternat.) Damnapiq- & n nem zxternam incurrentes. Chriftianifmum vocavit, ',cgo nfe;;y.e:, C* Et; - 4 facie Domins.) ld. eft, a prefentia, augeat , perficiat , " ïï] O vel ab ore, & fententía Chrifti judicis. E; $ Á eat omose " . .volintager)t . boni- j t4 iná- Zatii.) * t ut comple.t «ternüm bene- Conm —UEt a gloria virtutis ejus. ) fdlute jeftate loriofa exercitus Ángelorum placitum bonitatis fux , que vos ele- ad C & Sanc&otum omnium. & * git ad confortium glori Chrifti. IO.- C vener;t g ersficart h /2:;&1;1 E epus ffdes in virinie.) Id eft, for- iï títer , ac potenter. Op»: fídu vocat | /;'üf;l "T )'Cum venerit Dominus ut glo- dejlc rificetur , id eft, gloriofus appareat patientiam in adverfis, per quam ma« Céhte xime fidei vjxtus elucet. D ,:nfm&i? mþ, qqq'd nimimm fiet, dmg -À | b ' 15 L — CCAPUT L&IE 313 Vela. m Ut clä-xïifïcet ur nomen Domini noftri Tefu Chrifti in W; bis, & vos in illo TUL ; fecundum gratiam Dïgi—'no'üri ,& Domini yu Jefu. Chrlfu ^$CAPUTH.- - tii, iBe dio Domiti monet , ne credant fadu&toribus, offendens ?z;efszrzmi prius filium perditionis , qui varia edet-prodigia fallacia , quibus abilis reprobi Jeducentur : de ele£hione, & fide T befJalonicenfium gratias te[l Ait , tnonie Q:. ut fervent acte, eptas ab ipfo traditiones , & pro etur eorum confolatione , ac confirmatione ; é$ E A m ordt. - 1. [JOgamus autem vos, fratres;per adventum Domini Aoür*i ».Ut & Jefu Chrifti , & noftrae congregationis in ipfum : .. 2. Ut non Cito moveamini a veftro fenfu, neque terreamini, IT evée neque per fpiritum , neque per fermonem , neque per epifto- t ii iprcem: . iam tamquam per nos miffam , quafi inftet dies Domini. 3 loriam * Ne quis vos feducat ullo modo quoniam nifi venerit "Eph. difce ffi [e lius per-3: 9- . qui n itionis, )j pmmum,'& revdaþþs fuerit homo peccati, fi . ufrim n dicit , 12 Clkrü?'ce?ur. ) GlïO*rïiH"c.etZtIE,, Neque- per /þ;r;fum,) Gu Et vos z fIlo. j Nam ficutfervorum aï-fi divinum, | apud aut prophe'ci'cum, poltris virtus gloria Domini eft ; ita e diver- Neone per 'ferm'onm; ) Scilicet no- Ipque fo dignitas & excellentia Domini fer- ftrum , vela nobis profe&um : erant aC arte vos efheit gloriofos, enim qui mentiebantur fe ex or. Pauli lm 46 Seeundum gratiam, 4 ec.) Qu'afï/dïi:af, audifíe quod. inftaret dies Domnini. — Ne hoc ipfum quod opera fidet editis, qui- q eper epiffolam. ) Si quis epi- ; Iety bus churificatur Deus in. vobis, & vos ftolam ali n mfhlsy 2 jin €0, totum hoc eff opus & effe- ptàm profcret. quam. canqugin- a nqbiïs .Hiz'crï-,- aditi &us eratiz Chrift ; totum fit per gra- Dies Dominij) Extremum. judicium. , tiam Chrifti tion veftris viribus. Ne 71:1':* Vos féducak ullo modo. Y Á Dot Er adventum Demini zoffri T. fs Scilicet perfuadendo Chriftui n .;Racim' TIRUD & €hr1/fi.) Id eft, per 'D"-om-ïm,lm; efíe venturmm. lutert ) szioftrum Jefum Chriftum ventarum. Aff venueri? dïrw:;' prim'um. ) 13 cc,;i'o-; fortety Ef uoffra congregationis im ipfum. ) cacía, defeilio, rebellto , Ícilicet po- Scilicet rogo vos per adventum noftra. pulorum: a fuis principib us,««& prafer- ; ttie congregationis in ipfum, hoc eft, per tim a Romano [mperio , & a Ponti- | bete falutem veftram , fice, Románo. agerécationem- s de ad Chriftum quam fperatis & optatis. - Reveherns f'uefit, )/n fucem: prqäïei'ïf; n Q. U. nen cH0 TnoUtami»: a ve[fro Hamo*þerrätf.— ' E d eft, homo pecca- , for- - fenfu. ) Ut non. facile patiimini vos tor fceleftus. - Iirelligit Antichriftum. — dejici a vé ft Filius perdstionis.) Id e yocit - cente adhixfiftis. tia fententia, cui me do- rE ft, peï*di;us, m m feu Perdit?? ni .Q—e&:i-natusg r ? - e - s - Ó 314 EPISTOLE II B. PAULI ÁPOST..AD 'THESSAI;. 4. Qui adverfatur, & extollitur fupra omnpe; quod dicitur Í Deus uod colitur omi 7) aut q N , ita ut in templo Dei fedeat oftendens I fe, tamquam fit Deus. qu $. Nom retinetis, quo d cum adhuc effem apud vos, haec dicebam vobis? : f m .6. Etnunc quid detineat, fcftis,ut reveletur in fuo te[-mp'or,e, 1. Nam myfteriuni jam operatur ini * quita i I« tis : ta'nt-um ut qui* A u tenet nunc, teneat, donec de medio fiat. - : efusk XI. "Iv $. Ettunc revelabitur ille iniquus, * quem Dominus ** interficiet : bis, fpiritu oris fui , & deftruet illuftratione adven.tüs falu fui eum: i I 9. Cujus j T l 4- Qui adverfatur &5 '-f"x*tdl;fur, 6c. ) m quia äi)dïtüt-h atque occultum eft, f ui contra Dei majeftatem ac numen neque quisquam preter Deüm fcire po- uperbe fe extollet, jactans fe quocum- teft quamdiu ftatuerit hominu tia tolerare. . vf Guenods que Deo effe majorem. ;j b 1 ltautim templo Dei fe deat. ) lpfe Tantum ut qui teuet nune ; tene;?f.,j ) enim Antichriftus foluscoli volet, & Quuafi dicat, interim dum myfterium t4tio in templo Jerofolymitano folium fuum iniquitatis operatur, qui tenet Chri- euju collocabit ; fic explicant aliqui : Alii ter retineat. ftum, & veram ejus religionem firmi- ; enta accipiunt de templis Chriftianorum , omn cum templum ]erofoqumi—tanum non Donec de medio fat.) D önec veniat in extet. tempus illud , quo peccata, fcelera & Vi V —.4. Non retinetist) Nöhmemiitïfüs? flagitia, que nunc multiplicantur, ad- veniente judicio & mundi fine, de me- L 6. Quid detineat. ) Scilicet adven- dio tollantur. do tum Aftichrifti, & diei judicii.. Quid- 8. Revelabirsr. | Prodibitdn lao nam fit hoc quod detinet , explicat pare verficulo fequenti. lile iniquus.) Ocilicet Antichriftus. [ Spiritu oiis f2;. ) Juffu, aut nutu Vent Ut reveletur in (uo tempore. ) Scitis fuo. Vel condemnatoria fententia il- Tlu U üidnam moretur adventum Antichri- i i quo minus in lucem prodeat , qui lum percellens & perimens. Hoc eft, qei * quod deChrifto vaticinans Ifaias dixit, conf tamen fuo tempore aderit. Cap. 4. Percutict terram virgaorts fui, M 7. Nam myflerium jam operatur sni- & [piritu labiorum interficiet smpium.: Pan guitati;.) Hunc locum varii varie ex- tl!affratione adventus fui.) emipastin, gnis plicapt. Illos fequor qui iniquitatis apparitione prefentie fus. Cam fcili- Càt ( myfterium omnes improbos , omnia cet' jam 1n proximo aderit tempus quo W)X(lm mortalium flagitia interpretantur. Sunt Chriftus veniet ad judicium. Nam Cllic enim fcelefti homines quafi velites & ante diem judicii occidetur Antichri- f tr precurfores Antichrifti. . Senfus ergo ftus, poft ejus enim mortem, ut -mi- U eft, Antichriftum tum demum in lu- nimum dabuntur hominibus quadra-' lu cem proditurum, cum ad eum usque ginta quinque dies niele ca I2. vide ibi di&ta. ponitentix, ex Daï-x, k 1 I radum hominum fcelera pervenerint, fet 1 qui divina providentia prefixus & con- Euws.) Abundat, & fine hac vo ri M ]uds fenfus bene conftat. Ítitutus veft. Dicitur aut?l-n myüf'eri- recep Ed Pa | 315 cAPUTup Ttur 9 Ac'lujus; eft adventus fecundum operationem fätanæ , in omni virtute, & fignis, & prodigiis mendacibus, - deps Io. Et in omni feditione iniquitatis iisj qui pereunt: eo ho quod charitatem veritatis non receperunt, uüt falvi fierent. II. Ideo mittet d illis Deus ogeration/.em erroris, ut credant mendacio , : !OI',E: qui 12. Ut judicentur omnes, qux noln crediderunt ve'rita;i,* f;d & confenferunt iniquitati. vo- efus 13. Nos autem debemus grat ias agäre Deo erm—þer,»-;p;to Dtds bis, fratres dile&i a Deo, quod elegerit vos Deus primitias in falutem , in fanGificatione fpiritus, & in fide veritatis, ? I4. In qua, & vocavit vos per Evangelium noftrum , in ac- Y UjUs quifitionem gloriee Domini noftri Jefu Chrifti. 15. Itaque fratres ftate & tenete traditiones quas didiciftis, df r epiftolam noíflram. epo- five per*fermonxem.",.üb'e pe AT2 . 16. Ipfe Hggi- adventus fecundnom: ope- /$ed 'can]l-n/ärurzt £niquitati. Att. ) 9. Cujw qï daci Antichrifto adhzrendo. ) Men- iUf rattonem . [atana. ) Quafi dicat, in (hri- cujus adventu , vel per quem adveni- -9- Primitias 12 [alutem. ) Quod entem fatanas operabitur ,. & exeret inter rimos five ex 'I'hetlalonicenfi- TEf omnem fuam potentiam , omnia fua bus, ; ve. ex Gentibus vocati fitis ad enlit figná & prodi - già falfa. * Chriftianifmum & falutem, quz per n& . Virtute.) Id eft , potenti R d veram Chriíti fidem obtinetur. YO. Et £m ommi feduclione intquirasis In fantlificatione fptrizus. ) ld eft, " ad- dis qui pereunt. ) Ut omni arte & mo- per fanctificationem fpiritus; nam in c ff« do feducat homines ad intquitatem, ut baptifmo infudit vobis habitum fidei , tbem. reant & damnentur. gratiam fanctificantem, qua. fpiri- Charitatem veritatit. ) — Charitas tum , id eft animam v g&rgm , fan&ti- 10 veritatis eft amor veritatis, quam Chri- ficavit, fiutU I4.. In qua. jl ftus Evangelio fuo. predicavit, quam- dem & fancti d. ationem. Ad-quam ; feilicet fi- n ,que,fi voluiifent admittere , po:uiffenæ confequi falutem xternam. * Per Evangelium noffrum.) 'Pet præ- [irit, AMirtez ills Deusoperation en error'*t';. | dicationem noftram, qua vobis Evans Permittet Deus illos feduct falfis fi- gelium annuntiaàvimus, m j f*', tl gnis & míraculis Antichrifti, que vo- In. acquifirionem gíoria, &. r;j Ut ef- cat operationem errOri$ , &ye eyeicy fetis acquifitio gloriofa Chriftt, hoceft, (ili- cmA&pQc , efficaciam , decepriomis , quia ejus polfeflio , fanguine ejusacqui fi tä*'o uo l5. Szare (am fcilicet Anuüchriftus illos e&icacicer ad j vocatione veftra. . ) Conftantes in-fïde ;« fe trahet. 7 :hfï- U: credant »me daric, ) Impöüuris : ffraditiones quas didiciffis. ) Tradf— fl« Antichrifti. tiones vocat, docrinas , /in&imaa ia« pf U judicentm: T 8':..5 Ex qao religionis Chiiftiang verbotenus tra- i dita, vel per fiet ut. juíto Dei. judicio damnentur eft. auctoxitas, epiftolas , quarum par- Judsi, & quicunque veram fidem non (ce ?ecepe?unm 4 p 36 — EPISTOLE II. B. PAU—LI"AP(.)S*T-. AD 'THESSAL. 16. Tpfe autem Dominus nofter Jefas Chriftus , & Deüs, & ) lia . Pater nofter, qui dilexit nos ; & dedit bonfolationem &eternam pat . & fpem bonam in gratia,- " 724 Exhortetur cor 'da v nott & fermone bogo. .e&r;, & confirmet in omnl Qp»ere?« te 1f * Tünt ZCAPüTiuf' e quo CUT u ora J r ntur , con;ïdens;, quod 'järfv'atüh' jz'nt ipjiu& 87 o qprecepta: monetque ut Jubtrabant f a. Chriflianis molentibus: fer- ]obo - "Ware, qua ipfo inflituerat , nec manibus laborare, quod tamef vett . Apfemet Paulus apud eos fecerat: cavet tamen. ne tales ut.- ifTiment , [ed ut fratres .im'miaos £xi tpfo corripiant.- K bis: *Eph. I- E caetero, fratres, orate pro nobis, ut fermol*De-i cut- 6.19. - D rat, & clarificetur ficut & apud vos: i Colof. nihi 6. . 2. Et ut liberemur ab im enim omnium eft fides. pol-;u-x?is, & malis hominibus: non Y II v 3. Fidelis autem Deus eft, qui diet a malo. c-onfiiqrm;abkit v'qg ,& cuü—qi-.. - 4. Confidimus autem de vobis in Domin À 0, quoniam quæ Dat dii præciplfn?u;s.', & facitis, & facigtis. dile 50 Donli- h, 16 Er dedit c—'onfalaxfiancn; ktemam.) Q. Imparvzumis. ) d-f;;'«æ;, abfu " tand Infpe, & snfolentibus, ut vertit Syrus: 1 r di-s4,— lxtitiz. preguítu stern& glorig & M . us Nen entm omutum eft. fides. ) Quiá h Et [pem bonam im ;grqziæ ) Id ev&, dicat, mirum non effe fi importuni per gratiam , per qüam haPemF1$,Qäe1n mali homines curfüm fidei conentur Totn vite eternz. inhibere, quia non oranibus datur ut (5 Cs 7: Exhortetur. ) mapaxaNoai, con- credant, id eft, non omhnes habent l foletur. . Vulgatus vertit, exhortetur, t fidem , etiam ex iis qui przdicatio- quia z4oax«^Suar, utrumque fignifi- nem Evangelii audi P * erunt, alijqui enim i m cat, & exhortari, & confolari. credere nolunt. E In: omzi opere 85 fermone bono, ) In 9. Fidelis autem Deus eff. ) "d -a k emni bona doctrina, atque in omni verax & conftans in promiffis , ideo- m Q genere bonorum operum. hi à 'que quos in fuorum' numerum recepit ..I. T [ermo Dei currat, £fc. ) Ideft, non deferet, nifi ipfi fibi dee T ffe velint. ^ ut Evangelica doGtina per no- "Ca'!g/frmdþit vOs. ) In fide. Em hat ftram predicationem feliciter ac fine Cuffodiet a,malo.): &mó TS moygp8 , Yol 1mpedimento id eft, a demone, qui per malos ho- E Iu diatur. E. propage;u—(r » ,;tc progre- mines fidem veftram fubvertere nititur. Sicut &f «pud "wos. ) -Scilicet pto- - 4p Domino.) ld eft, per Domi. fui greilfa f&t num, per gra tiam quini Tefu Chiifüi. Wt - RMOCTOTUROTT RC NUNEMCRTETA gt VCINOFOSTSAPARSIUS pO p 5 CAPU 'r n[. 317 t & g Dominus autem dirigat corda veftra in charitate Dei, & S patientia Chrifti. j " *6. Denuntiamus autem vobis; ffätträsv',,"in vunomvine Domini noftri Jéfa Chrifti ,ut fubtrahatis vos ab omni fratre ambulan- Jere, te inordinate ,& non fecu'hglum tradi'"t»iqnem,f:quam —accepe..- 3 runt a nobis. 3 E uemadmodum o pott)e'at» 1 7. Ipfi enim fcitis, q 2 E m1tar1 nos : Jf N quoniam non inquieti fuimus inter vós. - L] f mus ab aliquo , fed in *A&. ; [ef- -8- *Neque gratis panem manducavi (tiof labor e z 20.34- . I-Cor. , & in fatigatione, no&e & die operantes, ne quem " veftrum gravaremus. 9. Non quafi non . habuärimus þbt»:eftatem*,n'fed üt nofmet-fä'e, 2. 9- ipfos formam daremus vobis ad imitandum nos. IOo. Nam & cum effemus apud vos, hoc denuntiabamus vo- qu. bis: quoniam fi quis non vult operari, nec manducet. Ir. Audivimus enim inter vos quosdam ambula : re inquiete,. 200 nihil operantes , fed curiofe agentes.- 4 * l & obfe— 12. lis autem , qui ejusmod | funt, denuhlt-iamus., ullo« "Est ,r 3 i cratnus" s. Dir;'g;;t corda vell-a iu' chbaritate I lakäo—re & fatigatione. ) Vide di- que &a fupra Epift. 1. cap. 2. num. 9 diri De:.) Opto ut Dominus corda veftra at, moveatque magis ac magis ad . Ne quem veffrum gravaremus.) Sum- orui- dile á ionem Dei. l. ptus ad vi&um aut veftitum exigendo. cmscu (Ét iím patitntia Chriffi ) Et ad imi . Non euaft non babuerimus potcffa- tandam Chri(ti Domini patientiam. jem.) Sclicet vos aggravandi, nam gtdis, 6. Denuntiamus.) ld e&,-Præ:cipi- z ülam habebamus ; squum enim eft ut qnus. ab Ecclefia alantur , | qui ferviunt?c- mei ] Ip nomine. Domini Jefukhriftj. ) No- clefix. * 3 fil Sed ut mos metipfos forma m ddr&mü,' onttl mine & auctoritate Chrifti, cujus vi- &c. ) 1d eft , ut fa&o noftro vobis ur ut ces gerimus. Iporditate.)) drdurec , smcompofrte, preberemus exe í mplum , quod imitare- jbent turbulente , Ecclefiam perturbando, miüi. 'atiü & ejus difciplinam. 10O. Dezuantiabamus. ) enim E£ won lecundum tra ditz'mäm' , 86 ) cipiebamus vobis. Id. 'eifï:,- pr&- Et non fecundum ea quz tradidimus, Qui non vult operari , nec mandpucet.) cum vos in Chriftiana fide & difcipli- Docebamus eos cibo & alimentis di- ideo- na inftituimus. gnos non effe, qui otiofe volunt age- -cepit S. Seiris zenm 4d "m edum o;o;'reat imi- re, nec operi manum adimovere. . Jinta $ 1 tari nos.). citis quile exemplum ec'o II. 4mbnlare inquicte,) dráxrOG , vobis dederim , .ac proinde quid vobis incompo[ite, turbulente , ut fupra n.6. T faciendum fit, ut me poffitis imitari. - Curiofe agentes. ) Otiofos, curiofos, ; 0 Non iuquieti f uimus apud vos.) Non garrulos, dicaces, C. r fitr. I2. Denuntiamu:. ) ld eft, praci- omi« fuimus apud vos otiofi, & confequen- ter nec inquieti, nec turbulenti. pimus, - r $18 Ep;s*föi,æ II. B. PAULI APOST. AD THESSAL. CAP.IIL. D icd L] cramus 1 Z f n Domino Jefu Ch 7 rifto, ut cum filentio operantes, fuum panem manducent. , *Gal. lite deficere benefacientes. 13. * Vos autem , fratres, no 6. 9. 14. Quod fi quis non obedit verbo noftro per epiftolam, x hunc notate, & ne commifíceamini cum illo, ut confundatur : .. Is. Et nolite quafi'inimicjum exiftimare, fed corripite ut fratrem. u 16. Ipfe autem "Dominus pacis det vo'biS pa&em 'Cfäthþiterf nam in omni loco. Dominus fit.cum omnibus vobis. » 17. Salutatio, mea manu Pauli: Præ« epiítola: ita fcribo. L quod Vwe& fignum in omni lusd . . * 18. Grati a qulnl noftri jefu Chrifli cum omnibusl"vob-is : hii Am?n. u 4 j da Domine 7eþa C/ar?'/f'& ) PermDhO- inimicum habeatis j nec;æfperce. corri- aminum Jefüm Chriftum. À piatis , fed . benevole ut fratrem , id Qu» filentio. ) Cum quiete & 'no'n fpectantes ut ad fanam mentem revo- £urbulente. ; cetur. ;i 13. Nobre defrcere 6enef4ciente:.j Ne 16. Demisws pacís,) Auctor & ama- fegnes fiatis, ne delaffemini benefa- tor pacis. ciendo. . Det vo Es bacem /äm]u;teimzm:) 'Sel;n- : 14. Ver£e noftro.) Pracepto noftro, UL uod per hanc Epiftolam vobis figni- pore. . per, perpetuo , in omni Iggo &teiïï- ; co. Dominus ff. $^ cum omnsbus 'v'cöi ) .f.) Sci- Eum notate. ) aunueiSoQt, fegnate , ut licet per gratiam fuam. dor cavere illum : poffitis. I Salertario mea manti Pauli , Gc.) | 1 Et ze commi[ceamini eum slle, ) Id Vi de di&a ad Coloff. 4. num 19.- eft, nolite converfari , & commerci- Quod eff ffgnum im. omns epiffola, ) qu um habere cum illo. - L qu Hoc figno vult Apoftolus fuas epifto- Ut confundatur. ) Scilicet videns fe las agnofci, quod fcilicet illis manu ab omnibus vitart & negligi, pudeat propria fubfcribat fequentem fenten- : Ri & poniteat illum , & corrigatur. tiam, nimirum, Grarze Domrni nofrá IS$. Er nolte quaff tmmtcum exiffs- g«f« Chrafs, &c. — Vide di&ta in fine- ep tm mare.) Quafi dicat, licet vitari jube- Vultimi capitis precedentis am, tamen non propterea illum ut ä | piilïfofæ. ipfe Ilüs e s 4'« Qir 7A 3877 ( - xaï l A QUE * J N E hi N ass Cit Q*" 3)J I a dU F IN fad u tàn EPI- ma] $ li j IP.IIT. ! 319 CC o OBR- Itts, ISTOLAÀ L olam, tUP ; . B. PAULI APOSTOLI tg u D TIMOTHEUM. DA piter- PA CAPUT PRIMUM. vbmni Praceptum revocat quod Timotbeo tradiderat, de retrahehdis'q'üi- busdam a perver[a. doGirina , & tradenda fana ; lex ob inju[los 'obfs: pofita e[? : Deo gratias agit, quod eum ab Ecclefie perjecutione ad Zdpoflolatum «ocaverit : qui mifericordiam con[ecutus eff , ut oflendatur Dei longanimitas ad. peccatorum informationem : corr.i- n il d : Zimotbeum m onet , ut f?renuum. agat. | feYQe militem. J I. Aulus Apoftolus Jefu Chrifti fecundum imperium Dei 'Kama- : t : $ P Salvatoris noftri, & Chrifti Jefu fpei noftrae . Sem- 2.*'Timotheo dilecto filio in fide, Gratia , miferi- * A&. fueïït- 16.1. cordia, & pax a Deo Patre, & Chrifto Jeíu Domino noftro. j $d- 3. Sicut-rogavi te, ut remaneres Ephefi cum irem in Mace- doniam , ut denuntiares quibusdam, ne aliter docerent, ! b"*) 4. Neque intenderent fabulis, & genealogiis interminatis : Infra us quaftiones y m Dei) 4 Z' x ila ) preeftant magis, quam : ædiücatione um j - qua eft in fide. z $. Finis ä : 02 manti JY. Q'Ecundum Laperium.) 1d eft, de- gtem Sicut rogavi " , 6c. ) Sententia Tit.. legationem, mandatum , prz- eft: Velim ut illud effectum des, quod 3. 9 nafrl ceptum ei; quafi dicat, per manda- ut faceres te rogavi , cum difcedens - f tum Dei Apoftolatum fufcepi. Á in Macedoniam, te Ephefi rg'liqui. 9. Diletlo fílio iz fíde. ) 1n qua fide Denuniisres.) Preciperes. ipfe mihi fincerus, .verus & germa- Ne alter docerert. ) Ne diver»fam ab-ea doctrinam doceant, quam nos nus eft filius, emulusque paternz do- Grinz & virtutis. ubiquetradere confuevimus. Mifericordia. ) Nusquam in aliis Neque . intenderent. fabulis , &c. ) Epiítolis, ut notavit Chryfoftom. pre- Loquitur de fabulis & genealogiis Jà- €atur fan&tus Paulus mifericordiam , daicis , quales nunc extant in "I ilmud, [ed gratiam tantum cem, idque & apud Rabbinos. * fa&tum putat ab Apoftolo ex magno Genealogiss. suterminatis.)) Intelligit erga Timotheum paternoque affectu , longiflimas, &.quafi infinitas genea. tanquam ei metuens , przfertim quod logias,quibus genus fe ducere ab Abra- majore mifericordia ii qui prefunt in- ham oftendere conabantur, ut fuum Z dig—gant , quam alii. ggnus & nobilitatem oftentarent. Ed - — As 2 320 EPISTOLE L.B. PAULI Apos'f. AD TIMOTH. U «. Finis autem przecepti eft charitas de corde puro; f0f ! & con- fcientia bona, & fide non fi&ta. . Tafis. 6. A qui Io. bus quidam abe'rrant'es—, conver fi funt a xva.nilïq—.. as — x menc 7. VO lentes ,eiï'e'l.egfg. do&tores, non i*n-ælïigen ; verfa tes neq&e juz:e loquuntur, neque de quibus affirmant. IT. *Rom $. *Sécimus autem, quia bona eft I cred ex; fi quis-ea 'le.gift*j"mg 71i2. utatur: v p ftis, & fon ( ens hoc quia lex jufto n'om*.e/ft) goütæ, fedmju x 9- : Sci ; nonm Ij us - fu:: feci i » | Qua qudjfio'newq'mngi: fræ,ïai;. ) Sci- ; Fide ni:;/Jf'Ha..)"- Id eixï,þ"v,er,a. & ün« ; licet altercationes cum irs.qui forte cera. : quid audent contrad'cere- lali.— 6...4' quibus quidam aberrantes. )Ni- mirum charitate, & fidenon fi&a, &c.. t Quam &difcationem Dei, que eff tn fíde.) Quam profe&um n cognitione €onve: ff iunr im van loguium, ) Con- Üfb & culu Dei , qui confiftit in fide & verterunt fe ad inanem quamdam lo- pietate, N qüacitatem. qualis effe folet hzretico- .'F £ " rumi, & eorum qui fchoke diatribas K ni$ auter: —';-)'rær*epf—i' eff cbarstas.) fibeff Probat Apoftolus has fabulas, genea- . 4on aliam ob. eaufam frequentant ,. &tel logias non eile confentaneas le & quam.ut fcientiz lsudem apud impe- Cori Evangelio. Probat autem fic ; T ^ 1nls: xitos aucupentur, qui ea maxime mi- a facr legis eft parere & nutrire fidem, fpem rantur, queminime intelhigunt. eulum & charitatem : atqui ha fabule non 7- Voientes effe legss Dotkores. ) Pro-» Do pariunt zdificationem in fide, «c con- fitentes fe Doctores Mofaicz legis. . E Neque de quiízus affirmant.). INefcien- aliena equenterz nec. charitatem, fed quzftio- lcint nes & lites ; erzo he fabulz monfunt tes an ea quz aflerunt ita fe habeant. Vitute fecundum lzgem & Evangelium.- 9- Scimus autem quia boma eff lex.) - Pracepti,) magutyythag , qua voce Qiuafi dicat, dum vanos legis Docto- Gipiis res carpo, norm ipfam legem. vitupero,. $a fignificat. Ápoffolus Evangelicam Ie- fitur em , ejusque den.unti'af:ionïem & prz- quz bonz eft, fi quis illam bene in- H E icattonem. telligat, & bene utatur ; nam fuis fi- D corde puro. ) Id efi, procedens guris ad Chriftum ducic, & moralia li precepta continet ad vit " Ey; a voluntate vacua praviscupiditatibus; ftituendam. n ;rxi:x; fancte in- Yocat ita ut nihil aliud. quam quod diligen- dum eít diligatur. . Ita explicat D. Q. Seiems bor quia lex | ]:g?o nox eff *üs pofíta-) Fioc eft unum quod . inter ce-- tdii . Auguft. lib. Ide D/'*o&riïna- Chriftia- n fa, cap.5 * tera requirit Acoftolusad hoc utquis E: confcienrt 4 502;*.- ) Ed?n'lï videtur lege utatür legitime, ut videlicet fciat n hifce duobus menibris fïg,niïïc.triï,— qaan- eam juftis non effe pofitam ; Roc eft, L Chriftianis juftificatis & fan&tificutis i Viteg quam fi.exacte velinus diftinguere, Chij confcientiaboma cordis puritatem cor- per Chriftum. — offo étiam lex nom titn. fequitur , ut ejus effectus ;; confcientia eft pofita', quoad peris, quis infli- -enim. nihil eft aliud , quam fcienti. & git; nam qui fancte vivit, pon& reus E non efficitur , & hic fenfusbe UE £eftinionium anima , fibi affirmantis fe ne cohæ- bon: ret cum fequentibus. - ,pfzre ,& fa:g&'ei : jïzxtæ Dei legem vivere,, li 32X CAPUT 1 | TOR 41'1011 fübditi—s., impils, & peccat ami- l 1 oribus, fceferätis ,& c'qnt p natis, patricidis, & matricidis, homicidis, . ! ail ( Io. Fornicariis) mafculorum concubitor ibus , pl agïäüi's 3 mendacibus , & perjuris, neqte & fi quid aliud fanze do&trinse ad- verfatur, À II. ua eft fecundum Eva * ng*eïipmf glorise Be*ati/ Dei j älldd í gïjme creditum eft mihi. I2. Gratias ago ei,qui me con ii t fortavit, in Chriüö]e'fu' Domi- non oftro, quia fidelem me exiftimavit: ponens in minifterio: f0n. Mmasemerd 13. Qui prius blasphemus fui, & perfecutor, & contumelio- - fus: fed mifericordiam Dei co & fin.- ] - feci in incredulitate. - -nfecut'qs' fum, quia.v ignorans 14. Superabundavit autem grat ? ia 1'.'Dofminiï -noftri e:'.).Nï- jcum/ Hdg; h, &Ca E E 1 .V'A&*dileäl;ione, quae eit in- Chri&o /Jefu. - 15. Fidelis ) . lam l- Jeti(0e atribs | No»n )ïtbcz;tikl Ponens im ;wini,ä;ria. ) Apoftolatus fubeífe nolunt. 3 Inobgcïfientil)us; qui .& predicationis . Evangelii. Prima TAl y Sceleratis.) d»coig, impis. Limpe w & potiífima caufa cur Paulum Domi- ne m« Contaminatis. ) [Bef9uNoig , prapbtnt'k, nus pre aliis elegerit ad gratiam & ad b . & facris arcendis, propter aliquod pia- Apoftolatum, fuitItberalis Dei volun- culum , quo funt coritaminati. tas , t fpecialis mifericordia in ip- P fum. [ IO. Plagigris.) a»Yeamoónzi6, qui Potuit tamen Deus fecundario efcw!- aliena mancipia rapiunt , & ftbi vin- ad naturales Pauli dotes refpicere, & dicant , aut qui liberos-homines in fer- 6b eas potius illum , quam alios eli- Jeafi vitutem abripiunt , eosque pro man- gere, verbi gratía , quod effet peritus ! et.) f Jodo- cipiis vendunt, aut emunt. im lege, acris in C genii , generofæ indo- Santla dorina.) Recta morum in- lis, & upero, Rïtution-i» i I3. Qmi prins. Mafphemns fui.) Sci- ne W .H. 9 eff f& €: uml:;'m Evangelium. ) 3 licet in Chriftum, quem execrabar, yis f ralil ld eft, Evangelio confentanea. Ita Perfeenror.) Ecclefia. Evangeliut gloria beari Dez. ) Contumeliofus.) oOeicuc, Pmjurmofus. t flle vocat EÉvangelium , quiz per ipfum Ignorans/feci, ) Nefciebam enim me Deus lorificatur , nam finis Ev perfequi. Meffiam. n tf n än-- er ( gelii eft Dei gloria. |(I4e Saperabundavit gratia ,. .&c. ) I2. Ej) Id eft, Deo.. — Qius me ex Iupo ovem fecit , & ex perz tqué — Qui me confortavit im Chriffoge[n. ) Cboi fecutore pradicatorem. .fcat 3ne confortat ad. Chrifti gloriam , quia Com fíde & dilelliome. ) Cum oratia ne' vires & animos m'hi fuppeditat, ut abundanter in me effufa etiam illius 1 catf C€hriftum. potenter & inr:repi de annun- comites ad£uerunt, fi " des fc;-licet & ;ha- fjom . tiem. ritas. / . iudi« Fidelez.. J Be Hdeem. emm ineclli- Que qh n TEf« Cirifte.) Fides fci- d licet . & ele&t it , qui fidus eft, & eredita negotia Y Q bons fide adminiftrat. fupernaturalis, tio Chxiüiïmïa/,, divina & Bibl.cum €om. Menoch. Tom, F. JH-?- $5 s i m 322 EPISTOLE 1 NB.,:PAUALI APOST. AD TIMOTH. ;Mat; 15. Fidelis fermo,. & omni acceptione dignus : *qliod Chri- 13. ftus I Tefus venit in hunc mundum peccatores falvos facere; N 46 quorum primus ego fum. * L] f*Vultl 20 1-4-7. 16. Sed ideo mifericor diam cönfecutüs füm: üt in näe,-.prii» p mio oftenderet Chriítus Jefus omnem patientiam , ad informa- Ini n vitam &eternam. .' tionem eorum , qui credituti funt illi, i 37. Regi autem feeculorum immortali, & invifibili, foli Deo, honor, & gloria in faecula f2eculorum: Amen. .18. Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee ; - f eCun,-* dum pracedentes in t ( z e prophetias, ut milites in illis bonam homi ia jens fidem ,*i & bahain confciedti;avm 0. I9. » quam 'qui*darm « repellentes P circa fidem naufragaverunt: . um 2d. Ex quibus eft Hymenzseus , & Alexander : quos tirand,—idiþ 3. firo f&tanïæ ).u,t difcant non -blasphemare.' " CAPUT i - * I5. þFifJel'i: ];rmb, Efc) Dixerat A- Secundum ;r.ec&d?ntg:- 42 re ;p'r'opbe'ti;u.) Veritg poftolus in fe gratiam fuperabundaffe, Quafi dieat, hoc preceptum, jam ex* plicatam tibi, o "l'imothee, commen- nunc aurem fubjungit eamdem grati- qhsäij àm patere omnibus peccatoribus. do , ut ficut Dei revelatione & fpiritu p Fidelis fermo.) Id eft, verus, & cui rophetie admonitus te Epifcopum u aü« fides fit adhibenda , quafi dicat, verif- E phefi ordinavi, ita juxta eamdem ] fimum eft quod dico. rophetiam-nunc milites, illique re- ide | U. .Ef omni acceptione dignus. ) Dignus fpondeas, oftendasque veram fu QTe de Wt en quem omnibus modis acceptemus & te prophetiam, blasg adinittamus. " I9. Habens fe dem € Lomam ranfci?n- enim Quornm promus ego fum. ) Id eft,. £iam.) Quafi dicat, militabis, o 'T'i- mothee , bonam. militiam, fi fidem re- tAtori precipuus, vel maximus. - ; In Greco 'elt 16. Ur :n me primo. ) &am circa vera & orthodoxa dogma- I meGre, id eft, primo & precipuo . tà, bonam- confcientiam , id eft, peecatore, . fanQdam vitam, & mores incu . fequaris & conferves. 1P3F05 ; li /Omnem patsenti 4m. ) Eximixm fham 4 Bonam confci*entiam.j q mifericordiam & longanimitaæm. Quam. ) Conr 17. Regi autem facelorum. ) Dicitur Quidam repellentes.) dnxégdutyoi , id Q Deus Rex fzculorüm , quod ab illo eft ; poftquam repulerunt. : Cirea fidem naufragaverunt. ) : Id 'eff, Titef, condita fint, ut Dionyfius Areopagi- fllb(h ta lib. de divinis nominibus cap. 5. fidei naufragium & jacturam fecerunt, li copiofe oftendit.: facique funt apoftatz , . fch:iüpatici , vidà Seli Deo.) Q ui; folus eft verus Deus.- hzretici.. A |QC. Ex qniäu:.) E quo rüm humero; j il In facula faculorum.) ldeft, in om- E Ph pem zxternitatem. - Eff Alexander.) Mic eft ille de quo - VOl I8. Hoec praceptum , €£c.) Kefp iciE Y 9. ad 'T'im. 4. dicit: Alexander erarius 0i & redit ad dicta n. 3. ut fcilicet de- multa mala mibi offendit. - nuntiaret quibusd - Quos tradidi fztane. ) Id eft, quos plic , am ne a]itgr' doce- ÉrauE a X i Z a tf rent, &c. excommunicgvi. bignitïc'a? eos fatang & | - DNCHUET MÉDENT TEIENE N a at *-;e*" , 323 Chri- b p : ^ Ctre; L i pr'b rägïbus & magi/lrätibus freri orationes at £ m;z'arumi e pri a&iones , unumque. dicit e[Je Deum , &? unum mediatorem : qua« Ea l tmodo erare debeant vir ac mulier, & quomodo bec ornari Deo, "deþea;? Cujus nen eþ' docere, fed in ijcere. jïlfnt.i 0 CU 1. f A Bfecro 'vigitur.:prirhum omnium fieri bbfecration'es, ora- onatt ] tiones, poftulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus : idom 2. Pro re gibus, & omnibus, qui-in fublimitate fünt, ut quie- tam, & tranquillam vitam agamus, in omni pietate, & caftitate , adidi 3. Hoc enim bonum eft D ; &/ a-'cceptum' coram Salvatore no- ftro Deo; PUT . -4. Qui omnes homines vult falvos fieri, & ad agnitionem veritatis venire. TAj r ex . Unus enim Deus ,unus & r'n'edf'ator'Dei & homihum homo Witen" thiüus | ]-efuxs' ; Ss2 6. Qui fpirta :opum u afi carnifici cruciandos effe traditos. Orationts.) mpoottux ai, VOCantur peti- mdeat V ide qux diximus I. ad Cor.5. tiones bonorum ut ea nobis contingant. je It - Ut dsfcant non blafphemare. ) ?d eft, Poffulationes. ) &yrti£eig , imterpella- [üïe de fones, Cum ifter wt emendentur, « refipifcant a fua aliorum. pellamus pro falute blasphemia & harefi ; excommunicatio nlritfe enim non ad perditionem, fed ad pec- 2. L "uU Lcacoris: emendationem ferri'-debe*t,; eminentia. s fllimitate.) ln d'ilg-nitz;þe'», vel em fe« Ut quietam & tranquillam vitam agae Qgtta« Bfecro. ) mapaxaNo . 4dmokäæ, 1.0 . mu , 6c- ) Quod contingct fi ipfi Re- d eff, adbhortor. ges & Principes prudenter Rempubli- Igitur. ) Hs c particula o&enäï: cam adminiftrent, & (i hanc eis pru- PHtOS j : fabjunguntur inferri ex ditis. dentiam orando impetremus. Connéxio ergo eft hujusmodi, quafi In omni pietate Ef caflitate,) Proca. dicat: Ut milites bonam militiam, & 0 ld ut Jffitate , in Greco eft, eeuyórgri, quas. xite fungaris Epifcopi munere , vox nonfolam caflitatem, fed omnem ld füv fubditi bene & digne Deo vivant, honeftatem & morum gravitatem fi. &ib & naufragii circa fidem periculum e- gnifï cat. vadant, obfecrationibus & orzationibus 3- Hec emim. ) Utfcilicet oretur pro HCiCi ! inftare debetis omnes. omnibus hominibus. mero Primum omuium.) id eft, ante omnia 4« Orznes bomines vylt falvos feerr. ) volo fieri obfecrationes, orationes, &c. Quantum eft ex parte fua, ferio, & leq Olfecrationts. ) 9s4osig , funt fup- ex animo optat omnium falutem & d ad eam fufficientià dat media. plicationes pro remotione malorum & triftium, unde Ambrofius & Au qUOS $. Uzus enim Dems, 6c.) Probat quod dixerat eupere Deuin uc omneg EX .'atanæ" - su.fns !?Sm'ï geprggatione:.- 324 EPISTOLZ I. B.PAULI APOST*:-AD TIMOTH. 1 6. Qui dedit redemptionem femetlpfum pro omnlxbus, tefn- pra monium temporibus fuis : Ij * In quo pofitus-füum ego prædlcator, & Apoüolus (verl- . fent tatem dico, non mentior) do&or Gentium in fide ; & veritate. $. Volo ergo viros orare in omni loco, levantes puras-ma- nus fine ira, & difceptatione. jPetr. Du 9. *Similiter & mulieres in- habitu ornato, cum verecun« 3.3' dia, & fobrictate ornantes fe; & non in toitis crlnlbus, aut ft auro aut margaritis, vel vefte pretiofa : Io. Sed quod decet mulieres ; promlttentes pxetatern per opera bona. - 11. Muler iri ülentlo dlfcat5 cuín omni fübje&ione. *rCor . * Docere autem mulieri non pernmtto, neque dommarl , 1434 in Vlrum fed effe in filentio. * Gen. 13. *'Adam enim n;lmus fox matus eft: demde Heva.- ux - I. 27. 14.* Et fpi homines falvi fïerent , quia unus eft , quav:s hcc]ef'a, & in omm loco ; hü Deus omrium 'creator ac pater, qui qui Weü orationi. propterea figmentum fuum amat, & Levantes puras manus.) Levare ma- ili bene effe cupxt Unus etiam ho- nus, habitus/;eft orantis. mo Chriftus omnium hominum me- Sime sra. ) Id eft , fine injuriarum foi memoria, fine det&æ cupiditate. ab . diator, qui proinde cupit beneficium vit fuüum ad omnes portigi , & omnes 11- Et dzfäepat:one ) &a?xprym'[.&e, cum lius effe participes. fcilicet quis iratus, & vindidz cupi- p 6. Redempriogem. ) Id EPC, pretlum dus plenus eft cogitationibus in ani- Qb mo tumultuanmus redemptionis. Ambrofius ge- Teffimonium zemporibus fuis.) I d eü neratim per dlfceptatlonem mtelhglc pra t hec redemptio fit teftimonium dx- mentis eva(ratlonem quæ 1n oratlone de vinz. charitatis, & oftendat quanto- excludl debet per attentlonem animL L^ pere nos dilexerit, & squitatis & ju- Q. lz babitm orzato. ) w00 o , hone- ftitie divins in futuro judicio. fto, decenm, moderato & modefto , do 7. In quo ) Adquod, fcilicet Chri- & qui eas deceat ; nam quod decec, u id demum ornat. li fti tePamomum &Chrlih redempno- nem promulfmndam Cun verecundia &f fobrietate.) Ve- ';';E Pofitus fin.)) Conftitutus fam.- » recunde, fobrie , moderate & mode&e. $ Doflor gentium in fide $. wveritate. ) 10. Promittentes.) Id eft, profïtentes. Ia Do&or Gentium inítituendarum in f Per opera bona. ) ld e&, per bo- de & veritate, id eft, ut fidem Chm(h nam vitam, & mores Chriftianos. - V recipiant, & veritatem ejusa nofcant. I2. Doecere mulieri mon permito, ) l 9. Orare 12 emni loce, ) L oquxtur Scilicet, in Ecclefia & publico cetu. ä; t de pubhca oratione, quz quovis lo- . — Negue dominari.) Neque au&torita- co , fcilicet publice orationi dicato fa- tem . ufurpare in virum. ] cienda eft, quafi dicat : Judsi orant I . "4dam enim primus formatus q? ) tantum in tem lg. Jerorolymitano , Quafi dlcat vir enim illi praftat dL— * ego Vero. 'Chri 1anos orare volo in gnitate pnmæ conditionis. n | Á - HCAPUT — 25 * Gän. te&i. - q4.*Et Adam non eft fedu&us: mulier autem V,fe;d;u&a in 3 e LU J & »pr devaricatione fuit. : " tur auteni per f l iorum genärätidnem , fi perman- (veri- h- 15. Salvabi t1tate, M ferit in fide, 5 f« & d*ile&ione, & fan&ificatione cum fobrietate. CAPUT L / 2 .e'- : €CUt Dotor: Tiniotbeum , u ales «e[fe debeant epifcopi , diaconi , ac muli »a s :—, — þ—, re5 : ut fiiat , quomodo converfari debeat in Ecclefia , que efP — * eritatis : fimulque commendatDa'mz'nicæ hat T. H xþgölummz * incarnationis. Jacramentum. N "s.v TMdelis fermo :. Si qüis " 'bonu;i? 4Epifqupat',um defiderat dinari :X !opus defiderat. 2. * Oportet ergo epifcop um irrläpfehehiïb'ilem effe: unius *Ti&. uxoris vitum, fobrium , pru dentem-,'.Ornatumö-PFdicum? ho..'* I. 7- —— Ms fpitalem do&torem ,. ff 4. Non vinolentum , non percu 3 orem, fed modeftum: non ]oc0 , litigiofum, non cupidum d ed.. m - 4. 'S-u,eæ |te màe Y4. Adam mon vf jedu&m..) Non«v' Bozam epss defiderat.). Prseciarum fuit a ferpente deceptus, fed allectus & arduum opus defiderat. — Epifcopa- rarum tus:enim eft onus AÁngelicis humeris Ate ab uxore divinum preceptum viola- , m vit : quafi dicat,. merito ergo .ille formidandum , ut docet Cönt.illium preeft, qui deceptionibus minus eft Trident. í p Oobnoxius. U 9. Unius uUxoris w'r;t'm. ): Ideft, Mo- i ant« Scilicet. divini nogamum abfolute , qui fecundas noa 15 b 0Q» dn pravaricatione. ) pracepti de fruétu arboris non come- init nuptias , nec fucceffive plures teügi dendo. ; habuit uxores, fed unam tantum. natione 15. Salvabitur amte m per /?lfarum gc; Sebrinm.) »«pcMo», que vox tám ati fobrium , quam vigilantem fignificat, lione« meratiogem. ) Quuafi dicat, eflo non deltos doceat mulier, non deerit illi pia oc- perfpicacem , & fuis rebus artentum. cupatio, ideoque falvibitur per piam j Prudentem.) copooyz , quevoxtem- deceþ liberorum educationem. . perantem fignificat , fed temperantia 8j permauferit um fide & dilettione. prudentie militat ; & favet etymon Ye- vocis, nam cevQec , dicitur quafi, yiefte, i conftans fuerit in fide & charitate. In Greco eft, permanferint , j.eiyoc, o« sc a Qd , feroans prudentiam. « entes. ícilicet filii. Hoc eft fi mater cura- Ornatum. ) xo'a/.uovw , mo.der;tum', r bo- verit ut maneant in Chrifti fide, di- compofitum. 08 Padicttm.) Caftum. j le&ione & fan&itate, dum ipfa ille- - Dottorem.) diduxrixoy , 'aptuxü rum curam ge rit. t Solriezate. ) ld eft, caftitate & il- propenfum ad docendum. lecebrarum . temperantia , hoc enim 3. Non perenfforem. ) Q manibus tod;a- non percutiat, non feviat, non fit fignificat vox Greca e«ooseny. ! f/) l delis fermo.) Id eft, certus, & afper & c 7 j d , --I. F. fide dignus, rudelis in dömei'cicc')s & 'fuþ- ,. fic fqpra—czfp. II Ickïvitgs.v ' 5265 .EPISTOLZ I. B. PAULI APVO-S.T: AD TIMöTH. / 4. Suse domui bene nn. praepofitum: fil'ips habentém fubditos Ccum omni caítitate. Y fint, $. Si quis autem domui fuse pree effe näfþi,t, quomodo Ec- 130 clefize Dei diligentiam habebit ? : 2 qum - 6. Non neo püytum: ne in fuperb"igm elatus, in ju dicium H incidat diaboli. - IK . 7- Oportet autem diten-de reflionium haberi hanum. db dom Hs, qui foris funt &f * ut'non in opprobrium .incidat-', & in 131 queum diaboli. . if $. Diaconos fimiliter pudicos, non bilir $ Tan gues, non mtjlto' - vino deditos , non turpe lucrum fe&antes : Àng . €. Habentes myfterium fidei in confcientia pura. — atu Xo. Et hi autem probentur ]um crimen habentes, prinræum: & fic minlift?ent,*nplxæ Ir. Mulieres fimiliter: fbl pudicas , torn detrahbnte;, Di« fideles in omnibus. 12. Dia- — Qis - $Sed zjaafeäzm, ) -e'msmïf " æyq;'uum . xüt "ID RE oþpr&ärium incidat 5 1 hi humanum , manfuetum, qui non rigi- mod queum dialol.) Omnia ergo quex de N 4e jus fuum exigit, fed quantum res dotibus Epifcoporum numerata funt, Calu atitur, & aliorum fe moribus &af- imilis requiruntur, nehominum con- eCtibus accomodat. tumeliis & probris, & diaboli laqueis $ Nom litigiofuwm.) Alienum a conten- pareant. - bria n tionibus, & jurgiis verborum. 9- Pudicos. ) Caftos, i | Græcog&, f Non cupidum.) oc'?).z)xccf(xyugou , id eft, c'tus8c , graves , feveros , modeftos. alienum ab argenti cupid:tate. Aon binques.) OiNóeyeg, duplices tem 4- Frlios.) *i quos genuerit ante- Cor quam crearetur. Épifcopus. in fermone, & 1n dictis inconítantes, 2 qui hic affirment, ibi negent. Cum omns ciflitate.) Grece esuyo- Non muíta vino deditos. ) Nonebrie- ( 7706 ,. id eft, honeftate & gravitate. tati. deditos. morum. : Turp h 5. Dilgentiam babe 1;.) Id eft, ex- e l/:c;um fgiïante.t..) Turpit:är,, & avare pecunias querentes. £ ; yam habebit, zgmru9wetra. 9. Habentes myflerium frdei " co::'-ixk « .6. .Neophytum. ) ld eft , novitium , Jesentia pura.). ld eft, tenentes myfte- h fcilicet recens converfum & baptiza- rium fidei cum pura. confcientia, ut du mmh E fÍcilicet fimul cuüm fincera fide, fint p Ne im fapcritam e'l'am.f.),-' Exiïïiinäne etiam in moribus irreprchenfibiles. mimirum Eccleffam opera fua indige- IO- Probentur primum.) Uauafi di- [j re , ideoque fibi placens & fuperbiens. cat, horum virtus antequant ad dia- - li - Ja jacietum incidat dsabols. conatum evehantur ,. K "& poteftatem diaboli. ss 7diku fpe&tata fi: probata. 7- Teflamenium. ) Bons vite, Et ffe, ) Ordi | 4lb us qui foris funr. Y Ab ipfis in- niftrent. : nati ab Epifcopo. 1m. i fidelibus, ut fcilicet non-poflint vi- Nullum . eriízen /Jæäente.f,) C um pro- tam X mores illius carpere, quamvis bati fuerint &. irrcprehenfibiles,. doctzinam & religionem non probent. Ir. Mubheres , (Sa.ï). I.:'O(lllitw de ( - d "M - 4 / - 327 CAPUT iK ditos u - 12. Diaconi ühf"—udius uxoris viri : q 1 i fliis fuis bene prae- fint, & fuis domibus. L » oþExc- 15. Qui enim bene mi nifcräverihf3 graldyuxm bonum fibi ac- & multam fiduciam in iQum quirent, n fide, quz& eft in Chritto Jefa. .14. Hzec tibi fcribo, fperans me ad te venire cito. IS. Si autem tardavero, ut fcias, quomodo oporteat te in n 2b domo Dei converfari, quse eft Ec z clefia Dei vivi, 'Colqmn'a, * in/la- L & firmamentum veritatis : 16. Et manifefte magnum eft pietat is facramentum , quod mjlto manifeftatum eft in carne, juftificatum eft in fpiritu , apparuit Angelis, praedicatum eft Gentibus, creditum eft in mundo, i Qu aiïun»uptu»m,eü in gloria. D P | CAPU;IN" ( X Diaconillis xEcclefïz-e- minifterio addi- hs &. /Fmäamenb:m veritatis.) -]-)-i-a-. - Ecclefia enim in do&trina fidei err Gis. non poteft. 3 V&ïex j ia- Pudicas. ) q*sþväg ,; gravefs $ fevbras, E g dt modefítas. 16. Er manifeffe m Vagnum,. cy? pieta- Non detrahentes.) jj Quf 0'/'*&8; , ,99;, £s f[aeramentum. ) Et fane citra o- funt, mnem controverfiam magnum eft C0l« Calumntatrices. : - Sobrias. ) vpaN Es Quod tam fo- pietatis myfterium , quod nos cunctis ;uej: brias , Gentibus proponimus. quam vigilantes & prudentes Quod mamfeflatum eft im. carne. ) j fignificat. 080 ^ —Ftdeles im omnibus. ) ld , Verita- Maguum hoc pietatis facramentum tem & juftitiam in omni negotio fibi eft ipfum Verbum incarnatum, ive li commiífo fervantes. Deus homo, na ens, &c. ff:en's : Patieng , refur- i atef, I2.-Dijatoni ffmt umius mXOri$ viri, &6c.) Vide dicta fupra n. 2. i Pietatis.) tüc £ag;, De cnltüä, It« 3. Qu enim äerievmini/?r-;wering.þ) ac relipionis ; quafi dicat: Myfterium In fuo diaconatu. incarnatiomis pium eft, & eo maxi- me colitur Déus, & incitat nos ad Bozum gradum [fhi : 4:7:4;";2!. ) ld eít, qui diaconatus officio benetundti pietatem, Dei cultum & ,ve*nc-«racvi.o- d fuerint, viam fibi munient ad gra- nem. [lt» ) dum majorem & honoratiorem, nempe Julifcatum e/t' i fþftit:g.. ) Divixlis; presbyterii, aut etiam Ejpifcopatus.: teftimoniis confirmatum, in ejus na- nt E£ multam fíduciam in fide.) mapbg- tivitate, baptifimo, & alias , fed pre- e(u», id eft, libertatem ingenue & cipue per innummera miracula , que d]- libere agendi, quam parere folet mens patravit virtute Spiritus SanGi. re&i confcia. pparuit Angelis.) e94, vifusef -.34. d te venire.) Ad te ventu- ab ÁAngelis in prefepio Deus infans. f rum Ephefum, Deus homo: ab Angelis vifus fuit*,l llv — E8. Quomodo oporteat te. comverfari.) quem antea non viderant. . : Quomodo te zerere. debeas. d " fumptum éfh 1m gloria. ) Cum fc;'iïi., (j« -cet Chriftus e m .a Domo Des , qua eff Eccle/ï.z , 65 c—.) N onte »OlivAe.t.i, afcgnd?e m coelum. ] In Ecclefia , qus eft ,dOfrxus Dei. 2 - M - f 508 EPIgTOL—E) 1 B. PAULI APOST. ADI 'i'IM)QTfi," K CAPUT IV. ; » quod j nam ,- pofz']ü'kmn; de TPr»æZIz"cz't 4 IQuosdam fa Jfam tradituros. dotiri 6.H " fuptüs ac cibis : difcipulum autem monet , ut [preta vana dotiri- bnutïi? na , exerceat fe ad. pietatem , qu& corporali exercitationi pra&- T fertur :& quamquam fit. adoleftens , prabeat teipIa [/ 91 - fe reliquis exemplum. aucem QTïm 1. C'Piritus autem manifefte dicit, quia*in noVïiTxgpis xfemp'ol- nunc g. f. ribus difcedent quidam a fid d 2Petr. ^5 e, attendentes. fpjritib(u;s 9 ] 2 "9 erroris, & dottrinis daeemoniorum , . Judz 4. In hypocrifi loquentium mendac jum, & capte'rigtaþ ;h.?. 18. bentium fuam conícientiam, E 4 ( . Prohibentium nubere, abft inere a cibis, quos Deus crea- ]nfe, Deus vit ad percipiendum cum gratiar bona um aé&tione lfidelibush., & lis, N qui cogn oveþunt veritatem.' Gisimd $* lum, : hareti dos ; I. "'Pi'ritu:.);;SI)iritLrs Sa"n'&-us futu- — E? camteriatem. halenium . f'eam con- malas rorum przícius & premonítra- feseniiam. ) Cauttriatam , iÀ eft, inu- ftam ac notatam cauterio. Cum fan- daos &ore ml.w;zrz'xife/le. ) Exþreiï'e, d1 ferþe ; »pl"e- &i haberi velint, tamen confcientiam pe, & fine znigmate. gerunt. impuriflimg vit ma'(;?l-is in- Dicit.) Annumtiat, five per me, Gelebii itgr .notatam. £ U or, five per alios quos infpiravit. eat 3 Prohibenrinom- mulere. ) Id*;bæf, miünd g&i*a.) ö-n, Wzäaf. matrimonia contrahere. h soviffimi: temporibus. ) ld ,eiï",— Verby P ofterioribus , vel! fequentibus. Afnere 4 eibis. ) LoQ11ïtur con- adhi Di[cedeut quidam 4 fide.) Deferent tra Simonianos , Saturüimum, emu nem, Manichsos , qui dicebant nu- fidem Chriftianam femel fufceptam. "Actendentes, [piritibus erroris.) Fi- ptias, vinum, carnes, &c. nom elle Dr dem accommodantes , & credentes fpi- a Deo bono, fed malo , fcHicet a. d- Tlian Xitibus feductoribus. In. Greco enimn ione creata, ac proinde hac natura E efle riala & cavenda , eorumque ufu dica eft, m»euyae: m^ayag. , ; homines infict & maculari. - Dotlrinis damoniorum . ), Falfas 'do- Ttuni fiiinas intelligit demonis aftu & ope- Cwm gratiarum — a8ione. ) Scilicet d. ra eVngatas,. Deo creatori & largitori reterenda. : fhn; 9. lz Fidelibus 4- 65 du5 qui cognowernnt - lyyfabcr::þ' logue'ntizm menda- veritatem. Omnia creata funt pro- €iuzm.) Dicantur turpiffimi hi homi- u nes .[oqui mendacium in- hypocrift , ;ter fideles & electos; hic enim potif- fit quia, ut Epiphanius & Auguftinus fimus fuit finis Dei in creatione.re-- docent , Encratite & Manichet, rum, ut creaturg fervirent fuis fideli- bus & aimnicis; utque ex. eis agnofce-- cum effent mortalium — impuriffimi , m miram tamen farictitatem pr&fe fere- rent ; & Jaudarent Dgum A:'(;lreatoremï bant. £ CAPUT IV. 325 A. !Qüia omnis Creatura Dei bxon'a'e'ff, &n iil -rej-iciendum, quod cum gratiarum a&tione percipitur : Itf d / $. San&tificatur enim per verbum Det, & orationem. 6. Hsec proponens fratribus, bonus eris minifter Chrifti Jefu, doäri- enutritus verbis fidei, & bonze do&trince, quam affecutus es. )r- 7.* Ineptas autem, & aniles fabulas devita : exerce autem * Sup' teipfum ad pietatem. T I. 4- 2lim. .8. Nam corporalis ex ercitatio, ad modicum uzilis gü: pietas 2'23 L . autem ad omnia utilis eft, p ltl empo- romiffionem habe:gs vita&, quee nitbus nunc eít, & futurae. j 39 - 9. Fidelis fermo, &,'Omh:i,—, ac E cgþtione dignus. mine h « Ongnis "M-mm Dei Loma eff.) Ribgä Igen'äzd, : Epiphanio & Aulgu- Vidit enim Creo, In fe, & ex natura fua. ftino, longas fabulas tenebant de Deo Deus qua fecerat , & erant valde bono & malo, de rerum creatione , & ii bona. s de pugna Angelorum , &c. qux par- Nibil re)'ic'iäm!üm . T"arnquan; ma- tim profanz erant & impis, partim Ium, & opus dzmonis, ut volebant aniles & ineptz. heretici illi , qui cibos illos repudian- " Exerce awetem teipfa ET þiemt;em.v) dos aflerebant , tan uatm creaturas ld eft, in Dei cultu , & fincero . er- qm t/dl!' malas mali Dei. Cont h ituebant enim a eum affectu , ac ftudio internz de- D m" n fite duos Deos, alterum bonorum au- .votionis excitante ad fpem , timoretn ial €&orem ; alterum.- malorum. & amorem Dei. lis il -&. Sanlfrcatur enim per verbum Dei 9. Nam corporalis exercitatio. ) Lu- &f orarionez. ) Eftconceffio , quafi di- éie ymmaftarum & . exercitationes cat: Sed efto, fit aliqua in. cibo im- palzítríce ; folet enim Apoftolus ad FQR, münditia, ab ea cibus purgatur per Grzcos fcribens fzpe alludere ad eo- verbum Dei, quod eft oratio, que rum palzftras certamina , iifque COff^. adhibetur cum cibis & meníx bene,,d-i- comparare paleftras- certamina Bbio« €imus« - Chriftiane pietatis. Vide 1. ad Co- [ i* 6. Hac. ) Omnia fcilicet jam dicta. P rinth.cvxgc n- 24- & 25' ; di Propozens Íratribus. ) ld &ft, Chri- Pietas a4utemz ad omnia utilis eff. ) | (f« flianis. jrurà — Enuiritus "erbis fidei, 3c,) Quaü , Perutilis eft ad promovendam animg dicat, oftendes te bonum etfe Chrifti fanitatem, & ad promerendum bra- n vium vite xtern&.' miniftrum , - enatritum. falutaribus fi- jicd dei doctrinis , & Promiffónem | bzbens vite quk wic finu educatum. quafi in :'ipf():fpxif:ï:atis ef. ) Ut fcilicet hic vitam .pacatam, "m 1 ongam, & rebus oinibus neceffa- runt ^ Quam e[feentus €5, ) Affidue en-i:m ríis inftructam agamus. — Dicitur enim PIO' in drvinaruin litterarum ftudio gtil- fatus & exercitatus. XGS Velï»- Matt. 6; Quarize primum vegnum Des, & juffitiam ejus ; & bec 0m:?i4 Iadjicien- * T. daeptas. ) BefjyNag y profauas. fur vobif ld- Devita.) naea'T8 , rejice. Verifi- 9. Fi dilis fermo , &e.) Vide didta fr- f), mile eft notari Simonianos, qui te- fupra -«cag. i. n. 15. Bi£di. cu'n/z Com. Mexnacb.xfo?z. VIIK M ópo EPISTQLA:: 1. B. PAULI APÓST. AD TIMOTH. .3o. In hoc enim laboramus, & maledicimur, qüuia fperamus - in Deum vivum , qui eft Salvato X , r omnium hominum, magime É 1 D. 1r. Preeeipe héec, & döcä. d ninit I2. Nemo adolefcentiam tuam conte mnat : feïdr*'e::,erhp-lum . - tdidi efto fidelium . ,in Verb-o,.'in"conv'erfat?one? in cþgritagn, i»n f.ide,g hi non in caítitate. [ uds lettiont; exhortatiénti & dudiigoe 13. Dum venio, atte 14. Noli negligere gratiam,quae in te eft; quae data eft tibi per prophetiam , cum impofitione manuum presbyterii. 15. H&ec meditare ; in his efto: ut profe&us tuus manifeftus fit omnibus. - ; 16. Attende tibi, & do&rinz : infla in illis. f*'äH'o,c"enim diunt.. faciens, & teigfumj fa?vum facies, & eos, clui- te au -CAPUT ra, a G Xmbaot. lib I*o-. Ia boc entm. ) Siilicet; ob pie- 2 de ;fïde- C. mom tatem', & ut v'tam sternam piis g. ef liber. (acerdoralis. tibu: pro piétate decertantibus prom 2 . Détlrina.) Scilicet tradendx. affequamur. - iiTatn I4- Gratriam qua in te eff. ) X&eic^ LabtorammuUs. &n ) Labores magnos ex- A y dd eft, Zozum , officium fcilicet antlamus. ; & ordinem Epifco pi; glf&oritgtem ; 6 Et maledieimu ". ) Id eft, þontü 2 1rfe-' « munus docendi. E liis & probris impetimur. Per prophetiam,) ld eft, revelatio- ^ II. Pracipe bac, €$ doce. 8. ) Hæc o- nem, quà Deus juffit T'imotheum or- T0 mnia que dixi de magno pietatis fa- dinari Epifcopum. Vide fupra c. T. 'cramento, de vitandis herefibus, de D IB.- : fana doctrina retinenda , de pietate ad Cum. inpoffrione manuum prsbyterii-) — Omnia utili, &c. — Preipe &5 doce , id Id eft, per impofitionem manuum eft precipiens doce, & cum au&o- Cetus Presbyterorum , majorum fci- ritate fidelibus trade. licet, id eft Epifcoporum ; nam E- :; I2. Nemo adoelefcentiam tuam. con- pifcopus ab aliis tribus Epifcopis or- peh dinatur , qui ordinando E $t zemnat.) Quafi dicat, efto fis juve- pïfcopo t ( nis, ita tamen fancte & graviter te manus imponunt. - . ere, ut non contemnaris , quafi im- I5. Hac meditare 9) Ta)ra ,Q-S?iärä, ,q'uan prudens & levis. . . L hec cura, his ftudium omne impen- H de, & totus in illis efto. B- Exemplum.) TvmO0G , forina, n?i'mä, &« exemplar vitz.- Ut profethus tuus manifeflus fft omni- Ig verbo.)) Id eft,.in afern;.on'e* g'fa; bus.) Ut quantum profeceris facile ab &y vi, & tali, qualis decet Epifcopum. omnibus cognofcatur. n cenverfatzone.) In vita & viven- 16. trende tibi, &f Jaär;m!.) At- Tanr di confuetudine.- !i$ ( tende tibi , & cura ut bene vivas; at- In f/-. ) Id eft, in »—fï-c/l.ei re&iCu(iine tende etiam doctri n&, ut alios- recte & & conftantia, inftituas. i In caftitate. ) " Id eft, in Vicä totius Infüa im illis : 'InfiRe in his duobus, bus u dixi, ut fcilicet- & tibi attendas Puricate; 13- tten & .do Grinz. U de leö?:;aizi.) Sacra Scif';m- ' * g* RUR u 33t "af CAPUT W aXlme JDocet, quomodo Jeniores , anus , ac ]ufuenculas gubemare debeat!, rurþm eniores ac juniores fuzduas, C? de conditionibus in elzgenda !phur vidua requifitis : presbyteri probe fuo fungentes munere dupliciter . fide, bonorentur : nec f acile adoer[us presbyterum accufationem þffczþzat TIng fed peccantes publice arguat : bac mandata [ervet, nemini cito. [ tibi Amanus imponens : modico voino utatur, & de variis bominum peccatis. fe(lus Eniorem ne increpaveris , fed obfccra, ut patrem E juve- S nes ut fratres ; €nim 2. Anus ut matres; juvenculas ut forores, in omni caftltate. 3. Viduas honora, quæ vere viduz funt. PUT . 4. Si qua autem vidua filios, aut nepotes habet : dlfcat pri- fide c mum domum fuam regere, & mutuam vicem reddere paren- tibus: hoc enim acceptum eft coram Deo. $. Quse autem vere vidua eft, & defolata, fperet in: Deum, VUl cilicat & mftet Obfecrationibus, & oratlombus noCte, ac- die. rP . Nam qus& in deliciis eft, vivens mortua eft. 7 Et hoc praecipe, ut Irleprehenüblles fint. fatio- t 07* 8. Si quis autem fuorum, & maxime domefticorum curam non habetr, fidem negav1t & eft infideli deterior. K th 9V1dua erii.) nuum ) Ti Ncrepwem.) Scilicet acerbe, alio- fervmt, &.opem fcrat, f icutab eis qui ubi res poftulat , quiyis re- ab mfantla & pueritia alta & educa« mf prehendendus przfertim ab. Epifcopo. Ua ell I$ 0f« Sed obfecra t patrem. ) Ea reveren- topo 5- Obfäcrat:amäun) Oxrationibus. tia & lenitate, ut potius obfecrare, 6. Nam qua 4m deliciis eff. ) Quæ quam adm(mere, aut increpare videa- delicias fectatur. UTl IIS'r 1j 2. Im omni cafiitate. ) Prudenter , Vivens mortua eff.) Secundum fpl— & circumfpecte, & per omnia cafte ntum utpoce gratla Dei prlvam. ntii- & pure. e .. 8- Curam nom babet. Ut tam core Jeab "a vere vidua ffmt ) Quæ o- poris , quam-animz. faluti provideat.. mni humano folatio deftitutz ; libe- Fidem megavir.) Nomn verbo ,. fed| t ris carentes, omnibusque curis exu- factis & opere, Deus enim & ipfa. te, uni Deo intente - dicatz funt. rde fides di&at illud lfa. g. Demefficos 4 Eiltos aut. nepores babet. ) A. qui- feminis 2u£ non defpexeris.. bus alii poffit. Et eff infidels deterior.) Infideles enims us Mutuam. vicem Ireddere parentibus. ) naturali inftinctu y & pietate fuorumy (das Ut fi j parentes adhuc vivant, eis in- curam gerunt.. L ^ 3 3 2 EPISTOLE L. B. PAULI APOST. AD TIMOTH. : 16 P l "Vidua eli - ; gatur non minu fit uni 3 feyx/;iiginta ánnorum, quz fue- gravet us viri uxor, 1o. In operibus bonis teftimonium habens, fi filios educa- IT beant vit , fi hofpitio recepit, fi fan&torum pedes lavit, fi tribulatio- 10 nem p : cutà elt. itientibus fubminiftravit, fi omne opus bonum- futff?' 4 E* Ir. Adolefcen riotes sutem viduas devitg. I9. . Cum eniqm lu.xu; füb ( riatee fuerint in Chrifto, nubere volunt : 20 12. Habentes damnationem , quia primam fidem irritam fe- habe cerunt. ; 5 13. Simul autem & otiofæx difcunt circuir'e dbmos : non 5l j us. folum otiofze, fed & verbofze, & curi ofa3e , loqu*entes , qua non oportet. part I4. Volo ergo juni ores nubere , filios procreare, matres- familias effe, nu pec llàm: occafikonem dare adverfario maledi&i 2! & anam pte I5. Jam enim qu .ædam converfe& funt retro poft fat ET . 16-Si den - 9. Vidua äligafur mom minus fexa- &um enim luxuriata fuerint in Chri- ginm ADOYUMI. ) Eligatar , Scilicet ut ffc. ) Cum Ecclefig exp : enüs bene al.- fit diaconiffa. tz fuerint & faginats. - T Unius viri uxor.) Quse non plures I2. Habemtes damnatioüen;.) Id eft, Ril habuerit maritos, quam unum ; hoc magni criminis rec, € r H . qUIt enim pertinet ad ca&itacïs illius com- Quia primam frd fam fe/cerun;.) mendationem: . üia votum continentie fregerunt, tol: '"IO. Jz 0pcri6m bonis fey?imam'u m ba- quod fecerint, cum admiffz funt in- T PA &en:. ) Qua in bonis operibus fit cum ter viduas quas alit 'Ecclefla. laude verfata. I3. Ferbefa. ) Nugaces, $j Filios educavit. ) konefte illos arrule. . - l-('?qgace'sx,. E ad pietatem inftituens. * j fit Curiofe. ) Rerum alienarum , & ad Sí. bofpitio recepit. ) Si fuit hofpita- fe non pertinentium indagatrices. lis, in peregrinis fcilicet & pauperi- bus hofpitio recipiendis. 14. Vo/o ärgo juniores m)äcre.) Id ?ä ä:l 8£ fandorum pedes . lavit. ) -Id eft, eft, malo viduas juniores nubere, h quam quz dixi . peccare, votum -nonx [ Chriftianorum peregre venientium. fervando, &c. S, tribelationem patientibus ,. Gc. ) ü Id eft, iis qui paupertate premeban- -Adverfario,) Ydeft , infidelibus;: qui ini- t tur', vite fubfidia fubmin ftravit. Chriftianorum mores curiófo. $; omme opus bonum fubfecuta eff.)) mico animo obférvant , ut Ecclefie maledicant, & de illa detraharc- $i omne opus. bonum eft - confectata. XI- -dolefcentiores viduas. devita. ) I5. Conver[a funt,) Converfe funt c&euirS , rejice, nec in collezium vi- a Chrifto, & fatanam fecute , fcili- duarum ab .E z mitte. cclefia aler;darum ftd- cet po& VOFulþ caftitatis nubentes. . £ N S C A,'P' DT v 333 & fue. 116. $i "qiiis fidälis habet viduas, fü'ä)lniniüret"illis, & hon gravetur Ecclefia: ut iis, quae vere vidug funt , fufficiat. [ educaQ ui bene pr& funt presbyteri, duplici honore digni ha- 17. Ulatig- beantur : maxime , qui laborant in verbo, & do&trina. — .18. Dicit;enim Scriptura:* Non alligabis 0s bovi trituranti. *Deut fu!ffe- 25. 4. Et: * Dignus eft operarius mercede fua. luxu? 19. Adverfüs presbyterum accufati onem noli .rec'ipet;e? x fub duobus , aut tribus teftibus. P * M. att m fe- (O'.IOA 20. Peccantes coraym ommbu *s;a?gue : ut & cxeteri timorem Lucg habeant. / : DOf ^41. Teftor coram Deo; &*C—:hriftoï]elfu, & ele&tis Angelis 19-7- que ejus, ut haec cuftodias fine preejudicio, nihil faciens in alteram partem declinando. . , * )tres- ..329. Manus cito nemi ni impofueris, neque c'ommur-x'icaveri's peccat is alienis. "Teipfum caftum cuftodi. adi&i Noli adhuc aquam bibere, fed modico vino utere, pro- .23- pter ftomachum tuum, & fre quentes tuas infirmitates. : 24. Quorumdam hominum peccata manifefta funt, praece- E ndam autem fubíequuntur. ( (?entia ad judicitxm : quoru WUs ye al« 16. S; quis- ffdelis lmäet- 'w"aludf.) publicis þeccatörib us ; Vaut de judiþi() i dl Filias, aut neptes, aut alias propin- convictis. ' , Ut $ ceteri timorem babeant. -)3 "Ti- quitate conjunctas viduas. m;.) Qua vere vidss funt,) Plane de- meant fimilem objurgationem. u folate , & que non habent ullosfub- 2I. Teffor.) Obteftor, & rogo te. 4niniftrantes vite fubfidia. Eleclis -4ngelis.) Anpelis beatis. ; if $Sine Pr.ejua'mio. ) Syrus vertit ; ANzl- - 17. Qua bene prafunt. ). Qui fedulo & diligenter docenz, & pradicant la anticipatione praoccupetur mens tua-) I,Cff ; 'Evangelium , & gregem Chrifti fide- Ef enim prudentis judicis ita unam liter prudenter gubernaat.: partem audire , ut alteri lócum relin- tad i Duplici bonb*re,) Id eít, multïplïci; luendi. quat purgandi fe, & objeda di- ; uafi dicat, Presbyteri, qui bene prz- lr r int, multo, liberali & abundanti 202. Manus cito memini impo[ueris.) , Per facram ordinationem , presbyte- 101 honore, id eftfubfidio fu&encationis, rum aut diaconum creando , C digni funt. x I8. Nen.alligabis , €5c.) Sumptum Neque commmnicaveris pecmti;;,rö' ei) i eft hoc teftimonium ex Deut. 25. 4. Quafi dicat, alioqui fi indignos pro- if« moveris, fies particeps alienorüm pec- vide di&ta 1. ad Cor. 9. 9. ubi illud catorum ; & fcandala que exiftent , afl? explicavimus. - adfcribentur tibi. 19. Nf fab du obus aut triäüs teffi- ynt $45. ) Ne facile pateant calumniz, Te ipfum. caffum cuflodt. ) Purum & ui in Ecclefiaftico radu conftituti immaculatum ab omni culpa. ili É [ó clefix dedecus. í u nt , idque cedat in 24- Pracedentia ad judz'cium) Quo- 29 Peccantesx. ) Loquitur aut de r'um infamiam audies antequam venia- D L. Y 334 EPISTOLE I. B. PAULI A'PO""ST. AD TIMOITVH., -- 25. Similiter & fa&a bona manifeüa funt : &'J,quae aliter fe ' 4 Su habent : abfcendi non potlunt. - ( puga - 165, 04 ^CAPUT VL & U titite f &ivi*klo-æninzïs fui& Ó bþqumiur, /fve fidelibus , froe ! if?]?däiibus Dfu- 6 E giendi [unt , qui bis reli&tis oata docent : quantum mali inducat. 1] avarilia ; qua devitata bortatur Timotheum ad virtutes. ampleten- qued | das , fervata fide, quam in Baptifmo conf e[Jus ef], utique in finem, — )* nandaia z dioites autem re tent f primat a juperl?g'a, : usque ffervez*. bac 1 ^ inducens ad. eleemofynas. » U,iï cu'mqu'e.-; fünt fub jugo fervi, dominos fuos omni ho- jn laq merg nore dignos à bitrentur, ne nomen Domini, & do&tri- na blasphemetur. 2. Qui autem fi deles habent dominos, non co r:'tem-narit, quia- tus ef 4 ! fra'res funt : fed magis ferviant, quia fideles fu: t, & diledti, az f qui beneficii participes funt. Hac doce, & exhortare. Nil 3. Si quis aliter docet, & non acquieícit fanis fermonibus 3 rs Íci l L4t Domini noftri do€trinae : Jefu Chrzifü, & ei; quge fecun/dum pietatem e&, x L -- deliga [ 7. h "*4.su-g Ri vd, tius. aqur ad judicium, a-d?.e(;f enim niän.ife7 fi'o'--,.. & ejus do&riha? þmal'e audiat , fta funt ut: judicium precurrant- quafi doceat fervos fraudare x pea Quo:dam amtem. 65 f;;bjfc;quuntur'.'*) debito. obfequio. ' doxnin?s Cate Quafi dicat, quedam & occulta funt, 2. Nom contemnaut quia fr;utre;r,. 6&c.) j: quz inquifitio explorat, & fcrutatur, Caveant ne quid dereverentia ,& ob- qu tibi & tandem deprehend í it., .&' in Iucglm fequio: debito..remittant , licet illos do- extrahit. mini fratres appellant , quia Chriftia- ( 25 . Sumiliter Q^ fatla bona , &7.) nifunt; immo impenfius hoc nomi- eni Ibidem ftudiofe quedam. actiones fe- ne illis ferviant, quia cum fint Chri- rit: feultro produnt , qu vero. fecus ha- ftiani, di p ferviatur. gniores funt , quibus fedulo bert, diu latere nequaquam poffunt. Hzc monet Apoftolus, wut 'limo- Beneficii. participes. ) Redemtionis u theus in clericis ad ordines admitren- per C'briifmm .« -Chfi&ianæreligio—- te dis diligenter videat, ne quid perim- nus. j prudentram , aut ne ;Ii-g;enti,am peccet, - Sanit /er;maniäm Domini noffri Je-. N ne ft fecus faciat , alienz malitiz ali- ffif Chr z &. do- Grinam Chrifti. jfti. ) Sic appe.lfeltcl 1?gem: * qua ratione p,art»i:cg.p,s. fiat. A Ei qua fecundum pletatem ey?]da&rini 5 LSu Z jngo.) Servitutis. Que fcilicet veram pietatem, & ve- ONe nemen Demun: E$ dolleiza rum Dei cultum promovet ,. & illi Ha:gbwüur)/ : Ne: 'Chriftiana profef- e& confgn;;ax?ga:. LE A ET a E R, 07 R p a. : * Hn N CAPUT VL 335 aliter ; "^ &. Superbus eft, nihil fciens, fed languens circa quzeftiones, z D & pugnas.verborum : ex quibus oriuntur Invidize, .conEen"tio- nes, blasphemia , fufpiciones mala&, . -- * s s. ConfiiCtationes hominum mente corrupto rum, & qui ve- hs:fi. ritate privati funt, exiflimantium quzeftum effe pietatem. Tiduta 6. Eft àutem quaeftus magnus, pietas cum fufficientia. . - 7.* Nihil enim intulimus 1n hunc mundum, haud du bium ,"*105 letet. : I.2I. 1uod nec auferré quid poffumus. . Eccli. hfun, .8.* Habentes autem alimen z 2 i tà; & quibps | tegämur-, ihi*s con- 8.14- trii tenti fimus. .*Prov fieri, incidunt in tentatiöüem, — . 9. Nam qui volunt divites in laqueum diaboli, & defideria multa inutilia; & nociva, quae ni ho- Jotri- mergunt homines in interitum , & pe?ditionem.* Io. Radix Superbus eff. ) frefr.äQ)co«ra:, infla- .*5.' Conj?i&aiiahes bominum mente cor- b quia- tus eft, tumet typho fuperbiz & va- ruptorum. ) n&gadiuToiBa: , Greciap- i-le&i, : nz fcientie. pellant 3ared8dc . philofophorum ex- Nibil [ciens. ) Scilicet folide & ve- ercitationes & difputationes , v«pa- nibus rz fcientie. 3 t«re(3u: autem funt inanes ac pra- 1 dl Lamgmuens. ) y064y , agrotans, immo. ; v& exercitationes hominum, quorum delirans. mens ambitione, vel avaritia aliisve Circa quafltones & puguas verborum.) affetibus occupata & corrupta eft. N Rixas & litigia de verbis & vocibus ; Qui verttate prrvati fest.) Qui fci- " wel, rixas & litigia, qus verbis po- licet in ponam hzrefis excecati funt, tius. & clamoribus, -quam rationibus ut veritatem intueri non polfint. dat, pera untur, fic folent in utroquepec- . * Exifimantium quaffum e[fe pietatem.) miuqs Ccare ærxetici. .Ita Chriftiana religione abutentes ad Ex quibus oriuntur im vidid: ) Cum quaeftum, ac fi ad hoc effet inftituta, ) & ipfi fentirent eo dirigendam. tob- quis fenfit fe minus fcire, aut audito- sdo» ribus minus probari. X . 6. Eff autem magnus qziæ/lus. pieiäs:) l- r Contentiones.) Altercati Ofees , .ne4qu'e Ipfa pietas magnus.eft quzftus , quia :enim eo fine difputant, ut elucefcat ve- Qi« mulko plus valet, quam quidquid ab hi« xitas, fed at adverfam, partem fu- homine avaro defiderari poteft. ]ulo .peraffe videantur. Gum fufficientia.) 91 conjun&ta fit ; emia. ) C onvitia,- & maledi- 'cum animo: paucis contento ; fi qui inis ,&a in re ugnantes & .'chtrariam fen- N pietatem colunt, pauca fibi- fufficere .entiam tenentes. exiftiment. - Alii fufficientiam intelli- i0- Sufpiciones zalas. ) 5A7robo:wc;z.7rom-€arl,4 verti etiam potefl, ep/siemes prava, unt, fi.ea fuppetant, que funt ad. j vicum neceifaria. ^Prior explicatio lo- in quas fcilicet incidunt hi fuperbi di- videtur verior. Vide fputatores, ut.quod femel excidit, & ibi di&ta. gd Phi-l-ip. 41 I. "tueantur: exiftunt etiam fufpiciones ; i) 7 ',guferije.) Ef'er;;e., eEeyeyxtiy. d nam facta & di&a adverfariorum di- liventer explorant , & femper mali : g. Inciäznt in itnfgtianem À. Jli - aliquid ab aliis fibi timent, & fufpi- fitiz, 83 rapacitatis. Ct?llt Ur. - T. 56 EPISTOLE I. .B.-'PAULI AP(I)ST;' AD 'fyMOTH. n . 10. Radix enim omnium malorum eft cupiditas : quam q-ui-; dam appetentes 54 ye in bus multis. ; erraverunt a fide, & inferuerunt fe dolori- d ij.( 1II. Tu autem, o h omo Dei .—,,hæc' fïug-ä : fe&tare vero —jwü&i- Rextt tiam, pietatem, ftdem, charitatem, patientiam, manfuetudinem. 6 x :12. Certa bonum certamen fidei, apprehende vitam zeter- acceff nam,in qua vocatus es, & confeflus bonam confe *« füqnem Co- poret ram multis teftibus. 15 13. Preecipio tibi .coram D'öb, quilviviücat omnia, & Chrifto que f Matt. Tefu,qui teftimon ium reddidit * fuþ Pontio P*i!af:o, bonam con- ftat no I8. 2Z;j1 f- 'femq'nem' i 18.33* bjucrew 37- J.IO. Radix enim om&ium "h.z/alarum efg Ma)zfuemdimm.). lenquil/imze;ï;-- 4- I) s €up appre .-l 4ditas ) Avare enim nibil,xq/if fce- mimi,ut legit Ambrofius, qua non lefliu;. Ecclefiaft. 1. 2 commovearis adverfus inferentes ti- 20. Quam quidam apperentes,)) Cui qui- bi injuriam, aut qu& tua qmn , funt aufgl- dam indulgentes. '"Mel, quam pecu. -rentes. * -niam appetentes. I2. rf2 *Zanzm t:'rMmck' fde:'. ) Erraverunt a frde.) Avari enim qui Efto bonus & ftrenuus athleta , & tantum prafentia bona querunt per ? I 1 pro fide. tuenda. & amplificanda for- ittr, fas & nefas, negligunt Deum & di- titer pugna. ; ls 'vina, eoque tandem deveniunt , ut "dpprehende Uitam. aternam. ) Viri- ad exit non exiftiment alia bona . fupereffe in liter certando tan quam- palmgm .vi- Anguü, alia vita, itaque religionem & fidem étoriz. Tunt. 4 contemntuünt. Ia qua vceatus es)) d &man*i a-De;. Dwmisi Izfermerwnt fe. ) wæ():äwszgaav infixe- VOCAatus es. - &erunt , vel £ransfxerznt. hinc es Et conjef[as äomaäf comfeffonem co- Is , Doloribus muitis.) Amor enim pemi- ram. multis tq/?i!m:.) Quando in er- Suis niz mentem transfigit, & lacerat in- fecutione Gentilium &phefi excitata , bebit. (Cfharfpins, Vel, per dolores intelli- 7 Chriftianum te, & Chriftianz reli- U it peccata & fcelera, quzavaritiam gionis defenforem profeflus es. E & infidelitatem comitantur , nt fit Hebraifmus, nam Hebrazi peccatum 13.- Precipio tibi coram Deo.) |Pr&- dntelle cipio tibi in confpedu & prsfentia animg dolorem appellant; fic Pf. 7. 17. Coz- habent ccpit dolarem , 69 peperi; 1niquitatem. Dei , qui teftis effe poterit me hec /'.b lute 1I. Hac fege.) Scilicet avaritiam precepiffe, & vindex fi ea non ferves * & peccata; quid przcipiat poftea fubjungit, cum. lo cedunt. qu'æ'exl illa radice pro- fs ezla. dicit : Ur ferves mawlgium dfne ma- * Menam " PBieratem.) . GQua Deus ex animo, & pura intentione colitur. Qui viviffeat omnia.) A'quo omnia hll viventia habent ut vivant. u poris; -Fidem.)Caleftia bona promittentem, Tütüre Cäd?-/.h: tgm. - Qui teffimonium reddidit fub Pontie m fua funt. ) Non- 'querentem que Pilate.) Quwi confeífionem veritatis , u Cujis |Patieztiam.) Qua non folum fuper- am docuerat , teftatam fecit fub brevi fluis, (ed etiam necälïafriis &quo ani- P N ontio Pil D d Otttne; fignans. ato , martyri'oa illam. con- io ca-rean»xvus. lil t CAPUT VT. 337 1 qui- 14. Ut ferves mandatum fine macnla , xrreprehenüblle, uüs-- dolorl- ue in adventum Domini noftri Jefu Chrifti : uih 1$. Quem fuis temporibus oftendet* beatus, & folus potens, *Apo. Rex regum, & Dominus Dominantium : 17 I4- dinem, Ig. 16. Qui folus habet immortalitatem , & lucem inhabitat in- & | &te^ accembllem *quem nullus hommum vidit, fed nec videre I m Qo« *Joan joteft : cui honor, & imperium fempiternum : Amen. I-18- 17. Divitibus hujus fzeculi praecipe non fublime fapere,* ne- *1Joa. ohrifto 4.12- que fperare in incerto divitiarum, fed in Deo vivo, (qui pra- *Luce T COT ftat nobis omnia abunde ad fruendum.) . 12.15- 18. Bene agere, divites fieri in bonis operlbus facile tn 14 Ut buere, communicare, AL d I9. Thefaurizare fibi fundamentum bonum in f'uturum ut a 102 "apprehendant veram vitam. :nteS ti« 20. O "Timothee , depofitum cu&odl devitans profanas vo- t aufe« cum novuates & oppoütïonesx falfi nominis Ícientiae: 21. Quam fui) n, X I4 Irnprebenf &Lle.) Irrept'eïlenf' bi- .17. Noeg /üä/lme fapere.) Superbe d f liter. fapere ; elato effe animo & fupezbo. Usque in adventum Domini.) Usque «; praffat mobis abundé omnia ad ad exitum ex hac vita. Nam ut ait fraendum.) Qui in noftrum ufum ) Viri- creaturas omnes condidit. am vt Auguft. epift. go. ad Hefychium ;5 Tu»ec unxcmque venzet dies. adventus I9. Divites. fiers im bonts operibnus.) naDeo Domini, cum wenerit ed dies, uf talis Curaré. üt magnurm fibi- thefaurum hinc exeat, qualis judicandus eff illo die. recondant bonorum operum & me- ritorum. m (t» I5. Quem.) Scicet adventum. in p " Suis tfemporibus vflender. ) Exhi- - Facile tribuere ) Ind]gencïbus. (num — bebit. Comunicare.) Cum aliis divitias 16 Qui . folus lmäet tmmarm[tmrem.) fuas , nec velle fibi tantum habere , g Ial ut faciunt avari. » Ex fe , & per effentiam fuam, nam intellectuales creaturg ut Angeh $4X Ig. Zhefaurizave fibi fundamenmn jhe animz rationales, non a fe,fed a Deo bonum im futurum.) Scilicet virtu- sfenti habent quod fint 1mmortales. tum & pietatis. opera , has enim LA - Lecem babitar inacceffibilem.) Hec opes quafi fundamentum - folidum ER lux eft ipfe fplendor, & rrloru maje- opponit incerto divitiarü hujus fzculi. « cum ftatis divine, increata, l.mmenfd & Ut qprt/qmdant veram vitam.) t TE inenarrabilis. nitantur ad. veram , & beatam vxcam- Nullus hominum vidit-) Oculis cor- pcrven ire.- omia poris; nee oculo mentis per fe & ex 20. Depvjïmm cu/fadt.) Incenlglt de- [ Baturz fuz viribus. pofitum tradite do&rina.. Gu benor Ef tmpermm femptternu Devitans proflmd.r Cocum mwm- foriit ";R zes-) INotat nova vocabula, & nova Yatls Cujüs regnum & potentia non t brevi perlodo circumfcripta , fed' in dogmata, qu& Sxmoma-norum fchola omnem. zternitatem extenditur. inveliebat. j 0f* Béilbl. cum Cop. Meuoch. Tom. VIlI. u * 338 EPISTOLIE lL B. PAUI;! APOST AD TIMOTH 21. Quam quidam promltrentew, circa 'iaem exc1derunt. fcienti Gratla tecum Amen. otatiof gaudlo EPISTOLA II &A fidia, B PAULI APOST.LI Eunic 61 .AD TIM.THEUM Da;c * CAPUT PRIMUM ti5, & $. Gmtws Deo agit ob fidem Timotbei, quam intrepida pradicatione que 1 jubet exeri : Cbriflus mortem. de/?ruxzt & Paulum in Gentium vittüt do£forem elegit , fercvans ei debitum ipfius laboribus praemium : di- um &t guod omties. ZAfiani ipfum reliquerint , laudans Onefr p?aorz [ familiam , quod inde multa. receperit themn. Y tne tlb obfequia. . tones l Aulus Apof'tolus Jefu Chrifti per voluntatem De1 : fe- cundum promiffionem vitee , quae eft in Chrifto Tefu : 4M *s fudift . 'Timotheo chariffimo filio; gratia, mifericordia, & pax a Deo Patre, & Chrifto Jefu Domino nofcro. 51 Wemor 5* Gratlas ago Deo,cm fervio a progeriitoribus meis in con- Bu fclentla At defide Oppaftmnes ) Obje&mnes ,& ar- Secundum promi/fiouem vite aef piebat gume nta. im Chriffo Tefu.) Quafi dicat : Mi iffus Hil, Falff mominis. [zientia.) Falfz fcien- fun a Deo tanquam Apo&olus & le- ter il tiz ; falfo ; nominatz fcientia. gatus ad prædlcandam vitam eter- h. nam promiffam per Chriftum. fitm 21. Quam.) Scientiam. tüs er Promtttentes) Profitentes.: 9. Gratia, mljf?rtco: dia, Ej'c) Vlde E Circa fidem exeiderunt.) . n;cxnouv dicta fuperiori epiftola cap. I. num. 2. Anberrarunt a, fcopo.. Ab integritate, & . Cl fervio 4 ;ragemtanäw) Cui Chrif finceritate fidei, velut a fcopo aber- Y vo rarunt. vierünt. fervio ut etiam progenitores mei fer- Ti Cer. Gratja tecum. Amen-) Gratiam Dei, In con/ä:entm pura.) Mihi enim con- lieet: omnium bonorum fontem, more fuo, fcius fum quod non alum Deum precatur in fine epiftolz. colam., .aut coluerim » quam unum Deum patrum. meorum. "Vel, cui Qu I Er voluntatem Dei.) Quafi di- fervio vita & moribus a. fcelere Jgna .cat: ris. tüm Non meo merito, fed Vel, fincere & fine bypocrlfi, 6; electione & voluntate Dei.. aut ümulatwne. hjti i 'H 1 C*AP UT I fciä'ntia þura, qgvöd fine intermiffione habeam tui memoriam in orationibus meis, no&te ac die. & 4 4. Defiderans te videre, m emor lkacryma,rurrjlftuärüm , ut gaudio implear. * -.s. Recordationem acci piens ejus fidei; quæ'-fveäft'in,» te non fi&ta, quae & habitavit primum in avia tua Loide, & ma tr e tua LI Eunice, certus fum autem, quod & in te. 6. Propter quam caufam admoneo te, ut refufcites gratiam Dei, quae eft in te per impofitionem manuum mearum. .* Non enim dedit nobis Deus fj piritum' timoris, fed virtu- *Rom L] 9 tis , & dile&ionis, & fobrietatis. 8. Noli itaque erubefcere teflimonium Domini noftri, ne- . ; ï&atione que.me vinctum ejus: fed col labora E.V"angelxio äecþpdum patfi virtute/m Deéi, m d- um x Uu2?.. - $$ Qui Quod þ'n& imtermiffone babeam " pocimmu';h gratia loquitur Apofto- f"pboii memoríam.) Gratias Deo ago quod . lus, que per.facramentum ordinis rme tibi ita conjunxerit per charita- confertur, & juvat ad munia rite ob- ; 8 tem, ut quoties ad eum prece ( eunda, quz ad ordinem illum perti- 5 g fund(j, : nent, verbi gratia, ad ftrenue evan- el; fä- totigs tui meminerim. [s el: 4. Memor laerymartm ttarum.) Quas & [* liza 1 ndum, &"promgyen/da(m fidem, fudifti in difceffu meo. ordia, £E Räcordatianeæ accipien:.) ld eft 9. Spiritum 'timbi;':;)- Id eft, timidlï-l memor. tatis & ignaviz, qualis eftf eorum, qui ! Cott- Ejus fdei , —71;& eff. in. te pon jï&a) animo funt imbecilli; pavido, con- Nimirum fincera fidesin amorem & . fracto & abjecto. p ;iäntia | $ed virtutis.) Id eft, förtïtudinïs & defiderium Timo;he * b Paulqng , rag- picbat- roboris, ut etiam ii média perfecu- "E - Hab / i aVit. ) .'Fir-lf)ite tione Chriftum predicemus. j/ iflus ;'-& p(ermanex»x-vv* Et fehrietatis.) In Greco eft oo- j & - ter inhaltt..- . $poucus, que vox moderationem & l» avi4 fua Lot de.) Asiasb intelli:-'" ' j &t* : git maternam, patre enim Gentili na«^ refrenationem figuificat, cujus eft fa- tus erat Timotheus. cere, ut omnia tanv profpera quam ) Vide Et maire tua Eunice,. ) .,Qnæ fuit adverfa conftanter & moderate fera- pim.2- müs , utque omnia tam qua in mo- "Chrittiana; nam A&. cap. 16. num- y,) Cüi ; : vocatur fidelis , quod .C'hr,ifï'iano- bis, quam quz im aliis nimia funt yi fet«- gum vocabulum eit. imnrodica: temperemus & refre- Certus autem Jum quod 6 ip te.) Sci- neinus. m ol licet habitet eadem fides non ficta. 8- Nol; ,äirzgäle/?ere* tej?;manikm— Do- um 6. Ur refufcites. ) 1n Grzco -eft, mini noffri.) Noli erubefcere profi- unum . d»aemvpsi? , quod proprie fignificat teri & tradere doctrinam, quam do- ignem.cineribus conditum ac fo cuit Chriftus. Noli etiam erubefcere |, al pi- J ' " tum flatu fufcitare. ; crucem, martyrium ac. vincula Chrifti, h, "Gratiam Del, que efh im te per im- q uibus fuam: dot 4 JOCFI rinam obfignav lt; & pofttionem imanuum mearum.) De ea 'cönfixm.ay'ic'.. E gb . EPISTOLEE IL B. PAULI APOST. AD TIMOTH. ' 15 ] rlic.^ 9 Qui* nos liberavit, & vocavit vocatione fua fah&'a, *non 3. s. fecundum opera nofítra, fed fecundum propofitum fuum, & fide, ( j a grati - €ularia. im, quae data eft nobis in Chrifto Jefu ante temporrz-l fæ,.. 2 hallui4tat .xo. Manifeflata eft autem nunc per illuminationem Salva- toris noftri Jetfu Chrifti qui deftruxit quidem mortem, illu- Ma i minavit autem vitam , & incorruptionem per Evangelium, 16. 1 lim Ir. Ín quo *pofitus fum e x fapei go prædi;ator, & Apoftolus, & 2. 7, magifter Gentium. I? 12. Ob quam cau fam etiam haec patiöf,' fed non confiindof. venit. " Scio enim, cui credidi, & certus fum ; quia potens eft depo- 1j. jlla di þfn:um memn—ffeyvare jn*illu-m. diem.( 13. For- Negue me uin&un eju:) Id eft, ne- ! Per illuminationem Salvatoris noffri.) fhneoruin. que mei te pudeat, aut vi«nculomm F did Tég Émipastíag , per. apparitionem ,. id eft, per adventum Salvatoris no- Col/abora Evangelio.) T n Greco eft ; ftri Jefu Chrifti. Vulgatus dixit illu- &'ueyxaxon &91001 , id eft compatere, & minationern, quia etiam hoc fignificat gassata coaflligere Evangelio, id eít, parti- vox Greca. () ceps efto afflitionum. & perfecutio- Deffruxit mortem.) Qui paflione & num, quas patitur vangelium. morte fua mortem noftram abolevit, Ícilic Secundum virtuteys Dei.) ld eft, po- quantum e[ít ex parte fua ; fed quan- eipiat tentiam Dei; fpem locans in poten- tum eít ex parte noftra, reipfa in no- D eü,z tia Dei, qui te ad hoc certamen voca- ; bís id necdum fa&um e(t, fed fiet in vit, & in illo juvabit. refurrectione cum in fingulis beatis. ivat 9. Qui nos liberavit.) Scilice—c a pec- refurgentibus mors abolebitur, & vita Wone Càto, & morte xterna. eterna efllorefcet. $a I'ttiminzavit autem Vifam ö' in?oi;s» Vocatione [ua famta.) Ad Chriüia. pella nifmum , & fanttitatem vitz. "hptionem per Evangelium.) Id eft, vi- dod Non fecundum. epera moftra. ) Ad eft ; tam incorruptibilem & immortalem - fneríta noftra. produxit in lucem, manifeftavit, & que Sed feeundum . propofftum . f'eum , &f certam ejus fpem nobis attulit perÉE- - fim gratiam.) Sed fecundum liberale & vangelium, quod przdicari voluit. - d gratuitum fuum decretum ,. & bene- II. Pofftus fum,) ' Conftitutus fum" edi: plácitum. a Chrifto. Wdent Qua data eft nobis in. Chriffe gefu , I2. Ht patior.) Mincula. Quat &c.) Qus gratía, feu mifericordia u Sed non confunder.) Non me pudet, Tnea oad effectus fuos nobis per Chri- vel officii mei, vel vinculorum. i tade Ó um data, id eft, intuitu meritornin Scio enim cws credidi.) Cui credidi, E. pon: Chrifti preparata ab &terno. atque commifi depofitum meum fer- If Aznte tempora facularza.), Id eft, an- vandum, Intelligit thefaurum labo- llgin te mundi con(titutionem ; antequam rum & paffionum pro Evangelio a fe qu effet tempus, & facula. 4 obitarum, quem a fe collectum Pau- IO. Manifeftata eft. autem.) Grati lus, patiens & moriens apud Deum l illa a Deo ab &terno data; 'fed inDeo quafi dfpofuic., ut in illo'. dif magno , fed abfc.o-ndiu. 2 j jä 5 'cïA PUTI 3 4f 'non 13. Formam habe fanorum verborum , quse a me audifti in m t fide, & in dile&tione in Chrifto Tefu: -14. Bonum de t fag. pofitum -cuüo*di per Sp.ir"i,tumk.fan&unj.a: qui habitat in nobis. - Sal&a- & I8. Scis enim hoc, quod aveïfi funt :,a me'*xo*mneþs, qui m l,) ilhl- Afia fant ; ex quibus eft Phigellus, (1) & Hermogenes. ID .16. Det mifericordiam Dominus * Onefiphori domui E qula * [nf;; P d. 19 fepe me refrigeravit, & catenam meam non erubuit : us ,' t j 17. Sed c 3 um Rg;rnalmp ye.niffet-, -ch»)zl'ici;tv:k'e me qgæfïyif, & in,l dndof. venit. depo- 1g. Det illi Dominus 'invenir"e'mi:fe:ri:cordiäm- a Domino in- ilia die.' Et quanta Ephefi mini.,fti*av*it)mihi,' tu melius nofti. sfri.) eE fionet , ris f0« it illüe anme; C Uu 3 POT nificit - -1) Phigellus. In Edir. *Sixf. legitur ; Philetus. ionb & I3. 4verfi [umt « me. ) dntepaQy- olevity * fcilicet judicii, pro illo s : gloriam re- quan— Lx cipiat.. ca» ui, averjati funt me 5 rejecerunt in 0 I3. Fermam babe , '&c.) In Grzco Ine. eft ; ónorémwci», vivum exemplum, Pbigellus && Her&ogme:. ) Quinam fet ia hi fuerint non conftat : De his ta- beatil vivam imaginem, vivam reprefenta- L imen nonnula non admodum certa &vit tionem. Sanorum verlorton.) Sana verba ap- refert Juftinianus hic, ex Metaphra- pellat fanam , integr fte, T'ertulliano, & aliis. | iM- doctrinam. a?n , incorruptam 16. Der mifericordiam Dominus, &c.) eü, y talem In fide & :n diledione , &c-) Id eft, Id eft, fit Dominus mifericors in do- que verfatur circa fidem & dile&io- mum:& familiam Onefiphori. nem Chriftianam ; fenfus verficuli Quia fape . me vefrigeravit.) ]4 eft X refocillavit, & recreavit in hoc eftu jits eft, quafi dicat : O "l'imothee tuum mearum afllictionum : folatio & fub- ; [uit eft retinere vivum exemplar, vivam ideam & reprefentationem do&ring, fidio mihi fuit in his vinculis. Et catenam rutapm mom erubuit.) Id quam tibi tradidi , ut fcilicet. verba eft, non puduit illum vinculorum »ud?ïr 1nea femper tibi ob oculos ponas ,. eademque aliis vive & efficaciter pro- meoruüm, nec periculum metuit , nec po.nas. infamiam, ut me juvaret. j Bonum dq;o/ïtum ch/iodä.) [ntel- 17. Sollcsitt eme qti.z-/t'vii.) Sollicïte fet- I4- hefaurum do&rinz Chriftianz , quzrendus fuit Paulus ut inveniretur; |abo- ligit t uam vocavit /az4 verba. nam in ampliffima civitate multi erant ) 47 Per Spiritum [an&um.) Quafi dicat, carceres , & plurimi^qui vinculis de- pai hzc cuítodia non eft tuarum virium , tinebantur. Jeuri 18. Jm illa di&.) Scilicet judicii. fed Spiritus fantti ; cujgs (e& hoc effi- m csxe. Quania.) Quam multa. 342 EPISTOLJE II. B. PAULI APOST. AD TIMOTH $3 CAPUT T. à fmof Hortatur Ti motlaeum ad alios f ncere docendum & patiendum pra L I fed vt Chriflo, fa&ta meritione fuz*urz pramii , ac refurre&ionis Cbrifli ; IO utque contentiones, &? profana wmloqma devitet , [Tultasque legis confe quæjizones de magna domo «aria babente fuafa & quas I^ virtutes ferous Dei feGari I - debeat. illen rj U ergo, Hh tni , confortare in gratla, quae eft in Chrlüo »T TJefu : 01 | 1 .4. Et quae audifti a me per multos teftes : heec commenda tend fidelibus nominibus , qui idonei erunt & alios docere aud K 3. Labora ficut bonus miles Chrifti Jefu. 4. Nemo militans Deo implicat fe negotus fæculanbus : ut ei placeat, cui fe probavit. Carmal s. Nam & qui certat in agone, non coronatur, nifi legltlme Sec certaverit. cundi 6. Laborantem agncolam oportet prlmum de fru&xbus per- predi c1pere !/ n 7. Intellige, quæ dico: dabxt emm tibi Dommus in omni-- Blgor bus intellectum. - * $. Memor ahqu $i Dnfortare. ) Fart:tudmem cape, ut reliqua ad. vitam tucndam opportuna Quil legxt Ambrohus comparamus & c*ahqummus, quales Ttrin lu grati«, que e? im Chriffo. Te[n. ) funt meércatura, &c. Y Per gratiam Chrtih, ut fortiter per- 3. NriÉ legtt:me certaUerit. ) Secun- oli fitas in fide & Evangello Wlud præ- dum przfcriptas leges agonis. K dices & propugnes. 6. La£orautem agricolam , &c, Sen- fie Y 92. Et que audiff: a me.) Que ore füs eft: Quemadmodum agricole re- tenus tradidi, non fcnptos aut litteris creantur, & ad labores perferendos Q confignata. . excitantur fpe frudtuum , quos ipfi adh l Per. multos tefles. ) Id efï, coram omniunit Prlml percnplunt - ita te, 0 aof multis 5 s aliis mulms eadem audlen- - Fïmothee, agri Domini cultorem eX« tibus. citare debet ad laborem magmtudo obt H«e cammmdæ /ïdel:ius bominibus.) propof'tx fructus, quem tibi apud Do- . H eft, in his inftitue fideles, & ido- futuro fzculo. minum recondis, dlum percepturus in: « neos viros, Verbi gtzmva presbyteros bet ,Ecclefiæ tug. 7- Dabiz tibs Dominus mte//eäum ) 2 Laäa:m) xæxowa9ndon , id eft, Quafi dicat : Propofui tibi tzes para- Yi : 3mala perfer ; dura tolera. bolas , militis, athletz ,. agrlcolæ s 4- Negoris facularibus. ) Negoma non eft neceffe , ut eas tibi explicem,. D Deus dabit tibi intelle&tum , ut tacnle fecularia funt occupationes & nego- f tiationes, quibus victuin, veftitum & poflis intelligere.- ( H' COR T I 313 9. Memor efto,Dommpm ]ESUM CHRISTUM refurrexiffe a mortuis ex femine David, fecundum Evangelium meum, MT 9. In quo laboro, usque ad vincula, quafi male operans : fed verbum Dei non eft alligatum. Irifi; t li ro. Ideo omnia fuftineo.propter ele&tos, ut & ipfi falutem LY confequantur, quae eft in Chrifto. ïefu cum gloria coelefti. - yr Fidelis (ermo : Nam fi commortui fumub,& convivemus: z 12. Si füftinebimus, & conregnablmus *f negaverlmus, & *Mat. ille negabit nos : 10:35- Marci hrifto 13. *Si non cred1mus, ille üdells permanet, negare felpfum 9-I8- non poteft. , *Rom. enda 14. Haec commone, teülücans coram Dommo : Noh con- 2653. tendere verbis 5 ad n1h11 enim utile eft nlü ad fubverüonem audlentlum. A. Soli- ! ; üt 8 Ex fomine David. ): Scilicet in- IQ. SÍ zegavtrimmus.) Chriftum & carndtum, hominem factum. ejus fidem , tyrannorum aut tormen- It!Tme torum mectu. " Secundum Evangelium meum.) Se- cundum -Evangelii verxta:em quain Et ille.) Chriftus. E pradico. Negabir nos.) Negabit fe noffe nos, laboro.) xaxom&Sw , id eft a£- & a fuo regno excludet. Jz qua n fligor, mala fuftineo. . -13. S4 non cr edinus, &c) Sive cre- xmf male- operans. ). Ac fi effem dimus, five non credimus, veritas noa r allquls malefa&tor & fceleftus. mutatur, Deus falli aut fallere non Sed verbum Dei neom efl alligatum. ) poteft: incredulitas aut perfidia no- ftra Dei Hd:ehtacem convellere noü xftlml Quafi dicat, licet ego. vinculis con- ftringar, non tamen propterea evan- poteft: quafi dicat ; fldfodlmus, il- pmles elizare deüno, voce & fcupt;s epi- Ie tamen fidus permanet. ftolis.. ecutle 14. Hac commont.) Id eft, de his IO. Ideo emmia fz flmea.) Scxhcec quz jam dixi; frequenter admone fi- $t se verbum Dei. alligetur, fed. propa- deles tibi commiffos. etur. Teflifcans, coram - Dammo.) Prote- It ftans coram Domino ; vel teftem in- ndos -Prepter elelos.). Eos præfertlm qui ipí adhuc ad Chrifti ovile funt adducendl vocans Dominum, & per eum fide- noftris laboribus & induftria. Jes adjurans.. 20 Qua ef 1n Chriflo Tc(u.) Qus falus Nol; comtendere werbis. ) Ut multt o faciunt ex pertinacia , vel fuperbia , obtinetur per Chriftum Jefum.. Do Cum gleria celeffi.) Qua falüs non ut fcilícer plus aliis videantur fcire. eft qualiscunque, fed adjunctam ha- Ad fübverffonem audientium. ) ld e& j J bet gloriam ccleftem. ad. audientes trahéndos. in errorem ; ") 11. Fidelis fermo, &c.) Fidelis, ve- non énim contentionibus veritas que- ara rus & certus eft. fermo , quod'fi hic .xitur,. fed potius obfcuratur , dum pro Chrifto , & cum Chrifto patiamur uilibet. contendentium audltorea in læ; & moriamur, fimul etiam cum Chri- 1 u am fententiam adducere conatur, ein etiamfi fit falfa. cile fto refurgemus , & vivemus in regno ccelefti. » 44 . EPISTOLE II. B..PAU'LI APOST. AD TIMOTH. - 10 1$. Solicite cura teipfum probabilem exhibere Deo, opeta- rium inconfufibilem , re£te tra&tantem verbum veritatis : argent I6. Profana autem, & vanil honore o'qqïa devita: multpm enim pro- | ficiunt ad impietatem: z s 17. Et fermo eorum ut cance fanzgïiü f »ferpj;: ;e.';x quibus e& Hymef naus, & Philetus, ? iln - 18. Qui a veritate exciderun t, dicentes refurre&ionem gf'k 1 jam fattam, & fubverterunt quorumdam fidem. minuf 19. Sed firmum fundamentum Dei ftat, habens fignaculum 2 hoc, cognovit Dominus qui funt ejus : & difcedat ab iniqui- fciens tate, omnis, qui (1r) nominat nomen Domini. 20. In M füetur (1) nominat. Jp Edrz. Sixr. legirur invocat. a— $— 15. ProbatHem exbibert.) Qoxuoy, I8. Qu 4700::&: :x:i?!erunt.i) ; ;;f & | gt probum , probatum, ut fcilicec Deus £oxuoa», aberrarunt. ; lulitÀ te & tua probet, & grata habeat. Dieentes. refurretltonem - efä jam *fd/- ap.16. |Operarium . smconfufibilem. ) d»enat- &am.) Horum errorem alii aliter ex- qui 4d €XU»TO), qui nom pudefat , mec ernbe- plicant. Fortaffe docebant refurre- 77 fcat. Qui libere & profitearis , & &ionem factam in Chrifto refurgen- Ümne: pradices crucem Chrfti. Vel , cui te, fideles autem non refurrecturosg lioc &f non fit pudori, fua i receptis corporibus, fed tantum fpi- 4nores pr'avi. gnorantid, aug Q—OIVJ ritualiter per baptifmum , quo rena- tioaem Retle tratlantem verlum verstatis.) fcuntur ad novam vitam- ItaD.'Tho- qui ab épüorouc»Ta , rcüe fecamtem verbum tnas. & qui veritatis. Defumpta eft metaphora IQ. Sed fermwm fumndlamentum Dei a nutricibus cibos in particulas & of- f£a7.) Firmum hoc fundamentum D infhitu Quema fulas fecautibus, ut cominodius eas eft Dei confilium, decretum & pre- vaf fi glutiant parvuli, quos alunt. deftinatio, qua ftatuit vocare fideles Ut ar ..16. Prophana autem $ vanilqnuia primo ad fidem, deinde ad gratiam & t in dewita.) [sBgAeg wt»ofevíag, Propha- perfeverantiam,ac demum ad gloriam, fideles xam vanilequeutiam , inanem. & cla- V«l ipfa predeftinatorum collectio. . Tum Y miofam loquacitatem. Habens fügnactlum hoc , &c.) Ponit n fid Multum enim. proffciumnt ad impieta- hic Apoftolus fundamenti jam dicti fez.) Ex inanibus enim & propha- bina fignacula: prius eft prefcientia Tieoy ä Ti j nis ad deteriora devenitur usque ad Dei, pofterius fuga peccati. " Quafi Ín j ipfam impietatem erro.rumï& hare- » dicat : Deus hoc fuum przdeftinatio- bUS d um. nis decretum , immo ipfos predefti- Iil [ 17. Et ferim " äortmz; ) Scilicet hz- natos duobus figillis notavit & mu- reticorutm , fordid qui dogenc prophana va- nivit. Alterum eft , cógzoviz Domi- atul niloquia. nus qui funt ejus , hoc autem 'eft fi- 3. Ur cancer ferpie.) Cujnä morbi pro- gillum divin& prafcientiv, quo no- prium eft proximas carnes exedere & tantur antequam in hujus mundi lu- ", ;],' depafci , & quod inte cem edantur. Alterum eft, & 4jfce- Yen grum e(ï & Vfa- z * kdil num corripere. dat ab iniquitate , t$c. 1d eft, fuga pec- delixiv Hynenaus £ Phietus.)) Quäcnam cati; nam a'peccato abhorrere & il- fuerit horum lius occafiones declinare , eít ma- foni ditur. vhæ)reüs, üatj.m fuþ- fm j gnum Prædelwiinanionis.' argumentum. li — L C'APUT I 315 Opeta. ,& 20- fn magna autem dom-ouh.:on'folllm funt vafa avrea argentea, fed & lignea, & fi£tilia: & c 1 pro- jusdam quidem ig honorem, queedam autem in-contumeliam.. 21. Si quis ergo emundaverit fe ab iftis,erit vas in honorem Tyne. fan&ifica um, & utile Domino, ad omne opus bonum paratum. 22. Juvenilia autem defideria fuge, fectare vero juftitiam, (h effe fidem, fpem, charitatem, & pa 5 cem cum iis,. qui invocant Do- : minum. de corde puro. ülum 23. * Stultás autem, & fine. [e a : « iplina queftiones devita : rTim tiqui- fciens quia generant lites. OE T. ?0. It 24. Servum autem Domini non o portet liti gare :: fed: man- : I' it. w . ,3' fuetum eífe ad omnes, docibilem ,þ-äpatien.;,.em, —— 25. Cum nm)i : 'A'Cognovitqüami/zm q-ui"fzmt ejus.) AI- ï;afa)metapho'r,ixca', id eft fideles, fi ludit Apoftolus ad verba MoyfisN::m. fe emntident a peccatis, per qua red- a ft- cap. I16. 5. Mane notum faciet Dominus debantur vafa in.contumeliam , eva- r ex- m qHi ad eum pertsueant , . dere . poffunt xyafa aurea & in hono- , efurte Orpuis qui nominat nomen Domini. ) rem. rurgen- Omnes qui invocant nomen Domini, 44b 1fis.) Scilicet malis Quæ De urot hoe éft omnes fideles. * difplicent, & erroribus de quibus di- m fp QO. lo magna autem dormo, &c) xerat hoc eodem capite. ) fetlde tionem reddit cur inter Chriftianos, Santlificatum.) & fordibus peccäQ Tho- qui ab iniquitate recedere deberent , torma cemundatum, & ornatum divi- & qui fidem habent, & fanctis vite na gratia. s Dd inftitutis abundant ,. mali non defint: Utzle Domtno. ) Ufibus Dbmihï ac- vDa, quemadmodum enim in magna domo commodatvm. Videtur Domini no- vafa funt diverfi gencris ; alia aurea (pre mine Chriftum intelligere; qui herus ndeles aut argentea , ali« fictilia aut lignea ; eft magna hujus domus. jm & ita in magna Ecclefie domo quidam d emne opms bonun: þdrdtüm.) Ido- yriatt fideles funt inftar vaforum ar D cgenteo- neum ad otinne bonum opus. rum vel aureorum , firmi & l ?l'uüres dio. 22. fuveni[i;z'de/ideri:z.) Curiofita- Dorit in fide & juftitia; quidam inftar li- tem, ambitionem, iuanem gloriam, & didi neorum v«l fi&tilium fragiles & in- ; rmi in fide & charitatre. multo magis voluptates, & alia hujus- inodi adolefcentiz viti^. jentia quia Iz bana;-erri;) Id eft N i hoporifïtis-ufþ 223 Sime dilciplina quaffiones.) cäwal-- yiti bus deputata. ósurSG , meruditas , infenfatas, qus In contumeliam.) 'Milibus ufibus & nihil habent fenfus aut fapientia. Fielïi- fordidis fervientia , ut funt ollz aut fnu» Y Devita.) naparri, rejice, refpue. n matulz. Gener ant [ites.) Vide dic&t .9I- xSt" "u1$. ergo emnhäkka&* z jä re epiftola cap. I. num. 4 af uperio- * 1f ab ifis, &c.) Quafi dicat : Hoc ta- no- 24. Litigare.) uáxXeotat , p ugnare;* , jhe men eft ictir vafa domeftice fupel- fcilicet verbis, altercári, rixari. ijft lecilis, & vafa hxc metaphorica fi- ET - Docii ez.) iDaxrixo», id € delium difcrimen ; quod vafa aurea éT p;ïdmm 4d decendum, R s fzptum' p &il non fiant ullo cafu lutea, nec vicif- - Partienrem j Id fim lutea argcntea aut aurea; Verum proximi. - ) Morun & infï;mif:atum - Biéi. cum Comn, Mentch. Tom. V1LI. s jj E äï , ( 3'46i -- EPISTOLE II. B. PAULI APOST. AD TIMOTH. : 9$. Cum modeftia corripientem eos , qui refiftunt ver'ita,tï.,. " tnagis ne quando Deus d x et illis poen(i-tendäm afi cognofcendamlveï"i- tatem, pE abneg 26. Et refipifcant. a ..diaboli' laqueis, a qu capFiVi tenentur 6 ! ad .ipfxus volugtatem. cunt n " CAPUT II deriis P: æ»dicz't/ bomihes futuros ariis incolutos päacatiï, qui mz)lierculas' 75 perve feducentes veritati refiflant : Timotbeum autem bortatur , ut fuo 8'( | iï*xemplxo ! 'vz'rtum ample&atur , ac tolerantiam in perJecutionibus : E d M ovf & de Jacrarum litterarum - T6pto utilitate. 9. $ feila e ITim [. Oc autem fCitd; 'quod in * novi a Himis diebus müabunt [0, UE -tempora periculofa : 2Petr.;. ^ 3. Erunt homines feipfos amantes, cupidi, elatï*, fuperbi, propo 3 "4 de blasphemi, parentibus non obedientes , ingrati, fcelefti, . I8. 3. Sine affe&tione, fine pace, criminatores ; incon ^ tine;ntes., E ob ertores immites, fine benignitatcï.-a | 4. Pro- J:tta biles, Tumi « 98. Cum;modefid.) In Grzco eft, . 4Scip)fö:,um4ntg&,)l $ui amanteä,; & mpgórgri , id eft, cum man[uetu- feu glorig & lucris fervientes. * 4 infati, dize.' Capidi . ) XDiNapeyupoi, i d eit gm&tores . H Ne. quando. ) Id eft, fi quando ; pecunia , avari. Axab Elati.) dNf ( )yEG y faüü pietatis utrumque enim vfignifïcqt Gracum , tes, jactabundi. ,ofï ; arrogl-an- tVerter pxmort. Deus det illis penitentiam.) Auxilio Blajphemi.) Maledici , contumeliofi. [/47 fus gratie excitet ad peenitentiam. ^ 3 $Sixe 4 M. 26. E£ refrpifiant a diaioli laqueis.) compaffionis , fine pietare. //fone. ) Sine vifceribus' Et li . , H Et refipifcentes evadant laqueos dia- $uue pace.) «omo» j Qw , few difr;g:' m & g boli. & qui cum aliis pacifice vivere ne- domos A ipfus weluntatem.) Scilicet dia- f.iunt. ^ Tünr cq Criminatares.) Id «ft, calu r"nfhiqato,- Ef (4) boli, in cujus- funt poteftate propter res ; hoc enim . et, du pcccata; fägqiä cat vox Grzgc; I.. IN zoviffrmis dielus.) vNovim ma "ia aoAot. Roxias , tempora hic vocat ea, quse a Incontinentes. ) ,o:e'xpa:re?'g' » mter,rg;g. N fuo tempore fecutura & decurfura e- rantes , id -e.&— gulæ fer"g-ies;l"c'gs-.ö;;"-l'u- "n 4 .xurioft. RE rant usque ad finem inundi. - DIpmites.) Inhuman Tempora periculofa.) xaipoi xaemol s i& feri. þe&ia'; A0tat ! ld eit, zempora difficifia & molefta, rum more. a " quia fcilicet homines futuri erant ma- Sine bentgnitate-) ' Ja'ïn?x.wyacS OLs qug. li, & ilis vitiis notati, que u- ^fi dicat: Nez 4muci b£onis,d , hlc en : 7 $t "legtra, fnerat./ " . nos ngfi dmantés,. E Vg a M L " CAPUT B M ? 347 rerxtan A. Prodxfores, proterw, tum1d1 & voluptatum amatores É m verl- magls quam Dei : s. Habentes fpeciem qu1dem pletatls, Vlrtutem autem eJus .nent [ abnegantes. Et hos dev1ta : 6. Ex his enim funt, qui penetrant domos, & captxvas du- cunt mulierculas oneratas peccatzs, quæ ducum:ur varns deü— derus : frtuldt 7. Semper diícentes , & numquam ad fmentlam verltatls " pervenientes. u fu 8. uemadmodum autem* Jannes, & Mambres refnterunt *Exe, R Moyfi : ita & hi refiftunt Verltatl hommes corrupti . mente, TE " reprobi circa fidem: Sed ultra non profic:lent : infi pïentla enim eorum mani- fefta erit omnibus, ficu£ & illorum fuit. Y x&abun Io. Tu autem aflecutus es meam do€trinam, lnfhtutlonem., propofitum fidem, longanimitatem, d]le&lonem,patlentlam, qperbi sz II. Per- i, [ enmunt s nentes, 4 Prod:tores.) Id e& amxcmæ de- heres pervemebant , quia. nunquam fertores. illis veritas proponebatur, fed erro- Pzotervi.) wpowsre:g ; leves, m&a- res & falfa dogmata. 4, n biles. Q Jenns , 8 . Mamérts. ) Sune amants, Tumidi.) Id eft, typho fuperbis nomlm duorüm magorüm Pharaonis, e inflati. qui in Exodo narrantur Mofi refti- S. Habenutes [peciem quidem. pætan:.) tiffe, & cum eo in miraculis & por- amdires *entis edendis certaffe : hcet Mofes Taxac hareticos, qui fucata fpecie ampan pietaus veram rellgnonem €conantur, in Éxodo eorutm nomina non ex- 'evertere. primar, Paulus t2men aliunde didicit, ^ Virtutem ejus) Nim ipfius: pïetatts j & hic expreffit, nimirum ex traditione; aneliof rifcetii oraguy , abnegant & perdunt. Carnt//n mente. ) Id eft, qui men- Ef hos devita.) dmorpéts , 4'v€rf4re tis judicium vitiofis affeftibus .cors 6. Qui penetrant domos.) Qui fe in ruptum habent ac depravatum. gf J domos infinuant compendtorum fuo- Reprobi circa fdem.): a.äom.uoi, 207 ivert 1« xum: caufa. proburi , id. eft errantes. Et captivas ducumnt müliercmias.y, 1d 9. Sed &ltra nen prqjïctem') In fua umntaco eft, dotirinis fuis faeu;nt eas fibi ob- videlicet hypocrrfi, & fita. pietatis j: GræCl mnoxias, ut vclut captivas quolibet fpecie ac larva ; 3 Quin ea detegatur, ducex e videantur. öl **px:odatur eorum deprehendatur . um - Onmcratas peccatu ) Magno pecca- fraus & falfi itas, g & l- torüm acervo gravatas & depreffas. Infipi pientia.) Qyora , amentia, INotat S. Hieronymus eptft. ad Cte- Sicut 6f illorum. ) Scilicet magorum j beüw Pharaonis. fiphontem omnes herefes. per mulie- xes propagari cepiffe. lo. fecwrus es. ) wapi;on&S»;xag, 901 ! qnä 7. Semper difcemtes, & nunquam. ad quafi (hcac, 4Ieci4m3 e5, longc vide- l-eB,, bgc X licet tempore ab initio-usque ad finem - fétentiam ver itatis Pervcmenfe: ) Num- E quam ad fcientiam veritatis hz mu. adtuxfh, ac teftis. ommum efle potes.- 348 EPIQTOLIE II. B. PAULI APO'—?T AD TIMOTH *AG. 11 Perfecutiones, paff'ones: * qualia mihi fa&ta funt An- v. Ut ftrodus 4:2- &nochlæ, Iconii, & Lyftris: quales perfecuuones fuihmnx & PT ex omnibus cripuit me Dominus. 12. Et omnes , qui pie volunt v1vere in Chrlfzo ]efu per— Tomorlt -.- fecutionem pat;entur. dicores, 13. Mali autem homines, & fedu&ores proficænt in pe]us, ; errantes, & in errorem mlttentes soleramdo V 14. Tu vero permane in iis, qua dldxcüh & credlta funt po[jonam - tibi: fciens a quo didiceris. - & tl 15. Et quia ab infantia facras litteras nofti ; quae te pofTunt inftruere ad falutem , per fidem, quze eft in Chrifto Jefu. *oPet. 16.* Omnis enim fcnptura divinitus infpirata utilis eft ad - L29. docendum, ad arguendum ad corrlplendum, ad erudien- dum in Juftma : d7.Ut. I TEi Meam dotkrinam. ) Quam nofti in- Pie.) Rligiofe. Syrus vertit , cum 4. Pr £imore Der. obfecr: tegram effe & fïnceram Meam inflirurionem.) acyc)rym id eft, Per[ecutionem. patientar.) Xb lnfï- QÜ vivendi modum ac rcmonem mores delibns & hzreticis , ab invidis,. &. imneos. 'ount | perverfïs hominibus, & nonnunquam a cognatis & amicis, Tientes Propofitum meun. ) Id eft.finem. & fcopum, quem mihi in evangelizan- 13 Profrctent ia pgu:) In fua lm- -4o propofui. pietate & peccatis. Beessenpes Eidem.) Con&annam in fide. Vel - Errarntes, €$ im errorem mtttmte.r.) 17 U animi conítantiam ,. ac fïducmm án Ideoque duplicis ponz rei. finém | rebus agendis. I4. Credi;a funt ribi.) Tibi Epifco- cm & Longanimitatem.) Seu lenitatem er- po commiffa funt. & credita, ut cof- lifru matys | . ga perfecutores, & veritatis adverfa- ferves & promulges. rios ; erga fratres etiam in ferendis Sciens A quo didiceris.) Memor a - eorum infirmitatibus & peccatis. quo didiceris, ac. promdc de. lllorum l T* D:kfimncm) Qua omnes tim ami- veritate fecurus. C cos , quam inimicos , ,& adverfarlos 15. Per fdem qua efl. im Cbrlfa ]e. qumc 1 .complexus fum. . f«-) Docentes credendum effe in Chri- VIUW Patientiam;) In adverfis. ftum , -& per fidem Chrifti , ejusque facramenta. & præcepca falutem. pa- teïhglc 11. Pa/frones-) Incommoda ærum— rarl. Tiéntur nas , dolores. . relt Qualm.) Quales pamones, fed in- 15. Ad docendum.) Sanam do&ri- Ter terpres dixit 444l2 , quia vaS/uara s nain. judiciu in textu Græco funt: generls neu- "Ad 4rgumdüm ) Hazretieos, & pec- juo & trius. catores. . lt Gra Annoclam) Anmochxa hsc non ePc 4d. carnpændum ) weog enayoeSa- Et ; Syris fed Pifidix, vicina Iconio. & ci», id.eft , a4 corretlzonem , . malo- Zï. &d üi Lyftris, ubi judeis concitantibus fe- rum Ífcilicet. morum & cOrruptela— Rgnu ditionem -lapidatus. ac pene occifus Irutm.- Anibit fuit Paulus, A&. cap. 13. & 14. E erudtmdnm 3m. juffitia)) ld eü 2 12. Er omnes.) Omnes enim.. :Per ad.omnem morum honeftatem , fan— Inj omnts plerosque intelligit. &imoniam & perfedionem. U X - [ 349 C—;A'-AP-'U;T» Xmo&dV. — 17. Ut þer x i& f fe&us fit homofDei, ad vtomnj,e'q OPUS»b-OnUm-in-. ftrq ; qs; CAPUT IV. » x fu)þPer-xï E Fmoibeum per. Chriff um judicem obteflatur , u F agvärji;s faljös doGlores ,. C?. eos, qui tales. [ibi coacervant , confTanter. pracdicet , folerando quzcumque inflgentur adver[a : pradicitque . [uam lit-at funt pa[fionem , & futurum pramium 5 adoocans Timotbeum, eo quod a muliis defertus fit , &? ab Alexandro multa pa(jus : in prima pofïnnt | ab omnibus defertus fuit , fed a i g : E | | (üi fiefenfwne Dowino liberatus. seüad---' Tüdjen- - Eiü&icdr coram Deo; & Jefu Chrifto, qui judicaturus eft- ^U d vivos & mortuos, per adventum ipfius, & regnum ejus: 4. Praedica verbum , infta opportune, importune : argue, Itit, d obfecra, increpa in omni patientia, & do&rina. Abf - 1 . Erit enim tempus, cum fanam do&trinam non fuftine- vidis, & "bunt, fed ad fua defideria co 4 a;ervabun: '-übi *:magi&ro.s, pru- punquam I X p r-ie,ntevsk a*uxl*ibus , Xx2 i w 4.E.t*' | fua-þiþl- 17 Ut pesfeclus .Vflt bome Det.) HO- -ye'r'bium - fenfus eft, -zxiï'ïd-ue & iu;»;*.( jtttiti) miném Dei vocat doctorem Evange- ftanter. "r gut. ) iifo- | licum & Epifcopum. vince. ;,AE?EOV 4 argumeiicis con- ET affrutlns. ) s8S4erio us ')06 s CO"nfurh- matus & perfectus. — Obfecra.) -n'a'gaxcikwog ; adbortare. : flifeer.) Rogo, obteftor, Wad— In ommi paiientia &$ doiriua.) Qua. [emor 4 I.'Ti fcilicet folide alium. erraffe doceas , iloram juro te. Coram Deo. j Scilicet Patre ; nam eique viam veritatis oftendss. feqüätair, & Jefu Ciriffo. 3. Cum fanm;; dolrinam non fr Pi- Vivos 6 morrzo:J) Per vivos. ,eos" in- ne&unt.) Ferre non poterunt, nec fe in Chrt- N illis dogiles prebebunt. ejusque telligit qui tempore judicii vivi inve- em p - nientut, qui tàmen mortem fubi'þunt, Sed ad fza defderid.) Ad eft, ut fuis & reftitucentur vite. «anis & carnalibus defideriis fat.isä-- * * Per Aadventum trfius. ) Neniens ad faciant. E 1 ( rie Coacervalbunt 'fibi, m4g:/lro:) Id eft judicium. Non eaim fenfus eft ; ad- * J uro te per adventum ipfius. Tà .iP/Iius, temere & fine delectu adíci(cent fibi, &pe ] in Graco eít, 4vr8, fzum. aut admittent magiftros, non ab E- Et reguum (]141') Cum en im veniet pifcopis mitfos aut ordinstos , fed ayä(sæ' " ad judicium , tanquám rex veniet, & quos plebs fibi depopofcerit, aut. qui | qalo- regnum füum gloriofe cum beatis P feipfos obftruferint; licet fint inepti. opde ] inibit. Prurtegtes auribus. ) Kigent fibi O. Prædic " -väräum.)l Evan gelium'. -- hujusmodi magiftros, eo quod pru- H æi Infla.) Pradicationi. riant auribus , id eft, ament audi-., l fan- E Opportune , im[zw/-t;me. x Sgpic pm- [* re nova , curiofa.,"mollia,Vulupnanaf-l —X - 1 EPISTOLAE H. B. PAULI APOST AD 'TIMOTH. 459 to. C ^4. Et a veritate quidem audltum aVertent, ad fabulas autem convertentur. i.*l Qum : $. Tu vero v1g1!a, in omnibus labora, opus facEv angehftæ minifterium tuum imple. - Sobrius efto. n.^ 11 6. Ego enim jam dehbor,&tempus refoluüonls meza m&at. affer te 7. Bonum certamen certavi , curfum confummav:, fldem TE fervavi. illi Do 8. In rehquo repof ta eft mihi corona juftitize, quam reddet mihi Dominus in illa die juftus judex: non folum autem mihi, j5. ! Feiï:ma ad me venlxe 16. ] fed & iis, qu1 dxhgunt adventum ejus. E X tne det cito. J 9. Demas enim me rehquxt, dxhgens hoc fæculum & abiit Thefïalomcam ^ ffe pr: Io. Crefcens ratus f Ad f'bnlar comvertentur. ) Ad fideliter ad finem usque vite in mu- fabulas Judaicas , aut herericorum.. nere mihi credito- cxercendo perfeve- 5. T» vero vigila, &c.) Ut hifce raVl. prre omnibus imalis te opponas. 8. Cerema. ) Corona certaminis , Io, Labora. ) X&XOTt a 4009 , mala & premium: laboris, id eü * vnta £- abiit , Scilicet pro Evan- terna. Evangc AT Ummas f uférue. 3 ln G gelro. v g«firie.) Quam )ulïe merui , & Ops: fac Evangtliffs.) Id eft, Evan- quze jufta judicis fententia mihi ad- fig min gelio przdicando infifte. judicabitur. Galatas Moniflei süm. tuum :mþle) In mune- Reddet "mibi.) Nunc enim habee Aliui ac miniflerio tuo .ita verfare , re , apud fe repofitam.- gunt; ut üihil omittas eorum, que a bono- In sl/a dte.) Kefolwtionis mes. Vel Mra), & fideli miniftro Evangehz Jure exi- in illa die celebri & publica extremii; hD guntur. judicii. gl(). I Sobrius effo.). In C r&CO hoc non Qui diligunt. aa'venfum ejus.) Scxll- habe:ur, fed: refpondet víoe , quod. cet ad judicium , nimirum fibi bene Mat nofter initio hujus verficuli. vextit e€onfcii recte tæ&omm. 2 nom. äf;g:'a:. €Ci.) Scilicet ,ante hlemem ut atna infra dec! amt. 6. Ego enim jam delibar.) ené»do- l5 4 . dd eft, pro libamento offeror 9. Dema. Cujus etíam mentio E- I5 & immolor, fanguinem meum quaft piftola ad Philemonem num. 24. I2 libamen Deo pmtundo , confecro, & Drlsgens hoe [aeninm.) ld eft, hu]us U fc vitz commodorüm amore ductus , facrifico per maxtyrium. plfc( Tempw' re/ölutmnts.) ld eft tHOrtis. ita ut tam Pauli , quam Evangclii cu- fllpplc !". Benmem Certamen certavi.) Nam ram privatis commodis poftponeret:. pro fide Chrifti predicanda plurimos Non tamen fignificatur a fide recef. aptüm labore;s & afllitiones fuperavi. iffe. Quo l Curfum rmfummavt) Jam prope Et 46i1f Täefalamrdmm) Sive ut re: lent, abfuui a meta, inítat enim finis vite bus fuis privatis illic. vacaret , five Cü & curfus Taborum. ut procul abeffet a periculo. Ac for- Fidem. férvavi.) Fui fidelis Domi- tyfu SEIae tafle etiam "T'heflalonica exat illi- pa- mop mi minifler, difpenfator verbi, & Yifiq 1 " l z av 351 H CAPUT EE * 1 qutem 16. Crefcens in Galatiam, Titus in Dalmatïäm & addu&: te- *Col 11.*Lucas eft mecum folus. Marcum affume; x cum : eft enim mihi utilis in minifterio. 1 4-14- 1geliüæ, um! 12. Tychicum autem mifi Ephefi * * » infhat 13. Penulam, quam reliqui: 'Troade apud C2 rpum , Veniens ) fldem affer tecum, & libros, maxime autem membranas. -.14. Alexander serarius multa mala mihi oPcendxitx: reddet | reddet illi Dominus fecundum opera ejus: is n'o'ftr'-is. m mihi, 15. Quem & tu devita: valde enim reftitit verb . 16. In prima mea defenfione nemo mihi aff'uilt, fed omnes: : venirg me dereliquerunt : non illis imputetur. *& abiit 17. Dominus autem mihi aftitit, & con fo,rtavif me, ut pe':r* me preedicatio impleatur, & audiant Dines Gentes : f&(libe- sE reícens. ratus 'f.um1 de ore Leonis. ;inme 1 L 4 * : ;-8. Li:-' pafevee taminis , SoIO0. 'Cre/&c.,m in Gdlatiam.) Scilicet d Y acr;æ fcriptvur»æ;, alw- abiit , miífus a me ad prædicandum rum manu fcriptos. ,:vita j Evangclium. - Membranas. ) V 7 idetur intelligere E I» Galatiaz.) Qu* eft regio A- fcripta manu fua exarata. mi, & m'rhi aä— fime minoris; extat Pauli Epiftola ad 14. Alexander. 4rarim.) De quo LO Galatas, quam fupra' explicavimus. fupra epift. 1. cap. I. num. 20. Aliqui interpretes .Galliam intelli- catur &rariuS , Grace xaMSGS , id "1 habe:— eft , faber &rarius , änreo:umjäfo-. gunt; nam Galli etiam dicüntur g«- AeTat. s rum fabricator. neg. Vei In Dalmatt am.) Que eäürllliri(':i re- Multa ma'a mibi oftendir.) Id eft ^ extiul 1o. & intulit, cxhibuit. 15. Quem &5 tu devita.) ) il AI. Lacar) Scilicet Evargelifta. ab illo cave. Ia eft, tibi Marcam.) lntelligit Joannem . co- ,»bil.bene n omento ijVlarcum , confobrinum Ferbis: naj?r?':. ) j , Predicationi r;o- 2 b arnabe;, cuju ræ. fl, uty 3 s mentio Ad. cap. 12. I16. In prima mea defenffone.) Eam ss In miniflertum.) Evangelii. intelligit, quam fecit Paulus in pri- nfiq E IO. Tychicum autem mifr Bphefum.?) mis vinculis ; fcribit enim Paulus & M Ut fcilicet vices T'imothei Ephefini fecundis vinculis ; quod j ljüs mis evenerat. übi in : Pkljif jdus -Epifcopi Romam evocati, Ephefi fuppleret. - Nemo mibi adfuit.) ld eft auxilium, Aj Cl 15. Pezulam. I) E(t veftis. ge'nþä aut patrocinium przftitit. onertb he aptum imbribus ac 'frigori depellendo, : 17. Ut per me pradicatio implæretl'tr/.) ) i Tecel» Complereeur & abfolveretur. - quo potiflimum iter agentes. uti fo- lent. ltalice dicimus paldndrano. Et audiant omnes Genre;.) Ut multis .tlt a Carpum.). Cujus mentio apud Dio- adhuc Gentibus poflem . predicare E ,hit vangeltum, j for- nyfiuim Areopagitam epift. 5. ad D«- De ore& l*ean;.s".) *Id eft, Neronis, mophilum , ubi infignis hujus fancti li pe qui ferus e'rlac &X crudelis ut leo. "wvifio. reemfetur-. — 352- EPISTOLE II. B. PAULI APOST.-AD TIMO'TH. CAP.IV. I8. Liberavit me Dommue ab omni opere ma]o & falvem- faciet in regnum fuum ccelefte, cui glorla in. fæcula faeculo- um : Amen. *Sup Saluta Prifcam, & Aqudam & *Onefïphorl domum. I16 19. : 2* Eraftus remanfit Corlnthl. Tr0ph1mum autem. rehqul D. infirrum Mileti. 21. Feftina ante hyemem venire. Salutant te Eubu]us, & Puders, & Linus, & Claad!a, & fratres omnes. 22. Dominus Jefus Chr:fnus cum fpiritu tuo. Gratla VOblS- cum Amen. '*T' fata I8- L;äer;zwf me Dominus ab ommi fuiffe Arel atenfem' Epnfcopum Anfel- : f jlatz epere mal0 )-Pro Z£eravi£ , ia Gre- mus.tradit, & Petrus. Clumdænfïs h co eft, fucerar, liberabit me Domi- lib. r. Epift. 2. t nus 1b omni peccato , non enim -Mileti.) Quz urbs et Afie * non patictur me fuperari adverfis , fed longe dift:ins ab Ephefo. . OI. Padezs. daturus eft conftantiam ufque '.ad Vir erat apud Roma- InOrterr. nos claritfimus, femtorn ordinis, & |de regnum [uum celeffe.) Ut aiTe- pater fanctarum. virginum Praxedxs, quar regnum .celorum. & Pudentianz. 1 Vide d9. Pfcam, 6j Aqmla:m.) Ecclefiam. Linus.) Qui Petro proxnmus rexte dica A&. cap. 1. 1. 2. & ad Rom. €:p. 16. Ef frrztre: 0747 €$. ) Id efi Chrn&la- Deiu 0. eff; bo; 4 domum ) Hunc primo hu- ni omnes. jus Eplüolz Cap. num. i1Ó6.. laudavu: 22. Cum Sp:rttu 740.) Id eft, tecum Vide ibi d 4 prax it per gratnm fuam. &ya 20. Erafóus.) Hz]us etiam men- Gratia vobicum.. Amen. ) Vaätf— tio ad Rom. cap. 16. n. 25. - Vide ezm, id. eft, tecum & cum .univere ibi . Acta. fa l:'.c.clefh tibi com- Dop/omam ) Hunc 'Irophxmum miula u qui f vénti ICS, J z N CH s - ceam m* fidem j E d!tü i p mïx N b Íoint Ou (d f & p d Igl lj nobi EPI- fptr l ii X CAB.IV. A 2 53 m - ,:' falV??m " EPI * D 3 um f.—rel'iqui PAULI APOS TOL L )üiüs, & Nl CUUAD PEREDM. . i 7obisf CAPUT PRI M*/U M. d Faä?a in falutatione mentione [pei vite eterne, qua . jam fnam'? iü Anfel;" 2 faflata efl , oflendit , quales. debeut. ordinare Presbyteros ac Epi-. uniacenfïs g.) - Jtopos : & de quibusdam, qui ob varia vitia dure funt iner N fig, not $ omnia munda : quidam fa&o | Pandz' : inundi. d Romt Deum negaut. z C'hriftf fecun- : dinis, & I. ( Aulus fervus De i, Apoftolus autem ïefu Jraxeis, " " j dum fidem eletctorum Dei, & a 5 * p ghjtionem ! V"Eritatisf,' | quae fecundum pietatem eft þug texit 2. In fpem vitae aeternee , qua im promifit, qui noh mentitur, - Chifio- Deus , ante tempora fzecularia ; » $. Manifeftavit autem tempo ribus fuis vefbum fuum in- t tecum praedicatione, quse credita eft -mih? fecupdum*. praeceptum L nir Salvatozjis noftri Del : univere - | Y T.itä I 'nmdmn fdem e[e&aru(n; D—e;.) .9. Quaem.) Vitam sternam. 4 '&J [d eft, ad hoc miffus , ut iis, Promifit.) ld eft, dare decrevit, propofuit , predeftinavit apud qui funt a Deo ele&ti, fidem, qua fal- mente, dare fidelibus fuis. um ventur, annutie m. Ut omnes fide- Jes , maxime fanctos & ele&os , do- |-Xnte fempora fæcul,zrizt.) Agje lflun- éeam veram , finceram, & fanctam di conftitutionem , ante q-[u-zi'm : eHea tempus aut fzcula.- fidem , qua cognofcant veritatem. Í n Tenzþa*r;äu! f ül.f.) Opporcu;nïs & Et agnittonem veritatis-) Ut cogno- congruis. fcaunt veritatem Evangelicam. Verbum [nmum. ) Carnem factum, ita ' Qua fecundum pieratem. eff.) Que D. Hieronymus.. Vel intelligit Dei fcilicet docet, & perfuadet , ut fanéte promiffionem jäm dictam de,',vïcæ & pie vivamus, & recte de D «tcrna. p Ip pradicatione. ) . religione fentiamus. .* nem. , P*Ver' präedic'at:ï.o- lz fþer)z vit& &terna. ) Quæþ veritas nobis proponi t vitaim xternam, illam '. Pi*arcpfz;&;. y e'm'ræcyi;vj " fpcrare , & ad illam tendere docet. vertit delegattomem, V?t:?bim ] Bsbl.cunmc Com. anvcb. Tom. F A. .: | ïy T £ 354 EPISTOLE B. PQULI'APOST.»RD TITUM- - 4 Tito dile&o filio fecündum communem fidem N , gratia; Jem fe $s & pax a Deo Patre, & Chrifto Jeíu Salvatore noftro. - 05, Q $. Hujus rei gratia reliqui te Cretee, ut ea, quae defunt, IO. corrigas, & conftit difpofui tibi. uas per 'c:ivi*tat;es. pre'sb'yteros,' flcut' & ,erg,»o zO 3 dydo - 1Tim ^6.*S1 quis fine crimine eft, unius uxoris v1r, fillos habghs li. docen 3. 2. deles, non in accuíatione luxuriz , aut non fuübditos. 7- Oportet enim Epifcopum .fine crimine effe, ficut Dei D tenfes . difpenfatorem : non fuperbum, non iracundum, non vinolen- tum , non percufforem , non turpis lucri cupidum : - ? 9. Sed hofp italem, benignum, (1) fobriüm, juftum, fan&um ,—' jllos continentem, H - * .9--Am,-' averi (L) b&nignnm. In Edtt, Sixt. additur : i)rudmtem. 4- Dilecto Non in Accu[atione luxuria.) àc cï»«r/ag. E n2:20, filio. pI od ermant, gée - i& vox luxum in comeffationibus, Secundum commnnem frdem.) Non n 9A compotationibus*, & hujusmodi facem, fecundum carnem, fed fecundum com- fignificat, quem tamen.etiam carnis Sect "4nunem fidem & fpiritum,-.quo ego intemperantia comitari folet. te in Chiifto genui. ligionis -nut non fubditos, ) dywnóraxra , fi- F/'dfl Grat4.) Scilicet fit, aut multipli- . hos non fubjectos , majoribus ino- & ep .cetur. x bedientes, qui fübjici nolunt, qui in - 8. Crete.) I h Creta Inf,tila. ordinem cogi noin polfunt.- ^ Qu4 dquzt, carrigds.) Ea emendes foo) 7. Sticut Dei difpen(atorem.) Mica- qu & & corrigas, qux adhuc reftant cor- rium ac miniflrum in difpenfatione Qmne rigenda. . Evangelii & Sacramentorum. nim, ] Per Civi fafcs.) wutTO. wo'M, bppidatim. Non [uperbum.) ASav9y , audacem, Presbyteros.) Et etiam Epifcopos, gdii d prefractum, durum, inflexibilem,pro:.- Argt in majoribus quidem civitatibus IZpi- tervum. fcopos, in minoribus vero S,acerdo- Noz perc [2 Ermis 1o tes Parochos. - * Tim. cap. 3. 3. J;i'gm.)ï Vide dï&a;l . ad w 7 $uf ego di]þufui Tiant 1 £i&j.) - Sicut &go Non turbtis lucri cupidum v Qui.lu.. ducon preceperam tibi , vel tales , quales crum .captet undecanque , etiam re- ii ego tibi defcri pugnante honefti ratione. E : : fcribam. pfi, & iterum nunc de- .B. Benmtgnum. ) QiA«a9or , b bnoä Jadai ( 6. $ quis f»:'ned iniiins ef. ) Quafi Chiif amantem , bonorum amatorem. d&ifm[ dicat : ille enim eft Presbyterio ; aut Sobrinm.) c«epeoa , quam vocem I Epifcopatu dignus,.qui fic vixit, ut interpres vulgatus r. 'l'im. cap. 3. 3. nullus eum merito poffit in crimen t -Vertit pradenrem. Vide que ibi nota- z " vocare, quique fit boni nognyinis & vimus. Bs Aamzag. - Jeffem.) Qui innocenter inter lo- Unins uxoris vir.) Qui fi uxorem mines vivat, & fuum cuique tribuat, Tenid habeat aut habuerit, non tamen ac- .Dry Sanitum.) Qct0y, pium erga Deum, hii ceperit fecundam, fed una contentus & religiofum. . vixerit. Vide di&a 1. Tim. c. 5.2. Costtnentem.) Qui ücupi.dita;e:—i..ife.- toj) Filios babens feeles. frenet, eas potilfimum Ompe ) Hoc Ve'Pc Chri- ; q'uæ fuac a ia fïi fidem profeffos. , libidine & gula. tande P pl - ais dul ..—lM 2 T CAP -U- T L 355 - Bu : 9.—Atri1ple&emem eum , qui fecundum do&rinam eft , fide- lem fermonem: ut potens fit e xhortari in do&rina fgna ,1.& defu*ng,' eos, qui contradicunt, arguere. * r . n Io. Sunt enim multi etiam in obedientes; Vanlloqm , & fe- & g dyétores ; maxime qui de circumcifione furit : habäns " x1. Quos oportet redargui: qui univerfas domos fubvgytun.t, docentes, quae non oportet, turpis lucri gratia. . ;üt Dei 12. Dixit quidam ex illis, proprius ipforum pr opheta vCre—i tenfes femper mendaces, malae beftige , ventres pigri. molen ^ 44. Teftimonium hoc verum eft — ; Quam ob caufam increpa s fs illos dure, ut fani fint in fide, ? al ^14. Noz intendentes Jud Icis fabülis, &'.'man.dati"s hominum '9- Am' : *averfanþium fe a veritate. 15.*omriïa Mr/ag. Yya jonibus, 9. Ample&entem'.j A rEX opeyoy , te- pfit vitia n.atu?alia Gentis fuz , quod jusmodi -macem , & mordicus retinentem. perinde eft ac pofterorum vitia pre- n Camnis Secundum do&rinnm'.), Chriftianz re- difcere ,; quia vitia nativa parentum ]igionis. fere in pofteros derivantur. Fidelem Sermonem. ) Id. eft ,- vere Cretenjes emper mendaces, €e. ) bus itio- & exploratz certitadinis. 'Totus verfus he ?:ameter eft . hqjus— U? portens J/iz* exhortari i2 doürina madi , qui ia fesa-) ld. ef futficiens & idoneus fit, Kf'ïrräg" a';:' Ypeügat , xaxz ,noía , Vitt- 'qui exhortetur ad pietatem , & ad qagseeg aeoaiy nfatiote Omne genus virtutis ; idque per fa- quem. bene fic vertas : ll nam, integram, & incorruptam Evan- Cres femper mendax, m414.5q/li?, venter tners eff. udacem, gelii doctrinam. ;m,prü" drguerz.) Stripture teftimoniis, & Semper mendaces.) Inde ortum pro- firmis rationibus revincere. verbium Grzecorum , quibus xexríctiy, lo. Sededores.) Qui-errores fémi- cretizare , idem eft uod mentiri. ïa/ m pant inter fideles & a veritaáte ab- Mala beflia.) Sic appellantur , quod Quillu- ducunt. i - effent ad nocendum proclives, ut be- jm te si de cir cumc;/:'Oäe'funi.) Qui. a ftiz, que morfu TE nocent; aut CQII;)II Judàifmo converfi funt, & fimul cum petant, C JNentres pAigrt'.) r Chriftiana religione retinendum Ju- E -KQuod. otio !& ven- daifmum docent. tri indulgerent. II. Qaós redargui oportet.) : *?7:?5'0- I Teffimonimm . boc vertm eff, ) |yocam Notaverat hoc Paulus-ex $3 p , idn'eff , obdurare illis os. alfa & noxi:. &us, & fama publica. pcr.ierit/ia do- [ notà« -Ox'f& 72072 'partet.)- F I3. Quidam ex tllis-) Sc'tlicet s ducrepa: idlos dure.): A,worofþæg, fe. er lio- menides Poeta Cretentis. vere , rigide, precife ad vivum. . Propheta.) N ocat Hp:ime nidem Pro- "Ur fans fint in ffde. ) Ut integrita- ribuat, h tem do&ring Chriftiang confervent , Deunt netam, vel quia a fuis habitus eft P roph:ti, tefte Laertio ; vel qui: ac quidq uid ei cogt;arium fagceritar, omnes Poetz Vates appellantur; vel refpuant. . t quia fcripfit librum . De Oracs/zs ; vel l4 AN?z ntendentes juald;cif febulis.) fir à tandem Pzropheta dicitur, quia fcri- Ncï feductozibus illis Judeis fabulas - [f 356 ÉPISTOLE B. P'AULI AþosT. 'IA(QD Trrüf»i '. Ài -*Rom .X$. *Omnia rmunda mundis: coinquinatis autem, & infide- 14.2c, libus nihil eft mundum tnulto Y ; fed inquinatae fum eorum & P & confcientia. - 4 V 16. Confitentur fe noffe Deum, fa£tis autem '.nägänt*.: cum ament, fint abominati j D )& iknorsdibiles,.-& ad omne OPPS, bon-um'xl:e- 0gnas. 6. t CAPUT IL.- * j In - Iuomoa'o. docere debeat [enes , anus, adolefcentulas, ac juroenes , n do rebendo [e omnibus vite exemplum : & in quib us 0s erudiat &V & apparüit , beneficia etiam per eft, ve | .-gr—atz'aj Déi , qu * | Cbrijiqm - 9. & Aobis exbibita offendit. X fion Q autem loquere, qua decent fanam do&rinam : 10.1 ALTU 2. Senes ut fobrii fint ; pudici, prudgnte;, farpi'in üde, 9 t65;U i X in. -di'le&iovne ,in patientia: A Anus 2 F 172/ dIb fuaä Judaicä-s v tkn-c. fas non effe fllis Veff:i', non ta- fine fim prebeant. qhdi'taptiþus aurem men abftinent; hoc enim fignificat B Ef mandatis bomtnum. j 'Taxat hic Apoftol i us, fum ait: Inguinata. funt - tientit, Apoftolus mandata hominum , non eorum mens 9 con[cientia. : pterea omnium (fic enim mandata omnium 16. Cezftentur) Profitentur. aut in | Regum ac Principum elideret) fed Fatlis autem nuegant. ) Quia facta eorum; qui averfabantur veritatem , promiffioni non refpondent utpote $ I ndim & pro.e2 fabulas fubftitucbant, cibo- preceptis Dei , cujus notitiam jactaht, omnino contraria. : -fa Non rum dele&tum ab illa preceptum. lumni I5. Omnta munda mundis. ) Chri- Adbominatt.) [ äskyx-roi, 4äamin45ile:? ad rix ftianis nullus eft vetitus cibus quafi execrabiles. N . Incredibiles) dntiS&G, incredali, in-. immundus , licet enim aliquando lege dedita Ecclefiaftica abftineant. aliquibus ci- obedientes , proprie; Unper[naftbiles. Bem bis, non tamen propterea abftinent, - Reprobi.) &3oxpor , inepti vitio fuo : Qiat, u od illos immundos putent. Chri- ad omne opus bonum. MVE d 1. lvia, iani dicuntur. mundi, quod fanguine Uz decest 'fdnam da&r;ndm.,' ) honef Cbrifti per Baptifinum mundati fint. & fane doGring congcxll— Á - Coinqninati: & safidelibus.y Iniïde; tanea fünt. $ tilas, Q. dSenes ut fobris ffnt. ) . vypä)&-lö?, rore. litate coinquinatis, & Achfcientiæ ér- X tempe ug& vox tam vigilantes, uam fobrios N lefcen — Nihil ;jl mundum.) Quia ciBOS. non ignificat. . Vide fupra E piftola 1. ad. La prohibitos lege Chiifti, fed prohibi- "I im. cap. 3. num. 2. - * D . tos lege Moyfis, vel comedunt, vel Pudict.) ctu»oi , maturi & 'grraveä*.- Gw$e d non comedunt ; fi non comedunt, - Prudentes.^) Mide di&ta loco proxi-. ls eccant fuperftitione , qui putant fe me citato ad Tim. cap. 3. 2. ubihzc SI debere.illis abftinere, ut lezgem Moy- eadem vox habetur. - fium faicam fervent: fi comedunt, peccant firmi. Sani d fdäo) Id eft, Y gx confcientia gr;pnea, cum enim pu- :inte?b.r;-ï & : : $ V CAPUT I. 357 t infide- ] 9. "An'us fimiliter in habit u ,-;F,fan&o..., non.c'rïlmi'n-a:t;fice's z q—on multo vino fervientes, bene docentes : ? menf, | 4. Ut prudentiam doceant :ado - lefcentu 1/a/s, ut vifcgg fuos t: 'cum : , ament, filios fuos diligant, s-,dOmus curam. habentes , be- num I£- $. Prudentes, caftas, fobria nignas , fubditas viris fuis, ut non blasphemetur verbum Dei. H . 6. Juvenes fimiliter hortare, ut fobrii fint. - 9. Ín omnibus teipfum praebe exemplum bonorum operum, [ Y in do&rina , in integritate, in gravitate, . Yal 9. Verbum fanum , irreprehenfibile: ut 1 s, qui ex adïverfo : 7 1 eft, vereatur,nihil habens malum dicere de nobis: 9. *Servos dominis fuis fubditos effe, in omnibus placentes, ;F:pl.l. t non contradicentes, . Coloft ) - fo. Non fraudantes, . fed in omnibus fidem bonam oftgndeh— :Q2. m üäg,' nofiri Dei ornent in omnibus. tes ut doctrinam Salvatoris »s II. A?pg- 218 ^ . Anus F Jp dile&ione.) Ut fcilicet fit fiqcerag Grece c'eeoras, (iequa nunc dicum;: 20n t« - fine fimulatione. Y Domus curam. habentes. ) Qu af- [rnificat ^Im patieutia.) llleeft fanus in pa- fidue fint domi, & rem domgüi'cam A a/a t tientia, qui ita tolerat adverfa, ut pro- pterea nihil peccet , aut in Deum; Benignas.) a*lyasæg , bonas, placi- aut in proximum. das , mites erga domefticos. ;K hh züo.. ) -Qui ! fcilicet Ur monm bla[phemetur werbum Det. ) 3. lz babitu fd Ne Chriftiana doctrina male . audiat utpote fanctimoniam & religionem. redoleat. Non- eriminatrices.) QafdoNsg , ca- apud. infideles, quafi .contraria vitia . ]umniatrices, quz lites ferunt, omnes foveat aut doceat. ad rixas & t. 6. Sobrii.) Mide.di&ta num. 4. iuäileg gnas accendun Nonm multo vtuo f:ei:viente:. j) ;.d eft 09. Ferbum fanum.) Id eft, przbe juli in deditas. Non.ebriofas. — verbum fanum , ab eo enim verbo iles, Bene decentes.) Bona docentes; quafi regitur hoc membrum. litelligit do- dicat, anus doceant juvenculas. non &rinam orthodoxam, non vitiatim, tio fu? levia, anilia, aut turpia, fed bona & aut corruptam, fed fanam & integram. sum. ) honefta. rreprehenfrbile.) Y Quodxreprehendi QUE rR dentiam fd?ceant -adole[cen-: non poffit. . ^ onft Is quiexa dver[o c/f') Id eft adver- - z:;gl.fzs.) Üfy« G povitci ràg »£ag , ut MÉ temperantes, & fnoderatas faciant ado- farius, fcilicet Gentilis, Judaus, vel lefcentulas. Vide dicta 2. ad. "l'im. c. hareticus. Qbrios Vereatur.). þudäöat , confundatur, p à q. num. 7. übi explicavimus quid fit 9. Servos.) Supple hortare. 6900 JOc. Adoelelcentulas. ) Loquitur de ado- o In omnibus placentes.). Obfequentes n lefcentulis tam nuptis, quam innuptis. in omnibus, qu& div-inæ' legi nonre- roxi 8. Praedentes.) owpeorag, vide di&ta pugnant. : hi hgt ANo2 co» num, pr&cedenti. tradicentes.) S. Auguü'inus $obrzas.) Non eft hec vox in Grz- vertit: Nez refpon[antes. &pid- co, & videtur effe 'in;erppgtacio' vocis 10. Nox f)-auld(mfe:.i) pàü voæþ; ER D 358 EPISTOLE . PAULI APQST AD TI'I UM II. Apparult enim gratla Dei Salvatorls noftrl omnibus ho- minibus. 12. Krudiens nos, ut abnegantes 1mp1etatem, & fæculana Ad quas 1 defideria: fobrie, & ]u&e, & pie vivamus in hoc fzeculo, : hriari: € Infra 13. ExpeGantes beatam fpem, & adventum glorise magnl [ t j 29: 4 Dei, & Salvatoris noftri Jefu Chrifti: [/ 78 14. Qui dedit femetipfum pro nobis, ut nos redlmeret ab omni iniquitate, & mundaret fibi populum acceptabllem fe- x &atorem. bonorum operum: ADm rs. Hsec loquere, & exhortare, & argue cum omm 1mpe- " 1"10. Nemo te contemnat. Ü 4 Nen t omnem j 4 Era errantes tla, &in » - 4 Cut 1 noih"l D CAPUT dis MY * dum füa 356 » non fuü'urantes, non mcerver- nas co ncuplfcenmas, cupldxtætes omnes ; DQTHIIOT .carnis, opum, honoris & gloria. d Fidem.) F idelitatem. Sobrie.) lemperanter, moderate. 6Q torem n Ur dolrimam Salvatoris mofivi Dei I3. Expettamtes beazam fpem.) ln— rnzent.) Id eft, ut obedientia ,, fide, terim dum expectamus promiffam bea- & morum integritate, doCtrinam Chri- titudinem tanquam pramium bono- IL[«: ftianam apud heros fuos commenda- rum operum hmjus vitz. d efes tam reddant, quo plures ad eam.ain- Ef advenstum glo*'m magm Det.) tes Prin plectendam alliciantur. Intelligit gloriofum Chrifti adventum Difh LI. Mpparutt entan gratm Det, Uc.) ad judicium extremum. Quafi dicat ; decet -t0s- Chriftianos Dromte I4« Popuíune accebtaä:lem ) Slc VO-. Al m fantte vivere juxta precepta hactenus cat peculi:riter eletum & dile&tum a tü velE tradita; nam verfamur in luce Evan- eo, ut nos ab omni iniquitate re- gehl , qua d do&Qi fumus veram reli- demptos & emundatos, poflideret tan- 9. Nc maledic guonem & officia hominis Chriftia- ni. quam populum peculiarem. (juam j Pro apparuit, Grece e['c, 8gt- Setlatorem 607201*2»: operma.) &Aw- Non | Q«»« , iluxit. TÜS Y zelitorem , &mulatorem bono- Gratia Dei-) Scilicet mifericordia , rum operum, id ef?: magna cum . ala- mamm benevolentia Dei omnibus hominibus $d j critate , iegenti üudlo & animo , vir- exhibita in 1ncárnatione Chrifti.: VMel tutís opera capeffentem. tdos, s nomine Gratie De;, intelligic ipfam d5 CHm» omut smperto v) SClllcee $ incarnationem, vel Chriftum Salvato- plena: poteftate & auctoritate.. - Chfuly rem noftrum gratuito incarnatum. Inm ANezo £e ca:»ztemnat.) Quar dlcat, Err, I2. Im;:emrem ) Incre dulitatem , ita te gere in tuo munere; adeo fan- idololatriam,& fuperftitionem omnem, &e & irreprehenfibiliter vive, ut ne- quàm Sacularia deffderia.) ld eft munda- mo te audeac concemnere. Inr L Pav [ L 359 æ*ae* '*äe* m : 2 D inibus l« "USCAPUT II fieculari: Ad qllas virtutes fuos. debeat. adbortari , €&?. & qaibu&';' iäz'ti/is'ide- eculo, bortari : & quod a peccatis prioribus [ola Dei benignitare Jalvatt i maggif; fanus per lavacrum regenerationis, fa&li in [pe beredes vita eter- Imeret ab t ; monetque, ut bec docens ounam devitet doGirinam,. x . fimiliter , & bareticos. a )ileg, fe.:» 1. A Dmone illos, principibus, & po teftatibus fubditos eïï'e; £X di&o obedire, ad omne opus bonum paratos effe : ii 1mpe /4. Neminem blasphemare, non litigiofos.effe, fed modeftos, 1 omnem oftendentes manfuetudinem ad omnes homines. J 4. Eramus enim aliquando & nos infipientes, increduli, errantes , fervientes defideriis & voluptatibus.variis, in mali- tia, & invidia agentes, odibiles, odientes invicem. à * L - 4. Cum autem ben it Salvgfor;i S S'thjæ' ;igmtas 7./& : hum?nltas apparu 2.VI» noftri Dei, 'APUT E . $.* Non ex ope ribus ju&itiæ—-, quae fecimus nos, fed fecun- j Tim moxprumIcmÉai) - dum fuam mifericordiam falvos nos fecit, per lavacrum rege- I- 9: tt?s,omneä nerationis; & renovationis Spiritus fan&ti, t orig. alva- Voderate, E 6. Quem effu . dit in nosï abunde per J | efum Clhlji ift—u-m S - torem noftrum : E T. Ut 'M'Hv) IH' n illam ber- Y. ]L/o.) Scilicet Cretenfes. Odibiles.) gvcynroi,--odio digni. im bono. Principibus 8 poteflatibus fub- Benignitas, 6 bumanitas. ) Id - disos effc-) Ut fubditi fint, & obedien- j D ) eft. fingularis Dei er ga homines a:nor,^ tes Principibus & Magifttatibus. - ftudium & diledtio. 3dvemum - Di&lo obedire.) mtiSaexeiy, id eft, þrompt?» libenter,& ex animo obedire. (8. Nom ex aþerüm jufi(i& , qua fe- | Sic vo- d omne opus bonum.) .A magiftra- cimus nos.) ld eft, non mnerito Qþe- jetum 4 tu vel Principe injunctum. rum noftrorum ju(torum. * jtate 1e- Q. Neminem blafphemare. ) ld eft, Sed fecundum fmam mi[ericordiam. ) Propter fuam mifericordiam , id eft, lerer tan- maledicere, aut convitium in qp-ex-fx- uam jacere. gratis ex mera fua mifcricordia. ) qu- Nozn litigiofos effe.) Contentiofos & -Per lavacrum regenerationts)) Per | bono fixarum atnantes. " 4 Baptifmum quo exterius abluti in- um dl 1205, plzz;. tus regeneramur in filios Dei . per Sed modeffos.) émitixeiG , ag z gratiam adoptionis. 'eidos , mites y bumanos. 3. I Z Ef rénovattonis Spirttus Sdnäi .)Quo ianfu[ti 1 fepientes.) d»oqror, féulet , in-.- fcilicet baptifmo per gratiam Spiritus Sc'xliþet Incredzuli.) A'f;ruSæ?'g , £mobodsentes, San&i renovamur, & novi homines efficimur, fan&i, jufti & Deo amici. f' dicat j Errantes. ) Tam in vià morum, o if* quam docrins. . « E 6. Quem.) Scilicet Sphiturh San- In maltts : '4g€72f€ s Impxobicate, um. | ilf i per&ïerfïtate , nequitia. A&ngde.) Large, .vcovpiofe.* , "- - 360 *EPISTOLJE B.PAULI APOST. AD 'jif-ITUM 1. Di —7. Ut juftificati gratia ipfius; haeredes fimus fecundum r;g-m 2 Y * gecefari vita eeternae. : $. Fidelis fermo eft : & dä his vollo—tueï confirmare : ui cu- EC ISf Sa NU rent bonis operibus praeffe, q & - ui cïedunt Deo. Hæc funt bona, & utilia hominibus. j & . ITim .* Stultas autem quaeftiones , & genealogias, & cckmiilehti'o- L4.& nes, & pugnas legis devita: funt enim inutiles, & vans. 4. 7- .Io. Haereticum hominem p ; 2lLim.: tionem devita : J oft uünam, & fe;qrädam corre- 5l 2.23 . IOP . 1I. Sciens, quia fübverfus eft, qui ejusmo'd'i' ER, & deïirii quit , cum fit proprio judicio condemnatus. - 1 12. Cum m1 ; fero ad te Artemam , aut Tyc hicum ,,/fehina. ad " me venire Nicopolim : ibi enim ftatui hyemare. * Pilm I3. Zenam legisperitum , & ll 2 Aps EE lläc'ite; Apgæn;itte', ut : um i sihil illis defit. ! - fti s À 2. Ut ]æäægf;.j Id eif, a pec»ca'tis | Io. C'ar'ieþtlianem. ) " (ï'bmmonitïo- expurgati, & juftitia donati. nem, quz leniter fit doce ndo & « | Gratia ipfirs-) Non merito noftro. nendo, ut refipifcant. [? v. xI-,[.ererläs'.[im'mr fecznalufyz» fPEm.) Jam Dewita.) naparré, rejice, adverfare, * incipiamus fperare ,, & tendere ad refpue. - milïtoPi hareditatem regnt caleftis. " bverfus off ) IEic oamrain evero ss fus eft,-fcilicet fide, fpe, &--þohisï . Fidelis f.'erma;)- Quafi di',ca'g ( »vexl'æ omnibus. - C J D funt, & certa, qux dixi. difcant C Dé his vola.te confirmare)) Molo te Deliuquit.) Id eft, peccat fciehä, hzc affeverare , afferere, predicare. & 'prudens, cum fit in harefi ob- Dinis [ ftinatus. Ut non Bonis aberibus pracffe-). neoitac Sai , Proprio judicio condemnatus.) A s d rem ita incumbere , & ftudere bonis ope- ribus , ut aliis fint. duces ad eadem ipfo condemnatus, nimirum per eà, bona opera, fcilicet exemplo , & qu£ facit , quia- fuo vitio fit, ut ab Cànt, iv hzréfi non emergat , & refipifcat. predicas etiam adhortatione. I2 Cz» mtfer*a ad te drtemam, aut Hac fmnt bona, €f utilta bominibus) Is Q Tychicum.) Ut fcilicet: tui abfentiam & àdjut Hoc enim a p gere hone&um eft & : in Creta fuppleant. Qut n utile. Nicopolm . ) Ques civitas e&' Epirï. àtore /g. 'szzzezzlagi;zs. ) Vid dicta I ad. Hiemare.) Hiemem trantigere. tetur ^5 23* Legisperitzm. ) joris.:Moy "Tim. cap. I. num. 4. Docet Hiero- faïcf, Glm [ nymus morem fuiffe jidaizantium, ut non Romani/, aut Grgci. àQud te ab exordio ÀÁdam ufque ad oroba- pello.) Cujus frequens mentio in bel omnium generationes ita memo- A&is ÀÁpoftolorum , & Epilïolig D. l Pauli- xiter, vélociterque percurrerent , ac fi nomen. fuum 'reterrent. U nibil illis defre-) Monet , nt ità Vincüly Pugnas /egu) Futiles, & Rabbint viatico inftru&tos mittat , ut nihil il- nhfec:o cas quaftiones circa legem. - ;is defit in itinere. W.c, d | CAP UT III. 361 dum frem 14. Difcant aunern & noftti bonis operibus præeiï'e ad ufus necefíarios : ut non fint infru&tuofi. * Ut Qu IS. Salutant te qui mecum funt omnes: faluta eos, gus Hac funt . nos amant in fide. Gratia Dei cum ommbus VObIS. Amen. ) CORentoe- - " FPISTOLA a, i COI'TB- B PAULI APO?TOLI ] em . AD PHILEMONEM feftina ad szlemom cujus cbaritatem. ac Jïa'em collaudat , Onefimum fer- tte, t vutn ipfius. remittit ; quem illi. commendat , & ejus culpam in & reczpzl, mdzcans Je cupere ipfum babere ut fibi mini jlret , Difcant —— 1 in Evangelii prædzcamne. ymfmomuti. Aulus vin&us Chrifti Jefu, & Tlmotheus frater : Phile- ndo & mo | 'P moni dlle&o, & adjutori noftro , 2. Et Appicee forori chariffimse, & Archlppo com- ,alverirés ; m111ton1 noftro, & Ecclefiæ, qua in domo tua eft. mfrw, evtt- 3. Gratia & bonis 1 I Di[cant noffri.) 'Ye hortante Ef Ttmotheu:.) 'Timotheum addit difeant Chriftiani. fiznificans idem illum optare & po- cat fcxens, Bonis operibus praeffe-) V. di&a n.8. ftulare. ha ob Adijntori noffro.) Yta Phllemonem Ut non [fnt infruttueft.) Ut etiamipfi 4,) À fe ad rem hriftianam promovendam appellat , -quod opibus & opera in m pu &5 concurrant, & ut poffunt, fructum fa- promovendo Evangeho Paulum ju- ' ciant, juvantes fuis opibus Evangellcos varef. predicatores, & miniftros Ecclefis. 2. ppia. ) Erat hzc uxor Phile- ipicat I5. Qui mecum fumt,) Fam:hares I'DOHIS um4tih, ut Serori.) In Chrt&or, erat enim abfentam & adjucorPs mei. Chriftiana, ut maritus ejus Philemon. Qui mos amant in fide-) Id eft , illo efpi amore , quem Chriftiana fides pro- Arehippo, )- Erat hic Epifcopus ! £f€- fitetur. Coloffenfium. Cum omntibus voä:: ) Frdehbus qm Comumilttoni noffro. ) $ic I. ad T im. Moy (aich apud te funt. cap- I. num. Ig. de laboribus in pro- pagando Evangelio loqmmr fub mi- mentw jü l. Aulns vinttus . Jefm Chrg/lt.) litiz metaphora. IROID .Quafi ticite dicat, per hsc Er Eccleffa, qua m demo tua eff.) vincula, qux pro Chrifto patior, te ld eft, & univerfz, tuz familiz, que obfecro, Chnfhana eft. , Bibl cuno Com. Minoch. Tom. V LE Z bl K [ 1 362 EPISTOLA B. PAULL APOST.. ; : ag d 3. Gratia vobis,.& pa &2 Deo Patre no&ro? & Dxömino ]efu Chrifto. i - dbioih D. 4. Gratias ago Deo meo , fem þei*- memoriam tui fäciens, in orationibus mels, fufcipe 13 Q .$- Audiens charitatem tuam, & fidem , quam habes in Do- mino Jefu, & in omnes Santtos: minitta 6. Ut communicatio fidei tuee ev W. 3 idens fiat in äg'nitione omnis operis boni, quod eft in vobis in Chrifto Jefu. ex nece 7. Gaudium enim magnum habui , & confolationem in cha- I F ritate tua; quia vifcera San&torum requieverunt per te,frater. - um TC :8&. Propter quod multam fiduciam habens in Chrifto Jefu ; 16 f imperandi tibi, quod ad rem pertinet: thaxime 9. Propter charitatem magis obfecro, cum fis talis, ut Pau.. - Dominc lus fenex , nunc autem & vin&us Jefu Chrifti : Io. Obfecro 4 igf)hä 1. S te pro me;o).ülio, quem—. genui in vincul 1. Qui ; puia ümo, B q. Semper memoriam tui factens.) te.) ld eft, recreata fünt & refocilla- Id eft, qui nunquam oro quvin tui ta. Senfus eft, Philemonem fuam cm tib meminerim , tuamque falutem. Deo -charitatem in eo declaraffe , quod fan- commendem. — Eidem. Deo gratias &os; id eft fideles, inopia & miferia ago, amdiens chorttatem tuam, Oc. corporali preffos , " mifericor * : dirv.erïre,- j ku .8. -ndiens charttatem tuam, O f- " focillaffet. P Allulit : dem,t*c.) Ordo, & fenfus eft: Gra- g. Fiduciam.) mappyoía» , id eft, li- lem foni bertatem. - tias ago Deo meo, de his que fama Tiht ui referente de ce audio,, fcilicet de fide In Chriffa Jefz.) Per fefum Chri&um. ab eo atil tua, quam habes in Dominum Jefum, Laperandi tibj quod ad vem perti- RERUM & de charitate , quam affim | erga zet.) Id eft, quod decens, conveni- voas f ens, & officii tui eft, ut fcilicet tu- omnes fanctos, ideft Vhri[ïianqo*s), am charitatem in fervum Chriflo. operibus ipfis exerces. P tuum P*CB nï— D. 6. Ue commnnicatio frdet t , €v.) tentem oftendas. il facer Adeo ut illa tua in fan&tos beneficen- T0 rapkér c/mrimgm "magis aäþrrä.) charitate tia, ex fide profe&a, neutiquam late- . Tamen quamvis impetrare poflim, 1 $ re poflit. charitas, qua te ut fratr EM É 10, dC du aguitione ommis operis boni, ) Id cit ut malim rogare. H & -Ufi n eft, agnofcentibus omnibus, & pra- Cum jés tal's, ut PAu lus —fe;æx.w) Scilicet dicantibus o . Cum fis fenex zque ut ego ; fenes e- rimà facis, pera tua ,bOna , qu& plu- potius e nim non increpandi, fed rogandi funt. N & volun uod eff im vobis. ) Quod a vobis Et vinüus Jefu Chrifbi.) Addit Pau- fit, fcilicet a te & a. tuis. lus fenio fua vincula, ut efficacior fit Ominy Ij. 1 Ip Chrifo Jefu.) Id e&,þ per'Chri(ü obfecratio; quafi dicat: Da hoc fe- Al ln ratiam ,. vel in neg Otio fïdgi /C hrifti nio meo , fi non, da faltem hoc vin- « U ag ] efu Domini noftri.: culis meis.: - ampls 9. n charttate 1u2.) De charitace IO. Qemgenüi in vinculis.)). Quem 16. 1 tua. in carcere conftitutus in fide inftitui, ä';'m, i sz;æ;w f.?n&ofum .'requieverf:nt pe 5 & C'hriüiat;um- fgci. - | - —. lice qh ä | V AD PHILEMONEM. 363 tl fefg II. Qui tibi aliquando inutilis fuxt, nunc autem & m1h1 & tibi utilis, ACnS m 12. Quem remifi t1b1. Tu autem 1llum ut mea Vlfcera, fufcipe : 51n o 13. Quem. ego volueram mecum detinere ,. ut pro te mihi miniftraret in vinculis Evangelii : ?üIClofe I4. Sine confilio autem tuo nihil volui facere, uti ne velut h ex neceffitate bonum tuum effet, fed voluntarium.-- H D mn.cha Is. Forfitan enim 1deo dlfcefïït ad horam a te , ut seternum & frater. 1llum reciperes : illo Jeft : 16. Jam non ut fervum, fed pro. fervo chariffimum fratrem, maxime mihi; quanto autem magls tlbl, & in carne, & in u Pa Domino ? IT7. Si ergo habes me focium, fufc1pe illum f'cut me: lis 0ne- 18. Si autem aliquid nocuit tlbl, aut debet hoc m1h1 im- puta. I an 19. Ego Paulus fcripfi mea manu: ego reddam, ut non d1- : refocll geut foxm cam tlbl, quod & telpfum mihi debes: 2 20. Ita quod f- a ——À & aiferia yrditer rt- II. Qut ttä: 4117;:472/0 inutilis futt. ) C/yzzrt/]"m;mz featrem. ) Quta fcxhcet Alludit ad nomen Ozeffzz , quod zz;- Chriftianus; vocabantur enim Chri- id l- lem fig nificat. ftianr fratres, ut fæpe vldlmus in his CTibs utilis)) Quia talis nunc eft , ut epiftolis. santo aufcm ;ngt: HbI, &fe.. ) Chrllom. ab eo utilitatem merito expectare poHts. ep gt I9. Ur mea wi[cera.). Mifcera fua Cum quo dupiici vinculo af'm&us eft, Converit- vocat filium fuum quem genmt in & fervitutis temporalis, & fpxrltua- Chrifto. lis fraternitatis. cilicet t Ip carge-) ld eft, in fervitute cor- um pæm- I3. Pre te.) Quafi dlCdt, ut lpfe orah. id faceres, quod faceres tu pro tua charltate fi. hic effes. Ie Dom:nac. ) In rebüs & fraterni- mäj;rff I4- $1ne conf/za £40. ) 'Te inconful- tate f pirituali. 1 pofïimi amo, to, 4c pr&ter voluntatem tuam. 17 $Z ergo hales me [octum.): Si Ui nze velut ex neccü"t;zfe, €c.) me inter amicos & focios numeras, Scnhcec ne tuum beneficium in me I8- Hoc miht Imþütd ) Quafi dicat, : j;"ä potius ex neceffitate profe&tüm, quam ; ass & ex voluntate, videretur. - furtum & debitum ejus in me trans- rmdl font. fcribe, & f repetendum eft, a mere- jl Pao- IS. Ideo d;fce//'t ) Ideo permlüt pete ; me pro illo fponforem accipe. caciot n Dominus a te difcedere. A horam.) d breve cempus. .19. Ego Panlns [Z*rzp/' 7mea Uanmu.) ; hocfe Ut eternum u:lum recmeres.) Non Quafi dicat, accipe chirographum | hoc Yi meum, hasliteras mea manu fcriptas, amphus a te receíturum. quxbus me fidejufforem interpono. ) Q 16. Profervo.) In Greco ePc, vm:p S—on, id eft, p/us quam fervum , 1ci- Ego reddam.),Ego refundam quic- : m&lmh Ilcet: charlmmum fratrem. quld ide tibi debet. 364 FPIQTOLZE B PAULI APOST AD PHILEMON. 20. lta frater. Ego te fruar in Domino : Refice vifcera 4 D mea in Domino. beredef 21. Confidens in obedientia tua fcrlpü tibi : fc; ens, quo- Q niam & fuper id, quod dico, facies. portensq 25. Simul. antem & para mihi hofpitium : nam- fpero per rum fac orationes veftras donari-me vobis. 4 Tà 23. Salutat te Epaphras concaptivus meus in Chrlfto Jefu, ]lis aof m 24. Marcus, Ariftarchus , Demas , & Lucas , adjutores mei. 25. Gratia Dom1n1 noftri ]efu Chrifti cum fpmtu veftro. tlj ego Amen. & ipfe t £ EUOETPISI AE $. Lt EPISTOLA filium fut Harede B PAULI APOSTOLI tnitum t um f mortalis .AD HEBRZEOS.. Hoc eft "ine, d * CAPU,T PRIMUM Tum ( h'l "h Tantum voeteri teflamento per Afagelos dato novoum Der Clarz]ïum Per L datum præfertur quantum Cbriffus Zdngelis dignior eff , quos * mana C] Preditur origine , dominio , potentia , C honore condidit antecellzt Tària on quid il Ultlfanam, multisque modis olim Deus 10quens patrlbus $83 IM in Prophetis : noviffime, - 2. Dleþus gentia Ut zom dicam tibi, qnad & reipfum 22. Donari me lvobn*) A DOmmo fplende concedi vinculis liberatum. E f smihi debes.) Neque enim volo. credi- ^ expret tum hoc tuum elidere commemorando 23. In. Chriffo Jef».) ld CR pro- Gteco beneficia que in te contuli, & hoc pter C hriftam. fantia pacto rationes inter nos square. 24. -ddjutores met.) Scxhcet in ne- gotio Evangelii. mag() $ .QO. Ita frater.) (QQuali dicat, fane Vel fenfus eft, 1d et, ego debitum folvam.- Q8. Cum ]þzrttu vc]ira ) Id e& vo- - Anprig 1t4, quæfo frater, fi at ,ut Oneümum bifcum. d lium recipias in gratiam. Ego te fruar m Damma) Ex te I. U/txf;zrmm ) wo?xuptæpwg , quafi dnem , mdam hunc fru&um, & ex tua. benignitate dicat, zltipartite , per mule N qu capism; hunc confolitionis & letitie tas partes & vices, neque enim omnia Dyr; frudum referam , ut fcilicet Onefi- inyíteria uni prophets revelavit. Omni; mum in gratmm rCClPlaS. Multis modrs.) Quia varie fuerunt Refce wfæra ae1,) Recrea hoc be- vifionum & revelationum formz. [47 neü cio animum meum. poter - Lequens.) : Xahus a ,. id eft locmtus lr * Ni MCAPUTIL P : Viftea ';.—Di"ebusx iftis loCutus eft nobis in filio; quem. conftituit haredem univerforum, per quem fecit & fzecula : 3. *Qui cum fit fplendor gloriez, & figura fubftantiae ejus,. . b fäap. portansque omnia verbo virtutis fuse., purgati onem peccato- 7:26- XTO Der rfum faciens , fedet ad dexteram majeftatis in excelfis : a. Tanto melior Angelis effi x &qs $ quanto c-liffereptilus prae oJeít, illis nomen haereditavit. fs mel, s. Cui enim /dixit aliquan do Angelorum : * Filiuä meus es *Pfil. | Ve&ro tu, ego hodie genui te ? Et rurfum :-*Ego ero illi in patrem, 2- : g filiuum? Q & i»pfg erit mihi in ^ Z z3 ; 6 Et 74 9. Lerutus (f tobit in Filo. ) Mifit Pergatinem peccatorum ftrien;r.) Jam defcendit Apoftolus ad humanam filium fuum , & per eum locutus eft. Chriftus enim. ut homo - Haredem univer(orum.): Ideft, Do- naturam. Ll minum totius mundi, uod-domini- pam'one fua remiffionem & aboliti- um fimul cum Patre immortali ini- onem omoium peccatorum noftrorum operatus eft, fatis mortalis, & ipfe in eternum tenebit.. ftitix. f;acïendp /di-vinæ ju- Hoc eft quod dicitur. Pfal. 27942 a me, &f dabo tibi Gentes bareditatem Majeffatis. ) Dei. I» excelfis. ) In ceelo. f£erra&. fuam , €5 paj&»jïw;m tufzm tekmt'?zas X tior. 4- Meltor. ) Præ—ü antior , eg:celleg-.. of T Per quem fecit && [acula.) Ab hu- mana Chrifti natura ad. divinam pro- Effeltus.) INon fïgnirücat Apoftolus greditur. Per verbum ipfa fecula Chriftum antea fuifie minorem À n Y e? '? (uis. lis & deinde iis majorem effectum; fed j condidit, id eft, tempora & tempo- raria omnia, fcilicet mundum , & quid- fignificat. Chriftum hoc ipfo^ quod quid illo continetur. , p homo factus eft, majorem faf&um eífe aätribus vryac & , ræyf)J- Angelis. * g. Splendor.) amu Differenti þDigbus ge?ti4, quo modo radius a fole re- lentizs. A$.) S:aþoþäfeeoq ; vExæ!— Ed fplendet, eft enim Zwmen de ÍIumtne. Er fgura fubflantia ejus.) VMera & -Nomen.) Nimirum Dei. - 'deino Hareditavtt.) Sortitus eft. exprefla imago fubftantie Patris.. In 3&9 Pïo' í Greco eft, xapuxr)p, charatter Tub- 5S.-Cui entim. dixit aliquando 4ngelo- ftantie ejus , uafi dicat,. exfculpta i- rum.) ld eft, cui Angelorum lecitur mago; hoc enim fignificat yapascti, et It t | id eft, exfcslpere, notam aut formam Deus ufquam dixiffe hoc guo.d fequi- tur. Á Filius mens es £uy 'egü bodie genus ! efï; v 0« imprimere: fignificat ergo Apoftolus filium effe Patris imaginem, non in- £e.) Sumptunr eft hoc teftimonium ex anem, umbraticun, fugacem &-eva- Pf.2. num. 7. "Triplex eft hujus loci? Pfalmifenfus literalis , nam primo in- X nidam, fed conítantem & expreffam , g n & qux ad vivum Patrem reprefentet. telligitur de eterna Verbi generatione, - Portans omnia.) ld eft, confervans üt patet ex difcurfu D. Pauli hoc lo- i Eomnia omnia que facta funt. CO« Secundo de XNativitate Chrifti 1 — Ferbo virtutis fua.) Id eü;- nutu fecundum carnem ex fanctorum Pa- fuerutt / mp potentie fuz, five potenti fuo juífu trum interpretatione, & accommoda- .9 fuitt & im Pogio. tione Ecclefiz. Ter)tio (1? refurre&?- * 566 EPISTOLA B. PAULI APOST. Ab*HEBRJEös— 6. Et cum iterum introducit primogenitum in orbe 1o, M s m terree, * Pfal. dicit: * Et adorent eum omnes Angeli Dei. * j opera jl 1. 1p al,iïJfal. y ^». Et àd Angelos quidem dicit: * Qui fac it Angelosjfuo's r fpiritus, & miniftros fuos flammam ignis. .L mextum 103.4. n E * Pfal. g. Ad filium autem:*'Thronus tuus, Deus, in fa2eculum fæ'- 44.7. Culi : virga eequitatis, virga regni tui. L ]. ten ide: c. Dilexifti Juftitiam, & odifti ini qui tatem, 'proi:itei'ea unxit 1 À us tuis. L dextris |te .Deuss Deus tuus; oleo ;exultationisþ prae participib as I dun üx one Corparis Chnfh ex fepuldhro; ePc., de An J uge eft quzdam eneratio, ex eo- Ícriptura. gelis di—cit.;, ï*el'þeqs ,-vel s tium mi d em Div, Paule Ad Otecc. 19e- - Qui.) Scilicet Deus. Hodie.) Per hanc vocem sternitas Facit ngelos fuos fp iritut ^ ö'c ) dol(;r. fignificatur, quia sternitas unus. dies Qui quos decreverat effe fuos nunti- * fenfusfit eft, idemque totus femper pr«fens, .0Ss ac miniftros, eosdem fecit fub- LO ui in quo non eft aliud po ziliudæ -!ïcuc ftantias penitus immateriales , feu ',, unxit te . in noftro tempore. plane fpirituales ; eosdem fecit quafi ritualis, Ego ero :uli in patrem, €&c.) Item ignem urentem, lucidos, nimirum co- i P M de quo Angelorum legitur aliquando gnitione^& charitate ardentes. Di- WA E cdpes, [ DEuS Pater dixiffe :*NEga ^Cero ei Pater , Ícrimen inter Chriftum. & Angelos commun & ile erit mihi fliuss? De nullo- An- ex eo potiffimum ftatuit Apoftolus, Á li L quia f : D elorum hoc dictum eft; ergo Chri- quod ille fic Filius .Dei , hi vero mi- "u- ^ ; [ 1 - dumade : us eft major Angelis. Sumptum eft niftri. . vititati hoc teftimonium ex 2. Regum c. 7. B. d Fuiimm ettént ]. £ numero I3. ubi ea' verba in fenfu li- Filio dicit Scriptura, ) Id-ef?, de — *4m fux terali dicuntur de-Salomone, fed in Throuustuns Deus im facmlum facz.t-x ln fenfu allegorico a Spiritu fin&to prin- 4i:) Sunt verba Pf. 44. num, 7. Sen- - übi ad eipalius intento, de Chrifto Donino, fus eft; o Deus, ideft, Chrifte fpon- . tetylu 6. Et cum iterum introductt premo- fe E:clefiz, qui es Deus, & Filius | Cintyr: génitum in orbemterra.) Primo indu- Dei, folium fegni tui permanebit in- pue iat étus cft Chriftus homo in orbem per fxculum feculi, id eft, in zternum. peccai incarnationem, paflibilis «& «morta- Virga aquitatis, uirga regné tui.). erat lis; iterum vero, five fecundo per re- Sccptrum regni tui eft fceptrum di- loc eí furre&ionem a moite glorio us, & recionis, id eft rectitudinis, equi- tatis, juftitiz: e(t phrafis Hebraica. patet impaffibilis indu&us fuit. —Vel fenfus Pfaiml eft, cum irerum inducit , hoc eft, za- Sic dicitur, Deas fczezzzarum, id eft, Y l [ ducet, fcilicettempore extremi judicii. Deus fcientiffimus. pring Ef adoremt eum ommes Angeli Dej.) . 9. Prepterea muxi te Dez;f.) Vel Ter Sumptum eft hoc . teftimonium , ex fignificatur effe&us, wt fenfus fit. füenta Pfalm. 96. numer. 7 Adorare emm. "Quia dilexifti juftitiam , & odiftiini- bllem omnes .ngelh ejes. Senfus ergo.eft quitatem obediendo ufque ad mortem H M Angelos Chriftum refurgentem ad- crucis, propterea D'eus unxit te oleo It oraífe, vel adoraturosin adventu ad- letitie, id eftglorificavit, & exalta- feni judici:m , ei hunc honorem, ut ma- vitte ad dexteram (uam, q x glori- fed. jori & digniori, exhibentes. ficatio recte dicitir unctio letitig , dent 2« ER 4?[ "ngelos quidem. diciz, ) Id Tnenj q.uiakp"e—r- ilam finem accepit omni; P r * P - ) ' ;N p 367 d T tete o Pés « Tu in princilie -Domines ! x E & *P fal.r erram fundafti, 101.26 opera manuum tuarum funt coeli. | It. Ipfi peribunt, tu autem p 'elos;-fuo's mentum veteraícent. x ermane bis, & oihixesvu,t vefti- m I2. Et velut amicttum m utabis eos : & mut lum fæ abuntur : tu au- tem idem ipfe es, & anni tui non deficient. fea Unxit m m autem Angelorum dixit aliquando :* Sede a * Pfal. 13. Ad que JUS tüjS, extris meis, quoadusque ponam inimicos tuo S fcabell-qm pe- 1209(.:. dum tuorum ?. WUWU Rup ao BO Et 14. Nonne omnes funt admin vi-ftrþatþorii fpiritus, in minifte- Is.g;. utis ? , Delïs ) WI rium miífi propter eos, qui hæ;ed-itagem capient fal CAPUT ui, 0) 105 fünti- dolor. Vel fignificatur caufa, ut T& autem permaneävi.-f.) Vlderln &tere fenfus fit, Dilexifti juftitiam, & odi-- nus, immutabilis. fecit fub. fti iniquitatem , propterea quod Deus - Et omnes.) Cogli. iles , feu unxit te oleo eximiz illius gratie fpi- Ut vefiimeutum veter afcent. ) Suo motu, & continua agitatione ac mu- oirum C0« cit quif ritualis, id eft, unionis hvpoftaticz. Pra participibus tuis.) Supra parti- tatione, quafi confenefcent, uf vi- ts Di- cipes, focios regni, cohzredes, & deantur veterafcere, ficut veftimentum Angelos communicantes in regni poffeffione;: novum, quod deteritur & veterafcit. IQ. E£ velut ami&um mnutabis eos , )oüolusg, quia fcilicet inferiorem glorig gra- V& tüle dum adepti funt, nec ullus eorum di- - &c.) Eta celis quafi pallium, aut vinitati hy poftatice unitus eft. veftimentum vetus, removebis exter- IO. Erz £4 im principio Domine ter- num hunc habitum, quem nunc ge- €ü, d runt. * ram fundaffi.) Sumptum eft. hoc te- m f AT ftimonium ex Píalm. Ior. num. 26. T« autem idem spfe es.) Idem fem- y Gen- ubi ad literam orat David ut Sion & per & immutabilis . . $. templum a Chaldais exvfta rezdifi- Er 4nnut:ius: mom le prBr &ternus. dqfcien't. ) Cum fís x Filius centur; allegorico vero fenfu przci- nebit in pue intento , rogat ut Écclefia vetus I3. Sede 4 dextris mgj:.f.) 'Teftimo- 1mutn peccatis & miferiis obruta , a Chrifto. nium hoc ex Pfal. jog. num. I. pe- liberatore inftauretur, & in novam, titom eft, funt verba Dei Patris ad ]]i iüi-)4 um di- - hoc eft Chriftianam ,. reformetur , ut Deum Filium; fentus eft: Sede mihi i æqui- patet ex num. I4. 16. 23. ejusdem ' 1nodo adextris meis , mecumque nunc braica, Pfalmi. quiete in &quali poteftate regna fu- per omnia. 3 , id eü, In principio. ) Id eft, jam in die a "u principio mundi. szmd fqn? ponam , &fc.) quue Yl Terram fundafH.) 'Yerre funda- dum in noviflimo die omnes inimicos menta jecifti, & eam firmam & fta- tuos , quafi feabellum humile fubjici- às Íit am pedibus tuis. A 2 [liini- bilem in centro mundi reddidifti." ortem AManuum tmzrz;m.) Potentiz tuz. 14« Nezue omnes.) Scilicet Ani;eli. OT. Dpféperibunt.) Non quoad ef- Sunt adminiflratorii [piritus.) uo- « oleo fentiam, & formam fubftantialem , rum officium eft, non affidere, fed xaltá N glorf- Yed quoad form:m externam & acci- miniftrare; quafi dicat: Quis fideli- Aitig dentalem, quia nimirum quafi vcchi- um ignorat omnes Angclos effe fpiri- 2 Qu - s H menttf;m immutabgncgr*. tus ad minifterium depqtacos ? 3 z EPIS l'OLJE B. PAULI APOQT AD HEBR/LOS 368 ; ( & K CAPUT It. de quo * $-T Cum angelzcorum praceptorum transgre|[io dignam acceþerzt ultza- nem, multo magis ea fequetur transgre[Jores praceptorum Chrifli : LÀ r elï hom vifitas € qm per fulceptam bumanitatem , C? crucem minoratus: eff ab M "ngelis , & ex eo faäïus auctor [alutis in zpfum coronaf credentium. Ti Q'0 Ropterea abundantius oportet obfervare nos ea, que "P omya « audivimus, ne forte pereffiuamus. fem ne 2. Si enim qui per Angelos di&tus eft fermo, fa£&tus eft fir- mus, & omnis praevaricatio, & inobedientia aceeplt juftam / o EM mercedis retrlbumonem : 5 N 3. Quomodo nos effugiemus, fi tàntam neglexerlmus falu- 6)N tem E quae cum initium acceplifet enarrari per Dominum ab lim ac f eis, qui audierunt, in nos confirmata eft, , Qumur, Marci .* Conteftante Deo fignis, & portentis, & variis v1rtut1bus, ipt üti futeri (g 1630- & bpmtus fancti dlünbutmmbus fecundum fuam voluntatem. tur de or -- U . Non Toesco & juic ter in f MJ' ) 1« ef'c, mitti foliti in mini- gem fuam punitione prævaucatorum. p -fübjeit. fterium Dei , tanquam ejus miniftri. ]zþam mercedis | retributtonem. ) o.in f Prapfer eo$ at hareditarem mptent Condignam peccatis penam. of« fluus.) Ad procurandam ele&orum 3. Quamado 2205 qf?zgtemm ) Pænas. bus, p falutem. .. Mittuntur qu)dem etiam ad Tuntam falutem.) 'Tam eximium dommm curandàm falutem eorum qui damnan- beneficium falutis a Chrifto allatum. od tepn di funt, fed commemorat tantum Qz«.) Scilicet falus, id eft; annun- ] De ]i Apoftolus electos, quis in eoruin fa- tiatio faIutdns Evangelii. eratc lute magis eminet henefïcnum Angtli- Cum Initium accepiffet. emarrars per at ex ] Cl mini erii. Dominum.) Ideft, cum primum effet 1 Hlis o i. per Chriffum predicata, & homml—- f i Bundantins. ) ld eft, dxhgentx— us & ftudiofius. bus explicata & propofita. - Doftis, Oäfervme ) wpocsxsi , attendere, b ezs qui andieruzr. ) SCIIlcet A- Taliceg mertem adjicere & applicare. poftolis. Ea qua audivimts, ) Qus a Chrifto l» zos. )' Id ePc ufque ad nofïra ä omm« Qmi Domino tradita. funt. 1 hzc tempora. iu Teco Ne farte pereffuamns. ) (u,wore 7&- « Conteffante Deo,) Id eft, Deo te- | Qpneri péjfoGu:», ne forte fimus ad inftar flimonium prebente veman Evan- à Verb vafis multas rimas , habentis, ex quo elii. ä h Áti, omnis aqua difluit, ideft, re oninia Jirtetibus. ) Miraculis. sz quæ audivimus, excidant e memoria. t Spiritus fantla difiributionibus. ) Qa5, a -9. Qui per Angela: ditlus eff fermo.) Id eft, donis linguarum, prophetis )À Id eft, lex . que data cfï per Angelos, & alus, qu£ Spmtus fanc&us caique -a diftribuit fecundum fuam voluma. felis, Excd cap. 19. 20. u f yin Faitas g;ï frmm .) Sahciente Deole- tem. li »* f E« 369 .*. Non enim Angelis fubjec it Deus orb em ter'*r-ag fptur 1 de quo lóquimur. Yif ulit. - 6. Teftatus eft autem in quoda ; loco quls, dicens * Quid. "Pfal. rifl : eft homo, quod me -"vifitas eum ? mor es ejus,autfihus ïhoimlïg—j;s-,- qücniam 9* 5. hE Q d 7. Minuifti eum paulo minus aBlA n gelis: giona & honore corona&i e um, & Xc*dnüituiüikum fuper opera m'lanu-um— tua- rum 1, que 8. * Omnia. fubjecift--i fub pedibus ejus: In eo enim quod *Ma;- i H omn * Z 8'18- ia ei fubjecit , nihil dimifit non fubje&um ei. - Nunc? au- ï . Ie s elt frr- um tem ngddqgn Videmug omþnfi'a fubje&ta ei. g.* Eum 15.26- ] * us falu- à A'Tan- en"imm Aägeii: fuäjerit De;:".krli, quaft dicat, p?zhl:)[n'm quid, & ad tem- €7.) Non enim Angelis mundum il- pus, ut idem fir quod pe«Zfper. Si nuim lum ac fzculum futurum, de quo lo- referatur ad tempus, dicit Chriftum .quimur, voluit effe. fubjectum, .fed brevi temporis fpatio minorem fuiffe tutibüs, ipfi uiii: Chrifto , qui ab Ifaia Pacer Angelis, tantifper Ícilicet. quamdiu futuri feculi nuncupatur. Sermo igi- mortale corpus habuit ; cum enim jam |ntatertt. tur de orbe futuro poft refurredionem, inde ab initio fui conceptus, qua f NQB (2 & judicium generale, quetra DeusPa- Dei Filius erat, ei deberétur gloria . ter in fuo decreto. & prsdeftinatione beatorum, tantifper tamen , ut pro citrim. -fubjecit, & actu reipfa fubjiciet Chri- falute noftra pati poflet, quoad cor- -ftoin fine mundi; tunc enim Chri- pus ea caruit, & in hoc minor fuit z!l.Mm-. ) [ ftus - vi&tis lane ommnibus:fuis hofti- Angelis. Si vero referatur ad rem, ,)Pænas. . bus, plenifftmo triumpho , imperto & id eft ad dignitatem, quod fere Lati- 'eximiunt dominio, cum fuss fa ^ 'n&i&. in hoc or- na verba fonant, bac tantum re mi- allatum. be regnabit. . nor erat Angelis, quod pati & mori De quo lagza mur.) De qli(')þ locutus poterat ; quafi dicat, Ionge eum An- P amnube. -- fuerat capite prezcedenti: num. I2..cum. à gelis fuperiorem conftituifti,fed in re rrari f ait ex Pfalmo: £r velut amittum mu- arva eis minor fuit, quod corpus illi gabis eor , &c. dedifti mortale & pafliont obnoxium. um eltt 6 u5.) Qua fi dicat, dIe quen Gloria & houore coronaffi eum. Glo- hqminl- noftis, & quotidie legitis & teritis, ria, utejus nomen ubíque predicetur;. -ilicet/ k fcilicet David. Pfalm. g. num. 5. :honore,.ut eum-omnes adorent. Quod memor es ejns.) Id eft., ut cu Coronaffi eum.) Kette dicit corezz- Domine ejus recordari digneris, & Jf£i, quoniam hxc duo paflione fua l nbfïra i ita recordari, utetiam illum extollere Chriftus mezruit, itaque illis corona- [eo tt- dignerisper humanitatis 41Tum,gti0nem tus eft, quod legitime certaffet, & Eya a Verbo. : ; st corona dignus effet. gilius homints.) Id eft homo.. --«Et confittuifis eum füper UOPEïd.. ma- zoniam vifttas eun.) 'Tam ftudiofe mfttm fIZAYLU. ) Exculïï'ci- cum ad-'ce- » ubus ) curas, ac tanta providenti: profequeiis. : & fuper omnes colos & fuper omnes 7 ,Mt'nuijli eum »amulo manus ab .dn- Angelos ad dexteram tuam collocafti.. 0 hftix sgelis.) TÓ panlo minus, in Greco. eft,, 8« Omnia (nbjecift i fub. pedibus ejus-)y ; ciiqie paxvri, quod referii poteft ad' rem: Id eff, omnibus creaturis prafe jolyité ' a a w V cïfki.--r - Bibl. cum Com. Menoch. Tom, VIII. z 3 M $5 — EprsToLä-: B. PAULI APÓST. AD'HEBREOS - p N - wPhib "g.*Eum autem, qui modico quam Angeli minoratus eft, videmus Jefum , propter paffionem mortis , gloria, & honore fite lod ia Coronatum : ut-gratia Dei, pro omnibus guftaret mortem. n* 1o0. Decebat enim eum, propter quem omnia, & per quem , &] omnia, qui multos filies in gloriam adduxerat, au£torem falu« W. X & ipfe f tis eorum per paffionem confummare. . £3, Qui enim fan&tific at, & qui fanct ificantur, ek üuno omneä.; um Propter quam caufam . P ocare, di- pE cens: 'non .c.on/fu-nd—itur ,frgtres eos V 129.* Nun- erümnofg Nanc amtem necdum "idemus omuia ..Jdduxerat-..) 1d eft, adducere decres effe natur f»hjefla ei.) Poterant diccre Hebrei: verat, | predeftinaverat.. Adduxerat non actu & reipía, fed in eterno fug àc mori, uomodo omnia fubjecta funt Chri- rA Proptär fto; cum Chriftiani a fais " hoftibüs decreto & predeftinatione. — €et deceb multa mala pdtiantur? huic tacitz ob- Anuttorem falutis eorum, ffc',"').' Pro varficulo je&ioni refpondet. Apoftolus nondum auterem., in Grzco eft A'p)(ïityöv, id Non. €t advenifle tempus, quo prophetia o- eft, principem && ducem.. Senfuseft : Chriftas. mnino.expleatur, -ex Decebat Deum Patrem , djui multos, Iuattet plendam cgmen efie in fine fzculi. homines per Chriftum decreverat ad-. o patt. Q. Em autem qui mywli&a,ïïö'c.«) ducere ad coleftem fuam gloriam, UA ut Chriftum ip'um, qna(i. auctorem. ter atern Clarius verficuli hujus; verba hoc pa- &o ordinabuntur: Jefzm awutem illum -& ducem omnium, pägfïïonc &morte confumtm.ret. Fatril videmus gleria. & bonore. coronatum , , Qu Con[ummar e.) rshe:(äa'a:,r,l pe:fc&w; ä icando- s modico ( ideftpaulo minus ) 444 facere, ut veitit Syrus, ut perfectio Angeli mimoratusefl, proprer paffionem - Iu theis mortis, ut gratia Det pro omnibus gu- Qppbnatur,' & repend.:tur qu&iü pras cum Itou Jffaret mortem. Senfus autem- eft, mium Chrifti minutioni, de qua di- ln med xit: Mrzziffós eum paulo minus ab n uafidicat: Nondum q'idem Chrifto gelis : confummare ergo idem eft, cpngrega Á ibjecta funt omnia, at hoc vobis di- B cere poflum , dum tempus advenit in- quod gloria & honore coronare. $. n« LU. Qui enim . [antifcat,) ld eft, tepre fu'jeitionis , illum ipfum ]Je- ! Chriftus. 171 3. u fum, in quem Jadzei ufque 3d mor- patet ex tem crucis fzvierunt, gloria & hono- Et qui fanttif , c;intuf'. ) Scilicet :hof i z " bl enin mines, Te 3 Patre jam effe coronistum, - Ex msno opmes,) Omnes. enim &x in. s; Prapter palfonem mortis,) Ut aptug ürà, effec ad fubeundam mortem, uno principio, vel ex uno Adanio ha- tür hic 1 bent originem, ideft, Chriftus quoad. (Uegratia Dei pro omnibus guflaret humanpitatem ejusdem eft naturz cum ,. Egon »sortem.) ldeft, ut per gritiam Dei ceteris hominmibus. | Probat his verbis — hoc tf Patris, bonitatem feu beneficentiam , ACepet: Apoftolus id quod. dixerat, nimirum qua ille genus humanum dilexit, mor- decuifle Chriftum pati, & per paffi- üm rgem pro omnibus güftaret, onem confummari,- Ratio autem ita &Que cj V ficer Io. Decebat euim eum proþt:r'quäbz, formari poreft. Decet. pontificem , n 19 &c.) Id eft, decebat Deum Patrem qui fan&ti&cat, qualis eft. Chriftus, & à Chriftum paffioni tradere, - Deus eos qui fan&tificantur ab eo, effe ex Cüturam fi€ atg enim Pater eft is propter. qu'em? &, uno omnes, id eft, effe ejusdem na- uem funt omnia, turz omnes: Átqui homines qui fan- Propiz Gificantur, funt nature palübüis & p s; ifiliu.,) Id eft, juftos & fan&os. lx Yis qh | .cþA PUT ( s n 371 ts eft, 4iq5. Nuntíabo nomen tuuüm fr ; honore fize laudabo te. 9;;;ifbus -mgisf': /ïn medio Eccle- *Prar 2I fQSV )rtem. . 15. * Et iterutn : *Ego ero fidens in cum: Ét íterum: * Ecce * Pfa!g r quem I ego, & pueri mel, quos dedi ? " . 3 t mihi Deus. * [faix - $ em mu- N 14, uia ergo puer1 conim unicaverunt carni, & 'fahguinï'-, 1 4 . 18. » 3 & ipfe 1 imiliter participavit eisdem ; * ut per mortem deftrue- * Of ) Omnes, Is imperium, id eft, diabolum: » í 14 ret eum ] qui þgþ?bat morti A af? 2 ) TCOPS -s 15. Et i Or, ;* Nun- 15:54. EREXWEREZAER ærümnofæ-; er-*ox-'& .(:;h-rï[ït;;n décuit égo rhiffus fam, non tamen idcirco XeTe (Ectea Addaxerat effe nature paffibilis, multaque pati difidam- homines a me effe. fanctifi- ac mort. eandos. Breviter. & concife hzc ci- terno füg Propter quam Ctilf:fm.) Quia fcili- - tat Apoftolus, quia loquebatur fgïen— ïr.)' Pro €et decebat, &c-.ut explicatum eft E tibus fcripturas. verficulo fuperiori. OEp o rterum.) itat fequentia Ifais -- n d Nom confmnuditur. : verba eodem loco, venfasell : Chriftus. ) Non erubéfcit . Ecceego , 6$ puers ares , 6c.) Senfus ui multos eft Pverat d« Fratres eor vocare.) Momines ex lgo pueri mei, id eft, filii uno patre Adamo fecum natos. mei Apoftoli, prefto fumus, ut per gorim, I2. Nauztiabo nomen tuum.) O Pa- nos homimes vocentur;& ad Deum au&orem adducantur. ter eterne, fnmptum eft ex Pf.21.23. | &morte Fratribus mei.) Apoftolis, alüf- " x0$ dedtt s. ue, quos fideles & Chriftianos pre- cet homint. ibi Denz-) Mibi, fcili v pcrf:&w;l d icando efficiam; cum dicit, fratrz- -14. Qwia ergo f -ueïrt','ff'c. ) Senfus perfedtio &us meis , oftendit fe ejusdem effe efi, uia illi, quosipfe filios fnos vo- vift prte c€um hominibus nature. ^ care dignatus eft, vere homines fue- E le qui li. - In mediaREæl qþ'.e.) runt, ipfe etiam vere hómo eíle vo- y d d Qhriüianæ a fne luit, ut eos ad fe allice congregandz. . ret & fan&if?f lm di, I3. Éf ffernum. ) Citat Ifaiam capite caret. N r 9. numero ;7. ut probat Ribera, Pf. . Commnunicaverunt carmi 6f fangui- [ Id Cü, zi.) Id eft, homines fuerunt haben- 17. 3. ut alit exiftimant, & ita efle patet ex textu. Graco utriufque loci:- tes carnem & fanguinem. — Participes licet ho« l í gbi enim dicit- Ifaias : "*p*ræfo,/.cäor eum fuerunt, carnis & fanguinis. in Greco eít, wemo9ec £couor Em s Et spfeo ffmilizer partictpavtt e;:dem.) enim ex &vr9 ; qu& verba plane eadem haben- Etiam ipfe Chriftus carnis & fangui- linio ha sur hic in testu Greco $. : Pauli. nis particeps factus eft, huifanam af- IN qllOä Ego ero frdens m e;mz) Quorfum- fumpfit naturam, mozti ac miferiis hoc teftimonium ab Apoftolo citatur? obnoxiam. * urg Cunm jj voiis fufceperat. Paulus. probandum Chri- Defíiraeret eumy, €c.y Dicitur Chril;- Niairum. ftum eífe fan&ificationem "hominum . ftus deftruxiffe diabolum, qui ejus regnum & imperium deftruxiz, dum p pait- atque ejusdem nature cum: illis, quod yem 148 ut faceret, retdlit illud: ANwzz7460 zo- fua morte homines a inorte prefenti & cifcem men tuum fratribus meis, fed fanctifi- «terna, & confequenter a poteftate riluss « caturum effe'homines, non fatis ple- demonis liberavit, eflicitque ut ho- ! mines a,morte ad vitam refurgerent , dit i ne atque aperte ex eo cognofcitur. lem fi* Propterea adjunxit aliud teftimonium : immortalem & zternam. gj fit go ero fídens m enm , Íciicet, quam- u babebar mortts imperihgm j Qui vis ebdurati fuerint Judei, ad quos' hbilis per peccatum nos trahebat in-mqr.- ! H 37* EPISTOLE B. PAULI' APOST. 'AD HEEREOS , /15. Et liberaret eos , qui timore mortis per totam vitam O!ïtü m *- poxii erant fervituti : * 16. Nusquam enim Longe* ex | Ang"elos appt ehendit, fed femen Aþl'gliæ ; . apprehendit. 4 E fomhu 17. Unde debuit per o mma fratribus iïxiiilari, ut miffericors " "amnihu fieret, & fidelis / populi. pontifex ad Deum, ut repropitiaret deli&ta- ] 18. In eo en lm, in quo paffu N s eftlpfe, & fentafþsa þotenAsf. *s fi €ft & eis, qui tentantur , auxiliari. j N ]eïum : Ü 2' u] omni do | CAPqï' | j - tus, qui fim;la;-i.) Quia eorum Pontifex 5etir Mlam. t&m corporis & animz, tam przfen- tem quam zternam. . voluit, oportuit ut -gkacuram e€orum . 4 Or J5. £t diberaret eos, &c.). E: li- aífumeret. - omnia Ci beraret homines.à metu & horrore Per omnta fim;lzzrt'.r) In,omhibi;s., mortis, quz illis femper obverfabatur & Rtl qur redemptorem & fanctificatorem » amulus oculis mentis, efficeretque. ut fidentes decent. & alacres ad mortem tanquam ad fi- Ut mi ferica-rgg feret.) -Miferïg'ors-, nem -xrumnarum ,- & melioris vits quia ipfe labores & dolores noftros . | initium accederent, expertus eft, fic illa- apud Virgil. L N4tr JEneid. I. dicebat: -16. Nwfquam emum 4ngelos appre- fic hendit , 6c.) In Greco eft, deyy:Ae» Noz 4 gnara mali mz:[äf;in]itccurre— Vocatios iniNaufBverai: eft autem 2xiapSayto" ve difco. eft, a De Sa1, manum injicere , ut cum quis fu- Vide fequenti cap. 4 num. 1 5. gni calef gientem manu apprehendit, ut retine- Fideljs.) Fidelis dicitur verus, qui at, vel, cum quis manu in rem fuam Apo]foly Senfus au- were efficit id, quod nomine & otfi- quem i injecta illam fibi vindicat. cio fuo pollicetur, id eft, vere nobis * 16$, Mas tem eít: Alienati erant homines a Deum placat, hoc enim eft officium R &D Deo per peccatum, nec tamen un- Pontificis. P Ad Denm.) Secundum sa) A o ii : Pont ifu quam videmus Deum manum injicere Nfr, in eos tanquam in rem fuam, ut eos que ad Deum pertinent. Vel in iis VoGt fide xetineat, & ad fe revocet. Atin fe- qu& apud Deum agenda forent. temur men Abrahz, hoc eítfilios Abrahz, Ut repropitiaret delitla populi. ) Ad 5. Qui, manus jnjicit quotidie, & eos per fi- propitiandum , id eft, ad exp dem ad fe reducit. Vel fenfus eft: iaqdum ; Fiddj , peccata populi. 727 et Apoü Angelos fugientes non apprehendit , 18- IWeO e Imy imquo -pdfw eff ipfe, - U5 eroo homines vero , qui fe fu rant & ab- & tentatus. ) Senfus eft: Quia ipfe. qua fdgi jecerant, quotidie apprehendit, ut a ) paffus eft & tentatus. fuga revocet, & ad fe reducat. Pre- Tentatus, Voluntate xatus. ) Id'ä& H -ami&us &, ve- O!ltifex , fertim autem apprehendit corporaliter &tolat femen Abrahz, cum humanam car- Potens-eff.) '.Ap*tus eft & wroclrivi's, : tum, eü nem affumpfit. ut téntatorum mifereatur, ämm'.g fratribus xilietur. - JH Petepir, 17. Unde deäifit per I E7 j 08 GEX Q6 CR 373 lm oþg CAPU T IlII. l,AbraHæ lbhge*' excellentior eft Chr?'/iu:ä utpote ]ïlius; quäm Moyfes , qui fumulus fidelis erat in . domo Dei ; curandum tgitur , ut. bwic in lifäricors remus , ne in.modum incredulor E * *f»mnibus obtempe um jfudæörum* t 'däli&a . v - ab ejus requie repellamur. Nde-, fratres fan&ti , vocationis cceleftis participes, con- i þ!otens- Pt fiderate Apoítolum & pontificem conteffionis noftrae. - ^ Tefum : 2. ui fidelis eft *Nïum : ei, qui fecit il.lum.,'- ficut &* Moyfes in I2-7 omni domo ejus. s nim glorize iüg pfæ Moyfe dignus eft habi- Qu 3. Amplioris e nE ROCEO ; tus, qu ; anto ampliorem honorem :habet domus , qui, fabricavit ntifex üeii ilarn. [j im eorum 4. Omnis namque domu s fabricatur ab aliquo : qui autem omnia creavit, Deus eft. N omnibus, ificutorem ' ^5. Et Moyfes quidem fi delis —erat ihi-tota domo ejus tamquäm famulus, in teftimonium eorum, quaze dicenda erant : x 60 Chri- Hiferigbrs; Aaa 3 es noitoi - I;ld Vil'gill A ares [ani.) Baptifino fandti- -Ip omnt domo- ejus. ) Id e& m popu- - ficati. loJudaico, qui eft domus, id eít, Ec- Vocationis celeflis participes.) Id clefia, in qua ha men. eft, a Deo vocati ad bareditatem re- creator. þitac,.. & colitmf I?eqs ni ccleftis.- J 3i amplioris enim glart'æ.; & c) Quo- verus, QUi poftolum.) Id et ', Legatum Dei, niam dixerat, Szeuz & Moyfes, ne quis ine & 0e 1 quem fcilicet Deus legavit ad homi- forte in hac fimilitudine equalitatem yu 10 nes, Maxime Hebrxos, ut eos doce- ^ ret, & Deo reconciliaret. etiam intelligeret , docet Chriftum t ofïiciFm tanto preftintiorem. gloriam Moyfe Pontificem.) Summum facerdotem. accepiífe a Patre, quanto major do- n & in üs Nofira confelfionss. ) Confeífionem mo eft, quiillam fabricavit; Chriftus Va in jf vocatfidem., & religio - nem quamcpn— enim fabricator eft domus, d eít, fitemur & profitemur. Ecclefig fundator; Moyfes autem il- réttt 2. Qui.) Jefus Chriftus.- ffl j.) M Fidelis eff e qui . fecit tllum.). Scili- lius tantum domus pars. - 9 du - Domus. ) Pro domo. í cet Apoftolim & Pontificem, Chri- . Omnis creavit. ) Domum, id r ftus ergo fidelis Deo tuit. Apoftolus, quia fideliter nuntiavit hominibus Dei eft, Ecclefiam, immo'reliqqas omnes quia ip/ voluntatem & legem. : Fuit fidelis creaturads. Pontifex, quia fidelicer redemptionem S. Is teflimonium eorum, qu& dicen- da erant. ) Ut fideliter referret popu- " &- "o & expiationem noft;orum | peccato- lo ug a Deo nuntiaze jubebatur, ut SfDCIins r xum, etam cum vitz fux difpendio x* d E peregit. tanquamiteflis verax diceret qlï.æ aus x ij -5 & Mofer.) Scllicct fidelis eft. dicrat. oicut z 374 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS 6. Chriftus vero tam(iuam.fïlius in domo fua : quae domus ï-a'. Vic' fumus nos, fi fiduciam, & gloriam fpei usque ad finem, firmam " fetineamus. ] 1 v 13. Se( Todie co *Pfj. 7. Quapropter ficut dicit Spiri fus fanCtus: * Hodie fi v*o»ce m p'eccati. 94.8. ejus audieritis, Ántra . nb 8. Nolite o bdurare Corda veftra, . fi icut in exacwerbation? fubftanti * 7 fecundum diem tentationis in deferto, 9. Ubi tentaverunt me patres i, D D veftri, prob avgrunt'-? & vide- obdurar. rünt opera mea, : 1o. Quadraginta annis : Propter quod infenfus fui gehära- 1« Q tioni huic,.& dixi: Semper errant cord rf q cognoverunt vias meas , e. Ipfi autem non Q . II. S1 ; ilis, qu cut juravi in ira' mea:Si —i-nt'roibunt in requiem- * ; * deferto I le- D 6. Chrifüus vero tauquam Filins in g Q volentes potentig & veritatis mez, domo fz4.) Chriftus tanquam Filius nunc meis verbis obmurmurantes, : nifi ili preeft E£cclefie, & eam tanquam Do- nec di&is meis fidem accommodan- minus adminiftrat, cum Moyfes in ea tes. Vide dicta Pf. 77. num. 1g. g qà, F tantum fuerit famulus. Probaverszt.) Cum tamen exe && damms fmmus mos.) Qu do- perti effent, & vidiffent opera mea etr fuptri mus, fcilicet Ecclefia Dei, fumus nos. mirabilia; qu& feceram coram eis. F brei pro $0 feuctam.) mnappqoía» , id eft, IO. Proprter quod i£mfem(us fui geme- J us ) Iibertatem . loquendi , per quam intel- rattons huic.) ldeoque in terram pro- Tent; nei ligit liberam & intrepidam fidei pro- miffam non introduxi toto illo tem- tOR diffd feffionem, ut nec minis, nec pcnis pore, fed variis malis & cladibus af- V odient/ a fide Chrifti avellamur. flixi , donec omnes extinguerentur ,. E oprophe | Msne Et glortam ]þ,ei.) Pro Gleriam, in Jofaa & Caleb exceptis. Greco eft, wavyzuo,, id eft, g/orz- Sempey bi errant corde.) Licet mul ECC £ionem , quafidicat, fi femper in hac tis affecti beneficiis, & frequenter Credente loriemur, quod idem espreffit D. admoniti, femper tamen ; P perfiftunt in [ dul aulus ad Rom. 35. 2. cum ait: £ errore cordis fui. l gloriamnur in [pe glorta feliqrum Dei. — Nom cognuoverunt viAs meas.) Le- EO fngalis - .. Sieut dicit Spiritus fantlas.) Pex gem meam , & przce E m tere nóluerunt. pta mea admit- Cütionui Davidem prophetam. Pf.94. g. $4 pocem æja.f audieritts. ) Scjlicep II. Scuf juravi.) Vul*gae*us-le-gric - Dohe Chrifti. Y ec in Graco , fed Pfalterium Roma- A donec y .8- Nolite a-ädär;s-rïegca'rdczl vefira. ) num legit 0:6, 44;5«s. Juramentum Vivo E X; PU ptz -Sed molli corde excipite dicta illius, hot habemus Num. 14. 28. tentig, illi obedite ,nec ullo Ra&o ab eo d-if— ego, dieit Dominass ffemt locuti effis n Ut no; cedite. audtente me , Jfc factiam vobis: 1n foli- . t pece, Sient m exacerbatione , €c. ) ld £udige bac jacebunt cadavera. velfrz. ; FO hu eft, ficut olim fecerunt patres noftri, ^s a mea. ) lratus. tià ad Y qui fua incredulitate . Deum ad ira- $4 fnfrozbumt £5 requiem mekm..) I4 1 ceundiam provocaverunt in deferto. Quafi dicat , fi ingredientur in terram Wur, ) | Teutaveruut e patres veffri..) 4'!' promiffam, in qua fedes quietas illis gnitate pollieitus fum , non cxi&ifneg Y6rax. X NNunc ex diflidentia pefituluää, facere s. a t R MÉ. — P*ifmm p EE EEE E S ER j CAPUT I 375 * dom J *4, Videte fratres, n * ei 4 j forte fit in-aliquo Ve&rum Cor.ma- m lum ineredulitatis,: difced endi a Deo vivo: -- I3. Sed adhortamini vofmetipfos per fingu los dies, donec fivocem - Hodie cognominatur, ut non obduretur quis ex vobis fal-lfxcia " peccati. . Toatione 14. Part! cipes enim Chfiï'ti effe&i famus : fi tamen initium | fubftantiee ejus usque ad finem firmum retineamus. h 1;. Dum dicitur: Hodie fi vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda veftra, quemadmodum in illa exacerbatione. | genära'- - x6. Quidam enim audientes exacerbaverunt, fed non uni- .erfi, qui profe&i funt ex /Egypto per Moyfen. ;em 'non * 17. Quibus autem infenfus eft quadraginta annis? Nonne v j mäam. — illis, c jui peccaverunt, *quorum cadavera proftrata funt in Fm [* ,Vi . deferto? . " 4 C MUET ESCEO LÀ uravit non i'/ntro 18. Quibus autem j t ire in"/rgqu-iem ipfius , itis met, nurantes, - mifi illis, qui increduli fuerunt ?. mmodàne E : 19'. Et im. 19 i cm "*2, Videte frutrcs,/ &.) Docet participes fpiritus & gratqixæ ejus , ne men ere perdamus tot bona & fpem coleftis Xera tfiéà cur fuperiora dixerit, cum eénim He- am ei. - brzi propter fidcm. Chrifti multa a hareditatis, recedentes ab eo. -0 ]udais perfequentibus mala tolera- Si amen inirinm . fulffantéa , €c. ) fuf' g rent; necforte vi&i, promiflis Chri- Id eft, fi tamen fufceptam femel fi- tim pro- illo tem« fti diffiderent, & ad Judaifmum re- dem, per uam in via hac fpirituali libus al dirent ; accommodat ad eos verba fubfiftimus ( aut qu& eft fubftantia, prophetica ; acfi diceret: Videte fra- id cít, bafis & £undamentum falutis, &rentut - tres ne foite increduli fiatis, ficut ac fpei noftrz ) firmam & inconcuf- ctt müI? Patres veftri , & promiffa Chrifti non fam reciqe-anius ufque ad efitum vit&. quentet credentes, recedatis corde malo & in- credulo a lege ejus quam fufcepiftis. I5. Dum dicitur : Hodie , €fc. ) Hor- Atunt ia I23. Sed adhortamint vojïnetipfa:per tor vos,ut fidem conf(tanter retineatis ufque ad finem, hoc eft, dum dici- ) Le ^oéngulos dies.) Ad perfeverandum in admit fide, in fpe, & in tolerantia perfe- tur, feu quamdiu dicitur nobis, - cutionum. - die ff vocem , 6&c. donec Hodie cogna- ' Dohec bodie cognommmatu r-) Id e&, winatsr, id eft, hac vita durante. s t 16. Ouidam emim audientes exacey- flüm&e donec vivitis. Hodie fignificat tem- pus przfentis vite, gratim & poni- baveruszt , €c.) Id eft, non omnes rentum tentiz , quod cuique datur. qui-ex /Egypto profe&i funt exacer- yin Uft zon obduretur qui: ex volis falla- baverunt éum , quia non Jofua, V,fi e;þlf.f cia peccati. ) Ideft, nec illecebris fal- non Caleb, non parvuli, non ma- is [il- lacibus peccatorum capti obdurefca- lieres, non Levitz: hi enim non mur- ygfrl' tis ad vocem Dei. D muraverunt contra Moygfem, nec exa- cerbaverunt Deum, ideoque uti cul- i£Alfh ) I4q. Partictpes enim Chriffs effztla fu- N wus.) Cuaft dicat: Agnofcamus di- )€, ita & pcenx expeites fuerunt, terrarm pnitatem noftram ; jam enim per ba- ; alvique & incolumes. ingreífi funt ;; 18 yaa 'ptifmum 'mefxmþra Chirifti fumus , & t/;err&m ; promiü»a:/,þ Chanaam, IN um. 1. u E * * 376 EPISTOLJE B. PAULI APGST AD HEBR.EOS 19. Et videmus, quia non potuerunt introire (1) propter Dlet incredulitatem.: u1ev1t | CAPUT IV. Rin 6 Quot anndoqmdem Studei ob incredulitatem fon introierunt in pro- uibus pl mi[Jam requiem', €? reliquum eff, ut alii mgredzantur curandum L incredili gf ne ea fm//remw Jed credentes, iniplam admittamur ; de oivo ", Itert & efficaci Dei verbo , quod omnia conjpicit , deque. ejus znjïr- : do, ol mitate, ut noflris compateretur - vocem 6j P g Nut infirmitatibus. loquereti meamus ergo, ne forte reli&ta. p0111c1tat1one introeundi TI in requiem ejus, exiftimetur aliquis ex nobis deeffe. Dosspsntieaseoe m 2. Etenim & nobis nuntiatum eft, quemadmodum & illis : - us ban&us fed non profuit illis fermo audltus, non admüïus fidei ex iis,.- peterat D3 - qum ve] r quæ audierunt. . Ingrediemur enim in requiem, qui credldlmus quemaä- ? tema prom1 loqul Davi módum dixit : * Sicut juravi in ira mea : Si introibunt in re- - dt, dei« *Pf4- quiem meam: & quldem operïbus ab inftitutione mundi per- Openbus 94-11- fe&tis. 4. Dlxït &.) Prob (I) n Edit. Sixt. additur ; in. requiem ipfius. quoniam in N Tant , feilic Ign E£ videmus. gzld non pamer:mt Sermo auditus.) M«yog TC axongv Creanionis | iptroire.) 'Quafi dicat: Ut Deus ju- fermo. auditiozgis ; nam audizes non tutot die ravit, ita factum eft. JAta illis nocuit eft participium; fed nomen fubftan- incredulitas , ut: ejus caufa: in terram. tivum , & cafus genitivi. Senfus eft, Vum eroo promiflionis ingredi non potuerint. non protult illis fermo auditionis, id - Quam nond Multum immoratur: in deteftatione . abbau 201 eft, fermo quem audierunt, quia non incredulitatis , quia eos maximein fide fuit fermo ffdes admifius , id eft, non 4 Disi eonfïrmære contendebat. contemperatus fidei eorum, qul ere- lCPt Gene I« /£. forte. vels&ba . pollicitattone. ) diderunt & obedierunt. Et "qlll Ex iis qu& audierunt. ) Rlbera & equielcen . Ne forte aliquando. negliga- mus (..!m(h promiffionem de requie, Corncel. a Lapide legendum, putant L dufütuit quam daturus eft nobis, atque ab 11. adiniffus fdet , I5 qui 4udter:mt, quot V Et 5 Ja excidat aliquis noftrum. fic habent Grzci textus , & Grcii in- terpretea , & Syrus. Rllr/um Deeffe. ) vgspnxsvm » quod eft prwa- qmem fab ri, aut truüran, aut deficere. « In gredæmur enim in requtem, & €.) E. quam Q. Etenim $ nobis nunttatum qf, Hoc eft, quia fine-dubio ingrediemur W Incted quemadmodum & sllis.) Docet cur ti- in requiem-ejus , fi fidem- vivam. ha- mere debeant. | Putare poterant fe buerimus , idque a contrario fenfu 6 Qm Wälam, ( non effe prlvandos hac requie, quan- probat, non enim eft negata requies, m ftpe doquidem ^ fibi verbum. Evangelu nift incredulis, credentes ergo in eam | gremm [u predicatum. effet.. Non hoc , inquit, admittentur. fatis eft, nam & illi audierunt, & Ef 7utdem open&m' ab trg/ht;et:aue vit DWS multi ex eis non introierunt in requl- rEqmel Q em Domini. mundi, &c.) Docet , quenam requies Aperfint fu:, quam per Davnd promlfic Spiri- ài| L ! $ l CAPUT IV. 377 ) 4. Dixit enim in quodam loco de die feptima fic : *Et rä— * Geir. x Prügtef 2. 2»- uievit Deus die feptima ab omnibus operibus fuis. - $. Et in ifto rurfum : Si introibunt in requiem meam. nt:-fh'þro- 6. Quoniam ergo fuper eft introire quosdam in illam, & ii, Quraudum uibus prioribus annuntiatum eft : non — U introierunlt Prdpïter F: dv incredulitatem. L) » 7. lterum termi nat diem "quemidäm ; Hedie, in Dävid dicen- . it if do, poft tantum tempori s, ficut fupra di&um eft : * Hodie fi " 9uP- . e vocem ejus audieritis , nolite obdurare corda veftra. 8. Nam fi eis Jefus requiem praeftitiffet, numquam de alia M xroeondi - Iqueretur poft hac die. 9. Itaque decfe, 1 & illis : tusþSan&u*s,, & quia duplex requies num. 9. 9. Refpöndet Italice phfafi poterat ex Scriptura intelligi , nimi- qua dicimus, Reffame alcuzt da. entrare. ]ei ex ik, rum vel requies fabbati, vel requies in (y illam.) Scilicet requiema Davide promiífam. . um terra promiffionis, oftendit de neutra nt n fé loqui Davidem, fed de fublimiori, hoc Er 4 quibus prioribus annumnttatum eft, de requie in cclefti regno. ef , &c. ) Et Judai quibus terra Cha- ündi pet- Opersbus ab snflitutione enundi pe naam promiíía fuerat, mortui funt in &i;.) Probat non efle reqniem fabbati, deferto , ideoque illa requie non funt l. Dixït potiti. 1 quoniam in hanc jam diu ingreffi £ue- xant, fcilicet ab eo tempore quo opus 7 ltertm terminat diem.) O'gu'Zsl, qig atl creationis Dominus abfolvit, & infti- przfinit & determinat, hoc eftfignat uditut ot tuit ut dies fabbati effet dieS quietis. quoddam fpatium temporis. en fubftane Hodie.) l: eft, tempus vitx noftre Senfos l Cum ergo David quietem promittat, quam nondum fint adepti, de quiete quo poílumus ingredi in aliam mclio- fabbati non poteft intelligi. reim requiem a propheta defignatam. ; quia non 4. Dixit enim in qnod.m? loco, ) Sci- I» David ) |n libro David. ial 10t Jicet Genef. 2. 2. " Pefl tantum temporis.) ld eft, tanto tempore poft factam diftributionem )-, qlll 'CW' Ef requicvit Deut die feptima, & c.)) terrz promilíg. Requiefcens autem Deus die fept.ima Ribu: « inftituit fabbati ceffationem. Hodsze ff vocem ejus audieritis, &c. ) m putmt Quafi dicat, cum David tanto tempo- iif quo 0. Et fn iffo.) Et in hoc Pfalmo 94. re poft factam terrz diftributionem ad- -Rarfam. ) Quafi dicat , prater re- Grgcii quiem fabbati habet Deus aliam requi- huc invitet ad: requiem capeflendam, verbis illis citatis , Hodie ff vocem ejus ';vu'm,- &) em, quam hominibus przparavit, a andicritis ,. 6c,. clarum eft aliquam gtaliemmur qua incredulos exclufit. adhuc aliam requiem |fupereffe , ad 6. Quoniam erga "/kpe-r.ä,? introire quam tendamus, prater illam , quam osdam , €5c. ) Senfus eft quandoqui- [6 o lentu t pulus adeptus eít in poffeffione terrz dem fuperfunt adhuc aliqui . qui- in- hanaam ; hec autem eft beata quies greffari funt, quos nimirum defigna- in colefti patria, 20 j eam vit Deus, wut conftituat beatz illius 9. Nam fi Jefus, €c.) Jofua qui a requiei poffeffores. Quomodo adhuc - LXX. &' a Gracis femper appellatur m F fuperfint aliqui ingreffuri , oftendet Jefus. — Refpondec objettioni ; dicere ifi S'Pki' 3 -,.iBiäl.wcttm Gom. Menocb, Tom. V Ill 4 - i * — b À $9 — EPiSTOLzE B. PAULI*APösi-.-AD HEBREQIS;;— 9. Ttaque relinquiturä fabbatifmus populo Dei. M omnia dU Io. Qui enim ingreffus eft in requiem ejus: etiam ipfe re- : quievit ab operibus fuis , ficut a fuis Deus. fermo. jj Hà 1I. Feftinemus ergo ingredi in illam requi em :l-lt nein id- los, Jefü ipfum quis incidat incredulitatis exemplum. I2. Vivus eft enim fermo Dei, & efficax, & 'pen et—tabil.iof j M infirmita omni gladio ancipiti, & pertingens usque ad divifionem ani- m3e,acípiritus, compagum quoque, ac medullarum, & di- tudine a 16. À ! Ícretor cogjtationum, & intentionum cordis. fericord t Bupceono -a nonet opportu eniin*alidü-is potuiffet : . Si increduli I2. Vi'v;J eff .mimrkfl'rmo De*i,i & eff- ingrefli non fünt, ut alii funt ingrefli, cax.) Pro fermo, in Greco eft à Aósoc, (I) tenean ve:bum , & intelligitur de. Chiifto, nimirum Jofua & Caleb, & qui vige- ui eft vivus Dei fermo , omnia con- pore, aut fimum annum non attigerant, cum quo non | egrefli funt ex /Egypto. Refpondet: iderans & videns, & potens ad pu- ubi.non p Si tempore Jofux confecuti £uiffent re- niendos fontes. i Et penetrabiljor omnt gladio ancipiti-) Carare po uiem , de qua loq.itur David, non Difcre:w eliet opus illam tanto poft tempore Illud penetrare dicitur, quod ingredi- tr, n G promittere. Signum ergo eft aliam tur profunda rei; nihil autem eft tam tem dicunt requiem: confeq''endam íu profundum , quod Chriftum lateat , & fevere pereil'e ,de i qua loquimrx Pfaltes. & quo oculi ejus non perveniant , prehenden Nunguam de aíia loqueretur. pof? bac ejusque manus & poteftas, fi fuppli- dotenitó die. ) on amplius de alia die , five cium fumere velit; 2 - -Et per: ingens usque ad diviffonem ani- Mmeptiom tempore loqueretur., quo vocem Do- vit quid mini audiamus , ut perveniamus. ad m ac [pirirus.) ld eft , non obfcure Quo anim requiem. Vel- non amplius loquere- aut confufe cognofcit que funt in ho- tur de quietis die, ad quam afpirare mine , fed in intima quzque peénetrat, Coritatior debemus. , novit diftinguere animam a fpiritu; Ig- AP! Greto « . Itaque relinguitur fablatifmus po- novit quid anima cogitet, ac velit ; tEm, 'Teg p;ala Dei.) Quafi dicat, itaque illi po- quid fpiritus cogitet, ac' velit. däln usqi Anim«.) Anima dicitur inferior pars, - pulo, qui non eft incredulus, fed fide Cérvitem viva adheret Chifto, relin juitur. fab- quz c'piditates & affectus habet, un- inde quid batifmus , id eft, celebratio veri fab- de animales homines dicuntur in fcrL pecude y bati, verg & perpetuzquieétis in cclo. ptura. Spiritus. ) $ piritus eft fuperior txemptis Io. æ, ing:g]u: ef in 7'871!1.6'70 «"iu.f, Il ejus] &fc. ) ld eft, quicunque ingreditur in pars, fide & ratia illuftrata , quz 4l qut hanc requiem Domini , requiefcit ab .Deo obedit , meliora videt ac fequi- omni labore , & ab omnibus operi- tur, unde fpirituales appellantur. Tedttgri f Covpagum. ) Compages ligamenta p 'tionem, bus, quibus in hac vita exercebatur. 2i9bis iaf II. Feffinemus eryo imgredi $m tllam illa funt quibus offa inter fe it vali- requicm.) Nulla afflictio , nulla per- de colliguntur, ut fine magno labore 14 H fecutio curfum noftrum retardet. dividi non poffint. - , Medullarum. ) Medulla eft fubftan- bïæïh þe Ut ne in idijfum , &c.) ld eft, ne tia in intimis offibus latens. - Nutem t uis fiat fimile. incredulitatis . exem- Hac plim, quale fcilicet fuerunt Hebrzi, congerie Verborum res abditiffimas Confeen Chifty & fimili clade pereat. ! fig:fifïcgntium, docet. nihil effe in cor- "'my)bis pe CAP UT qV. 379 LÀ ] us :* Pfat. 13.*Ef non eft uïla/creat«ura invifibilis in 'confpäau e omnia aute u i»p'fe're- m nuda, & aperta-funt oculis gjps,. afl ,qqemï noþis 313,3.;(1;67 i íermo. .14. Habentes ergo pontificem magnum, qui penetravit cce- 1520 - los, Jefum filium Dei : teneamus (1) confetfionem. etrabih'of 15. Non enim babemus pontificem, qui non poffit compati eto ani- infirmitatibus noftris , tentat : um autem per onmnia pro fl«mivli- I 7'& di' tudine absque peccato. 16. Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratize : ut mi- fericordiam confequamur, & gratiam inveniamus in auxilio IyäïEt Bbb2 opportuno. | CAPUT Dà É d- E L oDqu, ( I) teneamus. [z Edi. Sixr. 4ddimri*.: fpei noftre. ]e Chillo, rofefïïonäml ; fci[icet omnia cofi« Lt E pore, aut in anima tam abítrufum, fionem, id eft, uo non perveniat Dei cognitio , & — fidei & fpei noftre, pon&ämq reti-. ens àd p bi.non poffit per.fupplicia fua de- fnieamus., : E — 15. Ne» enim bab enus Pantif:e?n,ö' d clarare potentiam. lo antipii.) Di[creior. cogitationum. y Pro Zzre- Quoniam refponderze poterant Hebrzi, od inoredi« zer , in Greco eft xeirixóc ; critici au- cupere fe quidem tenere conteffioném,. em ej tam tem dicuntur judicio valentes judices;. fed difficile effe non vinci perfecutio- um lateat , & fevere ac cenforie minima etiam re- nibus; pollicetur Chriftum opemilla- eryeniant , prehendentes. turum , nam ipfe etiamr pro veritate , li fupplie dJatentionum córdis.) $vvoro» xaeparag, —tuenda, & pro falute hominum varie: 0- Conceptionum cordis5 qua(ï dicat, n muitumque afflictus eft, ideoque expe- yfimem ati« vit quid quisque intra fe cogitet, & -fimento eo do&us, afllictorum mife- on obícurt quo animo quidque faciit, qto. rebitur , illisque opportune fuccurret. SUEhQä;t Qui monz poffrt comp font in ho- cogitatione & voluntate. ari. ) Qui fit in- g panatrih Ig. -perta funt oculis ejui. ) Im expertus afllictionum. 4 fpintu; Graco eft rereaygMopéu, efi au- bInfermitatibus noffris. ) Síc vocat - vii; tem , TecXnNCm , a cervice ad cau- Paulus afflidiones , perfecutiones & relit, dam usque pellem detrahere , vel in dolores , ex Hebrzorum locutione , ferior patty cervicem vertere & refupinare , atque qui dicunt ;zfr»ar;, pro dekre, ut habt, u« inde quidvis manifeftum faccre ; fic Amos 6. num. 6. & »ibil partebantur féper comritione Tefcph, in Hebrzo eft, tur n ICrt pecude aliqua mactata , pelle detradcta, exemptis inteftinis refupinata, jam ni- &$ nóm' infrmabentur à fuper. contritione H fuperior hil ejus Iatere potelt. Tofeph. ^ d quem nobis. f(rmo. ) | Id eft, cui Tentarum autem per omnia. ) Id eft, a, qu affiiétum , at at fequie redáituri fumus actuum noftrorum ra- que ifïeo pgrætum nobiís intur. tionem. Vel, de quo Dei fermorte compati. nobis inftitutus eft fermo. Per emnia.) ld ]igamenta I4. Haleszes ervo Pontifcem. ma- flitiones noftras. e , per omnes a£- d vili gnam ,'&fr.'ï Quaft - "icat, a;,.;?.teHe- Pro fémilitudine.), Id e& , quia fïmï&- 10 Jabore biei, perfiftite in file Chrifti, ad ve- lis nobis fieri volauit. "bsque peceato,) Id eft, excepto pec; t fabfare squitemr iu colis properate, iacile eo '€cato. N AC .confcendemvus , & penetrabimus duce li Chiifto, qui eos penetravit , eosque .16. Adeamnus ergo cum féucia. ) " fein 'nobis P?Wï?s fecit; .dufrunodo- confef- TÓ Wafïþq?'wmg/, non trepidi, & quaf a 389 EPISTOLgE B. PAULI APOST: AD HgBREds P l 1 t Sic CAPUT V. - feret : f | bei/ius A-debzx'tïo ordine fa&us. nofler Pontifex , þräcäsque Patr;f - hodie fet offerens , exauditus ef] : &? difcens ex dis quee pa[Jus eff obedien- & Qu : eternum tiam, fattus eff. obtemperantibus cauía falutis eterne : fed recon- " Qu ditorum de ipfo myfferiorum capaces non erant ii , ad 1"03 - eum, qt bic Jcribebat Zdpoffolus. ! valioy Mnis namque Pontifex ex.hominibus äffuinptus', pro hol LE - minibus conftituitur in lis, L quae funt ad.Denm, ut offe- - elt, obe rat don», & facrificia pro peccatis : . L] 2. GREEGSRREN ul condolere poffit iis, qui 1 gnorant, & errant t quoi- niam ipfe circumdatus eft infirmitate : elireret, | *Exo. L Deus at 28.I. 3. Et propterea debet, quemadmodum pro po þulo ita eiiam', maximum 2.Par. & pro femetipfo offerre pro peccatis. TT * -;'3( , & Nn 26.18. Nec quisquam fumit fibi honorem, fe»c.l qui jfo&a.tur a PT Pf4lm Deo, tamquam A - ghrima 2: 7 ?I'OD : zq.Sïc nus hoc . diffidentes ejus äifeiicordiæ , fed cum Er facrificia.) Sacrificia, five vi&ti- RT q libera quadam audacia. mz funt quz ex prafcripto legis pro PoPuerdl d tbronum gratis. ) Ad ïS:hriüun'l peccatis offerebantur, de quibus e- «. Elegit d fedentem ad dexteram Patris, aratum vit. 4. , xtada " ua cha- Filius noftri m''ereri, & cualeftia Q. Cendelere. ) In Greco eft, ut- L Et« rifinata largiri. TeionaS É6 ille autem dicitur vereio- x Ut mf vicordi am con/äqumur. )A «aS6», qui non irafcitur ob alterius . vide | . Deo per Chriítum. péccata, fed moderate & fubmiffe fe - E u5 t Et gratiam inveniamus.) Yd eft, Chri- gerit , nec miratur , aut. contemnie g : fum al D cem, 6 fti favorem, & berievolentia L m nobis eccantem , fed humaniter & amice fs ef conciliemus. i ublevat, confiderans fieri poffe, ut Im 4wxjio.) Ut fcilicet opportuno & ipfe peccet, & ideo addidit: 9- -6. Ín téempore , hoc e(t; tenpore perfecu- niam (f ipfe eircumdatus eff infemitate. E qu. vn, tionis, aut tentationis, cum Chrifti Poffit.) ld eft, pronus & facilis fit cerdots ad condolendum. auxilio indigebimus , illud ipfe nobis titum, conferat , ad omnes difficultates fupe- Qui ignorant. ) Qui exaliqua igno- Chifn - randas. ratione peccant. Tnüs n o beminibus conflituitur in üis Er errant.) In Greco eft, amAavou - ll vide, | r pR voig , fedutlis, qui fcilicet aliorum frau. ;ïï; que fumt ad Dewm. ) ldeft, de in errorem inducuntur. conftituitur, ut mediatorem agat inter '1- dum lr Deum & homines , & pro eis inter- Et ipfe cireumdatus «ff. infrrmitate. ) homm« pellet , eorumque curam habeat, quz Etiam ipfe fuam infirmitatem circum- Bra fert, ficut ceteri homines, funt apud Deum agenda. ^ X ed Ur offerat dona. ) Dona funt, qna& " Net?ydi:quabs fumie ffbi bonare;s hmel fponte populus offert, cujusmodi erant &c. ) Hoc etiam eft veri Pontificis, quali oftig , qug a eratque in ufu apud Hebraos olim, Cunt ppel?a&i)tg& pacifigæ * Levit. 3. 1. - ut non qui vellet, vfed is quem Deus tangu -"g $ (CAPUT V.. 381 . Sic '&',Chriftus' non femetipfum clarificavit, ut pdhtifek ** 1. fieret: fed qui locutus eft à t Pa ad eum: Filius meus es tu, ego . hodie génui te. [ dedin. 6. Quemadmo dum'& in alio loco dicit: * Tu es facerdos in fPfai. 109.4, : ul rap. eeternum , fecundum ordinem Melchifedech. ^. 4. Qui in diebus carnis fuze preces fupplicationesque ad s eum, qui poffit illum falvum facere a morte, cum clamore valido, & lacrymis offerens, exauditus eft pro fua reverentia. s; proh g. Et quidem cum ellet Filius Dei, didicit ex iis quae paffus 1 ut offe- eft; 'obediïentia-m. Bbb 3 9.25: It* que - d eum qui pojx't illam famum face- eligeret , Pöntifex elT&. El&git enim re, €c.) Videtur Apoftolus loqui de ii efiam, Deus Aaron, deinde ejus filium natu oratione Chrifti in horto, & de ora-. maximum, & fic deinceps.- tione in cruce, ibi enim clamore va- Vocatur à 208. Non femetipfum clarifcavir.) 8 3- lido clamavit : Dezss, Dewus meus, uf Éaot, glrifcavit , extalit, non fibi quid de:eliquiffs me , & illud ,. Parer, loriam arrogavit, non ambivit mu- —mmtmnd. 44Sic nus hoc gloriofum Pontificatus in manus tuas commenao f[piritum meume Hec autem affert, ut probet. Chriftum , fie vidi- Sed 4s1- locutus eff ad eum, Óc. ) Sed Pontificem noftrum circumdatum effe lo legis iU Pater ill im zlorificavit, & Pontificem infirmitate noftra, ideoque nobis faci- | ea - elegit ; ille, inquam , Pater , qui di- quibns xit ad eum: lus meus. es tu Ec. le condolere & compati. C h-ri&um» Filius menuses tu, ego bodie genui te.) Er lacrymii.) Hinc patet o eft, u« in oratione habita in horto & in cru- itur pérgit" Eft teftimonium fumptum ex Pfal. 2. " ce, lacrymas fudiffe ,' licet hoc non ex- . vide di&a fupra cap. I. nini5. Sen- N ob alteriut f u s eft : Mirari non debemus Chri- 25 prefferiht Evangelifte., fübmiffe fe V. ftum a Patre conftitutum effe Pontifi- Exauditus . ejd pro [ma reverentia. ) -contemok - Reverentia hic active fumitcur , uc fit r & amict cem, & Aaroni prel.tum, quia Chri. fenfus : Exauditus eft Chriftus a Pa- ftus eft Filius Dei Patris. uia | poiï,e, at ! 6. In alio loco ditir. ) Hoc eft, Pf. tre , quia reveritus eft Pacrem, j reverentet & obedienter, erga Patrem infrmittts - Y09. n. 4. cim dicit Chriftum effe fa- femper omnia geffit. — Aliqui etiam fu- t Ri f cerdotem fecundum ordinem , id eít munt paífive, ut fit fenfus 'Tanta ritum, Melchifedech, hoc ipfo prfert fuit ejus reverentia erga Patrem, ut Chriftum Aaraoni ,de quo plura dixi- & ipfe Pater eum reveritus fit, & quafi- jqua pf* ï; mus num. illo 4. Pfal. citat. Io9. qux pro reverentia non fuftinuerit quid- ^ vide, ut etiam infra cap. 7, num. 17. quam illi negare. 3 l ;Amui-' j 9. Et quidem cum .e[fet Filius , 6$c. ) jrum fratt« dum in hac mortali 9. Qui in dicbuscarnis fus.) ld eft, Senfus eft, cum effet Filius Dei, cut E carne viveret inter vwituit. ] homines. - propterea immortalitas ,-& gloria cor- Preces , fupplieationesque. ) 9cgotic , poris, & exaltatio nominis fui debe- n circulme id eft, preces , generale nomen eft ; batur, pati voluit, & per paffionem- i i:mrm Ixeruera vero eft fupplicum precatio , didicit obedientiam, id eft, experimen- ualis eft eorum qui. fe ad pedes abji- to cognovit vim & przítantiam. obe- Pontiädï J .ciunt eorum quos orant, aut genua dientiz, quam grata Deo fit, & quan- 1] ojimt, m Pt - tangunt, aut aliquid fimile faciuflr; ta b'ona conciliext ; nam quod ex utc * 1 N X ^ 38 d EPISTOLE B. PAULI APOST AD HEBRJEOS.- 9. Et confummatus, faCtus: eft ommbus obtemperantrbus fibi cauía falutis aeternse. Nu ii 1o. Appellatus a Deo pontifex ]uxta ordmem Melchifedech. japtizari ii De quo nobis grandis fermo, & ininterpretabilis ad dicendum : quoniam imbecilles fa&l eftis ad audiendum. (aia rdai 12. Etenim cum deberetis magiítri effe propter' tempus : um d rurfum indigetis, ut vos doceamini, quae fint elementa exor- dii fermonum Dei : & facti eftis, qulbus la&e opus fit, non P fohdo cibo. X Ü 13. Omnis enim, qui la&tis eft partlceps, expers eft fermonrs juftitiee : parvulus enim eft.- a mentum 14 Perfe&orum autem eft folidus cibus ; eorum, qui pro confuetudme exercitatos habent fenfus ad dlfcreuonem bem, 3. B ac mah. ac refur $ E 4^ly flverui —— Ó tus fan& CAPUT j G que fax as g Fi 1110 debebatur, per cbedxenuæm pat- eff ; :u(ï,nnenta.-, a quibus initium fu- I 'fionis meruit: & obtinuit. fnitur ixuftituendi hom.mes- in do&nna. N 9. Ef con[ummat us. ) T&NEI 92 "$ , facra. In Pe;fc&m » €on mnnatus eff. Coriffus , in- Et faäït effis qwäu': la&c opts en . ) Ia liet, n & quit Anfelmus , c»m con,*?:mmatzs omni- eft qui indipetis inftzu&ione .fimplicis Ad hr bus obedscmtia , patientia, 6 faniitaris & puerilis doctrinz. 7 müg dom Atlionibus ,. clamav;t 42 Cruct , Con[um- -Non fo'ido cibo.) Ideft, non almor:, d W:lc maum . eft. & periedtiort eruditione. tanquam Omnibns oä:empcmnt:äm ffbi. ) Ft- I3. Qu lottis eff parriceps. ) Id eft N r dem, & legem Chriftianam admitten- 'qui puerifi inftizutione & doctrina eft - pentent;, tibus. erudiendus. VObis t 1o« -dppellatus,) ] d eft, conftitutus. Expers eff fermeonis jufitie.) Non- hriftia guxia ordincm Melc*bfj&dech ) Vxüe duüm capax eft fermonis , qui fit de- de pani ditta num. 6. pertecta Juftitia & fin&titate, hic enim - &C.vol II. De qx«o zobis: gwmd;: erme. ) folis pene&xs convenit. . funt m Quafi dicat , de Melchifedech multa Parvtus enim eff.) Id eft, rud:s in altiora ) & magna dicénda forent. Chriftianifmo, : Tenite luinterpretabiiss,) äxvdeg(.mvevrog, id 14« Sedidus csbtt. ) fï eft, fj hdi & eft, difycilis explicatau. e&)/a pe perïe&a doctiina & mfhtutw. fantad Imuc:lles. ) »e3eo! , je"gnes, rgna— Q d pro ce- lnerndine s 65c. ) Quuifci- excludm vi, Reoligentes. , licet longo ufu, velut habitu compa- P 12. Preprer rempus. ). Pro . ongita- rato , mentem habent exercitatam ad Unt re díne temporis, quo tam in lege Mfoyfis, difcernend.m in-un:quaqve re , quld tradi [o quam in Chriltiinifimo ef'crs eruditi. bonum fit, quld mdlum, verum, au: x Tà exy| Ecnenta exordet f'erenonsp, Des-) ld tal*fum. / " tlt bay )S 383 RR at * - perantibus - ' CAPUT VL ) |chifedech, T Non i;htendit' de primis fidei initiis traGlare, Qaandaqilidem*re-' tabllis-ad - baptizari nequeunt , qui po[t Jufceptum baptifmum rurjum in pec- Xdum, cata relabuntur, imo timenda illis eft eterna maledi&itio : confolando - fempus;. -autem Hebraos bortatur., ut Abrabe longanimitatem imitantes, enta eXor» $ fit, non | rgddant Je pa rticipes eorum , que jurejuraudo — : Promz'þt illi Deus. Efermbnis ' Y.f( A Uapropter iritermittentes'inchoatïonisChrifti f&rmohem, Es ad perfe&iora feramur, non rurfum jacientes funda- mentum pcenitentiae ab operibus mortuis, & fidei ad Deum, T 2. Baptifmatum do£trin2, impofitionis quoqse manuum , K bonb . ac refurreétionis mortuorum, & judicii aeterni. . Et hoc faciemus, fi quidem permiferit Deus.- . 4. * Impoffibile eft enim eos , qui femel funt illumi nati D] gxtl" *Mat. I2.45- ftaverunt etiam donum ccelefte, & p grticipes fa&ik—-funt Spiri- intra tus fan&ti, «»V 10.26. CAPOT s. Guftaverunt. n ihilo»minus bonum Dei Verbum, virt—ütes- 2Petr. od que fzculi venturi, . It 9.20. ipitium füu -- Y- J Nrermitentes.) Omittentes, nam baptizandorum merfionem infon- i 40&1an Inchoatsonis Chrifli feymonem.) | tem baptifinalem. u s. Id eft, rudimetita Chiftiani/mi., Impoftionis 7?;0 ue mmm(lm.) ïde&, )l "44 per; ell;ora ferammr.) Propona- Sacramenti Confirmationis. « fimplids í mus dogmata perfectiora, nominatim judicii « erzi. ) Judicii extremi , in de Melchifedech, ejusque facerdotio, . quo feretur fenrenti : de tota «ternita- on al;iorï; : tanquam typo facerdotis Chrifti. - te beata, vel mife:a cujusque hominis. Non rwfum jademres. undamentum 9. Er boc factemnus. ) Ut fcilia:fit de I:) Id e& panitentia , &c. ) Id eft, non r«fum perfetiori bus agamus. - o&riüz t vobis tradentes doctrinim religionis 4 Impaf ?4;le eff. ) Id eft, difficilli- Chriftianz fundamentalem , qu«e e .mum eít, & ordinarie non fit. 7 N 0ff- de panitentia, fide, &c. quafi dicat : Eos qui femel funt illuminsti. ) Eos m ftdr Hzc.vobis ab inisio tradita funt, nec ui infignia Jumina, & dona ccleftia þic enm funt modo repetenda, fed potius ad a.Deo acceperunt. altiora progrediendum. Gufleverunt etiam. danum caleffe. ) rriin Penitentis ab optribus mortuis.) Id — Divinarum confolationum, & delicia- ., eft, a peccatis que non modonon pro- rum fpiritualium (Jfida & : funt ad vitam zternam, fed abillaetiam : - Et participes fa &; funt Spirttus jknäi.) excludunt. - d eft, d Quilci Q. Baprifmatum dollrine. ). N 6que &i Spiri tus. onorum & chagifmacum fan- cumpe averunt, &c. ) . Qui doctii- funt repetenda illa rudimentá , qux - 5. G«ft atam 4 tradi folent rudibus, quilis eftdo&tri- nam ccleftia bona promittentem cum - u 04 ql" na explicans vim baptifmi, &c.' — Di- fuavitate & gaudio perceperunt. j1lly '"f' 2 cit. bapti?matl1m in plurali propter tri- Virtuteique f[aculi v,emurig.) In Gteco N * - D 4 H t 394 EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBliæos - .. 6. Et prolapfi funt ; rurfus renovari ad poenitentiam, rurfum L aciieli fs fand crucifigentes fibimetipfis Filium Dei, & oftentui habentes. 7. Terra enim faepe venientem fuper fe bibens imbrem, & N UO Cu - tarefolic generans herbam opportunam illis; a quibus colitur, accipit benediétionem a Deo. d 12 Ut .8. Proferens autem fpinas, a c tribulos, reproba 'eit, & ma- - fide; & ledi£to proxima : cujus confummatio in combuftionem. p À 9. Confidimus autem de vobis dile&tiffimi , meliora, & vici- « babuit;| niora faluti ; tametfi ita loquimur. I'i'a - multiplk IO. .Non' enim i njuftus Deu's, ut pbqliv—i.fcatur oper»isu vefc- & : 15 E eft , Opucic ,'*-ld eft; porentías , figni- eft, utilem & a;:'c01xt-moc:iaxn, qkuäþlemv Oueg a gemccenda x ficare videtur immortalitatem. & glo- 'agricc)læ volunt. tis vellre riam electis promiffam in regno Chri- 8. Proferens autem f;n'näs 6 zribu- ed&d Ri. Vocantur autem virtutes ,' quia los.) Scilicet peecatorum, d |." pendat Dei virtus & potentia per ea mirifice Reproba eff.) &óóxtuog , que omni- * [nwmi bus difi a declarantur. Guftaffe dicuntur has plicct, & quam omnes rejici- ipm D virtutes , qui eas fide, amore, & de- unt & improbant. Mini/in fiderio perceperunt. - Er ma'editlo broxima.) Parum abed: 72 Á /;tnf.f) Id ePc, pOR' hzec E norm p 6. Er pro/a, f quiri iili Deus maledicat, quomodo ficui .eïeemofyn omnia, poft tanta dona, lumna, fua- maledixit dicens: Awzquam ex re fru- D G vitates, & dulcedines in apoftáfiam us nalcatur in f mpiternum, Matth.21. Veflrum , a fide prolapfi funt. Cujnus couimm . aio in combL.ufl;oncm. ) Hoc.eft , cujus finis erit combuftio. E folicd ^ Ruríws renovari ad pemitentzam. ) Teliquaru Per poenitentiam. lta homo ii fruum non tulerit ma- [ gemini, Rarfum crucitgentes fibimetipfes Fsli- ledicetur , & in ignem xternum com- u7 Dei.) Qui in peccata iterum rela- burendus mittetur. [ R, Q iit D bitur, dicitur Chriftum iterum cruci- . Confiiimus autem de voljs diletif- | 4 ex fipere, quia quantum eít in fe novo ffmi meliora.) Quafi dicat, non hzc ls oper x : peccato dat novam caufam crucis & dixi quod vos tales effe arbitrer, fed mortis Chrifti , facit enim rurfum id , ut Dei juftitixm confiderantes timeatis, f& [ enlatu propter quod Chriftus crucifixus eft. & magis in dies Deo placeatis. . Uinis co Ef offestus babentes. ) mapaótieyua- Cenfdims:.) In Grzco eft, mentio- 1. U * Tlovrac, id eft, paradigma & exem- ptS« , id eft, perfuaft f/umu:, procerto - Ittinend 'plum ftatuentes, quod ab omnibus vi- babemns , fcilicet poffe nos de vobis m qu deatur & contemnatur ; irrifioni & lu- fperare & expe&tare meliora. ; fa*nt ab dibrio crucis exponentes. Et viciniora [aluti. ) $xoutia a er«- Tera enim , &c.) Hic tere f- elac , coniznte cum [alute , five adba- promiff . Fide | militudine fignificat Apoftolus homi- rentta faluii, id eft, vos per lalutis IM(JOSQ nes, qui imbrem gratie divinz exci- viam incefiuros. A LE .piunt, eique cooperantes fructus bo- Tamet[i 1f2 loquimur.) - Licet.ita þl'o- A. Pon norum Ooperum producunt, a Deo be- con- quamur, folliciti de vobis, & ut filios potente nedici, id eft , majori eratiz chariffimos monentes imminentis pe- | H&m folationis c&leftis influxu , virtutum riculi. * XX meritorum copia cumulari. ' Io. Ur ebdvi[catur operis vefíri. ) E ïquenq ; Herägm epportunam, ) tv9éroy , id Ut mifericordic & fra:e;næ.»*di;e&i-o- 'W. g 0$ [ CAPUT VI SSï 1 TUrfüm dtle&loms, quam oftendlihs in nomme lpüus, qui mmlftra- Dentes. fs fan&Ctis, & miniftratis. Ibrem, & LUE Cuplmus autem unumquemque veftrum eamdem o&en« ! acc1p1c .tare folicitudinem ad expletlonem fpei usque in jfinem.- 12. Ut non fegnes efficiamini, verum imitatores eorum,qm b &me Ede, & patientia haereditabunt promliïiones I2l 13. Abrahse namque promittens Deus, quomam neminem 2 & Vi habult, per quem juraret, majorem , juravit per femetipfum; 14. Dicens:. * Nifi benedicens benedlcam te, & multlphcans * Gen. I5 veltri, multlphcabo te. 22.16. & i Est : 15 Et fic longammlter ferens adeptus ePc repromiffionem. 16 Homi- i, quaem nis veftre obhvxfc itur , juftus enim. Aära/m namque promittens Deus, at U iniba- eft, & debitam mercedem vobls re- 650-) Quáfi dicat , quod jam. dixi: , - pendet ]1 Imitatores effote/ eorum qui fede &5 patt- que omm- z nomine zpfus.) Id eft propt:ex extia hareditabunt prom;fanes Idi ip- - la repcl 1pfum Deun. fum exemplo Abrahe confirro , ip-, M:m/t'rdtt: fanttis. ) Qui Chriftia- irm abet fumque Abraham patrem veftrum o- norum paüperum indigentiam veftris - mniumque credentium, & patienter ex- modo fici eieemofyms fublevaftis. pe&antium. vobis imitandum propo- ex te jTe li. Cupmws Auiem urmmquemque no ut, ficut ipfe.fide & . patientia Matth.óT. veffrum , &c. ) Id eft, cupio in hac promiffionem fibr a Deo factam , & wf Qnem, ) folhc[tudme operam mifericordis, & juratam tandem a D'eo confecutus et ; combultio. rehquarum Vlrtutum nunqu am defati- ita & vos eandem longa fide, fpe , nulerit màe gemlm ; fed ad . finem usque perfeve- Promiffio retls & patientia confeq,uammx hum com .Offentare autem. fimpliciter di- - enim Abrahx facta vobis quoque & xu: pro offendere ,. éyósrx00 Qaut- omnibus fidelibus eft' facta. J df : d expletionem [pei.) Id eft, ut bo- uoniam neminem halmit, 6fe. 3 0'r non hst nis operibus quotidie fpes veftra cre- ftendit promiffionem Dei effe certanr Dlt fer. $ fed fcat, & pleniorfit, tandemque re ipfa & fi firmam,: nec ue M tlllledtlïp expleatür, cum eritis eterng beatitu- D mquai de ea poffe - dinis compotes. dubitare , quia eus . eam. ]uramento s iti$ confïrmavu: æ qertit» I2. Ur non fegnes. efficiamini. ) In' Juravit per. femetipfum. Qui jurat p retinendo & profequendo Evangelio: d Deus cum de vobis Nam qui pre torpore-& ignávia cef- per majorem fe jurat; fe : fit omnium maximus,, nonnifi per fei- fant a bonis operibus ,. expertes. erunt píum jurare poteft. , C7/ romlffæ h&reditatis. ve u- : Fide && patientia.) Ó mierson, P^. I4. Nrfi ;f benedicen: 6ened1mm te &jc. Quafi dicat: Nifi te benedicens benedl-r , hilntis paug)oSU/uag, per fdem Ef longauimita- xero, nift: benef'?cns meis cumulate tibi zem : credere enim Deo oportet, & t i ]0' promuïlones ejus , fi cito non dentur benefecero;i uaque abunde te cumulavez .ro, nonhabear verax, vel non exdh- vt filios p..tlenter 'expettare. mer Deus. enti$ p* Hareditabunt promiffones.) Ea con- feque ntur, uz Dorminusfancte viven- 15. Ferem ) Expe&ansr -tibus promifit. Repramtj"onem.) Rem promliï'am. veltt )* Bt&l cum Com. Menóch. Tom. V. cc E (ilecio- 35 . EPISTOLE B. PAULI APOST. AD QEBREQS . X6. Homines enim per majorem fui jurant : & omnis con- troverfiae eorum finis, ad confirmationem, eft juramentum. 17. [n quo abundantius volens Deus oftendere pollicitatio- m nis haeredibus immob dl L randum:; ilitatem c»oanülii» fui , interpofuit jusju- : " 18. Ut per duas res i mmobiles, quibus impoffibile eft men: tiri Deum, fortiffimnm folatium habeamus, ; A qui copfugimus ad tenendam propofitam fpem, 19. Quam fi icut anchoram ha bemus animeä tut I.V ]c Nam,'ac.&r,mam, & inccdentem usque ad interiora velaminis : " q 20. Ubi pracuríor pro nobis introivit Je dixit ev. fus , fecundum or- 4 Cu din.lemrMelcgiiedech pqntifex fg&ps, in aeternum. : dem, gt . CAPUT lem, qu 16. A4 confirmationem. ) Vefita;ïs. bonorum cge.leiai»ium&va.etemmum, qna ? 3in I dierum, In quo. ) 1n qua re, in qua pro- nobis propofita eft, firmiter ac mordi- manet f: sniffione, Vel; ;z qu , 1d eft, pro- cus rétinendam, pter quod. ï I9: Qzam. ) Scilicet fpem, 4, at Volezs Derns offendere , &c. ) C'um Sicut anchoram. ) Spes autem ím J3Deus vellet oftendere omnibas veris furamo, Veqrac fcilicet in calo, D,eoqge 1pfo Abrahz fiiis, qui promíífionis illius defipitur. . . haredes funt, quam firmum & immu- E* tzce dentem ,a:?ü.e ad intersora ve« tábile efiet,-quod Abrahz & ejus fi- Laminis. ) Anchora animsz fpes noftra lis promittebat , prxter promiflionem non fatis haber in veftibulum perve- nille, id eft, non eft contenta bonis ziam ha. etiam jusjurandum interpofuit. Benedjs Haredibus.) Fiiis Abrahz , fcilicet terrenis & vifibilibus; fed pepetrat us» quibus fidelibus. que ad e2, uz funt íntra velum, vi- £onfilii fui.) Promiflionis fu. delicet in ipfa fancta fan&orum, id loco cita 19. Ur per duas res immobiles.) Sci- eft, Deum ipfum , & ccaleftia bona p DC(I Qug æüg licet per promitfionem & juramentum. apprehendit, atque in iis figitur. Driifi ubus impoffibi'e efd meniiri Deum. 20. Pmmr'/är.) 'Chi'iün,m intelligit,' taham Senfus eft, Deum nec fimplici promi£- qui per afcenfionem introivit in re- fione, nec jurata, mentiri, aut fallere gnum celorum. Pt ferif ofle, cum fit ipfa veritas. Pro zobts ) U Chifedech t nobis ad coehuh qgïif Cem f vFortiffrmum : (oiatium- ) napaxNqouy, tum patefaceret. ii & | quod vertere etiam poffis 'exbortatzo- Secundum ordinem . Melchifedech Posn- sev. Senfus eft, ut-xefpicienresin tam tfex fallus dn. trernum,) Ut fcili- Drimy, certa promiffa Dei , folarium aut. ex- cet ibi, quafi Pontifex &ternus Patri i"fi!ig; hifedec hortationem habeamus , qua excitati , affiftat, illique fuam crucem &-mor- Vi alacres ardua aggrediamur, & feramus tem reprgfentet & offerat ; fidelibus Vàlet Qu difficilia & dura.: vero fuis ommnem gratiam, omniaque Qui conjugmus ad ! fen e:zd;m prapa; media , quibus in cclum contendant, julus, fram [pem.) Qui, ex quo Chrifti fi- impetret. Quz res quantum ad fpem hrily. Rlx Pd dem fumus amplexi , relicto fallacis noftram corroborandam valeat ,. per fsculi amore , confuginus adj fpem fe mapifeftum eft. Chrmug t ,-qui: 08 d W s 387 nis con Déntum, ]1 CAPUT VII. * llicitatio. C?tm | Melchifedecb. face rdotium ex Jecima*mm acceptione , &? Dene- üit jusiv- di&tione Leviticum excelleret , CbrifHi facerdotium nece[frtate qua- ! eü ten. . dam [ecundum ordinem Melcbifedecb in perpetuum. inflitutum , ac m pracellit Leviticum , mfugimus ii jurq(nento firmatu G z'pk(m una cum lege evacuat. 3 c.fir,m:fm, Tic Ae*ni'm Melchife dech, rex Säïem, facerdos Dei fu?n'rh-f, "Gm. - qui obviavit Abrahs regreífo a ccede regum ; &bepe- ng nduin Dr dixit ei. 2. Cui & decímas omnium divifit Abraham : primurm qui- dem, qui interpretatur rex juftitiee : deinde autem & Tex Sa.-" CAPUT lem , quod eft, rex pacis: n.o,rurü, qnz 3. Sine patre, fine matre, fine- geneaïogia,: j nEqüe initium : aC mortj« dierum, neq ue finem vitze habens, affimilatus autem Filio Deij — La manet facerdos in perpetuum, * f 4. Intuemini autem , quantus fit hic : antem ij rcha. » cuj.- & deci.ma.lär dedit ide praecipuis Abraham patria )goqge-ipfo - Ccci v p ferird t« Salem. ) þId eft, ]Efufalem.- cilians nos U;eo, & Angel-is--ejus ad fpgs nd&ü CE 2. * ; obviavit JAbrahe. s Ep.h'ef.— 2. I4- &lf' faäu: t'j? nobis jx— ln petvee ziam habes Gen. :4. 19. ntà bonif. fütio, & fantifecatioy 8 . redemptio. - enetrat uf Benedizit ei.) Foxmulam verborum, 009 Sinepatre, ftne matre, fine genea- quibus Abrahamo .benedizit , habes legia. ) Non quafi iis caruerit, fed quía velum, VI' loco citato. ;ejus pater, mater, & orum, ! Q. Decimas omzism. ) Spoliorum ; defcribitur in fcripturis, geneaïogïa 'gon i Jelia boM que ezfis quinque regibus € e »] erat. Neque initiwm dierumy, zeque frmem "(tur. Diviffg Jhrabam. ) Qua í dicat , habeus.) Scilicet in fcriptura; que non nl Abraham, licet effet Sacerdos, & fa- marrat quando natus, quando mortuus yit n Te* e facrificaffet , 40novit tamen. Mel- fit Melchifedech, ut aditmbrazet Chri- chifedech eife Sacerdotem & Ponti&- ftum , qui vere non habet initium , hm cem fuum ; quare illr tanquam . fupe- nec finem dierum , cüm fit eternus; rioru & Pontnfici fuo decimas dedit. p Dot |Primsum f Affenila:us autem Filio Dei, maper Udem qui interpretatur Rex facerdos £m atefuum.) Syrus vertit : Sedl : Ut felie jufitie:) á uaft dicat : Primum Mel- i fmtlitudinem Filii Dei £ermanet Pon- chifedech ipfo nomine magnz cujus- tificatus ejus in eTernue. — Dicitur Mel- y & mor« dam rei f at um pretulitt : idem enim chifedech-. manere facerdos in «ter- fidelibus valet quo dX ARex juflitie , id eft , Rex juftus, vel juftiffimus nüfi, quía in- fcríptura. nulla fit men- omniäque a quod optime tio mortis, tiee finis facerdotii ejus. nændlmc, -Chrifto convenit. 4- Iutuemini autem quantas ftt. bic.) ad fpt Rex pacis. ) Id eft, Rex p äcifïcus. Quafi dicat, hic meécum expendite, Chriftus eft -Rex juftitis & Rex pa- quantus fit elchifedech , vidlicet ix lo^ p!?ï ' cis , quia pacificator nofler eft, recon- typo & fi & ficatione, ut qui ipft eti- - m * «398 EPISTOLA B. PAULI APOST. AD HEBRAEOS *Dew — «, Et quidem de filiis Levi facerdotium accipientes,* manda- E. y H (U 18.3. tum habent decimas fumere a populo fecondum legem, id eft, xccopit, d 2 IO«A Jofus 3 fratribus fuis.quamquam & ipfi exierintde lumbis Abrahee. . 6. Cujus autem generatio non annumeratur in eis, decimas yelchiíed y. 5 fumpfit ab Abraham, & hu ; nc, qui habebgt reprOmifïïþnes"', b;'e- nedix t. Ó / 4 (populus tium fot 7. Sine ulla au tem 'coïntlrädi'&io & lne," quod mipus 'eft ,a me- liore benedicitur.. - ; ccï'dotem $. Et hic quidem dec imas morientes ho/mine's' acdipiuntï--:, 1b1 p T latio fiat. autem cogtg'eftgmr , quia vivit. - . ^ — . quos Judzos illis fubjicere, cum ta- . «Cbn/f/iat: am Abrahamo videatur prxlatus ; hqc um perhib eriim eft quod fequitur. men Judei facerdotum effent fratres, * dedech v Cu E5 .de:ima.f dedit..) -./Vide di&a utpote ex eodem Abraham & Jàcób num. 2 ;- * . geniti. ti:rgo Judai, licet fratres, - Qacitur v De pracipuis, ) $x T Qy .czxgoglv'x'wv, aut fuccef fratribus fnis, fcilicet facerdotibus , À $. U i quod aliqui vertunt, Ze /poeíizs.. T'heo- funt fübjecti hoc ipfo quo eis lege te- phyvla&tus 3nterpfetatur , 4e eximis nentür dare decimas ; ergo. pariter * m praflaut.orum €f bozorat orum. €unt Abr&áham dans decimas Melch'fedech, mollit a ergo Zxeo9/nia , fpolia, precipua & hoc. ipfo coniefius eft, fe illo efie mi- poqu era iun in 4 optima. ^ norem , & hoc ipfo fe illi fubjecit.. Abrahbam Patriarcha.) Non fine cau- , «Exserint de /umbis -braba. ) Àon intd Abrahs filii fint. nto fa addidit Parz;archbz , fed qua^ dice- z Ptr 4l ret : Abraham ille .pater facerdotum 6. Cujus autem vneratto non anna- legis, & pater omnium tribuum, non meratur i2 eis.) ld eft, Melchifedech, atitpit , dubitavit ei decimas dare deprzcipuis, evi Qu , cuja: genus & genealogia non attexi- fe minorem agnofcens 5 quanto igitur tur Hebrzis fliis Abrahz, id eft, qui a ) magis facerdotes filii Abrahe agno- ex Hebr&is non fuit oriundus, hic de- propeni cimas fumpfit ab Abraham. * chiledec fcere debent. facerdotium ChriRj effe : minot 1 praftantius. facerdotio fuo. Ér hunc qui babebhat vepromiffones, S. Et quidem de filiis Levi facerdotium &c.) Qua^ dicat: ;Melchifedech be- | qetoh accipietites,) Hóc eft, & ii quidem qui nedixit Abrahamum ,. quafi fe mino- li, Deci; ex filiis Levi facerdotio funguntur. rem , cui tamen [Deus eximia. bona Ita loquitur, quia non omnes Levite promiferat, adeoque in ipfo benedi- Io. ] Sacerdotes erant, fed.ex iis foli filii -cendas efle omnes gentes, Gen. 12. Erat 0'()1 Aaron, ejusqne pofteri. . - A meliore, ) x eeirTOVOG L rgdjqiïei, Mandatum habent , 62.) Probat eum E gniare. thlfede qui dat decimas minorem elfe illo , 80 Et hic qfli denios 8. ) ff vtl oli e ne probat facerdotium .. Melchifedech chifed fed qui easaccipit, fcilicet Abraham mi- norem €fle )Melchifedecho, pratantius tuiffe facerdotio. Levitico. Chif Secundum legem, 14 4 fratribus fms, Hic quidem. ) ld eft, in le i& bened ££c.) Quafi dicat, b. us jullit omni- apud:. Leviticos . facerdotes. d £, f l bus Judzis eti:m Leviticis Num. 18. Morient es /q&fliinfs. ) HOlni nes mþf- RVE 26. ut decimas darent facerdotibus tales. EN Aaronicis , volens hac ratione hono- ! dài were. ) dech , Ifl eg , in hiftoria G E A a, &4)ræf.erre facerdq;es » aC reli- - neüg. &niin N Es 208 CATUT VII 7399 9. Et (ut ita di&um fit) per. A 2 braham, & Levi, qui decimas fem, id eft ) Lfïl 5 accepit, decimatus eft : [ — i Abrahg .; I6. Adhuc enim 1n ! $, .deCimäS ; umbis, patris; 4erat, qugnd'o;pbfiaxv-ikt el. Melchifedech. u( : AI. Si efgo confummatio per : facerdotium Leviticum ,erät X | populus enim fub ipfo legem accepit) quid adhuc neceffa- | e&,,a me.iil; rium fuit, fecundum ordinem Melchifedech alium fur gerg' fa- cerdotem, & non fecundum ordinem Aaron dici ? pl |. —12. Translato enim ífac z - erdotio,'* necelle efL, ut & i"egi; trans- latio 'flac.l o Ft ^Q€cc4 s I5. In aE E g qe,cum t - .C'clm;fg/fatur' q«ia vivtt.) leftimoni- fedech', atque prinqeþs , qui prov-fe,' flent fratres, um perhibet fcrip,tura quod iIMelchi- & pro.tota fua. pofteritate, obedien- am& fb $- fedech vivat, quatenus fcilicet intro- t»iam regi preítat & oftert. ; . ducitur vivens, nulla de morte ejus, II. $& ergo con[umm .110, f& ) SenQ licet fratres, icerdotbms, - d aut fucceffore facta unquam mentione. fus eft : .. Si Sacerdotium .Leviticum , 9. Ut ia diflwn frt.) 1n Grzco eft, hoc eíft, quo tungebantur filii Aáron, eis lge te- 0. piriter € «nog &ney, id eft, »t ;ta Zoquar : qui erant de femine Levi, confum- felchifedech, — mollit autem hac dicendi formula malíet, atque.pertecillet. homines, id quoed erat dictarus, Lev; fuife decima- eft, fi vim haberet. juffificandi, & illo-elle mi« « liberandi eos a* peccatis, & ad vitam ifnbjecit fum dm bpabam, qui modus dicendi- 'F &ternam perducendi , quz maxim& ) [ e [ mon sint-qllige-nciþils durus vide;i PO: terat. N & ultimz hgmínis pertectiones funt , o g dntie Per Mrabám, €? Levi , qui decimas quorfum expectabatur alius facerdos , elchifedech, acíepit , decimatus eff. ) id et , ipfe qui non diceretur, nec effet facerdos Levi cui przcepto legis attribute funt fecaundum ordinem Aaron, fed fecun- non atteti« dum ordirem Melchifedech ? id l, qui decimg;4 qui in Abraham, tanquam in pngenitöre continebatur, ipfi Mel- Populus enmim lub . ipfo legem accepit. ) ls lici chifedecho, una cum Abrahamo, quafi Hec .per parenthefin dicuntur , l '/.fMlW""I minor majori, decimàs quodamunodo: propterea "adduntur ab Apoftolo , ifedech bee qperfolvit. H quia non folum iptendebat probare fa- Levi. ) Leviticus . quilibet facerdos. cerdotium fuifle transterendum, ut pro [i fe mino Decimatus eft.) Decimas folvit. facerdotio ! evitico introduceretur fa- i bona IO. Ia lmmbis patrts. ) Abrahx. ^ cerdotium Chrifti ; fed etiim. docere fo benbdl-' i k Erat. ) Scilicet Levi. legem quoque iuifle transferendam, ut U Oiviavit ti.) Scilicet Abrahe Mel- pro lege Moyfis lex Evangelica in- ES ; w . chifedechus. Ratiocinatio ergo AÀpo- troduceretur , propter cognationem ftoli eft hujusmodi, agnofc:ns Mel- legis & facerdotit ,. ficut ait paulo-poft: Uia Tatiüe chifedech efle fe majorem , & typum Tran:lato.entm (acecdotio. : chifedech.— xece[fe LF uf Levitico. Chrifti, illi decimas. dedit, & ab eo E$ degis translatio frat. benedictionem accépit, ut profiteretur Sub i/;fa.') Scilicet. facerdotio , £« dige . durz ispeguiv, tempore ipffus facerdoris. fe. fuosque pofteros, ac confe juenter Levitas, & Sacerdotes Aaronicos ex I2. Trauslato euim acerdo'so , €$c.) iines trole fe nafcituros , minores 'effe Melchife- - Simul data fünt lex & facerdotinm, & dech , Chriftoque | fubje&tos : perinde ejusdem.funt rationis, quia ficut facer- tqria Ge: -dotium inftitutum eft quale iili teutpori b exnïain.Abrahax/n fe ggiïït cum Melchi- ^ -^ 9369 EPISTOLE LB.PAUL! 'APOST. AD HEBRJEOS 13. In quo enim hzc dicu í z T j W ntur, de aliz tribu eft, de'qua p 7 - jofirmtatet nullus altari przefto fuit. - 14. Manifeftum eft enim , quod ex Juda o rtus fi*t/-DOmit::us 1o. Nihi nofter: in qua tribu nihil de facerdotibus Moyfes locutus eft. - melioris fp 1$. Et amplius adhuc manifeftum eft; fi fecundum fimilitu- 0 Etq ; dinem Melchifedech exurgat alius facerdos,. * - jurejurane .16. Qui non fecundum legem mand ati 1 äll Hic ^ fed fecundum virtutem vitze infolubilis. carnæh'sl fá &us eft, . : lum:*Jur * Pfa]. 17- Conteftatur enim : * Jüoniam tu es facerdos i : dosin &te n æteï-'- & lat 109-4-/ num , fecgndum o.rdineml,Melcþifedech. " | )2 Eal L.18. Re- coh—üeniebac«, ia &lex. . Ipfa eri-ïm e 16, Qu nþn- fécundum legem mandats - -qqod mor [ Hic lex imulta prxcepit de genere facerdo- earnalis fatus eft. ) Legem mandati tum, de ritu initiationis, de facrifi- carnalis appellat lepem Mofaicam, que [ bibet fac ciis, de victu facerdotum & miniftro- carneim circumcidere, & mundare pr&- rum, quare fi facerdotium abrogetur, cipiebat per fuas lotiones & luftratio- TLX 1. agl legem quoque abrogari necele eft, ete- abluebant. fhes, qux cor poris, non animt fordes nim in lege naturali alii érant. facer- ' mn;ia!i, r dotes , & alia facrificia. Succeffit Sed fecumndmo viriutem Vite iæ/älf)- [ recuam a lex Moyfis, & cum ea novum venit &rlis. ) Id eft, qQue dat vitam nullo - [ qufadt lr facerdotium. — Ka contingit in lege E- $ tempore folvendam , fed zternam. * tilitas, quia - f peccata vangelica, & fi poft hanc novum fa- Senfus ergo eft: Sacerdotes. Aaroniei ^eerdotium futurum eflet, nova qdo- carnales erant, temporales & morta- beare homi que lex effet. les : Chriftus:autem per potentiam & Yy. ii I3. I» quo enim hec dicuntur, &c.) virtutem Parris factus eft facerdos feme- In Greco eft, 29 à», $n quez. Pro- ïj('. hxc) Nibil' per vivens, &ternus, immortalis, qui- [ perfetli bat id quod. dixit n. 11. fcilicet Chri- que vit1m fpiritualem gratie , & per - Ya juftitia ftum £uitfe alium facerdotem ab Aaro- eatn vitam zternam oplorim nobis elaz-- nem Deo nicis, quia fcilicet ht omnes erant. ex giiatur; Preftat er pOm gternà tribu Levi, Chriftus autem fuit /ex dotibus Aaronicis. go Chri[hbs/ facer- s btf :tribu. Juda. I7. Conteffatur enim..) Deus per D:i- ple, Bt, Ve De quamullus alears prefto fuit.) Id videm loquens Pfak 1og. eft, aftitit, acceffit, mimftravit altari, Quoniam.) Oi , quod. P er qlum facerdosio functus eft. : T« es Sacerdos n aterzum. ) Quia . preeedent 14. Nzhil de [acerdotibus Moyfís | locutus Chriftus eternus eft -«' ! inu alii facerdotes. , Dec morimr, ut lg , ngml: eff.) Non defignavit ex ea facezdotes. 15. Ef Ameblius adhnc manifefium e/l) Secundum ordinenm Melchifedech, ) 'þVi- : l, fpem Scilicet legem transferendam , atque de dictafupra eap. 5. n. 6. Potiffima » 11 D ropin | mutandam eífe, eaufa propter quam JChriftus dicitur . Jultitiam, ä Si feeundum fomilitudinem Melehife- facerdos fecundum ordinem Melchife- DO deth , &$c.) ld eft, fi facerdos qui ex- dech, eft fimilitudo in victima. » quia 4) l [ urgit fit fecundum ordinem Melclii- ficut Melchifedech obtulit panem & Yobis fer fedech, Chriftum autem 'effe lhujus- vinum in facrificium , ita Chriftus in xodi facerdotem dubitari noón poteft ; 4l eum illi foli dictum fit: 72 es 5acez- ultiima ccena facrificium corporis & fan- ! Qu guinis fui infi Qu f d n-is & vini. ituit , fub fpeciebus : lä. elos ffcundum ardt'mn Melchifedech. j j : dedlt faceä - 08 CAPUT V. 391 - !8 Reprobatio q uidem fit praece ?&s deqml), : infirmitatem ejus, & inutilitatem. dentis mapd.ati » propter tDotihys! I9. Nihil enim ad perfe&ctum adduxit lex t iht,rodu&iþ vero melioris fpei, per quam proximamus ad Deum. * j Qcotus ef, 20. Et quantum eft non fine jurejurando m fnnilim. : (alii- qu idem: fine jurejurando facerdotes fa&i funt : * . . . 2r. Hic autem cum jurejuran do, per eum, qui 'diiitïäd'i—'-* fa&;& e&, , lum: * *Pfal. Juravit Dominus, & non poenitebit eum : tu es ,faceqr- io9. dos in aeternum:) L] 22. In tantum meli oris teftamenti fponfcf fa&us ett 'efus. - 23. Et alii quidem plures fa&i funt. facerdot : p es (I)? id,'c,irco» uod morte prohiberentur permanere. - . ægmng;; W 24. Hic autem eo quod femol ternum vemn $ maneat in æteirnum, : olükam,que - habet facerdotium.- ^5. Unde hündare pra« : &lulai. [ (1) 1» Edir. Sixt. additur ; fecundum legem.- d 19. Reprobat;o quidem fit pracedentis . rem míinoris momen u teihpfä);ariAIn, jnimt fordeg : aandati, 65.) Quuafi dicat : Vis fci- quam firmare juramento .Degx,s non eft Tüjta rf ze caufam abolitz legis facerdotii2. d-ignatus. . caufaeft legis illius infixmitas & inu- 21- H; € astem. ) Scilicet Chäüu! um n 3 tilitas, qui fcilicet lex illa non' pote- fa&tus eft facerdos a Deo Patre, qui d aternam, [ a etiam jaramentum interpofuit , ut ha- & Aaroniti - rat peccata expiare , nec falvare, & ; & mor beare homines. bemusex Pfalm. I09: 4..— Jraviz Do- munus, 6 non przuitebit eum , £« es Sa- oeum& d 19.' Nibil enim ad perfettum 4ddz:;r;t cerdos in eternum, &c. — Chriffus ergo. cerdos feme dex.À Nibit, id eft, nullum hominem cum juramento, ficerdos fa&us ett, ortalis quie ad pertectionem adduxit, id eft, ad ve- ram juftitiam , qux conftituit. homi- uafi res & negotiam Chrifti Ponti- ig, & p 4 cis, fcilicet*hominum reconciliatio , nobis er« nem Deo gratum, & acceptum ad vi- tám eternam. ! & falus magni eilet E iltus facer- cul dubio. eft, momenti, ut pros Iutiodstl;o vero nig!io;*i: fosi. ) Sup- Q29. la tantum mcliäri: t;üänent:' ; ple, fit, vel facta eft per Chriftum. €fc. Senfus eft : "l'anto potioris fo- eug perDa- Per quam proximamus 44.-Deum.) Loco deris fponfor ac fidejuiior factus eft rxcedentis mandati, id eft, legis Mo- - Chriftus, quanto fanctiori auctoritate, y,r) Qlüa faice , introdücitur aliquid multo me- hoe eft, juramento . interpofito , fa- lius, nempe lex & ficerdotium Chri- joritur, If cerdotium iniit, cüm Levitici ordinis fü, fpem nobis certillimam faciens facerdotes ' absque juramento inaugu- j V* Es appropinquandi ad Deum, per veram. rarentnur. foriflina juttitiam, 23. Ef ali quidem , &fe. ) : Oüevn(þlþia i dicitqt 60. Et quan'um eff monfine it;;rq'urgm- : facerdotium Chrifti Aaronico przfta- Velchife- do.) ld eft, quantum eft hoc? u antia re, quantum mortali przftar. immor- m quià nobis fieri debet, ut facerdostno d er,non tale. In lege non erat un :s Pontiiex, afem fed multi, quorum alter alteri fucce- fine jurejurando fa&us fit facerdos? u et im- hriftos it "]i quidem ffne j.zrejurqu./.o, &e. ) debat; Chruftus autem, ris &f Quifi dicat, Aaroni & pofteris Deus mortalis, femper manet, « & ebus p* Ü E eit Pgn—« dedit facerdotium fine ?uramence, quafi . tifex æcernug,..; - " 7 * b - 3 30 EPISTOLX B. PAU-I;1 APOST. AD HEBRAEOS 2;5. Unde. & falvare in .perpetuu*m"ipoteft, ac'ce-dens"p.er fe- metipfum ad a Deum,femper vivens*ad ip'terpgllandUm- pro no- r bis. g 26. 'Talis en im decebatg-ut nobis eiTet'Pöntifex, fan&usyf,riin- nocens, impollutus, fegregatus a peccatoribus, & excelfior | E TUMI M coelis faCtus : 27. Qui non habet heCeiïïtaþem quotidiä,':qüexma&dmodUm j , fitGt *Lev. facerdotes , * prius pro fuis delictis hoftias offerre, deinde pro Lies - 16- 6- populi: hoc enim fecit femel, (eipfum offerendo. 28. Lex enim homines conftituit facerdotes 1 nfirmi*xtatiem V, be habentes : fermo autem juris p tudinis ir J jurandi , —,qu*i ,, poft lege-m'.eviï, Fif N . lium in aeternum perfe&pm.'- * minus, 0 CAPUT -iQS* Uande & f[zlvare im perpetuum ab eorum vita & mo'riblus'. longiffime poreff-) Grsce eft , &ig 00 mayr£NiG, 'diftans ;; & nihïl cum illis habens com- E. contcoi id eft, perfecle, & plene, & perpe- Tnune.: - E offerat: tuo; non tantum in hac, fed etiam in futura vita. Excelffor celis fatius.) Id eft, ! quj u sie ES penetravit omnes cclos , ufquead fum- — - ccedentes per ]Emetzþ/ä?rri/ad' Deum.) mum; qui fecundum:naturam afíum- ; fent, qlli Fideles , qui per fidem & obedientiam H i OVWX us - ptam .fupremum'in rebus obtinet lo- cum. " -,quam Chrifto preftant, accedunt'ad d Deum Paàtrem , e jusque gratiam & 27. Qucma modu-mvj f&ccidafä:. J Le- I C i(u » amicitiam. L vitici. 6unf, Semper vivens ad int er, Hoc- enim fecit femel , &c.) Eft aliud pb ;ae)[andümfrä compendia 20h;5.) Semper vivens , & munus argumentum, .quo probat Chriítum. fuum exercere, paratus ,* ut fcilicet pro precellere Aaronis facerdotibus. Nam C0 de pral hi - fepius- hoftias offerebant .tam pro hoc quod nobis apud. Deum interpellet, id e&? oret. Talem b fuis, quam pro populi peccatis ; Chri- 26. Talis enim decelar, ut nobis ef- ftus autem unica oblatione omnium tante. dig! Jet. Péntifex.) Scilicet qui femper vi- hominum peccata expiavit. J desi | vens interpellaret femper pro nobis, : 29. Lex entm bomines conflituit fa- — Atls dl Santlus. ) öxax.og,. i,dl.' eft, »nu:, & cerdotes,) [d eft , Pontifices facrorum, 2 Sant omnis labis expers, pius etiam erga &-Sacerdotum principes. ; Deum , colens & timens Deum, lnfermitatem babentes. ) Ide hicnon ef devotus Deo, facer & fanctus, ipfa- tales, miferos & peccatores, quique ttius, fleq que pietate & fan&timoniz veneran- p non valeant fuis facrificiis peccata Aff dus. expiare. Wuntter Ilmmocens.) &xaxog , id eft, carens Serzo « 4utem jurigju;'andt'.)- Id -.e&*,- fex find Thalitia, & noxa, innocens, qui ne- juramentum , uo Pfalm. I0g9. jura- 4"&! f,m mini noceat aut male velit , fed o- vit Dominus hrifto : 72 es Sacerdes & Movfe mnibus benefacere ftudeat. i2 «ternum. C]eüæ 1 Impolletus.) ckiavrog ,. immaculatus. Filium.) Id eft, Chriftum Domi- atb num. t Et 105 Hzc tria ita videntur diftingui , ut fan&us. refpiciat. Deum ; ! innocens, In eternum.) . Conftituit Pontificem. . j- Mi proximum; impollutus, feipfum. Perfetum.) Non infirmitatem ha- Vilimg. BIH. €f Segregatus. " peccarorsbus. ) ld ef,. béntem, ut Levitici facerdoces.»- L 08 398 »s** æ?*- :*n*æ | — ens per fe- I * J -CAPUT VII. lAlm!pro 00« H s À. Es&cällentius efi Cbrifli facerdotium Levitico ;'ka 'äbk in däxiera*. mhsi. d Parris fedeat in colis, & majorum [acramentorum minifler fuerit, . excelor ] um Jacerdotes "veteris legis: oflendit. etiam. novvi teflamenti w - nece[itatem ex imperfetlione veteris , & aadmodum | ex pïpmz'üigne | M Dei per 'jferem'z"a;m..,- | deindg pro Apituluni autem füper ea, quze dicuntur: Talem ha- firmitätem IC bemus Pontificem ,Lqui co-nfeditu».in..dextera fedis magni- ?m 'efk, Fi' z tudinis in ccelis, - 2. Sanctorum minifter, & qtäbxe,rruïäcuxl.i veri , quod -fi;xi't. Do-?: 3 - CAPUT iinus, & non homo. — 3. Omnis enim pontifex ad offerendum munera, & hoftias ] S lbngüïime habens com- .conftituitur : unde ne offerat : : Vceii»'e eft & hunc ha;be;:galïiquid—,,. quod, H eft, qui "4. S1 ergo e ffet fuper. terrämx,'ne'c: effet facerdos : cum ef- 1fquevadfum- L fe xam aflum nt, qui offerent fecund'umä legem manera,. E s.Qui - obtiper 1o- Ap;(u!um-" diiet.) Le i", E 3 anutem [uper e:'tfæqu.eï' i r N&z—e]fe* | yl',., & Zur;r ädä'ere» alz"qü)'df Guptur.) xtaNai im! TÓi; N- — auod offerar.) Chriftus, licet ín cablov goivorg , quafr dicat , fumma, & fedeatad dextéram: Patris, eft tamem: ; )' Ef aliud compendium eorum quz dixi, & di- . Pontifex: atqui omnis Pontifex offert: t Chriltuar tibus, Nam co de praftantia facerdotii ChriRii,f eft munera & hoflias: erco & Chriftus t tam pro hoc quod fequitur.. in: ccelo-fuas hoftias & munera offert;, -Talem babemus Pontificem. ) Id Xe(ïþ',,., nimirum facrificia miffe , qux toto catis; Chr- tante dignitatis, & excellentiz.. orbe: quotidie- celebrantur ; in. his e-- k ompum a dextera fedts magnitudinis im ce- lis. ) Id eft,. ad. déxteram fo nim: primus & primarius facerdos quii o g ;'ii. maje- confecrat , offert ,, & tranfubftantiatio-- :n/i:äi: le ftatis diving in. colo.. nem: peragit . eft. Chriftus.. $ facrortm | Q. Sanderum ininiffer. ) San&otum: hic non eft mafculini generis , fed. neu- . Z d. $7 ergo ejfe ; füper t'eri'am..-' ) Si ef- d-eff, mote. trius, neque homines, fed fan&uarium: fet facerdos terrenus; &$, quiqlw ' fignificat; & fenfus eft: Chriftus eft: -Nec effet facerk(ak'.,j ) Non. eire't:*: hu- ls P,W minifter , id eft facerdos ,. feu. ponti- jusmodi ,. ut-fecundum legem. victi- fex fanctorum , nimirum /zzdz, & mas' immolare poffet,, cum: non effet: Md ell, - fantis fantorum. ,-non: hujus: Levitici,. ex tribu Levi.. o u- a Moyfe facti, fed veri , id eft Ec-- Cum fcfä&f qui offerr an*Fäkndi:m' ite 7 'cherdl! clefig, que per famüwm , & fantta gem muntra.) Quafi dicat, nec enim [ anttor um fignificabatur.. neceffe eifet; Chriftum: effe eo modo m Dont- Etgmem bomo.) Scilicet Moyfes.. facerdotem j quia jam lex: habebat fa- 3 Munera &f /Jajezias.-) Hoftise funt: cerdotes , qui fuper terram« tantume ontificet victimz: cruentz, munera incruenta. hoftias offerrent.. X atem ! ..Ddd. * )te. Ig'iäl.þ. eum Cq:m' - Menoch. Tom.. V T. u —X h , * 304 EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HE*BRgäos | [ . Qui exemplari, & umbree deferviunt coeleftium. — Sicut ) Xon ! , *Exo. . $n die; qu refponfum eft Moyfi, cum confummaret tabernaculum: *Vide 25.40. (ánquit) omnia terta Agy facito fecundum'exem*piar, quod ,tibi oüenfumï N AAtOL, eft 15 monte. 3 7 me0, & & OM 6. Nunc autem melius fortitus eit minifterium, quanxfo & 1o. Qu melioris teítamenti mediator.ei E : poü dies miffionibus fancitum eft. 5 l, quod in melioribusxrgpr)ö- eorum. i .. . "T. Nam fi illud prius culpa ? * , Deum, 'Vacaffet - Qon uque— fe;undi j M - -locus inquireretur. a pes ..*]ee. . g. Vituperans eni m eos di&it: *Ec';'e dies Ger;ient,' dicit D*o-g quisque | omnes fc -8L31. minus: & confummabo fuper domu 5 ; m Ifrael, & fuper domum T. Q * Juda te&amentuxfn novutn, p hs . 9. Non . eorüm] n Di äi exemplar: kö' umbra deferviunt bis nectendum. eft quod modo ait: eeleffium.) Quafi dicat, hi facerdo- ANunc autem melins, &$c. ac f1 diceret: tes conftituti funt. ut: exemplar quod- atqui non.Ífolum eft facerdos , fed f:- antiquatu dam ,. & quamdam fimilitudinem no- przftantiori quodam ; modo fácerdos 1 st t bis exhibeant eorum- quz per Chri- eft, quam omnes facerdotes Levitici. ftum fiunr in celo. Nam quodPon.- Q-«anto 65 melioris teffamenti media- (sf ,titex, verbigratia , cxfa victima in- ter eff. Id eff, quanto novum tefta- B troibat in fanéta fanctorum femel, mentum , cujus Chriftus mediator eft, " dus tovum - hoc fignificabat Chriftum fufo :fan- antecellit: vetus , & majora bona fuis «* —»N . euine fuo ; ingreflurum fuiile n co- promittit , nimirum fpiritualia & cx- Jofeswen ]um, n£ appareret vultui Dei pro no- leftia, eum vetus teftamentum bo vum hoc $ tantum terrena proponat, : na bis, & fic de rcliquis, : : L Quile f Sicur vefpon[um &ff, ) Id eRW a /Divinp 7- Mzm,jï 4llud Priu!- ) 5 x longe eraculo eff diflum, hoc enim fignificat tus teftamentum, In dieq Grecum , xexexuar iorai. Culpa vacaffet.) $» äþsynrrbg ; iPrez &.) Cu prebenfibsle fusffoz , id eft, nifi ei ali- Cum con|ummaret ; 'tabernaculum. ) henfa edy peey iniTENG Ti ewtqyir, id eff, quid defuiffet , quod pofteriori te&ae Non. þax eum confumma:urus e[fet tabernaculum , mento refervabatur. 3 1iNOR ferv, fed interpres dixit, cum confummarer, Non wrque feeundi locus n2 um r id eft, cum in'eo effet, & id ageret, £ur.) Non fuifiet neceffarium aliud Negler ut confummaret, & Peräce-,r;gxt cabgr- teftamentum , non fuillet fecundum [ bavi eos, naculum, in ejus locum intrroduCtum ; cum e- * Fide, :'m]u'it', emnia facito, &e.) ním habetur quod optimum eft, ceffat : z E üm, Sunt verba Dei ad Moyfem Exod. lábor aliud inquirendi. Ac introductum ) Tdame cap. 25. 40. - Hoc tabernaculumidea eft. ut fuppleret quo.d deerat priori.. PO Ureundy erat Chrifti & Ecclefiz, adeoque fi- 9. Viwperans enim eos ) Scilicet Cum ]udxos vituperat , hf g nifieat Apoftolus Moyfem. juftum Judsos. | ffæ-ö(*d [ 2 uiile fabricare fuum materiale taber- legem -eorüm vituperat quafi infir- | moredj naculum eo modo & forma, ut Ec- mam & imbecillem , quz , fcilicet Ju- Dands dxos fi ib clefiam quafi typus reprzfentaret. bi obfequentes , b?nos eFHcc/ere a | Vnïgams . Nene autem melius. fortitus. eff non potuerit. T ie, miniferium. ) Dixerat , ff effee fmper Dicit , 6c. ) Teüimdnium.hockfum'- pe Chi gerram , nec . effee f«"d?:: Quibus ver- ptum e& ex Jerem. c. 31, n. 51. aem N $ CAP U T VL 365 m w] 9. Non fecundum teftamentum, quod feci ïp,atr'ïbus' éorums, un*Vde d án die, qua appreheridi manum eorum , ut educerem illos de oftefum - terra Agypti : quoniam ipfi nori permanferunt itï*.te&amenfo meo, & ego neglexi eos, dicit Dominus. qimto t iO uia hoc eft te(támentum, quo d difponam domui If rael poft dies illos, dicit Dominus: Dando leges meas in mentem Us rþprö- eorum, & in corde eorum fuperfcribam eas, :& erg eis in Deum, & ipfi erunt mihi in populum :- - L e-f'e;undi . 1r. Et non docebit unusquisque proximum faui, & ".u'r'ïuïs-*-f ,"dicitDo-, | quisque fratrem fuum,dicens: cognofce Dominum : quoniam j domum - omnes fcient me 2 rninore usque ad majorem eorum. I2. uia p ropitius ero iniquita-.tibu's eorum, & pgccætg-runi : 9. Non eorüm Jam non memorabor. modo ait; 13. Dicendo autem novum: ve teravit pfius., Quod autem f diceret: e ianteritum eH;. ; nos, fd p an;ic?uatqr, x,&—fenefcit , prop 1 CAPUT 9 ficerdos - ; a Dcïcï Z $ Levitici. eni media- 'bö;ifizm?uäa; ) Id eft, percutiam , Ero eis m beum.)' ; Ero eäs»' , Deus, um teft- & feriam. teftamentum, d eft, fo- quem ipff fidelitex colent. ediatorell, . 'dus.novum. Ef ipfi erunt mihi 1m popn Z ) SCi'-v bona füis -9. Nom fecundum . teflamentum.| quod ketn. licet fele&um , f*ïngul*arem; ; peculia- Alia & Cæ' 1 c fect patribus eorum. . Quafi dicat , no- vum- hoc- teftamentum. non erit tale, l1. Ef pom doeelig wmaufgnifque pro- tüm bgga H— quale fuit vetus cum patribus initum ximum [uum , €&c. Quuia magna erit Dei 5 rerum . credendarum & fperanda- | kefi, M fed longe illo-praftantius- - die qua apprehends manum: eorum, rum cognitio in populo Chriftiano , &7c.) Cum fcilicet quafi manu appre- nec ut quis neceifaría ad falutem per- g, int cipiat erit opus loneo labore , cumad: jifi &i d henfa eduxi eos ex Agypto. pauca Capità revocentur , qua etiam nori tefte Non.perman[irznt $n teflamento meo.) Non fervaverunt. pactum , quod . me- fïmpl'i'cibusy & 'P'uerisl nota eÍfe POP €um: interünt.. int. k nj jntt I2. Qwia propitins ero ilni"qm'nitil/uf m Neglex£. e0$,) ))Coanwempfï,ä & r;pro- É fecondunt bavi». eoS.. eorum , €c.) Ut nihil. defit?ad gra- IO. Teflamemtwm quod - d [potiam -) tiam , nihilque relinquatar impedimen- ; um e Pa&um, quod pangam &. fanciam. ti ad vitam zternam , omnia ejus pec- en, tefïät "Teftamentum novum, quod pro ve- cata tam priora , quam pofteriora cone- odudum donabo. * riott.- tere inducam. & ftatuam., 7 Gcilicet Poft dies 1/los. ) Id eft, po ft pä*m'-'æ Í Diq;f(zda' antem novum.) ld e&; me &-a mea Ecclefia réjecero ndzos j cum Jeremias, ut vidimus n. g, ait, tuperat , * Confutumabo Teflamentum mevum. ifi inftt incredulos: j ilicet Ju Dazdo leges meas in "meaztem e'o-r'm;-)" /ererauyt Brims.) menaNalexe y. id efL, Vulgatus. Jexem. 31. 35- vertit : Dabs. vetus fecit , vetus efle declaravit. j eüc?" legem meam £ vi[ceribus eorum, Qquia Quod atutem antiquatur & fenefcit , atia & charitas diffu- -Hoc f per Chriftum j prope interitum ef..) Quod vetus ve- a eft i'nv;.cOx-di us noi;'cfl:ig,»v xe dicitur , ad finem. &igælm,mnwf d Y ,1? " A. -- - $6 EPISTOLZ B. mim APOST. AD HEBRæbs - T Supef« COAPTUT XE- X eitiatorium 6. His v Ex b;'s , qua in uderi erani teflamento , & irhþerj?ä*tïbne» illarühz boffiarum o[lendit novi perfe&lionem, in quo Cbriflus Pontifex, & femper n - fnantés : : þaqjiiap femel oblata emundat con[cientiam a. pe ccalis : quem ad - ; ^s Tn fe x.,þzfyla-mem*i fui—xcon]ïwmtionem' mori fine fangu 9ec€ €. A $. Hoc : San&toruf d Abuit quidem & I.H &tum fszeculare. prius juüiücationes 'culti;ræ.a & S'anf-. ^Exo. E . 4.*'l'abernaculum enim fa&tüm eft primum, in quo erant Cacascasarecte as 26. 1. candelabra, & menfa, & propofitio panum, quse dicitur SanCta. E : 1 n hunc'locr ? Lev. 3. Poft velamentum autem fec dicitur Sané&ta fanCtorum.: undum, tabcrpaculum, ,.LIQO'?I : j tiqlotibus 136. . t Auron in à A*Num. 4. Aureum habens * thuribulum ,& arcam teftamenti cir- * fed poflea 16. cumteé&tam ex omni parte auro, in qua urna aurea habens man- * dui, u ftamenti. . Crentr p *äïgeg na, & virga Aaron, qux fronduerat, * & tabulze te P. templum & 2Par. $. Super- P otum, ita f Eb tabul. ,Riha;:. Te&ämemüïn ;igï.tvur—, quod panudm , fed a'xjny"v;v , id eft tlaxäernam- Jeremias fua xtate vetus vocavit , do- itz ; quafi dicat , quod fcilicet taber- E datz n m Cuit ad interitum vergere, . atque ita naculum prinum dicitur /zz&anz.. M Siper ] Chergln án paflione Chritti interiit. 3 Pcw velamentum autem. ,/*'QuOd T. [)Rius.) Scilicec "T'eftamentum. pendebat inter fanctum , fancta m T fanctorum, eratinterior pars, & fan- * m plo 00 nfificationes eultura. ) Oixau- tüm mj puarA Aerotíag, id eft, mandata ad Qiortabernaculi, quz, ut dixi, ap- * veherabil: cultum Dei pertinentia a Mofe data. pellabatur. fancta -fanctorum. Dicit Ef fantam jaculare,) v0 & y10v xoo- velamentum fecundum, quoniam prior Oäumbr. herubin puxov, fanüum mundanum , 'id. eft, tabernaculi pars etiam ipfa velamen [ pitiatoria templum feu tabernaculum temporale ante fe oppanfum habebat. ": : Ti tb &.caducum : Santla Santlorum.) lQ,eR, fandif- rendas. , Ad ,hoüi?s þ'c:am.is offe- fim2 tabernaculi pars.- E * memi tip Q. Tabernaculum enim. faflum kef De u 4« dureum babens tburi&ulnm.k) Pei' —' -. fngu',;.) primum. ) Mocat zabermaculum pri- aureum thuribulum . inte " lligit ïlcare ha funt smum, primam partem tabernaculi, thymiamacis. D * qüuz dicebatür /2z4 z. In qua urna aurta, 6 r AE Reg. me omn Candelabra.) Unum erat candela- ïl.ttingere c. B. n. 9. dicitur in arca mihil fuif- OE petinen brum, quare in Greco etiam eft, ;j fe preter duas tabulas lapideas Moy- s; Hi Avy»ía , in finguluri ; fed dicit czz4e- fis. Corn. a Lapide, & Salianus, J«óra in pluralt, quia in eodem can- TO /7 4rcA , interpretantur, ad arcam, u para a l Tenpe delabro feptem erant lucerns. juxta arcam: .fic dicimus habere a Et mez[a.) Cui panes propofitio- lerum in. capite, calceos in pedi- nis imponebantur. bus , quomodo etiam dicimus Chri- ' ?Eet fe - Qnu& dititur fantla. ) Relativum qua ftum paílum fuiffe in. Jerufalem , id T Oftile »on 'r"et"e"r:; menfam, nec pfo;aftiqh:f:t | * * eít , juxta Jerufalem. .The'op'*hyla&üs - tuis q :ä - - I x ] 06 30 ro- l ^sl Süp"e?que eam erant Cherübim glorise ob: Mibracf p pitiatorium: de quibus non eft modo dicendum per fingula. * Mi ] .6. His vero ità compofitis :in priori quidem tabernaculo Mif Q femper introibant facerdotes, farc.rififciorumf officia confum- tnantés : & (uem d - ] | ^4. In fecundo autem:* femel m.mno fölus pontlfe*c, non 'Exo. :3o0.10. fine fanguine, qnem offert pro füa, & popüli ignorantia : i "eViCü 9. Hoc fignificante Spiritu fantto; nondum propalatam elfe 16. 2- Sanétorum viam , adhuc priore tabernaculo habente ftatum. 2 &San I E * Qqæ:-paravbolaeft temporis mi'ta ntis : juxta qu*am- mune'a; quo eut | 3 pen— urSada ] - in hunc'lQCx'n?n : & aln exiin:i—lr»x;mt an- - Sacrifi-iorum officia. con ummantos. ) üm, qu,od; ; tiquioribus fzculis non fuiffe virgam Id eft, facras ceremonias, & ritus in- Aaron in arca, nec urnàm mannz, fancto peragi folitos. enti dr. . fed poftea fuille ntraque in arca con- 7. Is fecusde. ) Scilicet tabernacu- ensman- - clufa,. ut quantum ficri. poííet fubdu- lo, id eft, in fan&ta fanctorum. X . Selus Pontifex.) Scilicet iagreditur lamenti, . - cerentur periculo, nec gentiium .in teimplum & locum ficrum irrumpen- nimirum in fefto expiationum , ut e j Supe-- n tium , ita facile przda fierent. in Levitico cap. I6.. : Et tabula-tcflamenti. ) ld eft, legis ) Dieïenimu e;x- l h;ämtm- Nom fme famgume. ficet taber- Y date in monte Sinai. piationum pontitex ingrefiurus in fan- B. Super eam.) Scilicet arcam. &a fanctorum ,. immolabat vitulum, n Cherubim gloris. ) Dixit Cherautim orans pro fe & domo fua; pro pec- Qud P gloris, more Hebrxo, id eft Cheru- cato vero populi offerebat hircurmi, i fmda ^ 'bim. gloriofi, fcilicer. habentes mul- quórum animalium fanguinem offere- IS, & T batin fancta 'an&orum, & eo illa afper- tüm, majeftatis, que eos reddebat d ar d venerabiles. . gebat. Ritu: hic defcribitur Lev. 16. fi. DinF Obumbrantia propi t/'dmriu&z. ) Nam Profma, 6f populi ignorantia. ) O- fiàm priot Cherubinr alis expanfis tegebant pro- mnia pecca:i vocat zrmorastzas more n ütiatorium. Eít autem. propitiato- Scripturz. Sic Pfalm. 24. dicitur, 4e- rium tabula aurea, qua arca tefta- lida juventutis mee, & v—ign'amntïdx menti tegebatur. mpeas ne memineris. : E: fa- -De utbns non eff modo dicendum per ( 9. Hee fisnifrcante. Spiritu. San'lo. ) »)M ] ffngu'a.) Quafidicit, hecomaia ple- Duin vetat quemquam ingredi in fan- na funt myfteris , fed noa funt a &a fanctorum prater pontificem. git -al'zare Nendum. propalatam e[fe. viam fantto- me omnia explicanda, fatis erit ea uhe ] attingere, quz ad in&i;utum no&rum rum.) Nondum, apertam eíle viam pertinent. cxli, qn& aperienda erat per fangui- Wl [ nem Chrifti. s MO 3 6. His vero "A compa/?ri:. ) Id eft, Salianus , ita paratis, fabricatis, & ordinatis. Adbuc priore tabernaculo babente ff2 Semper. ) Id eft, quotidie. Ex hoc um. ) Id eft, manente priore taber- 4d artétty pere gàr indicat quanto fanctius & . auguftius n;iiculfg ; lege, & ritibas Mofiice le- n pet- .effet fecundum illud. tabernaculum, ng in.quod non facerdotes, fed 'folus g. € t& parabola cj?fkie./mþ*p.aiis .ir;,äaïz; s U ti;.) luod tabernaiculum eft )ara- Jem., ! Pontifex introibat , nec is quidem fin- guliä"digbus*-, fed femel: ïingqlis angis; 'bola, *di(ï '*ä/lï:, 'typqs; "ïïinihtüdq ,« þhylzf&ü | * i 308 EPIsTöLE B PAULI APOST. AD HEBIUEQS j &-ho&ïæ"dfferünmr, qüæ non poffupt juxta cnnïfcie*ntfam* m. Neqf perfettum facere y [ proprium "tibus, fervientem: folummodo in cibis, & in po- - [ demptione Io. Etin variis —b«a;ptifri; atibus Pn *Sie $, &. jrxiï»igt—iïis carnis usque ad tempus correttionis impofitis. D afperfos, u 1I. Chriftus autem aífiftens j pon:tifex futurorum B-Onöfüm;, : ( ou*Qu per amplius, & perfeCtius tabernaculum n [ femenpfug Q;n 'm,a"nï',lf actum, - — E tiam noftr: id e& ",, non þujus þregþiqus " ue s Eti —^ d eedente, ! exemplar temporis m&smtls , id eft, i ficiio l'i?t-teri.'s. Itaque Mzu:c y. 9- : erant.füb. temporis legis. veteris ,, quod tunc in- legimus : Pharzfa? emim, £5 ommes Jm- - ftabat., d »vocati fun das , mifi crebro: laverint mauus , mon [ guxta quam muneraw t9. Lofffe offe- manducant., tenentes traditionem fenio--. Tuntur , 0. ) Id eft, munera. & ho- rum, * afuro nifi baptizenatur nom co- [ & p&fe&ius flig, quse offeruntur, fimilitudini & medunt: E alia mnlta funt, qua tradi- E Atl vi parabolz huic deferviunt (& conve- £a funt illis fervare bapti[mata calieum al putant p niunt; nam ut facerdotesingredi non L ureeorum & E. | um ab ipf poterant in. fanCta fanctorum ; ita TU ær.;»zngxr?mäï- & ,148'9;'« F hic n tetris neque.facrificia que offerunt ,. pof- m jeffitiis vavmis.) quïïfïcati'ohibüä* -tanfivit adt funt juftificare homines E z 2* & in Cæ- " & purgationibus carnem mundanti- F bolum erant —Aum inducere. bus, intelligit: exteriorem emundatio- - gexta con[csentiam. ) Id eff, fecun- N manu dabatur iis nem, qualis, verbi gratia, in lege F arte &indul dum interiorem hominem , vel fe- cunduim animam. tetigiffent. qui immündum. qui'glþiämä - & quo t« v* ^ 4 Gervientem. ) AaTetoo»Ta , eum in- .. ÜUfque ad rempus corretii 02 Zs önpnf«ï * emacul:w;,,f h. telligit, qui offert, & qui illis facri- £&s. ) Id eft, ufque ad tempus adven- Non /Jlæjm; ciis & ceremoniis Deum colit. tus Chrifff, qui vetera corre&turug [ -0 lumaní Selummodo tn ctbis € potibus.) Necte erat, novis ac melioribus inftitutis. eum voce fezviezrem. Seníus autem LU erat prim II- Chrifu: A affiffens Pontife xf' [ G a ho eft, munera & facrificia legalia non In Grzco eft, maeazriptyog , id.e i E potfunt expiare, & perfectum . facere 121 Ncquc fervientem , id eft , eun qui Deo fex- eft' Pontifex. poftquam venit & acce Y ffit;,. fa&qfqu; d Vitulorg; !S Veteris vit , & eum colit, non fpiritu, & in- Futurorum Lenorum. ) Id eft * ut::nog : « Chiis terna pietate nientis , fed ta 2 ntum ia. bis pontificatu fuo futura bona com- eibis & potibus, &c.. E mndiorem f pararet. f'utura bona vocat ea, qu - Fotdes anim Àz c;bis) Cibi enim aliqui veta- Chriftus nobis meruit, maxime gra- - «faml.) ] bantur in lege Mofaica ; WE .;qui-bus tiam & gloriam. vide Levitici cap. 11. O55 QUi Ez porítss.) Potus per fe, & com- Per amplins & ' Pgrfctïi;u l'aä'ez;r;;:m-- At l9. ) Pontifex. ingreffurus. in. fancta. | J änml féi muniter nulli vetiti erant; certis$ ta- fancorum tranfibat per primum tae - men perfonis, v. g. INazarmis, pro- lii vetim. hibitum erat vinum & ficera, ut bernaculum , quod /ag&um. dicebatur z TU plor etiam. vinum: facerdotib Chriftus idem fecit, nam ingreffurus [ Pti()nem à ufs tabernacu- cclum tranfivit per aliud tabernacue E "m. | lum ingreffuxis. lumwajos (in Greco-enim eft ue/ovog, - !13 ET IO. Etwariis 64pæ;fm)tilþ:.-) id eHi * & pertectius illo , per quod. tranfibae D Wrum,.) [d« sblodionibus quarum fregnens mentio Pontifex. .Hoc tabe;nagulwn .ma]us | fä- LW i:n c, I6. - (s » | - Q5 399 ninin ]. ::704; Neque per fanguinem hircorum, aot vituloram; fed per S&inp. [ proprium fanguinem, introivit femel in * AX : Sag&a , eterna re- - ] demptione inventa. . 33. * Si enim fangu is hï.rt:orüm, & t'auwrur,h,*&cinisfvitulæ * Lev. $ wsque ad 16.;3. afperfus , inquinatos fan&tificat ad emundationem carnis: . l anefm 14.* Quanto magis fanguis Chrifti, qui per Spiritum fan&um *;Pet. Y anufa&um, 1 femetipfum obtulit imm aculatum Deo , emundabit conícien- 1.19. tiam noftram ab operibus mortuis, ad ferviendum Deo vivent 15. Et ideo novi Teftamenti mediator eft:; *ut morte inter- j nNeque Cedente, in redemptionem earum pra&varicationum , qua r, s. : Marc. 7 ) erant.fub priori teftamento, repromiffio ul *Galat , gf ennet ;n- pe1n accipiant, q ! ha , o * 16. Ub $45 V-ocati*ffunt æþtemæ hææreditatis. xX ditimem fenitu aeuttir n cte & perfe&tius alii ali*ter; interpretantur. E: cini;r vitula. ) De qua libro Nu- a, pu tráli- Aptillina vidétur eorum explicatio, merorum c. 9. £ [mala calium, ui putant per illud fignificari Eccle- d. emundat. jonen Mrnit".) Vide"- mi, U ldl f am ab ipfo Chrifto colle&tam, & dica n. 1o. B hic in terris militantem , per quam I4.. Per Sp; riru -S4n&ur*m. ) ld : e&,þ 24 [fïi'fïcationün& tranfivit ad triamphantem , cujus fim- Spiritu Sancto eum ad | id moyente ' & m mondanti« bolum erant fan&ta fan&torum. hortante. Noe manmíaum.) Non hominum Emundabit can]'äz'—entzïam. zofiram. ) emundtio-. Non carnem, utceremoniz le ta, n lut arte & induftria factum, fed Chrifti, gis , fe('l ; de quo tabernaculo dixi c. $. 2 Ta- animam noftram. um. quidpïm ] "db operibus mortuis. ) ]ta äciam p;ec.- m &ernaculum , quo4 bomse. fjxi;-D-aminus, & nom cata vocayit fub. c. 6. m. T. tj mf mpus advet. Non bujus: treationis. ) Id eft, etiam "d ferviezdum Deo-viventi. )L'Dixit, swivemti, quoniam dixerat, 45 oprri- ; Corredifüg non hnmani artificii & fabricationis , j inffituio. - &t erat primum .tæbem;r.cu-lum fabri-' us mortuis, quafi Jocens Deo vivo j 4 . tatum a Defeleel. " . non placere opera mortua. leni PMf j -12- Neque per fanguimem Iaircaru;n, I5. Er jdeo uevi teflamenti mmedia- y:vb; Vle i Gulqtt eut vitulorum. ) Juxta prafcriptum Ie- t . for eff. ) Particula, & ideo , hunc ha- i, is veteris , ut diximus fupra n. 7. ^bet fenfum : Quia fanguis ejus emun- 3 ed Chritus ingreifurus in coclum ,. dat confcientiam noftram ab operi- -d ef;, yt no» bus mortuis, nec facrificia legis id , bona com meliorem fanguinem fudit, quo vere fordes animorum eluuatur. preftare potuerunt, mediator factus 4 otit 6 Q"æ j Semel.) Non ut-Pontifex veteris eft novi "Teftamenti, quo non bona maxime ff tem »oralia, fed eterna promittuntur. legis, qui fingulis annis in gge(lieba- 1 tur in fan&ta fanctorum. Mediator teftamenti dicitur is, qui ef- ] HMIHP [ JEterna redemptione imventa. ) Id eft, ficit, ut alii confequanrur quod in te- y in n fibi veram , folidam , femperque man- ftamento promitt i itur , ut patet éx. fe- furam gloriam, nobis vero redeim- quentibus. » * , dicebatir- T £ meorte r mrercedente. ) ónec Sayd- | ing,gef,l'umf *yam. ptionem a pecï:catis;nnnquam defectu- - TH &»ou.£»B , wt iorte fala , cum prius i5 bircorum 65 cam- Quod | saber at ff b 19. SPenim [angn ipfe t«ftator mortuus. fuerit. i e&þm gorunm. Ideft, vitulorum juxtalegem — cur dicat exponit paulo poft: ubi e- j n üþaz ' nün teftamentum eít, anors -necejle - L*givi.c.*c.löv. de qua diximus fupra n.7. Jhlm mzpw * - - x 4,-ï » EPISTOL B. EAULI APOST. AD HEBRJEOS L .16. Ubi enim teft m " . Dic teítatoris. ; ; wuentum al o:rsanCEITe -,ei"cv-—interc;edät ï Deus. .q17. Teftamentum enim iny —'mfo'r'tuiws,, 'cöflfirmatu'til* eft aho- , quin nondum valet, dum vivit, qui teftatus eft.. - fimiliter : 189. Unde nec primum quidem fine fanguine d .edicatum-.;leftw. | n Ett 19. Le&to enim omni mandato legis a Moyfe univerfo po- - & fine far pulo, accipiens fanguinem vitulorum, & hircorum, cum aqua; 25 N« & lana coccinea, & h [ d pf yifQPP: ; inp'fuquqoque -librum? & pmvpemf 4 24 Nol P OP * lum afperüt 9 a veror E chens.. I Dei pro : ïeB, ii'lt..e.r6e.d'.:&."te.-Pcweitütnhrþis.,.* ' Ne.'qüi-s pu- ;i.or'ieah alïqgi'd promit)-tätllwiäüvtx detur , BRREGINSEÜMSGTUSETE M taret. mortem. Chrifti aut dedecori tünc enim non eft neceffe vmoriþ —e'u'm:»-. hus, partifn Chriftianis effe debere, aut ex imbe- qui donavit. * (; pattim cillitate éjus. effe, oftendit nos mon GLJS Aliaqzztn, "on dum 'þal&t.ïj Id .eH:;-,,h-ï' $ mm, Na robur ac. firmitatem potuiífe hereditatem confequi , nifi per hn h.gbïe;jzu jus . folitam 3n. ipfam ,-& tantam. fuiffe ejus poten- nullum tribuit. Exod.12.27 tiam ,. ut omnia. peccata. delere poffit. I9« Uzde smec primum quidem.). Sci- lina coccine In fedemptionem. eavum. prauurtcatto- licet. teftamentum, de quo deinceps: 90.. Hi j zumy, 60 ). Lanre, inquit, virtutis: loquit: ex Exod. cap.24.98. fed. vi-.- iandavit 4 fuit paffio: Chrifti, ut ne fancti qui- détur hic effe equivocatio, nam loc. Deus vobif dem qui in. veteri teftamento. fnerunt,, cit. Exedi loquitur M oyfes de tefta-- : Titate feryar falutem. fine ipf4 confequi potuerint., mento , ut. pactum fiprificat , non au- prscoit. quoniam peccata illis remitti nonpo- tem de teftamento, ut. accipit hocloco 2].. Tale tuerunt, nifiper fanguinem Chuifti, D. Paulus , quod, ut habetur lib.- I« - Digeít. de "l'eftamentis, ef vo/gBta- Hoc iyfum qui fundendus . erat in pretium redem- : et tan ptionis ,. cujus.. effufionem. facrificiis. "us noffra jufla. fentemtia, de eo quod fuis prefigurabant ,. & per eum de- us poff smeortem. fuam fe,ri-'- vu»lf,—». elle docet ] lenda effe peccata. profitebantur. j efpondeo ,. pa&tum , quod. iniit Deus: Miniftrj; bant Deo g Repromiffiamem. accipians ,. .&gc. ) ld. per Moyfem cum populo , fuiífe etiam, 22 Br* eft, ut vocati accipiant etérnàm. he- teftamentum ,. nam. fuit promiffio de: xeditatem. fibi. promiflam , ad quam. danda hzreditateterre Chanaan ; quia. (nd:m [,tgf vocati: funt.. vero, Deus immortalis eft,, ne deeífet: Quà nonn alperfioris. -;Qz;i vócati þmt) Eos intelligit , qui mors ad. teftamentum. firmandum ne- tempore: legis; vocati funt: ad.. vitam. ceffaria ,. cefzx funt. vitime,, quarum: Teres vitu] &ternam. : fanguine populus refperfus eft. Hoc; 616 & 4 lperfione 2 16. Ubi enim teff am. butu cff - Bto3) vero pa&um & teftamentum . figura. Oftendit:: neceffitatem: mortis. Chrifti & typus. fuit. pacti &- teftamenti novi,, wns, $ ux: idcirco ;nom debet eífe dedecori quod. iatercedent i Ationem , : citum. eft.. * ; g Chrifti. morte fan,-g pitionis. delibus, fed:glorig. EHixreditas «ter- nz vitm teftainento: promifla: eft. ho- $ize flz;zgz?ine « J : V 1&1m*u*nm AUE guine - Qui minibus.; ubi autem. teftamentum eft, Ig. Leíto egmum omni maw[qto*' legi. id. eft, .cum teftamentum . fit,, & cum ng; Giteribus £ Vide hiftoriam. Hxod. 24. xn..7 bona alicui teftamento legantur, ne- deinceps.- bf ceffe:eft, ut prius: teftator moriatur ,. Cum aqua , & dana cbccinefw; ! ö' b;yj:- fepo. ) Hxc non habentur. loco cita- & f g quam: hereditas. adeatur. . Aliud eft. fi non agiï.aznen;uxnz fit, .ut.fi per dona- - to, Exodi,, fed: ea fupglevic.,-Ap.o*rägæ -, B'Hv eiit - // p d 08 * E /'.CAPU'T, IX. 40 a VOS *Exo. - infercedit d 20. A,D,icens: * Hic f nguis teügmenti, quod mandävi*c aci Deus. 24. 9- nf i 2r. Etiam tabernaculum, & omnia vafa minifterii fanguine fimiliter afperfit. . dicatum e& : . 22, Et omnia pene in fangui ne fecundïïm)'iegem mun niyerfo po- T. x : däxrïtu?', | & fine fanguinis effufione non fit remiffio. D " yQm & 23. Necelle eft ergo exemplaria quidem coe leftium his mud- m dari: ipfa autem coeleftia melioribus hoftiis quam iftis. .24. Non enim in manufa&a San&ta Jefus introivit, exempla- à D ii-jcens ria verorum : fed in ipfu 4 nunc vultui m —coeh?m , ut appareat. Dei pro nob's. .25.Neque Jle mori eumx.,rï -IZ;s', parti;n ex Spiritus Sancti inftin- vi&imam fiebat remiffio non culpe & &u, partim ex recepta praxi luftratio- reatus coram Deo ( culpa enim tol- 7;4[!! i) Id dþ : ) nguine mifceri num. Nam aquam fa lebatur contritione jun&ta cum fide, on ha[ietlw u- folitam in facris afperfionibus patet j * & fpe Chrifti venturi) fed. remiffio Exod.12.22. idem patet de cocco, ftve quedam le & calis s , tollens cul pam & Jana coccinea,& hytfopo n.19. 6. & 18. immunditiam legalem. quo dencps . d. 20. Hic fanguis teffamenti , quad 23. Exemplaria ceieff ism.) Intelli- 04. . [efl Vl' ïä E mandavit ad wvos Deus. ) ld eft, quod git Apoftolus. (Vlofaicum tabernacu- i, fam l.. Deus vobifcum fanxit, fuaque: aucto- jum , ac teftamentum , ac populum fis de telt- - ritate fervandum vobis , & retinendum ipfum, ideft, ipfos]ndxos, & omnia ? cit , 003 . precepit. quz in ipfotabernaculo, & teftamen- cipit hocloo QI. Za bernaculum , €$ omnia bafa.) to- erant. 7j it Ec-- abear o« 1. 3- Hoc ipfum rurfum omifit Moyfes , pf autem cælefia.)A Intell D ä volutide — up,.let tamen Paulus, & ita factum clefiam Chrifti , qua eft la s quod- effe docet Jofephus lib. 3. Antiq. c.3. dam ccelefte tabernaculum E abens cc- den od leftem vi&imam, fcilicet corpus Chri- Mimifferii.) Sacri, quo miniftra- od inittDes — bant D'eo in victimis, & oblationibus. fti , cceleftem do&trinam , populumque - , lil m - .Q2. Et omnia pene im famguime fe- cceleftis & angelice vitz, cui cclum wmimo /'e.' eund«m legem mundantur.) Dixitpeze, pro &«terna maffione & retributione hanadt; us quia nonnulla emundabantur aqua preparatur. Alii non folum de mili- &-,, ne d «t . afperfionis, in quam miffi fuerant ci- tanti Ecclefia accipiunt, fed etiam de m * g neres vitule rüáfe, ut patet ex Num. triumphanti, quod utraque munde- arutmt - c. 10. & alibi imo videntur plura tur, id eft, munditiam & fanctitatem me, QU as dl Woc. - afperfione aquz mundata , quam fan- fuam omnem continuo accipiat 24 £o- um f uinis. Sed dici poteft etiam emun- fia meliore , ug eft Chriftus in cru- i ationem , que fiebat per aquam ex- ce oblatus. &c explicatio facilius- - r mem;i pnovly. H 4 j motte fim,e , ; piationis, non fuiffe factam fine fan- coheret cum feqtientibus. euine, quia ut Beret, prius fanguis Melioribes boffiis.) Dicit in plurali. vitule rüfe fundebatur, « ex illius smelioribus boffiis, quia hec hoftia quo- varuim ) tidie repetitur, & a multis facerdoti- n g cineribus fiebar aqua illa purgatrix. oj d Et ffre [angeiss effuffoue non fit ve- bus offertur , ideoque quafi multæ- miffe.) Juiferat entm Moyfes: Levit. hofliz cenfentur. (Q4. Santla :xämphria verarum.) 4. i quis peccaffec, immolaret victi- y J que mam pro peccato; per hanc autem Intelligit fan&a fan&orum olbe dyec [ m qua gt A - Bill. cum Con. Menoch. VTo'm. VIll. " 402 EPISTOLUE 3. PAULI APOST. AD HEBRJEOS 25. Neque ut fzepe offerat femetipfum,quemadmodum Pon- üfex intrat in San&ia per fingulos annos, in fanguine alieno: 26. Alioquin oportebat eum frequenter pati ab origine dupitr in mundi: nunc autem femel in confummatione fzculorum, LE fui um ad deftitutionem peccati ,:per hoftiam fuam apparuit. cia: u d 27. Et quemadmodum ftatutum ett hominibus femel mori, : - &trDius þa poít hoc autem judicium : x fl *Rom 28. *Sic & Chriftus femel oblatus eft ad mu l/toru,m exhäu-gr 5 : 9 IP etr. rienda peccata : fecundo fine peccz;tg apparebit omnibus. ex- 3.18. pe&antibus fe in falutem. * [ TMora f , CAPUT ima Pontifex femel in anno ingrediebatuf, cuni ab ejus ï;afïïd;le ufque ad noftra ^. ftüis, quas erant exemplarià , id eít, typus & tempora annos plures mille fexcentis - perfettos. fi ura ccli empyrei beatorum, quod jam fluxiffe videamus & ignoremus ,- 2. Alie e ; veriffimum fanctum fanctorum. ^an multo etiam his plures fuperfint? ultra coní Ut appareat vsitu; Dei pro mobis.) Refpondeo, tempus quod a Chrifto j Intróivit in fancta, fed nonita, ut cum ufque nunc decnurrit, pertinere ad fi- Ls introitu curam noftri depofuerit, nam nem feculorum , quia fecula quz tue- nunc etiam caufam noftram a " runt ab oripine mundi ita dividi pof- exþe&anf, à atrem. gig agud funt, ut primum fxculum fit legis i vitam Ttendit casf 25. Neque mut fæp& offerat , &c. ) niturg, fecundum legis Mofaicz , ter- INon ut fe iterum patri offerat , quem- tium & ultimum legis Chrifti. Ali- p duerit, ne oj admodum Pontifices Mofaici. repete- 5 ter etiam fecula dividi poífunt, fem- P. do efíe, ag bant facrificia, quia unica & «terna per tamen ültimum .eft quod a Chri- Multorum e't redemtio , mit. qua rllo.skfa,lvator réde- fto copit, in quo nos vivimus. i EO m d deffitutionem. peccati. ) aü:srqou, $mme pett, du f4nguifze' Aliemo. ) Hircorum vi- E qundofeo rejetlionem , reprobationem , profii- [ & faftulit delicet, & vitulorum, quos. ut. in g:tionem peccati. Tfanda ingrederentur , immolabant. Per bofawus fmam apparutt.) Appa- 1n fecundo 26. Alioqui— 0parteba: eum frequen- ruit Deo Patii ingrediens in fancta Aacli, fer pati ab origine enundi. ) Hoc Ve&;, Is lüis gt fanctorum celeftia , poftquam feip- I fiam fi redemptio ejus non effet eter- fum obtulit in cruce.. Mira na , fed tantum prodefle poffet. iis qui 27. Pofó bec autem judictum. ) ld IN tunc vivebant, & iterum mori eum eft, poft/mortem autem fequitur ju- cufam, cu Oporteret pro iis, qui fequenti fzculo dicium de factis- vitz prioris. AE potoerint viverent, atque ita de aliis, non fa- .28. Sic 6 Chrifius, Cc. Senten- 15 findt i tis hominum faluti confuluiffet , quo- tia Apoftoli efthujyusmodi: Q'uemad- tntum (tie niam illi, qui ante ejus incarnatio- modum propter peccatum primi homi- Jorüm n nem vixerant , fine ejus fanguine fal- nis ftatutum eft, ut omnes moriantur, jultiis « vi fieri non potuerunt; oportebat er- & poftea ad judicium veniant , ut di- " hriüu m ; x go, ut in finglis generationibus, gna factis recipiant ; ita Chriftus, qui Is ) fed ab origine mundi pro hominibus il- peccata noftra fufceperat, mori vo- Qu lius temporis moreretur. luit, ut nos morte fua, a inorte libe- Hidey, ; In con[m»ematione /:,sc:t/arum.) Quo- raret. Deinde ad judicium veniet, ejllSdem E modo Chriftus paíffus eft in. confum- non ut ipfe judicetur, féd ut omnes i erfedu matione, hoc eB: ; fine feculorum ,. — : Cnpiatos.. jüdicet, & omnes qui ejus adye-ncqm' & " NT p ? k EM ] s c: Lt u st t À. w — E0$ æ**i a* E 403 Vodum Pon. Ld De alieno: gGATPUT E b oripie Propter if;aperfe&iönem boffiarum «veteris teflamenti nece[Jarium ag;culorum, f'uit nooum induci , cujus unica bo[lia auferentur. univerja. pec- JIC, cata: cui nifi fide , [pe , cbaritate , ac bonis operibus adhaerimus, emel mnori, -acerbius puniemur quam «veteris te[lamenti transgre[fores : laudat *NA interim Hebraos , quod.& multa pa[fi fin um exat ] nibus ex- patientibus affiterint. CAPUT Mbram enim habens lex futurorum bonorum; non i'pfam —— Ó IU imaginem rerum, per fingulos annos eisdem ipfis ho- [ qüe ad.aofta ftiis, quas offerunt ind j 'exfïn.em«er : anumqu*am poteft accedentes nille fexcentis perfectos facere : t K ignorems , 2. Alioquin ceffaffent offerr i: ideo quod nullam haberc-entï «s Toperfnt? cultores femel] mundati : od a Chrifto u')tra conf—cientikam peccati , ortinere ad fi- ditsn Eee 5 | 3. Seg T cula quz foé- eiþ.e&ztnt", ab omnibus ildlis eripiat,, 2. lioquim ceffaffenz offerri, €$e.)) u dividi pof- O- Senfus eft: Si vim habuiffent Leviti- lum fit legis & in vitam «ternam perducat. Mlofaice , ter- ftendit caufam cur Chiiftus mori vo- c& ilv vitimz homines a peccatis luerit, ne ejus mors Hebrzis fcan , purgandi , jjampridem defiiiient offer- hifi Al* lo effet, aut dedecori. dg- ri, quia illi propter quos offereban- offunt, fem- Mxalterum. ) Omnium hominum, tur, jampridem eflent expiati & lu- quod a Chri- qui imulti.funt. ftrati. Dices,fi hec Apoftoli ratio vimus. - Sinefecmta. ) ! Primo enim a.dvent;u valet, etiam probat quod hzretici ; ) alrritih volunt, fcilicet tollendum ex Ecclefia m , p quando fe obtulit in cruce, po:tavit ac fuftulit in fe hominum peccata, at f:crificium miffe , quia Chriftus uni- in fecundo adventu-nihil tale. ca oblatione plane pro peccatis fatis- yit.) Apt- pparebit im (alutem. ) Xflerens ele- fecit. " &efpondeo, Paflionem Chrifti ps in Juncta &is fuis xternam falutem. caufam falutis & redemptionis noftre fiqoam feip- I. f |Miram enis) hahems dex, Uc.) fuile, fed caufam uüniverfalem ; hu- Particula ezzz probat ,. & dat jusmodi autem caufe nihil ethciunt , (ilill??f-r ) Id * caufam, cur lex & legis facrificià non nifi particulares caufe adhibeantur. l?qttitwlu' l potuerint peccata expiare,, & homi- Sol enim & homo generant hominem, nes fanctificare. Caufa eft, quod lex non folus fol fíne homine. Ita paffio ( : Conten- tantum fuerit umbra bonorum futu- Chrifti , que caufa univerfalis eft, & |-: Q"emaq- rorum in novo teflamento, fcilicet in fe fufficiens ad omnia peccata tol- r homt- : ju ftitiz, gratig, & filutis dande per lenda, ut falutem in homine efficiat, moriantuf Chriftum ; umbra autem non eft ipfa necefle eft, ut per caufas particulares illi applicetur. Propterea igitur cor- hïmllfi qu res , fed ejus tantum imago & fi- ura. P pus & fanguis Chrifti quotidie in Ec- 1 guri v6 Eidem tþft'l befzis. ). M eft,. holfiis clefía offeruntur, ut quoniam quo- quotté liþ?' ejusdem generis. tidie peccamus , quotidie virtutem gm Ven]eti Perfeclos facere.) ld eft, perfecte paflionis Chrifti participemus. Fat O Nuilam baberent ultra con[cientiam expiatos , & a peccatis purgatos , ju- ; adyemud . ftos & fanttos, geccaté. ) Quuia plene fatisfadum efles 4 s. X M 494 — -EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBREöä 3- Sed in ipfis commemoratio .peccaforum pe : $. Suþerü nos It. EY i r fmgulog an- tornata pTO 4. Impoffibile enim eft H j dum legem 2 ,;fanguine taurofum & 'hircqrum z * auferri peccata. 1 9. TUnC *Pfal. undum dicit : *Hoftiam tuam ; auie $- Ideo ingrediens m 39- 7- nem noluifti: corpus autem aptafti mihi : 1o. [n qu 6. Holocautomata pro peccato non tibi plac ü'erunt.f ' oris Jefu iL Eto "Pfa. . 7. 'Tunc dixi: Ecce venio: *in capite libri fcriptum eft de ftrans, & 39- 9- me: Ut fagiam, Deus, voluntatem tuam. funt auferrt 9^ p— g. Sukper»i—us 1. Hic pr(; peccatis illorum, fi facrificia illa müg ; 4 nures autem per ecifti mibt, piternum f redemptoria & fatisfactoria fuiffent. - quod quomodo inteliigendum fit, & i. De cum [Divi Cuitores. ) Aaretvosrtt, fic vocat Pauli le&ione conci;lia-n-'x fcabellum | Judeos, qui fuis vi&timis, luftzationi. dum, ibi diximus. nibus & ceremoniis colebant Deum. I4. Uni [2] 6. Holocawremata.) Holocaufta, rficatos 3 Sed in ipffs.) Sacrificiis diei ex- Pro peccato. ) Et hoftiz pro pecca- piationis. to, ficrificia pro ex netisspuenenta piando peccato, Commeumoratio peccatavum per jz'ngu- de quibus vide Levit, 4. n. 9- los annos fft.) Quod dicit, per /fuga- Non tb placuerunt. ). Non poffu'affs, $. Suferiu; los a222955 in Grgco eft, xar éiyuav- ut habet alia. verfio, nec placita funt. dixier, feli TOy ,. ld eft, per azzum , & fenfus citto , in p tibi, quafi ea per fe tibi fint adeo gra-. elt: Chriftug L effe videtur; peccata per annum ad- ta, ut peccatis hominum offenfum omiffa, & facrificiis itidem per anni plzfcarent. 1 T4t , hoftias decurfam oblatis expita , iterum pur- quia. vidébat |OU7. Tusc dixi Ercel venio. ) Quïa DC &um plac -gantur in die expiationis, & fit illo- vidi lezis facrificia non tibi placere, rum cómmemoratio , id eft, etiam pro T0 üt facj iliis facrificium expi1tionis offertur: nec illis placari te poffe, ideo me- &5 & ina ipfum, affumpto corpore, quod mihi fi»num crgo eft faciificia illa per an- aptafti, paratum obtuli, - 9. Afert üum adhibita , vim non habuiffe pur- dam.tuam voluntatem. ad chierf- - prius & va gandi peccata ; alioqui fruftra in die expiationis facta. £u'ffent facrificia pro - la capite libri feriptum eff de me.) In. Ciüm, per] Hebreo eft, ;z volumize libri feri- $0 non pla peccatis jam expiatis. pram eff .de me. Itaquc illud zz ez- S. Ideo imgredien:s mwzdum;) Chri- Ü feq-uens. pite , idem eft, ac /z [!mma, & figni- Obeientiam ftus ut peccata auferret veniens, & ficat, fummam tótius fcripturz Chri- : Cita Ette ve; ingrediens mundum per fuam incar- ftum effe, quia ut.dixit Dominus. nationem , dicit Deo patri. I0. In [ Luc. ult. Oporzez impleri, qua [cripta mis) Quif Hoffiam.) Scilicet cruentam hirco- fu.nt n lege Moyfís, & Prophetts, 64 PÍal-- &t. m rum, atque taurorum. mis de me, & Joann. 3. dicebat idem. Chriftus : Seruzamini fcripturas, quta tris, d qui Oblationem. ) Scilicet incruentam 15 fandi fimilz, vini, panis, olei , &c. illa (unt , qua tefiimonium perbibent - þsx ! Nocuiffi.) O Pater. de ze. " . S btintiy Corpus autem 4]7!4/5 ml.þh) Quod Uz factam, Deus, voluntatem tudm.) ü W per t T6r6 M tibi in facrificium pro peccato offe- Id eft, fcripture omnes teftantur me 15, Ut vgl ram. In Pfalm. 39. n. 7. unde hac ad hoc venturum effe in mundum, Qbtulit f . petita funt , yulga;a. editione habe- ut facerem voluntatem tuam. - "Q (andi rE 2 08 40 -CA PU/T b ïngulo; : 9. Su;;)erius dicens : Quia hoftias, & oblationes, & holocau- tomata pro peccato noluifti, nec placita fun(titibïi, quae fecun- dum legem offeruntur, . | hir,cqruq . 9. Tunc dixi: Ecce vent 05 ut fäciaäï', Deu/S à v..olvunta'tem tuam : aufert primum, ut fequens ftatuat. .& oblati'o- lationem COrf- Io. In qua voluntate fanctificati fumus per ob nt, poris Jefu Chrifti femel.. tüm eft de 11. Et omnis quidem facerdos praefto eüïqüotid-ine ihini- ftrans, & easdem f&pe offerens hoftias, X quae numquam pof- funt auferre peceata. MR P URRDTNAED ] SQp&rius 12. Hic autem unam pro pecca tis offerens hoftiam? in fem1 nf nii, piternum fedet in dextera Dei, . lum fit, & * s * Pfal. 15. De caetero expectans, donec ponantur ..inimlfci eju é conci!ian-, fcabellum pedum ejus. : 109. 20'.. I Cor. 14. Una enim oblatione co hfummavit in fempiternum fan- oiocauüa. ' 15-.25—. j ro PCCCH- &ifivcato.s. 1«. Con- Eee 3 ido peccato, B 2'— 9. Superius diceus. ) d eft , cum II- Ef ommis 71;id?m Sacerdos.) M e- n poi IIW ;, dixiffet , fcilicec David Pfalm. 39. teris lecis. placit funt. Senfus citato , in perfona Chrifti. Praffo eff quotidie.) Frequenter, aut ntadeo - eft: Chriftus, qui paulo ante dixe- fingulis diebus fiftic. fe altari facrifi- m offenfum rat, hoflias & oblationes noluifti, caturus. Easdem.) Ejusdem generis- quia videbat eas Deo non placere, , D i. ) Qu nec eum placare, tunc dixi: Ecce ve- 12. Offerems.) meoctyeqyxag , 1 hd ibi plicere, nio, ut faciam voluntatem tuam , o eum obtuliffer. M ideo me- Deus, & in ara crucis immoler. Iz femþiternum fedet P dextei-'d ) Det.) Quafi dicat , Chrifto non eft qnod mihi Q. Aufert primum.) ld eft, aufert 'ad*-facieq- prius & vetus facerdotium & facri- opus pluribus hoftiisynam unica omnia expiavit, celumque fibi & nobis re- ficium, per hoc quod dicit; facrificia Fa;eme.) l Deo non placere. a dextris Dei. feravit, ut in eo jam gloriofus fedeat e /tht /27"» Ur fequens ffatuat.) Scilicet Chrifti lod m t 13. De cetero.) .vo Aortüs , id eft, obedientiam & facrificiüm , cum di- quod [upereft. ,, & higu cit, Ecce vezto , Éc. 3 .Dozec pan:gntur*inim;ci, &'7.) Do- yurg VUl ; Dominus IO. Iz qua voluntate [antifats fu- nec omnes adverfarii ejus perfecte yi ferta »u:) Quafi digat atque' ita factum illi fubjiciantur, velut pedibus calcan- eft. Nam per illam voluntatem:Pa- di, ita ut amplius nocere j É d- tris, ad quam faciendam venit Chri- quod fiet in die judicii. non poæpc, cebat idf"n' dT WM ftus, fanctificati & juftificati fumus, I4: Una enim oblatione con[ummavst & obtinüimus per unüm facrificium, n fempiternum [an&ificatos.) Datcau- j f:r/lllk?lf " quod per tot legis fac rificia obti- fam , cur Chriftus jam fedeat a dextris nere non poteramus. Nam Chri- Dei, tantumque expectet , ut inimici Faf IW") | dantur m ftus, ut voluntatem Patris perficeret, fuis pedibus:fubjiciantur. Caufahegc obtulit fe femel in cruce, & illa obla ^ eft, quia una fui oblatione Chriftus emundim: omnia confummavit, ut nihil jam ei T tione fan&ificav it nos. - LI - 406 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRIEOS- ) Ij' Conteftatur autem n X N Qua .enim dixit : , os 1& Spiritus fan&tus. Po&quam Jamen, d * Jere. 16.*Hoc autem teftam entum , 'äuqd ,teüabör. ad illos poft , Etf 21L-35- dies illos, dicit Dominus: ( 9 ÀCC upra dabo leges meas in cordibus eo- g. g. rum, & in mentibus eorum füperfcribam eas : - - Corda a & E I7. I o3. Ter ^ .. bor amplius. Et peccatorum, & iniguitatum eorum jam non räþo-rdæ- - (fidelis en 18. Ubi au 2 - u peccato. tem horum remixfüor: jam n'orn eft leatic)x pro - & bonorur 'xo9. Hà bentes itaque, fratres, fiduciam in introitu Sari&ö- 25. Non Tum m fænguine Chrifti, eneccsesercer t 20. Q " am o&'erendlrtn-, laborándurm , pe»rfi&ien; Dando leges meas 12 cardibus eortm.) 26. Quam dum. reftet. r Quam prima Quia per Chriftum gratia & charitas - Cen[ummavit.) Id eft, dedit con- diffufa eft in cordibus noftris. "Nnum, ) fummatam oblationem, confummatum CX EF peccatorgm, Oc.) ld eR., - imprelam, & perfectum pretium. redemptionis, fubdit, & peccatorum , €c.. - Vrventem, N & fanctificationis noftrs. S perpetue eff 18. Ubs antem horum eff remiffo,& c.y In fempirerzum.) Nam htc oblatio ld eft, ubi peccatorum facta eft re- ; G llorestem. ufque ad finem mundi, & in omnem miffo , nullum locum amplius habet - duit.. Vd« «ternitatem eft valitura. via vivens & oblatio feu victima pro peccato, qua Sanétificatos.) csg ä-qx:aföp.&'*veg,'ea/s lytrum condignnm perfolvatur pro & Chifts il qui [ancisfrantur, nam oblatione illa peccatis , pretiumque comparetur, cus in cruce facta, qui ad Chriftum per jus applicatione omnes reipfa a fer- Der velam fidem & baptifmum accedunt , fancti- Caro Chritti vitute diaboli & peccati liberemar , fBcantur ; fit enim illis applicatio ejus juftificemur, & fanctificemur. Vide - Citut, qui oblationis, ut etiam per alia Sacra- di&a fupra hoc eodem cap«num. 9. — [ cm fantbu menta, & bona opera, quibus appli- IQ. Habentes 1taque fratres , &c, L TMuc prebel; cat nobis generale & confummatum Hic incipit pars moralis Epiftole, [ Tütatem u facrificium, pretium, & mezitum fux qua hortatur illos ad conftantiam in. E tebut. enim Crucis.. fide & pietate Chriftiana, ne fcilicet - tiften per e; 15. am.?/lm'r ;zmem' zos E5 Sp*äri—- ob Judeorum perfecutiones, odia , & t A. Ej £55 Sanilus.) Grace paervps', id eft, bonorum expilationes , ab 'ea defci- | 9. habent teftimonium perhibet ejus' veritatis , fcant. -Senfíus autem eft: Cum per T ugnum. fcHicet , veteris teftamenti facrificia Chriftum veram peccatorum remif- ipr dig beneficium fervari novo. non potuiffe auferre peccata ; fed hoc fionem confecuti fuerimus , & ipfe : 'ver *, que redemptione noítra peracta in coclum m . Poflquam enim di:&it.) Jefe&n. 31- n. afcenderit, & nos fiduciam habeamus 22' Cum U 33. Hic eft ille idem Jeremiz locus, introeundi: in fanéta, hoc eft i quem fupra citavit c. g. n. 9. " X U g & fiteerg Q ftem beatitudinem. . R, 16. Hoc antem toflapsentum, quad te- Inm imtroitu fanäomm.) Qua (ï/. dicat, B P['m't u fí4bor, ) "Veftamentum. & pa&um, in ipfo Chrifti iutroitu in fanéta fan- quod inibo cum: &orum , id eft , in celum, habe- le—n.a fl hujusmodí. populo meo , erit mus f lotihus dub pem nos etiam in illud inggef. IP "f Cri of dies illos.) kd eft, poffquam a furos. mentü)US meé & a mea Ecclefía rejecero Judaos Im fanguine Chriffs.) Per fangui- Ut Ancredulos, al | 8 A nem Chrfti, non per l:aCïiücia'legls ifperfi E0S CAPUT X 407 hum ] . 2o. Quam 1mt1av1t nobis viam novam ,& vwentem per ve- lamen )-id eft, carnem fdam, Paf t illos poft '31.. Et faceï dotem magnum fuper domum mBel: Cordibus eo« 22. Accedamus cum vero corde, in plenitudine fidei, afperfi , Corda a confcientia mala, & abluti corpus aqua munda, lo recorda- fd 23. Teneamus fpei noiï:ræ confeiïïonem mdechnabllem - (fidelis enim eft , qui repromifit ) oblatio pro 24. Et confideremus invicem in provocatlonem char:tatls, & bonorum operum: roitu Sandte- 25. Non deferentes colle&ionem noüram ücut confuetu- dmls 20. Qu avdibut etrum.) Q.O Quam Iniliavit nobis viam.) lege mundabancur, -que erant im- Quuam primus aperuit & calcavit. munda. tia & charits -Nevam. ) INullius adhuc Veüwns noftris, 4 con[cientia mala.) Id eft, a pec- g Id impreffam. catis que confcientiam maldm & vi- d. p Vaventem.) Id ePc permanentem , tiofam efflcuunc 'quafi dicat, puris perpetue efficaciz , vigentem fempet cordibus accedamue ad Deum. ff reniff D) n lida d ie- & florestem, qu& ad vitam «ternam Et abluti corpus aqua munda.) Id ducit. .X«1 dicit wveztez , quia hec eft , accedanius cum fiducia, cum aqua amplius dabet yia vivens & animata eft caro Chrifti, ba-pnfmx » que peccatorum maculas o paccato, qui xdolvatur pro & Chriftus ipfe, qui de feipfo dixit, [4 abüerglt, mund.ti fimus. Egc /'uzn via, 23. Teneamus [pem noffra conf c[fieni : .) omparetur, cie Per velamen ,- 1d cy? carnem fuam.) Id eft, nullo modo dcferamus fidem, pl a Caro Chrifti recte per velum (ignifi- uam , fufcepturi baptifimum, coram ti iberemir , jcemut d catur, quia ficut velum operiebat ar- Ecclefia publice confeili fumus. Eianc cana fanctuarii, & tamen ingreffum Vocat confefonem /pet na/t'rd, quonmm cpenm. 2 illuc-prebebat ; ita caro Chrifti divi- fide quaxm confitemur, nititur fpes, fomis J f ais Epiftes nitatem quoddmmodo obtexit ;5 la- & & illa confeffione profitemur nos per tebit enim. in homine Deus, fidem & bona opera fperare vitam sonftantian i tamen per eam ad Deum adducimur. &ternam. a, f fclitt 92I. Ef facerdotem | magnum. ) Id Ipdeclizabilem.) Firmam & mcon- ones, odiàs eft , habentes. Chuftum, facerdocem cuffam , qu& non vacillet. abe dtra imnagegnum. dee/t.f enim efb qui vepromifit. ) J et: Cum d Super domum Dei. ) Ecclefig uni- Verax (& conftans i in Promliïis. atorum ren verfz , quæ eft domus Dei , prate- 24 Con[ideremus imvicem .im. provo- ffis , ) &um. cationem . charit atis. ) Id eft, fecun- aQ in cam Q2. Cux vero corde.) Id eft, re&O dum ea quibus ad chancacem & bo- jam habeants & fincero corde ad Deum acceda- na opera preftanda excu:emur Non inus. c eft i e confide:emus proximum , ut illi invi- da plegitudiue fedei. ) Id efít, cum dedmus, auc noceamus, fed potius ut anf' dicab - jlena fide , nihil-de Chrifti promlf- incitemur adeadem bona opera aggre- ! fundta fate jonibus dubitantes. [ dienda, in quibus ille fe exercet. sluif , tube Afper/i cor(l;z Íd eft, in cordlbus, 25. ; Non, deferentes colietlionem mo- üllld itgre" & mentibus nofïns luftrati finguine ffram-) Quafi dicat, non alienantes Chrifti,, eoque emundati. Allu(hc vos a cetibus, ad quos Chnünnl Pa ff'"ä'"" ad afperfionem fmgulms, qua in convemunc. " wlficm lj d [ 4e9 EPISTOLE B. BAULI APOST. AD HEBRJEOS x dinis eft q uibusdam, fed. c.oiifol-agtes' ) Horr " & tanto m agïs quanto videritis appropinquantem diem. L) . . 2 hemi *Sup. 26.* Voluntarie enim peccanti bus nobis kpoff;- acceptam no- - pati, mag 6. 4. titiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hoftia, * 2 Ettn Gaculum f 27. TTerribilis autem quaedam expectatio judicii, & iznis . sgemulatio ; quee confumptura. eft adveríarios. : effethi 28. Irritam quis faciens legem Moyfi, fine u lla mä(eraytioþne j Nm *Deut * duobus, vel tribus teftibus moritur : - 1 * flrorüm cu 27. 6. Matt. 29. Quanto magis putatis deteriora m ereri fupplicia, qui - liorem & q x Filium Dei conculcaverit, & fanguinem teftamenti pollutum 19.16. r. Nolit Oanl L uxerit: in quo'«fan&iücatus eäft, &'fpiritpi gratiae co-ntþu'm'e- - gnam habet 9.17. liam fecerit ? X 2Cor. »6. Patie 40. Scimus enim qui dixit: * Mihi vinditta & ego re tribüam. - ficientes; I3.1. * Deut Et iþerum : Quia judicabit Dominus populum fuum. Ctmer ia -t n .31. Hor- 2.395..— Om. lripturis er xit, &c. (ritis 12.IC. Sicut conþtctt;dini: eff 7uiäzzsd4m;) Etr 'igm"s 4mu141z'o;) Scilicct relin- Mibi vindif Id eft , üt faciunt aliqui tepidiores. quitur. Ignis emulationem , id eft, . Nel etiam notat aliquos , qui ab Éccle- zelum, ,vocat ejus vehementiam, pec- &Y Ex « catorum ultricem. - vindidam ref. fia recefferant reverfi ad Judaismum. Vel igni veluti | mem fore ter Sed con[olautes. ) Confolationem fenfus, & impatientia tantz morz & concipientes, fpe vicing retributionis. dilationis attribuitur. * - toc telmoni Et gteryn, In Grzco.eít , zapaxaAS»rsg ,' quod QQ. Irritam quis factens légem Moyff.) verti poteft, ex&erzazzes, excitantes, Id eft, fi quis legem Mofaicam vio- fcilicet vos mutuo ad patientiam ad- laverit. 1 us ; verforum , &ad fpem bonorum , que 29. Deter - X GL punje jora fupplicig.) Id eft, 3. Hirygy, expettamus. graviora. 71 4 - Dei vivem;;. . Appropf'nqugnt.em diez. ) Judicii fci- 9 F 'um Det conculcaverjt.)., Illum - - licet , vel mortis. deferuerit, & abjecerit p N - ^ Omtià wecc, 26. Voluntarie enim peccantibus. ) ab ejus fide. - er- apo&aäam EE NT ; && ( mor - Peccato , fcilicet apoftafiz, & volun- Sangninem tefflamenti.) Id eft, fan- Y« Mney, tarie difcedentibus a Chrifto & Ec- guinem, quo fcdus inter Deum .& ho- ..- ET clefia. mines percuffum eft. 91 Ttvo gJam non relin?uitur pro ,pecmti: bo- Pollutum . duxerit.) lta contempferit ] quies Yos o ULTA ffiz.) ld'eft, agre & vix relinquitur ac fi res effet immunda & polluta. ' hoftia pro peccato, qua peccatum il- lu quo fantlifrcatus efi.) Per quem LU Qui ba | lud expietur ; tum quia tales apoftatz tamen fangvinem redemptus eft , & liminasi emundatus a peccatis. Jatuug, (é plane indigni funt venia , licet auxi- 9m.) Mu lia fufficientia illis non dene entur; Et fpiritut gratis. ) lId eft, Spiritui tum quia fua . certa malitia & infi- fancto, grati& auctori. [ y E in,; delitate claudunt Contumeliam fecerit.) Injuria afficit f fv Partia ricordiz. ïfontïgs divinz mife- p töat' u 4f Spiritum fan&dum is, qui recedit a 27. Terribilis anutem Lþqkæ.rl—am expcäa- Chrifto , propter quem ip'e Spiritus ] DBephor, £ f'üm ^ 110 judicii.) Id eft, fed relinquitur ex« venerat ad ipfum fanctificandum. D p P efctandum terribile $0: Sctis enim qui dt'xif,) Quafi üm 3Q judjcium, damna- tio, & punitig. - dicat , - vobis -Io.quor Hebrsis , qui in J &6/'('40( É 05 CA PUT x 499 ingis qüantoif A3. e Hofrändum eft i ncidere in manus Dei viventis. CCDtam mp« - 32. Rememoramini autem priftinos dies: in q üibus illumi- nati magnum certamen fuftinuiftis paffionum : 3 hioftia, [n . 33. Et in altero quidem, opprobriis, & tribulationibus fpe- &aculum faCti: in altero autem ífocii taliter c (di, .& irnis " , onverfantium effe&ti, mï(öratione 534. Nam & vin &is cömpam eftis, & rapinam bdnorum ve- i flrorüm cum gaudio füfcepiftis ) þplicia,, qu ; cognofcentes vos habere me- liorem & manentem fubftantiam. Yi pollutum 35. Nolite itaque amittere confidentiam Vefïi*am/, quæ ma- d colnru,me- gnam habet remunerationem. 26. Patientia enim vobis neceffaria .eft : ut voluntatem Dei );'revtribwuam. [I] f?cientes, repg:rte'tis promiffionem. 'Lgr.Hor- n O fcripturis eruditi xgof'ci.s eum qui di- — . £» zírereo astem. xit, &c. fcitis hanc effe Dei vocem. portio vero. ) r8re ài, id& eft, Scilicct relite Mibi vindiia.) Mihi vindictam re- nem , id &t, Secii taliter. conver(antium 'efcäï;'. ) mentiam, pec- fervo. . Ex eo autem quod fibi Deus Id eft, ultro focii d eri volaiftis eo- vindictam refervat, indicatur punitio- rum, qui fimilia: patiebantur , tum e ] icti vduti nem fore terribilem. Sumptum eft ; Judaismo , tum e Gentilitate conver- TZEFF moræ— ! hoc teftimonium ex Deut. 32.35. forum , illis compatiendo, Ef iterum*.) tum poteratis juvando. ö;eos q'uanï 2770 Deut. num. 36. Eodem fciliþet', cap. ['ofaicam vIo» J"4dicabit Dominus pþpu/uw 34* Nam &f vintlis compaff effis.) In fu?m. ) Grzco eft, Ocepdi u&, id eft, visuta- Id eft, puniet & plecter. M.) [d eü, 31. Hiorrendum ef incidere n tnanus lis meis. Vulzatus legit 2:eq.ioig. Dei wiventis.) Niventem appellat, quia Et rapinam bouorum vtfirarum , €f c.) zier/if.)' [Ilom : E« pafli. eftis bona-veftra diripi, pa- l omhnia peccata videt, contra illa ira- er apoltlam ] fcitar & punit ; contra quam faciunt tichti & gaudenti etiam animo. ; €&ca & mortua idola Gentium. Melsorem 6$ manemtem : f"bf antiam.) i Vi et, fir- - Divitias meliores, & thefaurum in cce- Q. Rememoramisi prifiinos dies. ) | Deu»m)ö;z l0- d eft, revocate vobis in memoriam rantur. lo, ubi nec:fures effodiunt , nec fu- quales vos olim exhibueritis. contempfen't lllumzati.) ld eft, baptizati, olim ? "3 $. Nolie ;m?.aze amittere cenfiden- ; pollute enim qui baptizabantur dicebantux il- . Ham-cvflram- w dmofhuNeTS , nolite : ) Pg[ quem Juminati. abjieere. Nomirne cozfdenris divitias. ,nge D Ma gnug) certam e2 : f'eflin usfis paffo- illas cceleftes intellieit , quas fibi pa- 2wn.) Mlulta forti animo toleraftis. tientia illa eximia comparaverunt. Vel eü ,, Spiritui Ez in altero quidem.) 'räro; /..Läïvx, fenfus eft : Nolite abjicere eàm confi- id ä& partim.quidem. ^ dentiam, quam ex confcientia " : h;;'uiia iffci Spethaculum fa. ) Searpifáutroi , rum operum concépiftis.- boþof j reelit 3 metaphora fümpta ab iis, qui in thea- , 36 Patientia e " nim volis eff tlcaefd'-;v ip' Spirits trum; in publicum omnium confpe- ria.) Quafi dica t, nulla re porro in- andut ftum ,-aut cum gladiatoribus , aut if cum beftiis pugnatari mittebantur. digetis-alia , preterquam fola patien- 4 ) Qn tia, cetera habetis omnia. 1494 qlll n p AU.cum üw.Mgnacb. Tom. li, x $ - - 7G EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS *Hab. , In ha 37 *Adhuc enim modicum aliquantulum , qui venturus eft *Fidt 2- 4 vemet, & non tardabit. om. invifibilibt d. 387 uftus autem meus ex fide vmt, quod ü fubtraxerlt fe, *(Jal 'mon placebit animze meze. 4 * F *per qui 3.1I. 39. Nos autem non fumus fubtra£tionis filii in perdltlonem, fed fidel in acqulfitlonem animae. ; nium pert adhuc loq ^CAPUT XI. ucpncsnmboumasuusen deem magnifice commendat ex a&tis patmm a mundi exordio usque us vox füb ?, nfica, ! ed David , ac Propbetas : é» in zmzfver]itm quanta patrarmt u obf ac pa[ ; fint per fidem : nec tamen plenam adbuc fondamer acceperunt retributionem. vflntans ; n Jne ert f St autem fides fperandarum fubítantia rerum, argumen— - des eff fnb i ,xE tum non apparentxum. um fperand zln T facit ut bor exiftunt, ce fritora. creda ür 'valunmzem Dei facientes , 6fe.) 58- 7u/fus 4utem meus ex €de v;- Ut cum usque ad finem manferitis in vit.) interim dum advenit C!m&us de ac fi jam — fide, & in ftudio bonorum operum, liberator. Apoftolus hoc loco przs oculis cerne participes fitis promiffionis bonorum ue fpectat illud officium fidei, quod iplt qudf | €cleftium. 4 eri gere, fuftentare, & folaru ho- cults mentts minem in mediis malis , ne in iis fe- Faciente.) monoa»rtog, cum fece- & deficiat ; certitudinem :ln,f. rendis tm(rctur ; - fed dat rebus q 3 Adkuc enim- madgcum 41:7u4;ztu- cum patIEDtla duret 'usque in fïnem, &u & Tent ium) In Grzco eft, uxpóv 070v 0c0v, donec apprehendat bona promiffa. Sperandar Quod [f fabtraxerit /E) Scilicet-pet 4d efl, parum tantum tantum , id e(t, Italice flfmh uI , 1d tanullum, perpufillum. incredulitatem , diffidentiam , pufilla- Tantur, geminatione dicimus, 4fcora wn poco nimitatem. 4 gume. - goco , funt verba defümpta ex Abacuc Non placebit anima mu) Non mihi L 7&! (vxag, !/7, d:ap 2. num. 3 placebit. revclano | -39. Subtrationis fü-) Fllu fubtra- Qui venturus eft.^) à cgvóut»og, id mon!ïmm .c& veniens, e(t Chrifti penpl*ra(is, €iàonis Hebraico tnore dictüm eft pro Qu nom fi fic appellatur Matth. 1L3. - & Apo- filii fubtrahentes fe, id cfï: non cre- *5, ut & €al. t. dentes. Et non tardalir.) Chriftus non tar- Iz perz!:t:anem ) Quaü dlc*lt ,f 3C prefer Q. 1 ha( dabit, nec multum differet fuum ad- enim fübtrahimus nos Deo per infi- eml) Per ventum ad judicium, quia quantum- delitatem , peribimus , vitam grauæ teres Parre libet longa mora intercedot, totum amitten teS hoc tamen intermedium fpatium Deo Sed fde;.) Filii fumus. — l'ümf ql]()d ; Jbreve eft, nam , mulle anas £m con- In acquifiiionem. anima-) ld e&, ut um lCEt, propt ïmrabiha e ]þe&u tuo ffcut dies befferna , qnc pra- non pereamus, fed fervemus a mor- 3 Fllle feriit.. Pfalm. 89. q. el ton tar- te fpmcuah & a damnatione aterna Z ( m!.z ) Fu . dlabit, qma tardare dicitur non qui ci- animas noftras. l to non venit, fed qui tempore quo I Ides eff [perandarum jicäfantm re- l ïtdla j uh venturus erat, non vemt. t fe eu - rum.) In Grzco e& uxac*raa':;, Ctmüru t i R iOS MOCAPUT XL. 4 $ Vtmiel : $, In hac enim teftimonium confecuti funt fenexs; . 3. *Fide intelligimus aptata effe fzecula verbo Dei, ut ex *Ger. t Ic I.' Taxerit fe, invifibilibus vifibilia fierent. 4. * Fide plurimam hoftiam Abe l, quam Cain,/obtulit Deo, * Gen. * per quam teftimonium confecutus eft effe juftus, teftimo- 4. 4. rditioqem, nium perhibente muneribus ejus Deo, & per s "IMat. -- Aill-am defunttu - 23.35- gdhuc loquitur. Fff^2 * s.* Fide irdiisq uz vox fubftantiam & fubfiftentiam ria omnia, id eft, mundum.& Omnia - f 1 $ nificat. Eft ergo fenfus : Fides eft que funt in mundo. . - ülrarini, a fi fubftantia, fubfiftentia, bafis, .Ut ex snvifibslibus vifibilia ferent.) i & fundamentum fpem noftram fu- Id eft, ex non entibus, & non exi- £ ftentans ; nifi enim fit fides, nulla ftentibus fierent entia & exiítentia. - plane erit Jes. Vel fenfus eft : Fi- Vel , pro /2vifibitilus, intelligit ideas, des eft fub [ t afguzjen-. ftentia, five exiftentia re- in mente divina. five formas omnium rerum, qua fnnt runr fperandarum, quafi dicat : Fides 5. ht facit ut bona futura, que nondum 4« Fide plurimam bofftam Alel, quam —— R— exiftunt, certa habeamus , certoque Cain , obtelit Deo.) Pro plurimam , in e f w- fütura credamus & fperemus , perin- Greco eft «Acioya verbum e verbo nit. Chriftus de ac fi jam 'exifterent prefentia , & dicendum erat P/urez , quod quoniam:. c loco pree oculis cerneremus. Fides enim illa Latine dici non poterat, dixit P/sri- ipfa quafi prefentia & certiffima o- x fidei, qnod mam , id eft, pretiofiorem. & majo- L folari ho- culis mentis fubjicit, ficque per fuanr rem. Senfus autem eft : Fides, qux ne i iis f certitudinem quamdam fubfiftentiam longe major & ardentior erat in AbeL,. fidat ; hE dat rebus creatis & futuris, in intelle- quam im Cain, excitavit Abelem, ut Qu & mente fidelium.. e in fnem, majores & preftantiores hoftias Deo - yromidta. " Sperandarum.) In Greco eft, Pwi- offerret , quam Cain : nanm Cain ob- Gcilicet ptt Cousve» , id eft , ezrum rerum que [pe- culit tantum fructus terre ; Abel vero Yantsr. obtulit primog m pulile Argumentum. nom . apparentium. )x enita grecis ftji*, & adipes eorum.. Gen. 4. 4 )- : Noq mihi £Atqyxoc, convitlio , redargutio. Syrus, JPer quam teffimonium, &c.) Senfüs revelatio, quafi dicat : Fides eft de- monftratio , & manifeftatio rerunr eft: Abel per fidem, ex qua' meliorenr i fibt- ue non funt confpicuz ; facit enim obtulithoftiam Deo, meruit teftimo- j lum eft pro nium , quod. effet juftus. des, ut eas propemo dum cernamg's,- BM x acfi prefentes: effent.. Teffimouium perbilente muneribus : -Q. 27 bac tgfimanium'canfämti ft)nf ejus Deo.y. INam ut habetur Gen. c. 4. | d f 4- Refpexit Dominus ad .bel, &f ad: o) per m féenes); Per hanc.Deo probati funt ve- teres Patres , & teftimonium; labue- eumera ejus Oc. miffo fcilicet igne*- m grat'w; runt quod Deo placerent, Deo: vide- de cclo, quo oblata abfümpfit, quod' licet, propter eorum fidem, magnaac cum oblatis: a: Cain fa&tum- non. eft.. - ld et, t mirabilia efficiente.. Er per tllam defuntius adhuc. loqui- . Ede. intelligimus aptata effe fa- £ur.) Quafi dicat : interemit quidenm nsaimU D exia.) Fide credimus, fecu/a effe a- Cain Abelem, fed non cum eo glo- riamr ejus & memoriam extinxit. Natm ptata y id eft , mundum partibus in- ter fe coaptatis factum effe , atque vivit & vivet,, & i omnium gre per- Martia t petuo verfabitur,. igirat * cbnül-'u&um » temgora.,-! & tempora- - Xä — - Á 412 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEI;R;'—E:OS * Gen. 5.* Fide Henoch translatus eft, ne videret mortem, & non , Fidt: :24. inveniebatur, quia transtulit illum Deus : ante translationem [« 105 aïienü, jfi enim teftimonium habuit placuiffe Deo. . repromiffi 44-16. i oeedese 6. Sine fide autem impoffibile eft placere Deo. 1o. Exp enim oportet accedentem ad Deum fe remuneratot fit. . quia g&,& inquirentibus A f jus' artifex i. * E "'Gen.' : 79 *Fid e Noe, refponfo accepto de iis, quse adhuc non vi- minis acce 6.14- deban Eccli. tur, metuens aptavit arcam in falutem domus fuae, per -eredidit el quam damnavit mundum — m Pror 44-17- res eft inftitutus. »& juüitiæ? quae Wer fidem eft, hze- d qum fide ^ Gen. 8. *Fide qui vocatur Abraham obedivit in locum e.xire*, . Qram mari 12.1. quem ac * n Tux &i 575 iret-. cepturus erat in hær'e.ditatem? & exiit, -nechiens quo promiliton . 9. Fide [ 1 i confitente BEOnRSOtéa p tocr F:de .Enock translatus c/?) 'Trans- Et in'quireätiä:i; fe remunerator f.) latus eft ob iifignem ejus fidem, vite Debet preterea credere Deum remu. aulimi fuit, innocentiam & fanctitatem , eft au- neratorem elfe, eo quod fuis cultori- tem translitus in paradifum, ut fi- bus retribuat bona promi nit partici P pia mul cum Elia redeat tempore Anti- £f tern&, / HEI : vvi'cæ - [^101 Ir lam.) chiifti. Vide Apoc. cap. 1I- num, 2 , . Refpanfo accepto.) Id eft,t äiviag 4 I2. E revelatione admonitus, Quen 4tt Ne videres mortem.,) Ita ut mortem — - iplemet, fid adhuc non widerit , id eft , expertus Scilicet de futuro orbis diluvio. De ii$, qua adhuc mon videbanrur. ) In itredit, , Rem perpetu & pafius non fít. Metuens.) Id eft, reveritus Deum : TT |E£r mon imveutebatur. ipfius Dei timore, ac reverentia COr- ^ parebst inter mortales, ) Et non ftp- tefcivit fiij Teflimonium babuit placuiffe Deo.) reptus, fecit quod fequicur'. tuan, vel j dptavit arcam.) Arcam conftruxit, Y &t conhün , Quia de illo dicitur Genef. c. s. 24. coagimentavit. ius, Anbelsvit cum Deo , id eft, Deo per In [mlutem . domus fus.) Ut ab ae oemnia comfenfit, illi paruit , illi , 5« Demoy, cohefit , & illum fecutus eft. que varet, quarum eluvione familiam fuam fer- 1 t t t u / üdm 1b 6. $ine ffde autém impolbile eff pla- Per quam damnavit m;ma'um,) I"ï.ac lüm, ecre Dec.) Probat Enoch translatum fide fua. damnavit ceterorum homi- efle per fidem ,. vel propter fidem, num incredulitatem ,. qui non credee r hac ratione ; Enoch translstus eft, bant.fore diluvjum , & j . 48 & tento Noae arcam Cokmdiä quia placuit Deo ; atqui non potuit fabricantem Hrridebant, lacereDeo, nifi per fidem : ergo per Et jufltia , que prr fdem ef , . ) pO wube dem *ranslatus eft. Id- eft, confecutus eft jufütiam , 'quæ 'IO- Exgef Credere entgm oportet. accedentem. ad eft er fidem ; a&u enim fidei hu- lat exf Denz. , €c,) ld eft, ut quis ad Deum &à6 , qe dl jus, :ejus juftitia & fanctitas au&ta accedat u£ oportet , eumque rite colat, eit, L Dteris fni atque ita ei placeat , oportet crede- 9. Q« veratur AIrabam.) Vel fen- MQqne f ze, c ? RT Quia eff fus eft, Abraham ille apud nos incly- eem)n " tus. Vel, ut vertit Syrus, Pe; ff. .) Quod peus,-'ef), quod E Itnda;m D—e'us fxiitü:! eem. etérabam , -cw? Vecatas eff, di&c * g —(ÓAPUT XL 413 m, &non 9. Fide demoratüs eft in Terra repromxmoms, tamquam in isjationem aliena, in cafulis habitando cum Ifaac &Jacob cohæredxbus repromiffionis ejusdem. á Credere Io. Expettabat enim fundamenta habentem cwltatem cu- Qirentibus jus artifex, & conditor Deus.- 1r. ^ Fide & ipía Sara fterilis virtutem in conceptlonem fe- *Gen. Y non vi minis acceplt etiam praeter tempus eetatis : quomam fldelem 17.19: fut&, pet 'credidit effe eum, qui repromiferat. n eft, h 12. Propter quod & ab uno orti funt (& hoc emortuo) tam- quam fidera coeli in multitudinem , & ficut arena, quzxe eft ad Im exire, oram maris, innumerabilis. clens quo 13. Juxta fidem defun&ti funt omnes thl,non acceptis re- promiffionibus, fed a longe eas afpicientes, & falutantes, & o Fide confitentes, quia peregrini ,. & hofpites funt fuper terram. — 3 14. Qui qerator frh.) Jeum remue audiens fmt. Uterque fenfus conve- eam appellat, ut eam tabernaculis füis cultoti opponat, que fundamenta non ha- (.4114! nit participio Græco, X&NSLEOG , "v0- bent. lia Vit& 4» Ip locum.) In terram Chanaan. II. Sara fferili;.) $Syrus, 7we fferi- ell, divima Quem accepturus erat.) INon quidem lis erar, Grcus , cmm effez fferilis. Virrgrem in conccptionem feminis. ) ipfemet , f«d ponerl ejus. yjdehantir. ) In hereditatem,) ld eft, in poffeffio- Virtutem ad femen recipiendum , re- ilüiu nem perpetuam. tinendum & formandum, femen- pro- jcus Deum Nejciess quo éret. ) Vel. fimpliciter lafïcum, ÍIn Grezco eft , xara 8oAz» nefcivit flb eundum in terram ha- o'ntpuaTog , ad verbum «4 a.'e;eümmm gentià COl« naan, vel in qua parte illius fibi ef- feminis , id eft , ad jacienda fundamen- confirust fet confiüendum : qund eft probabi- ta, five exordium femmxs, ld eft, po- ls. H:cucatls fuz. ] Ut ab 9. Demoratus eff.) wapwuqa'e , ha- Ettam. prater tem/ms &fatis. ) Ea . fuam /et bi it canq uam pereg*rmus . non enim atate concepit, qua nec focun- ta d uam ibi habens &alnle domici- de concipere potuiffenr, agebat enim lium. Sara annum nonagcfïmum. Vide Ge- lun. ) H rm hOml Ip cafuiis bnältdndo.ï In tabernacu- nef. cap. 17. 17. yon creder lis & tentoriis. Fadelez,) Verace m & promiffa præ- ioae ajcill Coheredtbóui 7epramz/f 70215 qu:a'cm ) ftantem, Quibus eadem terra erat promiffa, . 12. 4b uzo.) Abrahamo. T JO. Expedlabat emim , (c.) Qnaü E: hoc emortuo.) Ejmortuum vocat itiam, qu* dicat, exiftimabat fe non terre civem. Abraham , quod. propter fenectutem effe , ne illius quidem , que fibi & filios generare non poffet. ; fj h- Orti [unt. ) lfraelite innumerabiles, jtas T a pofteris fuis promiffa erat, fed cocli; ideoque f.tis putabat habitare in ta- ficuc ftelle ccli , & ficut arena, quæ Vd f bernaculis , & domo Pcdbxll fibi opus ePc in littore imaris. effe non putabat. g. Juxta - fdem defuns [nnt omnes 10s de' Fundamenta babentem crvitatem. ) !p; ) g«xia. fdem , in. Graco eft, $, I Celcftem patriam intelligit , & fic XaTÀ WT , femndum fden , byrus ( 414 EPIS'.TO&L.E» B. PAULI APOST. AD HEERJEOS | | l, N Ar,bi 14. Qui enim haec dicunt, fignificant fe patriam inquirere. I5. Et fi qui À ] . unde eum dem ipfius meminiffent , de qua exierunt 5(h3f' bebant utique tempus revertendi : I6. Nunc autem meliorem appetun t, id eft, cæïe&em. Ideo EE alþ/»G'en: non confunditur Deus vocari Deus L d& 22.I. eorum, paravit enim illis civitatem. n *Ti Eccli thenorati. 44.12 17.*Fide obtulit Abraham Tfaac, cum tentaretur, & unige- * Gen . nitum offerebat, (1) qui fufceperat repromiffiones. 23 *fi * /21-[2 18- Ad quem diétum e ft j Qu ur tibi fey L garentibus Kom men . * a in I faac vocabit - pon timue 9. 7.. (I) qui. Iz Edt. Sixz. legitur : i'h,rq;u"o-, 19. Arbxi- 1^w *f habet, z» fde; Sicut in fide vixerunt, ficat ,. quäm- illationis nota eft, ac fi - Pharaonis. D ita & in fide mortut funt : bona enim diceret : ex quo intelligitur eos non a Deo promiffa non viderunt dum vi- terrcnam patriam quasrere ; cum hoc TT verent ,. fed poft mortem illa. fe acce- P dicunt, fed coleftem. da & vocant s pturos. crediderunt.. ldea mom confunditur Deus "vocari —— fit heres me: Non: acceptis repromi/fronibus.^) '"Tum Deus tortum.) Ob hujusmodi eorum * dli& n de terra Chanaan: poffidenda , quam virtutem , & quia animum in cclo Io. 4rit Hebrzi poftea. fub: Jofua occuparunt : defixum habent, ubi Deus fuam glo- apid fe rejs Tum potius. de calefti regno. ineun- riam manifeffat, tanti eos facit Deus; Unde eun. do., quod non fun t adepti. nifi poR ut non erubefcat eltin typum mortem Chrifti.. eorum Deus. pequliariter vp cari retions Ch - Sed 4 lomge eas. afpicientes. && f'alu- Paravit enim illis civitatem.) Quam ; paboli , £antes.. EXt metaphora fümpta a. na- expectant, & ad quam anhelant. .. memorabile vigantibus;,. fic apud' Virgilium : 17- Fide obrulit Abraham Ifaac.) Id —^ mhibus fac ltaliam:, Italtam: primus conclamat eft , tanta fuit Abrahe fides , ut ea Achates.. - quis efur e fuadente & impellente non dubitave- - tir, &c Tta hi Patres: cum per fidem obfcure rit Ifaac filium. fuum. Deo: victimam pomwtg 2 widerent , id. eft , crederent: patriam immolare. Fide autem obtulit, five -coleftem , eam crebro: cum: defiderio: offerre paratus fuit, credens Deum o Wonhant 20. Fid: appellabant & falutabant. mortuum filium fufcitaturum; ut quod: feat, &C.) : Confitentes- quia ertgrini ,. & bofpi- promiferat de innumera prole;exyeo eum Qu be tes funt , 6c.) Ita Jacob. Gen.. cap;47- f ul . Dies peregrimationis vite. mee tantum: nafeitura , adimpleretur , ut. habetur- i | aQb num.. I gvov Ties h&bem iyiginta annorum funt.. Ckm fentarerur.) - Cuny Deus te htæ— tur fides [ 14« Sagnaficant fe parriam inquirerej) vit obedientiam, & pietatem Abrahz;. Vemo: enim. in. dicens Genef. cap. 29. 2.. Tvlle fflium: Xit df f]"m aut. hofpes: eft.. patria: fua. pereg;inqs;. . Dtomi(erit fuus unrgenitum , 66 - Qu a D« L5. Szfpffusmem mijfent dä*; 7;:'4' exi- Qui [ufceperat repromiffro d Tieit, £l ctedebar er2ut.), Si memores fuiffent. patriz- cui promiffiones a Deo facte fuerant,. füe , & ad illam reverti: optaffent.. complendz: in ipfo filio, quem juffus. &Dti1 ocg] érat immolare.. 2 2[0 Fldf Habebant tempus reverrendi. ) Po- üde 4Col) terat enim Abraham: non multi tem- - 18- 44 quem.) Abraham.. poris fpatio in Ur Chaldgorum rever- Quia.) Hzc particula Hebrzorumm Ptl . tii,, unde primum fuerat egreffus:. & Grzcorum nmque m: : po 1t2; apud Latinos re- T& ijhil 16.. Nauzc autem: meliorem: appetunt .. dundat.. Nwsc more fcripture & Hebrzorum In lfaac vocabirur tibi femen.) Id eft ,. Ctédéhyr i ex:Ifaac:,, non autem ex Ifmael , ex- V d mon: t:,ama tempus; hoc: ini loco figni- . 08 CAPUT Xf 45 doquirere, | IQ. Arbitrans, quia & a mortuis fufcita SS ïierunt—, la« re wplotän*s eft '.Deu;-: unde eum & in parabolam accepit. X * -Geï!--' k: 20. *Fide & de futuris benedixit Ifaac, Jacob, & ;E—'fau.f flem. läeb 21t. *Fide Tacob, moriens fing ulos filiorum Jofeph bene- 23:27.- It enim illis ] 'dixit: * & adóravit faftigium virgze ejus. * Gen. 22. * Fide Jofeph moriens, de profe &ione füliorum Iírael 4.9- I S- t & ünige- -memoratus eít, & de offibus fuis mandavit. * Gen. :23. *Fide Moyfes natus, occultatus eft menfibus tribus.a 47 itur tibi fe- ] parentibus fuis, eo quod vidiffent ele *. en gantem infantem , .* & &5,23. $ BD BPH RCR 9. Atbi- - non timuerunt regis edictum : Exo. 24. *Fide : lium filize QO. Moyfes grandis fatus ,;negavit fe effe fi ot df , acfi Pharaonis, 25. Magis *Exo. gimr e0$ non & V / LIT. citabitur tibi pofteritas, quz cenfen- Faffigium virge ejus.) Gen- c. '7.* Exo. re j cuit ho; 4 æ $, Q'RI' i da & vocanda fit poíteritas tua , 3r. unde hzc hiftoria defumpta 4 A Deut. stan fit heres mearum promiffionum, quas dicitur : 244oravir Jfrael Deum , coa- ub ER imodi eorum tibi & femini tuo pollicitus fum. ver[us ad lednii capur. Sed D. Paulus um in calo IQ. 4ràitrami.) Noqicdnt»og , CHm citavit verba verfionis L. X X. virorum. us füam glo« apud fe reputa[fet , & cogitailet. Uzraque interpretatio yocibus Hebrai- : facit Deus, Unde eum &$ 12 parabolam accepit.) ld cis convenit, pro varietate fubjecto- eft in typum, mor tis fcilicec & refur- rum pun&orum, & utrumque Jacob atiter vpca'ri rectionis Chrifti. Vel, ut Ifaac effet przftitit , adoravit , id eft, reveren- tiam exhibuít fceprro & poteftati Jo- ip.) Qu »paraboli , proverbium & exemplum yhelaat. memorabile, quod omnes Gentes o- feph, & Deum etiani adoravit in fce- mnibus feculis celebrarent , && cum ptro, gratias agendo, quod eam men- fde; , ut et quis eifeet eximie obedieus conferre- tem dediffet Jofeph , ut in Chanangam tür, & compararetur ejus obfequium cadaver transferret, & patribus fuis jn dubitavee o YIGLimant prompte ad obedientiam. voluntati apponeret, juxta id quod poftulaverat. Obfulih i 1 Abrahami & lIfaaci. 22. De profellione filiorum Ifrael me- OO. Fide &Y de fururis bemedixit I- moratus eff , &c.) Profeionis filio- dens Deum - d. faae &c) Tranfit Apoftolus ad Ifaac, rum lírael ex Zgypto non ita recor- umyutquo eum que benedixiffe dicit duobus filiis datus eft, ut fabularum recordamur, yole eeo Has benedictio- fuis [ acob & Efau. que nihil nos movent ; fed recordatus at habetür nes habemus Gien. c. 27. commenda- eft illam a Deo fuiffe promiffam , & tur fides Ifaac, quod filiis benedixe- fimul credidit futuram. ais tenti 23. Fide Moyfes natus occeltatus. ejf m Abralits rit de fururis , id eít, quod bona illis P romiferit, que non videbat, fed men[ibus tribus, &c.) Nota eft hi(toria jalle*f/f""?'— . $ quia a Deo illa futura acceperat, & ex c. 2. Exod. Jofephus lib. 2. Antiq. ei credebat, itz'eis promifit ac fi pra- c.5. fcribit Patri Moyfis per quietem jo) I d fentia oculis cerneret. fignificatun, & promitfum " nafcitu- g Taeranty rum ex eo infantem , qui populum li- OI. Fide Jacob morzens, &c.) Simili lgem-, j u$ - fide Jacob morti proximus benedisit beraret, in quam etiam fpem vene- Ephraàm, & Manaffe flliis Jofeph; runt ex infantuli elegantia. Hac fpe, üt:nique mag na bona promittens, quo- & fide oraculo adhibita illum menfes ïebræor"'*' .. tres apud fe occultum habuerunt. [arinos f* rum nihil adhuc appar credebat illa eventura.. ebat , fevcil fide * 04. Eide M»yfes grandis falus , Gv.) i.) Jidy &t aderavit.) ] aepb. Fides effecit ut Moyfesþ ïir fa&as ad. fn1d, * Ms E p ä 416 N EPISTOLAS B.,pAULr Aposf. AD HEBREOSI : --2$. Magis eligens affligi cum peccati habere jucunditatem. pgpi;lo Dei, quam temporal s ïyiens expl g, Et 26. Majorcs divitias szeftimans thefauro Kgyptiorum, impro- perium Chrifti: afpiciebat enim in remunerationem. ranrem de & prophe! 27. Fide reliquit JEgyptum non veritus animo invifibilem enim tanquam videns fuftinuit. j fïtlatem r'egis Qu *Exo. adepti fua 28. *Fide celebravit Pafcha, & fanguinis effufion ne 12.21.qui vaftabat primitiva, tangeret eos. 'egn P 34 Ext convaluer *Exo. 29. * Fide tranfierunt Mare rubrum, tam 14.22.terram : quod experti /Egyptii, devorati íunt. quam per amdam verjterunt * Jof. - m feptem. Y BRRT E RRU 6.20. 3o.* Fide muri Jericho corruerunt, circu«itru dieru 31. Fide ! SIV Fide R qu feiliet. optionem filie Pharaohiä, ac regiam | Iäv;/z'äi/äw ezm i i t)myuam vifibilem M cognationem contemneret, malletque fafftnuit.) ld eft,- iram hominis vifi- tm, X re a lam vocari Hebrzus, & hominis Dio, u p H lebrai filius, quam filius reginx aut bilis contempfit, quia fide Deum in- Hebreis. - vifibilem, tanquam videret ,. fiefiimut, C gact. / filie regis. -hoc eft t, expectavit adjutorem & re- 25. Quam temporalis pece ';ti xbdäe'/? mureratorem. ? floiïiïtallïter D jeucunditatem. Y Quuam peccare negli- 28. Fide eelebravit l?'a/E 32'. If )u endo liberationem populi ad quaimn nécelle et ] * c iebat fe a Deo deftinatum, Poteft de occidit agnum profecturus ex JK- Dt Gedeon, ypto, & fanguinem fudit, quo po- etiam per temporalis peccati jucundi- es Hebrzorum inungerentur , ne Àn- eredidit Deo tatem intelligi vita in deliciis ; qux fi- vittoriam de ne peccato eífe non folet. In Fe&co gelus, qui occidebat /Egyptiorum tinui, Judic primogenitos, ipfos quoque Hebreos habemus spoo*xeipo» &xóNavo'1» , id eft, perderet. Nifi enim crederet Deum Bkzr'dr.) h - "temporale , Íeu modies temporis frai- facturum quod fibi promiferat, nec bore nomin: zronem. Pafcha celebraret , nec poftes fan- X cootma $ QÓ. lmproperium Chriffé.) Videtur — "Mofes fpiritu prophetico previdiffe guine liniret, &c. Hiftoria eft Exod. * Rinis orof cap- I2. Sa)nfan 1] Chrifti paffionem & opprobria, & ut V4fl abat ei fimilis. fieret . maluiffe opprobriis occidebat. þrim:'t?va; Y Prïmoge'n.ïtofs D '&&ant Deo áffici, quam honoribus & divitiis a- frà Philiftn. bundare in aula Pharaonis. 29. Fide tranferent mare vulrum , &c.) Crediderunt Mofes & populus l Hj lmües- ] fpicitbat enim in rtmuneratorem.) promiffis Dei , &/divifa( aqua intre- raVerünt Id eft, credebat Deum caleftia bona pide ingreffi funt - mare rubrum ,-nec E p 0?60!1 pro laboribus illis fibi effe redditu- Pistit y nam timuerunt, ne fibi .contingeret quod rum, & hac fide ad magnas res ge- paulo poft contigit /Egyptiis ,. lgge ? ew.f-llerm randa. rendas excitatus eft, & ad dura tole- " cap. 14. Exodi. 3 F , Devorati funt,) Aquis maris abforpr;ï. T , ppir Q7. F;de reli;ztit ;Egypmzn.) -E—quit 390- Fide muri lum, &C in hoc fides, Mofis, quod aufus eft ericho corruerunzt. ) Crediderunt Jofua & populus, fi fe- (jerai " populum educere ex Z.gypto , quam ptem diebus cum arca & tubis facer- ]u ültlam tllt |cum tota gente Hebreorum reliquit , dotalibus cingerent Jericho , muros. I jts credens divinis promiffis. ejus firmiffimos ruituros , &-urbem. Non veritus animofftatem vegis.) Su-. ) l s]una [ Iun effe capiendam ,. atque ita ut credide-. O a iram fcilice; Pharaonig. pO fW C / runt factum eft, Jofuae gq á 4 ä a - a 05 N : A? Tegn X 31. Fide Rahab meretrix non periit cum incredülis : *e —Femperal's piens exploratores cum pace. m 32. Et quid adhuc dicam ? obi uin,im Deficiet —(»e'ni'm me t*e;npus- enar- 25. H rantem. de Gedeon, Barac, Samfon ; & prophetis : » Jephte , Dæy'id' ; Samu.el,, em 'regisf 33. Qui per fidem vicerunt regna, operati funt juüiti'.äni,x adepti funt repromiffiones , obturaverunt ora leonum : ionem ne 34. Extinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii , convaluerunt de infirmitate fortes fa&i funt in bello,, caftra: X aridum verterunt exterorum z : um feptem, [ m 35 Ac- 3. Fide 3I- Fide Rakab mererrix, 6c.) Vide, Adepti fünt rcpï;mij'br;e:;- ) Verbii ia nifliln qua fcilicet Rahab credidit Jerichun- gratia cum Jofue , Caleb ,. aliique He- hominis Vili« tem , & reliquas urbes Chanaan a brzi ingreflt funt , & poffederunt ter- Deo, ut promiferat , Vtradendas elle ramv Chanaan fibi promiffam. de Deum it- « Hebrzis. Obturaverunt ora leonum.). Ad Sam-- rez, fufinnt, Cz. pace.), Ilos nom prodendo, & fonem & Davidem plerique referunt,, 1toren': & fe Bofïiït:alïïter tractando. quorutm uterque leonem: interfeciffe 2. Er quid adhue dicam? ) Quid. legitur. Daniel euam' fua. prefentia ,:6415[')'1&;- i neceffe eft. plura. commemorare ? & fanttitate claufit: ora leonum fame-- durus ex &- ' | De Gedeoz-) Gedeon enim: fide, qua licorum, ut eum i, qop J : ; contingere. Hom au- credidit Deo, fibi & fuis promittenti derent.. ntür, nt Al« vi&oriam de Madianitis , eandem ob-- 34* Extiaxerunt impetum: ienis.) Snci'-l-* ffyyptiorum tinuit, Judic. cap.7. ue Hebre0s — - Barac-) Barac fide qua credidit: De- licet tres focit Danielis, Sidrach, Mi-- deret Deum borg nomine Dei mandanti,ut pugna- fach & Abdenago in: fornace Babylo- nica, Daniel cap. 3. ni&ratf j nee j ret: contra Sifaram, eundem inftar flu- Effugeruut aciem gladi;. j Evaferunt : offes lu- minis proflig:vit ,. Judic. cap.4. j e f Exod. - Samfon , Tepbte , 6c.) Sic Samfon, hoftüles gladios. Sic Elias effuügit: S Jephte, David & alii,-fide, qua cre- ladium: Jezabelis,, David Saulis, &c- [ em: fenfus: eorum: qui legunt , effu- vimopenitor debant Deo excitanti ad. prelium con- geverunt » id eft, averterunt a fe. tra Philiffhzos, Ammonitas, alios- 7 sl 1 e hoftes populi Dei , eosdem: pro- . Cunvaluerunt de infrmitate.) Id eft,. & popuis h raverunt, x morbo ut Ezechias, & lobias a aqua. 1ntt cagcitate , & Job: a fuis ulceribus.. Et Propbetis.), Id eft, & cweteris pro- brum , ne phetis ; nam. & D*av:ida& Samuz] pro- Forzes fa&i funt. in bello-) Hoc per- eret qUO Eh*etæ: fuerunt. tinet ad reges & judices populi, qua- Fieerumt rvegna.)- Chamanzmo- lis Jofuz, David, Machabzi. rPtI]S , lege rum , Philifthzorum , Ammonita- Caffra; verterunr. exterorum.) In fu- (s abfofi"ïf * pum, &c. gam hoftes compulerunt , fic. Gedeon: ortutri ) Operati fuut jufliitiam.) Sextus eft: Judic: c- 7. & Jonathas r. Reg. c: 14. dus, 1** Juftitiam tutati funt, fuerünt jufti ju- cum: paucis ille Madianitas caftris dices ,. & jus fuum cuique tzibuerunt. exuit ,. hic multis Philiftlhisorum c- abis fctt m u Vel, jufta. &. fancta opera exercue- fis » cede ac tumultu caftra. eorum: urbtti runt. . complevit.- u at Ggg l* F - Bibl.cum CQ'm.-Mämcl:.a To'm.-l VIII. $ d 418 EPISTOLAXE- B, PAULI APOST. AD HEBRJEOS i /«$$. Acceperunt mulieres de refurre&tione mortuos füos, reprommillon Alii autem diftenti funt, non fuícipientes redemptionem, ut .,ïn qmeliorem invenirent refurrectionem. ÁA - ao D6 r nobis confui 'ero ludibria, &VVerbera experti , ivrilft—lper & vi no cula, & carceres : LU 2« 47. Lapidati funt , fe&ti fünt, tentati funt, ;n occifione gl dii mortui funt : circuierunt in melotis ] : kin' pellibus Caprini55 egentes, anguftiati , affii&ti : - - affictims, r .538: Quibus dignus non erat mund us : in folitudinibus et« e. excallentid tantes, in montibus, &,fpeluncisx, & in cavernis terr 39 Et 35. 4ceperunt mulieres. de. refürrc- 37- Ldpidatt'xfinzt.) Ut Naboth lib. Deoque l * depor Kijosne mortuos [uos,) Sareptham vi- . Reg- cap. 21. & Zacharias Jojadse duam, & Sunamitidem mulierem in- flius, 2. Paral. cap. 24. & alii. telligit ; qu.rum illa ab Elia , hec ab Se&; funt.) De ifaia pene ómnes Per patienþi Elifzo flium fuum mortuaimn recepit intelligunt . quem ajunt a Manaffe [ s EE vivum, 3. Reg. c, T7..& 4. Reg. c. 4 rece ferra lignea diffeétum fuifie. Ma- chabzis manus & pedes refe&i, pre- iamen talés ac De rejurretlione , id eft, per refurre- dus &os haber Cionem vite redditos. cifi funt, 2. Machab. c. 7 : dn folitudin Alti autem diffenti fenz.) ln Grxco Tentati funt.) Gravibus & diutur- elt , éruumayic 340« , id eft, ."ffibus nis calamitatibus, ut Job. David fipiens €ontu[i. In occiffone. gladii mortui fant.) ld lnds, 1. K Exrat autem rUpma0», tor- giens Jezabek menti genus, quo liomines diítende- eft, cxde glaidio fa&a perierunt, ut 39- [2 [ bantur, & plagis multis feriebantur facerdotes in INobe, fub. Saul r. Re inftar rympanorum, Hoc manilfefte c. 22. prophetx Domini fub Jezabe j lati, $c.) H intelligitur ex 2. Machab. c, 6. ubi . Reg. cap. Ig. . 5 fidem. habuar Circuiernum t p meloris.) uxNo», ovens nondum acc to eo quod nos habemus, velzz- illam feilicet farie pmiba;iad- fupplierum ; in Gra- fignificat ; paNerj , evinam peilem cum €o eft, évi T0 rüpmayon, ad tympanwm. [aza.. Hujusmodi veftibus pauperibus, Gtur reprom Noz [ufeipientes redemptionem.) No- &. rufticanorum hominum propriis eleftum lentes ab iis fuppliciis liberari , quz ind ti incedebant fan&ti & propheta, 40- D" l ut Elias , qui vir pilofus di&us eft, a providentr, J | facile vitare poffent , fi obedire vel- Jent tyrannis, non tsm propter barbam aut comam, - ts aliqd : -t meliarem smvenirent. vefurreclio- uam ob m:lotem hirfutam&villofam. - trbus proji pem.) Ut meliorem invenirent refur- Egeztes,) Ut Elias, quem Pafceba': ] pOfuit, u re&ionem & vitam , quatr corvus, 3, Reg. c. I7. 1efurrdtionj : ] illa ellec , Yeeri, fed . ua privabantur. Anguffitati ) SNousvor , multis do- -- 96. Eudibria.) Ludibrio, & derifui loribus & follicitudinibus , cruciati , Tent0; vo] : Bb funt habiti, Samfon effoflis oculis a ut Elias cum fugiebat Jezabelem, Da- feii patet vid Saulem ; Math tias , & Macha- (erét pro Philiftheis, & Elifzus a pueris incla- bai per'ecutionem Antiochi, Vi f mantibus, 4Mfcemde calve , G. , su8yQp , male dbaliri * Verbera.) S1ic ui ZZfenti funt, ut Afflidi. ) 'XGD(OXS "referv&p diximus verficulo precedenti, 94c Mi- male ab aliüs * tra&tati, ut ;dem' Eli.'fä hnftiano:u cheas alapa perculfus, 3. Reg. cap. ult. a Jezabele.. " í Utffmm o nom-r.'et mundus.) tf g Vincula 69 carceres. ) 9. Quibus dignus Uc J.Ofe/ph $ ii igebantur , ut inalefici folent , cum EQ, q Is;emiag, Michæasf .'ïe;erum h n 208 " CA PUCTOXLAXHS 416 vtos i. $ 9. Et hi omngs teftironio fidei pr'obgtï, nofi acceperunt * ; ptionem, u repromiíTlionem , 40. Deo pro r obis melius a Zupgf &v liquid providgg-tg P Aut non fine nobis cogfumm/a,rentur; CAPUT XIL | Xifione gl« Us Caritis, 1 S-Prz'[&omm , imo Cbrifli exemplo inducit ad tolerandas. siriliter - affli&tiones, revocans a peccatis : €? ex novi tefTamenti fuper vetus Jdin'i'bus d terma, excellentia deterret ab inobedientia, ne majora quam J'u Ó ïlæi&u- 3. B pati cogamur [upplicia. — á - Jt Naboth Jib. Deöque'& nos tantam habentes impofitam/nubem feüiümg* : charias Jojada * deponentes omne pondus, & circumftans nos peccatum, /'^om ,*'ï ,. & lii propofitum nobis certamen: Ephef j peue mmes: : 7per -patjentiarrf* curramus ad GgZg 2 2. Aípl- 4». 22« pt a Manile * am füifie, Mi« matio , id eft be-a«tif'udo ; /five, animz , yefedti, & p* t;ame/n.caläs ac tanti effepf:; üt mün- " dus eos habere non mereretur. ive corporis ; fed ommis beatitudo Lz folitudinibus errantes , & c.) $ic tam animz quam corporis, cuilibet bus & driutur--'x David fugiens Saulem latebat in fpe- eorum. obven:t hoc tempore, atque ita nos cum illis confummamur , id luncis, j. Reg-. c.. 22. & Elias £u- rierunt, u giens Jezabelem, 3. Reg. c«.19. eft, beamur & glorificamqr, ? 39. &t hi omnes tefismonio frdei pro- b $ul 1. R. bati, 6fc.) Hi omnes lice& magnam I« f TaQque $ mos tantam balentes dm- i fb jezbd - |. fidem habuerint , & fan&i fuerint , pofttam. nubem teffium. ) ld eft, cum» tanta nobís Íi& copia teftium, ID h nondum acceperünt repromiflionem , ] ilam fcilicet. que antonoma ftice. di- Martyrum fcilicet & Patrum jam no- m pellc'm Um . citur repromiffio nimirum bonorum minatorum , qui per fidem & pro j pauperlbus .ecleftium,& confummatz beatitudinis. fide, vel dura funt. ferpelfi, velhe- um propns O. Dee pro mebis melims | aliquid roica opera perfecerünt. " lbapofetame.) Nolter legit ,. éinei- & propletis . providente. ) Meliu: , id eft, preftan- us ditus & tius aliquid nobis , quam prifcis Pa- g£o? , fed nunc ex textu. Graco eít, ; aut comamy. 'tribus providit Deus hoc ipfo quo meeieiq.cyoy , id eft, eircsmpofrtam. andcvillofam. . difpofuit , ut tempus b eatitudinis , ac Nubem teffium. ) Nubem vocat co- refurrectionis non toret apud. ilos in piam teflium , que inftar denfz nu- jm PJchb*" ; bis id tentatione, & afflidtionis zftu veteri, fed apud nos in movo Tefta- X animos addit. !y mulis df,' mento; voluit enim. Deus ut cclum nos cingit, fovet, us cmcizm i nemini pareret, nifi Chxiftus. fatisfa- Deponentes omme pondsus.) Pondus abelefty d ceret pro peccatis noftris , ex quo vocat quidquid impedimento mnobis effe poteft ad hünc curfum , de quo ,, & Machi- 4 -fa&um eít ut ccli aditus, & beatitu- hic loquitur. Ü do refervaretur tempozi Chrífti & l,;le /b'üfi, , Chriftianorum. Et ciraum/lam*,nw pececatita. ) EX« Ut fime mobis mom cokfxzmmarenwr.) plicat de quo loquatur pondere , ni- [ Quafi dicat: Ante tempus novi Te- mirutn concupifcentiarum & peccato- rum ab illis emanantium , quse erave il giidi). ftamenti, quod eft noftrum , nemini funt pondus -cuxfum impediens ; cop- iil d. veterum. fandtorum GOgtigit ""vaï)/km- - ^ P. 4 — EPISTOLE B. PAUTI APOST. AD HEBRAOS d Colof. . Afpicientes in au&torem fidei, & )c-')nfum"mator&m"]efüih, 1., 6; Qu 2. $. qui P -bmnem ä r]qe iil propofito fibi gaudio fiftinuit crucem confufione con- . 3 U etr- tempta, atque in dextera fed's Dei fedet. | RU diíc 2".1 D fe Deus* qu 4 3. Recogitate enim eum, qui talem fuftinuit a peccatoribus . -^* adverfum femetipfum . F 9. Qud f ponxra-di&i-on*em : nt ne f. at'iggrp'ini, ani« mis veftris deficientes. ! omnes : efg ^.4. Nondum énim usque ad fang « s Deini à uinem refí itiflis, adverfum peccatum repugnantes. mus, & fel s. Et oblid eftis confolati onis ,. duæ vobis, tam(fuarh;iliïs; - patri fpiritu Prov. loquitur,dicens: *Fili mi, noli neg Eoro Ril $I ne hgcre difciglinam Domini: poc. que fatigeris , dum ï»b €o argueris. - voluntaterm ..6. Quem 319 Ne&in redp immunitatem a doloribus. N.o'ïxïfæ cupifcentias .appäiari peccatum. non 1 [ E elt novum apud-D. Paulum, ut vide- vulgate fenfus eft, Chriftum fuftinuif- re eft Rom. cap. 7. & $. inukis lo- fe ciucem, ut mereretur, & afleque- Difaplmam cIS Porro h& concupifcentiv nos a a Domin retur gaudium qued Pater ipfi pro- B eireumflant, & nobis quafi veftimen- pof'it, tum er fe, tum per Ange- L fgella, abi £um quoddam adhzient , & impedi- lum ipfum in horto confortantem. L erudimur, t£0s5, & tardos reddunt ad eurfum. thue fd!ig Conjufou: contempta. ) Ignominïaj Per patieniiam eurramos. ad propof- probrofz mortis non retardatus. J Nese df gum nolis certamen. ) |1n. Greeco cft : . itque in. dextera [edis Des eft. ) Se- [ mum, ne di Per patienttam curramus pr.r.paþ':.um ,nof- det ad dexteram Patris honeftiffimo 6. Qum Bis aginem , Üve cerrame ", & proximo loco throno divinitatis. L figa. ) Poi Ce:itam n.) Agonem, uteftin Grz- 2. Reccgitzte.) Serio cogitate. [ corpigit mor £o Sic vocat v«l ipfum. ftadium . in Contradilionem. ) lrrifiones, pla- L^ li eQs 0 19 decurntur, vel ipfum curfum. gas, injurias, probra, &c. * fperatam el V uigaws ,aggq)i; P Ur ze faticemmmi, 6c.) Qua fi di;:at. ; ro bravio, &præ- [ relinquiur, sráo ipfius curfug. recogitate Chrifti paflionem, ut per- : pus at Q. - pieientes , $fc. ) 'Qmäfir dicat, fecutionibus & afflictionibas non de- &lfm it filiübor curfus nos deterret, conver- fatigemini , & animis veftris: difiol- « quem in Í £amus oculos ad (hiiftum , inde e- amini defici entes, & ]aboriqus ces * ( editione P zim fet wt ,;r«:efum-;p;isþ animis ala- dentes. . haber, ( M &rius curramus. 4« Nondum enim sf2gue ad þmgu;.'. ;f ; Pld"l fl&:; 4Auticrem . fidei, ) Chriftus eft. au- nem reflitifis. ) Quafi dicat, reco- &OT H d.?i ) 1 gendulxx i uia doeuit.nos credenda, gitare Chrifti paffionem, quia quam- ühde orta & donat ut cred :mus. vis multa fuftinueritiss nondum ta- ! h Con|ummarorem fdei.) Dicitur con- men fanguinem fudiftis pro Chrifto, Qlicet D fummator fidei , quia ea qux creden- ficut Chriftus fudit pro vobis. - bules vel da docuit, poftea videnda prebet, & Adverfus peccatum — vepugnantes, ) Tdnquü a(tum fidei mutat in vifionem. INe peccatis pollueremini. &. Ft oblert e/ds. &onfolarionis.) 9g Vaf dic Qui p:;?qutp Y ngudio,)" In Grz- Catem, £0 eft , oc ayrí mooxtiptyqc vr& Xa- Ta»axNjotec, 1id ef . íexhertasionis al Y v elc, id eft, 44; pro. gaudso ffbs propo- illias que habetur in libro Proverb. le?n , fíros & fenfus eft, qui pro gaudio, C. 5. . II- & que magnam vobis af- quofruí poterat, crucis paffionem ele- ferre - ; N Po!ïet: confghcionem in &rum- E C.)a g. Gaudium intellige quietem .& his. [ies 1 q *2 Q — s 05 'CAPUTXE 42t Yem Jefrm BA b« dit git Dominus : y . » caftigat : flagellat autem i pne Cpn-æ i omnem filium, quem recipit. - *. In difciplina perfeverate, "Tamquam filiis vobis off.rt ECCätoribus , fe Deus: quis enim filius, quem non corripit pater ? N » f unf [?I?lini, ab 8. Quod fi extra difciplinam eftis,cujus partici pes xfa&i omnes : ergo adulteri, & non filii eftis. i à Ores ha-bui-' : adäerfum 9. Deinde patres quidem carnis noftrze , erudit mus, & reverebamur eos: non imulto magis obtemperabimus Patri fpirituum, & vivemus?. 1 Domini: - 1o. Et illi quidem in tempore paucorum dierum fecundum voluntatem fuam erudiebant nos : hic autem ad id eít in rec nem ejus. ; quod/utile & Quen. — U i piendo fan&ificatio & Nols GES 3 II. Omnis um fftinnif- , & aleque. Difciplinam Domini.) Eruditionem Ergak adpulteri.) ld eft, adullcrin; , 14 a Domino/per tribulationes, & ut patet ex Greco »ó9o , fpurii & de- vt iplt p . d 1 per Ange« - gella, ab eo immiifa aut permiiïa— v eneres , :&—patemæ hzreditatis ex- 2 rtantem. erudimur. j ortes. Ignominia' Neque farigeris cum ab o av guerss.) 9. Deide patres, &c.) Eft aliud rdatus. Neque deficiss, ne defpondeas ani- argumentum a minori ad mijus; uafi dicat : Parentes carnales nosin "P mum, ne diffolvaris animo. vondtifimo . 6 uem enim. diligir Deominus, €a- pueritia corripiebant & caftigabant, - ffigar- ) Perinde ut pater ca(tigat , & nosque eorum ca-üigationöm patienter iyinitatig ferebamus, reverenter & obedienter , vritate, ; corrigit mores inconditos filii fui : t1 one, plie - enin eos non caftiget , fignum eft de- quanto magis Dei correptionem? fperatam efle filii falutem , qui ubi Patres cavnis nofira. ) Patres noftri relinquitur , ut moribus fuis cofru- carmnales, fignificat Apoftolus hac for- ï.ualï dici mula dicendi animam nos non habe- n, tt p£* ptis Witatur. - y non d*« Qucm n(ipit; ) Quem approbat , re a puentibus, fed eam a Deo crea- n d - quem in filium recipit: in vulgata ri, & corporibus noftris infundi. - editione Proverb. c:p. 3. II. citato, Patri fjiritum. ) ld eft, animarem oriþus W. i nolítrarum creatori. habetur, & 7uafi pater 12 Filio. com- place: fibi: quod quomodo fit intelii- E vivemn;. ) Pro st vivamnus. Cum d jgu endum ibi diximus, indicante: etiam hzc obedientia vitam fempiternam no- if , tect unde orta fit leftion'im dive: ficas. bis conc liet. - ja qum- ndum t« —O. qn difciplina perfeverate. ) Qua IO. Íp rempore paucorums dierum.) fcilicet Deus vos per Judxos contri- ; Id eft , ad paucos dies caftigabant (bito, bules veftros:exercet. » nos , fclicet dum effemus pueri , & ut f recte nos gerere fciremus in rebus ad yantti ) Tanquam filiis volbis óffert [e Deus.) Quafi dicat : Agnofcice veftram feli- hanc vitam paucorum dierum perti- citatem, non vos abjicit Deus, fed . nentibus. u) 7 'ï? ; ad vos venit,ut ad veros filios Pater, Secundum vwiluntatem fuam.) Quafi at Proverb. Corripit. ) Caftigat. dicat, atque'id quidem non femper 4 9. Qeed ff exma diftiplinam effis, ad ea, qu& vere utilia nobis eilent, qohisale €..) Absque caftigatione , cujus o- caftigabant nos, fedfecundmnvolm- p s tunes, äul Gilii -fqnt, participe; funt. tatem, fuam. s x E * OST. AD HEBREOS x qm — EPISTOLE B. PAULI AP rf. SCItot 1. Omnis autem difeiplina in praefenti quidem videtur no benedicton "effe gaudii, fed moeroris : poftea autem fru&tum pgcatimmum ; locum, qu exercitatis per eam , reddet juftitiae. u * 19 Non .12. Propter qu od remií fas manus , & foluta g'enuak'erigite : fibilem 1ga' 13. Et greffus r eCtos facite pedibus veftris: ut non lclaudi— cans quis erret , magis autem fanetur. - 1 Ettt funt, exqu 'Róm — 14. *Pacem fequimini cum omnibus,- & fan&imoniam , fine bit Deum: y 40, Non 12-18- qua nemo vide .15. Contemplantes ne quis defit gratie Dei; ne qua radix- gerit mont amaritudinis furfum germ j . inans impediat, & per zillgm ingku-iï [ onnmmmadEEE nentur multi. ^il habec fs * Gen: 16. Ne quis fornicato r,aut profanus?e ut Efau: qui propter lirit-& con primogeniton 25.33 unam efcam vendidit prim/i(iva fua. 17. Scitote jon&em erig L. H:c antem 4d id qnod utiie & ; &e.) 14. Pacem þq?im;ni eum emnuibus. ) d. ltaque Hoc dicit ne forte odio aliquo profe- e jus flior: Deus autem caftigat nos ut difcamus, tudinisquod| & faciamus ea, que vere nobis uti- querentur eos a quibus. vexabantur ; lia funt, nec unquam faMitur, cum nec fatis putavit dicere , 24cem fegui- at bona fm : mini, nifi adderet , cwozommbus, cum tionem fuor illi ftequenter decipiantur. Primitioa, : II. Ommis autem difeiplina im pra- ilis etiam qui vos perfequuntur- ( fenti ; &c.) ld eft, omnis caftigatio Sanüimoniam,) Animi puritateum. cum infertur , dolorem affert, nec vi- I5. Comtemplantes. ) inwonSyTéG g ; m gutate infpicientes, füperintendentes , confi- quod etian: detur unquam gaudium paritura, fed / Htreditare tamen tandem illud aifert. derantes & caventes. Pacatiffimum-). &uyxo» , pacifrcum. Ne quis defit - grgtia. Dti.) n s benedictione Intelligit autem fructum, quo fumma ócepeQ» 4-Ó T5G X«4errog TS SJeoU, fe Rpribatus quis ita lente & teptde procedat in via - icente: Be cum pace & tranquilitate animi per- m fruemur; fredes autem jwffiti4, eft Dei, ut deficiat, fubfiftat, ab hofti- eximia fanctitas, quam ejusmodi ex- bus infidiantibus intexcipiatur. ft N enm ercitatio efficit in anima, « beatitu- enim Metaphora fumpta ab iis qui . 1NOR etim c T pomite do, que fractus eft ex juftitia debi- aut viribus deftituti , aut fegnitie tor- tus iis qui legitime pugnaverint. pentes , non affequuntur prgceden- ; vOciret, V I2. Proprer qmod remiffas manus, tem comicatum aut exercitum. ' Hoc itentia, q. enim fignificat verbum Grecum dce- —— - veuditi juri &'c.) Monet ut excuffa ipnavia ala- : 7 B 18. N critatem affumant , & ferio fe com- g»s?v. eeffe oratiz Dei ille dici folet, parent ad. patientiam, & pias actiones. qui Dei vocationi & infpirationibus mosten 13. Ert greffes retios facste pedióus minime refpondet. - tefíilis 4 Radix amaritudinis, ) Radix amari- Terem mo vefíris , ££c. ) Mionet ut. fi qui inter eos fint claudicantes, id eft, ad de- tudinis funt prava dogmata, & cor- hïilh' 3 fecionem proni propter afHictiones rupti mores, qui amaritudine perfun— ,—: Cælems, ]- quas fidei caufa patiebantur ; ftatim. -t n6 hi catum traxerunt. dunt confcientiam , poftquam ad pec- ä adhibita paterna cura per medicamen- ; Binento ta dectrine, confolationis, atque ex- 16. .Ne quis /ornicn?ar, &. c.) Quafi ÉN qui hortationis fanentur, & contorten- diceat, radicem amaritudinis intelligo JintQ r fornicatores, profanos & fimiles. tur, ne negledi longius abducantur & corruant. t Ql -Prqfan'u&,') Bs9qoc , ille eft qui ni- W05 of - j t E -* 08 L 'CAPUT; XIL. - 423 ldeturm ; 17. Scxtote enim , quoniam * & poftea cupiehs !f:a-z-rledvif-;are4.(-;;&,ï - /:38- benedi&ionem , reprobatus eft : non enim invenit poenitentiee 2 ca;immum U locum , quamquam cum lacrymis inquififfet eam. - i b3 i erigite: 18. * Non enim acceffiftis ad trat&tabilem montem, & acceng*Ex& I9-I2. on claudi- - fibilem ignem, & turbinem, & caliginem, & procellam , 29. 19. Et tubze fonum , & vocem verborum , quam qui audie- * L - runt, excufaverunt fe, ne eis fieret verbum. niam,;ängf; 20. Non enim portabant, quod dicebatur :* Et fi Edüa teti- *Exo. quitédis . 1*9,-33- gerit mo-nte'mf.,K lapidabitur. 51. Et p hil. habet facri, qui facra violat, ne- Et accenfibilem 1gnem. ) Ad mont&m ii propter B gligit:& conculcat, ut Efau, qui jue Sina igne accenfum ,. hoc enim figni- primogenitorum & facerdotii illi ad- ficat, Cesni xexauptve mvel. a E . r Sdtte T jun&um exigum efcme defiderio ven- Er turbinem &5 caligsnem , &c. ) Vi- de Exod. c. 19. n. 16. y emibyi. ) didit. lItaque monet Paulus Hebrzos, , ligao profe- — ne jus filiorum Dei & aternz beati- IQ. E^ vocem verborum. ) Scilicet vexabantut ; - tudinisquod habebant, contemnerent, eorum, quibus lex ad populum pro- ut bona fua reciperent, vel perfecu- um f tionem fuorum vitarent. d nuntiata eft. & promulgata. gtibis, CU Qu.zm.( MVocem tubz. quntur.- Prumitiva. ) Id;,eü, jus primogegi'-x Excu[awerunt fe.) — in Crxco eft ,' J £urz. mupyrécayro s recufarumt: fed Lati- kaatem. : iö'frqe , um 17. Seitote. ) In. Greco eft nus interpres apte dixit, exew[aerumt quod etiam verti poterat, fe/t;zs. fe, quia non fimpliciter repulerunt ies, CODI - Hereditare 5enädiäion:m.) Confequi aut recufarunt, fed cum quadam ex- benedictionem, .cufatione timoris mortis , dicebant ) g $ Sm, f* - Reprobatus eff-) Rejectus eft a patre enim, ze forte eoriamur. &dicente: Bezead;xignue ef , 6 erit benedi- cedat iv . &us.- : Ne ipf& feret verbum. ) Yd eít, ne 1 ab holti- , ? Nom enim imvenit panite ztia lac:?ni. ) amplius fecum loquentem : Deum au- atur. dirent. iNon enim obtinere potuit ut patrem i dsqu . fa&ti pocniteret, & beneditionem re- 20. Nom emum .par'-taäaut:quad dice- opfitie t0I* vocaret, "Mel, inutilis fuit. ejus poc- batur.) Non poterant auribus fuis eddt- ferre quod a. Deo dicebatur. Excu- * 1 Hoc i nitentia, quod fcilicet peniteret eum f. e 6 j venditi juris primogeniturz. werunt fe & petiverunt ut non Deus geum w 18- Nem emim acceffifiis ad traHabi- fibi loqueretur, fed Moyfes , quo- dici fl niam vehementer perterriti erant ; non lem montem , 6c. ) Quafi dicat: Non enim fuftinere poterant tantum timo- stionio ' acceffiftis ad Sina. corporeum & ter- reftrem montem , fed ad. Ecclefiam rem , quantum verba illa incutiebant: jix um Er ff beflia tetigerit montem , dapidas Chrifti, q»x mons eft fpiritualis, & Ubtzr. ; * & c- cccleftis. Hoc dicit, ut eos horte- g perbe. tur ne Chrifti gratiam neglipant, ar- Et ff beffa y M .).Pro' & f£, in Grgeo .£ . XG s et jamft , id eft, non folum n jld p* 3 gumento petito a' Movfe & lege ve- bomo, qui montem tctigeric, & ad téri, quam nemo impune violivit. " Quif : | "Quanto ergo graviori peena ple&ten- hoc Dei quafi tribunal accedere au- ;inelito. | £ur qui legem hrfti fuis cup fus fuerit , Ispidabitur : fed ^ ?ditati— UI etiam þef ïmiles. ; flia ant jgmentugx. elï qtü Id . bus Po&hgbuerwincþ? ^ T TE /ï 1 EPIST&)LE B.PAULI APOST. AD HEBRJ/EOS p* 44 ar. Et ita terribile erat, quod videbatur. Exterritus fum, & tremebundus. *"Moyïfes djxit : | t rerunt, rec 22. Sed acceffiftis ad Sion montem, & civitatem Dei viven- 13gis n05, tis Jerufalem coe Ieff.epu,, & multorum millium Angelorum fre- * - s. Cujus quentiam , : dicens: * À, 25.EtEcc lefiam primitivorum,qui cdnfcri"þtf funt in-coeiïsi & celum. & judicem omnium Deum, & fpiritus juftorum perfectorum, ?. Quot 24. Et teftamenti novi mediatarem Jefum, & fanguinis afper-- translationt äon:en; melius l-qquentemï quam Abel. immobih'a. 2; Vi'det,e::r | ^ —— — OIp. E£ z£« terrilile eratw quarl" vide- fcripti in focietatem eorum, qui pr& [|c41 h &arur.) Atque ita.cum populus, & ceteris mottalibus electi funt a Deo,, (landl ad me etiam. jumenta Dei juffu monte arce- & ab aliis feparati,, tanquam primo- -tem Chrilti m rentur, admodum terribile erat omne eniti, & in colis, tanq fericordiam ]o id quodin illo a Deo: gerebatur , uam beatitu- Eþ* | dinis csleftis heredes. confcripti. retilfionem, idebatur a. populo , ut. Moyfes alio- Ef judicem 072X 1102 Deum..) Accef-ï- * J quz com qui Deo: familiaris. dixerit. : Exzerrzzus: fiftis ad Chriftum , qui Judex omnium e in texty ( fem , & enemebundus- 22. Sed acceffiflis ad' S10m. monzem , conflitutus eft, atque ita vobis dig- 100 autem, s. nam veftris laboribus & patientiamer- 05. Pule m &c.) Singulis qu dixit, nunc fingu- cedem. reddet, & eos a quibus nunc Sclicet Chrif Ia opponit , ut doceat eos multo.ma- vexamini , fuppliciis debitis atficiet. - jora beneficia: accepiffe a Deo , quam Quitu , e coli Jatres. veteris teftamenti. Ep fpiritus. jufforum. perfettorum.) . 5 enim ij Recte plerique omnes: intelligunt pio- ïf:, 6[,) Sh - Sion. montem. ) ? , Non ad*, terre- rum. hominum: animas- fuis: corporibus: num montem , fed: ad. fpiritualem Ec-- exutas, & apud. Deum viventes, ad — plicum, qui elefiz, qug per Sion fienificatur. InOnte Iquem quas Hebrzi dicuntur acceffiffe per - Mulio hais Accefliftis. autem , & aggregati eftis charitatem , qua illis conjungebantur,. üpplicigm, Ecclefig per fidem. & baptifmum. & per fpem ,. q ua. ad. eandem £ a Er cvitatem Deb wiventis, ($c. ) tatem: afpirabant.. -— ' cljci-- Qui de caljg Adducti eftis non: ut terrenis; bonis: mf.) Qm àV - Et. Teftamentt no vr Nmed;kzt(vreinf- & & ho Éruamini, ut ii qui legem fervabant gefwm. Y Accefliftis.àd. Chriftum, qui Cütüs eft nol in monte terreno datam ;; fed: ut. frua- bona ccleftia ,-quz ipfe novo fuo mini admirabili illa: felicitate, cujus , D fm, ]e "Teftamento: promifit , reipfa. praftat,. conciliat. & exhibet.. Broidoav t fiunt compotes: illi qui. ad: cceJeftem: Nam: ideo no- Jerufalem perveniunt. Appellaturau- vi leftamenti mediator eft, « pro- h vifi $i tem civitas Deii viventis, quod: ejus mifffonem. Acciptant » qui. vocat. funt ,, 2 " Clljm V eonditor & opifex fit, non homo -Utts eft zmortalis ,, fed: eus: vivus &. verus-.. «terna bareditatis, upra.c. g. n. IS. — ä ^ MVZ)?t terrgy Er fanguinis afperfronem. y ld eft, à P . Et multorum millinm: Angelarum fre-- fanguinem Chrifti füpra vos afperfüm,. Wonte Sis g-aentiwm;.)) Adducti eftis: non: ut ter- imo: effufum.. Huc autem: acceife- [ '!:'(1(9' T"Tæ— 1not, 4* roribus fuleurum , -tempeffatum & ; Wt a fkcie rant Hebrxi, quando perfidem , & ] tubarum: terreamint ,. féd: ut: eternum: baptifmum incorporatifuerant Chrifto.. Vivatis cum: cot & — co regatione: Melius bquentem quam: Abel..) Mle- P Nm:t d,"em, innunierabilium. Angelorum.. m Dophete lius . loquentem ,. quam loqueretur fan- Cujüs T ve 29. Er Eccleftam: primitivorum,, Cf guis Abel; fanguis enim: Abel vin- »- CNIS DO Senfus eft z Aggpeg)ad eftis., '&. ad- dictam: loquebatur , juxta. illud. Gen.. L Bill.cumg« S B ) CAPUT XI. 425 yles dixi : -- 23. Viïdet'e, ne recufetis loquent'em.' Si enim illi &on effu gerunt, recuíantes eum, qui fuper terram loquebatur : multo Deixviv.en-' : elorum fre. magis nos, qui de coelis loquentem nobis avertimus. 26. Cujus vox movit terram tunc: nunc autem'repromittig dicens: * Adhuc fe x mel: & ego movebo non 'folum—;tgrram,r*fed A Agg. t in,cæïis,þ & coelum. i 7' xfedorum, . 93- Quod autem, Adhuc femel, dicit: declarat mobilium tunis afper- - translationem, tam immobilia. quam fa&torum, ut maneant ea,,q'u,æ funt * ) N E ecxt] 'a;'-.Videteru | | Á 2'8 . Ita- Eüm*, qui præ:.* e 1. Vox fanguimis fratris tWi i fünt a Deo, clamat. ad me de teyraz, dhuc femel.) Sumptum éft hoc Sanguis au- teftimonium ;,ex Agexo, c.2. n. 7. 1quam primo- tem Chrifti melius Ioquitur , quia mi- Vulgatus Aggai loco citato legit , fïuam beatitue- fericordiam loquitur, & peccatorum "dbuc modicum , utrumque enim figni. nfcripti. remiffionem. Juxta hanc expofitio- ficat vox Hebraica Qmw «cba, & n.) k - nem quz communior eft, legendum modicum, € i(emel; quomodo intelli- judex ompium eft in textu Greco, maed vo A'BeA, gendum fit fi lepamus adbuc modicum, t vobis dig. - non autem , «aed ro» A/BeA. diximus fuo loco. Paulus fecutus eft patientïamü-- QS. Vide me recufetis loquentem. ) LXX. qui verterunt ,' éma£, femel, ! quibus' n - Scilicet. Chriftum ipfum , qui ut fe- & fenfus eft ; quafi dicat: Primater- jtiy affiet. quitur, e cclis loquitur nobis. rz commotio facta eft in Sina, cum pofetum. ) « $; enim i|; nom effugeruut vecufan- data eft lex per Moyfem: fecunda, xelligunt pl« tes , 6c.) Si illi non effugerunt fup- & ultima fiet in fecunda & ultima le- is corporibus - plicium ,/qui Angelum nomine Dei 1n ge Chrifti, qux immobilis erit & «- terna, & cui nulla alia lex fuccedet. viventes, 20 monte loquentem audire recufarunt. ,cclile 9 - Multo magis zos. ). Nqn effügiemus Commevebo nom folum celum , &e.) nu ebäntüfsx í fapplicium. Ut fcilicet homines ,/& Angelos per " Qui de calis laquek;em nobis averti- andem felicie- multa magnaque prodigia excitem ad mus.) Qui averfamur , « repellimus attentionem operis magni, quod pa- j aelutirit. Deum & hominem, qui e cclo lo- traturus fum, fcilicet ad. Chrifli in- cutus eft nobis, cum ;poft afcenfio- carnationem, legislationem & redem- thiüum,- qu[f : 1 fc 110 9 Ju0 nem fuam, legem fuanv Evangelicam ptionem. . Prodigia quz facta funt na- el fa. hy promilgavit in Pentecofte, & e ca- Ícente Chrifto, nenmini font ignota; lo mifit Spiritum Sanctum. . nam Angeli apparuerunt paftoribus , m 1060 10* 96. €ujns vox.) Scil eft, w t 'iceïc Chrifti qna ftella vifa eft Magis, &c. : qudti t Deus eft. 27. Declar at mobilium trdnsldtianem.) ,. TIy ^ Mevit rerram. ) 'Yertam cancuffit Declarat legem illam, quam per Moy- 160 n monte Sinai, juxta illud Pfalm. 67. fem tulerat, fuiffe transferendam , id li dl |9. Terra mota ef, erezim emli diffilia- eft , abrogandam (& mutandam , ut "erun 4 fecie: Des Sinas , 4 fs Des altera füccedat, fcilicet Chrifti, qua [tem ätæ I]i'aef. immobilis H:x? & transferr 1t i Pv pot- lrastChn 9 Nuzec autem.) Scilicettempore Ag— Aid.) *i prophete, per ipfum Aggeum, Tanquam f'z:&æfuh.) Vox, t.inqzmä ; cujus funt verba quz non fignificat fimilitudinem, fed ve- ] ftus promittit.' feguuntqr. Chri- * ritatem ; quafi d Abg. " 2 icg: » quippe -?eruun & Hhh , il * iNS 426 EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRAEOS 28. Itàque regnum immobile fufcipientes , habemus gra- E. dixit; Non tiam: per quam fe : verentia. rviamus plgcentes Deo, cum metu & re- ^ 6 laut *Deut 4* 24. 29. " Etenim Deus noftrer ignis confumens e a &5 x « 7 Meme QAPUT'XIE : fünt verbui rina, - mtamini f Ad varias bortatur "oirtutes, jubens carvere ab extranea. dol - $ [efus ac memoriam vefricans altaris , & bofliarum *veteris , novique .. Dott teflamenti : €? fubinde monens , ut prapofitis obtemperent : orat, eft enim g ut pro fe precentur., idem viciffim pro illis agens , additis. ambulantib . mutuis [alutationibus. .1o. Habe á - 1. « Haritas þfraterniïatis maneat in vobis. qui tabgrna *Rom 2. * Et hofpitalitatem nolite oblivifci, per hanc enim ; 7 4 SMELrumccene a I2.13 * *Jatuerunt quidam, Angelis hofpitio receptis. " culatus ebus- 1 Petr. fimul vin&i,*a& labo- t 3. Mementote vinttorum, tamquam adulterio ,Ut *Gen. rantium , tamquam & ipfi in corpore morantes. tra fidem Corj julialit, ) xI 8 . 3. 4. Honorabile connubium.in omnibus, & thorus immacu- fület. &I9.2]atus. Fornicatores enim &ïtdul—tero"s 'judi"cabit Deus. 5. Sint Inor A5 $. Sine varitia a mor Contenti pl figurarum, quz vere factz, & imple- Q. E bofpitalitatem nolite obltviici.) .tz funt per C hrifti paffionem , & le- Id eft, ab officio confuete hofpitalif. haþetis, & Ve ,.gem noyam, qux illi fuccellit. tatis nolite ceffare. L kaä enim d ejus hiftoris, 298. Lraque reguum tmmolile fufcipien- Latuerunt quidam Angelis. bofpatto tes.) Regnum immobileeft lex Evan- receptis.) Nefcientes Angelos, & pu-. N 16 d. Je gelica, per quam regnat Chriftlus. in tantes effe homines , receperunt; hoc 1in Däofen Tnt vobis ner nobis, non Moyfes qui regnabat in enim fignificat vox Grzca & AaSov. -9. N tim veteri lege, & cui omnes obediebant. a. Mementote v.ntlorum. ) Eorum Habemus grariam, €&6c.) Donamur fcilicet , qui Chrifti c 4 aufa funt. in car-;A - mo. ) Sumptu coleíti munere gratie, quo adjuti Deo ceribus. & Falm, r fi vos méndtm g ; placere poflimus, & illi cum metu & d ; Tanquam fmul wvintir. ) Ac reverentia debita fervire. ipfi vincti effetis cum illis. cnt, fi D 29. Etenim Deus mofler sgnis -cmþt- Et laioranutium ) xausxsuäwv,carkm - Pf mens eff.) Mox eregim, dat caufám qui affigguniur , Cf male trstcbantur , yel Üt A,POHOIO: * cur Deo cum. metu & reverentia fer- a morhis, vel alia ratione. 5, quos ha vire debeamus. | Caufa heceft, quod Tanquam 65 1pfl i2 corpore mor antes.) 0C enim fo Deus nofter inftar ignis punit, urit Cogirantes vos geflare corpus iisdem Wt verba D. l UET inh metu & reverentia. & confumit eos, qui carent hoc fuo & gravioribus malis obnoxium. . Honóralile conmubium i omnibus.) ii ) ] df H. laritas frate)-nïtati:;) QMCL&X- Id eft, conjugium fit in omnibus ho- DW fan&i norabile, id eft,in omni re fervate 8 ï '/;'3 Q Qía , id eft, frazerna charitas. l4 P uey]. Maneat im wvobis.) Quafi dicat : honeftatem & decus conjugii veftri, Pergite ut cepiftis invicem. amare & caventes ne quid impudenter fiat.- — Et tborns immaculatus, ) Sit. imma- isk SQe b juvare , foverg , &c. Il iájoe ?( l 08 CAPUT XIIL 427 Yems en- EM -;1--si;1t mores fine avaritia, contenti præfenti'bus : Ipfee nim» itu & n 41? . di xit: * Non te deferam , neque derelinquam. * Jo&. : 6. Ita ut confidenter dicamus:* D :f * SI ominus Iniþ-i adjutor, non I fal- ] -timebo, quid faciat mihi homo. as 7. Mementote praepofitorum ve ftrorun*l, qui vobis Iäbuti H76. funt verbum Dei : quorum intuentes exitum converfationis, imitamini fidem. NI u dö&?ina, : Tefüs Chriftus heri & hodie: ipfe & in fzecula, f TRUE 9. Do&trinis variis, & peregrinis nolite abduci. Optimum r w d eft enim gratia ftabilire cor As - , non efcis, quae non profuerunt ambulantibus in eis. .1o. Habemus altare, de quo edere non habent poteftatem, j qui tabernaculo deferviunt. Hhh 2 dancenim Ir.*Quo- " culatus le&ctus maritalis, . ita ut nullo eadem, qüæ iþfï confecuti funt bona ü,& iabo- .»:f--ä adulterio , aut peccati ullius Iabe con- ccleftia , & vos qui eidemm Domino tra fidem conjugalem contaminetur. famulamini, confequi poffitis. Judicabir. ) 9. Dotkrimis variis. ) V arias doctri- s immat- - " fiiet. Condemnabit & pu eUS, nas eas appellat que diífident inter €» - Simt. mores. ffue avaritia.) Abfit avaritia a moribus veftris. Peregrinis.) Intelligit doctrinas ad- — Contenti pra[entihus.) |deft, iis que ilite dllivic» à : habetis, & veftra forte contenti fitis. ventitias , alienas a doctrina, & fpi- ritu Apoftolorum & Ecclefia. - gete holpitil- : Ik/ä enim dixii ) Ad]Jofuam, cap-I- Nliie 46.4'14(!'.) Ne patiamini vos "ejus hiftorix. illis rap , ,/,',..þgfpit;'n j Noz £e deferam, &f c.) Quafi dicat, fibiles, i, Iicetvfortxaiï'evideanturplau- Qc fi in Deo fj ;»em locaveritis , non dee- Optimum eff enim. gratia ffabilire ceperunt ; 'xunt vobis neceffaria. eor. ) Gratia , id eft fanctitate , vir- j tudo - 6. Nen timebo quid faciat mibi bo- tute & probitate; qui enim a fancti- " Borom 0. ) Sumptum eft hoc teftimonium tate & probitate deficiunt facile fidei : fafunt in ex Pfalm. 117. 6. fignificat non ti- jafturam faciunt. mendum ne mali homines nobis no- Non ef^i:.) Per efcas intelligit ob- — Y Acfr t — ceant, fi Deus fuerit adjutor. fervantias certarum efcarum, & ci- Js. |.&. Prapofitorum "veffrorum.) Intelli- entm Á borim, lege Mofaica prafcriptorum yautidh it Apoftolos, Epifcopos, Sacerdo- Lev. c. 11. hz enim non profuerunt, ;'uüdü,w ! ve ..tes, quos habuerant fidei doctores; id eft, non juftificarunt comedentes " -hoc enim fignificat , qui woiis locuri nec mentibus eorut : m mbmm) d — /mst verba Dei. diderunt. : n robur gratig ad- uB d worum Putuentes exitum. converfa- I0. Habemmus 4ltare.) Scilicet in 1ionis.) ld eft, finem vite honeftiffi- quo offerimus facrific " ,nolxillm' g m o lut.) mum & fanctiffimum. fanguinis Chrifti. ium corporis & 8. Zefus Chriftres beri &f hodie; ipfe l ommbus j De quo edere non babens poteffatera.) ml Je fefvafe E& m faeula.) Quafi dicat : Chriftus Grece $fscíay, id eft, f^cultatem , Dominus femper eft idem , zque po- licentiam. tens, €que beneficus erga fuos. Imi- Qui talerzaculo d tamini majorum veftrorum fidem , ut eferviunt. ) Ii- 911i ,) 9t m 1 legi inharent. 4298 'EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS *Lev. . XI. * Quorum enim animalium infertur fanguis pro peccato n PE&' j Y i et, d per /pc/:,ntiücem, hqrum Ccorpora cremantur extra .caftra. ! 36 Bene [ tathS enim 12. Propt?ei' quod & Jefus, ut fan&ificaret pet fuum .fan- T i J (be guinem populum, extra portam paffus eft. * d I3. Exeamus igitur ad eum extra caftra , Imp - pervigilant. rwoperkiu?nl equ ^" portantes. : cum gaudic Mich. 14. * Non enim habemus hic .L pedit vobis t manentem ciævitateïn , fed futu- 1. Orat 2.10. Tam inqu.i'rimus. Jl4.Per T ícientiam h ;11. Quorum eutim animalium , ö'c.'.) delineatione Villalpandi, inter fepten- 19. Am trionem & occidentem. /ide eun- Mzxc animalia erant vitulus'& hircu- -fe[titoar v lus , qui offerebantur pro peccatis pon- dem in apparatu urbis & templ .i(-, 20. Deu tificis, & totius populi. Vide Levit. part. I. lib. 3. cap. 14. c. I6. n. 27. ; LE gnom ovit 13. ExeamWUs igitur ad teum extra lefertur [angnis.) Scilicet in fancta caffra , &c.) Aftert Apoftolus cau- A ftrom Jefo fam. tropologicam . ejusdem ceremo- . fanctorum ad illa expianda. At. Aptt Horum corpora eremantur extra ea- nie, fignificans ad Clirifti imitatio- £ra.) Mide Levit. c. 4. 1. nem,exeundum nobis efle extra cailra VuuenoTuicasatgECrUA pompz, voluptatum, luxus & hujus- * [ Per. if/i Extra caffra. ) Scilicet dum vixe- s runt in caítris in deferto: poftea ve- iminias & dolores ferendos. modi, & libenter pro Chrifto igno- Ti tanquan tem noftrum. ro extra civitatem Jerufalem. — Argu- laproperizm ejus portantes. ) Ejus , Bferamus mentatio Apoftoli eft hujusmodi : Le- inquam, qui extra portam paifus, vitz non poterant edere eas victimas, . mnos, Pfalm nam qui ducebantur extra portam i- Ff ld quarum fanguis peccatorum explato- enominiofa morte mlétabantur, Ím- [ i u) Q rius inferebatur in fancta fan&torum : properium Chrifti proprie illud Apc- he autem victimz erant typus, & re- , Romen ejus | ftolo dicitur, quo vocabantur Chri- 16. Como, p'ræfencabant noftram viétimam cor- ftiani, de quo. Petrus 1. Epift. c. 4. poris Chiifti in Euchariftia, ergo nec $4 antem ut Chriflianus, mon er;jzl«ef CAf, fiis hoporum [ hanc fa's eft eis edere. - glerifcet autem . Deum in iflo- nomine. Talius en 12. Pro;ter quid €€ Jefus , &c.) Erat enim magnum probrum vocui wafi dicat. Aliam caufam allegoricam . affignat fectatorem , crucifixi. gc 'difcipulum Chiifti « G facrific Apoftolus hujus ceremoniz, fcilicet « DOb ono fignificatum fuiffe per eam , quod 14. Nom emim habemus bic manem. "- Ueum, " Chriftus extra caftra, id eft, extra £em ctvitatem , 6c. ) Ett axnagogica/in-u V. Prapo J drbem Jerufalem torrendus effet in terpretatio ejusdem — ceremoniz , x i Melimt & cruce, & abolito caftrorum ]udai- exitus extra caftra, five extra civita- corum tabernaculo & templo, Ec- tem. Significatur enim affedtu hinc . Benores Sllþjacerg clefiam. Gentium-per totum orbem exeundum , & defideria noftra ad'me- fiam ilis ex diffundendam *morte fua effet inftitu- liorém illam celeftem Jerufa turus, «£ erux Chrifla mom-templi effee enda. i lem eïri- Quf 1 ( d NUDpe qui ara, fed muudi ut ait. S. : *Le-:o ferm. Manentem. ) Fixam & ftà F Ol o - 6. de paff. Futurum inquirimus, ) Ad eam ci- Extra portam.) Mons enim Cal- vitatem tendimus, quz nobis in futu- i Cütin Veüt Awlip. & varius erat extra portam Jerufalem, ro promittitur, id eft, ad þ]erïlrfalem : '; led leiw il i colleftem. quæfdicebartur Stercoris , ut patet ex ff" Mif h3 VDRTSQULNONERUSONARISIN ERN . ( Y L. 08 CAPUT XII. 49 f0 peccato Deo, 3X38 Per ipfum ergo offeramus hoftiam laüdïs femper £ id eft, fru&um labiorum confitentium nomini ejus.. : intr extxra:f; ici: 16. Beneficentiae autem & communionis nolite obliv fuüm ïf«a'n- talibus enim hoftiis promeretur Deus. 17. Obedite praepofitis veftris, & fu bjacete eis. Ipfi enim 1erium Qs pervigilant, quafi rationem pro animabus veftris reddituri, ut cum gaudio'hoc faciant , & non gementes : hoc enim non ex- * n,fedvfutu-' pedit vobis. 18. Orate pro n obis conüdifnug enim, quia bonam con- 1. Der r Á !uxd Ícientiam habemus in omnibus bene volentes converfari.- , interfeptan- Ig. Amplius autem dep recor vos hoc facere? quo celerius $ - Vide eun- reftituar vobis. - | &- templi, 2o0. Deus autem pac! $3 qu1 eduxit-de mortuis pai'fo;fem ma- ul t extra gnum ovium, in fanguine teftamenti eeterni , Dominum no- Pt poflolus cave. ftrum Jefum Chriftum ; . L d«m ceremo bono, ut faciatis ejus voïüntätem, j rifti imitatio- . 21. Aptet vo»s in omni Hhh.35 faciens p— o extra culra us & hojus I5. Per. i/)/üh ergo.) Sciicet Chri- cet, ut gemen'i:es id faciatng, quia , ut ftum. tanquam , pontificem & mediato- ait Chryfoftomus , Gemitus przlati ob /hnfto ignp tem noftrum. inobedientiam fubditi , invocat Domi- los. t ) B Offeramus boffiam laudis Deo.) Hy- num, utipfe eam graviter ulcifcatur. rtam p«'ilfl,lf , amnos, Pfalmos , gratiarum actiones. IS. Ceonufdimus enim quia bonam con- Eru&um labiorum. confidentium nomi- feiemtiam, &c.) Quuafi dicat, id face- j portam v re debetis, ut pro-amico , de yo- bautur, [tt» i ejus ) Qmni fruQus eft labiorum i ilud Ap- nomen ejus laudantiiim. bis benemerito, qui fibi. nihil con- anur hr« ^* 16.. Communioris.) C ommunï&aüæ fcius eft. contra vos feciffe, fed vo- P luiffe & velle omnibus prodefle.- Bpit. c. 4 nis bonorum veftrorum cum pauperi- : m erulietty bus.' 9. mplius.) impenfius. Talibus enim äajiiis promeretur Dcus.) Hoc facere.) Id eft, pro me orare. ifo m Quafi dicat , hoc enim eft genus quod- Refii;uar vobis. ) Àd vos reveitar. brom voCut QO. Densamtem pacés.) Scilicet au- dam facuficii Deo gratilfuri , quo. nobis conciliamus & propitiamus &or & amator. Deum. Qui eduxit & mortuis , &:.) Qui -Jjc mantt- Epifcopos fufcitavit a mortuis Chriftum mapnum tnagogiwn' 17- Præpa/;':i: 'vejzïri:.) fu- ómonlt y. intelligit - & alios Ecclefiafticos paftorem hujus ovilis Ecclefiz. periores. . Ip [anguine Teffamenté atermi,) ld eytra CVi Suäjace 'e e $) Huniilem obedien- - eft, merito mortis & fanguinis, quem - fl hinc Chriftus effudit in Cruce, quo fan- oftraadine* tiam illis exhibendo. Qfd/i ralionem reddituri.) Id eft, euine firmatum eft novum T'eftamen- pufilem. ert- quippe qui rationem reddituri funt. tum, & noftra cum Deo reconcilia- tio, Chriftusque magnus ovium, pa- &aüïeun- lz cum gatdio boc faciant , €c-) Ut curam velítri agant cuim alacritate & ftor , nosque Chrifti oves effecti, Ad em d Y audio; & non gemant fub onere, fumus. jis in fti- ] QIf. -pfet vos jn omni lono. ) Deus fed levius illud ferant. i Jemfalem J Hoc emum nom expedit vobis.) Scili- pacis vos carfqtlg;?n uniuä' corppgifs J a 439 EPISTOL/E B. PAULI APOSF AD HFBRJEOS CAP. XIII. faciens iri vobis quod placeat coram fe, per Jefum Chrlftum. cui eft gloria in f2ecula faeculorum. Amen. EPIS 22. Rogo autem vos . fratres, ut fufferatis Verbum folatu : Et enim per paucis. fcrlph vobis. - 23. Cognofcite fratrem noftrum Tlmotheum dlmlffum cum *f)A quo ( fi celerius venerit) videbo vos. 24. Salutate omnes preepofitos ve&ros & omnes San&os. Salutarft vos de Italia fratres. Dotet teniatttt 25. Gratia cum omnibus VOblS. Amen. pf anáat prücedtt Qs membra componat , aptet ac perficiat, 23 Cogna]?:zte ) Grzce eft, tywio*- a lngendm in omni (renere bonorum operum xtre , quod etiam verti pote& fam, voféis. - auar., f Fauens im wolis quod placeat coram fe-) Donans vobis, & juvans vos, Dimiffum.) Vmcuhs folutum , hoc ut faciatis ejus voluntatem. enim fienificat Grzcum uwoAs?xvf.cavov. Per. fefum Chrifuwm.) Per Fili fui Indicat limotheum fuiffe alicubi in Chrifti meritum. vinculis, licet id alibi non narretur. I Àcobu Cus 6d gloria m factila feculorum.) /Si celerins venerit.) Si mature ad me decim €ui , non minus vere ad Jefum Chri- venerlt aut redierit. Rum i& ipfe Deus eft, quam ad 24- Prapofítos. veffros.) Id eft, Epl— 2. Pa Deum atrem referri pote& fcopos Ecclefiarum , maxime per. ]u- tental 22. Ut fz f&;an: verbum folatii. ) dzam & Syriam. 3. " Scieni Ut zquo animo & libenti admittatis Et omnes fantlos.) Omnes fideles.. hanc meam cozfolationem & exborta- De ltalia fratres.) JudziChriftiani - Ttüf, f— P4 Patlenü tiontm, utrumque fignificat od sc rc- per varias urbes Itali difperfi. Perpaucis ferspft wobis. ) $i v1dell- 25. Gratia, t$c.) Confueta formula mtegn ! cet fpectetis rei argumentum & di claudendi Épiftolas. Nomine gratig . N titern, meumque erga vos zelum. & omne gernus bonorum qu nobisa Deo- 1 affectum. per Chnüum proventunt ; mtelhgxt. Acly; 2 & ia C]eo :5 qu, ut a b Acs beamfï'mæ Vm; W ecWe ; A Tk a p :2* — 4 if"n, Üj 77 N D ( a NY R T thdeum CUT bi fv ( » d:fperf fone,) ] -?;E et qm pmn i5 D mbubus &d Pe Atlà Teof 0 ttibubug Wt converf pl 07mzc 14l tumum ? H Ua W D. v EPI- J Pdml())(] ] Renti, 8 CALUE KC o OR 431. MMW EPISTOLA CATHOLICA.- mmg —. x; ï niiïümï: C B.J A L )CAPUT PRIMU 9M. ,n&s Santlos, ] 24 Docet tenta tionum utilitatem., & Japienriam a Deo cum confidentia | poffulandam : Deus tentator non ef] , aut au&lor. peccati , fed ab eo —— ] procedit omnis bona donatio : bortatur ,. ut ad audiendum veloces , hce elt, quur- |'ad loquendum vjero, & ad iram tardi fint : nec Jatis efl veritatem i potet /Eili!ix audire , nifi illa opere compleatur : Jubdit etiam , quanam olntum, hoc j fit vera. & immaculata n dmo)ehüutne nffe alicubi i. religio. T0f flarretut, - F. " Acobus Dei, &'.Domini noftri Jefu Chrifti fervus : duo- 1 matore adue decim tribubus, quz funt in difperfione , falutem. yiteb Bs 2. Omne gaudium exiftimate : 3 fratreglmei, cum in tentationes varias incideritis : axime per ]ie - *Rom 3. *Scientes, q 1 hmnes ii« |. Ta tur. uOd proibatio fidei veftrae patientiam ope- 5. 3. ndei Chrilum - 3- L] 4. Pati entia äufe'm opus þþrfe&üm -'haxbet': ut fitis perfe&ti, difperfi. yfueta formu. & 'intggri ,..inï(qllo deücientes. Nomite griit ( $. $ y& noblg o ]. CYaokur-) Fiiius Alphæi e*x) Ma- 3- Probatio frdei 'vefra.') Quöd La- : ineligi. tinus dixit pro£a7;0 , in Grzco- efts ria Cleophe , Matthzi cap. 27. T 56. que, ut aliqui volunt, foror tuit. Suxqpio» , id eft examinatio, perfcru- beatiffinz Virginis: primus fuit Jero- tatio , probatio, exploratio, qux fci- licet! perfcrutatur, examinat , probat ] folimorum Epifcopus: J explorat hominis animum , fidem & Dzuodecim tribubus j uá fuzt n virtutem. Hxe autem pro£azio eft tri- f'?' : s erfone. ) ld eft, Judzis quibusli- bulatio.. bet, qui prognati funt ex duodecim tribubus, & difperfi funt inter Gentes Patientiam operatur.) lId eft, pra- bet:. materiam , occafionem patien- i Pe,*varia regna. Apparet ex omni- ti& , illam etiam often . bus tribubus. aliquos fuiiï'e.,aglq Ch;i- dit fi adfit, nam um converfos. L: ut ait illg ; Q. Omne gaudizm ) Id (eft per&&ü — Qua later, inque bonis ceffat. mon " cognttA rebus mmum, plenum gaudium. : Cum in varias tentationes incideritis.) Apþ;zret 'vz'r(ü:, arguiturque malis. .. ]d eft, in. varias tribulationes. Hu- 4. Patientia 4urem opus perfetlum -jus paradoxi rationemfubdit verficulo bhaber.. . Nam ut;ait Beda hic: C jas E fequgnti. T * Zaatiektia vwinci non -poz'e]l, tlie perj etus Lj —— h 7 N 432 FPESIOLfE CATHOLEC]& B IACOBI APOST. $- Si quis autem veftrum tndiget fapientia, pofcuïeL à Dec., 1. Exe *Mdt qui dat omnibus afHuenter, & non 1mproperat., & dabitur er. flos eius € 77.& - 6. * Poftulet autem in fide nihil laefitans : qui enim haefitat,. Yineribus 21 22- fimilis eft flu&tui maris, qui a vento movetür, & circumfertur. .* Be arc: I1.24- 7. Non ergo æfhmet homo 1lle, quod accipiat aliquid a E batus fuer Luce Domino. ] diligentib XI. 9 $. Vir duplex animo, mconüans eiï in omnibus viis fuls. r Ner ]oan 9. Glorietur autem frater humilis in exaltatione fua. " | Deus enin 14..13 ro. Dives autem in hümilitate fuay quoniam ficut flos fænr fat, tranfiblt II. E xertus 23- 24 r Un W ;roäatur In Græco efï.', 8XETO , Nmzl /y.ef fran:s. y: Per dx&erenmdm, Á & ille&tus, babeat $ juxtà quam lectionem videtur Noftra enim fïducm paterna Dei erga A O&OIH:& requuere almünnum &per- nos benevolentia nitr debet, de qua LK dubitare non. debemus. fectiffimum hujus virtutis gradum, fci- - Curim patie licet gaudium- & alacritatemin perfe- Qui enim hefttat fenslis eft fln&urm4- gaudio fufcip rendo , quod etiam prius nos docuerat ri,656. ) Nam, ut ait Comicus Z Dzzz. .* Chuiftus , Matth. cap. 5. 12. Ga»dere n dubso- ef animus , paula momemo, - Tiebut. A]u xerbum rf & exuitate s éc.: /wtc dlinc tmpc/lttur. P ivicem flb x SP quis.. . tndiget /kpxenfuz ) In- 7- Nem ergo «ffimet . Bomzo ille , &c. ) telligit faprenclam practicam ; & ad fá- Qm h«fitat fibi perfuadeat irritasfore. ; lls pauperis & Jutem vel necelïctrlam vel utilem. | Ya üütem qo preces fuas.. [.ne, g il Peffuler x Deó. ) Nam ut dicitur 9. Fir duplex animo, &6c. )&ïþuxog, i Ecclefia(tici cap. i. num L. Owws id eft, &animui, dubms & inter di- P expetare del f Irapis proljan þpzenttn a Domtino eff. ans verfas fententias voluntatesque fuctu-.- us dat ommibus qfïuenfer ) In Poteft etiàm intelligi hypocmæ,, ret Cum feqn Greco eft, émAde , fmplicirer , qua & ounnis vafer & verfipellis, qui /» wontam f voce te&e ff implicitatis que in dando corde &5' corde loquu:ur ut eít in Pfal. plenter D. nï/ Di elle folet, viur & effectum exp.eiï'rc ; II n. 3 '"Fales funt pfeudopohtrcr,. t beneficentia maligna & xeflricta non q:ul wconf:mte: (unt WW omnibus Uis. [j fj fit, fed. abund,anter largiatur : ficimo- 5/$ 5 nam varias affumunt tormas, '71 itcerte div g m net D. Paulus ad. Rom. cap. I2. g- ut ftis commodis, quibus velificantur. 2 n Jibuit m ffaplicitase. putant expedire , niodo fe tatho-, ; tum floris Tne ÉEr men bmjroperat.) Nom enimfo- licos fïmulant, modo. produnt hzre-. mam & fp&m Jet, Deus petenmbns opprobrare vire$y ticos , vel etiam atheos. Hi Deo [ " ""]Qnäw neqmüdm * xmportun?mr:em , nimis funt exofi , & eorum orationes ob [ JUDE t ; ls crebras petitiones , üt plerique divites hypocufïm & impietatem execmbrles. mreauones pauperibus folent. 9. G. orzefzr autem. frater bumilis, )*ï Cfmfh Et dabitar €i;) Midelicet, ft. expedi- anus ptuper » abje&us. &*ei *v dif plice. ens illt:fuerit, & fi adfuexint debxtæ nurs. & | Cl]hma petendi conditiones. Iz ex.tlmhö;ia Iga. ) Quam expe&&c *mæ Caufa. P oriptont. )aþl 6. Peffulet aufem fu. fafa pibil 64f ( & qtæam pxomtfïc Chriftus: cutri. dixit : fas:.) Hec eít enim orationis condi- Qu fe bumiliat fxalfdbttur Matth ImP[ger e tio, fcilicet impetrandi fiducia, dequa cap. 23..12. n DT « ] Í. Joan. eap. ä fmm 14.* Hæc ejï l0. Dives autem im bum:/;mte /?m ]g Dare fiduceia quam Paäemm* 4d. euml j quiA Giuafi dicat ; Dives f honis fpoliet H ) f*d quad'cumqfte pet*xertr)iu: fäc*ulldüm 'velw:- ab hofte' aut. naufragio , aliove: cafd & 12. Bf(!m 1 faress ejus , audif. n9do LI77 ) pnvetm:, hanc hum;.hanonem * ja- u Qm 10 j of*mci ? . i E T. - CAPUT L - 433 t'ulet a'Däo, [| .1r. Exortus eft-"e-nim fol cum ardore, & arefecit foenum )& *E'&cl. . : abitur ei, . flos ejus decidit, & decor vultus e S ln .[4'180 nim herftat jus deperiit ita & kdive alz camf »| itineribus fuis marcefcet. [ 6. I2. * Beatus vir, qui fuffert te*hta;ionem: qudäiam cum pro- 49 etr. at aïiqui(ï E " batus fuerit, acci 24. j diligentibus fe. 4 piet Coronam.-f;yifæ', quam repromiüt. Deus ,. N Is vii füis .*Job. -.13. Nemo cum tentatur, dicat, qüoniam a Deo tentatur : QMIT e füa M : Deus enim cut flos fteni. * intentator malorum eft : ipfe autem neminem ten- tat 11 Pxorts. I4. Unus er- differentiam. : quis' vero xtentaturl a 'cohcupi)fcentiati fnä abftraäi*üs, N atema Detegt & illg&us. 1 5"., Deinde Jebeg, de qué .&uram patienter ferat, .eamque cum mitati , n(;n fuccumbit rebus adverfís, 3:': e/?lffuc'igim-* gaudio fufcipiat, adeoque in ea glo- neque fuftinet modo tribulationem, fed Comicus: D. ritur. Alii putant fubintelligendum fortiter etiam vincit. pod mmeny. verbum corfzndatur ; fic enim melius Quoniam cum probatus fuerir.) Cum invicem fibi refpondent partes antithe- lm il[;, fff' ] per multam patientiäm fuerit expl'-'ffa-" - fis pauperis & divitis, hoc fenfu. Di- tus, purgatus , expolitus , & pertectus. deat irritasture ves autem 'confundatur in humiliatio- dccipiet coronam viré. ) Ham dequa .ne, quz illi parata eft, & quam certo dicebat D. Paulus 2. T'imoth. c. 4. g. m ^ expe à are debet. Hzc expofitio mihi Bonum certamen certavi , &c. £m relt- s &nti*. $- mageis probatur, & bene etiam cohz- quo repofita efü mihi corona jufüitie 5 nratesque uX - ret cum fequentibus. * * * vOCatur coreza vitas , quia beatitudo Jligt Iypots uontam . ffeut- ffos. fams tranfrbit. ccleftis eft. corona perpetuo virens fipd lisf,'qui " - Sapienter D. Paulus ait 1. ad "T'im. & florens, non marcefcens aut deci- u ell bv 6. n. I7. Diviribus bujus. faculi. pra- dua , quales coronz hujus vitz ex he- fesdodli ocipe non fublime fapere, neque fperare dera, gramine, vel lauro 'confertz, ; anibat t in incerto drvitiarum. mujt fornisy quas tamen fanti fecit antiquitas. OIf. Er vultus ejus depäriit.) NXul- I3. Nemo cum tentaturyG c.) 'T'ran- us ve Tcir. ; tum floris metaphorice vocat ejus for- fit poftolus a tentatione probationis godo fe t mam & fpeciem. ad tentationem fuggeftionis & fedu- od dunt hïæ*-* 1 pl' j In' itineribus fuis. ) ltinera divitis Qionis, qua dzemon fideles oppugnat. 0s« j H, feo funt tum ejus actiones, occupationes, Deus eutm imtentator malorum.). [In orations 0 recreationes : tum modi, & viz qui- Grzco eft, àzsíouo roc, eumque fioni- tem execribllese bus ad opes & honores centendit. ficat, qui tentationi obnoxius non eft, -Nec difplicet , ut fiat allufio ad itine- n "AL & etiam active eum qui tentatione & aj JS & r| xa difficillima que conquirends pecu- prava * mix caufa, a pecuniofis hominibus fu- ftigat.. i:uggeüione *aq malum non in- Quam e xpe&ïff fcipiuntur. Horat. Epift. 1. 14. Hledg v disit : s.) &XsþcZo'/.Læv;)g » 4mefza- | fhos i I( u i. Impiger extremos currit mercator E tus ,. voluptas enim eft quafi efca , & hiif l «d Indos. illcebra turpitudinis , qua videlicet Per mare pauperiem -füg.!'m-;a pev homo abftrahitur, a bono, & ad ma- dfaxas, per ignes. Moc verficulo & "d f lum pellicitur. tofis o 12. Beatus wir qui fwffert tentatio- fequenti tentationis & peccati tripli- 0s aliove LE sem.) Qui non cedit ingruenti cala- cem gradum diftin " lii gnitlAgc?Rolus.- Px:n- farionen Diél. cuue Com. Menoch, Io»;. FH & p j « M L] 2 44 — EPISTOLE 'CATHOLICJE B.JACOBI APOST. . 0*:9 ; Deinde concupifcentia cum concepetit, parít peccatum ; -s t peccatum vero cum confummatum íuerit, generat mortem. velox ad al 4d iram« 16. Nolite itaque errare, fratres mei dilettiffimi. 40 Irà € 17. Omne datum optimum, & omne donum perfet&tum de- furium e 1 * 41. Ptop l, detcendens a Patre Jumioum, apud quem non efl: E Qantiam m transmutatio , nec viciifitudinis obumbratio, 1g, Voluntarie enim .genuit nos verbo. ve quod potel ritatis j ut f—imi;s * ] ,* ER ïmtum aquuod cre:aturæ ejus,ï D - fallentes vt 19. Scitis . 13. Qui mus eft függeffio' , feu cogitatio rei mur & inflammamur, & 4 þ ,i.uo nobis inale, in qua nullum plerumque eft proven'i;mt. parabitur Y peccatum , quia fxpe a dgimone immit- D«fcendens & Patre —,lum;nuin;" ) ; A 44. Con titur , & fulcitatur (ine noftra cuipa. Deo, qui eft immenfa lux, & z 449 — qualis füer Secundus eít dele&tatjo, videlicet cum venebre nom junt miüa, ut dicitur I, volun/cas,negligip illam r..el);imere, vel ]. an. cap, t..5. & qui eft au&or tam imperte&te confentit; & in hoc eft pec-- materialis hujus lucis, quam fpiritua- Exetbuee tsss carm veniale. "T'ertius eft confenfus lis, qua per fidem & infpiration ^ es hG- deliberatus, in quo eft peccatum mor- min:m mentes illaminat. ^ (9) heper TY2 creitüra tale ; fi materi4 fit gravis , & fub dpud quem mom efb tranlmut ?tfo.- )^ - ficat hominem oravi obliga'cione vetita. Ut modo luceat, modo non luceat, àd Chrifti I5. Dende concupilcentia eum ?euhc'e- ut accidit foli & luax, verbi gracia, H 2077 pot.) $86 icet dgle&ct,tipnlem, ut dixi per ec'ipfes. ftaqut, fed n numero fuperiore. Nec vi-iffudintsobumbratio, ) Utfoh - Partt p-ccatum. ) MOtüln ifunc de- accidit, qui converfione diurnaex uno - ] uf Ol elle vera. JeGstionis vocat peccatum , qui licet in altei um he ; ifphriüm per vices con- : VelUx ád 4 non fit omyino volüntarius, nec more fOrquetur , & terrz craflitie ira obums - Adhortari ad | tale peccatum , timen non cret cul- bratur, ut nos illius lu » perfundi non z tinda primus pa. Non effe autem peccatum mor, poflinus, - Cohibere jk £ale colliceitur ex eo , quod illum a 19. Feluntarie tnim genuit mos verbe peccato confummato, & mortem ge- ver.4tís. ) $0l illuminat nature ne- benter audir ceffitate: at Paterluminum non necefs : 500 a on; nerante diftingdit. Sünilem metapho- [ eratws.) V, ram conceptus , & partus invenies fitate coactus, fed amore & benigni- Job.-ap, 15. 35. ]fai. cap. 33. 1r. tate impulfus, genuit nosverbo veri- - JàtUS n s - endamit, & cap. 59. 4. & Pfalm. 7. I5. tatis, hoc eft, qux doctrina Evangelica - Cum couluminatum fuerit.) Per con- lux eft, unde 1. Petr. cap, 2. n. g. dici- j qum maggu" fenfum plene deliberatum.. : tfür- * lethalis; u de tenebri vos vqi4vit i L 4fitie Gegerar mortem, ) P'eccati admnir abile umen feum. ] "i, qu; 16» No e jraque errare, U[.) Ca- Ur [imus initium .Aliquod creaturad- Vete itaque ne tam abfurda &"impiä tjus.) Greci omnes legunt. Zz22 (5 , Nidetr fiena l o qyge perfuafio fubeat animos veftros, ut a primiie , id eft, ut fimus primitis 3Deo vos tentari exiftimetis.. quedam creaturarum ejus. Quia ve- Rtel:renMum ,- ( 17. Omue datum ept mum , 6fe, ) ro primitiz funt primi fructus, pre» "m f ] 4£3?ldan Quafi dicat; "Tantum abeft ut Deus cipuoque honore commendati , fene dà g..uempiam tentet, & ad malum folli- fus eít: Ut tanquam filii lucis, tanto - citet, ut fupernaturalia omnia dona, parente. digni , principatum Thale M Y tgnea;ptis * ! Patyet, & caleftia charifmata , quibus ad om- inter Omnes creaturas, nj DI nem virtutem & periectionem inftitui- "frh T0) "-æ * QGreatura: ejut, ) Creatura Dei.,,' feu : mmplp ;ï j " d u * ; " 438 " petcatum : Litïïs , fratres mei dile&iffimi : * Sit autem o:h;iis ho fno *Prd& : ffhortem, - velox ad audiendum : tardus autem ad lo qpendum , & tardus zy,gyg ' P 20. Ira enim viri juftitiam 'Dei nori oþeratür.-, à ;fequm de. am mn e[ 21. Propter quod abjicientes omnem immunditi dantiam malitiae, in manfuetudine fufci ; Í pite infirum Verþum',' $, ut fimus ] quod potett falvare animas veftras. L ..42. * Eftote autem fattores ,V"grb i$;& non au cïïitöre's: Eaätu—m : *Mä*ff« 10, Sciti ] fallentes vofmetipfos. . u rfe r ammpcure C UMaN CUGRETS Ls - 247 [ b illo nobis 25. Quia fi quis au ditor eft 'v"/erbi, & non fa&tor : hic com parabitur viro confideranti vultum nativitatis fuae in fpeculo; ^om. E minum. ) À 24. Confideravit enim fe, & abiit, & ftatim leitus eiï;?f z l lu, & in qh 1 qualis fuerit.. - ut dicitur ] t audtor m fgexäritä inlegem (1) : rtätis, 25. Qq; au-t,eæ per perfe&ain libe jam fpiritte lv'l 2 pirationes lo» G Ij' legem. 1e Ed:r. Simf. le,gittn; : jn lege erfectz l'ibercatis, nam É -. nova creatüra in facro fermone figni- vangelicam per prædiïcätfonei j ïnn'/;w.atïo. ) ficat hominem renovátum pergratiam, in animigs noftris infitam. Monet au- . gon lucaat, & ad Chrifli imaginem exprelfum. tem ut illud fufcipiamus in manfuetu- yerbi ctudt, I9. Scitis. ) ln Grxco eft, ao , dine, quia manfuetudo mirum quan- 3/4056 , fed nofter interpres legit /c5, tum difponat animiosnoftros ad Evan- d feris ; quafi dicat, fa . 5 o elicam. doctririam. Itaque fcriptum diurna ex uno dixi effe vera. tis fc—'icislx ea que eft Ifai. c.6. 1. d appustiandummian- er virei cofle Velox ad 4wdiezdiumi ) Aggredïtur futtis. miffe tne , que verba Chriftus de ia oburte adhortari ad bona opera, ad qu& obe- feipfo interpretatus eft, Luc. cap. 4» unda primus quafi gradus-eft linguam IS. fic Pfalm. 24. 9. JDoceb;t msites eperfupdeOB Cohibere , & difcipline precépta li« vVias fnas. r benter audire. Wu;f n Wf" ' a2. Fallentes vof; meripfos.) Qiui emm j nanure D« Qo. La enPm viri jufitiem Dei non putaret fatis.effe audire falutarem do- m 0 'n'ece.- ] eperater.) Watablus fic explicat: Vir Crinam,; & manus ad ópus non ad- , & benign dratus non paret Det mandatis. — Co- ihoveret,in magro errore verfaretur. — bibendam itaque precipit iracundiam, -23.-' 'Gämpdr:zöifur. ) Simibs ef , ut u Brngdie | quia magnum irritamentum eft ad Di- eft in Grzco e'o:gæv. . ,o n-ö* diciæ vinam legem violandam. Vultum nativitatis j;m) Id eft, fa- ] " O.1- "Üjsezentes ovhnem tuimanditiam.) ciem fiativam.- 0j Wfdw puvsaeía), qua.voce non turpitudineng Et flatim oblitus eff qualis fuerir. j "m[ cyedtirt ' videtur fignificare Juxurig, fed fordes Sic qui aüdit Dei verbum & quod au- yt n Q potius avaritiz , & cupiditates rerum divit opere non praftat , videt quaff terrenarum, quz ire mareriam & fo- ; us primitis in fpeculo maculas fias , fed illas ne- E ! j Quia v* "nitem fuppeditant, ligit abfte gere, illarum étíam for- "u&llso pr!' KEt ebundantam malifit. ï Abun- tafle oblitus, elle dantiam malam, quafi dicat, quidquid 25. ul autem per[pexerit. ) Grace tantó. . male abundat, & meretur refecari. ; luciis "&eaxopas, qui prono corpore, vultu Ig mant[uetudinefafcipite inffrum ver- demiffo , oculis pr£ intuendi ftudio - Mum.) à» ÉuQvrov Adqyos, vertere poffis defixis penitus introfpexerit. ;Wïä pa, f verbum impidnmtf(m' ; fcilicet dotri- Jo legem perfeibam li&fæämgjgfi:-f) Le- PE as Y * s 46 — EPIg*TOLJEf CATHOLICE B. jAcoBI APOST. - Frenim þei*manferifin ea, non auditor obliviofus fa À £ &üs, fe'd"/'fa&of * . operis ; hic beatus in fa&to fuo erit.- annuium Jà - 26. Si quis autem putat , fe religio fum effe, non refrenans |isíoüiol linguam fuam , fed feducens cor fuum, hujus vana eft religio.. |4. H intt 27. Religio munda, & immaculata apud Deum, & Patrem — | dixerits ài: hac eft: Vifitare pupillos, & viduas in tribulatio - fia lic; a ne gorpm? & immaculgþum fe cuftodire ab hoc fzeculo. 4 Nonnt 3 éogitauonur CAPUT I cd od . peres in ho Monet , te per[onarum re[pettu mo*veantui:»qüä enim unicum ,,lel T ^ repromift ] jreceptum transgreditur, legis transgrellor efl-: bortatur u»?ppe'-; . 6 Vosa - ribus mifericordie incumbant , oflendens , quod. bomo;per. opera ju[Tifice Lur : nam fides fine op 3 potentiam * eri?ïus " -5 mortua eff.- L ?ü, prefertur LEVivto I 3 las mdicdeliti: n perfonarum acce ptiorie habere fi- | - latus benefica To.15. . F yD'eut. deni Domini noftri Jefu Chrifti glo;*iæ.. [ dipno, t mi 1. 17 2. Etenïm. E amicus eff aut & 16 Vfionfis 1g. : em Evahä&l-cam intel'igit, qu£ eft ver-fum. Refpondeo , fibintelligi hoc E pro Jefa Chri Jex libertatis & a:noris, cum lex Mo Vir. aureum ys fenfu: vera religio eft coercere lingu- fis eflet timoris & fervitucs. am, G iiis pietatis operibus fe exers — [ cudits.)har Et perman/p/i'it in €a, &c.) Qui ,noh cere, vifitare pupillos & viduas, &c. L 22 & Pieda eurfim fed per otium faos mores ei- "pud Deum $ Patrem, ) ld eft, - E 6escot: ormaverit ad hoc fpeculum, non ut apud. Deum Patrem noftrum; |fcilicet ille, qni ftatim abiit, & 'oblitus et - velle, nimiry & divino & humano judicio hxc eft [ olim edba qualis fuerit, hic plane erit tergue vera religio, prnpïnquï, u gu atei*que beatus.. Immaculatum fe cuffodire 4b baþ f*cue . Communiter, d f- ade fwo, ) Non in. fimplic i& /o. ) ld eft, a vitiis hujusmodi, fuzi-. nuda cognitione , fed in tacto fao, id j innulo dioit entes eoinquinationes mundi , ut loqui- hw c; &ft , in operibus ad qua legis cognitio tur Divus Petrus 9. * dplendila & getertur. num. 20. | EPi*ü' cvaj). 2. Vénire potg 96. Si quis 4yt?m pul*at fe veligso- toloris, - fpm effe , &c. ) Quia füpra n, 19. mo- I. J N perfonarum «äþtion; babere fj- — nuerat fideles ut tardi efient ad loquen- T dem, 68.) ld-eít, nolite cum. ïix 3* E' l.ntfi E Proprie floni dum , nunc afleverat illum de fuafide perfonarum acceptione, Chrifti fidem: eirne afy & religione inaniter gloriari, qui- & conjungere, ut putetis hanc cum illa. — L DNomocultze habenas cordi laxat cogitandi quidquid poíie confiftere , quafi dicat : ^ Pro- libet, lingug quidquid venit in buc- feffio Chriftiana non patitur acceptio-. gemmïsque £gam effütiendi, etiamfi fermo , aut co- nem perfonarum, Porro acceptio per- . li digug &t - gitatio divinam majeftatem non violet. fonarum eft, quando in aliqua diftri.. - Tfede jj .97. Religso zmunda & smmaculata,6$c.) butione non refpicitur caufa, fed per- Potius opponendum videbatur germa- fona ; id eft, aliqua perfons conditie nam religionem effe linguam coéreere, nihil ad predictam diftiibutionem fa- 1..» 4. NWle I ciens, ob . quam is qui mmus di*gnxus,. | | g.; go,nü,u-e; antlthefw inter /utrumg ! ?.e . üríate j - D Z T h3 437- 1 . & fitot | 2 Etenim fi . l ntfoierit' in conventum Vearürh vir aureum Prov. annulum habens in vefte candida 23' b introief*it autem-,*(—ï pauper 24 Cite | ïfefrenans -in fordido habitu, * "iL religo. .5. Et intendatis r. in eum, qui indutus eft *Veüeïþræiclglra,-& ls & Patrem | . dixeritis ei: Tu fede hic, bene: pauperi autem dicatis: Tu e gorum,& : « - ftailic; aut fede fub fcabello pedum meorum: * : 4- Nonne judicatis apud vofm is judices etipfos, & fa&ti eQ X Cogitationum iniquartüm? - . — 98l Audite, fratres mei d ile&titfimi; n'onn/e' Deus"x,e!legivt- pau- imam hais d- peres in hoc mundo, divites in fide, & haeredes r À * egni , guod fit Deus diligentibus fe ? d uqe ] | repromi 6. Vos autem exhonoraftis pauperem. Nonne d»ivitesw per Wär 1 trahunt vos ad judicia? *K--potentiam Opprimunt vos, & ipfi x ": ii3. 7. Nonne nand | ;R; prafertur digniori ut fiquis Pre- tit, vobis ufurpatis, & externa tan- haBefe f - latus beneficia, aut othicia alicui in- tum fpecie .merita hominum metien- tes , pauperi divitem prztertis , cum - digno , aut minus digno tribuat, quia ?. Eteuïm f amicus eft aut. confanguineus. tamen fzpe quod altum efh bomin:i- WEDXMMIMUnARUOAUAVETU 1 Jf« Cirifli glorie.) V.ft Hebraifmus, &zs , abomtnatio fic apnd. Deum citur Luc. 16, 15. x,r ut» : di" 2 bineligi h - . pro Jefu Chrifti gloriofi, Vir. aureum annuu lum habens ip. vefte — Et fatli effis judices. cogitationum ini- jereere lnpue - iibus fe exete candida.) Baronius, tom. 1. annoChritti quarum. Y oiusNoqio uÀ , id eft, ratio- $4. & Pineda de rebus Salomonis lib, cinatiogum ; id eft judices male ratio- cviduas, & - cinàantes , ideoque male judicantes. h ld at, - " 6. €. 5. cenfet annulam hunc fuiife in &. Nenune Deus elegit pauperes. ) Di- rm; folit. d vefte, nimirum fibulam auredm, quam: citur enim Ifai. 6I. r. olim ge&abanc regu m & principum Ewvas ge/z'zare ,dicip hac 6 propinqui, aut fingu'ares amici. — Alii pauptribus mifie me, & Pfalm. 27. 13. communiter, & arbitror verius, de nimas pauperum falvas f-ciet & bono- í1 l; IIW ftfll' rabie nemin eorum coram il[o. ymodi, fu. annulo digitali accipiunt. -In wefle candida. ) Grece , Aaunoa Divites in fde, &c. ) Pauperes con- Jj u logte - - fplendida & nitenti., quod vefti con. temnuntur & defpicabiles videntur , fed. fide cognofcimus eos effe ditiffi- ;Pm- c?.P' 2' í venire poteft , etiam fi non fit albi mos, ui fide viva infi zniti ,. & . ado- £oloris. d X 5 EK intendatis. j äm,li')xe'xþsääiu » ptionem filiorum Dei a epti, jure h- n u- reditario calefte fummi p nolite CU — - proprie fïgnifïcat cum affectu quodam Sic fere accidit ut * arentig re- Clritihiem benigne afpicere. j ghum adibiunt. 6. Nonat nc um ind . homo cultu elegantiore nitidus, & auro "divizes per botentiam appri—k emmisque collucens ad fe rapiat o- munt vos, €&c. ) Debuiffetis potius vel. licit : pro- 4 E veftras, quibus circumvenimini calum-. " accepo- cu los circumftantium , '& defixos te- nias experti, rapinasque bonorum, p 9 per- n 4 du X S;t-;( fede bic bene, ) Loco cöfnmd do infolentiam divitum deteftari, nedum jfiqu . & henorato. / ilos pauperibus anteferre. , f Nozze| H udicatis: apudvof: r)zetik['o:. ) Trabunt vos ad judicia. ) Es inillis ong condta An non male facitis, dum veftra au- .per potentiam opprimunc , aut falfos uv teftes pecunia condu&os. -&.orita'ce judicium ,quod Deo compe- R T. 2 E * - n / 438 EPISTOLA '-CAA'IA*iiOKLICE B. JACOBI APQST. 9r , 7. Nonne i * "B.uoit; pfi blasphemapt bonum nomen ; quod invocatum eft fuper vos ? " d operaautem 8. Si tamen legem perficit 1s regaliem (ecungïüm f*c:ri'þtufas;,; j; g ïLev. * Diliges proximum tuum ficut teipfum : bene facitis : «uuocidiano I9-19- Matt. 9. * Si autem perfonas accipitis . peccatum operamini, 'rfef : Y6. Dica darguti, a lege quafrtransgreffores.. x eimiai, & f 22.39- Marci 10. *Quicumque autem totam legem fervaverit, o B'ägdäf;" fünt corpor 12.31. autem in uno; faétus eft omnium reus. & . A. Oom.' 5 1 Sic& Ir. Qui enim dixit : Non moechaberis : dixit &: Nofffcci- pf 13. 9- des. Quod fi no ; Galat. e n moechaberis, occides autem, faétus es t ans- 18. Sed d 5. 14. ET* fforlegis. - -oftende mih 'Su*p.r 12. Sic loquimini,. & fic fac:i-te:5 ficüt peij ïegem vli—þqer'tatïjs; €x oporiby: Levit. incipientes judicari. 1y. Tuc 19.15. eut. 13. Judicium en im fine mifericordia ïlii, qui non facit mi- mones cred fericordiam :- fup um. l.17. " eregalta't autem miferieordia judici 10 Visa i4. Qmi ribus hort 5-19. Ls RE Non;ze tpfí. &la[p/)eman;, &$e.) *'VBla-f-A omnium inanda*to'rum-- q&am* nobis fphemare faciunt, in caufa funt, ut bla- Deus precepit, quia qurin uno pec- dens cum div fphemetur. Senfus'eft: Divites pau- cat jubentis auctoritatem contemnit, A vitbizevad eres opprimentes caufa funt ut Chri- propemodum f iana religio bla f r que in omnibus preceptis nobis moti- vum effe debet ad illa fevvanda, johemetur, qgæfi talia tis dixit fu;n permittat , aut doceat. Il. Qui aptem dixi! non mechaberis.) dmllet ^ Ut Bonum wemen quod invocatum el [u- Probat eum qui in uno offendit fieri judiaum, . R er 295. ). Fauftum hoc nomen Chri- omnium reum, quia five moechetis , ftiani, aut difci vifer.cor]z f i l.Juliþ C lfx:ri&'i »'quo ap- five occidas, &e. femper ejusdem le- I 4- Nüü?ln pellamur. : ; islatoris auctoritas fpernitur, & vio- €wn.) Ficuls $. $: zam en perffcitis legem reg;[em.) ; a tür integra przceptorum obfervatio. Occurrit tacite objeCtioni, ergone di- t ol , vites odio habendi aut. contemnendi 12. Sic lequimani, ffe facite. ) . ic TUm operum. vos gerite. acc' 2- 19, funt ? Refpondet, minime: quafi di- Srcut per legem . libertatis: incipientes cat, Verumtaimen non vero quin lege ; judtcari.) 'Tanquam per exactiffimame lRu FT ,Kfr : M communi charitatis divites dilipatis & Aftar ol ( legem libertatis , id eft Evangelicam, &tte] notayi honoretis; nain cum hoc facitis, le- x n judicandi, ne redarguti ab hac lege; ; I ' Dl-[afl em divinam fervatis, qua jubemur quafi ejus tratispreffores puniamini. 4 LT d iligere proximos noftros. Incipientes judicari. ) £ ANoyrtg "ei- Wuetadmed .z Legem regalem.) & Deo latam, qui »tc Uaa jndicandi vefpondet óptime phra- quo blade i elt Rex: regum. * 5 fis Italica. /| Devezdo effere eiudicati, "t niforea: (09- Redarguts a leg 4 [ f Que vetat ac- I3. J»dicium.) Damnatio.. eeptionem perfonarum, Lev. t9. 15. ut Hmm de Super exaltat amrem mæricardig'ju. a;dhib'm vf Deut. 1. 17. & alibi. ^ dicium. ) In Greco eft xaraxavyáca jvas, uifi e YO. WFadus eft omnium venus. ) Pe- £Ae06 1gíotcc: exprimit Regia verbum rinde damnabitur ac. fi omnia przce- a verbo, contragloriatur mt'fericpm';d SIRETY pta legis violaffet, licet non pari pa- judiciem. Matablus, & àlii , g/rja- l na plecendus. Fitetiam omnium re- tur mifertcordia Adverfus judicium. à xFXQquen! us, qui viola—; integram obfervationem l ' Moj*tu ; " LÀ lgifericqrdia» pauperi exhibita conten- as j æïZ 3,&& . z sT cAPüTin' 439 R [ ï'ï"-4'- Quid þ-roderit, fratres mei, fi fidem qme T'eat fe habe re Linocstum : n? 1 í " operaautem nom habeat? Numquid po'crit fid s falvare eui fcripturas d &u *rJ v")D iiss 1$. ^Si autem frater, & foror nudt fïm,"c& i]vndligeant vi - 5337 quotidiano: 1 icat autem aliquïs,ex. vobis 1llis : ïgei&' pace, . calefa- tontifi, e $114 L cimini, & fz CU m - nini non dederitis autem eis, quae ,neceii"arig i æädaf funt corpori , quid proderit ? 37. Sic & fides, fi non hab 5 eat opera, mortua e&'inl femgþ : Nofffcc- ipfa. Us 65 trans- 18. Sed dicet quis: Tu fidem xhabïes, & ego opera habed, X oftende mihi fidem tuam fine operibus, & ego oftendam tiol n l')þ"ertatis ex oporibus fidem meam. 19. 'Tu credis. quoniam unus eft Deus: Bene facis , & dag- o»'n* facit mi- mones credunt, & contremitcunt. licium. hi 20. Vis autem fciré; o omo:ingnis,i .qtï;onivain fides fine *OP.e,.' 1. Qui. Ó ribuxg mortua eit ? ! 21.*Ab1/'ä.- vm mb charitate , quz eft illius torma , mor* quiim uno t dens cum divino judicio fuperior, ac vi&rix evadit, illi.juetanquaim victo tua eft quodammodo , & non opera- m Contempir, propemodum infultat. Quuod vulg:- tu; bona Opera , qu& funt fignum fpi- i nobis mote - rituabs witz , quem:dmo.lum | inotus etvanda, tus dixit (uperexaltar, idem eft ac fi in anHnalt oftendit illud vivere. » mecberis) ? dixiflet « exezaz fe m;fe:tcardia f'u»er j$dudicium. . iXefpondet ltal. locutio ; la 19. Sed dictt quis, t« fidem hbabet, , offendit fer €c. ) Quafi, dicat, Heus, qui defola ie machets , mifer.cordia fopra f il giudicio. a ejosdem lt« I Numquid porvit ftdes fatvare fide gloriaris, opera vero contemnis 5 eum.) Ficulnea enim in qua funt tan- quo tandein ai'gklllïEHtO COileillCä';--Ee tum folia , non autem fiuctus bono- iftum habere fidem, quam inaniter.ja- m obfervati. Oas?. Naim res eft prorfas abdita, & rum operum , maledicetur a Domíno. v -f[f'l'fh) b Mate. 2. 19. fub oculorum afpe&tum.non cadit. Eco I8. Fr: v eut foror. ) Sic appella- vero, qui c»m fide opera etiam con- j inaipientt bantur oli k Chriftiapi jungo , ex ipfis operibus.quz cernun- : exaCtillmam. * , ut fupra non femel notavimus. tar probabo tibi fidem meam, quz fi Evangelicam, -« I6. Dicat autem Aaliquis ex volis il- fic fola, fugit- aciem oculo; um ! 3b ha lggf, lis ; d& m pace , ealejacimini , &c. ) 109. Demones credunt , 6 contremi- iimiamin Quemadmodum nudum illud verbum, feunt. ), Sic demones . contremifcentes r w* quo blande in 'pecim fritrisindigen- a:noverunt Chrftum cum ajebant ; óptime p — tiam miferearis, dum benigzne mones, Veniféi huc ante tempus rorguere gos , e giudï[/fk Matth. 8. 29. , In. Greco. $eíeesei, ut fimem depellit, & £rigens corpus yatio, adhibita v fte calefaciat, nihil illum exbor. é cunt, quia videlicet Dei jndicis yfinitirdia ] ? juvas, nifi cibum illi, ant veftem tri- majefta em , potentiam , feveritatem. maxuvxäm v buas: ita tenihil juvat fides, dum in- non tantum credunt, fed & rei !) 4 exe epria verDum - dicat quz facienda funt ,. fi ad epera periuntur, & fentiunt. » dpía .exequenda non prodeat. N . . * 20. O home :inanis. ) Inanem vocat ii p I7. Mortua eff tp femet ipfa ; ) Pke,r hominem, qui inanem jactat fidem. " 771 RE N Mor;que,/lf ) Vide digta num. 17. hibita Wmf / fola, & [Q;icarieyvfuufpþta, quia (;ne X l * 449 -fï;:þISTOLE 'CATHOLICE B. JACOBI APOST. "Gen - 21. * Abraham pater nofter nonne ex o peribus juftificatus N 3. Snmh 22. 9. eft, offerens Ií2ac filium fuum fuper altare ? i AT fetseft,f 22. Vides, quoniam fides coo li*u's' :& f Sict perabatur operibus il ex operibus fides confummata eft ? *Gen.. 23. Etfuppleta eft fcriptura , dicen £:* Credjdit Abraban : .j'fme operib — 15. 6. Deo, & re om« jatus eft.... putatum eft illi ad juftitiam, & amicus, Dei appel- - ;f : Linut mai pl G:ala.t. 24. Videtis qu oniam ex operibus juaiücggur homo; & non $. 5», ex fide tantum ? To aBEmem - L N üfit * oI. AZrabam K/uzter nofler ,. &fc. ) ad quod probandum u;itür D. Paulus niam Proponit Abraham patrem fidei, hoc eodem teftimonio cap. 4. ad Rom. 3. In mul juftitiz , . ui ex operibus, non,ex fide n.3. Refpondeo, Pauloin ea Epifto- fola juflificatus eft, & hoc exemplo ; la propofitum fuiffe docere, nec Gen- - effendit; hi probat intentum , nimirum fidem fo- - Qucere totu tes nec Judeos per opera inoralia, vel lam mortuam effe, illique bona opera per obfervationem, legis Mofaice, ad ?. 1 auti adjungenda effe. veram juflitiam pervenire poffe, fed l Pater nofler. ) Seg:undum carnem, & unicam ad illam effe viam ,. fidem : 10015 & Q fecundum fidem etiam & ípiritum.. Ja- lasss E Chrifti mediatoris; ideo totus incum- 28 Sinrlfer cobus. enim proprie loquitur ,]gdæis bit in ejus fidei commendationem, de- - « Biltoria ex quafi eorum Epifcopus. monflrans , &cumque fanctorum vi- 'v Ex operibus juftifrcatus eff.) Loqui- rxorum fa(ta (]ä eiplacuerunt, eaexfide Mererig tur de augmento gratig. fanctificantis, i tricem fienific: À quod bonis operibus confecutus eft, profluxifle; Jacobo autem propofitum - biliter il fent eft oftendere, fidem nudatam chari- . Donam fuif jam enim erat juftüs cum ea . patravit tate, & operibus, prorfüs effe mor- opera que hic commemorantur. - tuam, & fimul demonftrare fidemillam Dfükem, Vi Offerens filinm fuum. ) Paratus offer- Abrahz tantopere laudatam, vividam , - fim r re , per ipfum enim non ftetit "29 ty 6 .Ifaac filium fuum immolaret; quig aduofam, & bonorum operum £fuiífe - prits idolorma feraciffimam.. Itaque uno verbo, Pau- 22. Vides quoniam |fides coaperaäatur lus excludit-opera ante fid em , & fine , Vilivegt eo eperibus 1lius.) Animadvertis itaque fide facta: Jacobus o pera requirit poft .. & UO Concey fidem, & ex ipfa fide profecta. Sic : Vétbis tfb fidem illius non defidem; non otiofam ; fed vividam , actuofam , operantem. - conciliat Auguftinus tomo 4. libro de 'Dru: w/."!iä W. Ex operibus fídes.confummata eff.) Fi- fide, & operibus, capite 14. & alibi. 3 12 fe des enim excitabat ad opera, opera — Et amicus Dei appellatus eff.) INon - COc:ritiofem vero ipfa fidem perficiebant. ita appellatur loco cit. Gen. fed ]ü- Is juftif f 23. Et [uppleta eff.) inAnoatu, imple- dith. $. 22.: irabam: tentatus eff , m Qs :4 eff , opere ipfo comprobata. & per multas tribulariones probatus, Dei amicus effeius eff ; (c etiam 2. Paral. .M peticul Sersptura dicens: credidit. Abraham.) 20. 7. & Ifai. 41. g. x Verba hzc citat Jacobus ex cap. 15. E]icim,.)* D .. Genef. n. 6. quibus tamen adeo non 24. Videtis quonjam ex operibus juþ't- . videtur probari poffe intentum Apo- ficatur bomo ,. &$c.) BEx operibus qug Q s;(u! [7 - ftoli, ut fiunt poft fidem , & ex ipfa fide acqui- MTO tj?,. ff., )x l Otius contrarium- efficiatur,, ritur au E AV g, ; N:;ïlwnirum tis. gmentum juftitiz & fan&i&- dem fine o;aeribus ju&ïfïcare, d —— - v"* cm P 9T, S "CAPU T IL & II 441 i jufti-ücacus; — 25. Similiter, * & Rahab meretrix, nonne ex operibus j,ufti'-u; fof. | ficata eft , fufcipiens nuntios , & alia via ejiciens ? d - ;gs ilis:t | 26. Sicut enim corpus fine f piritu mortuum eft, ita & fiäes ! dit Abfahani : fine operibus(mortua eft. v De - "CAPU T IIL j Lingacä" mala recen[et , quam. difficillimum eff reä?äj *gm?nm mb € fubdz'tque— differ. ? ntiam inter apientiam terrenam, - — € caleffem. VOR GE B AC o ERE Olite tt. plures magiftri fieri, fratres mei, fcientes, quo- l;gï r d ;inir D. Paulus» ( niam majus judicium fumitis. - cp 4 adom. .. In multis enim offendimus ommnes. Si quis in verbo non i e Epid- . offendit: hic p.rte&us eft vir. Poteft etiam fraeno circum- cere, nec n« ducere totum corpus. X x era moralia, vel i Mofaice, ad . 3. Si autem equis frzena in ora mitti mus ad cönfentiendum tire polle, fed.- nobisl * & omne Corpus ill orum circumferimus. 4. Ecce vüm , fden . Q EOQUS 10 CUf« .-25'"; Simflit&r && Rahbab , €fc P ) Notz cendi. N olíte ffnguïi' éx pIu'r-ibus" ma- ndationem, de- - eft hiftoría ex fecundo capite Jofua. f gifterium ambire, at fcilicet fideliuns fanftorum vi» Mererrix c0e»q. Proprie mere- magi(tri fiatis. : './ : »nt, erexfide - tricem fienificat , itaque minus proba» écieztes quondam rhajns. jndicíura [a- m propotttum « biliter illi fentiunt qu£exiftimant cau- miris.) ld eft, damnatioris occafio- nodatam charie ponam fuiffe Rahab , non autem me- nem, feu periculum, Qui regzendit po- yfis ele mor- puli curam fufcipit, onus fibi impo- rrefidemillm retricem. — Videqus dixi Jofuæ* cap. 2. num I. nit, ipfis Angelicis humezis formidans um vividim, — Nonne ex operibus juffsfrcata eff.) Qu dum, ut graviter loquítur "Frid. feif, opetum il $ prius idolorum fuperftitiorie implicata 6. decreto dé reform. cap. 1. goveboPaue 4 vulgaverat corpus, fimulatque veram Q. ln muliis enim offendimus omnts.) fien, & Ine. . de Deo concepit fidem, quam expreflis Quafi dicat : An non fatis nevoti£ fiabemus ut Deo rationem vite noítre n r.equifit i)Ol 1 verbis teftata eft Jof. 2. 11 Domivus pofeda. Sir Jeus veffer, ipfe eff Dens im cdlo fur- reddamus , nifi etiam affutripto per ar- feo 8 4n ferra deorfum. Sfmu'li, per rogantiam docendi ac regendí munes IUA. | contritíonem deteftata eft priftinosmo- re, vit& quoque aliene rationem red- - JUTC déndam fufcipiamus ? . fl ff) Non l res, & juffificata, lianc vero fidem m I - fuam egreciis operibus nobilitavit, & $2 quis in verbo ziom qfï-"m!;i, bic pei*"-? j tentatit TP auxit ;nam cum aperto vit£ & fortu- 4 fecas eff vir. ) Eft entm ardua res, rülff",m narum. periculo. ex 3 l & qu& otmnibus numeris perfectum & p jloratores lïcfþï*ci"q abfolutum: virum? defiderat, linguam E exceptos incolumes dimifit. Ejiciens.) Dimittens. prurientem coercere, & : -a;triöü; )W' -- 96. . Sicur enim corpus fine [Birifu mr- Poreff etiam frene ei rcimducere ta)uw 0 eribus qUF ?uum efh, &'c. ) Vide dicta fupra n. 17.. cofpus. ) Ed eft, fe totumi regere, ut B Olire piures freri magif-.3.) No- folemus équos freno. * a $de aque — p 3- $7 aurem. lite plures ambire munus dg- ä& fan(h'ti- : ^ OKkk ) Vulgatus ffgïü ín Bill.ctm Cfm.mk"(n Tow. V IH - VLs * 442 EPISTOLE CATHOLICE P. JACOBD APOST. 4. Eccé & naves, cum magna fint) & a ventis validis mi- s. Linge nentur, circumferuntur a modico . tui malum ! guþemaculo, *u.b,i' | impetus dirigentis voluerit. . . 4 * «. Ita & lingua mo dicum quidem membrum eft, & magna -]. dicims h exaltat: Ecce quantus ignis quam magnam filvam incendit * 1o. Ex: 6. Etlingua ignis eft, univerfitas iniquitatis. Lingua con- - (portet, f ftituitur in membris noftris, qu:e maculat totum corpus , j Num inflammat rotam nativitatis noftrze , infammata a gehenna. . Amaam aq . 7. Omnis enim natura beíftiarum, & volucrum, & ferpen- -^ Nm umana. a ficus ? Sk ïigm,& caeterorum domantur, & domita funt a natura h " 13 Quis bona Cony £extu Greco "408 , £ awrem ; fed nuäm nüm : Lalice diceremus, L« lingm: f* us mondo di mal: , e danai. E pentia, legimus 2s, ecce , fenfu cominodiore. d canfentigudum. nobis.) Vt nobis - Lingua conffit 4tur 42 memiris nofiret, I Qqu ï)araeant. £'e.) Senfuseft, lingua illud eft e mem- - Cordibus v bris noftris , que totum hominem 4- Misestur.) Aganturjmpellantur. pgpetus.) O' epx , impulfus, ftadium peccatis maculat, * | f!tazem. & conatus yoluntatis. Et inflammat retam nati viiat;s noféra.) EERcPenUce- n ag Id eft, curfum vite jam inde a nativi- . Ef magna exaltat.) psojaoNavX& , tate; omnem vite curfum, periodum ; g( ! /fïgdfüït hi quod Vatablus & Serarius, vertunt , EoS nglmm amagnifrce. fe- jaftar. Regia . magua & uafi cizculum . inflammat. Quiros exitimat Apoítolum hic metaphorice , demire iaf ghoriatur. Gagneius » émpe:enter fe ge- rota » fumere pro acerbiffimo & anti- - frinis tom. ^ vit , inftar fcilicet equi indomiti, lafci- ; i IS- NM 4ü vientis & ferocientis exultat, cui pro- quiflimo illo 'cruciatu , cujus mentio inde ratáonis frenum i niiciendum eft. Prov.cap. 20. 26. juxta textum Grs- L p s dul d cum, in quo genere fapplicii non fo- [ matur, De; m Senfus ergo hujus loci e ; pufilla qui- dem eft lingua, fed nuliatenus con- lum membra luxabantur & frangeban- ^ Du guiofs tl temnenda; nam freno cohibita totum tur, fed etiam ignis adhibebatur, ut ; H 1, Cosfe hominem continet ia officio, at ra- ipfe probat ex non nullis au&toribus. E 3 lus um tionis gubernaculo deftituta, turgida ]raque rozam mativitans explicat per Jile od i & jaftabunda, ingentes tumultus exci- metaphorara fapplicium naturg noftrz, - OE d. uo modo apud Plautum legimus. in BU £at, totosque populos & xegna inter C fe commifcet. Congruit mirifice quod iftell. A&. cap. 2. Scen. I.. verfer (s 'b'lquit.*um , .fequi:tur , €cce quagtus sgnis ; €c amoris rot4 mi[er. Sane magnum tor- E ïaxoy- j 'm;üum mentum eft configi linguis maledico- Wittt gon pot Eccee quantus ignts, & c.) [d eft, ecce "d '. P Ventn uantulus eft ipnis, & tamen parva rum, contumelioforum , &c Suc(:enf;: [ cintilla contempta magnum fzpe ex- Yoflammata.a gehenna, ) citavit incendium , & totam filvam aut infernali igne , & afllata a demone patre difcordiarum. J urbem abfumpfit. OX 'vaer d AMicitat. 6. Et lingua eff ignis.) Propter incre- &. Et céterorum.) - Videtur ;vulga«cusï dibilemj graviter nocendi celeritatem. nofter leziffe, rà» 4A^«»; nunc autem 8 d ipf,,'g in Grzece eít, £»«X/» ,. marinoruz : : : $ WE dicae Unrverfitas iniquitatis.) xóopog Tij &indag, mundas injuffitis congeries, muli fufpicantur vulgatum vertiffe Dl exatibne & promptuarium iniquitatis, eft formula cerorsum , led librariorum ienorantia [ Qub irrepfiffe cezerorum. lta Gagneius, Ca- -Tülediices. dicendi proverbialis , fic Grzci & La- tini dicum:, imalorum lliadem aut Ocea- jetanus , *Sal:nefon & alii.- "m 6 p, T ateff'mum CSATS ER RENEITE BN n L 05T, CAPUT II 443 ; validis t - wi1 1mpcms 8. Linguam autem nullus hominum domare poteft : mqune- . tum malum, plena veneno mortifero. 9. In ipfa benedicimus Deum, & Patrem : & in 1pfa male- WTAT dicimus homines , qui ad fimilitudinem Dei fa£&ti funt. ) Jncendit ! io. Ex ipfo ore procedit benedi&tio, & maledläho. , Non Lingua cot oportet , fratres mei, haec ita fieri. corpus, & Hs Numquld fons de eodem foramine emænat dulcem, & pehenna, amaram aquam? , ,& fepet- 12. Numquid poteft, fratres mei, ficus uvas faeere, aut vitis ura humana. - - ficus ? Sic neque falía dulcem poteft facere aquam. —— — —— g.Lit 3. Quis fapiens, & difciplinatus inter vos ? Oftendat ex i, Lelingua ft bona convelfæt:lone operamonem fuam in. manfuetudine fa- p plentuæ à 4"11: | membri »f r/-', 14- Quod fi zelum amarum habetis, & contentiories fant in illad efte metv cordlbus veltris: nohte gwnæng& mendaces efle adveríus ve- um hommem ntæïem E p Kkk :g NOä nintii M]fm) m inde a nativi 4 natara bumesa. ) Ab homiatbus.. I2. Vtmæjaeere.-) Iu Græco, e?c - fum penodum $- ngtmm euten nauliws bominum SAaíag , olivas. dem.re ;otefl.) Acute obfervas Augu- $4/2.) ld eft, fons falfus. ic mecaphonce ftinus tom. 7. lib. de natura & gxatia 13. Qsis apiens. ) coQog , exuditus, biffimo & anti- . IS- Noz abf ,y lmguam Anuilns do/mz(/c fcilicet. rerum. diviniarums , jl(S mEmlO p s d nul&t: boztnum: nf , cmm do- Df ipigmatzs. ) 8migup o , fcientia n textum UTV pl:ædltus matu:, Dei emifericordia y Des adjurorio, ticio. videtur eiie ejusdem repe- o»lici 00f l Dei graiiafreri,fateamur. Idern Auguft. " & mnm?b?w' IN lib. 1o, Confeff. cap. 57. Imyeras no- Bona comverfatsone, ) cha ipfa & l(pnbglmmr. bis lizgua continentiam : da gzad fubes, imoribus. jlis antorits ) Tw nmofós de bac r€ & ]ube quod (ois» Optrstionerm faam.) Operza fua , at u explit gemiw ecrdts anet , €3 flumina oculornms eft in. Graco. p at m€0/ JH In manfueitdize. fapiemtia.) In man- n lgt [nqmetum malum. ) dïüTæO')CFTOF fueta fapientís, quz manfuete-audit, g. T Wr/6 xaxó", malum qued. coerceri & con- refpondet , monet , corripit. & docet. Y ul tOf gineri non poteft. I4. um ama mm) Sic appellat i (MicQ« | Poena veueno martzfero.) Quo pro- invidiam propter iracundiam & ran- gms m ximi famam fuam, & audientis ani- corem, quem. amarulenta commota.bile suecenf: fecam aftert zelus invidie,. ] mum, ac f-vþe multorum corpora oc- HM dæmon CIdn:, per ouüia, rixas & bella, qux Et contenitones [f im Cordsbus veffess.) fufcicat.. Per contentiones intellige fhïdla, d detit Wwws Q. Je spfz lenedicimus Deum , &c ) ardo;em animi propenfum , & incita- ) mmc P| te Qua(i dicat: Res . eft portentofa, & tum ad contendendum. gu pf mifeiatione etiam digna,eadem Tingua Nolte glariari, &f mendace: q[kal., vatit Terus vetritatem. ) M drn&ms ; qui C qua benedicimus Deum , eadem uti dd A 'n-n()f;lü", (4 maledictiones hominum. zelo & contentionibus auducuntur, (;agn€1"5' Desm 6 Parrem. ) Deum, qui e& admonst ApoPmlns', He pro tuenda Pater oimnium;. fala nominis cxdb.mamcne, pro fuis jli ^ A 1 444 j EPISTOL/E CATHOLICE B. JACOBI APOST. —xg. Non eft enim ifta fapientia defurfum defcendens ; fed 3 terrena, animalis, diabolica. 16. Ubi enim x zelus, & ;ontentio; ibifin"conüan;ia,& omne ?fcgwypikentiis opus pravum. 17. Quae autem defurfum eft fapientia, primum quideni ; Du 'W (p pudica eft, deinde pacifica, modefta, fuadibilis, bonts con- fentiens, plena mifericordia ; & fru£tibus bonis, non (1) judif cans, fine fimulatione. - 18. Fru&tus aute ; .. V piften m-jg&iiiæ in pace feminatur facientibus " 4. Concup pacemf pon poteftis ptopter quo x "Cupifcentiis - 4 Adulte CAPUT elt Det? Qi /"ET) n&þ. In Edi;. Sixz. /&gitzr & frnctibus bonis judicans, 'fïþä fimulatiöne- duimicus D« $ Ànpu fomniis obftinate defendendis,deferant Pacifes, ) Non feditiof1 , aut con- veritatem, ne glorientur contra illam, tentiofa. fed pacata, & pacis amans, quafi victam& proftratam, . Hic etiam 3 c—oncupifci; 1 Modefia,) &nieixog, manfueta , de- pro gleriar? habemus in Greco x«ra- mifía, humilis , moderata, humana, as x«vXaoSs, quodc.g. num. I3. Vul d- facilis, nam mundi fapientia facit fu- tus vertit, (zperexaltari. Vide ibi diéta. á h. la d ]j I5. lfa fapientia.) Lelum amarum perciliofos , morofos, difficiles. 4 B6 & habentium, & contentioforum, 8uadibilis. ) . SuxeiO9c , tra&abilis, morigera , cui facile perfuadetur, que - i primitivg B Dejfurfum deféendens, ) Coclitus a . Unico: - bat Apoltolus, Patre luminum , ut dixit cap. I.num, facile paret & obfequituz. hritianos,. 17. infufa. verbo Plautíno, ebfeguiofa. Bonis con[entiers. ) "Tam bonís re- ; E mrapifa Sed rerrena. ) Ob avaritiam -'qua bus quam hominibus confentiens. - d eft, volupt uzrit Opes terrenas. . x Quiciis ex 4nimalis, ) Ob, gulam , ] üxuriam, Frallibus Lozi:.) Bonis operibus. - Aonorum & d qua concu pifcit voluprates fenfibiles Non judican:.)-Aliena di&ta, vel fa-- ventris & Veneris. Ga, nec ea fuperbe faftidiofeve cón- (( Qu nilita temnens. - . VACURUE o D:abolica ) Ob fuperb'am, qua am- L membris of bit prx ceterís excellere & honorari. Sine fimulattone.) Sincera , fine —fucq : AT Doere, il .16. Ib; inconkantia,) In Grzco eft, & fine hypocrifi. - Jibus adyej I9. FruHius autem juffitis, 65c.)) d turbulen dxaTa&c &6 ía, , inquietudo , inordinatio, eft, iis ui pacem faciunt , feu pacis U membris . tia , perturbatio , tumultus , " : ,a. Vide feditio; &c. opera fe antur, jam feminatur uber- 2« Ogj 17. Oua de[ufum efl. ) Sapigntig rimus juftitiz fru&us , quem in futq- At eadem ( divinitus donata. ro feculo metent. - Facientibus. pacem. ) Id eft, bpera. U ubpetitig. Pudica eff. ) a'ryvii , pura , ca&a ; 8 ia if intemerata a libidine, & a quavis im- pacis, quz fcilicet ad pacem conci- X lii pnritate . P. L. tlatiy | pravg do&xipæ ; Íceleris, aut lianda?x 'Qö-t aug?ndam faciunt. R rA J g* M u A 445 :ndens; fl | OC APRUT IV at omme - th&upïfcenti?s non ef? obfequendum, fed diabolo refiflendum , & JDeo appropingu andum , mutueque dile&tioni fludendum , um quidem - | »relm;r/ bonis Cof- incerlis divine providentie commi/fis. - 02 (1) juti- Ncie bella, & lites in vobis? Nonne hinc? ex concu- pifcentiis veflris, quae militant in membris veftris ? - LE * 4. Concupifcitis, & non habetis: occiditis, & zelatis; & non poteftis adipifci : litigatis X . , & belligeratis, &4 non habetis, 4 prtopter quod non poftulatis. 3. Petitis, & non accipitis: eo quod male petatis, ut in con- cupifcentiis veftris infumatis. . . L 4. Adulteri, neícitis, quia am icitia hujus mundi, inimica RCAP'—UT— eft De1? Quicumque ergo voluerit amicus effe faeculi hujus : pINNUHEOH p wO ánimicus Dei conftituitur. " e fimalatione, $. An putatis quia inaniter fcriptura dicat : Ad invidiam ioft , at cofie bitat in vobis 2 * c«onacu,'pifci.tf fpiritus ; qui ha ( pacis amans, U. . 6. Majo- manlï:ära 4 d .Kkk 3 aa, humant, W EE AN ! yentia facitlt- Ella 6f lites.) ld eft , diffenfio- concupifcitis , & v ob qu&d zelatis & üifficiles * . nes & difcordie ; nam tempo- occiditis. - 6a m&abilis, Litigatis & belligeratis.) Contentio- ze primitive Ecclefiz cam hec fcribe- nibus & difcordiis inter vos certatis. jfudetar, que ni(o bat Apoftolas, nonfuerunt bella inter P il Chriftianos. Et znon babetis propter quod mon po- ;iafl. Ex concupifcentiis. ) Grece zää*o,vtälv : ff*atis.) Non obtinetis quod optatis, Tam botis fe ád eft, voluptatibus, quas fcilicet con- propterea quod non poftulatis. Re- Ípondet Italica locutio, Pe vonfentietss cupifcitis ex concupifcenriss opum, m.azdd te. :":/a: n»gb di- js operius honorum & deliciarum. , ditt, v "Qué militant i& membris veffris. ) (08. Petitis 4 04 nom. accipitis , &c. ) Dicuntur concupifcentis militare in Quod fi forte petitis, ideo non acci- tidiofeve con-w 1membris noftris, hoc eft, in illis ca- pitis, eo quod male petatis, utiis abu- tamini contra Deum & proximum, & eun fine fic ftra figere, illis tanquam ftrenuis mi- litibus adverfus fpiritum — decertare , ad explendas veftras libidines. in membris vigere, ac menti i'epu- 4- -4dultert.) Qui adherentes mun- jie, B ) l enare.. Vide ad Rom. 7. 23. do, nuntium remittitis Chrifto, vero at feu ci$ 2. Conucupifcitis £f mon babetis.) Nel animarum fponfo. nipstür UXf 5. Inaniter.) ld eft, fine caufa.- quia eadem caduca bona , qux arden- £er appetitis, ab aliis intercipiuntur ; Seriptura.) Hocteftimonium in fa- vel quia ipfa ditficillime parantut. cris literis, que.nunc habentur, non Id efh oper Occidiris.) Scilicet alii alios. extat. Videtur D. Jacobus non cer- acm CO Ztlatis. Id eft, invidetis.- ta aliqua verba citare libri alicujus faciumt. Ef n patq?i:radiptfci. ) ld quod facrif fed id )fummlatim voluijï'e doce- - 445 EPISTOLUE CATHOLfCE» B.«']FACGEI APOST j^ o, * um Prov. 6. Majorem autem dat gratiam. Propter quod d'i;cit:*'beas | ; Nolite 3- 34- fuperbis refiftit, humilibus autem dat gratiam. 1 Petr. 7- Subditi La qii d ' ergo eftote Deo: 'reüiïifte autem di abolo , & fu— : Si dutem u * * giet a vobis. - qsUnus $- &ppropinquate peo ,& äppfopimqu,abig. vobis. Emun- T & liberare. date manus , peccatores: & purificate corda, duplices animo. EOMUE 9. Miferi X eftote, & lugete, & plorate: rifus vefte , * ! qui dicitis: r mlu&um convertatur, & gaudïum in que-rorem;.r " faciemus 1bi L mus: À 1o.* Huf ; Bo xe', quod paffim. teffantur facre ite- Dat gratiam, ) lllis favet, & uberk 1. Qu x ,Ícilicet , eo usque flagrare Deum dono gnatiæ fuz muneratur. amore hominum, ut. fi idola gentium; 7« Subditi ergoeffore Deo. ) "Ménils - rens, & dei - minus volt aut feculi voluptates, illi preterantur , jora Ín dies chaxifmata: p » er : hu-lnij.ikaf& 16. Nunc Éacrantiffino: zelo exardefcat. tem aceipiatis. ^ « dmusdiame concupicit fpiritss. ) Refiflife autem diabolo , 6f fwgrt a fatio talis m Id eft , Spiritus divinus quafi" zelo- volis.) Quafi dicat , fremet , fat fcio,, Shstcnso ts typia ta&tus , optat. & concupifcit ut diabolus , nüllumque non movebit Ia- illi adhereamus, rebus mundanis & pidem. ut vos oppugnet, fed. tantumy 10. Honilia caducis pofthabitis, ne anhnis cadatis, aut ftüccumbatis;, - Ven animi ] d seurdiam. ) Accipitur nomem nam fimulatque vos viderit obfirma- . penitentiam C invidix in. bonam partem, fcilicet pro tos ad refiftendum , hafta Y - &p. 21, 99 d aelo. & fuperatus aufugiet. s ab-j;ic-iel.:",, - àt Domins: Qui babitar m vobis.) Sic deSpi- : v.8« Aþþraþinq-:z)a&ïe Devo. ) Non greö- ^ fljatum. coyan zit1 fancto loquitur D. Paulus ad Rom. ibus corporis, fed mentis & cordis I enfoy 1 9« II. Preprer i*'n)'m&imntem fpiriteo - lo non fid ( ejus im vobis. i paffibus., id eft. affe&tibus, illius opem implorando , animum.a vitiis purgan- * & finen, & MMagjarem: astem dat. grat do,& Chriftiang pertectioni ftudendo. Wig majef tam . verO injuriam quam illi infertis Emundate mauts. ) . Manuum mun- Et exduiy son ulcifcitur, ut majoris gratie mu- mere cofetur corda veftra ad fe pelli- ditia fignificatus morum innocentia , ebitum prem fic Job. 22, nüm. 30. dicitur, Sa/va- ! poa oreaift cere & pertrahere. — Vel. fenfus eft: 22.12.. Quj Zelo commovetur ; & quodammodo manditia manuunr fuartm. BEur Panocems ? faívabitur )zx.ctem'*'w in ) 1 wmundo invidet, quod cum ipfé ama- ^^ toribus fuis majora & nobiliora dona Duplices dnima.) Vide dicta c.I. n. B- Db 22 9. Mifers effise, €€c. ) Ad emundan- -OdT Qu largiatur, pauciorestamen (Lusammp ne- das manus, & purificanda corda , uni- 3 lat fratren dus habeat feftitores. cà via, eaque maxime compendiaria ,. Ptdlnnt , a 6.. Propter quod dict? , €&c. ) Pro- eft penitentia, que ex anteacte vitz "a, & bat Spiritum: Dei majózem. dare gra- recordatione ,. gemitu & lacrymis con- L 1900 coric tíam 1is qui ipfum: àmant, reverentur , cipitur, qua concepta , rifus & gau- & invocant, ipfique totos fe fubdunt, dium. mundi repudrantur. ! duiti ju ex eo quod d'cit Scriptura ca Miferi effote. ) T&Naimoeuaart y af- Atinas tanqu "rov. num. 34. juxta editionem LXX... xY fsgite vos, corporis affliGiiones fponte ab d Dews luperbis , &yc. fufcipite, vel a Deo imnvíffas liben- lus obfe P lg, [ R:ff£ir-) Deprimit ,. eemprimiz ; ut ter admttite, ad colefte numen yÓbis - D. dt lil i habec Syrus. propitiandum, | h:entes(, du&ï ii d - JT. CAPUT IV.. 447 p iniin confpe&tu Domini & exaltabit vos. — iPet. dicit:* Deys go. * Humiliam 1t. Nolite detrahere alterutrum, fratres. Qui detrahit fratri,5- 6. ,aut qui judicat fratrem fuum, detrahit legi , & judicat legem. iiro, &f 'Si autem judicas legem : non es fa&tor legis, fed judex. x s. Emue . 12. Unus eft enim legislator & liberare. * : x plices animo, n 13. * Tu autem quis es, qui j udicas proxfmüm? Ecce nunc *Ro &eg in,lu&umn P qui dicitis: Hodie, aut craftino ibimus in illam eivitatem . ). *Bue mus : faciemus ibi quidem annum, & mercabimur, & lucram facie- 3 w upoxmecaml mET ER r4. Qui ignoratis , quid eri £in cralbls - fiver, & ubeu 15. Quse eft enim vita veftra? vapor eft ad modicum pa- epatur. rens, & deinceps exterminabitur. Pro eo ut dicatis: Si Do- e.Det. ) Utmie minus voluerit. Et: Si vixerimus, faciemus hoc, aut illud. u penvhumilïtaö 16. Nunc autem exultatis in fuperbiis veftris. Omnis exul- ilt , 8!"5""'-. 5 fremet , lat Icioy. tatio talis maiigna*ei?c.v I7. Scienti gon movebit h | nec,l fed tantut ; IO. Humjli;zmini. ) H&miliat—-e VOS. latori; quafi dicat : Quid fibi hoc ;t füccumbatiss Vera animi humilitas perpetuo folet arrogas , ut proximum judices? folus 'eft viderit obnrmde penitentiam comitari. Sic 3 Regum eus, qui ita legem tulit, ut etiam cap. 21. 29. de Achab panitente di- nos juxta illam judicer. lllius eft au- ;hæffas szjicie;, * cit Dominus : Nonme vid/fi "dcbab hu- tem damnare nos, aut abfolvere, nou miliatum coram we? autem hominum. D 17 NOH gïef ents & cor5 In cmfþeäu Domint. ) Ita ut humilia- .I3.. Écce. ) In Graco eft, &ye, age, tio, non ficta fit & facasta, fed vera quz vox tranfitionis eft nota, novum- Eus*,, illios open & fincera, & cum ma que fermonem & materiam inchoat, a vitiis ] argan- gná re've;rfex;tia E l&mi:[tuden'd(?r diving majeftatis. : uafi dicat: Agite, videte veftram pru- Et ex«lrabit or.) Nam humilitati entiam, quam fit exigua. Mamuom m* debitum przmium, & fubinde in fcri- Faciemus i51,) Ibi manebimus. m inüocentia y I4. Qui z guoratts, ) diCiwf D s;:l'l'f' prura promitlum eft exaltatio. Matth. ;Ld' eft, cum fa- 23. 12 Qui f? bumiliat exaltabitur. 1Tnen ienoretis. gar tutn d ide Job. cap. . 11..& 22. 29. Prov. Is. Vapor ef? .) Id eft, quafi vapof, 15. 33- quafi affülatus quidam exilis, halitus- [ïmdi&a e sb II. ! Qnui dctf.a!aä: fratr? , aut qui ju- que tenuiffimus, qui facillime diffipatur ( emun df & evanefcit. I dicat fratrem. ) Loquitur de iis qui udi cordà, ul detrahunt, aut judicant fratrem bene Parens. ) Apparens. comp gt s acentem, & legi parentem ; is énim Deijnceps exterminabitur. ) . Paule &æ yt poft evanefcet. eo ipfo coritra legem loqui videtur, & 1 ycrymis COT illam , quafi malam, damnare. Pro eo ut dicatis. ) Pro eo quod di- : rifliä ; & gdü' (34& entem judicas legem. ) Et eamn cere deberetis. tf 16. Nunc autem exnultatis £m fuper- ab illius obferyatione. daminas tanquam malam , losge gbes Bs veris ) ln Graeco eft, à» vaiz " gtv A | ydine fpott? I2. l»us ef? legislator, &fc, ) Hoc dNaowtíeig , in arrogantiis & jattan- Mmï' AS i eft aliud. argumentum . contra detra- tiis veftris, quibus ja&atis vos hoc K njuria ; nume h;em:esl, du&uim ab i i h(t.g legis- aut illud fa&uros , talia aut tanta lu- TM p* 24 AC N 448 EPISTOLE CATHOLIC& B. JACOBI APOST. l; -EcCe f .17. Scienti igitur bonum facere, & non facienti E : peccatgg ftras, qu& .ü eít þilli—. aures Dom!n CAPUT V. s Epulati vellrain die Divitibus pauperum opprejforibus gracem. comminatur ultzföfm; pauperes vtro ad longanimitatem bortatur ; juramentum fugien- 6. Adduxi ". Patientt dum , €? infirmi a presbyteris. olee utngendi , ac pescata imvicem mini Ecce con]ïtendd : L uam efficax fit jufli oratio : errantes ad — tlenter feren veritatem [unt. reducendi.- . 9 Patientt Gite nunc divites plorate ululan ^ fta: quonia !.'A qua advenient vobis. tes in miferii's Kvefh'is, 2. Divitise veftrae putrefatctee funt, & Veih menta --Ve&ra:-x 2 cemi;xi. E tineis comefta funt. ssts 3. Aurum, & argentum VeRru*ni: eeruginavit: & ærü';go eo- rum inteftimonium vobis erit & manducabit carnes veftras " .Clm;;f. diebus. ficut ignis. V'I/*hefgurizfaiti-s vobis iram in novilfimis Heoifcatur gr L nsad 4. Ecce Meris adeo mag - Oceultari neque &ra cap"thro's y ä*uf reporr,anï'rdsä - Vel, affirmat: hi':-:i S. IPJR'C(;bWSJ* & Bafuch. ; AUr6S uodamur im fuperbuis, idem eft. ac ;n diviis ; c*a'p.- 9-'- nutm. '3: & 3. & Salomon proprium. enim: eft divitia n vididam , fupetbos. ^ N *rgm facere Prov. 25. 4. Non tamen facile, fed -Clamor eorim, poft multum tempus vitiatur & mi- z mercede franda Exnltatiío, )j kulvjöcyq'l'g*, gloriazra.. nuitur, quo fenfu intellizendus Plin. C Dunn Gu Malsgna eft. ) Id eft, fuggefta a ma- lib. 33- 3. qui hoc negat. — Vel intel- $ li gendus de auro plane ^tnum, cujus v Tigno fpiritu« — Gxece , morzed , mala, improba eft. " pure, quale ! qoteniüs. - commruniter nom eft aurum., Y N r Ekulm'g I7- Scienti sgstur Bonum,U1c.) Quuafí r tofiimonium vobis erst, j lieati efs, dicat, exiftimo vobis lrec quz monui ) A 'l'r', efíe bene nota ; itaque illa opere pr- mentum , fignum & teftim onium erit. Luxürii?, ) flate, fecus magna culps réi eritis, veftre avaritig , & — crudelitatis in ; lum epularg pauperes, quod malitis divitias ve- « que deliciürum, quippe quos ignorantia, qu peccatum Ards GOKrum Solht, aut minuit , non excufabit. elargiri. pi; quam eas pgupetibus 'In dit ocifr alentes.) Ejulantes. ^ dicet t2 die vcg p UL - Manducubit 'mr-u'er veffras , »8'*::)"- t mattis vidti I omiferis.) £m fuyer', pro- Quafi dicat, quia vos ex avaritia per- pter miferias. miäfïis-ærugïnem divitias veftras cor- ..üdixiþi;,] Q. Divitia veffra i;z-f:-efä&'a font,Sc.) At ex Craco : Hoc accidit divitibus avaris, qui par- rodere ; hinc pariter &rugo carnes fr lum veflras abfumet in inferno, id eft, LU Otdfis i, cunt fuis divitiis, veftibus, tritico,, caufa erit, ut vos igne gehenng - ipit Cf viaoy nec pa'peribus largiri fuftinent; perpetuo.cruciemini, & iotcrim omnia corrumpuntur , & ipfi remirni. qua 1 (lleVO-' U iünocem, thefauro carent, quetn fibi in. colo re- B gam imm €onc«re potuiffent. : : qufzufizafïs vobis ;"rdm.) Volui- l , DIS , Conk flis divitias colligere, & ingentem 3 'ab Omini indu od durmm E arceentum ?)beüü'*lt- thefamrum parare; fed ecce vobis £P|avn,CUc.) Aurum & argentum dat m s l em eRl unc -natimnerp ab irate numinf: COn- vere æmgiä;;em eontrahit , id enim ciliaffis, i Bü[l"j!üm - - ] )ST- CAPU TC 449 4. Ecce merces operaziorum , qui meffuerunt rägiones ve- It P'-*ccatu:i du as, quae fraudata eft a vobis, cl « amat: & clgmqr eorum in . aures Domini Sabaoth introivit. $. Epulati eftis fu veflra in die occiftonis. per terram, & in luxuriisä enutr iftis ccrda für ultf'om,ï : hf fu. 6. Adduxiítis, & occidiftis juftum , & non reftitit vobis. QUf ii /7. Patientes igitur eftote, fratres, usque ad adventum Do- mini. Ecce agricola expettat pretiofum fru&tum terrse, pa- agtes à ] tienter ferens, donec accipiat temporaneum , & ferotinum. 8. Patientes igitur eftote, & vos, & confirmate corda ve- ra: quoniam adventus Domini appropinquabit. : 'eäfg vtris, Y * 9, Nolite ingemiícere, fratres, in al terutrum. judi— ? ut non t vettr v cemini. E.Cæ" jjudex ante jaguanæ affiftit. - &ær&go - rnes veltrag 4- Uamkt.) Metaphora clamoris fpoliaftis ]uüum : fam ut dicitur Ec- 1js diebus. fiznificatur gravitas & enormitas fce- clef. 54. 25. Pauis egentimm vita : 4 E leris adeo magna, ut excufari , aut pauperum eff 5 qui deframdat illum , occultari nequeat, que Dei oculos & homo. [angninis efl 5 qui. anfert in fn- "D &Bafucli. * aures quodammodo verberat, & eum dere panem , 1 in vindictam , & iram exftimulat. mum [»um. quaff qui 0ccïidit proxi- , 3 & Sdonon Clamor eorum.) Qui meffuerunt, & men facile, fed .7. Ufaque ad a dveätt?m Domiu, ) vitatr & mi- mercede fraudati funt. Ufque ad mortem & judicium. llieesdu: Plin, Domini Sabaotb. ).: Domini exerci- - Temporeneum , &Y ferotinum.) Gra« ca addunt, jeróy , pleuiam, Pmbrem , nt,- Vd ind« tuum, cujus potencign) eHugere(non » e puo, que p poceritis. s E Imber . temporaneus eft qui menfe irüme 5 Epulati äj;*i::) äfguæüo*aw'e-, de- Octobri decidit jacta femente, & eam lictati effis. erminare facit: Serotinus, qui fero, erit;) Axg " T' Luxuriis.) Luxuria hic fignificat verbi gratia in À flimonimm erit maturandas fegetes. prili, depluit, ad crudelitatis il luxum epularum , veftium , omnium- ue deliciarum. g. -Adventus Domizs 4;;7'0'»:')271:2- j iv r Ia die occifionis,) ln Graco eft, v/t. ) Poft breve tempus hujus facu- Sicut 9m die occiffonis, fcilicet fefto,quo li ; nam licet extremum judicium ab ma&atis victimis epulum fit. Apoftoli. hzc . fcribentis temporibus df gf;)'l 1 6..4ddixiffis.) Scilicet morti, ut pa- multum:. diftaret , tamen zz cozfpedtu x ayaritia pa tet ex Græco xaT£ÓouTt ; .condem- Domint mille auni ffcnt dies hefferna, as velas 0f naftis yuftam. . qua praterist, Pfalm. 89. 4. Vide fi- enpo om9 7 unm. ) Plärfque intel- milem Iocum ad Hebr. fo- num. 36: CetlO y D Ü : Oqct'dlfl.: j ligent. Chriftum ; quafi dicat, Chri- - 9. Noftte ingemifcere n alterutrum.) gue gt:hefmæ 1 ftum innocentem occidiftis; & cum Quafi dicat, i injuriis & preffuris no- aü deyo* pro tam immani fcelere lugere de- lite nimis dolere & flere, impatientiam Ó beretis , contra ventri , deliciis & oftendere, vobis mutuo irafci, &c. Vlllh) VOIui. E Vel, occidiféis abdomini indulpetis. Ecce jJudex amte jannam affftít,Y) & ingancm idem eft, quod bonis evertiftis , & Proximus eft, adeft pro foribus, UC Brbds enm Comy Menech, Tog VAE LH [ ais Q . * 459 ^ EPISTOLJE CATHO-LIC]E B.JACOBI APOST. - XO. Exemp.lüm accipite , fratres ; exitus mali, laboris, & pa- ] 16. Confit x tientize, Prophetas: qui locuti funt in nomine Domini. ] «pro invicetts II. Ecce beatificamus eos, qui fuüftinuerunt. Sufferentiam. affidua. Job audiftis, & finem Domini vidiit -is»',: *quoniam mifericors r *Flias , Dominus eft, & miferator. .gravit, ut vX *Vfat. I2. Ànte omnia autem , fratres mei, * nolite 'jurare näque "& menfes fe 5-:34- per coelum, neque per terram, neque aliud quodcumque ju- 10. Et rur. ramentum. Sit autem fermo vefter: Eft, eft : Non, non: - dit ftu&um ! ut non fub judicio decidatis. M 1g Fratres 13. Triftatur aliquis veftrum , oret: Kquo animo eft, þþfallxat./ Verterit quis 14. Infirmatur quis in vobis, inducat presbyteros Ecclefiae, 20. Scite ( & orent fuper eum , ungentes eum oleo in nomine Domini : ab ertore vi 15. Et oratio fidei falvabit infirmum, & alleviabit eum Do- -multitudiner WUSNPSRCDaIR RC Rss frjninus,' & fi in peccatis fit remittentur ei. 16. Cq:n; - —— .þïprefïit Trident. ,VIQ. .Eh-mplnm acctptte , €fc. ) Sen- aliquid patitur, five vexationes fint itatem corporis untm expelierit fus eft: Permoveant. vos Prophetx corporis, five sgritudines animi, - GMlevialit. & fan&ti exemplo füo ad laborum fufti- Oret. ) Ut inderobur ad fuftinenda nentiam, qui in hac vita multa pet- mala, & folatium aliquod reportet. -Jius habeat incc peiiu afpera tolerarunt, & plerique Sic Chriftus fzdus m agonia prolixins IT eorum exz£z x:alo , id eft acerbiffima orabat , Luc. 22. 42.. -hoc enim ficra : 1morte, immortales fibi coronas pe- quo animo eff, ) Hilari, pacato, pererunt, tranq uillo. ; I oblitus alic Qui locuti funt im nomine Domini.) Pfallat. ) Cantet De-oïll'aude'ws, & - Cüfus labet tar Prophete enim a Deo infpiratí pro- atias agat pro acceptis beneficiis -Xlio hujus fs mebant oracula &^ mandata Dei, & , m recipiat, profperis rerum fuarum fucceflibus. non fua.- 14- I»ducat presf)te(w Eccleffa , ) '1llud deleatu;, 1I. Ecce.) Eft nota admirationis, &c.) Agit de extrema unGione, cu- [l . löï Confl'tem;, .& adhortationis ad imitandüm.: jus minifter eft facerdos. E x : Ufra,) Non "eretici, fed ] Beatifcamus.) Fortunatos & feli- qorezr fuþer eum. ) 'Tum aliis pre- ces eos exiftimamus & predicamus. cibus, tum pregcipue adhibendo for- C Mérl oves paft Suflinuerunt.) Adverfa. mam verborum deprecatoriam hujus 1 E Or4fe ro Et füem Domini vidifhis.) Id eft, ut facramenti, Per /f£aom fantülam unüi- V privatis r Ut falremia; wertit. Syrus, Figem quem prafstit ei onemy, 6 fuam piiffzimam mi[ericordi^ ADomtnus vidiflis, cum fcilicet pqü am, indulgeat tibs Dens q(u'dguid def:'- Tique filntem, calamitates, &ezedixit Domitnus novi[- quifli per vifum, &c. D - Dereor, ffmnis job, magis quam principta ejus , I$. Orat£o fidei.) Id eft, þtï'gca,cïio' i recati() u E i ut legimus Job. 42. 12. . hzc & facramentum , quod nobis endum, - 12.. Nolite jurare, €c.) Defumptä roponit fides noftra, & per mini- eft hec fententia totidem fere verbis ftros fuos confert. Ecclefia.- quæ iT ex Matth. 5.24. vidé ibi dicta. Salvaltt fnfrmum, €e.) Reüicuïee :gniüca; L I a&uc Hic tamen Ut nom [b judicio. decidatis.) Ut illi corporis fanitatem. non incidatis in condemnationem ju- 4 effe&us non certo femper evenit hu- rando falfur. jus facramenti virtute, fed ea dun- ! 13. d) rgïgtuï. ) :ganovr;c&?a., maii gaxat adhibita condijtione', q.qamjhex-» Pa 1 9T. / CAPUT V. 45x Pabor»s, &y- 'omini, 16 Confitemini ergo alterutrum peccata ve&ra & orate . pro invicem,ut falvemini : multum énim valet deprecauo jutti Sufferentiam affidua. Q mülericots 17. *Elias homo erat fimilis nobis, paHïbxlls ; & oratione *gRegz - oràvit, ut non plueret fuper terram , & non pluit annos tres ,, I7 Ts jurare neque & menfes fex. adcumque j 43'5 18. Et rurfum oravit: & coelum dedit pluviam, & terra de- : Non, 01; dit fru&um fuum. 19. Fratres mei, fi quis ex VOblS erraverit a veritate, & con- ) eft pfallat. T0 Eccleüæ, verterit quis eum: 20. Scire debet, quoniam qui converti fecerit peccatorem ne Domini: abit eum Do- ab errore vice fuze, falvabit animam ejus a morte, & operlet multxtudmem peccatorum. 16. Cot- $2- I7. Elias, 6c.) Exemplo Eliz o- od preiïu: Tndenc Seff. 14. cap 2. ftendit » vexationes [int nitatem corporis interdumy, ubi faluts uanta fit. vis orationis, no- anime expedierit , confe?mtur. ta eft hi : oria ex lib. 3. Reg. cap. 17.1- ydines animi, Alleviabit eHn Dammu.c.) Ut me- bur ad fuflinenda Paf $s. ) Óporma3 as , fimiliter liquod reporte lius habeat in corporis illa infirmitate. obnoxius affeciionibus & erumnis, Er ff i peccatis feerit , &c.) Per quod addit ne diffidamus nos etiam a T griluii hoc enim ficramentum gratxa infun- ditur, & fieri poteft, ut. quis bona D«o impetraturos ea que cum fidu- ) Hulan, piato cia poftulaverimus. fide oblitus alicujus peccati mortalis, QO. 4b errore vi& fme.) Vltæ, mo- cujus habec tantum attritionem , au- Deo laudes, & xilio hdyus facramenti primam gra- rum, a&tonumque fuarum pravarum. coptis beneficiis tiam I'CCIPIBC, p*r quam peccatuin Salvabtt: antmam ejus 4 morte,) um foccellibus illud deleatur. | Ejus, qui prius aberraverat a. re&ta via. In Grzco nihil eft quod refpon- r Euph y 16. Cenftemini alterutrum pecedt.c " un&tone, cu vef£ra.) Non foli Deo, ut docent deat voci illi cym, olim tamen fuit. heretici, fed homines homini , alter &vr8 , ejus, vel &vr8 per fpmtum afpc- Tum li p rum,; fzam, ut fignificetur eum qui alteri, oves paüon, lalctfacerdotl &c. alienam animam falvat, etiam fuam , adhibendo fote Ep' orate pro imvicem , Gc.) am ycutoriam huj in privatis precibus,quam in publicis. falvare; fi enim juftus eft de condi- ufum m Ut [alvemint.) Ut animi corpo- 2gno meretur opere tam pio gloriam cæIchem fi vero eft in peccato, de M";Im fgr::arit- jd d rifque falutem . conf-quamini. 7 q"ii" Deprecatio.) ó*,eig, qu& proprie congruo merebitur gratiam & juftiti- eft precatio que adhibetur ad malum , qua falIvetur. precatlo evadendum, jid Operiet multitudinem þeccafarum ) , Qi Od nobif. "ffi4ua.) In Greco eft, Éyspeyspé g, Id eft, pro fua virili reftinguet pecca- ,&per miüt quz vox a&uofam & efficacem fi- torum incendium , quod ommnia gnificat. popula:ur. cclell Rditud (ft.) K tamel entt j p " ei une t61 f m i« jiont s L1l 2 EPI- 7432 -HBC o BN - ! Beneti i fecundüt "»EPISTOLA. L- - Dinfpem v 4 ]n her dmmarceicib B.PETRI APOSTO N L L . Quiin * /CAPUT PRIMU M. Jorsam revel Grätz'as Deo agit de «ocatione ad fiden , &? vitam aternam, qu& E 6 Inqu 1 in varlis ten amen per multas tribulationes acquiritur, de qua Propbetae vati- p m cinati funt , bortatur eos ad vite munditiam ; ut qui Cbr -u Qenus CO ii m & tempot? - fJanguine redempti funt. — x "tutur dv g p rf:tfüs Apofto lus Tefa Chrifti, ele&tis adven is dirp&n*o— t homans t conducit nis Ponti, Galatiae, Capadocise, Afize, & Bithynise, «coufequendum P 2. Secundum przefcientiam Dei Patris, in fan&tifica- ] 3 Benedidus tionem Spiritus, in obedientiam, & afperfionem fang : uinis lefu benetiator D tuiti noftri Chrifti : Gratia vobis, & pax multiplicetur. t Mepeneravit PUL AR « 3* Be- ts per Chrift I. Le&is.) 'Scili cet ad .,«'H(iäm & videndo eis przdicatores, & alia me- & gntiam a gratiam. dia opportuna , quibus- previdebat " utüfcavit, & "Advenis.) Sic vocst Judeos Chri- eos Chrifti fidem libere amplexuros.: tim gratig re (od fpm DT ianos, qui tum alias, tum recenter Der Patris.) Pater hic accipi po- ob perfecutionem a nece Stephani a teft. tuüm . notionaliter, ut fig ificat - , nt pet g Judzis excitatam A&or. g. r. e Judza primam perfonam fan&te "T'rinitatis ; - qui gloram difperfi, fugerantin Po ntum,Galatiam tum effentialiter, ut fignificee Deum, - Per refry, &c. ibique hofpites erant & advenz. ^ Cumenim ( qui /ribus perfonis eft communis. Ponti.) Pontus regio eft A(ise mi- Hic enim eft Pater refpectu Ange- - Rutevert, c noris, Ponto Euxino adjacens, a quo lorum, hqminum ; & reliquarum crea. ; COnfequende nomen accepit. Tam Pontus, quam turarum. x -,;4 4X4- 1)3 bm reliqug provincisz, u hic numeran- In. fantlificationem. Spiritus. ) Ele- ; Retenit tur, pertinent ad Afiam minorem. &is ad fanctificationem Spiritus, quos . U0 Íqut lia 4ff«.) Eft peculiaris quedam pars fcilicet Spiritus fanctificet, & qui ab -- Nug Daceret ; Afiz minoris, qu& totum illum ter- eo fanCtificationem . recipiant. In Incorraptil rarum & infularum tra(tum comple- Grzco eft, ? &yiacpae, in fantifica- - tentes filiier Gitur, qui eft circa. Ephefum, vide- £jone , fed particula Z» ponitur pro eic- 1 :"*bilis)eü, &i licet, Troadem, Phrygiam , Lydiam, In obedsentiam , &f a[perffonem [fau- lotontami; Cariam, Lyciam, Mszoniam , Joni- guinis Jfelu. Chrifft.) Significat ad hoc m fipnif am, denique feptem illas urbes, de electos effe eos ad quos fcribit, ut qufit has quibus agit D. Joannes de apoftafi fan&ificati per gratiam Spiritus fan&i, obediant divinis przceptis , memores . Wane puram cap. I. num. 4. & deinceps. 1b omni 2. Secundum pralícienttam. Det Pa- Chrifti fanguinis, quo funt afperfi & COttra quan £r5.) Elecis fecundum przfcienti- abluti in baptifmo , atque per ejus- Pt WNes, | am, fignificat providentiam & prz- dem merita redempti.- 1 QUo omn deftinationem Dei, qua Ponticos ele- Gratia vobis, 6 pax multiplicetur.) tr (mml Nomine gratiz ( pacis. omne bono: ï Wtinent, gic»ad fidem & gratiam Chx?&i , pro- ! x - cgri!*try TL 453 3.* Benedi&tus Deus , & Pater Domini noftri Iefu Chrifti, *2Cor 3- l. qui fecundum mifericordiam fuam magnam regeneravit nosl: ph. in fpem viam , per refurre&ionem TJefu Chrifti ex mortuis, &gr$ 4 In haereditatem incorruptibilem, & inc'bntaminatam? LI immarceicibilem, confervatam in ccoelis in vobis. . s. Qui in virtute Dei cuftodimini per fidem in falutem , pa- ratam revelari in tempore noviffimo. Rs i, qu 6. In quo exultabitis, modicum nunc fi oport et COn—.tþriftari in váriis tentationibus : L1l 5 1. Ut Qobvtut l- Ammarce[cibilem.) - äuoiþ&v-rOv ; que rum genus comple&itur, fpirituali- ii Cbnffi» um & temporalium, itaque illis pre- marcefcere non poteft. — T'alis eftco- catür divine gratie, & profperit:tis rona quz paratur beatisin colo ; nof& etiam humanz incrementum , quan- quales corong qua& plectuntur in ter- ; difpärüo- ris, ïith)'niæi : tum conducit ad finem vitx xternz quærillicq marcefcun;þ & putre- confequendum. fcunt. fanCtfice- 3. Bezedidius Deus, Oc-) Laudetur & & Con[ervatam £m cmlis n volis.) Sy- z benedicatur Deus , qui eft Pater. Do- rus, Qwa parata eff vobrs , itaque T. lguiljislefg' mini noftri Jefu Chrifti. vobr; ponitur pro volts. i Regeneravit 0. ) Quuafi dicat, De- S. Qm' iB virtute Dei ) Qui divinæ" 2 ybe potentiz virtute. u esan! us per Chriftam & baptifmum ejus , , & dume & gratiam nos regeneravit, id eft, Per fidem.) Non nudam & mortu- juftificavit, & a morte peccati ad vi- am, fed vivam, & gratia & charita- ; previdebat vit. J te animatam. amplexuros. " 'tam gratie revoca . jic accipi po- (dpe fpem vtvam. ) Hoc fine & fru- Cuflodimint in [alptem.) Ne in pri- &u, ut per gratiam. fperemus confe- ftinos errores recidatis, & ut porro gt fig.ifat qui gloriam & vitam zternam. progrediamini per viam, quz ducit « [rinitatis; ad falutem zternam. ificet Deum, Per refurreionem | Jcfv Chriffi. ) Cum enim Chriftus caput noftrum re- Paratam revelari in tempore novi[- E communis. furrexerit, concipimus fpem vivam fémo. ) Qu parata eff, & nobis fe- fpettu Ange . € «terna. pofita, ut in extremo judicii die ma- confequendz per ipfum vit iquarum Qrede 74. ia bareditatem.) Qu afi dicat, nifeftetur in nobis, qui illa tiac or- regeneravit nos Deus in baptifmo , nabimur, etiam quoad corpus; nam situ.) El fuofque filios effecit, ut hsreditatis beatorum animsz etiam ante judicium Gpiritus, qu$ fuz faceret participes & poffeflores. gloriz coleflis erunt participes. 2£0 , fe4 & & qma Incorruptibilem.) Non qualem pa- 6. In quo exultabitis.) In ji i,dnto : rentes filiisrelinquunt, qu& corrupti- fert omnia prgcedentia, qua ( dicat , j p,;&i t« biliseft, & brevi tempore polffidetur. exultabitis fi cogitetis vos regenera- pitur pro £ dacontamtnuatam. aMía»ro», quod tos effe in fpem vivam hzreditatis fionem ] 'etiam fignificat i»conramimabilem. Si- &terng, &c. jficit ad hoc coleftem fore Modicum nunc ff oportet caætrf'/ldri.þ) j fcribit; UB : gnifïcac hereditatem Etiamfi adver(a aliqua brevi hoc cem- pl dane puram ab omni forde peccati , iritus fanih & ab ommi turpi voluptate carnis, pore vite ferenda fiut, , exulcacitis g qyemore contra quam putant infideles aliqui , gaudio, magnitudinem, & gter . ita- ut tem retributionis reputantes. , Sic di- urce , qui Paradifum expe&ant , y pr o in quo omni vol uptate carnis fruan- cebat D. Paulus 2. Cor. 7. 4. Rep/e- eur, omniquelux tus[um con[olatione , fup.rabundo gata ,,,lfiplimvf-) ! taminente »u—& libidine fe con- dio inm om»s tribulatione no-jrd. omie Quv 454 EPISTOLE L B. PETRE APV/OSTOLI ' It ser 7. Ut probatio veftrze fidei multo pretiofior auro (quod per Spiritus Cl ignem probatur) inveniatur in laudem ,& glorixam, & hono- ! Fones & f rem in revelatione Jefu Chrifü : * . . ? U me .8. Quem cum non videritis, diligitis : in quem nunc uo- F'tem mioit que non videntes creditis: credentes autem exultabitis laetitia ul evange inenarrabili, & glorificata : quem defi 9. Reportantes finein fidei ve Rræ, faluyfam: gnfmarum ve- 15. Ptor ftrarum. H GRUN perfeati fp . 1o. De qua falute exq uifierunt,atque fcrutati fu nt Prophgtæ, - velationem qu1 de futura in vobis gratia pr?pheïtaverun,t : II. Scru- a . Ur þï;bat'io v;e/lfæ fde;.) ld eft ; 9. Reportamtes fmemy, €c.) id e.&;, ut veftra fides probata, & explorata mercedem , quam in przfenti repor- furedtioe , qux multo preti fior eft auro. tatis ," nimirum falutem inchoatarn per : Sp:'ritus find Inveuiatur im laudem O& glortam; gratiam & injuftitiam , in futuro au- la, Quibu! &c.) Quisfi dicat, ut fides veftra ita tem plenam & perfectam per felicita- probata, fit vobis laudi, & cedat vobis : . Quibus reve tem & gloriam fempiternam. 0 €4 Qug in gloriam & honorem in die judicii. lO. Exqmuifférunt — atque feratats E Ui n Iz re?)e!;t,ïia.neþ]qfa C/::r.f/ii.) Sïc ap- funi.) Accurate, diligenter, & fol- pellatur dies judicii, tum quia in eo licite perquifierunt prophete hanc fa- - quo ipfi vive - I poft effe a revelabitur, & apparebit oculis no- lutem ; non enim eft novum hotni- AMinifrahas ftris Chriftus , qui aunc. eft invifibilis:/ num inventum, fed prifcum , Dei de- - fubminiftrab; "CTum quia in eo cuju cretum prophetis revelatum, qui ftu» merita revelabuntur. fque opera & Ter eoj a, diofe illud indagarunt, pr*ædixer.fmt : tt. Apolt 8. Iz quem n'zmc*quoquä'nak videz- & expe&arunc. D £es creditis. ) Quem cum non videa- II- óerzfamtes £ z quod, : vel quale « Vriftum pr tis, nec unquam videritis, creditis zemrus f£gnifrcarez.) Pro ffgosfearer , ) Spiritu fg; tamen. in Grxco eft, /yAs, id eft, decla- .let al ewa vtat, fient -Credenmtes amtenm exnl(;iäi;is latifia Yaret, demonftraret venturam hanc sgenarrabila , €5 glovtfeara.) Quafi di- ratiam Chrifti & Ch,iftianimi. Íta cat: Preterea licet multis. malis & Janiel c. g. intellexit in rmedio 7O. - prédixerne - Apololi er srumnis preinamini, tanta tamen eft hebdomade, ideft, in anno 487. oc- . m jum memorat fidei virtus, uthec adver- cidendum cffe Chriftum. — Jacob poft fa non folum patienter & conftanter ablatum fceptrum a Juda Genef. 49. pititus fay toleretis, verum etiam exultetis gau- — Io, Malach. c.5. 1. mox poft adven- enteco[le. dio ineffibili, & tam gloriofi]eti- tum & predicationem 5- Joannis 'Ba; tia, ut cum venturi feculi bextitudi- — ptiftz. - . .".) EUm e ne poílit aliquo modo comparari. ; '.F;m't ts Chrg'/li.) Sp'irïïtku:q, Chr:&i : ritfir Patren Exultabitis.) ln Greco eft, àqaM- — quierat i eis, uteftin Graco. Exat n qna e( AjacS3s, exultatis. autem in eis tum inhzrendo per gra- T ea,.ltur' .It Glorifeata. ) QQua(i dicat, letitia. tiam, tum infpirando per prophetiam. MLETTA J hzc veftra veftita. eft quodammodo Pranmutians eas, qua in Chrsffo [unt & « DI Ros defide & perfufa gloria, quia ob gloriam p«/fiozes ) Prenuntians Chrifto . ob- f colcftem , quam p oeratis, letamini ; venturas , & inBig'i:ndas. paffiones & T Chrift atque adeo hec lxtiti3 eftpreguftus | plagas. Ti& l itifi qui * Ef pa/fer;äre: glortas. ) . Et vgl.ori,amj perteq d:mglorig illius, quam poft hagc vitam confequemini. :O, re&m [ D | Cluifti poft. paflionem fcilicet 'ixþ:fge-f- 1 " C»APUKTV'L " 455 ? (quod per 1T. Scrutantes in quod, vel quale temþus—fï»gnifï'caret in.eis Spiritus Chiifti : praenuntians eas: qua in Chrifto funt paí- i, & horo- T fiones, & pofteriores glorias: : 12. Quibus revelatum eft , qui a noh übï'ihEt-ipüs; vöbis,üau- ] nunc quo- tem ininiftrabant ea, quae nunc nuntiata funt vobis per eos, abitir letitia qui evangelizaverunt vobis, Spiritu fantto miffo de coelo, m - A Mnarum ve« quem defiderant Angeli profpicere. OS mentiä veftra, fobrii, I3. Propter quod fuccin&ti lumb perfe&ti fperate in eam, quse offertur vobis, gratiam , in re- tProples, 1. Scru- velationem Jeflu Chrifti: 14. Quafi ,L(fr) Id et, furrectione , ,äfcenfïone , miffione affiones & pofteriores glorias, ut orefenti repote Spiritus fancti, converfione gentium lg ificetur Angelos mire dclectari nchoatart par. [o W, vifione humanitatis Chrifti , eju'que in fotoro aue 1.2. uüw' revelatu;fz eg , & ) T pe'r felicitae plagaríim , & ftigmatum facrorum. eHram Quibus revelatum eft a Spiritu fan- I3. Propter quod.) Qua(i dicat, &o ea que ipíis oftendebantur de cumi hzreditas incorruptibilis, & co- (fqut feutat Chrifto non peirtinere ad tempus in leftia bona vobis parata fiut. enter , & 10* Succinti lumbos mentis veffra.) Id quo ipfi vivebant, fed multo tempo- yhee hanc f- re poft effe adimplenda. eft, mente prompti, alacres, & ex- govurm hotni» Minifrabant ea. ) fi prophete pediti ad ea capeífenda & facienda, um Dei t - fubminiftrabant vobis [ a oracula. m qui Hüe. que ad hunc finem confequendum utilia funt. . Per. eos qui evangelizaverunt vobis.) 1 Pr'æ;üxerflnt. Per Apoítolos & alios, qui vobis Sobria.) vífpovrtg, quod etiam ver- Chriftum przdicaverunt. ti poteft wigiazres, ut vertit Va- yl, vd g Spiritn fanélo miffo. de celo.) Ke- tablus & S. Hieronymus lib. I. con- fi ;;i/wrt ro of " . fert' ad evazgelizaverunzz, quafi di- tra Jovian. Unde & Syrus vertit : id l, dedi- Ccat , ficut prophetge per Spiritum Excitamini perfedte. Utraque le&tio atam i (Chri&i 2 de uo- fuperiori verficulo , in idem fere recidit, nam fobrietas tianimi, 4 A hriftum venturum: ita pradixerunt mater eft vigilantiz, ut ebrietas fo- in medio (* À Apoftoli evangelizaverunt vobis eun- mni & ignaviz. Loquicur. tamen in10 4 g. dem jam przfentem, infpiratione Apoftolus de vigilantia mentis. qua .. .Jaco bpüüp Spiritus fanci, - cavemus ne hoftium infidiis ;ircum- i Gend f Pentecofte. quem : recepcrunci in veniamur. Inm quem deffderant Mngels projþice- Perfe(fe. Ne&i pocei"t pE fotrsz , , Juanis B - re.) Eum enim videndo, vident pa- ut fenfus fic: Perfe&te vigilate, nam riter Patrem & Filium , omíhium fomno, vel dormitationi,. locus non Alii ius C 4 [ enim una eít effentia, & hac vifione eft inter tot holftes agentibus. Grac. P beantur. In Grzco nunc non eft cig ne&unt. cum |fequentibus , Perfedte sl perSP 0», i2 quem, ut legit nofter Interpres, fperate , ut non quarlibet fpém fua- " hetiaft fed eig , 2 q4^; & fenfus eft An- deat Petrus, fed fpem perfectam, , Ciifet elos defiderare profpicere in myfte- hoc eft virtutem "Theologicam, qu& Chrilto. ria Chrifti, przfertim falutis & glo- cum charitate conjungitur, precipue- rie beatifice, ut fcilicet ea videant que divina beneficentia & liberahtate | *Pamones perfeta & completa. | Vel, &g , iz nititur, ita tamen ut propria merita $^^ refert Chriüi maSipara , id eft, non penitus negligat—, quam D. Paü- jjcs r NG - ^ 33 " 456 - EPISTOLAE I B. PETRI APOSTOLI / 14. Q"uaülfilii obedienti 1.* 3 rantie veftree defideriis: ge, non cögfiguratif"priori-büs igno- |. | & incont: 20. Ptc 15. Sed fecundum eum, qui voca in omni converfatione fan&ti fitis. vit vos; San&tum: ut & lpfi feftati av * Lev. I6. . 41 QU Quoniam fcripturg',ï elt« '*—San&i eriti-s, quoniam e-gcj» 2 foortui: 11.44- fanCtus fum. io. 2 6 17. Et fi patrem invocatis eum, qui * (ine acceptione per- Deo: &20 25. Àn *Denu ^ fonarum judicat fecundum uniuscujusque opus , in timore ir.-mf 1o.17. Colatus veftri tempore converfamini. fraternita tis : Rom. 18. Scientes, quod non corruptib ilibus auro, vel 'ar'gän.to'v 2. II- redem ze traditio- 2 ha pti eftis de yana veítra conver(atilone patern alat. nis: . 1g.*Sed per verb 20 46.3 m Ruumumus mne: « lus ad Röln. cap. 5. num. 2. Jpem vo- tiam & ad fälutem ; H();: eftid quod 1 pravs ratio cat f/;orum De:. r A docuit Chriftus Matth. 5.48. EZere eftis vel in Ineam , qua volis offertar gratsam. ig'ituru perfeett, fext & lifno, fíca ?ger 'vc'j]?ef Per gratiam intelli it gloriam, hanc celefes perfetius eff. Iy Quj enin fideles & jufti fperant, qua licet $ In opmu: comver|[atione. ) In omnibu& & gmlm N id e( fit merces bonorüm operum, tamen actionibus vefítrtis. J tite, lrinoce hxc ortum habet a gratia. , Unde ad 16. Quoniam fertptum eff , Gc. Y vit. 20. 26. *dientfa " &c Rom.6. 23. dicitur: Grazía Dez, vs- 20- P'go f4 &ferma, Sacti eritis, &f c')Id eft , mundi, (jfitutiono; In revelationem fefu Chriftz. ) | Grz- & puri ab omni labe peccati. €e'eft, 2» revelarione £y dnoxaNobu ; 17. Et ff Patrem invocatis eum, &c.) m!lïdiä conf Vi quafi dicat, fperite hanc gratiam vo- Pexgit fuadere ut fancte vivant, quod Manifefr bis dandam in revelatione Chriíti ; ille ipfe fan&us, qui eos vocavit, fit 0nem . vita hoc eft, in die judicii. Senfus vul- ipforum Deus, Pater & Judex. Ig tümore comver[amint. ) Reveren- Onem, & ] ati idem eft, quafí dicat, fpem ve- tia enim & timor debetur Patri , Fün;. ü ram 'extendentes ufque ad revelati- ju- . Niffi; onem Chrifti, & adventum ejus ad dict & Deo. Incolatus veffri fempore.) Brevi hoc l'ertremis judicium , tunc enim gloriam perfecte tempore peregrinationis prefentis vi- Yivitus,. confequemini. L itütione m I4. meflt z ebedientia , & e.) Hec te. Grace eft, ypdvog vtaporxíag , tem- Ingter y, ndenta pirzce dentibus , quafi dicat, pus pere u]to ftate fuccincti lumbos, id eft, expe- in alieno. grinatiqnis, vel hgbicationis Y fi diti, & parati fervare divina prece- I9. Seíegtes quod r äar)'u;tläil;. Wdeles of pta, ut decet filios obedienti , id gR, bur, D. Eft alius fttmulus, quo filios obedientes- eos ad quos fcribit urget . D. Petrus , ) ! s üt f vt fancte vivant , quod fcilicet a Chri- Non eonfrguratt.) Non conformati. U fs Ignoraztio veffra. defideriis.) lis de- fto redempti fínt, non auro; aut ar- - fideriis & concupifcentiis quibus fer- génto , que corrumpuntur & per- Chi Vilentes viebatis tempore Gentilifmt , cum plu- eünt, fed pretiofo fanguine Chrifti, n fibus erroribus tenebamíni. ut fan&e viventes in hoc fzculo ad^ C'élitis & Vi Q i I Sed fecundem enm qui vacavir caleftem gloriam pervenire poffent. . — vos.) Sed fan&tt eftote, ut eft fanctus De vana veflra comver[attoze parer- &tent R ? üra, &e ille qui vos ad fidem vocftvi: ; àd gra- "a qraditieis.) cllicew de vana & — B'Hu Cgmc | 3 X ! CAPUT L- 457 19. * Sed pretiofo fa fti , *I be : loribus igng"; & incontaminati. nguine , quafi a'gni*' imm ac'iïllati Chri ia 6. 29- [4 20. Preecogniti quidem ante mu s ndi con&ifüt—io EY mut& ipf .; : nEm, ma ni- 723 feftati autem noviffimis temporibus propter vos, 21. Qui per ipfum fideles eftis in Deo $ .. juoniam ego » qui fufcitavit eum 1ro an. a mortuis, Iy 70' : eptione ptte Deo: & dedit ei glpri—am , ut fides veftra, & fpg's.efï'et in z Apoc.; in more ite | 422. Anim äs veftras caítificantes in bbedientia charitatis. : in i* 5. fraternitatis amore - ' z H ; fïm-pliici ex corde invicem diligite attenf- ,vl -argento*ï; tius z fne traditio- 23. Renati non ex femine. öorrüptibili, fed incorruptibili gl æ--— per verbum Dei vivi, & permanentis in eeternum. . 24.*Quia : ioc efid.quod. J Pravæ ratione vïvendi",. uani fecuti Q2. JMnimas veflras mþztfäame:, £fc.) h44 Hue d eftis vel- in Judaifmo , v e À j in Genti- '"Totius. verficuli fenfus' eft » Cafto » & (fiter ve/?gl--'Q lifmo , fic a parentibus veftris edodi.. id eft, puro: amore fraterno invicem. IQg. Quaff agni.) Wocat quafi a- impenfe diligite, fervite & obedite. gnum , id eft, fimilem agno in puri- Caflificantes.) qoysixóT&g , id eft, cum: ) ,;ü omnibll? tate, innocentia , manfuetudine, obe-- dientia ,. &c.. animas veftras caftificaveritis & puri-- mfffæf) L?' ! ficaveritis. QO* Pracoguiti quidem ante^ mundr In obedientia cbdr;iuti.;'.); Obedien-- yi dt, ml confituttonem. . Qui Chriftüs , ante: JecCati» mundi: confti tia charitatis eft fubjeCtio ,. qua fidelis: fuit.- (t-uti(')ncm: prædefïiïnacqu: in omnibus fubdit fe legi, di&tamini ,. ais em ) & impulfui: charitatis, ut' quidquidi [ïe vl'v afit, .QUO Md!zifäjgndfik.äüfem.-)ä Per incarnati- facit, faciat:ex du&tu charitatis- — Im eo;s» vGrCRVlti w onem , vitam ,. mortem , refurrecti- ddex« Grzco eft ,. obedrenzta verttatis; quafii rum.. onem, & pr&dicationem: A poftolo-- dicat: : Qu£ anfmasvefiras purificaflis: ii.) Rert Iefe - obediendo: veritari,ut vertit: Vatablus.- Noviffemis' temporibus;) Quafi dicat;. In fraternitatis amore.)) Idem eft ac: etur Pattis ju his: extremis temporibus ,.quibus nunc f dixiffet, fraterna charitate: vos di- i. Beevilor.| vivimus;. poft. aliquot chiliadasa con- Ii'gite:« j pf t ftitutione: mundi.. Simplici' exzcorde,.)) Animo: fincero;. qapotid y w froktW'v,ä:;-)þj Quos: fi.d;elüeg»ï fecit & irentius ) P"ri)gy extenfe, con- cultores fuos.. tinentet, ut.fcilicet amor non fit bre-- g] habitatonis. — QI-- Qui per tpfum. ) Chriftum.. vis:temporis;: fed extendatur & com-- i a d - Fideles effis in Deo.)) lp Dennr cre- pledatur: onmine tempus, & omne ge-- " mulu s qüO dizis:,, ut eft ini Greco ,. zic tóorrag d nus; proximorum.. Vatablus & a- EQy;- : ninus yertuh " petrts s & 4 " t img'"e:zfe.- Alii intent.-f-,-. jolicit à C Ut frdezveffra,. 68 fpes effet i2 Deo.) feu /mrenfe.- aoro, ! Ut videntes: à: mortuis . refurrexiffe: Zg- Rematt nom ex: f ämi;:e*kcownft;? &t Chriftunr, qui eff. caput: noftrum . bili..) Dat: caufam cur- Chriftiani de-- Puntllf Chrit : credatis,. & fperetis membra. illius vi-- [ Deant' fraterno: amore invicenmr dilize-- fæcule d va, quz. illi: per' Hdeml & chari/catem« re, quià: fcilicet: fratres: funt,. renati adhzrent;. pariter a. mortuis: refurre-- ex eodem femine-verbi: Dei. & Evan-- Qura, & eandem:gloriam adeptura.. celii: Cliritli ;: ac con ejit ant p quyenteþ: ut filiii 5 d W& Bibl-com Com.Menockb. Toin..V Lk. Y lmmä | f 458 EPISTOLE I. B. PETRI APOSTOLI Kccli. 24. *Quia omhis cáro ut foenum , & omnis gloria e]us tam N $t 4Adq 14.8- quam flos foeni : ale exaruit foenum, & f'os ejus decidit. 25. Verbum autem Domini manet in zeternum ; hoc eft au- dem repra 4 « E ïacobn tem Verbum, quod evangelizatum eft in vos, .I.D IOQ [ fgirialis CAPUT IT T acceptabil . Propt .Exclujlz m ]ïä'i'zone , regenerati ad. Cbriftum lapidem «ivum ac- lapidem f crediderit tedant credentes, qui [unt genus ele&tum, cum prius e[fent populus alyeäus : bortatur , ut tamquam peregrini ab omnibus mundanis. ?. Vob anesz /uperzorzbus obtemperent , aj?zäïzonesque ad -- Cbri[?i imitationem ferant. . (1) dedum, Pom. Y a dmf; Eponentes igitur omnem malitiam, & omnem dolum, & CE& etiam u 64. D fimulationes, & invidias, & omnes detra&tiones , phe, qmdoqwden - 2. Sicut modo genm infantes , rationabile fine dolo lac con- Gufufing Lolof cup1fc1te ut in eo crefcatis 1n falutem $ Paticipas i fpirituafinm, 8- -- 331 guatur Dom h ebr. zgpi, & hæredee eandem fperant Patnæ ca- eft extremo fuperlon capite, & facti Dultis, ) leftis hæ:edltacem, fitis novi homines, curate , ut depo- &im eft Xg Er permanentis 12 aternum, ) Quaü ( Aa' que fitis anctqmb monbus & vitiis, in- Ldpnlm D] dicat, ficut Deus eft eternus, & per- fanttam & innocentiam Chiiftianam, tiintis nov; manet ín zternum, ita & verbum qu«m in hac regeneratione inchoaftis, Dei, ex eoque noflra regeneratio , recin e&tlS, abrice, &] Deponertes. A'is/usvo: , id- eff m laplden zetern utn.; adoptio -eft gterna , & permanez:2 in fel qu pet um d:þafu:rztu;r(.lllcec per baptl fmum, Qui non ett ! 4 Owa amm: €zaro m' CEH. ) Malittam.) Omne genus vitiorum Refplc:t, & citat locum Ifa. cap. 40- & peccatorum, Vüs & vivif num.6. ubi hzc eadem fgntencla hàae Et' omnem dolum, ) Dolus eft frau- ! 4b buniy, betur, dis machinatio, ad glrcumvemendum udæremm, tiices forey 25. Veräzm mmwg Domiu! tanet im allq uem. eternum,). Nam ut ait Chriftus Mat- 2, Ratienabile.). Aocymov, lac non quaftlagidgn thzi 24- 35 Cæltm; & terra tranfibunt , materiale, fed rationale & fpirituale, ïelecerunæ 4 4 Deo 4H verba AHtem mea uop pratertäznt. quo mens alitur & roboratur , qualis Wéntum Ee; Hec eff verbtum quod evangeltzatum eft falutaris doctrina & inftitutio , & E oj i2 vos.) Ideft, vobis, quafi dicat:; Sacramenta Ecclefiz, &c. fio oc [faig verbum eft verbum Evan- $ine dale ) AäonOy, id eft, fnce. T toto o rnmp bts coli & . gelii de Chrifto, e)ufque redeinptione, SEt,, Syocatione , hde, gratia, falu;eccglo- Ur :2 &0, ) Ut virtute- la&ns hujus. dffdrmm ria, quam yobis zgtt:ullt, In (alutem.) Syrus, advitam. VMita ] enim gratig a&u crefcit per operum htl&o pe É n :g;tur omzenm mali- merita. , vita vero glonæ per eadem T^ QUs fds l. DEpmem; 2147) DWIL: /þ ij Quafi dicat, cum fitis crefcit in fpe & in Jure, majora enim UY lp tenati in baptifmo ex feinine incor- merita majus dant jus 4d glorlam, hri guptibili per verbum Dei, nt di&um eamque majorem, TU a 9 mï&m - , ts CAP A.-U"l" I 459 iaäjus hm- [do3 5 tamen guftaftis , quoniam dulcis .e&a*:Dohiïn&ä.-' lit, 4. Ad quem accedentes lapidem vivum, àb hominibus qui- hoc i av dem reprobatum , a Deo autem ele&tum, & honorificatum : $. Et ipfi tamquam lapides vivi füpersedificamini, domus ] fpiritualis, facerdotium fanttum ,' offerre fpirituales hoftias, acceptabiles Deo per Jefum Chriftum. * ïfaïæ ! UuT di« 6. Propter quod continet Scriptura: *Ecce pono in Sion lapidem füummum angularem, electum 28.16. f populu (1)? pretiofum, & qui iRom. crediderit in eum, non confundetur. 5 fUDdatit edentibus : non -c"redentribus au- 9:33 u : yL Vobis igi.tur honpr cr Mmm.z uY tem; 'que gd * (I) electum. - i ;dit; Sixt. l?gii);r : pi*oba-tü:mþ e $i famen.) ;."9758(1' : 4 '?ul'sfem. Po- fpem, charitatenmi , religionem Dei & dolum, & ';e * etiam £/xee accipi pro éeróynee, Chrifti. .S 0nej, - 1 gu;u'zdaqzzidem.« fþiritua/t'aw yrus ï?tt;it,- Eþatg Rþrempldi )lo la; Cote - Guflaflis quoniam dulcis ef Dominus.) Sacerdotium[antinm.)1eodviua c'quiov*- ] Participes fa&i eftis confolationum Vel per ieedrevua, fignificatur coetus 1 fpiritualium, quibus fideles fuos di- Sacerdotum , quo modo ccotus cleri- —— um ) N gnatur Dominus. corum vocatur xNjeoc, cleru:, & ac- i i&e, & fidi Dsleis,) Suavis benignus, . Grsce 7 cipitur proprie pro Sacerdotibus. Vel enim eft, exc óc. fumitur myftice & improprie , ut yte, ut dpo- 4- 44 quem.) Dominum Chriftum. comprehendit etian: laicos, qui quo« & Viiüis ilv Lapidem vivum.) & metaphora na- daimmodo funt Sacerdotes Deo offe- Chliüiäflaf'"» tivitatis nove & lactis, tranfit ad àliam p inchoan rentes facrificia bonorum operum, qui fabrice , & lapidum ejus , vocat Chri- fenfus eft Apoftolt hoc loco. ! ftum lapidem vivum, ut intelligant Offerre.) Ad offerendum, nut offe- : TR id*ea, fe loqui - per metaphoram de Chrifto, Fatis- r baptiliaum. qui non eft lapis inanimatus, fed v vus & vivificans. E Spirituales bofiias.) Do quibus ait nug Viliomm D. Paulus ad Rom. 12. 1. 6£fzero vos :b bominibus quidem veprobatum.) fratres ,.O'c. mt exhibeatis corpora vex olus et f ] judxienim, Scribe, Pharifei, & Pon- féra bofitam viventem, fAnílem , Dea myenjenim tifices fpreverunt Chriftum , eumque placentem , &c. 3 7 quafi lapidem inutilem, immo noxium Acceptabiles Dec.) Gratas Deos ;xöh l 00 'xejecerunt a fabrica fug Synagogsm. Per jefum Chrifium.) Redempform & fpititua]ev A Deo autem . eleitum.) in fulld»af & mediatorem noftrum , per quem mentunm: Ecclefie. omnia noftra Patri offerre debemus, qtir, quií Et bonorifcatum.) F ecit enim cele- inflitito s ut ei accepta, grasa, meritoria, & brem toto orbe, & voluit —æb omni- impetratoria fint. d t f bus coli & adorari. Ó. Propttr quod continet feriptura.) .Ef æpþ' dfanquam laþi?l'c*: üfi'vif:;þer Id eft, dicit feriptura, 1f. 29.16..vide adificamtini.) ld. eft, fuper &dificate vos ii huj " f dicta ad Ephef. 2. 20 ubi totum hunc gitát * Chrifto per charitatem, ejusque ope- verficulum explicavimus , ut etiam er o ra, que fidetm vivificant. fuo.loco apud lfaiam. T Domus [piritualis,y . Id efty im do- 9. Fobis igitur. bonor. evedentibus, ) ; ^ ;num fpirituhlem., quafi .dicat, fuper Quafr dicat , vos , o credentes in mije T Chriftum zdificamini, ut fitis domus Clhriftum, non confundemini , fed: Jl .810M' Qäi my&gca,þ [ & fpiri:f,x-äli-s,ï pär» Eng, honorabimini a Chrifto in. di? judicii,. - fx s —— 460 ,..EP[STQLE L B. PETRI Apösfom: ' Es TO ,*Qui. * pfar. tem, *]apis, quem reprobaverunt æ—d*i&c:ïmtes á hic- f ä&us 'eft 1722 in Ccaput anguli, 2 ei: qui ? Afaix 8. Et lapis offenfionis, & petra fcandali his j 'qkui'. offe fldune .E eordiam C0 $. 14 verbo, nec credunt in quo & pofiti funt. - i.* Chan iMatt. ':21.42. 9. Vos autem genus eleCtum, regale facerdotium, gen S fän— tos ab(tiner A&or &a, populus acqui fi 3 - fus animam itionis : Ut vircutes annuntietis ejus , ;qu'i E 120 C(mvl 41r de Fenebris vos'vocigyi; in admirabilg lumen fuum. t e0, q . Io.*Qqu bus, ex bot cum accipietiä coronam oeloriz, ju'xfa que voluritate &-'x—r'u;licila.m Vel inüdä?* L in die vifit Alud Pf 138. 17. N£eis benersftari les ob . priora fua fcelerà, merentut funt. amici tui Deus , nimis confortatus 15 *3ub relinqui a Deo,excecari & obdurari, eff p.rinctþatm eormum. ut non cred:nt Évangelio , licet gra- [ Deun: fv Non credentibus.) | dnti9801, non tiam fufficientem eis non deneget. Íta ebedicntibus , qui fcilicet noluerunt Gagnejus, Salmeron & alii. Velfen- L: E Chrifto obedire, five ut in eum cre- fus eft, pofiti funt ut crédant Chri- k.-'dpsraxg, usf jutitiam & 4 derent, five uc degi ejus parerent. fto & Evangelio, nec tamen credunt, Faitus eff in caput anguli.) Facus quia ciedere. nolunt: It4 Beda, Ly- -6jus eprezia f efl lapis capitalis, angularis, prima- ranus & Cornelius, - guificat vox ( xius & . fundamentalis domus D«ci, id Q. 0s em£em.) O cctus fideliüm&.j [oe edmiral eít, Eccleí(tz, -ftiane fidei & Vel, vos finzuli, qui in. Chriftum (09- £t lapis offenffonis , €f petra fc"um- creaitis. IO- Qu; dli( dali.) Citit werb: Ifai, g. num. 14. Genus ele&u;n.) EleGi eftisa Deo , 4Mfemprpilus Hoc eít quod ait- Simeon Luc. 2. mt £j :5 £c.le(6i membra eltietis. i cap' Ic mlm. n"m. 34. Poftus eff hiceim veinam; f Regale facerdotium.) Cicat. verba - buptifrum. £ inre furretltonem multoram 12 Ijvael. Exod. 19. 6. ubi Mofes Synagogam - fec ejus Ecc Wide ibi di&a, ( loc» citato [faiz. ]udzorum voc t regnum [acerdozale , ^tem fadi eft .His qut offendumt verbo,) mpoo i r vel, ut eítin Hebreo , Regaum facer- * feriodime / i TÀ Noqo , üd eft, qus im»ingunt ad dotwm , Ecclefia enim eft regnum 'veftr'xsp tl cuerbum, id eft, qui ad verbum Evan; Chrifti, non temporale , laicum & fT. Offerr $eii offenduntur & fcand dizantur; prophasum, fed colefte, facerdota- P Tanquim üunde Syrus vertit, Qw offendunt ad de ficrum: finguli etiam fideles - V, failicet ;pefram, eo quad mon zcgniej)gnt fer- faat reges & facerdotes, ideoque re-. Mllaretis n mozt. gale f;cerdotium; reges, quia regunt . Ries peteory Nec eredunt.) dmti83yrsg, mom obe- fuos fenfus, memb;a, potentias, paf* &gre vident, dientes , imperfuafi &. increduli. fiones, iifque dominartur; tum q ia Mfinere In quo & pofrts [zm*.)- Quafi dicat , fa.iMiares & filii funt fummi Regis Von folum non credunt in fundamentum & la- Chrifti Jefu. Sacerdotes wero Ífunt - lam i, pidem angularem , in quo pofiti & quia offerunt facrificia bonorum ópe«. - "Wt enim Q ^&ollocati fuerant, fcilicet àn . Chri- fum, ut diximus fupra num.S. - - ftum. Gezs [2264,) Deo dicata, W dgce-t D. E o0] Judaica enim religio , & fyna- GF' per m Q miji - ga tanquam :wera Dei fZeclefià in baptifmum fanctificata. Q 0* Dena: re hrifto pofita & fundata erat, ejuf- Populus 4tyui/f'ti0ni: ) l4 eft, dcäh;-. -T Det. bor que meritis nitebaeur. Sic explicat ffv Syrus, Congregatzo redempta , Watablus , Cajer. l itelm. & alii, Vel ; —"ïgere -nion quam fcilicet Chriftus fuo fanguine """'P"fffl 4 fenfuse(t, s/g 0 7» quod , ad 7uod,quafl acquifivit, redemit, & polieí $ A E ionï's IIH 44')0(&" flicat, infideles pofiti, id eft, defti- fuz fecit. - -gaafi funt gd non credendum a fe , fua- - p2 Ur u;rfute: SEPHBCECELE fjf:.,) ï;ai(; Onem &u ? a | D CAPUT I 46f 1o.* | ui aliquando non populus Dei, nunc autem ponulus *Ofee * d 24« JDei: qui non confecuti mifericordiam ] - , nunc autem miferi- ?. OT. ! Ccordiam confecuti. ui oiïehc'ium», 2 * Ir.* Chariffimi , obfecro vos ta mquäm advenas, & peregri- ï*äg Qm 1314« It, ggiis füne nos abítinere vos a carnalibus d'güderiis, qua militant adver- Galat. íus animam, []. ts ejus, uni I2. Converfationem ve ftram inter gäntes habentes,ïbonam: 5.16. : I;).*Qu't ut in eo, quod detre&tant de vobis tamquam de malefa&ori- UXUEVEIORCHECUIEECSMCS " bus , ex bonis operibus vos confideran:es, gldrificent Deum. i i Vel infides in die vifitationis. lerà , merentut i & obdurari, 13. * Subje&ti igitur eftote om ni humanae creatur 7 & propter *Rom cellenti 5 13.1. velio , licet guie Deum ; five regi, quafi prae yon deneget. [ta Mmm 3 14.Sive Kali Velfete t credant Chrie éprrdg, ejus fapientiam , charitatem , Inter Gentes.) Syrus, coram omnie juftitiam & ceteras virtutes. Vel; bus filiis hominum. tamen crédunty Habentes bonam. ) Sanctam & üre- ]u Beda, U* ejus egregia fa&ta, hoc enim etiam fi- gnificat vox Grsca. preh enfibilém. * X cetus fideltum. I admirabile lumen fusm. ) Chr- Urt :2 eo0 qz od detreant.)- Detta; -ftianz fidei & Evangelii. hunt, obtrectant, calumniantur. iui in/' Chrml!m IO. Qu aliquando non populus, nunc Tan»quam de malefa&oriäuï.) D'ng.. «t etisa Du v': «ntem populus Dei.) Citat verba Ofeg, bant enin Chriftianos eife contem- cap.I. num. 9. vide ibi dida, Ante prtores principum, numinis & deo- bra elletis, Cirat vet baptifmum non eratis populus Dei, FTum; vol.ptarios, wufurpare promi- Jes Synag()gdm nec ejus Ecclefiz membra; nunc au- fcuos concubitus, vefci carnibus hus um [acerdtialt o tem fa&ti eítis populus fidelis & mi- manis, & propter ipforum impieta | fericordi:m confecuti ,' deletis peccatis tcra gravibus malis & cladibus va- , pum [ m et um - veftris p r lavacrum baptifmi. ftari orbem £errarum. QUuo circa pre ye , lajcum 1I. Obfecro. ) mapaxaNG , borror.^ &nnocentia Chriftianorum grives Tanquam Advenas (5 peregrino:. ) do&as Apologi«s fcripferunt Juftinus íte, facrdotie Ut, fcilicet rebus hujus fzculi non [ etiam de anartyr, Athenagoras, Clemens Ale- ej, idkoque ^ " mdhareatis nimio affe&u,, fed ficis fi- xandrinus, Cyprianus, Tertullianus , miles peregrinis qui omnuia, quz per- Arnobï-us; & alii. [2 qm*l [Eglm' j egre vident, a fe aliena exiftimant. «o Z o pi* vdbfüinere a cavnalibus dejfiderais. ) ; Jfederantes.) $nonTtüoTEG , ïnfn- yturi t d * fpicienees , & xItimantes, y (ümmi — "Non folum gule aut libidinis, fed etiam irz, invidiz, fuperbig, &c. du die vifftationis. ) Cum placuerit hac enim omnia funt opera catnis, Deo per infpirationes fuss 1nfideles ; bonorum 0p**. ut docet D. Paulus ad Galat. 5. n.19. yifitare ,.& ad fe adducere. Vel, cum 4 njm. ) a militant. adver(us antmam.) ad exercendam weftram patientiam, (ictàs & "Qus pugnant-contra animam , & il- & exemplum virtatis ethnicis propo- 1 1lam per bona defideria ad Deumn af- nendum, permi'erit Deus vos malis Caro .er;im qwexart. Vel; ut cum Gentilium prz- 7p peltmpih furgere-non permittunt, fides de vobis inquirunt, & veftrà vi- goncupi[cit adver[us [piritum , &f [psri- yo fangule tis adverfns carnem, ad Galat.5. n.17. fitant, deprchendentes oinnia effe /4n- I2. Cezver(ationem. ) Vivendi ra- &a, glorificent Deum. r Poüenmuif ) n dionem & mores, 13 Qu duana creatura.) ;'Sicgili- LU x yt X l 462 EPISTOLZE L B.PETRI. APOSTOLI- 44. Sive ducibus, tamquam ab eo miffis ad vindittam mæ— QO Uæ' lefa&mum,laudem vero bonorum : fems7 $ed : 15. Quia fic eft voluntas Dei,ut benefacientes obmutefcere m ipud De faciatis imprudentium hominum ignerantiam : 41. In hoc 16. Quafi liberi, & nen quafi velamen habentes mahtxæ nobts, vobis libertatem , fed ficut fervi Dei. z. "Qui *Rom E7. anes honorate: * fraternitatem diligite: Deum tlmete" : s E2-1O. Regem honorificate. 23 Quic *Eph- 19. *Servi fubditi eftote in omni timore dommls, non tan- tur, 10n C0f $. s. tum bonis, & modeftis , fed etiam dyfcolis. : ay!Qu] ol. 19. Haec eft enim gratia, fi propter Dei confcænuam fufti- 3.22. llgnum üt 16 net quis triftitias, patiens 1n]ufce. fanati eftis, 2" 90 Quæ r Eratis €et. omnibus fuperioribus, quibus obe- d paftorem autem a lege Dei, nec ab obedtentxa dientia & fubjectio debetur. Principum: nolite ergo inobedientie, Propter Deum.) Quia Deus ]ubet il- turpitudini, & malitiz veftre prate- * lis obedientiam præ&arr, & quta Rex xere libertatem Chrifti. Idem . mo- & Princeps eft viva Dei in terris ima- Propm Dt c nuit fanctus Paulus ad. Galat. c- 5. 13* t Deum, qui tu go, eftque Dei Vicarius in terris. Vel Fos 4 lläermrem vocati effisc tam*um : dominorum tu ropter. Deum , ex Dei amore, ne zelbertatem £n ocmf onem detis cArnis.. Deum offendatis, quod .D. Paulus - Sed freuz fervs Der. )j Qui libere & eü el propt: adit, proprer coz[ctentiam. Kom. 13. 5 Ilberahcer ferviunt, & obediunt nom & cultnm, que m cujus odiug Qfmf pracellenti.) Quippe qui im- tantum Deo, fed & omnibus magi- &TIS. perium obtinet, & collocatus eft in ftratibus ,. os Deus fibi vicarios ,. faftigio regiz poteftatis. noftrosque li periores ordinavit. Su]?met D I4. Sjve d»mäm) Sive præüdrbus, I7. Owemes bonorate.) [juxta ftatum: Pt & acer Pafien, f uä fedi , $qtuowg emim .Grece vocantur pre- culusque, & honorem ei debitum. l & multo mpi prefides, caterique magiftra- AFraternitatem dt!;g:te ) Id eft , fra- tus, qut a majori pendent, funtque tres, hoc eft,, Chriftianos. 20. Qu e ejus quafi. Vicarii.. Syrus verm: Ja- Regem bonorifcate.) Honore eo qui xcau »qume dicthns.- t 3 , Qui Prop Regi, id. eft, fumme poteftati cwnli : pledhitur Malefattorum.) Sontlum,nocentlum, debeturæ contra leges. peccantium,. E. 18. Iz ommu: ttmore) IlIos valde rer- C0l4?bju" - Bénorum. ) deya S'OROLOY , re&e agen- verentes , & etxam timentes, à na fmnhs. itum v Hc 6f rrai Madcyits ) émitix£ a. quis,benignis; E Tun c; efg,- 15. lmprndemtiwm lyommzm 1g20- moderatis, clementibus. ææntmm.) Qui leviffimis ducti fufpi- Dy/?alt:) Grgce, .Gx0Mdis y praws, b ldem&a ve eionibus, vel ex fua malitia: male de afperis, difficilibus moxofis. 2T. In lo vobis. judicant, & de Chnfhana reli- ocæ fellice T I9. .Hac eff entm gratia.) Quafi di- " Nfc hr glone. cat , hic eít effectus illuftris divine Quaff l:äert,ö'c) EP: Ooccu- gratis. Vel hoc eft Deo: gracum- Ita- u 'J'" ) Etan p?lth occurrit enim objectioni, Chri- lice diceremus , Oue/t'o f é far cof4 Qi ülldebam ftus nos fecit liberos; ergo nulli Prin- HU D5 T re debemus. Re- grat.fa e gr am'tta i -ö'c. Vel ponitur eipi fubjici & fer gratia pro gloria, quafí dicat : Hac 23 Qu um fpondet Sanctus ) etrus , fa(ti eflis eft gloria veftra. Vide explncmonem hban à Chrifto » fed. a geccato non fequentis Yerficuli. - ellug 1 dnh Cæfm 3, fl áctdes E us T ISENE LO ! CAPUT ^ 463 uz enim eft gloria, fi peccantes, & colaphizati fuf- ! fertis ?.Sed fi bene facientes patienter fuftinetis, haec eft gra- 3 obtutefcere. .tia apud Deum. . 21. In hoc en! m vocati eftis: quia & Chriftus paffus eft prc; ;gig; nillig ; nobis, vobis relinquens exemplum, ut fequamini veftigia ejus: * Ifaie 22.* Qui pec : catum non fecit, nec inventus —eü do(l,us in ore 53 9 Denm-timgter ejus: 23. Qui cum malediceretur, nön maledicebat:; cum patere- miä, 10n t judicanti fe injufte: ] tur; non comminabatur : tradebat autem 24. * Qui peccata noftra ipfe pertulit in corpore fuo fuper *Ifaix S3s ientigm fuih ,» lignum: ut peccatis mortui, jgüitiæ vivamus : cujus i»ivq—re Ijoan. L2 ] fanati eítis rati $9 » * Quæï 25. E. is enim ficüt oves errantes, fed c,onver*ü eftis nunc ,Ecxä'ti'öhgäfentï; ad päübrem, & epi'fcopumwanimarum veftrarum. o inobedientity. CAPUT ig veltre pratee- Va A. [em mo« Non maledicebat. ) äv-r:onäöfu, re- Projte'r 5:; 'co;äfciemia;m'.) Propter 1Gics- F Deum, qui tug patientie, ut etiam eriminabatzr , yemaledicebat. j ii* À dominorüm tuorum fzvitiz confcius Tradebat autem judicanti,) Permit- pem detit at tebat fe a Pilato injufle judicari , eft. Vel propter Deum, Deique fidem condemnari. . Qui libere & — & cultum, quem in confcientia geris, &obdint m* $ $n cujus odium male a Domino tra- Injmfée.) Gr&cus & Syrus habent ommnibus mupl - S&aris. ^ X juffe , ut ad. Deumn referatur, cüi fe it;a:.) AvtaG Chriftus obtulit in facrificium, ut ex- s fb vicati Suflinet trif , id eft, orditavit, €riftia & acerba. piaret peccata generis humani. ) fosts foum - Patiens tnjuffe. ) Quuia eft innotens, 24. Peccata mofira.) ld eft , peinas - & multo magis, fi p itiatur pro juftitia. peccatorum. noftrorum, ; &j debitum Ur peccatis mortui, &c.) Ut relicto «) li di l QO. Qs« ef enim gloria, Gc.) Quaü 4009 dicat, quam enim glosiam affequetur ftata peccatt , & abolitis preteritis Honore o Q? .ds , qui .proþter fua fcelera fevere culpis, 4zdmamns noumm bominemy,qut fecundum Dewmn: creatus efh in juffttia 'Pm&atï-w j j'pIe&itur : 'Co [ & fantitate veritatis. Iphef. 4, 24- aphizati.) C'olxaphis cedi Sise N ",vna fervilis. . Cujus livore [anati eflis. ) peohomni, ;Ill'os-väme d Hac eff gratt a apud Deum.) Syi*us, Id eft, vulnere, vibicibus, plagis. .9S. Erdtts enim ficut oves errantes,) æäæ;benignisi | | Tunc crefcit gloria vefira apud Deum. -Aberrantes a via falutis, & per avia- " WVide di&a verficulo fuperiori. OI. Im bec emim vocati eflis.) Ad errorum gentilitatis, aut Pharifaica- ::2.&10791 Wïs, , — hoc, fcilicet ad eruccm & patientiam, rum doctrinarum, & pravorum mo- cofis. Q2. Nec imventus eft dolus 1m ore, rum in exitium ruentes !fl'lfo) &i a d Converft effis.) Per gratiam Chrifti Jufris Qu ejus. ) Etiam a. Scribis & Pharifeis "M u-i:: RUdebant euln capere in fefmqne, ad fe vocantis, & trahentis. . o g 7 :of)i ; M atth. 22. I5. Pafferem. ). Juxta. illud l oannt s Io. / [j icerz;tzr.) Voca- IL, Ego [um Paffor bonut. i yc] ponitu VES. Qgt cum omaled, , retur p otator vini, Samáaric:nus, pof- "Epifcopum.) Chriftus enim eft Epi- fí diat* s *X feffus a diibolo , feditiofus, hofítis fcopus, fpeculator, fuperintendens, di- u lícationam - Cefaris, fubyerfor gentis, &c. rigensque oves fuas in vitam zfcegnazn. - X . - 454 IEPISTOLLIE L. B. PETRI Aposijom . CAPUT II " .* Sicut 2" mütua inter conjuges comver[atione, &? mulierum ornatu : bor- ^eujus eti f satur ad varias virtutes ; utque ChrifHi exemplo ferant. adver[a : -turbationerm 4 j "m Baptifmum jalvamur in fimilitudinem eorum, - nfirmiori * EE quodper " qui in arca. INoe Jaloabantur. - & cohzered Eph. I- Imiliter, & mulieres fubdite fint viris fois: ut & fi qui ?,"veür . 5.22.. S non credunt verbo .-.- —— í » per muIiie;:um converfationem fine L 6 st & €ol. verbo lucrifiant z L] pj ^. Confiderantes in t1 more caftam converíationem veiïrgm'; ; Meouteus a T P otem, relidtis 3 Eim: 3.* Quaru m non fit extrinfecus capillatura, aut circumd—atiq fecuta fit, & 2, 9. auri, aut indumenti veftimentorum cultus : -- L ^ grinta per C di 1 l Domnum. es 4- Sed ,. qui abfcom ; tus eft cordis homo, n i'nC*oErruptiB'ilï? - Gendf, 19. 12 tate: quieti. & mod'eiïii fpiritus, qui eft in copfpe&u Dei lo- * Qujus efs f €uples. & L L * Petrum propr $- SlCï en l nm aliqu-:;n do; : ; bere Thdeis c ? fim&te mulieres, fperantes in Deo, - bit & Gentib : orænabanþ: fe ,. fubjeCtae: propriis yiris-*.. P d- 6 *Slcut [ flig Sare f - ejus fülim & bolue DiDict Saibers quia auro intextas , m ! h imitbiat xXS reas ,. .. ?'riilia: » builas au- fuperiori capite: egerat de. fub-- 2 cul- Bfiiffdtt'mg je&tione. fervorunv dominis fuis, nunc: ; 4nut dadumentt veflimentorn - enis, feilicer autem de: fubjedione. uxorume fuis: tus.), -dut 1m amtitu palliorum , ut qui- iamï in "Cukl] uiriäo: " dam vertunt , quo fignificatur abufug : & beneficen Nog creduntverbo:), Evangelii prz- mulierum , qu& imultis & pretiofis dicationi.. veíftibus amiéctz. incedunt. 2 enim ef aog; [ d Gres, Ber multerum: conver(ationem.); VM i- 4« Sed'aui ab[conditus eft cordis ho-- Nor. yerti, dentes. fan&os: & irreprehenfibiles: z0.) Quafk dicat , fed interior menss. sm) Siqa uxorums fuarum: mores;. " &. animus hic. virtutibüs: ornetur. $ime verbo lucrifíant.) Solo:bono Ip: incorruptibilitate quieti/ 69 gm-- L AtlOnéS , me exemplo: commotii convertantur,, &. defti: fpiritus. ; Yn: hoc: enim confiftit: L U5, nec cade ornatus:; interioris- hominis.. : prudenti & €liriftus:,, &: Ecclefia: eorum:animas;, Incor- L mitivando, quaft ingets lucrum;, acqnirat: ruptio: fpiritus: eft. integritas animi: k ] Chlit, 2.. Confrder anres-), Scilicet: maritiz. manfueti. &. cranquilli, qui nullis exa-- Ie. timore.)) ld eft, cum; timore Dei.. 1 gitatur.cupiditatum. procellis,fed quie« L ^to Qtentes fcilicet: exactam converfationem ,. & C CH du tus eft, moderatus , & tranquillus. ai uiftat pra emendaàtos: mores.timore: D*i: offenfz:. Qu Spiritusincorruptus, quietus;. - QUE (idhr v Caff am. comver[attonem;)) Vitz puri-- &: modeftus.. . 3CCommp S tatems, & fanctitatem; morum;. Eff fs. con[pettu: Des locuples.). Quia. t : dtt, uarum: non. fri: extrinfecui: €a-- fuper terrena: omnia fe elevans, Deum: ä trder Q inncillam, j ! P['il/ atur a, 6s ); Senfus: eft:/Quarum poflidet;, ligres que g&': Caoli: & Regni 3 uf A'."frn ornatus:fit: non: externus;. qui fitus:eft- &terni.. M L im plicatura: capillorum: &.cincinnis.. 5.- Sgerænrw-*iiz.b?a.)ï Etco nfequena- "libre vit utr circumdatio aurs.). Aut:in: cir-- ter. credentes,, &: amantes. Deum.. OR m p Tulieren ipf exipofitione: auri;,, geftando» veftes: Orzabant. fe:); Sc?liceif: modcefte.. Dnico lii : m prpuT—m. 465 : 6. *Sicüt Sara oBedieba—t Abrahs, dominum eum vocans:* Gen. ! arm: boi-*ï ' eujus eftis filide benefacientes, .& non pertimentes ullam per- 18.12« " aj ahwf;;| turbationem. 7. * Viri fimiliter cohabitantes fe sdum fcientiam , quafi *rCor narim, infirmiori vaículo muliebri impartientes honorem, tamquam 7: 3- T- & cohzeredibus grgtiæ vitee : ut non impediantur orationes :u&fiqi] veltra. $.In - faäonem fine 6. Sicut Sara obediebat braha. ) & adjutorium v« vocari folet, mu- " Adeo ut eum ex patria Chaldza abeun- lier autcm eft viri adjutorium ex Ge- nem veltram, - em , reli&is parentibus & cognatis nef. 5. Porro mulieres infirmz funt Circumdatio " fecuta fit, & cum eo continuo tum fexu & conflitutione corporis, Pere- rinata per Chanangam. tum animo & judicio , induflria etiam ncormptibili- Dominum eum vocam:.) Ut patst & prudentia ad. res gerendas. Lmparrientes honorem.) D. Hiero- t Dai ] Q« Genecf, I8. I2. — Cujus effis filia.) Hinc patetSanctum nymus & Beda per honorem hunc in- F Petrum proprie & dire&e hsc fcri-: télligunt abftinentiam a nimia & in- bere Jud«is, confequenter tamen fcri- tempeftiva: Venere, cui explicationit sttes i Deb,;l bit & Gentibus ; hi enim erant filii favet, quod fubditur hoc eodem ver- & filiz Sare fecundum fpiritum, quia iculo, £ sos zwepediantur orationes d '.,6:* »Si-li'cutï ; : : ejis fidem & pictatem, & vefira. Aliiex adverfo per honorem &a imitab:sntur. - gpera fan- accipiunt debitum conjugale, quafi lia , bullas u- ;:äu: Benefacientes.) Syrus, £s oper jubeat illud uxoribus reddi, fed ho- ?ïmentafun;'. "'Ff &onir, Ícilicet imitando Sarg mode- nefte, non petulanter & impudenter. Alii honorem generalius interpretan- sliorgrm , t quie ftiam in;cultu corporis, eleemofynas, tur ut fonat, ut fcilicet uxores mariti ificatur abulufe & beneficentiam in pauperes , hoc jis & pretods enim eft a«aSonoris , quod habemug honorifice compellent & tractent, ne in Greco. timore & pufillanimitate animos plus djunt. ; d rl l- Nom pertimentes. ullam Perfuräaft'a- &quo demittant. d imeriof mensye x€n.) Si que exiftant domi pertur- Tauquam cobaredilns gr;zf;a vit4. ) bationes, moderate & fortiter feren- Dat caufam cur viri honorare debe- as ornetr. do, nec cadendo animis, fed veftra ant uxores, quia licet natura & fexu z quitll j c aim conftie prudentia & gratia iras Ieniendq & fint infirmz & impares, tamen voca- s. IOP mitigando. tione & ratia viri funt pares; voca- dv Cobabitantes. ) Eodem* tecto & te enim funt ad eandem cum viris gra- : ean TL allimil' ». qui nullis x Jefto utentes,cum uxoribus habitent virt. tiam & glorïam. Secundum fcientl'zzm.) Scientia hic Gratíe vit&. ) id eft vitalis, dat :-(;ce'llis,ffd quiev fignificat prudentiam & diferctionem, enim vitam fpiritualem animz, & du- t rangaillus cit ad vitam &ternam. " - quz dictat viro ut infirmitati uxoris fe ,mpwg,:quiewä* j | accommodet, eique honorem deferat, Ur zon impediantur a;:atïane: veffra. J.& tra&ect. quafi fociam, non quafi M ixomrteSut, ne interrempantur. 10772 J Quia *ancillam. Scilicet ob jurgia qug nafcuntur in- ; cleyano. Deumr p ter conjuges, fi non honorentur a vi- Ql MP -Quafr infrmior; vafculo muliebri.) ris. Muliebre vafculum interpretatur D. el, ne interrumpantur, fi ni- 'lhomas mulieris corpus. Poffumus mig & intempeftive libidini viri in- mulierem ipfam intelligere, quia F'e- t j Deuml' , braico idiotifmo omne inftrumentum dulgeant, qua ab orationis Rgdio ani- x deftte inus avocatur. et;imol an Bib, d Cem. Menoch. Tom. Viil. 466 EPISTOLE L. B. PETRI APOSTOLI r - L y, Donin - '8. In fide autem , omnes unanimes , com pati entes, fra k'f»er-" l diris, parati . nitatis amatores, mifericordes, modefti, humiles : nem de e2, t *Prov 9. * Non reddentes malum pro malo, nec male dictum prö - 16* Sedc 17.13. ma'edi&to, fed e contrario benedicentes: quia in hoc voc 4 ati;. bonam : ü£1 ?" eftis, ut benediétionem hereditate poffideatis. calumniantur $91 IIhe. IO. *Qui enini vult vitam diligere, & dies vi dere bogbsi,' v Melis &1s. COerceat lin *Pfdl- lum. guam fuam a mgl*g, & labia ejus ne loquankturt do- pati, quam a 1 Quiad 33.13- rI. * Declinet a malo * |faiz , & faciat bonum : ihquirat p?cer—n"",'&.,, juftus pro n I-.16. fequatur eam: ini fuper jüftös, & aures ejus ih preces «carne, vivif 12. Quià oculi Dom 19. In quc eorum. Vultus autem Domini fuper facientes mala.. j S fuej- pradicavit : I3. Et quis eft , qui vob;is noceat, fl boni aemulatore 20 Qui r ritis? N * Mat. 14.* Sed & fi quid patimini prop ter ju&ifiam 1., beati. Timo.— j'ni. (1) fide & i ; $19. rem autem eorum ne timueritis, & non conturDem XIS. Iuati 15. Do- amen, ) Grsct « 80 Injïne;) TO 02 ;rs'?xo.g, «d extzig*- HI. Izquirat pacem.) Cum »D,e.o ? fenfanem, para .mREm , in fumma. -7 fecum & cum proximis. Teddere fidei ve Deen quads Uzanime:.) Eftote ejusdem animi Sequatmr eam.) OE , ;zerfcyg,z-l & mentis. £4r, quafi fugientem |infe&tetur , & veüra, qug p Compatientes.) Syrus, p ktirnter*cum apprehendere conetur. colefta, " 7ni p:z/fi;mtur. I2. Quta eculi Demini [uper jgjqo,.). ; - Ffratermitatis.) Fraterng charitatis Quai dicat, Dominus benignis, M -Mun! dicat, 1 -amatores & tenaces. ternis & bereficis oculis refpicit jüftos. Topantibus. yo, Et aures ejus im preces eorum. )/"Uc ed müdeüe & 9. Benediceztes.) Scilicet iis qui eas audiat & exaudiat. Cbllft'ifntl'am ^^ wobis male precantur, vituperia lau- - dibus , afperos fermo * Vultus,) Scilicet iratus & minax. ttenim eft, fantes. nes blafldis com- : I3. $& £oni emulateres — fuerttis. ) -Aienth, & v a Bont eft cafus genitivi, àya98, per uia $m hoc vocati eflis , Oc.) Quafi 'bonum autem, vel Deum, vel Chri- U p p qg dicat, ad hoc vocati eftis, ut per in- juriarum tolerantiam , nimirum bene- ftum, vel potius ipfum bonum hone- -quo obloquis um, id eft virtuteni, intellige; bo- de malefid dicendo maledicentibus benedictionem 'num enim honeftum eft quafi quz- , Cipite numer Dei, tum prefentem per gratiam , tum futuram per gloriz caleftis hz- dam idea & norma virtutis, que | Qnfurday;, reditatem , poffideatis. omnibus ad imitandum proponitur. -V pudet ii Iq. Propter juffitiam á - Ontra vos f IO. Qu entm vult vitdm,-diligere.) uia Chriftiani. .) Quia jui?ix, || IV Id eft, qui optat, '& diligit vitamin " Beati.) Nam Chrifti effatum eft : - J5 Yolueri hoc feculo profperam & longgvam; — g,; qui perfecuttonem patiuntur pro- I ngfl. infuturo vero bestam & aternam. f£er ju/tfitiam, 56-, 'M&ttth. S- IO. . £t dies videre bonas. ), Videre,id eft, Timorem.) Quem intentant, tet- .Vi - Ctum pe fentire, frui diebus & svo felici, rorem, minas. - €e Bml tmc €ommnodo , 1zto. Eórzm. 4 ;; 1gmücat' à ) Qui vos Ivexanc pggpte; 1 44 malo.) ,Ab omnilingus peccato. juftitiam, Th] t.am;um " p Pt hog ä l ckpüïrm 457 QI'S"- Dominum autem Chriftum fan&ificate in Cordibus ve- entes, friet [tris, parati femper ad fatisfa&tionem omni pofcenti vos ratio- m de ea, qua in vobis eft, (1) fpe.. -blfgdi&um pro : ,ne 1n hoc vocati h 16. *Sed cum modeftia, & timore, confcientiam habentes " Sup. bonam : ut in eo, quod detrahunt vobis , confundantur , qui ?:1?: calumniantur veftram bonam in Chrifto converfationem. . 'idere"vaonos, oquanuur do« 17. Melius eft enim ut benefacientes (f1 voluntas Dei velit ) ! pati, quam malefacientes. 18."Quia & Chriftus feme ] pro pe-ccatis noftlriïs mortuus eft, *Rom fat p?cem, & juftus pro injuftis, ut nos offerret Deo, mortificatus A . 6. quidemä ebDr. jus in prece .carne, vivificatus autem fpiritu. 19. In quo & his, qu fpiritibusl veniens 9. 28-' 12]3.. 'i in carcere erant,. praedicavit : nu]atores füe« do 'äxpe&abant *Gen. 20. Qui increduli fuerant aliquando , * quan : Nnn 2. ]Lei'?v r beati, Timof X Demini, . (1) fide & i» Sixr. Z?(giz;ur. Jd$. Perati femper ad fatisfa&io-, Ur 20:.) Jam a fe redemptos, pu- t — 1p De- zem.) Graece ámohoyiía , id eft, 4e- rificatos & fanétificatos. Morttficatus. ) Cun Do , fenfronem , parati infidelibus rationem qutdem carge. ) : MO?— IS. reddere fidei veftre. taus quidem corpore. £ De ea qua-42 vobis eff f»e. ) De fide Vrviftatus antem [psrita.) Chriftus firas perbque- infedetur , & veftra, que proponit fperanda bona vivificatus eft fpiritu, quando fpiri- | codleftia. z tu, id eft, anima ipfius corpus fub- 16. Sed .cum modefia M. timore.) éeunte, a mortuis refurrexit. Hoc ;;';;i Mar jlt/fw.)' [ Quafi dicat, rationem reddite inter- dicit Apoftolus, ut fpe refurre(tionis ; benignis, pae- excitct Chriftianos ad fortiter toleran- igrefpicit jutio rogantibus vos, at non arroganter , da adverfa. ecet eurums t fed modefte & reverenter. E Con[cientiam bhabentes bonam.) 'Yu- 19 I» 440.) Scilicet fpiritu, ani- l 'ta enim eft, nihilque timet bona con- ma enim Chrifti, non corpus ad lim- as & mintv / bum defcendit. w tiret f;/þi'lfb'. - fcientia, & vim dat & efäþaciaïm fer- .3noni & apologiz. * -His qui im carcere erzrzf.) ld eft.. iVi, &(ya 88, Pe.r el Chr-. Ur 2z eo quo d detrahunt vobis.) In qui erant in inferno , id eft, Ín limbo. Jeum, Y uo obloquuntüur de vobis, tanquam Jeadicavit. ) Axr m bonum hone- de malefactoribus. rum incredulitatem. guens antiguaxp €o- y intellige; 90* Vide fupcriori capite numero I2. & ibi dicta. 20. Qui Increduli fveranr aliquan- | eft quil qie^ - Confundantur.) lllis os obfruatur , 4o, ) Hos intelligit incredulos, qui , virtülls qu& . j & pudeat illos mendaciorum ,. que Noe non credebant peccata repre- m oponitur-' hendenti & diluvium minitanti, ui contra vos fpargunt. Z Quia jv 17. & volunutas Dei veliz.) Si ita aliquando, ideft, initio non credide- " Deus voluerit. runt, poftea vero crediderunt, prs- aj dfatum d IS- Sezel.) Qua fi dicat, fimul & fertim cum re ipfa diluvium viderunt ; gutiuntit - femel, multa, eaque graviffima cru- a Noe przdictum, tuncque compun- g - clatuum gencra fubiit. Vcl hac vo- Gi & penitentes, mentem & vitam intcntänt! qé ce fzmel cfficaciam pafífionis Chrifti Correxérunt. Quando expectabant Dei patientzam.) fignificat, qux non repetita, fed' fe- vt p m«l tantum exhibita omnibus peccatis Quando qui credebant, expéctabant : pmnium hominum. delgndislfatisfuic. E ut Dei patientia peccatis & inc?:eduli, Z 468 EPISTOLE I, B. PETRI APOST. CAPUT III. Mau;. Dei patientiam in diebus Noe, cum fabricaretur arca : in qua ?; /,24:37. pauci, id eft, o€to animee falvee fa&tee (unt per aquam : ucc ijh " . 41. Quod & vos nunc fimilis formae falvos facit baptifma : : : 17.26- non carnis depofitio fordium, fed conícientiae bonz interro- patui. ol gatio in Deum per re(urre&tionem ]efu Chrifti.- 22. Qui eft in dextera Dei, deglutiens mortem ut Vi'tæ seternae haeredes efficeremur: profeCtus in ccelum , fubje&tis 1./^ B . "v fibi Angelis? & potï:üaþibus ,& virtqtibus. 3 15; ?U j teliquum 3 9uff trum coní fideriis, : citis idol »-. ; 4 Inq . ee EEE Uxürid ( MORUK enc ag tate provocata , tandem fceleribus adeo ut :ïpfa audeat interrogari a (1) dbrie winceretur, & per diluvium in vin- Deo, ejufque tribunali in judicio con- I ictam erumperet. fidenter fe fiftat, non metuens dam- N targ Odlo anims.) Scilicet Noe cum fua nationem , fed interrogata intrepide in h coram Deo omnium confcio refpon- 200 &nim ; uxore, ac tres filii ejus cum totidem ; uxoribus. deat, febonam effe. , &aþ omni labe expers fuer 2I. Qsod O vos nunc. ]z'm:'l;': forma mundatam. E Ts dizent falvos facit Baptifma.) Ordo & fenfus- que 4d nortc Per ve[wrreionem — Jefu : Cirifl, ) Eadenay verborum eft; & nunc falvos rios fa- Quafi dicat, hanc vim, confciertiam cit Baptifma quod. eft fimilis formaz. fcilicet bonam «& fan&am efficiendi , decreto ani Similis forma, €c.) &vrírvnov. Ba- habet baptifmus ex merito paffionis yos,, ut fci mrisua, Baptifmus ffmslis forma. Quuafi * ad pati Chrifti, cujus terminus, & comple- Quia quj dicat, cui nunc artitypus, id eft, ut mentum fuit ejusdem refurrectio, juxta typo res figurata refpondet Baptif- illud ad Rom. 4. 25. — Merzzus eff pro- i hritnns mus. -Arca fuit typus , arce vero ü Cue antitypus eft Baptifmus. . Sicut enim pter. delia noflra , & refurrequit p ( vitia tno olim arca fervavit o&o animas in vi- pter jufificationem nafrg-m. Defit 4 j« 22. Degluttens martez)z.) Senfus efï, ta corporali , ita nunc Baptifmus fal- Citis, üt de vat ánimas vita fpirituali. quafi dicit: Chriftus moriens & re- COncupifeer Non carnis depofitio fordium-) Quafi furgens mortem fuam & noftram ab- 2. De !de dicat , Baptifima nos falvos facit, non olevit, & quafi abforpfit. Vel,uno Cüpiditatibi verbo, Ul morrem abforbuiffet , juxta quatenus eft ablutio carnis, ut ex ea illud Ofce 13. 14. æfod L e[ic fordeseluat & depomat; fed quatenus Ero mori fua, K Nuum Qn eft ablutio animz. mors; mor[us tuus ero tnferne. j uf - Sed. bona conlcientit interrogatio Subjetlis ffbi- Mngelis.) Id eft, fupe'f ? il diC'At s5 Deum.) Senfus eft, quafi dicat: omnes Angelorum choros eveétus, fu- dtam vit Baptifrous facit bonam cqnfcientiam,* per Poteftates , Vir,tutes,— &c. 1 s .fluxims, du Wüitaremie * — 1 pores ll a* k äe*æ : 469 aratm Quà CAPUT iV. ]uam : »Ciarijli— morte redemp fos bortatur , ut. pergant praterita devitare - lt baptilms : "peccata : incumbentes orationibus, ac mutue dile&tioni , [emper Jibs imerro- omnia in Dei gloriam referentes , & gaudentes , fi. - m üt vite propter Chriflum pati oporteat. 1m , fübjets Hrifto igitur paffo in carne, & vos eadem cogitatione C tis:. apmgmini, quia qui paffus eft in carne, defiit a pecca- 1 2.*Ut j ani non defideriis hominum, fed voluntati D * ei, Ciuod * * *.ph. reliquum eít, in carne vivat, temporis. /.3. Sufficit enim praeteritum tempus ad voluntatem Gen- 4?3 tium confummandam ; his, qui ambulaverunt in luxuriis, de- fideriis , vinolentiis, comeffa E citis idolorum cultibus. t,ionibwus.,-Apotationibusv (r) & illi- ] " 4. In quo admirantur non.con currentibus voïais in eamdem - or " phemantes. - d quQriæ confufionemi, blas Nnkn-g - jnerrogan i (1) ebrietatibus z .Six:t. additur. (injudicio cote - valz;;tdtem Gentiztrk canft)mnun- metuens GIme I. IN carge. ) ld eft, dum viveret opita intrepide in hac noítra carne mortali ; dam.) Hoc eft , voluntates , defide- non enim ita loquitur quafi anima ria & concupifcentias, quibus ferviunt confcio Teipote expers fuerit doloris, cum ipfe Chri- Gentiles , confummaffe & compleffe. ftus dixerit: Triféis ef anisa mea uf & ab qmm, Md szi ambulaverunt 4n luxprits-) In que ad mortem. eis vitam traducentes. Grecum zo£À- - ff,; -' drifi ) Eadem cogitatione armamini.) Simili qeies fignificat lafciviam, infolentiau, M decreto animi, & propofito armate petulanriam , &c. yos , ut fcilicet par«ti fitis, & prom- ffioni$ Zf Defiderits.) $ wrSuw'mg, concupi[cen- : nerito. p2 pri ad patiendum Chrifti exemplo. : compie — Quia qui paffus efl 12.carne;) Quia Vlnale?tiis.) Crapulis, & ebrieta- foedio, t Chriítianus, qui patitur in carne fe tibus, Y Mul * n fum crucifgendo , concupifcentias Camejidtianiäzg:.) Intempeft & , vitia mortificando. N viviis. ixäs conf gfureit i D ^ Deffit a peccatis.) Jam valedixit pec- Illicitis.) Abominandis ! & execran- Senflls di catis, ut deinceps non vivat carni dis: eft Miofis, nam minus dicitur, ») concupifcentiis, fed Deo. quam fignificatur.. Unde S. Auguft. fmor iens & * 9. Deftdertis bominum.) Mlundanis & nofiam ! homil. 2o. inter 50. legit, Nefzsdu Vel, uno cupiditatibus & concupifcentiis. 1dolorum fervttutibus. j j Oxzfod reliquum efh in -cxarne.) Quod 4. Iz quo abmirautur, &c.) Senfus yrhuiff reliquum *eft vitx. eft : In quo genere fane vos miran- 4 4 . Suffiit enim prateritum tempus.) tur Gentiles, quod fcilicet iisdem ftu- jf u Quali dicat, fatis fit vobis, quod an- diis non teneamini, fed ab eis abhor- If Cü, teactam vitám Gentilium more tra- reatis , ideo que vos vituperant & 0$ £ve 1 duxiftis, dum. impuros -eloru-m' mores blafphemant. imitareminl, Luxurt& confuffon 051 &C' Em-) /Græce'i dyde. $79 EPISTOLA L B. PETRI APOSTOLI $. Qui reddent rat adminiüfanfär A ionem ei, qui pa'rau?s eft. jüdicare vivos & mortuos. L á Del. 6. Propter hoc enim & mortuis evangel izatum eft : vt ju- Lqr. 5 qui,s dicentur quidem fecundum homines ) tamquam ex in carne, vivap? autemf honorificetur fecundum Deum in Spiritu. *va . Omnium autem finis appropin perium in fa quavi»t? E&Ste itäciüe -prux-ï j. Chari 1o.15. dentes, & vigilate in orationibus. * *Rom $. Ante omnia autem mutuam in vobifmetipfis Vcharit—ät;'eth tionem vobis 12.13- continuam habentes: . n Sed co €»r. catorum. quia * charitas /0peïrit multifudinem ?ecf-,( $ . jn revelation 13.2. * Phil, 9. * Hófpitales invice m * fine murmuratione : "' 14. 91 exp illam 2.14. 10. * Unusquisque, ficut accepit gra;iam, ivn alterutrum miam quod e *R : m admi-. Spiritus, füp .1216' 9 XUOy, rejkfonen&, redundantiam, qua vit.) Quafi dicat ,i paratus eft Chri-- voce fignificare videtur Apoftolus late ftus judicare, ut dictum eft num. 5. nobis a Deo ( patens vitium, quod uafi diluvium ergo par eft nos fobrie & cafte vive-. »utilitatem conl uoddam omnia obruat. Sic Ofc& 4.2. re, nam inftatomnium finis, & ipfis - hujufmodi tilen lcgimus, Homicidium, & furtum ,. voluptatibus, quas feQati eftis ali- adnulterium inundaverunt. quando, mors cito finem imponet.. -fos, quam ad, . Multijbrml's [ ui paratus eff judicare. ) Qui 1 Effore itaque prudentes. ) Gra&ce «Cet varüs vari deflinatus eft judex, . ccepporjocar: , quod aliqui vertunt , 6. Proprer hoc eznim €$ Pmortuis evam- f99r&i efate , & bene coh&ret cum fe- - gitur, quentibus, nam termperantia vigilan-- gelizatum eft, 67.). Quafi dicat, quia ,i. Det.) Sl uis multi Gentiles epicurei & athei ani- tiz & ftudii orationis fida comes effe - loqutur, & s inam inoftalem putant, voluit Chri- folet, fed non minus comes eft pru- ftus ad infernos defcendere & fanctis densiz; quareetiam etymon c'efpocv- : bus utilibus, Patribus ibi de entibus letum nun- -ontm facieneih »4; effe volunt, ór, ewcn Tü» $pong- tiuni falutis , & eduétionis ex illo er , quodfervet prudentiam, & men- . AuCl, . Rütores, ficer carcere afferre, & hoc fide teneri ; tis fanitatem. & predicári a Chriftianis ad ever- Vigilate $m orationibus.) Videcur S. J quig mng Petrus in imente habuiffe monitum . U aliquod d tendam impiorum non credentium in- fidelitatetn, Chrifti Matth. 26. — Vigslare &5 oraze, Nebi qratia. ; U: judiceutur qu ;deä f ecundum lbomi- H ononm imirciis gm tentattonem. ; forum, eeem Bei i carne, ) tii, qui exiftiman- Tanquam , 9. Ip vobi[metipfis.) Inter vos. : ferat Deus,) tur-ab hominibus mundanis eff? mor« UHla charias opertt multitudinem tüi, & fimul cum corpore periiffe , peccatorgm.) Nam fraterna. charitas -- Udfiter, ngn . ideoque miferi, füperftitiofi, & fa- acceptás injurias condonat, & quid- 1 v.alentel' ! n;e tes fe effe D tui habentur, quod volüpt.tes afper- quid aà proximis contra nos peccatum nàátifint, & arduam virtütis & crucis 1 eft, abolet & obliterat. LDRSTT yiarn inftiterint, i Q. Size murmnuratioze.) Ab hofpi- Adminiþ," Fivast fetundum Detm in »' f piritt) ;.fl.f!la talitate exclüdit murmurationem ; fo- ; e0,id Ter ]efum ( Tidem feiantur vivere coram - lent enim qui tenaces funt & avari, eft dono Dei fecundum fpiritum, id queri de hofpitum multitudine, diutur- eft animam , & rurfum cum tempore nitate, edacitate, libertate apen«li, &c. mini&;ig elar si&uri in refurrectione extremi judicil. Íío. Unüfquifäk? jïtut «ccepit g')-aft'- Cm'-) Tan Injergy d Qrminm nntstm ffrnià apprepinquas dii, Qe.) Jubetxuc 4lona. Atalenta'! fB/44 Vs | * j l * j aAþUiim 47t dicate vios 4* ha [2 du. n *ICc.)t* X *ad-mïhiflfanfääq, i* difpenfatores multiformïs eratice 1 Dei. 4- 2- ] eft: -lit jl« II. Si quis loquitur, quafi fermonesb-&i : fi quis miniftrat, ] tamquam ex virtute, quam adminiftrat Deus : ut in omnibus vwaqt qutem "honorificetur Deus per Jefum Chriftum : cui eft gloria, & im- jfaque pru- rium in fzecula f22culorum : Amen. T^ 12. Chariffimi , nolite peregrinari in fervore, qui ad tenta- $ charitatem tionem vobis fit, quafi novi aliquid vobis contingat: 13. Sed communicantes Chrifti paffionibus gaudete, ut & idinem Pec; : * /àn revelatione glorize ejus gaudeatis exultantes. ) 14. Si exprobramini in nomine Chrifti : beati eritis : quo-- niiud niam quod eft honoris, glorize, & virtutis De S admi-- Spiritus, fuper vos requiefcit. i», & qui eft gjus ratus elt Chri- - ^ yn eft num $ nobis,a Deo data, in proximorum & 4poxtens, & cujus imperio fubj!acenc & cille vives. —wutilitatem conferamus, neque enim univerfa. i finis, & ïPüg bujufmodi talentorum tam domini fu- .12. Nolite peregrinari.) (.uä £evicko- - Cti eftis alie. . res. Se, id eft, nolite admirari, non vi- mus, quam admini(trato " D P D em Impone Multiformts gratie Det. ) Quxz fcili- deatur vobis res nowa , peregrina. sren ) G cet variis varia dona & talenta lar- Italice dicimus, Noz v; paja ffrano. liqui vertut, - In fervore.) €» mupecti, m uffione , haret cum Ite gitur, - . OII. £ quií loguitur quaff. fermanäs dum per ignem & uftionem tribula- rantia viglt- Dei.) $i quis loquitur, Deo digna tionis probamini. da comes eüe " JAoquitur, & viro Chriftiano; de re- d tentattonem vobis frr. ) ideft; ad cones df pru bus utilibus, & ad animeg xdificati- exercendam virtuten s veftram, |& cogüarfciam mon cafpr- -onem facientibus, prafertim concio- ii r f natores, facerdot E es & viri Ecclefia- "Quaff novt aliquid vobit conti nget. ) T & m - ftici. Quafi dicat, non enim eft novum & peregrinum fideles & 8i quis minifrat.) $i cui minifteri- malis vexari. Pio's tentari , & ) Viders. - wum aliquod creditum eft in Ecclefia, jffe inoum. 'Nerbi gratia , adminiftratio Sacramen- I Sed communicantes Chrifli paf- ilate Ü vntty torum, eleemofynarum , &c. fienibus gandete.) Sed gaudete, cum fonerths Tauquam ex virtute, quam adgums- fionum Chrifti. vobis contigerit participes efífe paf- jter Y03. ffrat Deus.) Non tantum recte & fi- m;/fiflllfiüm deliter, non accipiendo perfonas, fed Ie revelatione gloria ejus. ) ld eft, valenter, ft.enue & generofe, fcien- cum divina ejus gloria palam omnibus ema Chäfif"s d 1dt, &qmd. 1 tes fe effe Dei mini(tros, (& ab eo apparebit in extremo judicio. T PCCCMUW |-agi, regi & protegi. " I4. $z fxþraä:-amiai.,) Si prdbris & Adminifirat Dens. ) xeptrtt» fuppe- contumeliis contingat vos affici. Aj hofjl^ -ditat, fuggerit, fubminiftrat Deus. Im nomine Chrif£i.) Ob nomen Chri- qjonem o Per Je[wm Chriffsm. ) Qui per meri- fti, quia fcilicet eftis Chriftiani. pt & avat l ta Chrifti mediatoris, hec dona fuis Quontam quod eff bomoris, gloria, dine, d miniftris elargitur Deus. . &c.) Quafi dicat, gloria, virtus, & Cui.) Tam Chrifto, quam Deo. Spiritus Dei fuper vos requiefcit, a- apenay cel j nl lmperium.) xpdrog, quod etiam po- gitque ad omne arduum, ideft, ad t ul fentia Vextà poteft: Qui eft gloriofus heroicgm patientiam ; vel, fiquidem » 472 EPISTOLJE I. B. PETRJI APOSTOLI 1;. Nemo autem veftrum p adatur ut nomxclda aut fur, aUt 1 malcdlcus aut alienorum appetltdr Semares erat 16. Si autem ut Chriftianus, non: erubefcat : glorlficet au- tem Deum in ifto nomine, Va ilis f .17. Quoniam tempus eft, ut incipiat Judlcmm a domo Dei. i -Qfá WT Si autem primum a nobls : quls finis eorum, qu: non credunt : Dei Evangelio ? *va l. Fniores 19.* Et fi juftus qmdem vix falvabltur, Impms ,& peccator teltis ( II.31- ubi parebunt? velanda eft 19. ltaque & hi , qui patiuntur fecundum voluntatem Del, fideli Creaton commendent animas fuas in benefa&xs, ,. Pafcite coxtte, fed * n griia, fed v m CAPUT ; 3 NMque ammo ïorw us Dei Spirit:s certam qnafi expargetur ucclef' la, erudxatur & per- 4, Etcum ]bi fedem. in vobis delegit, qui licet ciatuir. efc. cefclbllem ? ab illis malediéctis profuuu itur, a VO- S£ autem prtmnm 4 nobis ) bxs tainen glorm & honore dignus Quuafi dicat , fi Deus fuos. fï,äPlcs & $ÀT prædlcacar. fanéctós ita judicat, id eft, examinat, L Müret erg 15. Pa tmwr. ]udlcmm pote&æte explorat & exercet, quxd expectent dipnitate. plc&atur. ab eo infideles, & que pona, quis. mmug ft & Maledicus.) waxomorg, malefattor. . finis eos maneat? lcilict Eplfco lienorum 4pþetttor )aäwrpl SE7 ÍO'X0- I8-. Erjfé jufes vix jkl*vaä:mr-) Id NUA ) 74 Og , «liens ]þemlator ut vertit T'er- eft, cum labore & moleftia, per mul- War Vetti p tullianus, qui ad res alienas cupldos tas tribulationes & affix&lones, per- Onfemr ( adpcm oculos, & confequenter cupi- - fecutxones, pæmtentlas, pro pecca- NIRQ 6 o " ditate vi&tus 1llas mvadnt. tis prateritis, &c. 'Eg ? P"fiöter fc( 16. Glartþ'cct autem 1 tffo nomine. ) Ub; Pareä:mt?) Ubi apparebunt7 Te þ" Chrt l Alacriter patiatur , & fua paflione Den quo ibunt? quis eos locus excipiet ?- emm Chrifi glogiam amplificet.- 19. Eaquet6? bi quipatiusztur-) Ef Iffo nomine. ) Hac de caufa. lt non Verbo | epilogus dictorum , quafi dicat, cum Vet atum tolera 17. Q;amam tempus effl.) wapóg, juftus -vix falvetur, & nonnifi per í f]g; qua t id eft opportunitas, occafio, tem us multas tnbulanones, par eft ut qui : QU fempirerss «ommodum & Opportunum. T. a le patiuntur , commendent fe Dco, tum Iceps quæ ah enim tempus efttumn prafens v1ta, tum ut vires patiendi fuggerat, tum ut 1gm t fe d Chriftianifmus , novaque -elus reli- wltimum difficilemque vite agonem gio, tum. fervens illis initiis Judæ- fine falutis periculo obeant, ideoque orum & infidclium contra eum odium. preces cumulent. benefaGis, ut cer- Tumin glom t tam faciant fuam^ cle&xonem & falu- * Pafgy tile ) 1 Ur ]udtcmm mctfmt 4 domo Det.) oanus Cpl R q Par enim eft ut Judex prius fuam do- tem, ïfgem D e mium examinet ,. quam alienam. « Secundum 'valunmtem.) Patientes. ,( Oif ) Jédicinm.) judicium hic non con-* pro Chrifto, fide & jaftitia, idque demncztmnem fed examinationem & . P"Uldem; .patienter & fortiter, conformantes rfp Wldme explorat:onem fignificat cum puniti- noftràm diving voluntati. lgllantes .one ahqua & tribulatione falutari, ut Je benefaitzs,) 1n operibus. bonis. ( o"tmco k d. - 473 AE für, aut - CAPUT V. ortficet np- S'emores orat ut verbo , &e exemplo paþant gregem Dei, ]umores' autem illis fzzbdzz*z fint : bartarur omnes , ut [efe demittant , divine domo Dei «cure totos f tradentes , & in fgbrzelafe at ]?de L on credunt ff - diabolo ref «Ientes. - & pecator ff Emores ergo , qui in vobis funt , obfecro , confenlor, & teftis Chrifti paffionum : qui. & ejus, quae in futuro re- tatem Deiy Velanda eft, glorie communicator : j Pafc1te, qui in vobis eft gregem Del, prOVIdentes nom Qus, coa&e, fed fpontanee fecundum Deum neque turpis lucri gratia, fed voluntarie: 3: Neque ut dominantes i in cIeus, fed forma fa&Lgregls ex m d CAPUT animo. udiaturà per 4. Et cum apparuerlt pnnceps paRorum-, perc1p1etls 1mmar—« cefc;bllem gloriae . coronam. d mhu, Ut ) 5. Slml- uos f[ PïtS (t, examint - Emares erga ) 'Fum æt:ate tum Nen coac'fc, fe4 fponttwec J Quaü dignitate & facerdotio , fve id dicat , rron invite & xgre, fed fpon- " expet.ent iminus fit, & vulgare; five majus , tance, liberaliter, alacriter, & Pcre- ; pena, qul? fcilicet Eplfcopacus.- nue pafcite. Jvahmrf) [d Obfecro. ) mwapexaMQ , quod. etlam Secundum Deum.) Scilicet pafcendo* bortor verti poteft. fpirituali cibo, & juxta Dei volunta- tia, per m Confemar $ C'ompresbytery nanrim - tem , nihil aliud fpectande, quam di- Giones , P** reco e(t cuumpsoj)erepos , Syrus , vmam glonam.- pro pecca- Ego presbyter (ocius vefter- Tneerfuerac' Vol:mtarte.r) mpoSu.oc , prompte, 1 arebunt thts C/artjh pdj" 20 H propenfo animo , ex corde. enim Chrifti paffioni. unc etiam te- 3- Negque nut damnames im cleris. ) lUg exclpm ftis non verbo tantum , fed rerum ad- Non imperiofe regendo Ecclefiam , mmr verfarum tolerartia pro Chrifto.. quz eft clerus, td eft, fors & here- ditas Domlm nonulü pCf Et ejus qua im futuro, €c.) ldem- Poteft etiam peculía- ] 8& Wt qlll que fempiterna glorie confors & par- riter per clerum intelligr ordo cleri- ticeps, quz aliquando patefiet.. Vel, corum ; quibus. ;ipifcopi: prafunt.. (e De(), cum figmficat fe diving gloriz partlcxpem ferma fadé gr eges. ») Ita ut fint toti el'ätv tum U* . " fuiffe cum in monte 'Ihabor Chri- 1 1 onem populo exemplar vitz & fan&itatis. jr, ÉO* ftum in gloria transfiguratum afpexit. Ex anvimo.) Quaít dicat, non ex Q. Pa[eite.) Regite , ut legit 9. Hie- compofito, aut ad externam fpeci- &18 : yr ronymus epift. 85.- em , fide & affeate, fed ;"Vere & fin- n * fiu- — Gregezz Det. ) F 1de1es ve&ræ curæ cerc. commiffo:s.. Pmenm 4. Et cum 4Pp4ruertt " Ia die ]udlcu.- itit ilgie Providentes. ) éniowonsvrtg , ld eft ,. Prm'cep.c paftorum.) Chriffus Domi-- þperjþeculanre:, fupermtendentes, u- nus, qm fe pa&mem bonurri vocavit- nformfm"s o pervigilantes, & curam illius agentes. — BH cum Com. Menoch, Tom F O0Q. - * lbus b"'"s' 4 474 EPISTOLE i B. PETRI APOSTOLI ) hr $ epaoms —5 Sïfhiïitefradolefcentes fubditi eftote fenioribus. * Omnes ter cripfi: 12.10. aUutem invicem humilitatem infinuate, i * quia Deus ïup,erþig J)ei, hn qua 4- ?e- refiftit, humilibus autem dat gratiam. . * L] 4 « . k - T. Salut * Jac. amini igitur fub potenti man u Dei, ut vos exaltet * Marcus fili A4.IO. in tempore vifitationis : 14, Saluta * Pfal. 1.* Omnem folicitudinem veftram projicientes i nseurp,ijuoä Jus, qui eft .25. Dlàm ipfi cura eft de yobis. - * [ ERE M ätto' j 8. Sobrii eftote, & vigilate:- q uia adverfarius vefter diabo- ^ qu Per ib 6.25. lus, tamquam leo rugiens circumit, quaerens quem devoret: uca a figsifiat f 9. Cui refiftite fortes in fide: fcientes eamdem paffionem ffe, vd perfe 12.22. ilyanus eft Si €i, quae in mundo eft, veftrze fraternitati fieri. Xo. Deus autem omnis gratise, qui vocavit nos in aeternam. quens in adis Ü 4r€itror.) fuam gloriam in Chrifto T -- Vi quifidic confirmabit , folidabitque. efu , modicum paffos ipfe pe?"Hc"imetj,- U ia , ut a i r1. Ipfi gloria, & imperium in fsecu]a feeculorum : Amen. 1 lii referunt ad * I2. Per -dicat, acbitty - faribendo, 75, ädälefcentes.) »£repor , .id eft , Oreuit,-) wsezkafsïl, obambulat , Olfrcran; (f j'nieres, qui fcilicet vel &tate, vel circumambulat, fcilicet affidu « -füs eft: Obfac muneris gradu fenioribus fubeftis, tinuo. e &conä , pricepta vi Invicem bumtlitatem inffnuate. ) TWv 9. C reftfeste fa'rte: " Jfde.) ge—exuoiq, Atola prefcripf TU ELYODpoOG UY £yxou[39ac0s, id eft, obfrrmats , folidi. Hanc. enim fidei . opert compj bumilitatem vobis infxam babete. Nel, firmitatem nobis eripere conatur dia- ; hanc filem& ; artte y' feu nodis illigatam tenete. La- bolus, nt fide deftituti in ejus laqueos. incidamus. plext eftüs, & tinus interpres videtur legiffe àxoA, eehem,( qvecacüt , Tsfnuate; vel, ut, vertit Eandem paffronem.). Éasdem paffio- M. & ad rias; iztra ffpum vefirum fovete, nes, ut eft in Greco; Hmilesl» tentatioe Yeferet, Humilibus autem dat grattam.) Hu- nes & perfecutiones. . . X 1 miles charos habet, & illis fuze gra- Et qua in mundo eff veffra fv -thern.lQ : b qua fatis eig donum larpgitur. p Kvends, £4t5 fieri,) Neltros fratres fuftinete ; 13' E"lf/a, 6. In tempore vifitationts.). Id eft, qui in variis mündi Plagis-vivunt. k 5e) lod judicii, feu retributionis, in Greco IO. Omuis gratia. ) .:( tantum habemus, iy x«pd, id eft, gitor. À Aufïor & l;ap-j du tempore opportzno. Im eternave : fuam gloriam.) Ut efz- - Omnem f[olicitudinem veflram. Alludit a« à femus participes elorix illius ccleftis. Id eft, de rebus veftris. Im Chriffo Je[z.) Per merita & pre« illud Pfalm. 54. 23. - Jatla cogitatum dicationem Chrifti. tuum in Domino , Gc, Medicum paffos-) Paucis & minimek 8. Sebrii effoze 66 vigilate,) Jungit diuturnis afflictionibus exercitos. J hzc duo, qnía fobrietas mater eft vi- * Jpfe perfiiet.) Grgce elt, xarapri- £ilie & vigilantiz, ficut ex adverfo c at , ld eft, »»nffanrabit , integralbiz, in crapula fomni, Grezcum »yyore, figni- omnibus patientiz & virtutum parti- ficat etiam, provide & capute vos geríte. bus, quafi artubus compacti, integri, — "dver[arius, ) dàyridiiog ,. ille dici- & perfe&ti fitis.. tur, qui ín caufa & lite nobis adver- 1I. Ipff gloria &$ imperinm.) Scilicet fatur, Talis fatan, qui de falute debetur. num,. II. Vide di&ä capite fu?exiori F agirgæ noftr? nobifc;um Jitigat. 1 us j 'VC*A)P' UOW 475 | m Per Silvanum fidelem fratrem vobis nt arbítror, brevi- hs * Ortes ter ícripfi: obfecrans; & conteftans, hanc effe verám gratiam )EHSP fuperbls Dei, in qua ftátis. 13. Salutàt vos Ecc us it Vos xexalt-et' lefia, quag eft ip Babylone coele&ta, & * Marcus filius meus. I4. Salutate invicem in ofculo fan&o : in eum, quo: Grátia Wobis ompif bus, qui eftis 'Nin Chriifþo Jefu : Amen. veller diäbo- I2. Per GHvanum 6r$viter feripfe.) . Babyloner—n Vocat propter Gmili;rdi-. em devoret ; Wel fignificat fe epiftolam Silvano di- nem maghificenti , frequentiw. & &affe, vel perferendam tradidiffe. Hic amplitudinis ímperii, peccatorum eti- m Ipaiflonemv Silvanus eft Silas, cujus mentio fre- am , quz illo tem 'ebant. pore i'nfï]delicgt.fisï vi- sin etermm quens in ais A oftolorum. Ut arbitror.) Kefert ad ffdelem vo- Geeletla. ) Id eft, fimul. vobifcum bis, quafi dicat, fcripfi perSilvanum, ele&a, confors veftrz eleGionis ad m pe!rli'ciet,' uia eft, ut arbitror , vobis fidelis. dem, gratiam & falutem; m : Amen. lii referunt ad &revizer feripf£ , quafi JMareus. ) Evangeliüa. p.Pe dicat, arbitror me fuifle brevem in Filius meut. ) ]lta appellat quia M NEEUIRNEARS UTR AÉ fcribendo. eum fua fíde $, abambulat, Obfzcrans Éf conteflans, 6c.) Sen- imbuerat. ; dp&rinæ: & fpix:i:u fus eft: Obfecrans ut fidem Chrifti, t amdue& 0l« I4- Selutate inv;äem m Ofenlo fan- & precepta virtutum, qux hac epi- &oc. ) Mutuo vos falutate , FO rece- r;nv fie) « 5,(250"!; ftola prefcripfi, conftanter retineatis, anc enim fidei & opere compleatis ; conteftor enim pta fidelium. confuetudine ofculo fan- ere conatur (iae hanc fidem & religionem, quam com- &o, pudico, chriftiano plexi eftis, & in qua ftatis; veram tis indice. A. d 'cþhariti- jin us liquee effe legem', que gloriam coleftem Graria volis enmibur.) Pro. £''atfA , Fasdém if afferat, & ad beatam vitam aditum in Graco éft cipgy , ideft, pax. Pax referet. vero Hebrsis fignificat gratiam & fimies tentti In qua flatis. omne bonum. feveratis.- ) Id eft conflanter per- Qus effis in Chriflo fefu.) Qui Chri- vdfra fy',ztfrn.!ï* us foftnett 13. Ecclefia qua eft n Babylone eot» fto per fidem, fpem & charitatem ad- laris-vivutl. (h&a-) Excclefia Romana. Romam hgrecis. : * Au&m' & Iart 7 u 'arifwl-.) d g iius caleltis. N : merita É DI A Y 7s Eu Ty us &. qiniltie ä exetClcos' je e[h uT n irtutun p2 pa&h ia erll &il AOOOQ-F EPI- fopao? Plte 415 x* o al - , Per qu EPISTOLA II I2 hoc e que n mur y. Vos at B. PETRI APOSTOLI üde veltm -6. I fc:e CAPUT PRIMUM llentlam, if Hortatur, ut memores maximorum , que a Deo acceperutt , dono- þ--""'- rum., per varias fcandant virtutes , ut [ie introitus in regnum Do- ïua grana &ml snini illis miniffretur : dicitque fe brevi moriturum, C? Jue do&tring ca apcm, virti Atefl gutentia, 1 -tertitudinem oftendit ex Chriffo doGlore, quem & vox Pams, d valore, .€9 Propbeta commendarzmt 24 fer quem. Imon Petrus , fervus, & Apoftolus Tefu Chrlftl, lis, qul Maxima, € : dimaoit, ) Qu: cosequalem noblfcum fortiti funt ;üdem in juttitia Dei "s noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti. doni, que D ) etas promif .4. Gratia vobis, & pax adlmpleatur in cognltlone Del, [ Qm, jam pe & Chritli Tefu Domini noftri : ! Duit, fcxhcet, (fum, gratiam 3. Quomodo omnia nobis divinse vxrtutls fuse, quæ ad vi- 46 &c ;am, & pietatem donata funt, per cogmtlonem ejus qui vo- - U ger hac,) cavir nos pr0prm gloria, & ertute " E]]Faamm 1 b 4 Per Mn folum p 3 Is, 70; caæqu;z/em æaäx; fartzn fuat temem que« ngmodo omuia noä:s, £fc.) ld lVlnæ Tiaturg ffdem. ) Qui «andem fidem Chri- efï gratia , .& pax vobis multiplice- fubüantlahcer :(h prof't:encux, ad quam Dei benefi- tur in cogRitione Dei & Chrifti ; j illad 1. &io vocati funt. quomodo , id eft perinde, vel, ficut Ahre us m Coequalem. ) Icóriuo , .e;um!fm pre- per hanc Dei & Chrifti cognitionem omnia divina dona, di, » quem hab« i, «que ;ret:a]ïtm qux ad.vitam & 1. Caaritas p In juflitia Det nqärt,) Ilius. fïn'ru- pietatem pemncnt , nobis. dona'ta M/ïm pe Aþn Jaris juftitie merito, qua Chriflus funt ; quafi dicat : Ideo opto vos * mis Vi Deus & Salváator nofter pro homi- crefcere in cognitione Dei & Chrifti, num genere Patri fdustecm, nobifque quia per eam crefcetis pariter in reli- TOR Fügmzm ( ancruit fidem , gratiam & falutem. quis.donis Dei ; hzc enim omnia per 4' Meretis, v 2. 4dtmp/eat;,tr) whySwS*s:n, mut- eam uti primum donata funt, ita in '"Pm"f 7 tiplicersr, ut in multitudine & ma- dies magis donautur & augentur a mm,m Hæ gmcudme ratiz & pacis aflfidue cre- Deo. Ícentes , ad utrinfque plenitudinem 1c*"'c'll"fctnm. Divina& virtutis fwa-) Dwmæ fuæ £andem pcmngans. potentiz dona. ,quæ purdïum In - cagmttane Det C hr(/h ) Cre- Qnua ad vitam Ef pietatem. ) Quæ Biirits, fcenteenim & impleta cognitione Dei pemncnc ad pietatem & ad vitam & Chrifti, crefcit pariter, & lmple- fupernaturalcm & coleftem, fCIIICCB -V Fs ARf £ur ratia & pax5 quia quo magis ratix & lori&. & iemes ) Hor hriftus. "T doms gt y Cbn & Dei bonitas cognofcitur , Qui.) mopeï!ntur magis etiam amatur & colisur« Propría gloria && wrmte.) Gloriofa. UM - N E CAPUTIL 477 4. Per quem maxima & pretiofa nobis promiffa donavit : ut d per hac efficiamini divinae confortes naturze : fugientes ejus, AE | quee in mundo eft, concupifcentize corruüptionem. L — $. Vos autem curam omnem fubinferentes , min 'iftrat'e vfin /| fide vefira virtutem , in virtute autem fcientiam, ou [ 6. In fcientia autem abftinentiam, in abftinentia autem pa- tientiam , in patientia autem pietatem, runt, doni V, —- Ooo 3 7. In remim Di- 3- M i fua gratia & mifericordia. . Vox Grs- .Suä:'nfer.miek.:) Conferente s Jue.dirina. Minsfirate, ) | éntyopigoyqoarts fub- €a dperi , virtus, explicari etiam po- tefl poreztia , refpondet enim Italicz, miniftrate, fuppeditate , exhibete, 0X Pgtris, sl valore. infuperpr&bete, adjungite, &c. quo verbo denotatur liberi arbitrii coope- d. Per quem.) Scilicet Chriftum. ratio. if ds, qui Maxima. €& pretio[a gobis. promtffa - denevit.) Quafi dicat, pretiofa illa Mintfirate 4n . fide ve/t'ra virtutem. ) juttia Dd - dona, quz Deus per Mofem & Pro- Quafi dicat , fidei adjungite virtutem, id eft, vigorem virtutis, quod Italice phetas promifit fe daturum per Chri- itione Deiy. ftum, jam per ipfum dedit & exhi- dicimus, £/ valore, fcilicet fortitudi- buit, fcilicet, remiffionem peccato- nem ad omnia ardua heroice fupe- randa, hoc enim fignificat Gracis, qui ad Vi", fum, gratiam, 'fa'n'&itatem , virtu- tes, &c. &pérn. jus; qui o —— U per. h4c.) Dona, & gratiam. d» virtute autem fiienridh.) Per Efficiamint. divina con[ortes natura.) fcientiam intellige eam quam difcre- tionem appellamus, hec enim nafci- p //!Non folum per gratiam nobis inhz- .--"""' rentem , que eft participario quedam tfur ex virtute, id eft, ex fertitudi- divinz naturg, fed etiam quia juftis ne; fortis enim & mafculus animus Mi: E)M fubítantialiter datur Spiritus fanctus, re&us eít, && re&te de agendis judi- )bis mulHPIiCF' Y cat; mollis vero (& effominitus , g & Cf j 'juxta illad i. ad Corinth. 6. .. Mezz- "bra veftra templum funt Spiritus [an- quia in fuas cupiditates nimis propen- di, quem habetis a Deo. & ad Rom. dct, male de agendis fentit & pro- ji cognitionem nuntiat. * ag d vitam &. Charitas Dei diffu[n efl 12 cordibus | gobis doniB moffris per Spiritum ; [autlum, 441 datus 6. In feientia u fem 4&/5 nentiam. ) efé nobis. Mide Suarez de eo trino ld eft, cum fcientia, & per fcienti- eo opto Y05 . & uno, lib. II. cap. 5. num, 1. & 12. am. Scientia enim. five ethica Chri- Dai & Cs ftiana. & virtus difcretionis, docet - Fugientes , e. ) dnopuqóvrég, cum pariter in l ;!ufugereti:, vel, f refugeritis a cor- abftinentiam && ejus modum, tempe- ajm od p rupttone qua eff 4u mundo per concupt- rantiam in.cibo & potu, « carnis ii fur, 6 voluptatibus. Adde fcientiam & ab- & ag ^ feentiam. Hc cnim corruptio, & ftinentiam effe comites, & quafi fo- concupifcentia cum fit carnalis & fordida , repugnat diving nature , rores, ut una fine alia vix repcriri ) Diioe ht | pofiit. quz puriffüumus & fan&illimus eft Im abflinentia autem pattentiam.) Q 1 $ piritus. ciartt PEID S. Fos autem omuem ceram fubinfe- Moderata eaim abftincntia & fobrie- rentes.) Hortacur ut jam dictis Dei tas uti corpus, ita & animum corm- [c'dicef ponit, facitque. moderatum, patien- donis digne utantur, obfequantur & Ccooperentur, nec otiofa efle finant., tem & hilarcin. fed operando €a augeant &c. y^) GIori.Of* ' la patientia. Antem. pietateu. ) 6u« i - p j 478 -EPISTOLE II B. PETRI APOSTOLI € 7 . In pietate autem amorem Pfrat*ernitatis, in amore autem - : qr. Sic & fraternitatis charitatem. V. : eetermum Tef 8. Hac enim fi vobifcum adfint, & fuperent, non 'VaCUBS', nec fine fru&tu vos conftituent in Do - i mini noftri ]eü;XChriüi & quidem cognitione. 9. Cui enim non pr ec :fto funt hzec , ceecus eft, & manu ten- - 15 Juftur fufcitare vos tans, oblivionem acc ipiens pu-rgatignis veterum fuorum de- . li£torum. ^ 14 Certus .xo. Quapropter fratres magis fatagite , .ut per bona opera/ undum quo certam veftram vocationem Auihi. , & ele&ionem faciatis: haec enim r - 1. Dabo facientes, non '.pe'-c:Cab—itis aliquando. L Qbitym meur II..S'iC; - IG *Nont O*&'/J)elai ( Td e'.[f, tn/tum De: ; afflicti- Cetzusef].Y Scilicet practice, qtifa- ones enim hominem dejiciunt, faci- non habet pra&ticos practicz fidei & Domini 20f untque humilem, & ad Deum con- cognitionis oculos; h s fugere compellunt, ut opem ferat. tutes jam dictz. i cpixn fun-c-vir-; z culatores fad Nf neen u 0. In pietate entem amorem frater- Et manu tentans.) Ut cmei, Im sitatis. j Quia Deo non placet pietas Grzco eft uvenaw» , eft autem uv jm perceptam, w ^mifi amore fraterno condiatur, ft ni- nats», ut,ex D. Dionyfio notat Bu- smirum expers fit beneficentiz , juxta deus; cecutire, P Qque eetionis x&'ocuwl.os aperire ü,o? tremum wfoue illud , AZferzcordiam volo , € non fa- potle. E Vel fenfüs eft. Oblreionem accipiens purgationis ve- In amore autem fraternitatis charita- terum [uorum. deliftorim. ) Quafi di- Lneltis veftris af £em.) Ut fcilicet diligantur fratres & PAeveratis , poffi cat, fidelis qui virtutes abdicat, & - | Cattitudinem q proximi, ex charitate, hoc eft, propter in vitia relabitur, oblivifcitur Ba- Deum, non autem. propter commoda ptifmi & Chriftianifimi, quo accepit | g fs p noftra, aut propter humanas rationes. remiffionem peccatorum ante com- E falutem, L Ht enig f 9. Si wobr[coza adfint & fuperent. ) mifforum, & quo fp opondit fe Gh.ä" Si vobis adfíint virtutes quas enume-. ftiane & fantte victarum. Lepeibus if ravi, & eas nom folum habeatis, fed IO. Quepropter fratres magis fafdn AT. eg etiam illis àbundetis, perfecte illas gue.) Quafi dicat, quin potius fra- [ eríür, Quf l 3 i Titer, luie poffidentes & exercentes ; hoc enim tres date dilig-nter operam , ut per - EMf fignificat Grecum mAeoyzco»ra , quod bona opera certam veítram vocati- Latinus vertit, & fwperezz. ofem faciatis. Poteft etiam necti ;urï dühitur 1 Non v4cuos.) apoS , otiofos. particula zzgis cumr faragsre, ut fit à a Triptoy $ize frutu.) Bonorum operum. fenfus, ma gls ac magis in dies fata- l UM In Demini noffri Jefm Chriff$ cogni- ite. dt, d sore.) Quafi dicat, fi adfint vobis Satagire. ) g';rgä*cldafa-, date dili ï!**m; r li lerrm virtutes, quas-jamrrecenfui, efficient ? Quomo genter operam, omnem diligentiam T nut veítra fides, & cognitio Chrifti & conatum adhibete, fummo ftudio - mel*pxes . non fit inanis & infrugifera , otiofa contendite. : mmW[fy e, n expers meriti, fed plena, nego- Certam. veffram "vocationem &f elea d à 3 45 , UP D mero abundans. tiofa, frugifera, & meritorum nu- Éiopem faciatis.) v certam, in Grge ) Ut, co eft, BeBaiu», ffabilem , ffrmam. | "iib 3 inff ( 9. €ut enim nom praffo funt bac. / ) Quafi dicat, Chriftianas virtutes fe- qll dfm Qed f ts , Cui,de(unt vir*cþubes—)rec-enüpæ. dulo colitc, & daceþ operam ut grati- &« fitmar ? J'f/hfm 4 Bs ) [ fDOIC autem CAPUT I 479 II. Sic énim .abundan'ter' miniftrabitur vobis introitus inï 100 Vacuor,- stternum regnum Domini noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti. 12. Propter quod incipiam vos femper commonere de his: ]equChr"iRi»;, , & quidem fcientes, & confirmatos vos in prafenti veritate. TM 13. Juftum autem arbitor, quamdiu J h fuícitare vos in commonitione : fum in hoc taþerpaculö, E. D füorum de- 14. Certus ; quod velox eft depofitió tabernaculi :mäi , fe- bona opera' cundum t *Joan. mihi. quod & Domin'usk noíter Jefus. Chriü*qs & ügt:ijücavi : hiec &t [ 2I,19-I . 15. Dabo aufem operam , & frequenter haberä 'VOS po&'i 3 1. $Sic ] VMT aciesseacsteni u Obitum meum , ut horum omnium remoriam faciatis. - 16. * Non enim dottas fabulas fecuti, notam fecimus vobis *1Cor prtlie, quii ice f Domini noftri Jefu Chrifti virtutem, & preefentiam : fed fpe- . 117 ] | enim fünt Vit» culatores fa&i illius magnitudinis, — I7. Acci- Urad hi eft autem put am perceptam, diving vocationis at- ju&um enim arbitror; immo iþbltnfn, wlio notat D ue eledionis vi, conftanter ad ex- ad enim exigit munus pafcendi fideles tremum ufque ' fpiritum retineatis. omnes mihi a Chrifto demandatum. los aperir»e m Vel fenfus eft, ita vivite, ut ex ho- ,Quamdiæ fum £m bec tqäernacu(o.) atimrt« d Corporis, dum vivc. pllr' ne(tis veftris aionibus in quibus per- a, ) Quifi di feveratis, poffitis moralem quamdam Sufeitare wes. i commonitione, ) es abüicat, V . certitudinem concipere, & fiduciam, Excitare vos commonendo & adhor- ylivifcitor at« quod fitis tando, ut torpeatis, 2 i, Quo actept - falutem, prgdeítinati ad æærgalþ 14. Cerrtus.) ildGo , certo feiens, fci- g ame U* d Fec enim fucientes.) Scilicet bonis licet, per Dei revclationem, ut fe- odit fe thif operibus infiftentes. uitur; |fll JAI. $ enmn 4'?nnd4nter;) Grece Quod velox eff depofftia tabernaculs z:.) Quuod brevi moriar & cruci- " ngl j.:'.'" aAscíg, quafi dicas, 4zvizer , libe- j pris B raliter, largiter, abundanter. figar. am, ut : ! Minifirabitur.) Ydeft, fuppeditabi- I5. Frequenter. ) fxdgors , quod [lram vottt verti poteft, frequenter; vel femper, tur, dabitur, preffabitur , fcilicec ; T E per bona opera. & quotidie; vel figillatim, quafi di- ts m IQ. Propzer quod iauetpiam - v5 cat, uniufeujufque veftium.-- Gorece eft, sx 'olþcs);äo-w, aon negli- Habere.) ln mente & in memoria, ut pro vobis orem. — Vel fenfus eft: d £47; ali legunt 8 ueA o , mon cuz- | . &abor , quomodo legiffe videtur no- Dabo operam wt frequenter poflitis ; diigotit Ro Reer interpres. poft obitum meum horum mentionem p Commonere,) 'üwouwüaxezv , commo- facere, five orando Deum pro vobis, fommo Cmefacere, t2 memoriam revocare. five mandando hec ipfa litteris, & n Ü edes : -De hbis. Ut, fcilicet, jam recenfitis . fuccefloribus commendando, ut eo- [ di um virtutibus infiftatis. rum memoriam crebro vobis reíri- i Et qmidem [cientes &Y confrrmatos.) cent. ]i y f' "T ametfi fciatis hanc veritatem , &in 16. Nem enim doas fabulas con[e- ij virtute jle ea confirmati fitis. citi, ) Quafij dicat, fi fabulas vobis wm u;gmif' . I 3. ]tgäum autem arbitror.) ldeft, cradidiffem , operg ,precigmp effet di- E 430 EPISTOUE IL. B. -P-ETRXIQ APOSTOLI [ 17. Accipiens enim a Deo Patre honorem, & gloriam,voce at Non 'ghetia ; fed : *Mat. delapfa ad eum hujufcemodi a magnifica gloria:* Hic eft filius T5- meus dile&tus, in quo mihi complacui , 1ipfum audite. I8. Et hanc vocem nos audivimus de coe Hines ï FA x lo allatam-»,*c-ü!m effemus cum ipfo in monte fancto.. 1 'ä)feudopïepbet I9. Et habemus firmiorem prophet icum fermonem ; c»ui be- T ndlis actum nefacitis attendentes, quafi lucernze lucenti in caliginofo loco, | quiat donec dies elucefcat, & lucifer oriatur in cordibus veftris.: Q;Tïm 20. * Hoc primum intelligentes q 3,- I6c uod omnis propþetia S;ri- : pþur,æ propria intgrprgtatioge non fitæ P 1 Uerunt^ E Ll enntn 1 2I. 'No»n' [ tionis, & eu &orlimz & fcriptorum -meorum me- rationis.. miraculo fan& moriam intercidere & aboleri. - s " 1Hcav1t C,hri-. . Htes fibi cele DoHas fabula:.) lngeniofe confi- ( 4 . Etmult Ig. Firmiorem pre ] lä-etiäg)nï f än;h?-; ;,&as, arte compofitas. nem.) Firmiorem hominum. opinione , - tis blasphem Chrifià virtutem. Y 35)?«(.'(.:)!7,; poten- qui noftrum teftimo » J hiurþ* tanti nom E ENUE tiam , efficaciam , expiandi peccata ,. faciunt.. D mores corrigendi, miracula patran- Sermomems ) O bus judiciun ia : de Chrifto. ra cglja þfoþüetarut;h B FPra[enttam.) mapsoia) y 4 -dv en£éum.. "ttendentes.) Intenden (tesi, in;fïü.e-an- lennmeee Speculatores,) £mónTas , 0cHÍAati fe—. tes, & vaticiniis illis, eorumq.'ue in- es telligentie ftudentes. 3 D]. Nos egig, I.llt"u:« mng&giiudik;:; ) yærycifkexö;fm;*f uafr lucerna l'u,centt"-ih' cdli;giho/;- LMuta eb, ) majeftatis. & glorig, qug in transf Joco..). Nam prophetia , & omnisfcri- . E arbitrio hom - guratione.- ptura facra, eff quafi lucerma lucens -D prophetio, f 7- Acciþi'en.f enim.. J oceulta. pandy pit enim.. ) Id eiï,; 'x-a'cce—*xx in tenebris hujus fs : culi: , & vxcæ cas Heonorem: illuminans.. E unt, divin; $ & glortam. Ex eo: quod: Donec dies elucefcat ,. & lkctfäf oru- /: *b i fuggeru facies ejus refplenduit ficutfo, & ve- ^ ftimenta fa(ta funt candida, & ad- fur ip cordibus veffris.) Quuafi dicat ,. - Éuerunt illr Mofes & E intendite letioni & ftudio propheta- : S'iv Npoþulo'xï n ) z lias, ex voce rum, utex eis confirmemini in fide ' trjam P'atris ,. &c. CHhrifti, donec. ex hoc ftudio, & ex : plben j bflitu A magnifea gloria.) 1d eff, enube SG&M Pe,. dif Iucida & corufca, quz index erat glo- iluftratione Dei , dies-«& lucifer, id B élitioney rimg divinz:, fcilicet. Dei per eam Io- eft, certior & clarior, & magis ex- p n plicita Evangelii fideique cognitio , quentis. noci, id eft obfcuriori Judeorum & EUA etf, Iz uo: mibt. camplacui.) Qui mihi Negdn! ' SN gratiffimus eft, in quo dele&or.. f Prophetarum cognitioni fuccedens, m effe Dem Jpfmmo audite.), Ypfi, & inipfunr cre- vobis illucefcat, ut per eam: ad cla- rum meridiem deducam z iniz-æternitacisb.- LUIT/À Sihtrdgen, dite ,,& illi obedite.. & viflonis Dei. )SUOG Ig. Hanc vocem.nos. )N Quafí dicat " : f fen ?t ego, Jacobus & Joannes. QO. Omuis praþbc;ti)z: , fcrlptura.) It archæ i De c«lo.) De nube & aere celfiore. Omnis prophetica fcriptura. Prepria smterpretattone mon ftr.) Id Tnorts fublau | "Allatam.) Delatam , delapfam. PL T7^ Im monte [an&o.) . '"Dhabor, quem eft, propria vaticinantium inyenti-; Pedii one ] ij füa prafentia & hoc. infigniï transfigu-- L &4h Q, z I : 1 F : ^CAPUT L&II. 481 loriam,voc : ot. Non enim voluntate humana allata eft al*iquaädo pro; Ti eft filiu phetia : fed S Ite, piritu fan&to infpirati , locuti funt fanäti Dei ho- h 'ines. "CAPUT I llatamx,-cm ?fäudoþraþhetæ multos Jeducent , oerum acriter punientur, ficut. de äm ; Cüi .be; malis aCum ef?. temporg diluwoii , €&? de Sodomitis : profequitur zinofo loco, 15 vellris. autgm : pmi:as o res borum, quos admodum effufos dicit in libidinem. »ghetia(Scri-; 1 Nerunt Qero -þfeud*oproph'etæ in populo, ücüt & fn vobís MR Rss maRATLiT i ZI.NQII.* - & erunt magiftri mendaces, qui introducent feCtas perdi- tionis, & eum, qui emit eos, Dominum negant: fuperduqen- lfïcavu Chri E tes fibi celerem perditionem. . 9. Et multi feq ätiiuriï þferm.u-ï uentur eorum luxurias, per quos via verita- | r 1m opinione ,. tis blasphemabitur : i l(tF-"'tgntï m . 9. Etin avaritia fittis verbis de vobis negotiabuntur ; qui- bus judicium jam olim non ce þ'foþhet—arultïnj mitat. 4 ffat, & pei-ditig eorum nop Ot- m/:es; iäü&en-- 4.*"'Si' um i"fi OI. Non eztm voluntate hhmamt al- videtur legiffe o £ye/ac, petulahcias, i ulig;""];'f Jata eff , €$c.) Id eft,. non voluntate luxurias, intemperantias , fic etiam K omnisfcri-- & arbitrio hominum eduntur oracula , legunt aliqua exemplaria, cerm Jucens - prophetica, fed fan&i Prophete cum Per q405.) Quorum vitio & fcelere, Occulta pandunt, aut futura pradi- caufa enim funt, ut multi de Chriftia- cunt, divino Spiritu aguntur , & qux ï«. & Vitæ &f fhifmo male fentiant & loquantur. Fia Dei, àb illo fuggerunturr » enungiant; ) Chri&ianifmus & vera 'Iü:ifcaf write religio. » uafi dicity I: Jx populo. ) Judaico, Qüi'ad ido- Bla[pbemalitur .) In Greco e&rfälaf-'- jp prophttt - lolatriam- falfam religionem phemater. nisii f plebem inftituebant. ? udio'r & Fx 9. Er In auavitia fs verbis.) Al- Sear perdirionis,) Harefes, que Judit ad inercatotes , qui verbis fictis lncifers 18 - ^ducunt. ad perditionem & ext Rn remum Vexit:ium & arte compofitís merces laudant fu. k ma .S £ ',: ^ "pra veritatem, ut eas extrudant. . Sic e cggnitio a .. QUi ezrit eos.) Pretio fanguinis fui. enim hzretici verbis ornant fua falsa- dgorum « Neganr.) Sic Áriani negabant Chit- [uc(;edellh ftum etfe Deum. dogmata, ut facilius parum atrettos decipiant. qm AL CR Superdecentes ffbs celerem fer'di:i- De vobts nego't'fïzänniur.') - Mexfcacu- 0nem.) Suo enim fcckre accerfunt ram facient, vos tradentes perditioni, ; æærflitf'ifi j fibi ignem aeternum. Pleri ué ernim hzreftarchg infelici, celeri,€ & infami . & pecunias yeftras, quibus inhiant,- (;;JFW!: ) | morte fublati funt..— emungendo. Sic de lizretícis dicebae . Paulus: Qui ssfver[as domns fu&- "2 K : 2.. Eorum luxurias.) Grucedmoelag, erfutnt docentes qua noón oportet sur^ 1 inyente ideft, perditiones & exitia. Nofter pi': II'IC?') A 41;4) ad .Tito Io IO. "RP Bibl, eum Cum. Menovb. Tozi. Vilt, 9*- X 1 Y ;Ri* APOSTOLI | ! 482 Q EPISTOL II. B. PET | f"'g $. NdVit * Yob. 4 .* Si enim Deus angelis peccantibus non pépercit, fed ru- 4- 18. dentibus inferni detractos in tartarum tr Lin diem jv adidit c*rUCi-s'ïmeS, ; ig ? 1o. Mag J«de judicium refervari. ] munditie : r .Gen. $. Et originali mun do non pepercit, * fed ottavum Noà ju- - E T« ftitiae praeconem cuftodivit, diluvium mundo impiorum in - L-fibi placen " — [ mantes: ducens : * Gen. 6. * Et civitates Sodomorum, & Go&'ri*hæorurh in cinerem l. rr. Ubi. ] non portan 1925. redigens, everfione damnavit , ex Á em plum eorum , qm impie - a&turi funt, ponens: . Hiv ab luxu- ] ptionem & ; 7. Et juftum Lot h oppreffum a ne ,fahd?rüm injuria, riofa converfatione eripuit ; E x m corrupti 8. Afpe&tu enim & auditu juftu s erat, habitans apud eos, | p Nopit D qui de die in diem D animnam juítam. iniquis. op-eri"bus crucia- L acvult, bant. 7^ Detentatiti 9';,N6v'it - dnptos veri f -eruttatdos, ) Jedicium) Damnatio & pæha pec- - ad id quod dixit ».fuper/ior"e epiftola AAn anma, ut- cati. cap. 3. num. 20. ede az;me [alva fa- AE quo rfurgen; Non ceffat.) Non defïdet:f. non tor- a [unt per aquam. . b b« [o. Magi: | ]njt'ttm preconeme. ) Præm/vm'ciavic L cipe. pefcit, fed ftrenue progreditur & ac- enim iNoe juftam fcelerum vindictam -&elerat, ut illos corripiat. L. M a . $t enim Deus 4nge/i.r peccantiäu: mundo imminentem, per inftans dilu- Cmminditis, an zon pepercit.) Subaudi, multo minus vium. Fuitetiam juftitiz preco, quia - E voluptitibus ( hominpibus vilibus & malis , cujufmo- cavit verbo & exemplo. cultor fan&itatis , &ju&i;iam pradi- T iwis Gipidit; di funt hzretici. Doninatitne Rudentibus infermt. ) etipois coos Cuffodivit.) Yum in ju ftitia, tum ; Dewm ompig catenis cAaliginis, vel notl;s; ordo & in vita, ne fcilicet periret diluvio. C E Tum vindicem fenfus-efï, fed 4detrat&os tradidt£ va- Mnndo tmpiorum.) Mlundo *impils; . E dhotinatig dentibus inferni , id ei), e cclo detur- pleno. E poslten, 8 batos inferni carceri mancipavit. Vel 6- Everf fone dthavit..) z P-euitus X $li placent ut fonant intelligenda funt verba , vut evertit & delevit. T Prtovi, prg fit fenfus, Angelos malos detractos Exemplum eorum, Cc.) | Eosquälf;x;z ; CL téfáceg effe inferni rudentibus, quo loquendi juftitis documentum effe. voluit & se&üs o modo fignificatur & potentia eorum exemplum iis, qui eorum impictatem - Parefes, i qui illos e coclo dejecerunt, & illo- & nequitiam imitarentur. - - tis: [n Q rum in refiftendo perti nacia. / Oppreffem a nefandorum fujursa ? D lÜ )*W*?Hï*mg Iz judicjhm refervart .) Ideft, ibi- &c.) Vad. hift. Genef. 1. . | Iglorm-; ff , jue ad extremum ufque judicium tan- g. Afpete eutm CO anu ditu ]uj?u: quam in cuftodia inchifit. erat, €&c.) llle fi quidem cum nihil turpe auribus aut oculis haurire fu- p Raillra 5. Ef originali ;(mndo zon pepercit.) ftineret,- quippe juftus atque inno- 3 Slllm e& g]ol.i | dpyeiís xoopusy pri[co mundo,, origina- T 9 Nds lem ergo mundum vocat prifcum & cens inter Íceleftos vivens,iniquorum m 189 ve] r primxvum, qui fuit ante diluvim. moribus mirum in modum an Sed octavum Noe. ) Vocat O&Etvulm-, ciabatur. 1 r 1 ali a ügï!iüca:ig iaf«lvi fa- /| d 'Htigey quia fuit unus ex iis octo De die i» diem.) Singuli $ : diebus, perpetuo. &i funtlin;arf:a.j Alludit D. Petrus 4 1AJgI$1a"ï;j&"f ?;g CAPUT IL 48 . Novit Dominus pios de tentatione eri Y pere , igiquös vero .in diem judicii refervare cruciandos : s L) ucigndos, n Io. Magis autem eos, qui poft carnem i n 'concupifcientia im- vum Noé u- munditiae ambulant, dominationemque contemnunt, audaces, Tpiorum it« -.Kfibi placentes , qui fe&as,xnon metuunt int,rc,)duceure blasphe- : K h mantes: p incinerem - II. Ubi Angeli $ fortitudine & viftute cum fint m äjqreä, n, qui impie - non portant adveríum fe execrabile judicium.. : 12. Hi vero velut irrationabilia pecora, naturaliter in ca- uria,a;; lm- 1 ptionem & in perniciem in his, quae ignorant blasphemantes, in corruptione fua peribun;, Ppp2 . 13: Per- n5apud eos;- : *9.* Nbigit Dom Fortitudine , 6f virtute. ) ?nu.f.-) Scit, poteft, 30;66,2&823 riþus Crüdi- ac vult. id eft, potentia, & robore. De vten—mttbn,ä.,) E pgrïculiä. Non portant.) $ tesci, nonferunt, Lmpios vero in dtem judicit refervare non inferunt, non intorquent. 9:,Nolvit Adver[um fe. ) wavr durdy, adver- eruciandos.) '"lunc enim non tantum lperiorQ epiüoli in anima, ut nunc, fed in corpore, fu. spfos , fcilicet demones; quod fi quo refurgent, cruciabuntur. legas Zvr&» cum fpiritn afpero ver- ;mim Junje- tendum erit z4verf» fz , ut fit fen- IO.. .Magi: alntez?-zi eos. ) Eos Br;æ- Prenunrivit cipue. . fus, quafi dicat: Angeli. cum fint pu- lerom vinditum Qu pof! carnem £m con?upi/?ektiä riffimi & fanctiflimi , non audent vel er inftans di l« 1amundtitia ambulant.) Qui corporis nominare aliquid, quod aliquo modo voluptatibus dediti, impuris ac ne- fonet blafphemiam, id eft, maledi- hg preco, qui o ju&iciam prau fariis cupidititibus obfequuntur. centiam ; ne vel per umbram eam llOn Daminatianemque contemmunt.) Ec nominando fe. contaminent, & uia Deum omnium Dominum & fcele- maxime execrantur blafphemiam , & jn jullitia, tUf us rum vindicem afpernantur. Aliqui blafphemos. xjret duvl E Mundo inpi per dezizationem intelligunt publicam Execrabile jndicium.) . Execrandam »oteftatem , & leges. fententiam, ut fcilicet diabolo màa- $464 placentes.) « JS. 4dtig , prbcaces, ledicant. *Idem videtur hic-dicere d'vi[ -,) ] Penifuf fanéctus Petrus cum eo quod ait fan- protervi, prefracti, fui fenfus & ju- dic*ii ténaces, contumaces. * étus Judas n. 9. fcilicet Michaelem Seclas mom s;etuumt :72170 ducere. ) altercantem cum . diabolo de Mofis df volutt Herefes, in quas fcinditur Ecclefiz corpore , non fuiffe aufum Zzferre ja- gum 1 chtdt l unitas: In Graco eft, ào£ac $ recusoi dicium blafphemis , id e(t, blafphema- dim ij BhacQuperrig , quod verti. poteft , re, convitiari, maledicere diabolo, glorias nom verentur blasphemare & fed dixiffe: Imperet tibi Dominus. xonvitiar!, ut fit fenfus, non veren- 12. Hj vero.) Magiftri mendaces, j aidit jf de quibus n. I. tur magiflratus & principes, quo- um eft gloriofa poteftas, blafphe- Naturaliter. 12 caþtioneä & in per- Jis haorirt * mare. Nofter fubintellexit verbum niciezm , €c. ) Pecudum more u l u , aque 10 émáce» , vel aliud fiinile, & 0£2 fuapte natura vens,niqie ruttl noxize funt. prede atque exitio ob- / alia fignificatione accepit, prout figni- )dum mþnoF f ficat epiziozem , herefim , fectam, &c. In l:i: qua tgnoraut ngfþbemm;(e:. ) II. ULb 24ngeli.) Cum iis, que minime intelligunt, ma- Gigali dieuf Angeli fandi. Id eft, cum tamen ledielunt: & refpxmmnt',A & errores pu- x -^ 494 EPISTOLE II. B. PETRI APOSTOLI X 15. Percipientes. mercedem. m;ufhnæ *volnptatem ex:ftl- a Superb qmantes diei dehclas coinquinationes & maculee deliciis af« P*rns cartis 1N fluentes , in conviviis fuis luxuriantes vobifcum , converlantur 14. Oculos habentes plenos adulterii, & inceffabilis deh&l. y. leem Pellicientes animas inftabiles, cor exercitatum avaritia haben— mpnoms E tes, maledi£tionis filii : ! qo. Si enitt *]ud 15. Derelinquentes re&tam viam erraverunt, *fecutl VIam ne Domini tX Balaam ex Bofor, qui mercedem iniquitatis amavit, *N um - »plicat fupera 16. Correptionem vero habuit fuze vefanisze : fübjugale mu- »tibus. 4t. Melius 3 22.28- tum animal,* hominis voce loquens, prohibuit prophetse 1nfi- pientiam. «quam poft 3 * *]'ud tradltum et, 12. 17. * Hi funt fontes fine aqua, & nebulze turblmbus exagl- tatæ quibüs cahgo tenebrarum refervatur. 18 Su- —— Et nehula.) "ddilentum im ment. tenc, vitio fuo & fuperbia, qua tu- Pe/llc:enre: Animas mþ46;le.r. ) àr Asafoweg Ane[cantes, animas non be-- cum tamen illum In carruþtmm' fwa peribunr.) Ma- ne in fide & cafhtate Hrmacas, & V Tuintys e le peribunt, & illo perdentur exitio , folidatas. atetici a dgmo -Cor exercitatum avavitia babentes, quod merentur. L & quáfi turbine I3. Perc;p;em*e: mercedem mjufttm ) Avarltlæ & rapinis dediti. Azz/edi&t;- p inter fe contrar Juftam iniquitatis fug mercedem re- onis fili: , execrabiles, & execrandi. . me conflirant, ferentes. ngm execratione, & maledictione. thu mhga Voluptateys exiftimantes diei . delics- L m ) Quos m IS. Der e/mqunnte: retlam wam.) 4:.) Qui pro fingulari voluptate du- Veritatis, fidei, & fanttitatis. 4 lgmofl ignes in cunt, .fi vel unius diei. deliciis fruan- Viam Balaam.) Moxes Balaam. Tj Buperba tur. Ex Bo[or.) Grmce 73 Booóp, ideft; | Jt'.l. t C'amqnmancne: J macula. ) Quos fíi: Befor , ut Bofor fit idem nomen- - live inanem fu » . hominesvere labes, ac maculas popu- cum Beor, cujus filius dicitur Bala- Aftuofa verba Ji Chriftiani appellare licet. am; um. 22. 5. Pellmunt n Luxurtantes voätfczm) In veftrá Oül mercedem m:quttat:: 4"247)!!.) ft; Gnoft convivia moderata &-cafta fe in- Nimirum munera Balac regis Moabi- ï"m gl co gerentes ad luxuriam, ut fcilicet mu- tarum , quz adamans voluit maledi- | thodoum fiden lierum. veftrarum caftitati infidientur. cere populo Dei, Num. 22. & 25.. ; tefim pellicium Per&rmglt en'm $. Petrus Gnofhcos, 16. Correptionem oero babuit fme &do jllis efe. fe in aga as, id eft, convivia fideli- vefamn. ) Redargutionem babutt ro- É u charlfham münuantes , eo0 "um & fibig um poft prue tmqn/mtt.r, five fravdrtcdtlam: » lndulferant fine, quem dtei. ut eft in Greco. EOS qg, Pd. 14.. Plezos adulterit.) yo:xahäog, Szä]ugale mutum animal. ) Id- e& «dultera ,. id eft, oculos ad. mulieres afina jugum & fefforem terre aiTueca, Wïömg, qu bruta & muta. Q" ?h erye, adjicientes, quas vitiare Rudenc & ad- Crtlles,ve] p ulteras facere, Hominis voce loquens.) Per Ange- 1. Lley, Er szceffabilis deliii.) Id ePc per- lum, qui in ore afinz articulatas vO-. T petui deliti, quafi dicat, Gnoftici ces formabat. Wt à yeccas füliione d perpetuo libidinofis oculis procaciter 17. Ht funt fonte: f fnzeaqua.) Qula .ut hema afpiciunt mulieres , ut eas adulteras vitalis aque, id eft, do&rmæ fang . E tläm emm dlC fnc:anc. funt expertes. N op D | -CAPUT II x 485 )tatem*"exmi; 19. Superba enim vanitatis löquentes,'pellïcïunt in defide- * üdlidis & d. eiis carnis luxurise eos, : qui. paululum effugiunt, qui in errore converfantur : àbisdelt 19. Libertatem illis þromittentes".*, cum ipfi fervi fint cor- '"itiahäbenfï | ruptionis: *a quo enim quis fuperatus eft, hujus & fervus eft. *Joas: -..90. Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitio- $,34- *fe&u;i viàn ] ne Domini noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti, * his rurfus im- && it,. plicati fu perantur: fa&ta funt eis pofteriora * deteriora prio- & ao. übupde m f ribus. f *Hebr. 4 ophete iuf- or. Melius en im e'raf illis:non cognofcere viam juftitize, at. || quam poft agnitionem retrorfum conver e t1 ab eo,.qugd illis itibus exari .traditum eít, fantto mandato 12,745. 22. öon- Ppp3 19 Su- Et mebula.) .Nubes fteriles , que Cum ipft. fervi fint carrupt't'ani:.x ) Id ] defideratum imbrem non emittunt, eft, libidinis & voluptatis, que ani- inhdil,) animas non be« cum tamen illum polliceri videantur. mam & corpus corrumpunt. Turbintbus exdgitdt.z.) Sic enim 4 quo enim quis f[uperatus ef.) A [e Hrmatas', | hzretici a demone fpiritu vertiginis, vus quo vincitur, cui chcurnbic, illi fer« . vitia habentes,) & quafi turbine errorum agantur , ut editi, Mledit- ánter fe contraria doceant, & acerri- Qo. $& emim vefugientes 'eoiaquimde , & erecrandi. 1ne confligant. tiones mundi , €fe. ) Senfuseft: Si qui Qu'äus caligo tenebrarum: referva- fugientes inquinamenta mundi, vo- - maledidiont : | :4r.) Quos manent tenebrz, & ca- luptates nimirum & libidines, con- rellám. viam ) infitatis E - liginofi ignes inferni. tulerunt fe ad cognitionem , id eft, jes Balaam. -Ig. Guperba enim wvanitatis loquen- ad fidem & cultum Chrifti; fi ab eo- 2es..) ldeft, füperbim vanitatem, apoftatantes ad Gentilifmum , vel ad & Bioop, id lg five inanem fuperbism, qua sument, herefim Gnofticorum, rurfus iis in- j idem nomet P uinamentis fuperantur, quz prius H di;itur i faftuofa verba crepantes. 4 u Pelltciunt £n d'e:þ'derit': cargzi , 6f c.) peraverant, facta funt eis polteri- ] Id e&, Gnofticieos qui nuper ab eo- ora deteriora prioribus. jualis emt.) tum hzrefí converfi fuerant ad Or- Fatta funt ess poferiora , &c.) "Tum jcregis MO " thodoxam fidem, rurfum ad fuam hz- quia gravius eft malum recidivi , tum voluit malt- Lmu 22' 23' " refim pelliciunt, refricando & obtru- quia profundius fe vitiis priftinis im- dendo illis.efcam prifcarum volupta- mergunt, habitumque validiorem in- r habut [u tum & libidinum, quibus in harefi ducunt; tum quia ingrati gratiz Dei 7 /uhei( 2 - indulferant. Obicem ponunt. Alludit, immo ci- ID tat illud Chrifti Matth. cap. I2. 45. Eos qui panlulum effugiunt.) dmo- * ld .CRI Quyórras , qui effug . » erant, Eiunt. noviffima . bomints ilius pejora ; yml ) i A«125 errore ver fantur.) jJud&os, priortbus. n ferrf,aff"etä* 1 Gentiles,vel potiusGnofticos hereticos. . QT. Melius. ) Id e&þ, ininus malum, .19. Libertatem sls promittentes.) Non cegnefcere.) NNon .cognoviiï'e; p At ut eft in Greco. "Tum a peccato, tum a lege, tum e ao* 70' fubje&ione dominorum & principum, Viam juffitia.) - ut libere agant quidquid lubet; luxu- Chri&ianam. Id e ; religiqflem Qu riam enim dicunt non eífe — Retror[um comvert fiti - ; peccatu:m , j.) A fide, & via do&rinï j .. fed opus Dei- & natur&. iq&iciæ deficiendo. "- ^ L / ] Es 486 EPISTOLJE Il. B. PETTRI APOSTOLI Prov. 22. Contigit enim eis illud veri proverbii :* canis 1'*exve'1rfuisf y Litet En P. r fïefrag de aqi ,26'11' ad'fuum vomitum : & fus lota in vglutabro luti. L. 6 Per qua Ld CAPUT l. P L s 00l as ti fünt, i Proþtär quosdam ill uä)mï,' Jacundum Domini adventum negaþte&, p piot am homi aftruit futuram. mundi renovoationem , cum brevi & in[perato | 8 Unum v Dominus advceniet , ad cujus edventum monet , ut fe praparent, « ['apud Domini laudans Pauli fcripta, qu& indo&i 9 Non tal . depramvant. - r. [ TIAnc ecce ,vobïs j 'chari[ïïmi), fecundam fcribö Epi&olani,' Dirmiennt, ) in quibus veftram excito in commonitione finceram p : Onina fic pers mentem : t ) Ümnia : 2. Ut memores fitis eorum , quae praedixi, verborum a fan- [ lpio creata - E $ Latet enn &is Prophetis, & Apoftolorum v x eftrorum , preceptorum Do mini & Salvatoris. -u diot, v fieíciunt, quia f ITim . 3. Hoc primum fcientes,quod venient * in nos(immiä diebus ( Quid celieran 4. 1- in dece [4 ptione illufores , juxta proprias cqlïcup'ifceptjas,amb'ug -eft, quif dicat: 21im]apntes, * & terrà conft 3 [ u de. 4. Dicentes : * Ubi eft p romi*fïï;), aut adventus ejus? ex quo roinde quod e 1g. enim patres dorm 1o crea- dere& iboleri p i j ieru,n:—t, omn-ia[.ücper'fe'verant ab init T de Civit. pI *Ezec. turae. [ d . Latet Qi/mö' terra de tonfirut, Sazá Salyatoris Chrift i, per Apo&oi.c; SCN lica. o (gfi)dam.)k Llegis Evange- promulgata. V - Terra. de 22. Canis reveríus ad womitum. ) '3. .Hoc premu m fciehres)) Quali did I) Aqus fen Cofpinpit Scilicet adid reforbendum quod evo- cat, ante omnia hoc veluti maximi .,erS pàrs alter muerat, quod fediffimum eft & ab- momenti fcitote & advertite. ominabile, nec in fumma quidem fa. Venient in novilfimns diebus.) Owmni- . Aütém. tetra J me a quoquam ufurpatum. bus futuris temporibus, & maxime *41/4. Confifler Et, fus lota in volutabro luti.) | Re- fub finem mundi tempore A ntichrifti. - Aqtisomi er Inr. decep R le, iuüu Dä, diens, & rurfum fe volutans in vo- £ione Hlufores.) llluf(/)res», lutabro luti. decipientes & feducentes. Bantis, emaf UET qug. ,I. "Xeste, ) Scilicet a fomno tor- uxta proprias concupi[centias ambue poris, teporis & oblivionis. lantes. ) Indulgentes gulz, libidini , .,"m'aquas dll'j lz commonuitione.) i ómou»goti, in ceterifque concupifcentiis. " func g Cs tm, « 4 commonitione , in recordatione , in 4. Dicentes.) Iiriforie. revocatione ad memoriam. UL; eff promiffie aut adventus ,ejf?:? ) |! Glicetdurayie Sizceram- mentem. Integram, in- In Grxco , U: e promtffro p;;gfe,,t,'& ' Cæh 4lj, tfl eorruptam , puram fim ICEl'n-; 1 ; vel adveztwes ejes? Ícilicet ad extr h Celi qui Q. 4 fantlis propherts. ) E x oraculis mum judicium, : B'-. J Tietont. j l]()n t $ o Vicinio; Prophetarum. Ex quo enim l'4tre:,) Sc»üiceit primï e.ms üm in Pracebptorum: Demini , t$c. ) Quia prifci, a quibus pracepta Apoftolorum funt precepta pr»qfem'inatum— eft, g«nus 'hom'in—Um ] * Blonis, À " N Quneg Rnte e £ Li l ^ CAPUT ,m,' 457 : v. Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prlus, & fgtnis reife?r l; p terra, de aqua, & per aquam confiftens Dei verbo : ...6. Per qu&a ille tunc mundus aqua inundatus periit. -*. Coeli autem , qui nunc funt, & terra, eodem verbo re- m EO pofiti funt, igni refervati in diem . d judicii, & perditjonis im- piorum hominum. & inferat 9. Unum vero hoc non lateat vos, chariffimi : quiä unus dies apud Dominum ficut mille anni, & mille anni ficut dies unus. [ pmparent,& uidam ,?'Non tardat Dominus p?omiiïionemj fuam ficut q exifti- d - 50 Epiftolam, Dormierunz. ) Mortui funt. am aeris regionem quindecixp cubitis, one finceram Genef. cap. 7. 20. w Omhia ff« perseverant Ab initia-crgd- Eodem verbo.) Eodem Dei impei'ïo - £4ra. ) Omnia fic permanent ficut a -BOrum afate principio creata funt. . & juffu, quo olim aquis diluvii ob- Laret emum eos hboc volente.f. ) ruti funt. iptorum Do» Repoféti . fant-) m£Syvo'avpio u £voi 'e:'o'!, Qua( dicat, volentes, & ultro hoc fiefciunt, quia fcire nolunt. quafiin thefaurum diving providen- N finis db Quod celt erant, prins , ev. ) Senfus tiz,juftitie & vindi&e reconditi funt; eft, quafi dicat: Latet eos quod catli fcilicet igni refervati, ut fequitur. Xntas abl & terra confitant Dei verbo, ac |dgni refervati.) lgni conflagrati- roinde quod eodem Dei verbo occi- onis in fine mundi, de quo D. Pau- jo? ex qï"ï' dere & aboleri poflint. S. Aug. lib.20. lus 2. 'lheffal. cap. 1. 8. 19 revela-' b initio cre de Civit. cap. 19. ficlegit: Ce/ erasz uone . Domint ]qfu de celo cum Angelt': a virtutis ejus, 1n flamma 1gnis , dantié. *--d 1 Laþet elim 6 terra de aqua, & per/aqufqz x conffiruta. vindillam tis, qui novernunt eum. g Apoüplail Terra de . aqua C per aquam con- his ergo fic argumentatur Apoftolus ; Non eft quod difficiles fe reddant ad - fífenf.) Aqua enim terr m quafi glu- credendum mundum conflagraturum, a)&. ) Qu di ten compingit & conglutipat, utuna veti mximi ejus pars alteri adhzreat.. Dicitur & judicium Dei futurum, cum fimi- vertite. autem terra de 4444, $E vouroG, ex les in mundo mutationes fciamus ex- didus) a? titiffe, verbi gratia, cum eus ho- 4444 confiftere , quia fcilicet. cum mines delevit per diluvium. US4 & m"axime 2q uisomni ex parte operiretur, tertia * ore Antidinfti die, ] uffu Dei, aquas ab arida fepa- |(9g. Unsm vero hoc non lateat, €fc. ) rantis, emerfit & extitit. Occurrit objectioni : Si Chriftus ven- «) IHufqres, & ter- turus eft ad judicium, cur timdiu MCS. 6. Per quæ.) Cxlos fcilicet tardat , cur tamdiu fcclera tolerat, nl ambte ram aquas diluvii: dantes. Ille func inndas.) Quem fuperiore cur tamdiu fuos ab impiis affligi finit? gulæ, hbldlm 3 cap. n um. &. vocavit originalem, qui Refpondet ,- omne hoc temp:s, licet ltiisf fcilicet duravit a b Adam ufque ad Noe. nobis longum videatur breve efle, des ? doettit 6j ) : E 7- Celi. antém 7ui aunc [un:, 8c. ) quia apud D'um mille anni funt dies Nam cali qui prius erant diluvio pe- una, & viciffim dies una quafi mille W, //] Prd euttt rierunt, non toti, fed quoad partem anni; nam apud eum qui immenfus jcet ad extree eft & eternus, mille anni adeo exi- terre viciniorem, id eft, quoad ae- rem, tam infime quam mediz re- guum funt. temporis fpati)lm, ut vi- | Scm'cet primi gionis. Aqua enim diluvii^ exceilit de:ntur effe quafï dies una. fs homMm omnes montes, ac proinde & mtdi- 9. Nen turdat DOæinzs.) Ille emm * 488 EPfoTOLE Il B. PETäI .'APOST-OLE ! LI . exiftimant : fed patienter a S , rE git propter vo: * : ; 7 , nolens aliq.-udsï ficit &' du périre, fed omnes ad poenitent lam reverti. » j The. ;: M fapientiam s. 2.« 10. * Adveniet autem dies Domini ut fur : in quo cceli ma- | D ' 36 : Sicui Apoc. gno impetu tranfient, elementa vero calore folventur - $ — m QibUs 1 3. autem & qus&e in ipfa funt opera, exurentur. igftabiles ( 16.15. Ir. Cum igitur haec omnia ditfo lvenda fint, quales qþortei ( ipforum p vos effe in fanGtis converfationibus & pietatibus ; I2. ExpeCtantes , & properantes in adventum diei Dominiv; i Vos - tium ertor per quem coeli ardentes folventur ; & elementa lgnls ardore tabefcent ? ' I* Crei *Ifaix ^ - & Salyator 6 13. * Novos vero coelos, & novam terram (1), fecundum 5.17- promiffa ipfius, expe&amus , in quibus juftitia habitat. - fiizts, À & p sss 22. 14. Propter quod , chariffimi , haec expe&tantes, fatagite im- Apoc. rmaculati , & inviolati ei inveniri in pace: r5.* Et i 1 35 L 21.1. * cet tamdit "TP terram;& promiffa iz Sixz. legrrnr, - adventam f galutem nondiciturtardare, qui tempore con- «Zvez£muz a't'et; Drorqm'm'.-) Non expe;. ftituto adeft, & ea exhibet qux pro- . ürigi od mifit. &antes modo, fed etiam cupientes g, atíci adeffe extremum illum diem-judicii. - gt o Nolens aliquos perire.) Spatïum ho- Per quem celj ardentes. [olventur.) minibus concedens, ut mores emen- Mide dicta num. io. « cp.2, num dent, ne pereant in eternum.. : ; mum. 36- Taäefl'ent.) *LiQuefcent , inflar m 1 16.In qu IO. Dies Domizi.) Dies judicii. ^ talliin fornace liquati, hoc enim fi . - ferit; o Ur far.) improvifus & ', inexpe?ta- gnificat Grecum caxicerai.. a. linum, no tus. I Nevos vero celos. ) Vel, quoad lg qu0 c&l5 ma gno pnpetu tranffent.) fubftantiam, juxta di&a num. 1o. Vel u:pete ( Per cclum intellige aerem. — Kecen- potius quoad qualitates, 444 /zx lu- tiores tamen Mathematici , qui vo- z& ertt fécut du folisy & lus folis fe- lunt cclum ipfum effe corruptibile, ptempliciter . fícut. lu feptem dierum , de eo hunc locum intelligent. ut ait. [faias cap. .30. 26. L Magnue sumpetu.) ;þc:fnä'öv , cum fibi- Secundum promiffa. ipffus. ) — lfaie Jo, & in morem procellz. enim cap.65. num. 17. legimus : £e- Elementa 'wero c4lore fa/vc.wtur.) ce exim ego ereo celos novos, 24 terram Pre xítu & ardore. Z0bCAP., s Selventur.) Non ita ut pereant & In quibus J s uf jtía babitar.) ld eft , evanefcant, fed ut purgentur & mu- jufti & fan&ti , vel perfecta juftitia, tentur i. melius, 14« Dpzzmaculats. ) Abfque macula Et qua in IpÍA [unt épera.) E quz- . peccati. cumque in ipfa funt, qualia funt ho- Inviolatz. ) ä;xcäy'qraf, id eft, £re- minum opera, urbes & magnz «difi- frehenfäi/e:. ciorum molitiones, E;j.) Àb eo, cui nibil occultum. ir. de f;m&i: cönveifat;aizünl ér Ip pace.) Ut fcilicet immaculati & pretatibus. ) In Chriftiana vita, pie- irreprehenfibiles pacem habeatis cum eo, tate', ftudio virtuþum & bonorum proximo; &.pacato animo eperum. ac tranquillo mortem ac.judicium expettetis. i2. Exg e&dnfe.-f à [2 p*qemrzrq ; 2 li, s ä B M CAPGTxm 489 15.* Et Damini noftri longanimitatem, falutem arbitremi ni : RGIH. 2 a?iquog"/ ficut & chariffimus frater nofter Paulus fi ecundum datam übi] 24 0 Qel] ma. fapientiam fcripfit vobis, * Tv 16. Sicut, & in omnib utur, ter;; us Epiftolis , l*o*quens'in eis de his, in quibus funt quaedam difficilia intelle&tu, quae indo&ti, & inftabiles depravant , ficut & c 3 7 eeteras Scripturas, ad fuam S Oportet ipforum perditionem. 17. Vos igitur, fratres, pr. zefcientes cuftodite: ne iriiïpien-x |Donini, ] tium errore tradu&ti excidatis a propria firmitate. ls ätdbre ; 18. Crefcite vero in gratia, & in cognitione Domini noftri, 'ecund 1 & Salvatoris Jefu Chrifti. Ipfi glorixa; & nunc; & in diem eeter- t um' nitatisï,, Amen. h agiteim- * E. ngdnimiiafem;j Qda videli- 4d [mam: ip[orum perditiomem. ) 'I;?*Ec"dj : cet tamdiu tolerat vitia hominum, & Quia ipfa Dei verba adventam fuum differt. ; & oracula jixo- lant & corrumpunt. Von bxp&. Salutem. arbirremins. ) Exiftimate 17- ('nej;:t dirigi ad.falutem veftram & ïnalg-r de periculo. entes, ) Prz/ämonïpf afme cupientes rum , utfcilicet refipifcant. jutici Scripfft! vobis) Vide ad Romanos Cuffodite.) Cavete. »/wm;,) Tradgilz. ) Abducti, decepti. cap.2. num. 4 & ad Hebrzos cap. 1?'. iflar me« mnum. 39* w tis in fide. u proprta. frriitate.) Quam haþg-' enim ft. 16. I» qut Lus.) & oic, fcilices dictis & fcriptis; cum enim, £y o/c, fitmafcu- I8. Iz di'em*'gfevniimtik,) In omnem linum, nom potcft referre Epiftolas,. l quoid ternitatis. &ternitatem , quamdiu duxat dies z- 10, Vd utpote fcininini generis, ! us hts hii fe- ferum, þIfafæ GD ( ) j ; Er- —— r « N jerram u 13 SSS N o 2 Vdeü,' M u- 2x À M tj hi ") ) — acula itrt- ik cum um lme Qq34 EPI- Bif). eum Cam Mfmif Tm Vul. * 499 E JC- ,E ho EPISTOLA I fu plenum t fi0 tlamus [ B. JOANNIS APOSTOLI (ünt ul $98 CAPUT PRIMUM. - m tenebr . SL 0 fïoannes ; quod de Chríflo voidit , &? audivit , aliis anmuntiat , ut una cum ipfo focientur Deo , & Cbrz/fo ejus flzo Cujus fangume focxetaten bominum peccata mundanmr porro qui [e peccafje | ejus, em MT tegat , Deum mendacem facit, feducum U od fuit ab initio, quod audivimus, quod v1d1mus G 9. $i fnittat YX oculis noftris, quod perfpeximus, & manus noftrae Q contre&taverunt de yerbo vitae : 10. 51 us Cl ^. Et vita manifeftata eft, & vidimus , & teRamur,, & an- nuntiamus vobis vitam s&eterpam , quae erat apud Patrem & Demare st apparult nobis : 3. Quod vidimus , & audivimus , annuntiamus vobls., ut & cljxæu ä vos focietatem habeatts noblfcum, & focietas noftra flt cum X gï&tlæ qu Patie, & cum Filio e;us ïefu Chrüto. P. PCICIPIQIV 4Et E a Fnpneao* - MUET dt, in« I. Uod fm: Ab initio. ) junge cum Nam vita 1m: tmfefï ata eü; fcdlcet ver- folidum ( eo quod fequitur 4e vwerboó vi- bum, quod eft vità. E -Et widimus & reflam?m ) Quafi di- d quod te, & fenfus eft: Ipfum. verbum. vi- Hten te, quod fuit ab initio, annuftiamus cat ; ltaque nos, qài Chriftum vidi- heet tan VOblS in Graeco pro fw, eft 5 mus, idonei teftes fumus, vobisque £ral fempiternam vitam promulgamus. pecat Conirellaverant.). Cum dixit, Pa Vitam «termam, ) Chrliïum qm eft 6. vita eterna. mu& patts 6 videte ; z. ] Mest; De 'verbe vita. ) Syrus, verbum vi- Qu trat 4puä P:ztrem ) Sic Evan,- 2€ Sic Joel ait, Effwsdam dr /pmm geln Cc. I. n. T dlxn: Et verbum eraf enttti meo , id eft, fpiritum meum. AA tzllwd Deum, pioften E apparuit nebjs. ) Per incarnatio- TL5 $. 17. Dabztu-r ei de auro Arab;a. » 1d A ocat Verbum vi- * &V E efít aurüum Arabis. . nem. £& , ideft, verbum vivum ; feent enim 2. Ut E6 vos fac:etatem lmämns Zo- nl Parr baäer vilam 1n /Emaxpþ ffc de- Ur[cum.) xoney£ay, communionem , com- Vittüte dit & ff/io witam babere 1n /ämct:lp/o munionem in eadem fidei rehrrlone, &itut & Ecclefia Chrifti. fe D) Vel verbum vivificum , nam ut ip- HUR femet Chriftus ait Joan. c. Io. n. Io. E£ fociezas nofra fft eum Tatre , 66c2) Ego vtni uf witam habeant; 6 abtuz- Nos vero una vobifcum cum Patre fia iac dantius habeant. & filio ejus fefu Chrifto ar&ulnne $tc con )ung'unur. Witer 2. B wra .mmf fata ef b Pro 1 E E N CAPUT K - 401 4. Et haec fcribimus vobis,u $. t gaiqdeatis, & gaü-diüm yeftrum fit plenum. ft ajnnu'ntïa'tio, quam audivimus ab eo-g& annun- $. Et heec e LT tiamus.vobis : * Quon 3 *Joan. funt ullae. iam Deus lux eft; & tgnebræ in-eo norm 9-12. * ^ 6. Si dixermus ; quoni am fociétatem habehmus cum ledo, & *Hebr in tenebris ambulamus, mentimur, & veritatem non facimus. a 49 Mil uj 7. Si autem in luce ambulamus, ficut & ipfe eft in luce ;;p etre agj focietatem habemus ad invicem ,* & fanguis Jefu Chrifti, Filit 1.19. ejus, emundat nos ab omni peccato. poc. 9. * Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus : i pfi nos 7- R A feducimus, & veritas in nobis non eft. ridimys .. :9. Si confiteamur peccata noftra, fidelis eft, & juftus, ut re- ?. p.;, mittat nobis peccata noftra, & emundet nos ab onini iniquitate. 6.56. äo&ræ Prov. 1o. Si dixerimus, quoniam non peccavimus, mendacem fa- &at on eft in nobis. IO.69. cimus eum, &Ferbum ejus n Eccli. Qqq 2 CAPUT 7.21. em, & . Ut gaudeatis. ) In Sd&ietafe.Ec- , ut& ab emni peceato. ) Conjun&io & ; ef clefiz , hrifti & Dei, ejusque bonis caufalis , fienificatque idcirco nos fo- t Cum pratim que percipitis, & ciecatem labere cum Deo; quia fan- i percipietis in ccelo, gIo'riæ qu& guis Chiifti emundat nos ab o ;nni Er g.ndium vefhrum fit pleuum.) ld peccato. L eft, in dies magis angeatur , & fit 9. Peceatum non babemus.) Habui- t vt folidum & perfectum. mus enim peccatum originale,- & ha- B. Er h«e eff anuentiatío, ) ld eft, [ 4 " bemus, vel habebimus peccatum ali- afi d* id quod annuntiamus quod actuale , fi diu vixerimus. | vidi- Ef £encür& ia €o non fant . sella. ) Sci- Feritas im nobis zon eff.) L'Vlentimmrj, licet' tenebra ignorantiz,, erroris aut bisque 9. Fidelis eff. ) ld eft, verax in ü$ peccati. promiflis , promifit autem cum dixit. T 6-' ]n fifnf bris nmätdkzmu.s;. ) Er;'o- j » Quorunm remt(eriHis peccatA , 6ye, 9'.'.'19& yum & vitiorum, Mentimar €f veritatem mon f actimus. - Jufius.) Id eft zquus..' /Eqnum e- Wil« Mentimur verbo, & veritatem , quain fim eft & congruum. Deoque di- - erdt gnum ut panitenti peccatum remittat, profremur , om facimus , ipfo ta&to. Vel, jsffss, quia Chiittus fuo fangui- . Si autem in. L.ce.) Rationis, fi- 'Afiüf dei, Evangelii , virtutis & gratix. ne, & morte pronieruit nobis haanc veniam, eique Deus illam promifit, k;ip- Ambulomu:.) Proficiendo , & de Jufta ergo eit, & ex juftiria debita o virtute'im virtutett progrediendo. liec peccatorum remillio, fed Chri- Scut "E7 ipfe ef? ia /»tce.) Sicut & 1 )e, ; ipnfe Deus eft lucidus, imo lux fub- fto, non nobis. [ IO. Mendacenm —,f'a):/'mw et;ms) —Qüïa fr.) antiilis & divina, ideoque omnia fua iacit in luce fapientiz & fan&itatis. Deus in fciiptsua aiierit omries ho- " Societatem babemus ad invicem.) E mines effz peccatores , .ut Ecclef. c iie idter nos, & cum Deo. 7. 21« Prov.. €.-24. 16.. Pfalin. 141. 1« Jacob. €. 3. 2. & alibi E; jangüik- jd Qurifli emuudat nei N ! 462 EPISTOL/E I B. JOANNIS APOSTOLI . Chat CAPUT I. ] datum ve jfejüs Cbrz/lus advocatus mofler eft- apud Patrem , & propzz*zam verbumv fro peccatis tolius mundi ;. obfersuatione autem mam]atomm Dá g * |ter & i Mo comprobatur *vera Dei notitia, ac dileBtio: quod fit efus, ac mo-- vum tandatum: - quis. fit in luce C im tenebris : variis fcribit lumen ]at Qw elatibus ; revocans a. mundi dzle&:ofze €? ab bereticis , aC bus elt i AMHIOBERIS , ul Jemel accepte fidei aduæreanz jequentes i. "Q ductum Spiritus JantH. T lum in e Ilioli mei, haec fcribo vobis, ut non peccnt s. Sed &4'1 i. Q quis peccaverit , advocatum habemus apud Patrem, Je- tebris af fum Chriftuijuftum ; TUnt oCl 2. Etipfe eft propitiatio pro peccatis nofiíis: non pro no- EH ftris autem tantum , fed etiam pro totius mundi. dnbulat 3. Et in hoc fc;lmus, quoniam cognovimus eum,ü mandata veratus e ejus obfervemus. 7 N 4. Qui dicit fe noffe eum, & mandata ejus non ct ftodit, tür dema mendax eft, & in hoc veritas non eft.- xim, qu legts $. Qui autem fervat verbum ejus, vere in hoc charitas Dei dgis i ) perfe&ta eft, & in hoc fcimus, quoniam in ipfo fumus. 1» ij 6. Qui dïc;t fe in ipfo manere, debet, ficut ille ambulavit, Qkod l & 1pfe ambulare ; mmn | 7. Cha- mümuu | Verbu Quafi dicat: ER vwerlum e]us M :g nobis. ) 2. Et in boc /r mus. ) Ex hoc pro- Non. mtelhmmus, non babiliter. intell: glmus 2e Dei: ample&nmu , Qon retinemus veram Quoniam cognéuimmi eum, ) Quod eum $. It ejus doctrinám. cognofcamus & diligamus, 'Accipi- vili ) nen peceetis,) Ut pro virili a tur hic cogmtm non pro fpeculativa vObis 1 IUT eccatis abítineatis, & fterili, fed pro practica, que cum amore & a : quod e Sed ä fperta'verlt, &«. ) Non de- ectu conjuncta eft, defüeta fpgret fed ad Chriftum confuziat, 4. Qui di.st fe noffe Deum. ) Vera. ft'ovati ui advocatus eft nofter apud Patrem; ; & falutifera notitia, id eft, practica, Tito no eft autem advocatus nofter exhibendo us nofcentem perducat ad vitam. Qtat I &ternam, Masd, fe, & fua vulnera ,. & confequenter fua merita allegando divino confpe- 5. Ferbum ejus, ) Juifa & manda!:&X UTTI &ui..: ejus. Qua 714/5'0»:,) Innocentem & fan&um, Iz. Loc claar:ra: De: perfefl;t eþ ) fiome qui fua fanctitate grdufhmns Patri me- Hic perfecte diligit Deum ; naét. pro- XEIEH xetur exaudiri , batio amoris eft exhibitio corporis. !IT"A. qu'que jufte pro pec- catis noftris fqtmtecuc Qaoniam im ipfo f^mus. ) Quod illi fobit Q. Et s(jfe eff propitiario pro pecmns adhxremus , & cum eo arcte fumus Vi noffris.) Siquidem ipfe offerens fe in adftricti. du cruce yictimam pro. peccatis nofms 6. Manere.) .Scilicet ut membrum gï fucxste c1c. feupi W in corpore , aut palmitem i vite,. uT RE £ [4 CAPUT Il T 3 s 49 an- 9. —C'hari'fïïmi,nzon mandatum novum fcribo vobis, fed m datum vetus, quod habuiftis ab 1777 M initio. Mandatum vetus, efï verbum, quod audiftis : à fin D 8. * Itérum mandatum novu m fcribo Vobis,x quod verum eft *Joan. , t fff- &inipfo, & in vobis: quia Y tenebrz tranfierunt, & Verïum 1334 ir frrili lumen jam lucet. 9. Qui dicit fe in luce effe ; !u & fratrem fuum odit"-, xih—xtene- V ) ! biis eft usque adhuc. Infra 1o. * Qui diligit fratrem fugm , in lumine manet ,; &þ (canda- * d lum in €o non eft. 3:14- «f 11. Qui autem odit fratrem fuum, in tenebris eft; & in te- em Je- * nebris ambáülat, & nefcit, quo eat: quia tenebrae obccecave- 12. Scribo runt oculos ejusj Qqq 3 pfo n — anbalavir. ) Vixit, gelllfxt fe, con- vobis, quia vos illud iptum cum no- , verfatus elft. va vita in Chrifto complexi eftis. ngndatz Mel fenfus eít: Mandatum hoc 1lo- 7. Nom mandatum nevuta. ) LOquï- tur de mandato dile&ionis Dei & pro- cum habet tam in ipfo, id eft Chri- ftdit, ximi, quod eft mandatum vetus, quip- fto, quam in vobis ,. nam Chriftus. as Del e legis naturalis ,- & datum etiam amorcm hunc exhibuit, & vos ctiam illum immitati eltis. Y j u deis in veteri lege , Levit. cap. Y .19- 18- . xis fenebr&.) lgnorantim, con- : uod .ä.«zämfisy'ai: initio. ) In quo ab cupifcenti & peccitorum , quibus yhyit, - ! imnitio, cum Chrifto nomen dediüis i dile&io hgc impediebatur ,J'craxiüe- Z inftituti eftis. runt. . Kerbum quod audifiis. ) De dile&Rio- Verzm lumen. ) Evangeli , fidei, ;)c pro t aratig & amotis. ne Dei & proximi. 4 odeum g. lterum. mandat um nouum þ.friäor 9. lz lece effe.) De qua nunc di- vobis. Quafi dicat: Iterum . inculco ximus. ACCiPi- 1 vobis mandatum. hoc d: diledione, ulativ eft in tenebiis. In teneäris.q]? ufque adbuc. ) Adhuc g cut uod eft quidem vetus ; fed cum in Á defuetudinem abiifiet , a Chrifto re- O. de lumsize mantt.) 4Fideji & amo- novatum & auctum eft, ideoque me- ris Chriftiani. Ve'raw Alludit, imo Er f andalum in eo zom efl.) Nuf- jflicty rito novum appellatur. citat. illud; Chrifti, Joan. c. 13. 33- quam impingit, fed inofftenfo pede cur- vitit Mandatum novum do wobit, st diltga- rit viam mandatórum Dei. . Sic ha- gis dmvi em , ficut dilexi vos. bemus. Pfal. r18. n. 165. Pax multa e Quad.)xln Gr&co, 90,,quo d pro-; dilgentibus: legem tusem, E$ son eft ii- nomen cum fit neutrum , non pote Lis fcand«lum. V«l fentus eft... Nul- $) - referre mandatum , eo quod Grsce fit li eft fcandalo. qe s Erforum & ri'S, PuroN4» , fomnininum. Sumitur ergo II: do tenebris eff.) | fübitantive, ac (i dixiffet, qw« res.. malitiz. ( ii Veram effin ipfo & im vobis. ) Man- —Et uefc;it quo eat, ) Obczcatus ira, imul datum hoc, res hzc veriffima eft in invidia, odio, alifque animi pertur- j feipfa, certiffima & antiquiffima, quia bationibus, que tenebras mentis ocu- eft juris náturalis ; vera. etiam eft in lis oftundunt. - ) B - 494 EPISTOLE L. B. JOANNIS APOSTOLI 5 .12. Scribo vob'is, filioli | [ aníscl ; quoniam. remittun'tïir ..VQBiS pe& 4 x n'eft [ | catà propter nomen ejus. d n E 13. SCribo vobis, patres, quoniam cognovifítis e um, qui ab initio eft.. Ser E icit ol ibo vobis, adolefcentes; qu?niam vicifüs ma- T o F lignum. - 4.-Scr ibo vobis, ihfäntes, quoniam cognoviftis patrem. T ls v Scribo vobis , juvenes, quoniam fortes eftis, & verbum Dei BEUI j E manet in vobis, & viciftis malignum. 15. Nolite diligere mundum, neque ea,quae in mundo funt. [ foient efti f Si quis diligit mundum, non eft charitas Patris in eo. fcäatia 20 :16. Qquigm omne, qgod eft in mundo, concupi P carnis 4 quscSpERSEN IQ. VSC';'iää c;;1061.'5 .þ'.-/t'alt" ; ffc.) 'Trf.. infantis figniücæc, .quod n. I2. figni- ficavit nomine filioli. us bus hifce verficulis appellat pueros, divitiarom juvenes & fenes. Quod ergo hic Quoniam cornoviffts Pdtrem.') Qua-' dicit /Loh,. de pueris intelligendum fi dicat , " pueri indulgentis & aman- filta & at tis patris confpectu valde delectantur, Quicpi eft; quafi dicat : Gaudete pueri, & volupati gratulamini vobis , & Deo gratias & illum amant , & omnia neceiiaria: agite , illumque diligite & colite, &c. ab illo fperint & expectant. , Gau- mb Quontam remittuntur.) Id eít, re- deo igitur, & vobis gratulor, quod quæ I6 tür, &ïp miíla funt per baptifmum, & fi quz verum Patrem. Deum agnoveritis, deinceps committatis, remittentur per cum in ilius fide eflis inftituti , & Si'LP:HIh penitentiam vobis peccata veftra , in quod illum invocare edoGi fitis, &c. fafeus vi oftentat qux puerilis xtas imbecillis . confilii uortam fortes e-','/üi') : Et malif prona efle folet. gnum viciítis. / " fnperbo Piepter momgm ejus. Ef verbum Dei mane ? tin wobis. ) E!: : Ou.: pter ipfum , fcilicet briftuin. Vel E;M [ 5 Dei verba, & pr&cepta cuftoditis. tuption propter invocationem, & ejus an&o- I5. Nolue dilig:?-e mnundum.) Mun- fed nat ritatem & poteftatem. dum fumit pro mundana vita , qua- 13. Seribo vobis Parres.) Jam ap- Jem fectantur ii , qui cupiditatibus fer- &penc sond: pellat grandevos & fenes.. viunt, honori, voluptati, divitiis. - Quonsam cognoviffis. eum , 4 ab Neque ea qua sm mundo [unt.) Quo- V. initi0 eff.) Senes gloriari folent fe modo hoc fitintelli Crm gendum patet ex fe- fcliee multa vidiffe, & expertos effe, juxta quenti verficulo. illud Job. c. 12. I2 x dntiqui: efe Non eft charitas Patris imeo. ) Nam, pus p fapten'!ia, E5 12 mulro tempore pruden- ut ait $. Jacob. c, 4. n. 4. Aü/ïit'i-' fifül 272 Hifce ergo antiquis accomoda- Ha bujus mundi inimica eft Dei 5 qui- &ea B te ad ipforum genium gratulatur S. eumque ergo voluerit amicus effe [uculs Joannes , quod cognoverint Antiquum bujus, zntmteus. Dei conffituitur. hüïï*;if dierum, id eft Deum, qui eft ab ini- 16. Omrne quod efl im mundo, €c.) nor';' M tio , fcilicet ab xterno. Vel fenfus eft totum quafi corpus Queniam vicillis malignum. ) Dæ- concupifcentiz & peecati tribushifce pua monem cum concüpifcentiis, quibus partibus, quas enumerat, quafi meimb- lt Vel mur juvenilem &tatem oppugnare folet. ris fuis aut elementis integrari. 14. Sersbo voli$ £fanieé.) Kedie fignificat, quidquid in hoc naturali m E & vifibili mundo eft, aut.yolupta- 3 ad pueros , idem l—enim hïc nomine P TUm RRE BM R - - CATUVT E x 495 5 0b1s pec. " carnis eft, & concupifcentia oculorum, & fuperbia vitze, quæ non eft ex Patre, fed ex mundo eft. ,qmab ProR mundus tranfit, & concupifcentia ejus,, Qui autem facit voluntatem Dei manet im asternum. 18. Filioli, noviifima hora eft, & ficut audiftis, quia Anti- patrem. chriítus venlt & nunc Antlchmül multi fa&l funt' unde fca- um Det mus, quia novuïïmd hora ett. 19. Ex nobis prodierunt, fed non erant ex nobxs - nam f do funt, fuiffent ex nobis, permanfiffent utique nobifcum : fed ut ma- infeftl fint, quoniam non funt omnes ex nobis. Ícentia v 20. Sed vos unttionem habetis a San&o & noftis omma. CaT'hIS 21. Nom sececeracr Á ; [ipti- tum illecebris animum -emollre, aut audiftis non femel ddfucumm Andü- divitiarum cupiditate inflammare , aut chriítum. ) Qu. faftu & ambitu extollere.- Et nunc Antichrifli ls fatti ];mt ) ( dRldfle dantur, Concupifcentia earnis. ) Appetx ZAn: z:än,?z ; id eft, contrarii ChuPco, cellarta voluptatum , tactus. & veri Antichrifti. precurfores , qui Concupifcentia ocularum.) Avaritia , Chrifii fidem , immo ipfun Chrifti Gau- Notat hzre- qui que rerum pr tetiofarum afpetta irrita- perlcm am unpugncmt tur, &| poiïelïlone delectatur. ticos fui temporis, quorum alii nega- 'eritis, S.ap Tíla wid.) A4Nafo»tía T8 Bs , bant Chriftum efíe Deum, alii eife TM verum hominem. &c. faftus vite.,-arrogantia , infolentia & tili- oftentatio, qux in vita & moribus liude fcimus quia noviffima. dora eff-) Ulrima xtas, qua. venturus eft Anti- faperborum eminere folent. )k —Qu.) Scilicettriplex concuprcenna Chriftus, & ejus precurfores. l5 ^ Nom eff ex Parre, 6c. ) ujus cor- 19. Ex uobis pradurun, ) 1$ noftro ruptionis & vitti Deus auctor non eft, deehum cotu ; omnes enim hzretici ffun« qlläl' fed natum eftex Adamo concuplfcente Chrifti fide femel fufcepta apoi'ca- Vat« & peccante , cujus culpzm mundus,. tant & in hzrefim abeint. rnundani homines imitantur. $ Non eramtex mobrs.) Non erant ge- $ g. 17. Es mundus franfft.) Eft ratio nuini, veri & folidi Chriftiani. cur mundus dilirendus non fit , quia Permrnfjänt pmobifcum. ) Conftanter fe- fciicet inundus tranfït, id eft, tem- & fenper. I pus prætervc;lac & homines tempo- Sed ut manifefs fint , 5'6'.,) Senfus (f ri fubjedi lapfu temporis fenefcunt , ; quem Syrus exhibuit: Sed egreffc & ex hac vita abripiuntur. /imt e nobis, ut innote[cat eos ex . mobis " non fuiff. - Et cozcupiftentia ejus. ) Qiuia cum Deus permifit eos apofta- hommlbus ipfis pereunt cupiditates bo- tare, ut proderetur eorum inconítan- norum horum afpectabilium. tia, levitas & fuperbia, &c, - 20 Sed-ves untilimem babetis 4/:471- ( Manet in æternum ) Beati & fem- piternt evi compos factus in calis. y» d ef8. ratiam & fapientiam I8. Novi/ffma bora ef?) Ultima habens a Chnüo , velaSpiritu San&o. mundi «tas. Per unctionem aliqui intelligunt bap- Et ffeut audifis : quia Am*/cbrtfm tlfmum, in quo unrrlmur m veitice —— — ". 424.) Quia extrema inundi ztate capitis; . alii facramentu.n uonfï;ma- N 496 '" -EPISTOLE I. B. WIOANNXISM AP()'STOLI 21. Non fcripfi vobis quafi ignorantibus veritatem, fed quafi i,»vobis.' Ern Ícientibus eam, & quoniam omne mendacium ex veritate non ! utio j eft. * gendaciurm 22. Quis eft mendax, nifi is, qui negat , quoniam Jefus eft Yj Ecn Chriftus ? Hic eft Antichriftus, qui negat Patrem, & Filium. : feamus fid 23. Omnis, qui negat Eilium, nec Patrem habet: qui con- 29. $ 1C * fitetur filium , & Patrem habet. 24. Vos quod audiftis ab initio, in vobis perma neat : Qtiiä qui facit j fi in vobis permanferit lio, & Patre manebitis. ; quod audiftis ab irxxitio,!ï & vos in Fi- / ämmm 25. Et hzec eft repromiífio , quarm ipfe pollicitus eft nobis, vitam seternam. g - ; 26. Haec fcripfi vobis de his, qui feducunt vos VO W, n neat in L 27. Et vos un&tionem, quam accepiftis ab eo, ma VOR H .iïohis .in qu!o:ungimür in fronte ; alii 9ui n'e:(gat! Patrem &5 Fz'liu;n.)v Quia Chriftianismum , qui dicitur a Chri- negando Chriftum efle Filium Dei , * ms: qu fto, id eft uncto; alii gratiam ; alii necat Deum eíle ejus Patrem ; Pater donum fapientie & intellectus ; alii enim & Filius funt correlativa , quo- D2 Ch: Hzc infpirationem San&i S$piritus. rum lex eft ut mutuo fe tollant & ,; quld erir autem licet diverfa inter fe, eodem ponant. tamen redeunt, omnia enim hzc com- 23. Ha£er.) Credit, T'- verimus: ple&itur Chriftianismus. L^ 24. Vos quod audiffis ab tnitio in vo- widienem . No?;/s omnia.) Ampliffimam de re- Lis permameat.) Quuod audiftis ab ini- bus divinis, & ad Ecclefiam perti- tio, illud in vobis permaneat ; qua- alia ntipt nentibus cognitionem na(ti eftis, ut fi dicat, Conftanter perfeverate in P perund pluribus vos docere non fit neceffe. fide, do&rina & vita Chriftiana, AOT 0. Ol. Scd quaff. (cientibus eam.) Ut fci- quam primitus accepiftis. eiaut u licet quod jam fcitis, vobis revocem Im Fiio $ Patre manebitis. ) Adhz- cet n LÉ in meimoriam. rebitis Patri & Filio per veram fidem, donum f; | Ert quoniam omne mendacium ex "ve- " fpem & charitatem. í n doi rirate mom eff.) Kepete cd fesemiihus, 25. Hac eff s ^. fnifük quafi dicat , fcripfí hec vobis fcien- promiffa. repromi/fro. ) Id eg: , TÉ x E 0U tibus veritatem , ideoqte pariter fcien- Quam ip[e pollicitus eff z a u glori tibus quod mendacium , id eft erro- mirum fi in ipfo maneamus. hm res, falfitates & hmrefes ex veritate Vitam atevnarm. ) Vita «terna , ut le- illi, co non funt, nec ex ea procedunt , fed. git $. Auguftinus; eft antiptofis , id. &htg, il advevfantur. eft , cafus pro cafu, accufativus pro: Et p 22. Quis eff mendax. ) Per,ahtono- nominativo,- Sic dixit "l'erentius in tt ejus. mafiam, id eft mendaciífimus. prologo Andriz: Pe»w/e st placeren? uttique EA Chriffu:i.) Id eft, Meflias pro- T abe millus, & tamdiu expectitus. q«as jecifet fabulas , & Virgilius, wr- bem quam flaruo vefira eff. PR&W E eff Aattchriffa.) Hic vere po- 27. Bt vos untl.ogem, quam accepiffis : tüuen teft appell ari Antichriftus d 4b eo, maneat im vobis.) Vexba fic or- fto adverfacu):. " ?qïæ Chri- 2). dinanda funut ; E£ quam vos 4:;71'1?:':, ^ Gu f TA lij | p Pa -ac.AïP UT &' IT. 497 1 fed Mx *vobis. Et non neceffe habetis; ut aliquis doceat vos : fed ,fïlcu?t' ;j jtäïe li0n - un&tio ejus docet vos de omnibus, & verum ett ; & non eft N : mendacium. 3 Et ficut docuit vos: manete in eo. . 1 fefs of a E m 28. Et nunc , filioli, manete in eo: ut curn apparuerit, ha- ' - beamus fiduciam, &:non confundamur àb eo in adventu ejus. qui con. 29. Si íCitis, q uoniam juftus eft, fcitote, quoyniam'& omnis, : Qum | qu1 facit juftitiam , €x ipío natus eft. !0 m H CAPU T Il De Dei erga nos charitate , quomodo. diflinguantur , qui ex Deo , Juut , &? qui ex diabolo :- de. dileBione , & odio fratrum : qui. te, & fide in Cbriffum quippiam a aneat 'in mmtis purita Deo petit , impetrat. vabif. Mu t dete, qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii 'Dyei 1.) ia »y! nominemur, & fimus, Propter hoc mundus non novit um [ei, nos: quia non novit eum. n ; Pater 2. Chariffimi, nunc filii D ei fumus, & nondum appäfuit, , qu- lant ü quid erimus. Scimus, quoniam cum apparuerit, fimiles ei erimus : quoniam videbimus eum flrcuti eft. £ —^ o iUl : $. E. :b Ii- untliogem ab eo, emanear. in vobis.. EP: g&gvnidm jufeas ef .) Quod Chriftus ; i alia antiptofis fimilis precedenti. Quid Judex juftus eft, & ipfa juftitia. rate id Et 0mni$ q u facit juféitiam. ) Qul incr. 2O. per un&ïonem inceïligac d—ïxi)mus nu- r'e & e ; & laudabiliter vitam traducit; [liana, Sicut untlio docet wos.) Quevos do- Ex ipfó matus eff. ) Per.gratiam , & Àdlg« cet unctio, id eft, infpiratio divina, celeftis. hereditatis potfeffionem. ob- fidemy donum fapiencie & intellectus, & f;- tinebit. na docdrina, quam habeatis in Chri- I. 4 Palem. ) ;roä*wräv & 7!!47"::*4:;2. . 14 ftianifnio. Dedit nobis. ) Exhibuit nobis 98. Ut cum apparuerit. ) - Chriftus indignis, inimicis & peccatoribus. Ni in gloria mundum judicaturus. FlinDei nomizemur , 5 /imu:.) Perï Habeamus frduciam.) Siftendi nos adop ionem. x itle- ili, confcientia nos non reprehen- Propter £oc mumndus no n ;ovit,nxös,' &c.)) ),l dente. b Quafi dicat: Ideo homines mundani Et-nou confundamur ab eo in adven- j 0 & Gentiles non eftimant, immo par- $10 £5 ejus.) Quafi dicat, ne pudefiamus viperidunt , & defpiciunt hanc Chri- veun utrique, tam yos ( a do&tiina Chri- ftianorum filiationem , quia Deum [ fti aberretis , quam nos Apoftoli & non noverunt , faltem pra&i'ge » mnec tinuerimus. Paftores, quod vos in ea non con-- eum colunt aut amant.: fl Q.- Et nondum . apparut quid erzmus.) dul 29. Si fcitz.) Id eft, quia fcicïs:vel i Erimus autem Deo fimiles, nt ftatiin cum fciatis;.quando quidem fcitis, Íubjungit hoc eodem veificulo. [it rr Bio cyun;)ïcl'm»z. Mezoch. Topo. VIII, 495 : :EPiSTOLIE I. B. ]OANNIS Ams'r'öm 3. Et omnis r ; Omnis ; - , qui habe t .h;u;c fpem in eo, fan&tificat fe,' Aü;c.utxg & ille fan&us eft. & .siam femen : piam x pe 4. Omnis, qui facit peccatu m,& iþiquitatem' facit : & pec- jo, In 0 catum eft 1nlquitas. *Ifaie « qui non & 5. * Et fcitis, quia ille apparuit , ut Xpeccata— n,oih'a ?dljeret, ; * 53.9- & peccatum in eo non eft. Es p: - fuum : IPetr. . g Quot mu 2.22. - . 6. Omnis, qui in eo manet, non peccat: & omnis, qui pec- cat, non vidit eum, nec cognovit eum. - : yr diligat r. Not - 7. Filioli, nemo vos feducat. juftus ES h eft : ficut & ille juftus eft. Qui facit juüftiam , um EM *Joan. 8. * Qui facit peccatum , ex diabolo eft : quonfam äb initio ! malgna et $- 44- diabolus peccat. P oD Yoii In hoc ;tpparuit Filius Dei, ut diffolvat. u opera diaboli. j NoS 9. OHVmï-s,; É tám. quo? motte, Cum ,appnx?cef;t; venerít, ut pro culpis noftiis fatisfa- 2 Cum— -,ve;mric ad judicandum. . ceret, & peccatum aboleret, sequum . EEE — Suniles eí erimmus, 65c. ) Scilicet non eft, ut nos iterum ad peccata re- [n loc pj eo, non natura, fed qualitate, feli- vo yamur, €itate & ploria zterna , quz in eo (6. Omnits qui in eo mantt non peceat. ) Chiiftus Dc Ü dtfb[va tonfiflet quod videbimus eum ficuti Quamdia fcilicet in Ckrifto , & ejus quod dixit &e » gratia manet , illius - que dyvu&um fequi- apparuit j li 5- Qui baber bans fpem. ) "N ifionis £uür. De, & felicitatis eterne. Non vidit eumy,nec cognovit eum.) 8ci- — Di[folva!. r actice non con- cula, juxta Santlifcat fe.) à uc'ch,: ía U'].O'V , pu- Jicet practice, quia t'l,uitales f . ificat feipfum , luflr :t, expiar, emun- fiderat immenfum C hrifti amorem , - n petcat dans fe a labe 3nagnitudinem acceptorum beneficio- eradicans. pece itorum , & vitia rum, przfertim redemptionis, &c. 9. Oi iun nm f] - Sicut. &5 ille fantlus eft.) Alludit, o hec enim fi homines perpenderent, a t &x Dio immo citat illud Levit. c. II. 44 peccatis avocarentur. tivitarem | San&t effore , quikz ego fantius fum. : Ea- 7. Nemo vos [edmeat. ) Non vos ; ; dem fententia habetur, Levit.c. 20. feducant Gnoftici, q i docent fola - Qua tenat 26. ]dem fanxit Chiftus dicens: fide homines juílificari , nec fe . dudum fe X Io. Ini Effote perfects fécut & Parer vefer ce- ad juftitiam bona opera., lii dialoli, z ];j?is .perf(e&u,-s eff , Matth. €.5. 49-.. Qu facit. juflitiam.) Opera bona . J A- dniquitatem f'acit.) Recedens ab & juíta, non qui cre /it tantum. d dicis m filis diab equitate , quam ]lex ä)'ræfg:ribit.w .Sient 6b ille juflus eff. ) Scilicet Deus, Peccatum efl dmiquitas.) Id eft re- 9. Ex dia^olo eff. ) Quia ejus actio- ü Qu g ceflus, & aberratio a divina lege. nes & fuggeftiones fequitar, & ex eis, - - & ufter . -pparuir, ) Factus homo per quafi ex malo femine conci ; Bt qm 4ncarnationem. l)it:, &Ngi. 4 N etyx ; änit peccatum. um dj Ur peccara mofira tolleret.')) Nam, Quontam ab tnitio dialolus peccat. *i , nor ut ait ifai. c. 53. 4- . Fere 1pfe 7z0fr3: , Nam peccavit paulo poft fuam crea- Janguores £ulit , 6f dolores moffros ipfe tionem. Peccat etiam ab initio pece II. f Hoc e gotavit. Senfus Apoltoli effe. vide- cati & peccatorum , quia ipfe primo - atnunn. ur: cum Chriftus adeo peccato ad- peccavit, . & Ads ceteri di dedit initium. Íque Pecgæf "a , ïl()( 'a;erfecu,r-,* at propterea in mundum X P d — N CAPUT T. 499 . Omnis; qui natus eft ex Deo; päccatüm non facit : quo- niam femen ipfius in eo manet, & non poteft peccare , quo- 'it:&pec--ï niam ex Deo natus eft. 1o. In hoc manifefti funt filii Dei & filii diaboli. Omnis, . qui non eft X i ;ol!&ret, fuum : juftus, non eft ex Deo, & qui non diligif fþatrem Squipe- f rr Q uoniam haec eft annuntiatio , quam audiftis ab initio, *Joan. | *ut diligatis alterutrum. * L m, juftus 12. Non ficut * Cain, qui ex maligno erat, & occidit fratrem I3.34- - fuum. Et propter quid occidit eum ? 12. 3b i maligna erant , fratris autem ejus jufta. Quoniam pR ejus * Gen. | d:ffolva,t»k: 13. Nolite mirari fratres, fi odit vos mundus. 8 d vi- I4. Nos fcimus, quoniam translati fumus , de morte a 9-17» .Ümi j tam, quoniam diligimus fratres. — * Qui non finiïigit,;- manet in $ upra "n molrte' Q.IO.- Rrr2 , Eu — $- Omnis, Lucge | L) peccatatee ' Ia lo apparuit Filius Der. ) Adhoc fto allatum , quod nos Apoftoli, nun- H mpetat.) Chriftus Dominus venit in mundum. tii Chrifti, vobis jugiter annuntiamus. - Ut diffofvar opera diaboli. ) Hoc eft, I2. Qui ex maligno erat. ) ld eft, , & ejus quod dixit n. 5 ' Ez feiis 4uiz sile ex diabolo; quafi .dicat, Cain non umfegi - apparutt , ut peccata noffra tollerer. erat filius Dei , fed diaboli ,.quia hunc Diffoluat.) Peccata enim funt. vin- imitabatur, & ejusfugge&ïonibus pa- cula, juxta illud Prov. c. 5. I2. Iz- rebat. non cone aquitates fua capiunt impium, & funi- Maligna eragt.) Mala erant, quia AIOTerm , Eus peccatorum [uorum confirtmgitur- yneficit fcilicec Deum parvi immo minoris 9. Omnis, qui natus ef ex Deo, pecca- feipfo zftimans , pejores victimas ipft i, &6 £um non facit , 6$c.) Quatenus fcili- offerebat, meliores & pinguiores fibi erent, à cet ex Deo natus eft, & quamdiu na- refervans. Qiuare cum Deus ad Abel (n vt - tivitatem hanc, & femen gratie Dei, refpiceret , & ad munera ejus, non .qua renatus eft, confervat, ejusque autenr ad Cain, in hoc orta eft invidia , ent fnlg j ductum fequitur. qux in homicidium erupit. vrequin IO. In hec manifeffi fant felii Dei 69 ff- Fratris autem ejus juffa.) Innoéen- 3 bont Àií diaboli ) Quafi dicat,hifce duobus in- tia, pia & fancta. diciis manifefte fecernas filios Dei a 3- Nohte mirari þ' odit v*b*.f' PA fli, filiis diaboli , juftos ab injuftis. dus.) Id enim quod deterius eft amat, Deus, odio profequitur id quod melius eft , Qui mon facit juflitiam.) Qui jufta, 1 a&ip' jufte non operatur. illique infidiatur, ut Caín fratri fuo Ler a Er qui mom diligit fratrem. fuum.) Abel. Vide Philonem libro; Qw Id eft proximum, prafertim Chriftia- deterius potorz. inffdiatur. - num, hic pariter non eft ex Deo, id- I4- No: feimus.) Certitud Wle mora- u) ! eft, non eft filius Dei , fed diaboli. li & conjecturali, concepta. ex tefti- | Cre - II. Quontam: hac efü amnuntiatio.) inonio bonz confcientiz , innocentis ) ptt. - Hoc eft, res annuntiata , & femper vite , & confolationis Sancti Spiritus. annuntianda & predicanda ; quaft di- prum « Translati [umzus de morze . ad vitam. ) Dd cat,hoc eft nuntium e cæl*o-la« Chri- De morte peccati , ad. vitam g;mci;& 502 EPISTOLïE I.'B. JOANNIS APOSTOLI TET 1. Omms, qui odit fratrem fuum, homicida eft, -Et fcms quoniam omnis homicida non habet v1tam seternam in femet man atà e]us ipfo manentem. faclmïl& *jJoan *Et [ 16. *In hoc cognowmus charitatem Del, quomam ille ani- 15-13. mam fuam pro nobis pofult,& nos debemus pro fratribus ani- . Fx 1 ejus j mas ponere, mandamm l *Luc£ . 17. * Qui habuerit fubftantlam hujus mundi , & viderit fra- 24 *thï lT. & in hoc Íc f. COI trem fuum neceffitatem habere, & clauferit viícera fua ab eo: ! quomodo charitas Dei manet in eo ? dedit nobis. 2.15. 18. Filioli mei, non diligamus Verbo ; neque hngua fed opere & veritate. I9. In hoc cognofcimus , quoniam ex veritate fumus: & i In- Qui firi preon confpe&u ejus fuadebimus cordà noftra. * ut Quoniam fi reprehenderit nos cor noftrum : maJor eft Deus corde noftro, & novit omnia. .21. Chariffimi, fi Cor noftrum non reprehenderlt nos, fidu- ciam habemus ad Deum : War Ti 22. *Et exierunt Qt-wmam diligimus fratres. ) Dilectio non verbo & lingua, fed ' opere & ventate s. lnh enim hzc fignum eft, & effectus gl a- fitetur ] tiz fanctificantis, & qpxr tus San&ti, ueniam ex veritate (umus,?) Quod à quo quafi fonte manat omnis amor . fumus veraces, veraciter ambulamus, nE & dilectio. veram habemus dilectionem , -fumus Nganseceesmaos Qui non. diligit.) Scdwet cum de- uidfi filii veritatis , id, eft, verz & bet dlhgere. fmcexæ charitatis. 2?. B Manet 1m morte. ) Peccati. Et 12 confpetln ejus [uadebimus córda Dlxemt h I5. Omnuis qui odit fratrem , bomici- zofÓra.) Quuafi dicat, fi diligamus qxudqmd da efi.) Saltem ex affecu, vix enim non lingua, fed opere & veritate, ; mandata qui plene odit , inimicum fuum fu- zn confpetiu e]u:, id eft Deo & Chri- p Qu perelïe velit. O omnia cernenti , þma'eb;mm i id U cre Viram aternam in fe manentem) eft, probabimus & perfuadebimus cor- Hoc eft Non habet in fe gratiam, quæfemen da na/?m, Deo fcilicet effe ex veritate. licet v eft gloriz, & adducxt ad vitam szxter- 20. Qzamam ff z;eprehender:t 405 cor amemus nam. noffrum , €£c.) Si confcientia noftra H dll 16 Et nos delemus pro fratribus ani- nos atguat & condemnet, etiamfi hoc lteruim mas ponere.) Cum fcilicet lex chari- diffimulemus , fruftra . ldboramus Qione tatis obligat. nos, ut vitam tempora- Quia major ejf Deus corde noffro. Y lex j lem pro vita fpirituali proxnm pro- Profundior, & intimius illud videt, ma- A fundamus. isque illi prefens eft , quam tu ipfe. PU I7. Clasferit wifcera fua ab ea) Major efl.) Immo unmenfus, ideo- B. Animum obduraverit, & mifericor- - tuo. que ublque præfens, etiam m corde templ diter illi opem non tulerit. ^ H hn 18. Nem verbo meque limgua , &$c.) 'Orm. Fiduciam babemus 4al Dmm y Non ore, fed re. Accedend:, & ab illo poftulata- iim- Uut Ig. Z bec.) Scilicet fi diligamus petrandx N ! 4 - L] l 4oI CAPUT II &IV. h fcftis, ^ 95. * Ft q'uid&mid petierimus , accipiemus ab eo! quoniam *Mar. dü femef. mandata ejus cuftodimus , & ea, quae funt p s lacita coram e0,21.22. facimus. i ] ille anj- ,23. " Et hoc e ft mandatum ejus : Ut credamus in nomine *Joas. ribus ayj. 6; 29. Filii ejus Jefu Chrifti & diligamus alterutrum, ficut dedit mandatum nobis. &r7.3 Lde/rit'fra. 24. * Et qui fervat mandata ejus, in illo manet, & ipfe in eo, «,,5. ü22bei- & in hoc fcimus 13:54- i quoniam- manet in nobis "de,S—piri.t»,u, quem & IS- dedit nobis. guai fel . CAPUT IV. i2. 5 n ] Qui Jpiritus ex Deo finz , &? qui non ; cum Deus [ua nos dile&ione N preevenerit , dato pro nobis Filio fuo , debemus & nos Deumn gjor ef - ac proximum diligere : perfe&ta autem cbaritas E - foras mittit timorem. 'S, HdU' : I. ( Hariffimi, nolite omni fpiritui crädere, fed probate fpi- az'.*Et | ritus, fi ex Deo fint : quoniam multi píeudoprophetae ] —— —— exierunt in mundum. * yere & : 2. In hoc:cognofcitur fpiritus Dei : omnis fpiritus, qui con- ) Qu - . fitetur Jefum Chriftum in carne veniffe, ex Deo eft.- & ulamus, 3. Et omnis fpiritus, qui folvit Jefum, ex Deo non eft, - fümus Rrr3 hiE " i 23. Et boc eff mandatämleju: ; 68) quem dedit -z;oäi:.) Spiritum filiorum 3777 -- Dixerat S. Joannes nos accepturos clamantem , 4&éz parer, quem nobis quidquid petierimus ab eo, 4H021 am largitus eft, in nobis perfeverare , igamus 4 -mandata ejus cuftodrmmos , nunc expli- nos tanquami filios agere & diligere, nbite, LChri- .cat quxnam fint illa mandata. , ut poftulemus que oportet, & qu& " id Ut credamus im. nomine Fili ejus.) 6:p'lortet faciamus. u$ u- Hoc eft primum . mandatum , ut fci- licet credamus in Chriftum, illum [$) lite famni./þiritu'zi' eredere,) Spi- Ttate. I.VN V: rituüm autem. vocat. fuggeftio- y0$ C0 amemus , colamus, &c. voltra Et diligamus ,alrerutrum., 3 Hoc eft nem , infpirationem , doctrinam , fua- [ hoc alterum tmandatum de fraterna dile- fionem ; quafi dicat, nolite credere. -&ione: In bis duobus mandatis umiverfa omni fuafioni aut doctrinz, que vo- i bis fugg&ricur. jro.) lex pender 65 propheta, . Mlatth. 22. 40. i /94. In 1llo manet. ) .Tanquam pal- nantes ad do&trinam Sed Praäate fhiritus.) Illos exami- ines in Vite. . V:Apofcolormp & jf Et ipfe i Ecclefiz. (let» 'templo.* z eo,) Tanqu*äü;* in. ,Fuo Q. Im boc cogno[citur Spiritus Dej. ) orde /Et im boc.)) Id e£, per hoc. ) Id eft regula ad .co gnofcpndum fpi- * " Sesmas.) Quàfi dicat, hoc indicio ritum, an fit ex Deo.- cognofcimus. ; 3. Qui leluit Jef'm. ) Scilice t n?- lil ,«V&'""üm, mantt in nobis$ de Spi'r-if/z gans vel Deum , vel ,hom-i,näm.' U $02 .EPISTOLJE L B. JOANNIS APOSTOLI | hic eft Antichriftus, de qu ',!0' In þOC * o audiftis quoniam Ve'nit? "&ïnuf)c E fed quoniam jam in.mun o eit. 4. Vos ex Bs ais Aillal I vieilie enm ; pit janonem n ; qüoniam major I Charl eft, qui in vobis eft, quam qui in mundo. *Ioan. $.* Ipfi de mundo funt : ideo de mundo lo terotrum & $- 47- dus eos audit. quuntur, & mun- i x Deut 6. Nos ex Deo fumus. Qui novit Deum, audit nos : qui L pos 20 non eft' ex Deo, non audit nos: in ho i nt. In h0 veritatis & fpiritum erroris. € cognofcimus'S piritqm ] io nobis: q 7. Chariffimi, diligamus nos invicem, quia charitas kex. Deo b o Em eft. Etomnis,qui diligit, ex Deo natus eft,& cognofcit Deum. - Fiium u E Qui non diligit, non novit-Deum : quoqiam Deus chari- poe Qu tas e * í *foan. g. * In hoc appar uit charitas Dei in nobis ,'quöniam Filigm 1. Ea 5. 16. füuum 'unigevnitum miQthus in mundmuml,.'ut vivamus pe -D berDess: Io. In tite n D —— E; bic eff "Antikärzy?us " ffc) Quia Juxta iif:.l(ï CBrï&i, Qui us Audif , contrarius Chrifto, & quia precur- - (1) Spirit. me audit; & qui vos fpernit, me fper- 10 It hr for eft Antichrifti ,, unde AGAræ*ca , bic zit. Luc. c. 10o. 16. / Vipus amot eff Anrichriffz. - | [ boc cognofcimus Spi.r't'tmln verit?t:":,; Nn qua/ï J ; Ononiam ventt , ) ggxefrdr,; id eft, &c.) Scilicet fi nos aud verit in prefenti, non in preterito , audiat. iac,,/ vel non — - qe &ideo Timus, hoc eft, certo veniet. Syrus, Qwew 7- Charitas ex . Deo ey?.l) VQuia eft andiffis venturum.. nobiliffimum Dei donum, & legeDei - Wuis anxili : Bt nunc 4n mundo eft.) Non- in per- fancita , fona , fedin fpiritu, . id eft, in fuis data. & crebro a Deo commen- Pra;iziur Qatis ao precurforibus. . Hoc eft quod ait Pau- Et qu£ diligit, ex Deo natus eff. ) p n0bis | lus, Myferium jam opera itur 8BEQUITATES, Quicumque ex hac. charitate ad aman- $. T helt. c. 2. 7- E : IL B 4. Viciflis eum. » S:cilïce,f: fpiritum dum inclinatur-, vere Dei filius eft. E omjC Ef cognofes? Deum.) INam qui non noftris 2 Antichrifti, fpiritut.nïverrorïs & ha- diligit: D'eum & proximum, licet fpe- pendess : zelis. J culative nofcat Deum, pratice ta- Majer eff.) F B.felæti'nr', fciIi'ceþt.; Chri- men non novit. ' w Dei a ftus , Spiritus ] benefeen 6311?' Q& de&:ina'Evan- 9- Nez novir Deums quomiam Deus Ü 16, & « gelica. cbaritas efl.) Qui non diligit, & in 3 x* IQ- Dl . pf 'de 77;1th0 fimt. ) Quafi dicat : Hereticr non funt ex Deo, fed ex fe amoris aliquod experimentum non * Quíd mundo, quiaámantopes, honores, vo- habet , non poteft intellieere ;quid fit . emm di Deus, & qus ejus fit charitas. Teputat luptates mundi , . & de iis loquuntur x & przdicant, ficut etiam a munda- 9. d hoc. apparmit charitag Des m p du zis, qui non Rifl mundana fapiunt, nobis. ) In hoc oftendit Deus eximiam D NE lbenter audiuntur- fuam charitatem er ga genus hum anum. fentiltn 6. Noes ex Deo fumus, tudor Y ) Sumus e;rixn- Ut wivamas per ip[um. ) Nunc qui« fihli, & a Deo ftamus. dem vita gratie, po B;m'odu—mv vero - h Qui ov Derigz, AHdIE HO£, Efc) vita ngriæg U m fàm ( [ * CAPUTIY- :63 ? & um I '4.1,0. In hoc eft charitas : non quafi nos dilexeri'nïu—sxDeum, fed quoniam ipfe prior dilexit nos ,& mifit Eilium fuum pro- am majorxr pitiationem pro peccatis noftris : . Chariffimi, fi fi ic Deus dile;;it nos: &—ngs debemu.s. a!- terutrum diligere. L) x Ti 12. * Deum nemo vi dit umquäm. 891 diligatmi»s,i,nvicämï,*Jd;m. 1 qi Deus in nobis manet, & charitas ejus in nobis perfe&ta eft. 7;! 8. um Spiritpm * - .15. In hoc cognofcimus, quoniam in eo manemus, & ipfe? in nobis: quoniam de Spiritu (1) fuo dedit nobis. '16' exDe - Y4. Et nos vidimus, & teftificamur, quoniam Pater mifit 'Deum, Filium fuum Salvatorem mundi. E 1$. Quisquis confeffus fuerit, quoniam Je fas eft Filius Dei, s chare 1 Deus in €o manet, & ipfe in Deo. Filum - 16. Et nos cognovimus, & cred idimus charitati .,— quam ha- T eum, chari- bet Deus in nobis. Deus charitas eft ; & qui manet in Io. I 17.In nl tate, in Deo manet, & Deus in €o. *X audit a) Spiritu. Six£za addit San&o. i fper- IO. J2 boc efl charitas.) ld eft, di- uontam de Spiritu fmo dedit noZ»:s) winus amor in hoc eluxit. ld eft, participationem Spiritus , fci- ritajti:, ] non Non quaft nos dilexerimus eum.) Prio- licét gratiam & charitatem, quz funt fes, & ideo amorem ejus provocave- dona 5piritus Sandti. Vel, 4e Spiri- 3zimus. z5 fuo , id eft, Spiricum faum, nimi- ia ef Ipfe dilexit mos.) Praveniens nos rum Spiritum Charitatis. I geDei- fuis auxiliis, gratia & beueficentia. Et nos vidimus, 65 tefliffcamurs DiIfere Propiiationem.) Moftiam pro pec- £fc.) Pertinent hec ad vers. 9. ubi «atis noftris abolendis , & pro WN.umï- aitj Denm ch.ritatem fuam in nos o- ftenditle , m'ttendo Filium , hoceniin $) me nobis propitiando. Imárie lI. Ef o5 delemus. alterutrum dili- confirmat teftimonio. fno & Aypofto- di ere. ) Cum enim Deo , qui rebus lorum, qui cum .:.Chriüo— in carne vi- f0ft noítris non ind i et , quidquam re- xemnint. . j Is5. Deus$ z» eo -mdne!.) Per veram fpt- pendere non po imus, reliquum eit d ut Dei amore, in proximos noftram fidem & confeffionem, quz charita- beneficentium , & amoris fignificatio- tem includit, & quz per dilectionem nes, & effecta derivemus. operatur. )7 Et 1pfe in Deo. j I9. Deum nemo vidit unquam, £&fe.) dilectionem adhzret. )':Cu'i þer fidem. & 101 Quafi dicat, diligite proximos, hanc ft enim dile&ionem quafi in fe collatam I6. Er me: cognovimus, Ef eredidi- mnus charitate, €c. ) Quafi dicat, nos reputat Deus; Jicet enim eum non vi- i deamus, tamen fi proximum diliga- reipfa comperimus, & fide complexi mus , ipfe invifibilis erit nobis prx- fumus *fingu'larem in nos Dei charita- m fentiflumus ; & charitas, cujus ille tem , qua rebus humanis per Chriftum auctor eít, in nolis perficietur. Salvatorem confuluit. l« J3. le bec cognofcimus , quoniam in Charitati?) Grmece, charttattm. go manemus. ) Ei adheremus pe : Dens charitas eff.) Dat caufam cu£ tiam & charitatem. r gfa- -dixeric . &j wos credidiïms &baritati ; - » . P M a 504 EOCTOLeHUM JOANNIS APOSTOTLI 2 - 1. In hoc perfecta eft charitas Dei noöifcfu'm*,* ut fiduciam habeamus in die judic/ii: quia ücu/t ille eftj & nos fumu;s;in hoc mundo. Dgnaïex i 18. "Timor non eft in charitate iro 1. fed perfe&a . chari:as -:lfvoyfas u mittit timorem : quoniam timor poeuam habe i ao met, non eft perfe&tus in-charitate. 1 ; t; qui n ti- * 19. Nos ergo diligamus nos. Dgum, quoniam Deus prior dlexit *Joan. 20. Si quis dixerit, quoniam diligo Deum: & fra rem fuum | r M: 35.34- oderit, mendax eíft. Qui enim non diligit fratrem fuum,quem - pai 15 videt, Deum, quem non videt, qucmodo poteft diligere? : s t& eum äï;he. 2r"*Ethoc mandatum habemus a De , ln h S.. 2. x, 9 ut qui d,ilivgi.t Deunzïz diligat & fratrem fuum. * : Deun dil L0 H | * &mands 4 Qu " &hece "CAPUT X Qu undje- Sytus vertit, Dens änimqbbdri,ta: - Jawet pE eft, charitas non cimäc feþvilitei, fed ef, . Porro Deus eft charitas , & amor perfecta charitas hunc | ciulx/orem ex- F H : Mnis increatus in fe,. in nobis autem cau- cludit. 2 al falis, quia eam in nobis. producit & Trmor penám b abet. ) Qui enim fer- caufat, - . pe i viliter timet , cruciatur expectatione - Ef Q Et qui mauet in charitate , &c.) Pax- ponz,quam formidat. a ticula £. ponitur pro zgezur , idcireo , Qui autem timet. Ex Dee infertur enim hzec quafi conclufio ex ctum eft. ) Servilitér, ut dx,- tuli & antecedenti , quod przceffit ;. quafi di- I9« Quoniam Deus þr:'o;j .dileæit.no:;)' cþaritaten cat; Deus charitas eft, ergo qui ma- Quandoquidem . ille nos prevenit fua tantotm à net in charitate, manet in eo, cum charitate, & par eft. nos amori amo- 15 Dà fint unum idemque Deus & charitas. rem rependere. 2. Petri E* Deus in 0. ) Quafi in templo Mendax.eff.) Quuia charitas Dei fe Er on charitatis, extendit ad amorem proximi , quia eft 17. I» boc þ!rfeffa efl charitat ne- ifhago Dei, eam 0c) € Uifcum. ) Id eft,'ex hoc figno cogno- & que cqn;i,net & com- E mhium pleétitur. Qiligere fcimus perfectam | nos habere charita- 20- Deum' quem ton videt , €c.) fides, tem, fi. nimirum . abjecta. formidine , Quia natüra comparatum efít, ut a- extremi judicii diem. magna . fpe & mor & affeCtus ; rapiatur in fenfibilia , & fnt confidentia pra*ä&olemur. 2. l qu& videmus;, oculi en : im funt ifl amo- cldim Quia ficut. llle eff , €&c.) Nimirum re duces. dimus ficut eft Chriftus fanctus & immacu- Et . boe mandatum /mäe);m:., ö)o;. latus , ita & nos conamur effein hoc Cum mundo ab. omni labe Divina lex, que Deum jubet diligere, dT liberi. peccati peniFus jubet etiam diligere proximum , - && z Et ; bis duobus mandatis tota. iex peudez. & mand 19. Timer. nen e/)* j2 charttat - f,) Id profbel.f, Maith.. c. 22 40* p - x* k æ*ä &?,*æ*' æ;eæ j j Hdudam ! 5 fümy in as ftr .De m;tis.göc Deo , veraque ergafz'p/ï:m, charitate : fides mundum - 'uincil : tres in terra teflantur. Chrif]um verum bominem , C? fres 11 a?tEm l- .án celo verum, Dei Filium , in quem credens babet. vitam. lor dïlexit: elernam : de peccato ad tnortem , C mon ad mortem. lem füm 'Jm,quem Mnis ;'qui credit: quoniam Jefus &ft Ch.'ri&üsä'ex E 'iO * natus eft, Et omnis, qui diligit eum qui gentiit, dili- P igere? - git & eum, qui natus eft ex eo. : Deum,; . 9. In hoc cognofcimus, quoniam di ligimus natos Dei, cum - Deum diligamus j & mandata ejus faciamus. : 4. Hsec eft enim charitas Dei, ut mandata 'ejus cuftodiamus,f * & mandata ejus gràvia non fünt. ^ 4. Quoniam omne, quod natum e it *ex*Denö vincit mundum; -& hac eft vi&toria : qua vincit mundum, des noftra. "UT - Qni-är'ii *rCor tsssl $.* Quis eft, qui vincit Jefus eft Filius Dei * «undum, niüA qm credit, qu 6. Hic 1557 iter, fed Iem - — ; Y "Ü Mnis qui credjt.) Fideviva, que . eti am prexixhum diligimu:s, 'quiaþö*c . ad charitatem Ífe extendit, & efít unum ex divinis mandatis. . nim f'er er dilectiónem operatur e 2. Hac eff enim ebaritas Dei.) Id ationt : EfRf Chriféus.) id eft Memaä » Re- eP: » charitas Dei, ii hoc confiftit. demptor & Salvator mundi. Et maudara ejnó g'ra'vi;z 207 þmfa) , u di Ex Dee natus eff.) Nativitate fpirif Alludit ad illud Chiifti, jJugum meum *tnali & divina , quz fit per fidem, fuave 925 69 opus meun leue , iMatth. u) - charitatem & gratiam, qua fit non cap. 11. 30. Mandata D« non funt nit [ tántumamicus, fed & filius, &he- gravia refpe&u legis veteris, nec funt. - ] ao " xes Dei, ac éonfors divinz naturg,, gravia amanti, & fua gratia Domin us ^m Petri C. 1. 5. : illa- reddit fuavia. Da fe Er omnis qui diligs eum qui genum, 4 Omze qzzdd Z4tum ef 'Lex Deþ.), j et .E« ) Omnis qui leum , fidelium o- |Vide dicta- nüm. [. eoi. mnium genitorem diligit, debetetiam Vinciu mzizdumi') -Mündi &upidim— " diligere filios, ab eo genites, id eft tes ac terrores ; qui refiftunt charitati, 6«) fideles, qui ejusdem Jatris filii funt, & viam mandatorum Dei difficilem Ut à* ,.& fratres noftri.. v reddunt. jlid, QO. In Loc ïognafczmu 5 nuet, hus - Ex bac eff vj&aïrigt.—) Id eft, vincehs -cludimus , Cognitum facimus , often- - & vi&tor ; propiie enim victória non i[]0 dimus, convincHnus, demonftramus. vincit, fed pugmyinææïæquæ parit f.) . Cum Deum diligamus. ) Quandoqüi- victoriam. (207] * dem Deum diligimus, Fides. noffra.) Non nuda & otiofa, 7 Er mandata ejns factamns.) Sienim — fed charitate & bonis operibas veftita.- mandata Dei fervamus, procul dubio 5. Nifiq 5 - x $d -2x| ii cr'edi:,ï- Ufcfv) 'Crefl*endo : Bimem Comt Menoch, Tog: V Mdl, « 505 *Eprs'rot,g L. B.JOANNIS APOSTOLI 6. Hic eft, qui venit per «ä*quamþ., & fanguinem, ]&fus Chri-: lo; Qlli l ftus; non in aqua folum: fed in aqua, & fanguine. Et Spiri- - &(oi 000 tus eft, qui teftificatur, quoniam Chriftus eft veritas. J intefimer 3. Quoniam tres funt, qui teftimonium dant in ceelo, Pater, . Rf Verbum, & Spiritus fanétus : & hi tres unum funt. : qobis Det $. Et tres funt,, a £ q ui teftimonium .dant in xerratfsäfitus, & V, QU aqua, & fanguis, & hi tres unum funt. . $ d : L .9. Si teftimonium ; hominum accipimus , teftimonium Dei 15, Dd majus eft : quoniamshoc eft teftimonium Dei -— ; quod rpajüs ;,e—ft', - geternar. iquoniam .te'-(tiüfcatus elt de Filio fuo. 14" Et' um iaQü Cumque | enim fperat, fperando&nvï)cät, invo- rosque Chryi&vianos'in die Penx&i:oiïes,; 24 j E cando amat Chriftum, cujus gratia ut dixi numcro zcedenti. Filius, fros, qu äl' roboratus vincit mundum. ui fzpe .dixit , miraculis Vpgkobavi: 16 Q 6. Hic efó qui Venit per aquam B [an- [ Íe effe Mefliam. 14 inem , 6c. ) Qua(i dicat : Hic eft Hi. tres uenum . funt.) "Natura, effene ganaccmeruset M effias, qui venit ut fuo fanguine or- tià & divinitate, 9- Er itres . funt , $. -Id eft, tre$ E otimsdine, i bem redimeret, & aqua baptifmi ex- 4 dem. adhif piaret. teftes; ponit aliam teftium trinitatem, Quinia Non im aqua [olum, &fc.) "Non con- fed créatam , qua , teftimonium dat Deusaute - tentus aqua nos abluere, quod illi la- Chrifto, quod Deus fit & Dei Filius, boriofum .non fuiffet , fed etiam f«n- ac confequenter quod ejus fide & ope *initatent vincamus mundum, quodque fides TO. H« uine fuo per paffionem & mortem, Fs lHabet 'm ut fic intelligeremus quanta nos chari- Chrifti fit victoria tnoftra. teatam : tate diligerec. D A terra.) ld et, deterra, ficut Et Sptritus. ) Sanftus. tres primi in colo ; id eft, de calo , Is Dei Teffificatur. ) eftatus e f (ium teftantur hoiainibusin terra agentibus. , Mändm Spiritus. ) Quem Chriftus clamans teimon Chriftus viveret , per eum miracula ,emi fit; veritate. patrans ; poft mortem vero Chrifti & in cruce, oftendit illum fuilfe, refurre&ionem ab eo miffusin Apofto- &e ffe Deum, unde videws Cemturto ] H:-,' E los, per eorum ora teftatur, & predi- quia fic elamans expiraffet., at . Vere Qu bic hemo Filus Deserar. Marc. 15. 39. imoni cavit ubique quod Chriftus eft veritas. P. Vox enim moribundi deficic, & cla- curi uoniam tres [unt qui teflimoni- Clirifh um danr, 66c.) Senfus eft, quafi dicat: mor. Chrifti miracnlofus fuit , indicans Omnes tres perfong fanctiffimz T'ri- um voluntate mori, non infirmitate. «m fi nitatis in cclo & de cclo, tum An- 42ua E5 fanguisi. ) Quz de latere Qu Chrifli profluxerunt, & verum homi- L27 'gelis, tum maxime hominibus tefti- Anem fuifTe oftenderunt. monium perhibent Chrifto, quod fci- Bd'mï*i licet ipfe fit verus Meffias ,. Deique B b tres z fast.) inwnum & v Filius. Pater, dum in baptifmo & idem teftimonium confpirant, proban- Amore tes Chriftum eíle verum Deum & ve- 4 Amani transfiguratione Chrifti, Matth. .cap. rum hominem. p 1 hr 3. 17- & capite 17. 5, publice procla- mavit : - Hic ejq Ejltus smeus déietlus , 9. Si teffimontum bominum accipimus.) glora ip[um aw4i e. Spiritus fan&tus, dum Admittimus & illi fidem habemus. Hj defceridit in Chriftum in fpecie colum- Teffimonium Dei majus eff. ) Di. choat gnicft—?, auctoritate , vericage & cer. $ glori bx, & effudit fe in Apolitolos, cete- / - P4 u "MC OUU OCU CAPUT V. Soy efts Chrï;' in Filium Dei, habet teftimonium Dei in fe: Et Spiri '1'0.' Qui credit - *Joan.. . * Qui non credit Filio 5 .mendacem facit eum : quia non credit ftificatus eft Deus de Filio fuo. 3. 36- lo Patr, in teftimonium , quod te II. Et hoc eft teftimonium , quoniam vitam aeternam dedit. - X nobis Deus. Ethzc vita in Filió ejus eft.. * a L) 12. Qui habet Filium , habet vitam : qui .non «ha'bet.. Eiliüm ,a m 'be'i | vitam.non habet. . 13. Hec fer l ibo vobis : ut fciatis, quoniam vitam habetis flajus &f eeternam , qui creditis iri nomine Filii Dei- 14. Et heec eft fiducia, quam habemus ad eum: Quia quod- toQU . cumque petierimus fecundum.voluntatem ejus, au. it nos.- ntecofl, 15. Et fcimus , quia audit nos , quidquid petierimus : fci- . Pilios, mus, quoniam habemus petitiones, quas poftulamus ab eo. s;prlokbavic x6. Qui fcit fratrem fuum. peccare peccatum non. ad. mor- t,em, , t Sss* 2 et, t titudine , ideoq;ue': illil- muitþ: magls fi-- Ta. EP Pue. f ,94,';;;4—,. & ) Hac dem: adhibere. debemus.: eadem fententia. habetur. fu pra C&Pl. ao initatem, nun. 2r.. vide dicta; s jum dat Shuoniam teffificatus eff. de Filio fuo-) e e FlliUS, Deus autem fuo teftimonio Filii.fui di- - Hac eff ffducia. ), -Fid "s-eniitï parit: 7 k&or srinitatem: confirmavit.- fiduciam:. Io. Haber teffimonium Dei in fe. Secuzdum 'vaiuntþtem' ejut. ) Q 'üodi ue fides "Habet in fe per fidem veritatem hanc: fcilicet ejus voluntati. & legi confor- 8 lner to* ^, fiat teftatam a. Deo, quod. Chriftus. fit Fi- e calo , lius Dei.. "Ahudtt, 0s« ) Exaudit. & poftulata: : entibus . Mezdacem facit eum. ) Quia illius concedit.. 18- Periijomes.) Ea qu& poftulamus.. dhunans vxeritate. alienum;. - teftimonium non.admittit , tanquam a: j flïilre' . 16. QuP [cit: fratrem [uum! peccare Qu CIEKe EÉ boc eff tej?im'anium",' &e » peccatum uom ad moytem, &^. y Quafii fat Quafi dicat , hzc. eff pars divini te- dicat: Dixi eumqui credit in Chriftum: ftimonii jam: di&tii Deus enim: tefti- Omnia: impetrare', excipio' peccatuny proximi ad: mortem;. pro' quo' expiane & de ficatur id quod fequitur, nimiruni quod. Micu J Chriffus vitanmv &ternam . dedit nobis ;: do'fi quis oraverit, nom audeo cer. tnititts €um fit Redemptor & Salvator nofter.. tam impetrandi fpem facere — Perpec- N M0niam. QTI ^ q'uod'.v : catum ad: mortetw ,. intelligit quodvis utere X peccatum: graviffimunr ,. quod. ob fui homi« i In Filio. Y Per Filium,, id eft ,. per. fidem in F'ilium: enorrmitatem.vel confuetiidinem; obfti- I2. Qies. baber Filium..") Per fidem;. nationem & malitianjiixta legem com« m & '— amorem: & obedientiam ,. credendo ,. munermt pergratian quam: eus Or- obafte amando; obediendo &adlizrendoilli.. dinarie: dare folet;, eft quaffimmedica- &ve Habet vitam. y' Gratiz. in re,. bile, incorripibile & infanabile. Pe- glorie in fpe:. " culiariter autem: videtur Apoftolus per imi) 1:3'.- Vitam. labetis:. 4't'emam:-»-)'ï' In- peccatum ad' mortem intellirere apo- If ftafiam a Chrifti fide & Ecclefia, in la choatam: per gratianr,. quz: eft. femen: " d (f« lorig, & per fpem.. quam quis incidit , & vult in ea pet« À nomthe Filit Dei. manere usque;ad mortem..- ) Fn FiliümDäL M $95 EPISTOLA 1. B. j'öANNISA APOSTOLI CAP. V* . fem, petat, & dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Eit B peccatum ad mortem , non pro iilo dico, ut roget quis. 17. Omnis ini . fem, dlb d daamic9 4 41 18. Scimus, quia omnis, qui natus eft ex Deo, non peccat, [ - a T hi fed generat , iq,,fD;cji coniervat eum, & mg;ign'u's noþ taugit | eum, t ij ber - in. 19. Scimus, quoniam ex Deo fumus, & munvdrfs- totus ' maligno pofitus ett. * *Lucz T /Ehjm 20. Et ícimus, quoniam Filiu PDel Venit, *& dedit-nobis X ver 24-45: fenfum , ut cogznofcamus verum Deum, & fi " lio mus in'v&ero. Fi * ! Vr .ejus. Hic eft verus Deus, & vita ceterna. x 2 W0T . 21.'/ lïilioli,"cuftiqdite vos à ümulaïc;xjis, Amäüg Qs ** ent n & 2AES x 17. Omms 7 , Sit 7uit;z: peccatum eþ. )- a&ceþfi, (ïua täïïzi—s e&Aadoptix-fïis Dei ^5 * N'ide dicta cap. 3- n. , ubi hxc ea- : Dlius, a Chrifto . dem babetur fententia. . Senfus eft; -Maligpus.) ld eft, diabolus. 2 G8 funt dux peccatorum fpecies, quarim I9. Ex Deo fumus, altera eft ad mortem, altera non item, ) A. Deo gggïjïti lantes n per baptifmum, Iniquitas , Zópuz , ;njufitia , eft. qui- Mzunduas toius in ma ligmo pofrtus. e/t') . .E dem peccatum & s grave, fed non eft Mialitia, improbita nnis sum fat ad mortem. te, chgaltis Oi * generis redundat, ! ;ltemm Er efl. pcceatum ad mortem.) ld c&, 20. Dedit no?is [enfum.) dvowav',. & eft alia fpecies peccati, de quo nu- quod Syrus vertit inzelligeztiam, men- - Worcctosieic mero fuperiori , tis: illuftrationem , cognitionem divi- mortem, que ?'?R peccatum ad 20 W77 nam, fenfum & guitgm rerum divi- y I8. Omnis qui natus eff ex Deo nom peecar. ) Nide di&a cap. 3. num/6. & Et-ffmus in wvero Filio ejus,?) Perþfï,q N pro con . 9. ubi eadem quz hic habentur, dem, gratiam & charitatem. Y X ixit. 3e Apoftol .. Sed generatio Dei confervat eum. ) ld 2I. Cuffedite vos,) Id eft cavete. " - eft, ggatia per generationem divinam Simulatri;,-) ld eít idplis. 5 Ut n Elcd fe non - Jatz. . biliter u — — —— l/ SSS. SSS M am al »y E g ä N- Q NS /]) 7 N p (( €et r NS d B $ INTES 2 ( um 7 — E [ NSNWNS ( V SS W inm 4 F^5 NI tate. vett p5 EPI hT X »y. : * 508 x* :&*æ; x* rp : u " v Elt i S'TOL "R nadun. | B.JOANNIS APOSTOLI. DHerccat, i D on &gt Ele&am banc , ejusque filios in cbaritate, €? fide confirmat , ne üb .þærezf.z'cz's Jeduc i antur ; idque pautis , Eæzem Jervoatis N totps i donec ad eos oenidt, Jit nobis I. ( Et;ior Ele&z dominee , & natis e'us, quos egd diligo in eritate, & non ego folus, fed & omnes, qui cogno- B Filo v verunt veritatem, - 9. Propter veritatem, quae permanet in n obis;& nobïfcurh GCX AC erit in &eternum. D tivüs Def 4. Sit vobifícum grat ia, mifericordia, pax a Deo Pätre.; & .a Chrifto Tefu Filio Patris, in veritate, & charitate. » ambu- lus . 4 Gavi fus fum valde, quoniam inveni de filiis tuis 0 -ggqïti lantes in veritate, ficut mandatum accepimus a Patre. domina, non tamquam mandatum no- 171 e/?) $. Et nunc rogo te, * Joan. j 'qm'nis vum fcribens tibi, fed quod i .habuimus ab initio,* ut diligamus 1 3*4!' dXay y y ó t : anlterutqrum. $ss 5. 7, mel]- n diti- felicitatis fi j divi'-, 2 Em'sr.) wesa/iürsgoþ, id eft, zref- gnificare, ut 'fæpe di&,puþ. J pyrer & jezex,' Poniturpofitivus eft. ro comparaátivo , ideoque vulgatus In vezitate &5 charitate : Id eft, ut í e dixit Sez;zor ; nam Joannes omnibus permaneatis & crefcatis in .Veritate charitate, ' Apoftolis fuperftes, omnes Epifcopos, 'g:e, ' ut dienitate, fic etiam etate luperabat, 5 4. Izveni de füliis tuis. ) Id eft, Elcéta Dominua.) Ele(ta, widetur ef- inveni filios tuos. Ambnlantes $m weritate.) Nitam in- fe nomen matronz alicujus fic appel- (tituentes ad normam : Évangelii. atm. Serarius tamen & alii proba- . biliter putant, nomine Electz Ecxcle(ï- 4 Patre. ) A Deo Patre, qui per -am aliquam intelligi. Chriftum Filium precepta: dedit vi- vendi, & regulam recte fentiendt. Quos ego diligo as veritate. Dd Sgili;' €et religionis Chriftianz. . Nom tanquam mandatum novum.) Q. Propter veritatem qua permanet. Mandatcum enim dilectionis , de quo ! im nobis.) Id eft, diligo eos in veri- hic loquitur Apoftolus,. eft mandatum vetus, quippe legis naturali $; & da- tate, q uia ipfi. conítanter adhzrent tum etiam Hebrzis in veteri veritati hriftiang & charitati , que Vlege, Le- P ermanent nobifcum in hac vità, vit. cap, Io, I8- : " Sed 4uod babutrmus a b initio.N Quem- orro permanebunt in cojlefti gloria.- admodum ab initio Chriftianitmi in- Et jpax.) Nomine pacis. mos eft ftituti fumus. [ X : ..l?ebræis omne genus profperitatis & * H à N 519 - EPISTOLA. II. B. ]OANNIS APOSTOLI ntum ff u 6. Et haec eft charitas, ut ambulemus fecundum mandata watgwdl ejus. Hoc eft enim mandatum, ut quemadmodum audJPns ab 13 amï l initio , in eo. ambuletis. 1. Quoniam. multi fedu&tores exierunt iri mundum, qui nom P ? confitentur Jefum Chnitum veniffe in. carnem : hic eft fedu- | Gor; & Antichriftus.. 8. Videte vofmetipfos ,. ne perdans quæ ogeran eihs fed, JG ut mercedem plenam accipiatis. Ca;um tili 9. Omnis, qui recedit, & non permanet in do£trina Chrüïl Deum rion habet : qui permanet in. da&mna., hic & Patrem » exc:puzt & Filium . habet : [ ro. Si quis venit ad vos, & hanc do&rinam non affert,. no- - lite recipere eum in domum nec AVE ei dixeritis. n II. Qu1 enim. dicit' illi ANE,J communicat ogerlbus eJus,: malignis. (1) te - 12, Plura. habens, VOblS fcrxbere, nolui ger chartam,& atra- mentum: , On (I ) mahgms Ecce prædïxx VObls, ut in. die Domm1 non confundamini , /z perhxbet Slx!nll additur... 4 Ma bonorum: operum; hactenus fa&orum,, lios me - 6.. Et bsc e/i cbaritas.. ) Id eft , in: ja&uram faciatis.. ERE hoc cernitur. in hoc confiftit. charitas.. Plenam.) Copiofam, abundantem. 13 fal Hoc eff enim. mandatum.. )) Scilicet. 9. Deum.ngn. baber.), Amicum aut: Ti Gree charitatis;. patrem.. iaj Ut: quemadmodum: 4udtfu ab initio. ; Hic & Patrem.84. Filium /:46:;.) Ec tant te f Quemadmodum ab initio. Chmülamfml confequenter Spiritum: fancdum, qui. inftituti eftis.. eft amor , & nexus-Patris & Filii.- at Mu CT I2 eo amiuetis; ) In: veritate ,, & Io. Et banc: dollyinam. non: aferr 3 [ cliaritate Chriftiana: progredientes.. Sed illi contraria.& repugnantia docet.. W. voca d- Quoniam. mults feduflare: í 08 Néc Ave 6 dixeritis; ) Ne falutate ne E« GQnafi dicat, monututin mandato ve- quidem eum,, qui: eft hujusmodi. ritatis ,. & charitatis peifeveretis. quia: IK. Communicat: operibus: ejus- mali- um , T &,0 multi: fedu&tores. exierunt in mundum,; gnís.). Quia: féilicet: falutando: hgreti-- m Tutn ve qui: hanc. veritatem &. Chrifti. charita- cum,. falfa. do ata fpargentem; vide-: tue, f tem: conantur evertere.. tur dogmati. & hzreft ejus:favere, ei Quii non. eonf ftentur, Efc ) Qui Chri.. applaudere ; & errores illiue: ahquo Ephefi fti adventum ,, & incarnationem. Ver- modo: probare, quem amice falutat. lSE bi. negant.- I2. No'wi per chartam 65 atmmntum.), Hi eft fedw'z'or, zi Antt:brtjäu: ), Nolui. charte committere.. an Quafi dicat : Quisquis. ita: fentit O5 ad os.) Id.et coram..- p docet ,. impoftor eft , & Amxchrlüus, H gaudium. veffrum: ff plemum..) [d eft ,, abundans. & exuberans.. Viva us Chrifto contrarius , & precurfor. An- M tichrifti. venturi in. fine mundi. enim. vox: doctoris ,. prefertim: calis Uju; 9.- Videte vojmetip[os. . Id eft, ca- qualis:erat: S.. Apoftolus', longe plus L vete: vobis. audii , do&ring,, pietatis & confola- Ne pardatis que operatt effes, . NG tonis erat allamra, quain vox mortua.. t b CAPUT UNI bum. $IT drentum : i'pero enim me futurum apüxd vOs,*"& qS ad os'loq/ui - 1 d (à; x ut gaudium veftrum plenum fit. QU a 13- Salutant te filii fororis tuse Electe.- ls QUi ng, Cl fedu-- J EPISTOLA Il i u B.JOANNIS APOSTOLI. Chrifi, Cajum collaudaz, quod in vveritate ambulet; e þe-regrings bumane Patgemzi : — excipiat;: Jubdens de Diotrepbis calumniis , &? inbumanitate , ac Demetrio optimum perbibens tefFimonium, Jubjungens eIt, Q : je illum brevi imoifurum. : '"En"ior Cajo chariffimo, quem ego diligo in veritate : 2. Chariffime, de omnibus orationem facio profpere d N & valere., ficut profpere agit anima tua. &an- — te ingredi, ntum: 3. Gavifus fum va lde venientibus fratribus, & teftimonium — ^ficut tu in veritate ambulas. miti r | perhibentibus veritaü tuee, iam fi- 4. Majorem horum non habeo gratiam , quam ut aud $. Cha- l&orum;', b lios meos in veritate 'am/buïlare. jantent. 13. Salutant tefílis foveristua FleBa-) - Ia veritate.) Éx animo & fincere. 9. De omnibus ,&$c. ) Senfus eft : ini äTUli .^ dn Greco eft, rj 499 QyS e8 rüc Sicut animo bene babes , ita opto te pee . éxAexrzc , & fenfus effe poteft , falu- ) E tant te filii fororis tue , tui inquam, omnia bene babere , utinterpretatur Va- h, Qui. quz esEle&a. Unde Biblia Gothica, tablus. ltaque ae emsibw:, idem elt Al xtefte Mariana, legunt, - S2/wranr te fihii AC in omnibus. fe.). (ocet. Prari: £n£ , Eleüa, id eft, o Electa, in vocativo cafu. 'Yoveo , oro Or«tienem. /fac:ï!. ) ??xoygu, Opto, Q ui pu:ant nomi- dutau ne Elece fignificari Ecclefiam ali- Profpere teimgredi,) In omnibus tuis jam , ita interpretantur; quafi dicat: negociis & actibus .profperex agere. mili« T e, o Ele&a Ecclefia, Corinthio- Sicut pro/þere Agit Anima tmy. ) S'icut Dl« -gum verbi gratia, falutant filirfororis animo vales. L (ilbe .. Veritari EH4.) Verita£ 73 "'"ffdei, cha- tuz, fcilicet fideles Ele&z Ecclcfis ritàtis , beneficentiz, & morum- tuo- , . Ephefiorum. ; quo rum probacorum. " i | O Enior.) WMide difta Epiftola fu- Sicurt fu £m overitate em 2ul4;.j Quafi "periori num, I dicat : cognovi ex fratribus te in ve- Wc), Cajo. ) Auctores paffim cenfent Ca- ritate fidei ambulare, veram habere jum hunc fuifle orinthium illum , charitatem , &c. Vis particulz /feur , li cujus mentionem facit S. Paulus ad bene explicatur Italica phrafi.: & in- Ivd Rom. c. 16. 23. cum ait: Szlutat vos feto come camminaté bene, &c. ]i | Cajus holpts meus, & ad Cor. fzpift. 4. Majorem borum. ) Id eft, maj 9- l$ I.C. L. n. Iq-. Neminem veftrum ba- rem hac ; eft Grzcifmüs. ;.l- prizevi , mff Crifum &6 qum.v Non balm- gm(äm.) lntgrgres ?ggic 22 P 812 .--Epyrsroi;ä pyr. B. ]OANNIS Aþd:ä'ilqbt, : gp*As E g. Chariffime, fideliter facis ; quidq uid op ergri s in fr!atre'sæ ., & hoc in peregrinos. .. * hibe?, IT. . 6. Qui teftimonium re ddide»runt charitafi 'tuää' in cdnfþ*e&u Ecclefide , quos, benefaciens, deduces :digne Deo. L L Qui bg P .4. Pro nomi us profetti funt, nihxil*acciþi'entes a Gentibus. " ne enim 'gj ^ veritat niam t 8. Nos ergo fimus veritatis. debemus uf cipere hi.;jusqui? ut 606p??;1t01i » 1 - 9. Scripfiffem forfit an Ecclefize : fed*—is, qui & cala x amat prima:pm H gerere in eis, Diotrephes, non recipit nos. . 10. Propter hoc fi venero, commonebo 6j us -opejä, quae Pax tb —— ÀÀ a fuffi- facit, Vc:edrþis-,malignis garriens in nos*,*&guaü- non ei ift ciant, el, cil &doi, fed multicodices legunt X2ed», : y.-Pre nomine ejus. ) . Ut fcilice* jnanes, q Evangelium predicent ; vel quia pro fhovoa), id eft gaedium. Unde Syrus,Majer il- Fraes la létitia nulla mthi ef i quam ut an- nomine ejus exilio mulétati funt, aut diam filios meos ambulare sm "veritate. quayis alia pietatis caufa hoc iter fu- De E« Íceperunt. E Cotu | cedenti. n veritate, ) Vide dicta num. pra- Nihil accipientes a Gentibzs. ) Quja Pea&c 5 . Fideliter xfacis.) Id eít, ut decet gratis Gentibus przdicant Evanpeli- tum de j fidelem , fcilicet Chriftianum. Vata- um, ne videantur quxftum aucupari pet excon ex Évangelio. Velquia cumfint Chri- ! T. Na blus, facis rem tua fde dignam.. V&l ftiani, nullum cum Gentilibus commer- fenfus eft : Fidelis es Chrifto, nàm plum Dic fidelitatem quam Chrifto in baptifmo cium. habere voluer * unt, nec illorutjh. alterius m fpopondifti, reipfa praftas. . Spopon- operibus fuftentaxi. - Ex D . 9. Ut . cooperatores ffmus Kve-ritdrtiï.f**) difti autem te vitam juxta Chrifti pra- .cepta: inftitutorum. Miniftrando neceffaria illis qui *ïerif;äf LU 'gid ""Qnidquid operaris in fratres , &c.) tem przdicant. Quidquid facis in obfeq X 9. Sed i5 qui amat. primatum gereve um. jium frat;um, m eij. ) ld eft, inter. fideles. Videtur 'ac precipue peregrinor Qrui tefiimionismm. vt ddsdermumtz, ö' &) Diotrephes vir potens fuiffe, infolens Qui peregriniad fuas Ecclefiasin pa- & arrogans, qui in Ecclefia domina- triam reverfi, laudibus celebrarunt om- ri, fidelibus praeffe, fibique jus Epi- fnibus audientibus, charitatem tuam. Ícopale arrosare fatagebat." Aliqüi Quos bencfaciens deducs.) Quos fi cenfent fuiffe Epifcopum, qui fandi nftruere perrexeris, rebus neceffariis jJoannis Apoftolatum non recipere, ad iter, bene feceris , verbi gratia, ad- nec illi fubdi vellet , aut ejus monita, dendo itineris:comites contra latrones, litteras, aut pre 3 cepta accipere, & eifef dandolitteras commendatitias, viatico &a dare. juvando, &c. NN IOo. Comwuonebo 6;;&;4 ejus.) Uvotyxo c quod Vatablus & Pagninus vertunt, Di gze Deo. ) Liberaliter , ut decet ledicabo ; Budzus vero in. commenta- - eum facere , qui amore Dei hac faciat, & fciat quzcumque: proximis paupe- rüs lingug Grece, 7»4:c45o, eftenim vrerbum forenfe. s»ibus tribuuntur, Deo tribui : . Qu2 PUA rum ejus. & j Syrus, meminer?: ope- n ex minimis ifis fecifhis . ahd- fe- . Verbts m'qligni $ garriens m naf, ) -Id' B eijftis , Matth. E"ap—.,. 25. 4*(?. B'&;. (4jj n - CA Pf;ü« T "UNI CUM 513 i*' " & ciant, neque ipfe fofcipit f'fatr'es,. & eos l ; qui fafcipfunt, pro- m 1 hibet, & de Ecclefia ejicit: - gï R Iir. Chariffime, noli 1mitari malum, fed quod bonum eft. pr*e&u : ui benefacit, ex Deo eft: qui malefacit, non vidit Deum. ] ? E 12. Demetrio teftimonium redditur ab omnibus, & ab ipfa ^ veritate, fed & nos teftimonium perhibemus; & nolti, quo- p " niam teftimonium noítrum verum eft. rator»eäi I 3. Multa habul tibi fcribere : fed nohæi, per atramentum, & calamum fcribere tibi. - - / / Lmai'um 14. Spero autem protinus te vid ere, & os ad os loquemur. l,* qüæ ng tibi. Salutant te ämici. - Saluta tu amicos nomina.tim.( h fuff- ciants —eft, calumnias in me conjiciens , fed non hovit, nec quomodo cerere fe de- n n beat verus veri Dei cultor. Alludit t fcice" nanes, quod indicat verbum Grecum, -QNwxecy, quod zegar: fignificat. ad illud primx Epift. cap. 3. num. 6., quia pro Frarres. ) Chriftianos.- Omnis qui peccat non vidit Demm.. funt, aut 1 "De Eccleffa ejicit. ) 'Tum de loco, I2. Demetrie teflimonium perbibetuy c iter J -& cetu Ecclefis , prxfertim in Aga- ab omnibus.) De hofpitalitate , probita- H pe, & convivio poft Euchariftiam ; te, & ceteris virtutibus chriftiánis. .) Q Et ab ipfa weritate. ) Mere eniin bvurgdi * tum de ipfa fidelium congregatione auCu at per excommunicationem. ejus facta confentiunt famz. ; lI. NoÀ imitari malum.) Exem- 13. Nolwi per atramentum & cala- (inc Chri- )um Diotrephis , aut cujufcumque mum.) Nolui ea charte committere, jcomrme- 3 alterius male agentis. quia brevi coram loquemur inter nog. ; illorllf)ï' Ex Deo eff ? .I4- Pax £ibi. ) Ufitata Hebrzis fa- te Dei. R | Dei filius, & ex par- lutatio, qua omne felicitatis genus pre- uitddit ) cantur. Nen vidit. Deum.) Deum pra&ice w i ( . Videur , inlolts A — iW à dominq- " SSS N 037 !j 7 Hj 7 D ETERE N N VW 7b 3 ; Dp- 2 SNS à N Aliqui SS &&& , SS D W. [ // SSENS E EL — Ej m? N , N T j fandi — e - N l.ec'q)e'üy Xx' X*&W 5 momfp, NSSM E -s 16 : i n : sertuli s s omime ntà eR epirti s MU eminef?-"ï f' ! Ttt EPE o M Blä füm'kCom.)-Mcüacb. Tem. VHL E,,;!M. - NG 514 k*æ Ae**äe P 1 tES 1'1 h]*(llïl- EPISTOLA CATHOLICA - Yefom Chn y, Comm mam efusF "h. JUD/A£ APOSTOLI. - - qui non CTl 6. Angel Monet , wut frmi f nt in tradita ]emel fide adverfus mþrgentes inpios , ac lajcivos, fubdens dé borum fupplicio in modum Sfudge- fed dereliq vmcuhs ;ete vum Gc Sodororum : nam €» bi nullum «eriti , efjrane, ferum*ur in omuem carms concupifcentiam, quos dwerf 1$ rebus comparat, BXendosc r at C iflos ad £nocb , ac zdpo[lolorum de zllzs i g depinxt , 'vatzcma revocat. quaü lupos civ E 1 Tim. cal Udas, Jefu Chrifti fervus , frater autem. ]acobl, hls, qu1 lmpn B. ) funt 1n Deo Patre dxle&lb, & Chrifto Jefu. confervatls, rehglonem J & vocatis. em Evanrr s H xurxam, ii j a. Mifericordia vobis, & pax, & charitas adimpleatur. - - abutüntur adli . Chariffimi, omnem folicitudinem faciens fcribendi vobis de communl vefira falute, necefíe habui fcrlbere vobis: de- - Chiffiaram e ; proinde licere precans fupercertari femel traditze San&tis fidei. Ye indulzere - Veteri [ 4. Subintroierunt enim quldam homines (qui olim præfcrx- pti funtin hoc Jumcmm) impii, De1 noftri gratlam transferen- | - Bpil. 2 c. o tes ;N»nttmte: [ L n . pnous.) Vlde Et filum d Udas. ) Hic idem Judas vocatus, 4. Omnem folxcttudmem faciens /ärl- Verante feu cognominatus eft'l'haddaus & Lbendi vobis , (5c. ) Breviter & clarePa- Lebbzus; frater fuit Jacobi minoris, ninus & dhl Vetüs et & i Tanstum mihi j?üdmm &l enim Chy cujus Epiftolam canonicam fupra ex- fu;t fcrtä!ndl «d voes de commumni /alut:, Plucavzmus. Wf nen porserim non jcrtä:re vobis, ts » que In Deo Patre diletis. ) DileGis ex Deprecans.) n'aga.xa)xwv , exbertan, € Domimto charitate, qua in Deo , propter Supercertari.) énatyeoviteoÜct, fuper- Diniz,yg, Vel, di- 0 » üfrer Deum proximos amamus, certare, Tedinterpres dixit /uper certari, ""W'Wc D Jectis a Deo Patre. quafi effet verbum deponens, ut etiaus. KEr in. Jefn. Coriffo con[ervatis, ) Ec bcclef cap: II- 9. & cap. 38. 29. & mmatlll' ; m) ii in fide.& fan&itate per Jefu Chri- Sap. Cap. I5. 9. eodem verbo torma .Qum ftu p äl gratiam confervantur. 318 6t1am1 deponentis ufus eft. Porro /wpe cer- AVüm arit ar Vecaris. ) Ad (.hn&lamfmum & tars fídei , idem quod p:o fide certare, Ecclefíam., . Sulsntroierust engm 7u1d4m ) Id em hiban | eft, fartim fe infinuarunt. CMMM ^. Mifericordia vobis &f pax,€ rl;a- E'FWUM 1 ritas adimpleatur.) Senfus eft, adim- &1 olpm. prefcripti funt in boc judi«: Priquf dl pleatur in vobis , & erga vos l)e1 mi- eium.) Quafí dicat, de talibus, de- fericordia, ut fuam pacem & charita- que eorum impietate & judicio, id eü *lm jm m -condemnatione, ante me fciipfit tem, cereraque dona in vos effundat, quaü Cümm : donec ad plenitudinem perveniatis. trus ( Paulus , immo (.hn[tns up Saemü / E x Pmrm -- r j x ^CAPUT UNICUM. 515 | tes in luxuriam , & folum Dominator remi, —& Dominümnoürum : " - Tefum Chriftum negantes. Z lo , fcientes femel omnia, quo- "Num . $. Commonere autem vos vo II niam Jefus populum de terra JEg * ypti falvans, *feCUndg eos, 1437 qui non crediderunt , perdidit. Mu ^ 6. Angelos vero, qui non fe rvaverunt fnum principatum, injuu.- ] fed dereliquerunt fuum domicilium, in judicium magni diäi, . Vr feritur : - vinculis eeternis fub caligine * refervavit. - ?Peä OTtt3. 7.*'Si€1*11; '.co*mpamr, - ; eOs depinxit , præinonüitque Ut éos gefus. ) Id eft fofue, qui a LXX. * 4 quafi lupos caveretis, Matth. cap. 24- Jefus vocatur. 24. 2 E. cap. 3 ^5 ; I. 2 Petr.j cap. 2. Salvans. ) Ide W us Taloafel ia j, hs qii Impii,c.) Peccantes contra veram Greco enim eft, c«c«c , in aorifto. 'onferyatis,,lj; religionem , üia gratiam, id eft le- ' Secundo.eos qut nn crediderunt,&c,) 6'em vangelicam , transferunt in lu- 1 Quafi dicat : Deus femel falvavit po- . xuriam , id eft , Chrifiana religione pulum, cum eum fe fequentem eduxit eatut, - abutuntur ad luxuriam, docetes legem alià refldi VObiS » ex /Egypto , at fecwsdo , id e Chriftianam effe lecem libertatis, ac vice, eum perdidit , cum fcilicet in- . proinde licere illam profitentibus libe- credulus ab eo receflit & apoftatavit, vobi;: de E re indulzere concupifcentie, gule & idque non femel, fed fzpius. .Porro Veneri. 0€ eft, quod ait S. Petrus S. Judas hoc exemplum fidelibus ap- y prafcrie vansferene - —Epift. 2.c. 2. n. 19.— Liberzatem illis 3 plicandum relinquit, quafl dicat, fi- gromittenzes , cum spfe fent mili modo Deus fideles, quos primo (5 grionis.) Vide ibi dicta. fär'vt C071H- falvavit in baptifimo, dum Chriftum — — Et [slutm dominaterem, 66c.) Senfus fecuti funt , fecundo perdet, fia Chri- ; f):ims [ri- eft : Negantes divinitatem Chrifti, qui fto apoftatent, & ad hzreticos deflci- x r & direPie verus eft & unicus Dominus nofter ; ant. ml Mimnf eft enim Chriftus Deus, Deus autem 6. Qui non fervav erunt funm bys- st [ unus eft, quem agnofcimus Dominum tre vilit, cipatum. ) &px5», quod tam originem ac Dcmi-nacorgm' rérum omnium. principium, quam poteftatem & prin- j , exbtrtat Dominatorem 6 Dominum.)lIn Graeco cipatuin fignificat.Itaque vertunt aliqui rf fprre - € , tómOTQ» X4) xvejoy ; eft autem fmam origintn, alii [z2m digntratem, vel tfipcertary Sienórac j proprie is qui in fervos do- fseum magiffratum ; quafi dicat ; Angeli ens, 1 etiam sninatut; xvejog vero is qui in xem ali- non fervaverunt fuam originem, id eft, TT quam feu perfonam auctoritatem ha- originalem fuam excellentiam;, ftatum, verbo tormé bet, etiamíi noü illam poffideat, ut atiam , juftitiam , preeminentiam , rro ff ] fervum autancillam, ^ 'Talem potefta- & dominium in res omnes corporeas, file certarer tem habent' Principes in fibi fubditos. ut quafi -Principes dominarentur in S. Comrmonere autem vos volo , &c.)) celo & in terra, ad a quiid/lh ) l oToMYGOi , z memoriag vobis reveca- diti erant. quod a Deo con- re ; quafi dícat: Nolo vos docere, du h p Dereliquerænt fuum — domicilium. ) talibus (« quia jam illa didiciftis & fcitis , fed Calum empyreum, e quo propter pec- dicio, ! r tantuin ea függerere , & in memoriam catum deturbati funt. guafi commonitor revocare. fcrip rfprt tí Sczeztes ft In judicinsn magni diei,) Ad extre- " hii 1 emel omnia.) ld eft, omni- munm' judicii diem, quo die etiam da- to & prorfus omnia fcif:ntes; monesi tanquam rei, Chxiüi trib-unaü P4 - $16 EPISTOLUE CATHOLICE B. JUD. "APOST. 10 E *Gen. ^ 7. * Sicut Sodoma;i& Gomorrha, & finitimze civitates fimili 19.24. modo exfornicatse, & abeuntes poít cáàrnem alteram; fattee - Quacut r funt exemplum , ignis zeterni, poenam tuftinentes. tunt, i IÀ - 8. Similiter & hi carnem quidem maculant, domination"em N autem fvernunt , majeftatem autem blaíphemant. merced Z ach. Y« H 9. * Cum Michael Archangelus cum di3bolo difputans alter- 9. 2 caretur.de Moyfis corpore,non eft aufus judicium iníerre blas- v fenetip F . feruntu phemize : fed dixit: Imperet tibi Dorninus. hs Io. 1-11 L dem * fiftentur , & damnationis ' Mäfe/?atm*amïm u;gmæagf.y N&n- t r tentia ierientur, perpefuæ fcn- verentnr Magiftratus & Principes , : & nolk - $sb caugine. ) In caliginoüs inférni quorum eft gloriofa & majeft te ple- locis, Vide. 2 Petri. cap. 2. num. 4. n: poteftas, blafphemare. Vel eti.m ^ « qud eft flaret , 3U R fervavit. ) Cruciandos, ai; S. Pe- non .verentur blafphemias jac-re in umbram trus loco citato. ipf:m divinam majeftatem. 7: Exfornicate.) ld eft, extremefor- 9. Cum dsaboío ds[pstans altercaretur de minaret , blafphem nicatg, extremam & iaegjïxnaln .l'uf;idi- Moyfrs corpore.) Communior hujus loci iniquiffur nein exercentes, expofitio eft voluiffe fatanam fepeliri infims n benuntes . /70/7 carnem alteram.j |Caro Moyfem loco cognito & celebri, ut Tum mac Altera, velut Pagninus vertit , a/.z2, Hebr&i in idololàtriam proni, eum Qp p eft caro mafculi ; nam przpoftera in quafi Deuim . ac numen colerent ; M*- eam libido, eft aliena ab inftituto & chaelem vero ei reftitiffe & curafle, . blifphem Impcret ufu naturz, quia inconeruá & inepta, ut fecrcto fepeliretur , unde Deut. et, m imo adverfa & cap. 34. 6. dicitur:..Er zo» cognovwit 'tioni liberorum. enera!:igrlli' & procrea- Donina; bomo fepmich: um ejus ufque in pr&[?e-n;'/ tlam, m Fatl« j;mt z cx;chzþlum'. j* Divinz ul- fem diem. - Novem alias expoficio- .tionis , ut alii 4b hujusmodi fcelere nes affert Serarius, quas qui volet , . pnma, deterreantur. occulte f Nam apud eum videre poterit ; & apud H o dq6 E Igni:'dterni penam fuffinentes.) Cornelium a Lapide, qui omnium | incendii illius veftigia hodieque fuper- probabiliorem putat explicationem Ses "nt, ll funt, mare mo:tuum fumans, & ex- rari, contendiffe fcilicet diabolum , ' tü, reäd - Quáf dic halans bitümen &fulphur. |Ve! ionis ut corpus . Moyfis inferretur ia tere zxterni in inferno, peccatores enim illi ram promiffionis, nec extra eam in Tio poll Sodomitz a temporali incendio ad - Moab, utpote regione (i^i in ido- maledica dt: À ternum tranfmiffi funt. lorum caltu addicta fepeliretur, ne 8. Carnem macuiant.) lnfandis li- ab ejus rel.quiis aliquod damnum ac- L tlernd bidinibus ; nam ut ait D. Paulus 1. - blifphen ciperet ; uti accepilie fe a S. Baiylse nat,& Cor. cap. 6. I8. Om"gze £eccatum 7u.ozl. fepulchro in Daphne queftus eft, fict nmque fecerit bomo, extra cerpus eff ; habet vita S. Babyle, & ex ea Ba- E * nalium : ronius tom. 4 LJ £um . 3 qui anutem jernicaitr , dm Corpus Jnum i peeeas. Non ef aufus iudicium :'rvzferre L[- Chrift : Dominationem attem /]).&rnunt,.) Et phemie.) Id eft, blafphemare, convi- YNitus, Deum omnium Dominum, & fccle- : thur, tiari, diabolo- maledicere, diris eum y / ienü'ïug. rum vindicem afpernantur. Aliqui dcvovere. Argume'tum ergo Apoe per Dominarnem intclli gunt publi- ftoli eft hujusmodi: Micha.1 Arch:n- : Td?lu hi zfam POteRatem, & .lggeg'. gelus cuim fit puriífimus,. fan&üïixxxus lfnth. z CAPUT UNIC U M. 517 s fimil |. 10. Hi autem, qäæ,cumque quideim 'ign'örant«ïbïasphemantiä | .fa&ag quocumque au:em naturaliter, tamquam muta,gnimalia, no- " ïä runt, in his corrumpuntur. .tion'em & *errore Balaam "*-*VGeng 3 11. Vae illis, qui in * vja Cain abierunt . * mercede effufi (unt, & in contradiétiore * Core perierunt. "Nuan !s altet« AE 12. Hi funt in epulis fuis macuize, convivantes fine timore, 22.253. * nubes fine aqua, quae a ventis circum- * Naia Te bl« femetipfos pafcentes, bis mortuei:; era- 16.32. - feruntur , arbores autumnales infruttuoiz, *obet. ïb.ïHi Fod 9.17- K DKEDUSORGUDOU U .'"Q i.c'vatæ ^ Ttt 3 I3. I;'l"-ïü&us 1 at Non - L onsdondin ET tincipes , &"modediïiïimus, non aufus eft ali- & venerem. Animalia norumt.). Scilicet yencfexn dteple quid effari , .quod blafphemiam fo- Ve eti.di naret , aut maledicentiam , ne vel per de bis corrumpuntu ": ) Vitiantur, & fedando fua corpora & meutes turpi jäC:I'e i umbram eam nominando fe conta- minaret, & quia maxime execratur ingluvie, & obfcenis libidinibus. ':4;?füf d II JI» vwvia Cais abrrust.) Via in. blafphemiam & blafphemos: ergo faciis .Scripturis fignificat vite infti- huius lod iniquiffimum & .indigniffimum eft, m feþeü.ï -infime notx homunciones, & Íccle- tutum, mcdum vivendi, actus & mo- rum maculis notatiffimos . maziftra- res, &que ac eventus & exitus. Via oniy gum EY tuum, principum , & ()ei inajeftatem ergo . Caini eft Dei contemptus, in- jat; M« * blafphemare. * yidia, howicidium, hzrefis, atheif- mus , vita vaga, defperatio & damna- X Curallt Impei*et £ &j Demins:.) ln Grzco tio. À i d Dett. eft, imiripagoat Oi Xop.0G 4 fZcreper £e ^ . 24$5; Quafl dicat, tuam infolen- Et 'errore Balaam mercede effs ff fant.) y at pamt Quafi dicat: GuemadmodumBalaant, tiam, malignitatem , nequitiam com- ex oüCiü' rimat, teque cogat , ut permittas fpe lucri & munerum regis Balac, po- occelte fepeliri Movfea , &c. pulo Dei voluit maledicere ; it4 hi to- qui yolet, ti effufi .in. lucrim, in maledi&ta et- ; & apu 4 O. Hi auttm quacunoue quidem igno- ; omniUm vant, blafpheman: .) Eft apodofis, id iim , impia confilis, & alia fcelera fe- fe effundunt, ut perdaot Ecclefi im. tionem o eít, redditio & applicatio exempli.; Et im contvad (lione Core peierunt.) diaboluy uafi dicát: Michael,cum pro impe- rio poilet inerepare fatanam , & illi Id eft, inftar contradictionis, quafi tur ia t* dicat, inftarfediticfi Core, quiinfua p em n maledicere, pre modeftia tamen no- contradictione « feditione periit, per- W m (( juit: At Simoni ni & Gnoftci in oicut ^ . toleranda audacia & impudentia, ea ierunt, & pereunt hazrctici. ireut, P — A enim Core terig biatu abforptus eft j avf iC blafphemant N. maledicunt que igno- ita & hzreticos abforbebit infe.nus. rant, & que ipforum, utpote car- $ Bzüï']l& nalium , captum fuperant , fcilhicet ji2. Hi [wst im epmüs u macula. ) T 9&;' d Hi enim in epulis, quz poft Eucha- a a 2v Deum; & ejus attributa , myfteria riftiam more Chiiftiano celebraban- Chrifti, res coleftes fublinies-& di- "w inas. ; tur & Agape dicebantur, corpus crá- "t "t 514!: pula, mentem libidi-e, convivas pra- Naturali:er.). Sola.natura. duce & yt «onl ; [enfï*-us. * va doctriina & hezre(i macilab:nt, dirig & ^muta. ) GNoya, id e&, eque ac detra&ione ;, maledicentia , ] » 0 APU' T. anquam irraiionaia , lerimone & ratione ca- atque impudicis verbis & afpectibus , ,J rch ln' j j ! rent:ia. habentes 0csios Pleafa; adnlte'ri—i,. & ïz'n- a T 518 EPISTOLAE CATHOLICE Bif JUDJE APOST. y.1 15. Flu&us feri maris, defpumantes fuas confufiones, fidéra piosde errantia: quibus procella tenebrarum fervata eft in eeternum. 14. Prophetavit autem & de his feptimus ab Adam j funt, & Enoch,. / " P Cà:0T65 AApoc. dicens: *E . cce venit Dominus in San&tis millibus fuis. 16 f j 1- 7. -I$8. Facere fua ami ;ejdbili: delitti, uf ait S. Petrus Epift. | I3. Fluctus feré maris. ) Eeri eft epi- fonas q 2. c. 2- n.14. Vide ibi didia n.13. & 14. thetum flucus, non autem maris,. In epulis.) £y dqjtmoig , m -Agapis. .quafi dicat, Usde effera , Syrus, F/a- T.V us vekementesmaris. Bene conferün- praedid Convrvantes fine timore, ) Sine Dei, homíinumve reverentia. tur cum fluctibus hzretici , nam funt 15 ( Semeripfos pafcentes. ) —-Scilicec deli- turbulenti & feditiofi. z nent il cate,in Greco eft, moiuaisorre; , quod Defpumantes fug:: confuftones.). i, tatibus. explicari poteft regentes, nolentes ni- fua dedecora, quafi dicat, omniatur- mirum fubjacere. bant & mifcent, fuperbiunt, & at-' : dl Nzbes ffne aqua.) Nubés fteriles & tolluntur inftar fluctuum, fed hzc fu-- ton ha infecunde, quz videntur aquam ad perbia decumefcit , abit que in fpumam 40, ! hominum retrigerium , & terre fc- pudendz libidinis. 3 fzn Qf cunditatem promittere, fed eam non Sidera errantia.) . Vel intelligit ex- reftant. Sic Gnoftici inane fcientie uas Ariftot. lib. f. 4 & halationes igneas, a do&ringe nomen praferebant, fed Mleteor.- appellat ellas difcurrentes eam non przftabant. in aere, tales enim funt heretici, qui. fericon Que a ventis cireumferuntur.) No- aliquem . videntur habere fplendorem Bintra a tat aliam hzreticorum proprietatem , doctrine, aut eloquentig, fed non (1) ve mimirum levitatem, & in fuis dogmà- ftábilem , fed ftatim evanefcentem. fuit Setl tibus inconftantiam , femper enim flu- Vel intelligit planetas, qualis eft Malledl C€uant , nec unquam flabiles confi- Mars , Venus, Luna, &c. quiinca- ttgo [ep Ttunt, ex uno errore in alios inciden- lo curfu vario & vago oberrant; fic COmputa $es. hzretici a vera fide in errores alios & "drbores autumuales.). àévdpà QSlvöwæ',- alios aberrant, & in errore I fan inducunt. : j Seþiam .e;tli.o's : dnnuneri pn4. ld eft, arbores, que fructum $ & quidem aliquem "ferunt, fed corru- Quibus procelia tenebrarum.: fervata ptum & marcidum, qui vel fucco nu- eff sm aternum. ) Mox procella , inGra- I'.Si F» [ trimentoque deficiente, vel eftivo ca- lcanqur co eft, (9oc, quod Interpres 2 Pe-- Dllri:,) lore. deftitutus; quia extremo autu- tri 2. 17. vertit ca/;gv. Recte caligo 16. Q no nondum ad maturitatem perdu- & tenebre inferni debentur & refer- €tus eft, vel vermibus exedentibus vantur ftellis iftis errantibus. tlmtur, decidit immaturus. l'esfunt hzre- Retie , qui fojt ait Beda, /» zene£ras tormentorum mit- tici,. quorum fru&tus, id eft, opera zentur &ternai , qui s2 Eeclefra. Dei fuüb phma 4 non inutilia folum funt, fed etiam noimine iucis tenebras inducelant erro- Df/ d nóxia. rYum. E Mlhm Atorje Bis mortus.) ld eft, omnino mor- O14. Prophetavit autem $ de b x tuz, fic dicimus Z: zerque &eatz , id eft, Ia « ) Probat quod impiis hereticis 65 omnino beati. Vel, bis mortuz, quia procella tenebrarum refervata fit, te- primo in fe moritur arbor cum arefcit, ftimonio Énoch , cujus propheriam . 94 deinde iterum moritur cum eradica- vel traditione majorum accepit Judas, 1. 1 Pl' Ol)hdn tur, aut fucciditur: fignificat Apo- vel ex libro aliquo, qui tunc extar t Á et, : m'lphcll ftolus hifce metaphoris defperatam cum hzc fcribebat Apoftolus. Gnofcicorvum 'falupem. Viucen: Septimus aäddamf) Adam enim ge- Q n * fc'AþU'r-"UNicUx&ir. 519 Yg. F'acere judicium contra ,omnes;&.ä;guefe omhes im- fidém "TnUm, piosde omnibus opcribus impietatis eorum, quibus impie ege- runt,& de omnibus duris, qua locuti funt contra Deum pec-. ZnochA, ; caiores impii , 16. Hi funt murmuratores querulofi, fecundum defideria Facete i Pfal. vt m ag fua ambulantes, "& os eorum loquitur fuperba, mirant i li epi- 1 es ger- - ^ -IO. fonas quasettus caufa. » , faris, 17. Vos autem chari ffimi, memores eftote verborum, * quzxe 1 Tim u5, F 4 Qnferün« praedi&ta fant ab Apoftolis Domini noftri Jefu Chrifti. 2lim am fn i 18. Qui dicebant vobis , quoniam in noviffimo tempore ve- . 1 nient illufores, fecundum defideria fua ambulantes in,impie-—'gpet'l.. ) lidi, E tatibus.- j 3: $ mnia tüt- - 19. Hi funt , qui fegregant femetipfos , änimgles, Spiritum t 4 *&at' non habentes. F | hacfu- 20. Vos autem C h *ari"mæmi, fuperazedificantes vofm&tipfos | fpumam fanGiffimse (1) vefirze fidei, in Spiritu fan&o orantes. lit r 21. Vofmetipfos in dile&ione Dei fervate, expe&tantes mi- )t- lih- I." am. currentes fericordiam Domini noftri Jefu Chrifti in vitam getern - 25. Et ici, Qui adortm .(1) veftre. Sixfin,a'. hb4bet vnöftræ; f«d non fcentert, &vuit Seth, hic Enos, hic Cainan, hic In jmpietatibus. ) Grece de'tBtiy $ Malaleel, hic Zared, hic Enoch, eft id eft,. /mpiezatum , quafidicar, defi- aalis el deria eorum funr defideria impieta- [ui ince- ergo feptimus ipfis Adam & Enoch rant; Hc computatis. tum, id eft, impiiffima. ; alio8 In. (antlis zmillibus. ). ld eft, ftipatus. IQ. Segregant Jemeripfos.) Ab'LEc- jnnumeris legionibus Angelorum & clefi:, a Chrito, &a Deo. - m allof Sa (torum. Aaimales ) XMocat animales ab ani- Tma ve I5.F tre jn tcium contra omnes.) Ad ju- getativa & fenfiriva, cui fe;f ; [mu dicandum univerfum genus humanum. viunt. u- Du;s5. )1d eft, malis, feu non «erendis. Spiritum won babentes.) Nam, ut $$ 2 pe 16. Quernloff.) psudinoipár, fic di- ait D. Paulus r. ad Cor. 2. 14.. -4z?- e aligo X reltie euntur, qui fortem fuam incufant , malis homo non percipit ea que [unt Spi- ui foite fua. contenti non funt, fed ritus Deti. ffh plura, aut meliora deílierant. 20. Suþer.m'g'/?mhte! volmettpfos, E$c.)) n nit- Quafi dic«t, jeciftis. fundamentum pa i. - Deftderia. ) 'Cohcupifcemias.' Mirantes per[on " gs. ) Laudantes adu- fidei, nunc reliquam fubf'cru&ïoneg »t u latorie. erigite per opera virtucum. 17. 4b Apoffolis.) Ut a S. Petr, ep. In Spiritu fanflo orantes.) Id eft, per jc hts reticó $. c. 3. n. 2 & a S. Paulo L ad Tim. Spiritum. fanctum, ipfe emim fpiiirus cap. 4. T. & ep. 2. c. 3. n. 2. pofilar , id eft, poftulare nos ficit, fit, t€ I9. Ilufore;.) Qui omnia facra, & gemitibus ine;mrrabiliäus ; ad Rom, heriam rophana irrident, & ui fidelibus 9. 274 [j Udas! 2]. Ip witam aternam.) fimplicibus illudunt eos in errorem Id eft, qua ;xtaret, ánducentes. Yos perd'ucatr ad vitam e&ternam, fim g« - : - X *sg*g EPISTOL/E CATHOLICE B. JUDJE APCSISfIK*.CAP. UNIC. '22. Et hos quidem arguite judicatos:: xAliis"Xautelh mi- -23. llios vero falvate, de igne rapientes. feremini in timore : odientes j ,& eam, quae carnalis 'e&,macu-, latam tunicam. L] A D. 24. Ei autem, qui p otens eft vos confervare fine päcbato', & conitituere ante confpettum glorisae fuze 1mmaculatos, in exultatione, in adventu Domini noftri Jefu Chrifüi: 25. Soli Deo Salvatori noftro, per Jefum Chriftum Dominum juem noftrum , gloria, & magnificentia, imperium, & poteftas, anté fil /äþl [ omne faeculum, & nunc, & in qmnia fzecula fzeculorum, Amen. 29. Hos qui?em.) Hzreticos. victu hominum. Alludit etiam ad ve- gudicatos.) Per fe damnatos, re ftem candidam , qua recens baptizati induebantur, quafi dicat, cavete ne [ ipfa, & fi&i evidentia. 23.. lllos vero falvate.) Qui in pe- candidam innocentig veftem, quam riculo funt, ne deciviantur abhzreticis, accepiftis in baptifmo, impuritate, eos periculo quà libidine, & corruptis moribus conta- ducite. L ncu'n? poteftis fub- Tninetis, fed hzc plane odite, & exe- ? nt; De igue vapientes. )// De igne here- cramihi. fis, qua jamfunt ambufti, vel in pe- 24. 4nte con[petium glorie [ma.) Id ( Diiüm riculo verfantur, ne amburantur, & eft, in gloria fua calefti , quam nul- de gehenng, dd quam tendunt, in- lus culpa maculatus ingreditur. cendio. Melcerte fecundo hoc mem- In exultatióne.) Cum exultatione. In adventu Domun: mofir? Jefm Chri- bro de iis loquitur, qui inte»ri adhuc funt, & his flammis intacti, ficenim ffi. ) Cum fcilicet veniet ad judican- : APa. melius partitio trimembris hujus ver- dum, taünc enim perfecte fan&os bea- ficuli conftabit. 5 bit, & glorificabit etiam corpus. Chrifio ; um - ls. autem miferem ii da Mmort. ) . 95. Gloria. ) Scilicet fit, feu agno- dedit C] Alios jam nutantes, & in interitum fcatur, quam habet, atque ita in fe» : P dlllm propenfos, non fine caíto timore, ientibus intellipe, nec enim er commiferatione complectimini. c hriftum hab lim face Á 'ec'illa, .f.ed habere agno- ; & per ; Od;entes &5 eam.) lnterim odientes fcitur. dérui eam. Magnifícentia )v Symi pyfäïztid. " Quá carnalis eF, maculatam tünicam.) Grece ueyaec'vy, , id eft, majeftas, Qm f l QUs cito In Greco eft, dzó r e'apxóg $emiNe- magnitudo , magnificentia , decus, - pépor, id eft, acarne macularam. Por- amplitudo, dignitas. Laperimm,) xparog, .quod Mi ro per maculatam tunicam inccllige A Bgnl fïcaf Jitte, turpes & carnales mores, & afte- etiam robur & potentiam, pitm, fj Gus, turpem vivendi modum, for- * ejpe 9 P Et poteflas.) é£solu, Syrus, Domi. ditatam libid inibus & vitiis conver- zatio: Poteftas eft, quafi executio ( fationem. Alludit ad ritum veteris le- imperii, exequitur enim efficaciter ReVelM tota 'In gis Levit. 15. quo veítes lepra, fan- quidquid voluntas Dei imperat. guine, vel femine pollutorum , pol- |nte omne [aculum. ) Scilicet con- Wanitate lute cenfebantur, ita ut quicumque -ftitit & coafftat, & femper illi debe- 18 Join: * 2. Ou eas tángeret legaliter pollueretur, & tur, optoque ut abom ] nib'uqs agno fcgi.k arcerctur tam a templo , quam a con- tur & celeþretgp | ex) 9j ld QR )qg APO- Bi] t NIC « MH9C o ) ER 521 m mi« APOCALïPSIS mACU- XCito, D. JOAN NIS APO STOLI o5, n GHDATUUT PRIMUM mhimum oennes in Patbmos infula relegatus , juþemr fcribere ,. qu& vide- vit feptem Af 4 Eccefüs, per fopiem candelabra defignatis , quae Is, at Amen, vidit in circuitu ]7111 bominis : modum defaribens , quo rl « m ad ve bic ipfi demon[iratus fÀ t baptizatt T. avete. n6 Pocalypüs ]efu Chrlftl , quam dedit illi Deus palam m, quam facere fervis fuis, quae opportet fieri cito : & figni- 1puntate r " ficavit, mittens per Angelum fuum fervo fuo Joan- us cofta b'; & ex n1: X 2. ui teftimonium perhibuit" verbo Del, & tefumo- 173 l nium Jefu Chrifli quæcumque v1d1t um tül - 3 Bea- tüt. ]ratione» al þf.r Id eft, revelatio. hoc eft, qui fcripfit;hanc revelati- c/ü Qi« i, APoc a Jefu onem , & tuüatUS eft illam a Deo [ julica g«f« chrifi.) ld eft, effe. n&os bet Chrifto. accepta. Sotpuse - Quam dedit illià Deus.) Deus Pdter Et feflimonizsm 76/!'4 brz/lt ) Qui dedit Chn&o. ]oannes fcripfit hanc revelationem, feu agho Palam facere.) ld eft, ut eam pa- uz eft teftimonium 'Chrifti ; nam a o (fà I ie lam faceret & revelarec enm p* non aperte Chrifto Angelo revelata eft, ab An- bere agno fed per &nigmata & fvmbola. gelo autem joanni, ut proxxme di- Servis futs.) Chriftianis. ximus. Qfm opartet fert ctto) HOC eR, &mcunque vidit.) Scilicet ]oannes, B entll. curn illi hz vifiones objectz funt. malelmi qus cito incipient fieri, licet non cito ol 1 decus fint finem habiturz. 3 Eeatas 7741 legit &5 :de', & . ) E: frgnificavit.) Scilicet Chruftus Quafi dicat, magnopere expedit ea Mirtens.) Scilicet hanc. Ápocaly- que bic habentur legere , cognofcere ! r gmfycai & fervare. pfim, five prophetiam. 17""" Per. Langelum fuum fervo fuo Joanzi.)) Servat ed qua in €A féripta jhkt ) Revelavit ergo hanc. Apocalypfim 'T'um ea exequendo, qualia funt mo- j " tota Inmtæs Chrifto fecundum hu- nita qug danturcap. 2. & g. Epi- egicacxw manitatem , Chriftus Angelo, Ange- fcopis & Ecclefiis Afie; tum ea in lefatl memoria devote fervando ut decet .Jus Joanni , Joannes Ecclefiz. mhcct cot 2. Om te/hmanmm perbt&mt 'verba verbum Dei, prefertim cum fic prz- De:. ) 06 syapfrupno-s TÓ» ^ovo» TS 968, dicat futuraá, ut fimul mores infor« , qui id eft, 2u; feffifrcatus eff verbum Dei : met. BibÀ. cum Com. Menoch. Tom. VIlI. Uuu O 522 APOCALyPSIS B. JOANNIS APOSTOLI . 3. Beatus, qui legit, & audit verba prophetize hujus : & T lus ( fervat ea, quae in ea fcripta funt: tempus enim prope eft. 4. Joannes feptem Ecclefiis, quae funt in Afia. Gratia Tnes ^ *Exo. vobis, & pax ab eo, * qui eft, & qui erat, & qui venturus 3 14- eft ; & a feptem fpiritibus , qui inconfpe&u throni ejus (unt: cit D omnip 1.Cor. s. & a Jefu Chrifto, qui es teftis fidelis , * primogenitus 15.10. mortuorum, & princeps regum terra : qui dilexit nos,. & 9. ] Col ]avit nos a peccatis noftris * in fanguine fuo. & Teg, L 18 - 6. Et fecit nos regnum , & facerdotes Deo, & Patri fuo: *Heb. . pellaa L) 14 . ipfi gloria, & imperium in fzecula feeculorum : Amen. 1- Pet. g. *fEccf:;e Chnteiuass I. Ig 1.j [] e/f. Il Tembus enim propva ) Pro tämpm, primores fegni ipfius, parati ad omne x 7. Et *|£faig; 1 Greco eft xzipóc , id eft, opporzani- a ejus imperium. Ab his ergo quati ab, L] Quáfi d £45; qua icat: Beatus eft qui hanc adminiftris Dei, non autem quafi ab judicim 3: 3 precatur eminus E .prophetiam legit & fervat, quia pro- aucoribus, gratiam fuis pe eft tempus, & opportunitas fru. Apoftolus; .qui enim in aula princi- n qt &um ex ea capiendi. & pis habet gratiam & favorem prima- crcifis 4- Geprem Ecclefers. ) Quas recenfet riorum aulicorum, etiam principis GD« 12 cap. 2. & 3. Quod autem his feptem gratiam habere folet. £brzo fcribit, omnibus aliis fcribit ; ficut $ Quf' efd. teflis fedelis. ) ld eft, ves - tum pun Paulus. que fcripfit ad Romanos aut rax. perfoder Corinthios, ad omnium etiam fideli- Primogenitus mortHorum. ) Id We& ; üt nofte um utilitatem fcripfit. primus refurgens ex mortuis ad vi- tam beatam & immortalem. * Ef Ma . Qua funt in Affa,) Afiam minorem Cütient | intelligit, quz eft pars Afiz majoris, Princeps vegum terrt. ) - Cui fubje&i Su;)er funt principes & reges terra. ut tradit Ptolem. iib. 5. Geograph. 6. Et fecit nos regnum. ) In quo fci- V6 u cap. 29 - 30n tece licer ipfe regnet per gratiam, & in preticut Gratia volis,- 6f pax.) Hzmc eft futuro per gloriam. . Apoftolica falutatio, qua Dei favo- - Et facerdotes. Deo- j 'Sacerdkoces di; Ümne;. rem. & omne bonum (hoc enim cuntur omnes Chrifti fideles, eo quod &l, f Hebrszis fignificat pax ) fuis precatur. &t no int viva membra fummi Sacerdotis Ab eo qus eff , & qui erat, &c.) Id , Chrifti Domini. Vel, quia femet- t dien eít, a Deo. ipfos quotidie per compunctionem E 1am 44b eo g:fi ef,)- 'I'n Greco habemus cordis & orationes, ceteraque bona T erit &mo -frä 0 Oy. Qiuafi dicat, ab eo cu- jus nomen eft ó «», ezs5; & eodem offerunt Deo ; ficut dicitur Pfal. 5o. j. En Sacrifecium Deo [piritus contribulatus , modo accipiuntur fequentia, cujus & Pfal. 49. lowunola Deo [acriffeinum bt i nomen eft, eraz, & ef£ vezturus. laudis. Lm, & Deo &5 Patri fs. ) Et qui venturus efl.)) Scilicet ad ju- ter Chiifti. Deo i qu1 e& Pa- ma&'erdt dicium. Hoc proprie competit Chri- Cüllfaln t fto, qui mundum judicaturus eft. Ipþf;g/aria'ä' impeg*ix;n. » Sgilicet.fïf. detm 3dï Et à feptem fpiritibus.) Septem hi Optare enim debemus ut omnes eum W. & fpiritus funt feptem primarii Angeli, adorent & colant, & ipfe omnibus qui Deo affiftunt quafi ftipatores, & iwpexc;; "ID n " - p2 CAPRUT/L 523 ; 7.*Ecce venit cum nubibus, & videbit eum omnis ocu- «V. lus, & qui eum pupugerunt, Et plangent fe fuper eum o- 94.30.« Judæo 'atià mnes tribus terrae: Etiam: Amen. e . urus g. *Ego fum Alpha: & Omega, pr! ncipium & finis, di- ! ïfd i unt cit Dominus Deus , q 4I. nitus Qi eft, & qui erat, & qui Venturusxeü, : omnipotens. 48- .9. Égo Joannes frate r vefter, & þartïceps in tribulatione, ï. & regno, & patientia in Chrifto Teftt, fui ininfula, quae ap- j;ta füo pellatur Pathmos : propter verbum Dei, & teftimqnium Jefu * 2I. 6. Io. Fu i & 22. .puu 2 $.. : E d 7, Ecce vemnt um nnäläu!, Eey factis digna reci&aiant ; quod tunc fiet, |omne uafi dicat, cito veniet Chriftus ad cum in fine fzculi Chriftus apparue- lu-afi ab 26 rit, cui poteftatem commifi judicane af 0b judicium, & jam fpiritu prophetico recatut a eminus video illum venientem. di. |Et qui ewm pupugerunt.) Scilicet in Qui efl , & qui erat , U. ) Vide di- princi- Citat locum Zachariz &a num. 4. prima- crucifixione. cap. I2- Io, . Ubi pro pupugerunt , in Omnipotens. ) Ut fcilicet intelliga- rincigis Hebreo eft, ypu: quod non tan- tur, & credatur omnino futurum quod praedicitur, cum Deus fit omnipo- ïk, ve' tum pungere , compungere, fed etiam tens, cujus voluntati nem serfodere , ae transfigere fignificat, 3ftere. : ro poiïfc re- ut nofter Interpres ibidem vertit. If CR'O 9. Frater.veffer.) In fide eadem. j ad vt Et plangent fe-) Pulfabunt fe , per- ER oparticeps im. tribulatione.) Hoc cutient fe, ut dolentes folent. $uper eum.) ld eft, propter eum, dicit; quoniam ipfe etiam fzvitiam ?ubleal five ejus caufa, quod fcilicet eum Doinitiani, Chriftianos perfequentis, expertus. eft, & in Pathmon infulam non receperint, fed fuerint increduli x u fci« predicationi Evangelii , &c. relegatus. s &n Er regmo;) Quafi dicat, idem re- Ümnes tribus ter04.) Non folum ]u- gnum cclorum fpero, quod vos.- lotes d d«ei, fed alii etiam omnes, qui vel Et patientia.) ld eft, etiam.ipfe Ia- fidem nor receperunt, vel opera fide ) qllO boro, & fuftineo mulra gravia, fpe cerdti füa digna non fecerunt. divinz confolationis & retributionis. j feme . a Chrifló Jefw.) Propter ]efum ita erit. Eriam : amen. ) Quafi dïc-'ac,iomnino Chriftum. Vel, articeps patientise I&i()iïem h u bona g. Ego fung ;4!;/74 & Omega.) Loqu-i:-' Chri&i Jefu, id e , patientig Chri- 2fil. $9- turtota Trinitas, que ]Joanni infpi- ftianz, qu& omnia fuffert, & aflli [ ihalatth rabat illa verba, : Ecce venit csm nui- gentibus non indignatur. Que fita eft in mariþ Ica- d àui, 6c, . Et quoniam id. valde atfir- « Patbmos.) i fnaverat dicens, e£izz, 4mez, nunc rio, eftque una ex Sporadibus non caufam reddit ejüs di&ti ; quafi dicàt: longe a Creta. li- eüPï*' Propter verbum Des t feft'manium Quetmidmodum ego primus omnium :ilicet.üt' fum, & omnes homines creavi ; ita Jelu Chrifi. ) Propter Evangelii pre- etiam fum finis, ad quem omnes tan- dicationem , uia , affirmabam Je- ye 009 dem vequ.i funt, ut judicentur , & fum Chriftum effe Mefliam & Deum. T 524 ! APOCALYPSIS. B. JOANN:S APOST OLI. 1. 10. Fui in fpiritu in Dominica die, & audivi.p z oft me vq-* cem magnam tamquam tubze, 12 lba. s. E ' 1r. Dicentis : Quod vides, fcribeinlibro: &mitte feptem Ecclefüs, quse funt in Afia, Ephefo ; & Smyrna j & Per- denti, 4 ganmo, & Thyatiree, &Sardis, & Philadelphiee , & Laodicise. 16. F 12. Et converfus fum , ut viderem vocem , quae loqueba- gladius tur mecum: EÉt converfus vidi feptem candelabra aurea:. 1 lücet i 13. Et in medio feptem candelabrorum aureorum fimilem filio hominis, veítitum pod Blpcceconommmesaecua z ere, & preecincttum ad -mam-ilias Zona aurea: 1 ! enim hic 4 -- 14; Cä- Tepre (ente tificale cir ' quivis, « IO. Fuiin[piritu.) Fui rap?us men- Vidi feptem candelabra Jilred.) Can- delabra hzc videntur fuiffe fimilia illi, . ntt, peri te; extafim paílfus fum. - Et pj Et andivi poff me vocem magnam, ) quod fecit. Mofes in tabernaculo, & vt4,) All Vox hzc a tergo eft;audita, ut figni- illis decertt, que fecitSalomon in tem- T Suerdotar ficaretur primo; revelationem hanc plo; ad hzc enim alludit, unde & adeo altef, effe Spiritus fancti, quia Spiritus fan- vidit Chriftum veftitum podere, quafi , / - Tib 5 Aeti &us non videtur ab hominibus, ideo- facerdotem. -1taque unumquodque ho- véltem ac que: dum fe iis doctorem & monito- rüm candelabrorum feptem habebat . X paulo axi rem exhibet, videtur facere, «f awres fcapos, five calamos, qui finguli in E. conttinge audiamt verba pofü tergum monentis , culmine. habebant luceínain. Porro Que frma; ut ait lfaias cap. 30. 2I. Secundo, per candelabrum fignificatur Ecclefia;- ) uod perfecutiones hic a Joanne au- ita enim ait Joannes num. 2o. - Czz- : (üfciplinag : . Vüniftano ite proxime S. Joannem fecuturz delabra feptem , feptem . Eccloffa funt..— d COI'PUS ,U erant fub Adriano, Antonino, &c. Idque appofite, nam primo Ecclefia , Vitiis re Porro vox hzc a Deo per Angelos de eft vifibilis , & confpicua inftar. can- mnore efformata videtur. delabri. Secundo, lucem mundi, id à ringit. -D per t Tanquam tuba.) Per tubam fignif- eft, Chriftum , Chriftique do&trinam d. Aii catur, velle Chriftum, ut ea que vifu- mundo prafert. Tertio, erecta eft — ' rus erat Joannes, lon - ad-res divinas & ccleftes. Quarto , j fïCation'eSg 8 e latequg án ; li, omnium aures infonarent. eft aurea propter charitatem, & quafi II. Dicentis.) Voxergo hec, que aurum igne, & malleis perfecutionum. ] 49 Cgpa ingens fuit, & contenta, quafi tubz , probatur, extenditur, formatur. t41didy,) ( J "pf gyticulate loquebatur. 13. Srmiem frlta bominis.) Angelum Ocul; g, - i Afía.) .Minore. qui perfonam Chrifti gerebat, ideo- que ut Chriftum referret, fimilis ho- -l Chrit Ephe[o, &c.) De his urbibus di mini vifus eft. - itm & tur infra fuis locis. ^ ' rimïm()r Veflitum podere.) Id eft, vefte taia— -I2. Ut viderem vocem. ) Id eft, au- ri ad pedes ufque demiffa, a pedibus I5 E:Pe [/4 1'7; Ug &orem vocis , five ipfum loquentem. enim nomen habet Poderis, «027pzc ; BI Vel, viderem , id eft, cognofcerem, erat autem Poderis veftis facerdotalis juod ad omnes fenfus referri folet. linea. ]Ita fentiunt Ribera ,. Pererius 11 i, W. ^ Sic Exodi cap. 20. 19. dicitur: Caz- & Alcazar; Cornelius vero putat po- Jto r tius - MOr tf us populus videbat. veces, id eft, au- fuiffe tunicam . hyacinthinam, diebat. - Weitir o que propria erat Pontificis, Chriüxis Qd Colore l z CAPUT L 525 YO0« ^14. -Captif: autem ejus-& capilli erant candidi , tanquam la- naalba, & tanquam nix: & oculi ejustamquam flammaignis: Jem 15. Et pedes ejus fimiles aurichalco, ficut in camino at- Per- denti, & vox illius tamquam vox aquarum multarum: : cg, x6. Et habébat in dextera fua ftellas feptem; & deoreejus 4 mba- gladius utraque parte acutus e * xibat: & fagies ejus ficut fol lucet in virtute fua. X | iälem U'u u 3 rT. Et 1ikh'sx enim hic eam fpeciem affümit, quz gö eft, pedes Chrifti fimiles .£uiffe aurichalco non frigido, fed calenti, i reprefentet nobis ejus officium pon- tificale circa hafce Ecclefias, & alias candenti & corufcanti , quale effe fo- quafvis, quas corripit, docet, mo- let cum li uatur in- fornace. Huma- | Can net, perficit. nitas Chrifti, que per pedes fignifi- j: catur, ut Deiras per caput, per ca- ia 1lli Et pracintülum ad mamillas zona au- ilO,. rea.) Alludit ad cingulum. veterum minum paflionis & crucis fada eft ] teitt- Sacerdotum & Pontificum , hoc enim fplendidiffima, & fortiffima ad con- culcandum Domitianum , fuofque ho- nde & adeo altefuccingebant fe, ut Jofeph. . qui lib 3. Antiq. cap. Io. afferat, linteam ftes, & ad eos comburendum. ge ho-- veltem accingi folitam. circa pectus, .Kox ilius famquam vox aguarmum paulo v axillis inferius. "Zona aurea multarum.) Id eft, vox Chrifti erat abebat vehemens & fonora, qualis effe folet: mll it conftringens veftes & corpus , illud- * Porto ue firmans & roborans, fignificat aquarum multarum cum impetu de- 1 ifciplinam fan&am, qus Chrifti & fluentium. $. Gregorius &- alii, per df hanc vocem adeo vehementem ügni- ] Cat- Chriftianorum mentem; phantafiam , j, [m. corpus, motufque omnes componit , ficari putant predicationem Evangelii ecdef X a vitiis reftringit, Deo Deique legi ita fonoram, wut in omnem terram aftringit. Eít aurea, quia id facit exiverit fonus ejus. ar n 16. E; babebat £2 dextera fua ftellas li, i non per timorem, fed per amorem (iinam D. Alias plures hujus zonz figni- feptem. ) Per feptem has ftellas figni- ficationes videat, qui vult, apud Cor- ficantur feptem Angeli, id eft, fe- la € nelium, ptem Epifcopi, ut aperte -dicitur ul- juatto , I4« Capmt autem ejus E5 capilli erant timo verficulo hujus capitis, qui ftellz & qua Í candidi.) Capillis candidis five canis funt, quia do&rina & exemplo prz- ytionu lucere fuis debent. Sunt in dextera tl ügnifïcatur Chrifti stern'tas. Oculi ejus ranquam f'amma ignis.) O- Chrifli, quia in potiori ac digniori agdim culi Chrifti flamantes, fignificant Chri- ordine , ac gradu conf(litnti funt. b il fti iram & vindi&am in perfecutores Vel, quia a Deo proteguntur prs ce- teris, confervantur & foventur. nill hO' Chriftianorum aliofque impios. ' 15. Et pedes ejus fmsles azrschalco f- E; de vore ejus. a«dins utraque par- /fg tal- eut i tAmino ardent;, ) Pro aurichalco T€ Acuftus exibar.- S idetur hoc ancipiti e(hbug in Grzeco eft - yaXxoiiaye , chalcoli- £ladio fignificare fententiam conde- «ooiplt mnationis , condemnati- bano, ideít, zrilibani, eo quod e ipfamque erdotals Libano eruatur, ut ait Àretas, & au- onem & punitionem zternam, qua Putris éor thefauri lingue Gr&cz. Idem Chriftus impios in die judicii effica- yutat PO- ciffime & diri(fime feriet, adigetque dicitur orichalcum , five aurichalcum, yhinaft, in gehelfnaxn fivein mortem fecundam. Cbf guod colorem þabäac auri. Senfus er- * p s : 526 APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI 17. Et cum vidiffem eum, cecidi ad pedes ejus tamquam mortuus. Et pofuit dexteram fuam fuper me, dicens : Noli *Ifaie timere: *ego fum primus, & noviffimus; z ; 4I-.4. : fzecu- E 18. Et vivus, & fui mortuus: & ecce fum vivens in gani, ( 44: "* la fzecul orum, & habeo claves mortis & inferni. t & 48 I2. '19. Scribe ergo quee vidifti, - . & qua funt, &- quse oppor. Infra tet fieri poft haec. ' 22.13 .. 30, Sacramentum feptem ftellarum ; quas vidifti in dexte- ra mea, & feptem candelabra aurea: feptem ftellze ; Angeli funt feptem Ecclefiarum: & candelab rafeptem, feptem Efc-: j f : * fepten« clefize funt. 3. Sdl 20n pOü - ; poflolos : ORE ; & nond atifis PA CAPUT aT iétiadico — : primam : j Me xSicz—:t fl Incer 1 Uirt;tfe fþa,)f Cum . E; bzbeo claver ;;;;arrif a inf.s:rm".)l Habeo poteftatetn. vitz & mortis, vi- ^ prima fol maxime viget & lucet. Signifi- P L vatur gloria corporis Chrifti, qui in- vificandi & occidendi. Quafi dicat ; candel.ab? ftar folis nunc fplendet in colo, & Ne timueritis tyrannos, penes me refplenduit in transfiguratione , & funt claves vitz (&- mortis, nec vobis N—— fplendebit in die jndicii. * nocere poterunt aut occidere perfecue pE ) Ex reve- tores EÉcclefiz , me invito. 14 Nrels I7. €cidi ad pedes ejus. li rentia & magno pavore, qui exani- z fHO narrata. 19. Qu vidiffi.) Moc capice pri- fs dote t« matus.- z 1 t Opinip, Er pofuit dexterawi fuam fuper me. ) E? qu« fantf)' ng j Quaft dicat, erexit me pre timore & fiunt in Ecclefía. . | ix'cilic:et. nunc "etropolis Et qua oportef f;ri pofl . bac-) Suf) 2. Optya. ftupore collabentem , roboravit & ; ttilia, " confirmavit. Sic Daniel. cap. 9. 18. CFrajano & aliis Imperatoribus, qui Bceret in €ollapfus fum-.,'inquit, € rzerigit. me, perfequentur. Ecclefiam ;& ,maxim»e & ffatuiz me in. grada meo. fub-finem mundi. 'I "Et 1450(5,7 20. Saeramentum.) Id eft, myfteri - - AMlngrum,. Ergo fitm primus & noviffrmus,) Ego fum À a& Omega; ego fum prin- um & arcanum, id fcilicet quod per H at cipium lg(h fBnis; quafi dicat : Ego fum hzc fignificatur. 4ngeli [mnt feptem Ecelefurtm. ) Id 28 utverf Deus, omnium rerum creátor & fi- zniS. eft, Epifcopi, ut patebit ex capite Dy 'qumn fequentt.- tày 19. E? v/vu;.) Nunc vivo. Septem Ecclefra fanr.) Cux Écclefía N Et fus mortzuns.) ln cruce. dicantur candelabra , fupra diximus Et ecet fum vivens. Y Per. refurrecti- num. I5. loquitur de feptem Ecclefi- lr Ef t""t'p' onem vitz reftitutus, r is Afiz mi ) 05 in €ternum. qu& 'vit'; dqrabiïc minabit, nori$, quas deinceps. gOä atoufti v Z À Polos 527 ET RS quam CAPUT IH : Noli d .äfuiæeï;;;* jf'wnnes varia fcribere Exclefüs Epbefi , Suyrne , Per- feecu gami, & Thyatira: collaudans eos , qui INicolaitarum do£iri- pam non admiferant , alios autem minis ad ponitentiam re- - opporf ocans : tepidum quoque deteflans , & xvincenti pramium pollicens. dexte- Angeli T AngeloEphefi Ecclefize fcribe: Hzec dicit, qui tenet em Ec- feptem ftellas in dextera fua, qui ambulat in medio m aureorum. - feptem candelabroru 2. Scio opera tua, & laborem , & patientiam tuam, &quia . non potes fuftinere malos: & tentafi eos, qui fe dicunt A- & invenifti eos mendaces: j pofto los effe, & non funt, k , Et patientiam habes, &fuftinuiftipropter nomen meum, * 3 & non defecifti. .4. Sed habeo adverfum te pauca, qu od charitatem !t»ugm CAPU ususutas ] primam reliquitti. $. Memor efto itaque, unde 6xcideris ;& age pænitentiam, veniam cito tibi) & movebo ! ';,.fm);' T. & prima opera fac: fin autem, egeris. nortis, Vi* nifi poenitentiam wt dicti- candel,abmm tuum de lo;o fuo , 6. Sed - pes. f .nec vaii lol Sa,/?in;;ijili .propter nomen mmmä) N, 14 glä Epheff.) Epifcopo Ephe- 3 - " pf'erfecu- fi uem S. limotheum fuif- Perfecutiones & erumnas. 4 fe docet communior & magis. rece- x Propter nomen meum.) Propter me, Erat autem Ephefus & propter Evangelium. M ta. opinio. Ef znom d €, d etropolis Afis minoris. fed fortiter omnia tolerafti. fecifhi.) Labore Vi&jl37 iict fu. Q. Opera stua. ) Bona & Ecclefis. utilia, que faciebas antequam retri- 4. Charitatem tuam primam veliqui- ],",'j Suf! fi.) Non per peccatum mortale, fed QribUss flm -.gefceret in te charitas. quod de primo illo fervore in con- & maxum - Et laborem.) lmpenfum in falutem vertendis Gentilibus, & promovendis animarum. a Chriftianis ad. meliora , aliquantulum gyer j : f, il Et patientiam tuam.) In laboribus remififfet; vel quod videret Ephefios et Q T& adverfis tolerandis. - Dianz cultores fibi pertinaciter obfi- Ef quia monm potes fn/?inerg malo:.) ftere ; vel quod diuturnitate & affidui- ,'erlf""') m Publicos peccatores fuftinere non . po- tate laborum fractus aliquid. de prima j ex p* illa contentione remififfet. tes, quin aut emendes, aut expellgs ts Ecclefia: &. linde excideris. ) Id eft, qua& Et tentafli eos qus. fe dicume Apoffa- multum de fervore remiferis, & quam ;pra d)xlm los, 6&/c.) Examinafti, explorafti, & a te ipfo diffimilis fa&üs fis. tem Eccleü Venio tibi.) Veniam ad te ut puni- d redarguifti eos, qui mentiuntur fe effe ^ ApoPcolos, cum ügt pfeudoàpoftoli, — am. pX 428 "APOCALVPSIQB,"JOANNIS AAPOST()LI. 6. Sed hoc habes fo. ego odi. ; quia odifti fa&a 4-hlïicolaitgrüga , que &» k f di habeb .. *. Quihabet aurem , audiat, »(juid**Spi»ritüs dicat Ecclefiisz . Vincenti dabo edere de Inorte jqel. ligno vitee, quod eü.ian]zr-adifo Dei lBP -8. Ft Angelo Smyrnae Ecclefize fcribe : Qui v ,-Hæc dicit p;j'irrius; & noviffimus , qui fuit mortuus, & vivit. * j* I 9. Scio tribulationem tuam, & paupertatem tuam, fed di- habet ves es: & blafphemaris ab his , qui fe dicun-tï,Judæ*os ejfe'*,' D In€n r & non funt—, fed funt fynag?ga fat-anæ..- - - Attip: "ntames 3e Niþj; tanas h *5 Pa m'0veäb mnä'elaärum tïtü)n de loco Da£o edere de lign;vitie.) Lignum H. f29. ) ld eft, Ecclefiam a te auferam, hoc vite eft fruitio Dei & beatitudo, do&tri ne fis ejus caput & Epifcopus, eam- & inde confequens immortalitas. Coram .que alteri tradam. Ecclefia, utvidi- 9. Et -ngelo Smyrna Ecclefia fcribe ) mus fupra, per candelabrum fieniti- ; Ad eft, Epifcopo Smyrna.. Ej(t autem catur: hoc autem movetur de loco, Smyrna urbs ejusdem Afie minoris. Io. M. id.eft, de ftatu. fuo,. cum. ab uno Creditur hic. Epifcop us fuiffe S. Po- capite , id eft Epifcopo , ad alium lycarpus. Uilis 1 | transfertur, & in e Hec 4à; cit drimss & noviffemus , & c) Ahug apuc nanda collocatur. jus manu guber- t Cäp l Vide dicta cap. I, num.17. 6. Sed- boc babes. ) Scilicet boni. Q. Tribulationem ruatn- ) Quam pa- &p 9 Odifl; fatla Nicolattarum.) Quorum teris a perfecutoribus infidelibus. ll teg, Yexemini hzrefis erat licere fornicari, & pro- Ef paupertarem tduam. ) Ad quätïi mifcue abuti fctninis, etiam conju- redaéctus es fpoliatione bonorum tuo- gatis. Di&i funt.Nicolaitz, ab ejus rum propter Chriftum. De hujutmo- bns)fic ( fe&z auctore Nicolao, «quem aliqui di paupertate loquitur fanctus Paulus, 7 volunt fuiffe unum ex feptem diaco- cum ait ad Hebreos Io. nümer. 34- nis ab Apoftolis inflitutis. Videque Rapinam bonorum vefirorum cum ;gauditf diximus Actor. cap. 6. 5. fzfcef;-'/iis. Fdel ) DO9. Qui. babet aurem , 4ua'z'4t.) Au- -Sed dives e?.) G ratia & bonis fþi4 Ton defic 3 Dtläa tlä, rem intelligit fpiritualem , paratam ad ritualibus, fiducia in Deum & e u T jus : intclli 5 gendum & ad obediéndum, fi- providentia. j T t C 2 erg Ef blafphemarzs. j Coüv itiis lgtöeiïe- m cut Matth. 13. Qs Zabez 4nres anudi- t II endi, audiat. ris, & non fidelis & pius, fed quafi did r Quid Spiritus dicat Eccleffis.) Spiri- legis & Judaifmi hoftis, impius , d fu. : tus fanctus, qui per prophetas loqui- &execrandus exiftimaris, & diceris. "n ldtl'et tur. Er mom funt.) Scilicez veri Judai, g Viucenti.) Muandum, carnem, dz- cüm non confiteantur Chriftum effe hi, » Cüm monem, quomodo vicérunt & vin- Deum, quem.coluezunt & pradicave- cunt Martyres & alii San&i. Vel , runt veteres I2 J'lge E Propheta. Judaorum Patriarche & ergamum vincenti remiffionem & torporem, per ponitentiam , & per feriam animi ap- . Synagega [atane. ) Congregatio im- mll]ons à plicstionem ad priftina opera pia, & fatane obediens, & illius in- 4l Met pri&ingm Ehaiitatis- fervorem. ÍtinGu fzviens il/l Chriüianos. h N Cl[m - -- CAPUT Il 520 fo. Nihil horum timeas, quae paffurus es, vEcce mifï'uruä wæ&;i: eft diabolus aliquos ex vobis in. carcerem , ut tentemini, & clefng: habebitis tribulationem diebus decem.. Efto fidelis mortem, & dabo tibi coronam vitze. . vique a : ifo Dei Y Ir. Qui habet aurem, audia t, quid Spiritus dicat Ecclefiis: E pyimus, Qui vicerit, non la&edetur a morte fecunda. t N 12. Et Angelo Pergami Ecclefize fcribe : Haec dicit , qui d habet rhomphaeam ex utraque parte acutam. I3. Scio, ubi habitas , ubi fedes eft fatanse : & tenes no- 08 'eife, men meum: & non negafti fidem meam: Et in diebus illis Antipas teftis m » NÀl tanas habitat. eus fidelis , qqi occifus eft apgd VOS, ubi fa- i n d 14. Sed habeo adverfus te pauca: quia-habes illi& tenentes ) Bigaum bextitndoy do&rinam *Balaam , qui docebat Balac mittere fcandalum * Nu litas, if [rib) T ('—?oram filiis Ifrael, ederfe s & fornicàri: - 24' —30 Ea 15. Ita 25: [3 miHOTiS' IO.' Miffurus eff dialo!us ;lt'quas e dium, cujus mentio cap. I. n. 16. uifc$ Pe Tobis :2 carcerez.). lta factum vide- Hoc fymbolo fignificat , primotimen- -mus apud Eufeb. lib.'4. hift. Ecclef. dum effe non Cafarem perfecurorem, fev, 9 » Ccap. 15. & a pud Nicephorum hb 3 fed Chriftum, qui animaàm & corpus cap. 56. fua romphza diflecare & perdere po- 'Quam pöï Ur tentemini.) Wariis cruciatibus teft.- ecundo, Epifcopum imitari ä elibus. vexemini & probemini. E M debere Chriftum, ut animofe & au- ) Ad quam Diebus decem.) Id eft, multis die- dacter rompheam verbi Dei contra ynorum t bus ,fic Job. ait cap. I9. 3. — E decies Nicolaitas, & alios hzreticos vibret. Deihujuïmü' eonfunditis me. Id eft, multis vici- I3. Se£0 u&i babitas.) Id eft, fcio bus. Similis phrafis occurrit n. 14. us Pa Uïi... 22, & I Reg. r. 9. & 7 quomodo afifecta fi t civiþas, in qua es - gumd« 3- Epifcopus.. j um P "' Fidelis. ) . t a pietate & veritate ULi fedes eft fatane.) Gr&ce 9pdyoc, non deficias. ?hromus. Ubi fcilicet. fatanas partim Dabo 1161 coronam vite.) Pro coro- per Gentes, partim per Nicolaitas um & ejusi nam. na tui certaminis accipies vitam ater- dominatur.. Teues nomem meun.) Nihilominu yitils ] di II. £w; babet aurem, &fc. ) Vide perfeveras conftans in fide. U f dictà numm. 7. - 3 s, HC Nozn ladetur| a mort Et 12 diebus £lis.) Et non negaRi e /&c;'unda.)vMors. fidem meam etiam illis diebus, qui- ( dicre prima eft corporis, fecunda eft ani- bus magis fzviebant hoftes nominis yal g ma, cum &terng damnationi addici- Chriftiani, cum fcilicet Antipas, Mar- tur. tyr meus fidelis, occifus eft apud vos. 1 ühml I2. Ang?lo Iferg;zmz'.)sPerg&muS; vel f& ?ïædicavef Fuit Antipas Epifcopus Pergami , cu- Dagriurct Pergamum, clariffima fuit urbs Afix jus martyrium habemus a pud -Surium minoris, vel '"Troadis. Quis fuerit die 11T. Aprilis. 10 ! hic Epifcopus.non liquet. 3 14. Habeo adverfum te pauca.) Haz efit ^ Qu babet ramp/;xgm,) Id eft, gla' 2j &il p beo nonnulla que tibi ebjiciam , & - , .'Bilïl. eum Com. Menech. T. VII., EOX E. ia COT E x 53* .APOCALIPSIS B. JOANNIS APOSTOLI ; -1/5: Ita habes & tu, tenentes do&trinam Nicolaitarum. 1j . 165. Similiter poenitentiàm age: 1 quo minus veniam tibi z aifter Z A €ito, & pugnabo cum illis in gladio oris mei. * prior d Spiritus dicat Ecclefiis :- * 20 17. Qui habet aurem, audiat, qui Vincenti dabo manna abícondic-um, & dabo illi calculum.can-: ]ezab VO0$ f2 didum , & in calculo nomen nov ; um fcriptum, quod nemo AT. ícit, nifi qui accipit. 18. Et Angelo Thyat , irze Ecclefize fcribe: H»ec dicit Filius Vult p 2. Dei, q.i habet oculos tam quam fiammam iggis? & pede's- ejus fimiles aurichalco. &, in 19. Novi ibus que —a te veuh. emenda;i, & per p;te- qug te'impedit, quominus contra IN L " i- fitentiam dsleri, que in his peccaft:. colaitas ftrenue depugnes. f. H "Unicul " Tenentes dofirinam Balaam. Y Merito Dabteo mánna ab d ? cafzdt Enm. ) Conf(;- , &0s qui tenebant do&rinam Nicolai- lationum fpiritualium , que dantur fortiter pugpnantibus contra. vitia & L tarum, appellit tenentes doctrinam DBaam, quoniam ficut Balaam au- herefes. Dicitur 24/£ozdirum . id efts ex auricl Gor fuit, ut Hebraei edereot de im- ignotum inexpertis, vel repofitum , ut folent qua fervantur in loc tür pona molatis Beelphegor, & fornicaren- dito. o ab Inferend; twr cum alisnigenis mnulierihus ; ita Vide Pf 30. 20.- &l ment Nicolaitz libere fornicari cum omai- Da?o ilh calalum tandt'dum.) Bo bus permittebant, &uxores volebant autem calculus cand:dus fentsntia fe- chalco, [ L foltturin &fle communes, & idoloth yta comeT licitatis, qu:«m . Chriftus proferet in Chriftum dere volebant. vincentes, ipfaque &terna felicitas , Mitrere [canda'um.) ldeft, ut mu- qua vince»stes donabit. Cilculus e-« Orem egg gnum. lieres initteret, que forma fua fcin- nim candidus veteribus fiynum erat 4 I dalo effent Hebreis, & in. peccatum rei feftz & £.licitatis , & ab/olationis : A inducerent, Vide hiftoriam Nuim. in judicio; & in Comitiis pro mazi- Ye Tlcoli e i €ap. 24. f ftratibus. creandis^ calculus candidus aboraffe - Edere. (5 fornicari.) Id e ft, ut ede- dabatur, ejus nomiae (ignatus ,. cui - f Clüritaten /gent ( fornicarentur. futtragabantur. j ! mirifte 16. Similiter ag pænitvntüm. Nomen novum.) $ cilicet ut fif, & ! dicatur filius, & hzres Dei. 1.1 te geme, Quemadmodum & Epifcopo Ephe , net d precepi, ut poenitentiam ageret. . I89. . -4ngelo Tbj'atire.') Eifcopo 15 Operip, Si 440 imus.) Alioqui. J'hyatice. Eratautem Thyatira urbs . Ri inir ultima M ;forum, colonia Macedo- Veniam ttbi c:ito.) M eniam ,üt te ob ] ftiàm poft .-mcgligentiam puniam. nu:n adrA"JH:rum Petgimi. Quisfuüe- b 20. Pa Et pugnabo cum il5 im gladie orzs rit hic Epifcopus non conftat. Corne- li lo mti.) Quafi dicat, feram in illos, qui lius exiftimat fuiffe. beatum Carpum, ïl'ïïquä mul doctrinam fequuntur:| Nicolaitarum, Qui Lhaber oculos -tamquam flaznmam i"m&n fententiam mortis, eamque per ad- 1g2:5.) Quai videt fcelera [ezabilis , m Nieol miniftros meos eis inferam. 2 de qua mox. Tacite etiam redargui. l] Roj & & O17. Qui babet aurem, 60c.) Vide tur £pifcopas Thyatirenus, qiod hu- Prop, dicta nüm. .jus mulieris fcelera non vider:t, au£ 2 E Jen d dic Vizcenti.) lumfacta& e trores Ni- ad illa conniveret. Ietüt; fig *lolaitarun-xx,,ï. Fum puü—llanixgicacefn i E 95 g Et pedes. fémiies furicb:;:lco.)) P edeli . E ^ CAPUTHU. 531 10. Novi opera tüa, & fidem,. & charitatem tuam , & mi- nifterium , & patientiam tuam ; & opera tua noviífima .plu'r.; yiäi prioribus. E e(is? " 20. Sed habeo adverfus te pauca; quia pefmittis mulierem 1Can« Jezabel, quze fe dicit propheten , docere , & feducere fer- emo VOS Imeos , fornicari, & manducare de idolothytis. . or. Et dedi illi tempus, ut poenitentiam vageret*þ, & non Filius e fua. vult peenitere a fornication 22. Ecce mittam eam in le&tum,- & qui moechantur cum pedgs ea, in tribulatione maxime erunt, nifi poenitentiam ab ope- Nori ribus fuis egerint ; — — ? & f;:ient omnes 23. Et fillos ejus interficiam in morte u Ne Ecclefiae,. ^quia ego fum fcrutans renes, & corda : & dabo * r. Vobis audem dico, Reg. Co-;;.*fo- 'þ undum opera fua. IOÓ. 7. -'unicu.iqu—e veftrum fec - Pfal. ; dantüt —— Xxx) 2 24/4. EC [ ."IO. "RD ;dlakdücar: de idolotbytis. ) Quamv*ïäï ere. ex auri'chalcö, ig;ïito,fïgniücare viden- enim ex natura rei idoloth tis vefci II.20. yfitum , tur poenam ignis inferni, fceleftis illis ; loco ab inferendam , de quibus hic loquitur. malum non fit, tamen non icebat ob & lT. Vel] mentio fic pedum fimilium auri- Ícandalum, ne comedens crederetur IO.20. idololatra , & ob preceptam A pofto- I2- i, )' ER 1 chalco, ut Epifcopum 'Thyatirg con- »ntia 1« foletur in. afflictionibus quas propter lorum, A&. I15. & ob periculum re- oferdt ia Chriftum ferebat , doceatque puri- Lxbendi in. idololatríam , f quis illis felicitts a orem eum fieri, & majori gloria di- cibis vefceretur. 0. Ecce mittam eam Ím lefum.) adcalus &« gnum. um ent I9. Neviopera tua , 6c.) Se hcencïa Percutiam eam gravi aliquo morbo. Yolutioni verficuli eft: Scio te multum pro fide Vel fenfus eft : Quandoquidem illa j m & non vult penitere a fornicatione fua, Iaboraffe contra impios , fidemque : ndidis charitatem in omnibus o(tendiffe, & liber fuz voluntatis arbitrium, fed non cogam illam, cum relinquam cuiz in minifterio Epifcopalis curz ftrenue u;us ,': c-'"v permittam illam vias fuas tenere, & te gefliffe , & multa pro me pertulif- in fuis turpibus deliciis volutari. LL fe, nec defatigatum te fuiffe in bo- lg fribulatione maxima erunt.) In- D nis operibus, fed cum multa prius fe- E;yifcopü ceris initio tui Epifcopatus, plura gentibus erumnis vexabuntur. etiam poflea adjecitfe. 23. Er fülios ejus interfeiams f" more vaci u :£e.) Dira morte feriam. $ ; Mj'c'cd()' oO. Permittis mulierem exabet. J quistite Fuit hxc Jezabel nobilis, & potens Qnia ego f:um [erutans renes 6f corda.) aliqua mulier heretica, qu& prophe- Id eft, abditiffima cordís Jezabelis tiffam fe mentiendo, propagavit. 1e- arcana , € jïusgue cogitationes fecre- j 'Carpum' tilfimas. Junmam &am Nicolaitarum , docens licere for- Uhicuique il- emb:lis.i ; nicari, & edere idolothyta , ficut Je- Unicuique veffram. . jugü zabel propagavit cultum Baal. Porro. lorum , tranfit enim: a tertia perfo- m'fe od* na ad fecundam, licet de iisdem fex- Jezabel dicitur, non quod ita. appel- mo fit. » dl a Jaretur, fed quod antique illius Kegi- nx jezabelis mores imitaretur. | Vo?i: vnnte.m dico G. cateris. ) V-'Con- j) ss j 532 - | APOCALYPSIS B; JOANNIS APöSTOLL iS. j 24 Et ceteris, qui "Thyatirze eftis : Quicumque non ha- bent dotCtrinam hanc, & qui non cognoverunt altitudines fa. . matutn tange, . quemadmodum dipcunit,, non mittam fuper vos ali ud pondus. t P d 29 ( E 2$. Tamen id, quod habetis, tuenet'e, donec veniam. - 26, Et q ui vicerit, & cuftodierit ufque in finem opera mea, l?ztbemr/ dabo illi poteftatem fuper Gentes,. 27. Et reget eas in ertatilor xvi;r»ga fc?'rreaä & tramqj:lamvas flggli con- qiittei fringentur, : t IN vertitfoannes fermonem a]ezabele cum annes ad AGor. 13. o9. »T/u'j/izm eff |ipr uis, ad alios veri Dei cultores,qui erant b Spiritui Santlo, €$ nobis mdbil uitra im- Thyatirz. Particula & ponitur pro pouere vobis omeris, quam hac meceffa-. | U.q d eft, ria.Huf abflimeatis vos ab smmolat P v 24. Qu?mnqäe zon babent.). Non felacrorzm , €c. : : Yecipiunt, non tenent. .Q5. Donec veniam.) Scilicet ad ex- Non eni ' Dq&rimzm banc. ) -Jezabeli s'& Ni- tremum judicium, femper enim illi- colaitarum. citum eft, & erit idolothytis vefci, fi n E Qui noz c fcandalum inde oriatur infizmorum, barunt. 0gnaveran!.) Non appro- H mn?;;, & vix unquam fiéri poffet fine fcan- B Treparal . "titudines.) À Balu, pr ?funditdtes, dalo, prefertim inter recens conver- ! L 16 ipne utitur vocabulo ipfo fectatorum Je- fos, licet fimpliciter loquendo , fpe- zabelis, qui doGrinam fuam magnam &ata rei natura, cibis illis vefci pec- gNUT E 225. g altitudinem habere ja&abant, id eft, catuin non fit, ut fupra diximus. Vide !' À cilicet ha mire profundam & fubtilem effe ; ita D. 'Thom. t. 2. queft. I03. art. 4..— ao enim de fuis erroribus loqui folent Q6. E£ qui vicerit,) Qui non cef- Dahi j]j hzretici , & irridere Evangelice do- ferit terroribus, aut blanditiis impiz ] TM Grinz fimplicitatem. À Jezabelis, & ejus comitum, fed fem- p | I i Qgemadmbdum diclmt.) Ut lo qui fo- per cuftodierit mandata mea, &c. lent hi haretici, qui profundam effe p m .Vï&rix dicunt fuam do&trinam, cum tamen hz Opcra tn&4.) ld eft, precepta mea, ji uN qof quz opere impleri jubeo. ais Tk profunditates fint profunditatesfatanz, Dato il poteffatem. fuper- Gez£er.) l Hinag v hoc cít, profunda illius, & calida n confilia, que excogitavit, & infpi- Loquitur. de poteftite, quam Santti Lapige, exercebunt in die judicii in. omnes 93&(1], fnuleorum.. ravit,membris fuis ad perditionem Gentes , quz Chrifto non paruerunt, ii à fum : judicantes eas cum Chriftó, & «ternz Non mittam fuper vos aliud pondus.) Nge/o "Nerifimile eft Jezabelem, & eos qui mortis fupplicio tradentes, juxta il- ^ at lud Sapient. 3. Judicabunt mationes , polis dicebant fas eífe vefci idolothytis in & dominabuntur polþuli;.- invidiam vocaffe Apoftolos , quod ea pus lücerey prohiberent. Dicit ergo Dominus: Q7. Et reget e45. ) Scilicet mecum Qu Met Non mittam [uper vos aliud pondss , regni particeps. 1 EE It id eft, non gravabo vos . ulla veteris lp virga ferrea.) *Id*e& ,V inflexibili ? Qu legis ceremonia ; tamen id oneris, ad malum, & valida ad fuppliciun. l 0 esar der quod impofui per Apoftolos meos, S&E Alludit , imumo utitur verbis: Pfal. 2. MLES pul tenete donecx'veniam,- Alludit S. Jo- num. 9- OHiClum E cAPUTIL&m T 533 n Ta- Ya 28 Sicut &*ä '&go accep 3 i :;(.Patr'e'm—eo, : & dabo illi ftellam 2 o fo matutinam. WUM VTE aïiud * . 29. Qui habet aurem,audia t ',' —'quixd; $ pir—it'us» dicat EFcleüiSf | GOAPUT u iC | .?aäeiur/ fcribere Eccl efiis Sardis , Pbiladelphia , €? Laodicia : — errantes ad ponitentiam minis reoocans , fed alios collaudan s & i gon- ! ER uincenti pramitim pollicens : Deuim dicens ad offium puljare, à ut ingrediatur ad illum , qui apperuerit. j 51 m L MRU 'i' Angelo Ecclefide Sardis fcribe: Hsec dicit , qui ha- ifum d : I'E bet feptem Spiritus Dei, & feptem ftellas : Scio opera iltzd I« : wetde E. tua , quia nomen habes , quod vivas, & mortuus es: . 2.-Efto vigilans, & confirma ceetera, quse moritura erant. imm(atis í ena coram Deo meo. x ader Non enim igvienio opera tua pl AX«X 4 5. In nim illi SVCfCis l UEL m;;qu.m; PT fæä confrimgentur.) vent, negligere; pudeat te degere ix'z emorum, - (rte fcat- Irreparabiliter , quemadmodum vas morte animz , qui alios vivificare de- » s COV* - fidile igne duratum, fi contrin 5 zatur, bueras. vo, De iteï*-um/fingi non poteft & reformari. Et þptän /?ellzz:.) Id 2Q8. Sicu£ E ego 4ccepi & patre meo.) Epifcopos. ie&, -feptem d pe mus, Vi : . Scilicet. hanc poteftatem | judicandi E - Nomenm babes quod "wrvas , &5 mor- j arff 4' gentes. 7 £u4$ e$.) Quaft dicat , fcio mores Dabo illi ffei lzzhz mktm*immz.) " Per tuos, & quod videaris vivere, & mul- qon at ta^bona operari, cum revera mor- jis iupit. F^ quam videtur intelligere lumen glo- t riz , claram vifionem Dei, quam ani- tuus fis, quia excidifti a gratia per fl n ma vicrix per Chrifti. gratiam adi- peecatum, — Videtur hujus Epifcopi a e l pifcitur.poft mortem. — Alii aliter ex- peccatum fuiffe negligentia in mu- ;epta me nere Epifcopali , in docendo, monen- d. plicant, quorum interpretationes plu- .timas videat qui vult apud Cornel. do, corrigendo populo , in con. ".' Gautti) va a. Lapide. firmandis iufirmis, fcandalis averten- pm u 29. Qui babet aurem, 6c.) Vide ibi dis, hzrefibus reprimendis , &c. in 016 Ed * &a fupra num. 7. E 9. Effo vigilans.) Expergifcere, qui j anuer t N, ge jo Ecc/e/;'.e Sard, 1;:.) Eæpifcïo.po negligentia & focordia quafi alto fo- . &etrng Sardenfi. Fuit Lydig metro- mno teneris. v ; jutà ** *polis; Confirma cetera qua moritura evant. 3 Quisnam fuerit hic Epifco- / ydfl'M" D .-pus incertum eft. Cerera , id eft , ceteros, qui nifi vi- 0 Qu babet feptem fmritus Dei.) Spi- giles, & eos confirmes in fide & vir- ritus, id eft, Angelos Ecclefie re- tutibus , motientur morte fpirituali ct aecut per peccatum. Ores; quafi dicat : Verfaris, o Epi- mgexabill cope Sardenfis , inter fan&tos Ange- . Non enim -venio opera tua p!erid.) icindi os & Epiföqpos ; pudeat ergo te Id eft, perfecta ; quafi dicat, non fuppl h unum non fan&e vivere; pudeat te plene vivis ut debes, non refpondenc r : f offium Epifcopale, in quo alii fer- opera perfonz, ac muneri tuoe M — ! ^ ^ * $34 - APOCALYPSIS B. JOANN-IS APOSTOLI .3. In mente ergo h 3he! m UN. 1 NE. ualiter acceperis, & audieris, ^ ;. &íerva: & poenitentiam age. Si ergo non vigilaveris," Ve- - - quoc nei Thef- njiam ad te tam s. 2. quam fur, & neícies, qua hora veniam ad te. "[ &feril 9. Pet. 4. Sed habes pàuca nomina in Sardis, qui non inquinave- E5 E« t veftimenta fua: & a de, & Io. fun rïïbulabunt mecum in albis, qu-ila Infra dlgm funt. veniant, lexi te. 16.15- — s. Qui vicerit, fic veflietur veftimentis, 'albis , & non de- . lebo nomen ejus de Libro vitze , & confitebor nomen ejus. Io' l Vabo te à Ccoram Patre, meo, & coram Angelis ejus. dicat Eccieüiä. verfüm t 6. Qui habet aurem, audiat, quid Spiritus ,. Et Angelo Philadelphiae Ecclefiae fcribe : Hsec dicit . .. Ec Coronam *Ifaig SanCtus, & Verus, * qui habet clavem David : *qui aperit;* * 29.0. & * Job- nemo claudit: claudit, & nemo aperit. gt 12. 141* b" 8. Scio- Epifcopo' I * modice virh Oualrter acceperis. ) 'Qualïter fis : Vej?ibtur: j?a!z';' 4[61':.) Scilicef ft 2 , ol:a : &dan, qu 'inäi, tutus, & qualem te vitam agere gloriz jam dicta. * pom , ut a docuerint, qui te baptizavetunt, & Et mom delelo eum de Libro v;t.e.) it, Ecclefiz ifti prefecerunt, & ita vive. Omnes Chriftiani in baptifmo fcri- Qui hale Veniam ad te tanquam fur-) Id eft, buntur in libro vite inchoate , & lsc of temy cum minime opinaberis morieris , & -quoad prefentem juftitiam * qui ergo id dt, diy -àd judicium vocaberis. z peccando amittunt gratiam, delentur . eratves ] . Sed babes paucanomina.) P. aucos €de libro vitz, eodem fenfu, fcilicet - beit £, Chriftianos, pauca, capita. Sic AR. quo ad przfentem juftitiam. Vide D. iyfe adducit . hom. I. part.. uzgfl. 24. art.5. Ita-. J- I5- Er2z autem turba hominum ff- que fententia eit, pergam illum ha- tG exchuder amul fere centmm vfginti'. Grece pro Cl'dlldll 5 ; Bominum ,:eft dvopudirev , mominum. bere fcriptum .in libro vite, modo z ^. propter eor explicato. L2 / ,æitnm ingquinaverunt vefhrmenta Ef confitebor nomen ejus cor äm Patre » occludit, e f»a.) Qui labe peccati innocentiam seo.) Id eft, palam coram Patre meo n Ecdefian fuam non inquinaverunt, ( quamvis $. o oj eraves procellz Ecclefiam iftam con- & fan&is Angelis agnofcam illum, Tiüé pfo me & inter meos numerabo, & gloria- * cufferint, a fide tamen & charitate bor me talem feryvum habere. It dgjj, dimovere non potuerunt. Alludit ad Predicatiog veftem candidam, qu« in fignum in- 6. Qui-babet aurem , &c-) Vide di- uml nocentis & fanü&itatis Ecclefi tra- &a cap. 2. num. 7. 7. Et JA4ngelo Pbiladelphia.) Urbs eft NI ; Ap"tl[))). h ditione datur recens baptizatis. fita in Myfia juxta Lydiam, ita di&a pauc Et ambulabunt mecun. sm albis.) Me- ab Attalo Philadelpho conditore.. - cum femper erunt induti ftolà immor- Q'IM To, Quis fuerit hic Epifcopus Philadel- talitatis, claritatis & gloris. - phig incertum eft; aliqui exiftimant $0 exo 1 . 5- Qui vicerit. ) Peccatum, & e — fuiffe fanctum Quadratum. QUa virtus : flatu & ldurc ferit. peccati, in quo verfatur, emer- Sanélus.) ld eft, qui fan&us eft, & auctor atque amator fancitatis. Sric vefftetar.) P*ro. f«, in Grgco eft E* verus.) Qui eftverax & conftans t tsf &rtc ; bics fed nofter legit àrwc , f/r, in promiffis fuis, vel qui habet: veram. ID reti, l C$ idllæün fe'x;fas eft idem. fgn&i;acem : p»roïponit. enim Chriftus. * m , N ! ] VN [ E CARUT:m $35 8. Sdio operitua, Ecce dedi coram te of'ium apertum , feris, * Ve. ] quod nemo potett claudere : quia modicam habes virtutcm » & non negafli nomen meüm. I ad te; J- & fervafti verbum meum, ; Inavee ) . . Ecce dabo de fynagega fatsnze , qui dicunt fe Judaeos »q éffe, & non funt , fed n entiuntur , Ecce faciam illos, ut veniant, & adorent antepcd*es tuos , & fcienty quia ego di- on de lexi te. fervafti verBSïn patientise mez, & ego fer- o. Quoniam S - J eui vabo te ab hora t entationis , qu&& ventura eft in orbem uni- - défs verfum tentare habitantes in terra. c dict 1I. Ecce venio cito n 3 tene, quod habes, ut nemo acci;;iaï | aperit, cOr'o,na'm tuam. Wägä ) 'Sv.cio Epifcopol kPhiladelpfhltie.nG ; qui erat illud co-«.?;*ffus es , & !ïrofeü"gs es'. — Àà! modicz virtutis, fuam fandtitatem per- te. effe fectatorem meum. Tcef äoh ; fe&am, quafifpiculum , & quafi fco- tur. 9. Écce daöo.) dii .ut convertan- ? o üitt.) pum , ut ad eam/afpixret & conter- at, De Synagoga fatans.) Ex Judsis, & no Icri- zi babet clavem 'Davi:l.) Clavis ]udaäzuntibus à q.ii funtSynagoga non * 9 aA* Contr.'f Chii- at s hec eft templi Davidis & $alomoais, Dei, fed -fatane, qui u etqo id eít, clavis i£cclefie , cujis typus ftum & Chriftianos confpirant. delentu erat vctus Jadeorum templum. Qui dicunt [e ]udaos effz , 6c-) Vi- de di&a cap, 2. nm. 9. ; fcilicet Moe:it 65 nemo claudit.) Ide ft, qu& Vide D. ipfe adducit ad Ecclefiam , nemo po- doremt ante pedes tuos.) Ad pedes teít excludere. tuos procide h t Ite ) Quibaus i;)fe juííeris. nt, pa(rgti tlxxcereiquidqqid f ilom ht Claudit &5 nemo 4perii. ?J,' mon propter eorum. incredulitacem fores ^Et f;imt 7ui4 ego dilexi te.) 'Tunc occludit, nemo poterit eas aperire, tit intellizvent, & conftebuntur te vera- cem, & pium fuife, & Deo caraimn. .lm hum in. Ecclefiam ingrediantur. Rre-' IO. -Q«oniaz jervafti verbum patien- agre m 9. .Scío opera t«4,) Scio quam uU y lm nue pfo me laboraveris. . H mes. ) HMsc omnia tibi evenient, Er ded; coram te offwum. ) 3cilicet quoniam fecifti id quod ego precept & gor ds patientia ubique fervand: & tenen- præditatiunis,& converfionis Genti- da. Vel,, fcient te diletum fuiife a um. f Vi $ "pertum.) Habeo enim clavem Da- ie, quoniam 2quo animo orinia in- commoda pro me pertulifti, | U,b'gei't vid, & pandam fores coram te, ut in- Parientia mcé. ) Patientiam fuam u qida ducas multos in Ecclefiam. .Quia modicam babes |virtutem. ) vocat/quam ipfe przcepit, : & exem'.w oulitor Ideo eg o aperiam coram te oftium, plo fuo docuit. philade" zuainfirma eft & iinbecil- Servabo te 4b bora tentationis.) Ne, siftimate quia virtus la, & idcirco tibi vires fufficiam, ut fcilicet, in tempore future Ytentationis obftastes diticultates fuperare pofiis. & perfecutionisfuccumbas. — Videtur ius cüa & Et jervafli veroum meum. id eft, loqui de perfecutione fub "Lrajano;. ytió fidem retinuifti, & do&rinz Evange- que valida £uit & üniverf^lis. . hlcse *.idhæü&j&, » II. £cce veg.o ciz*o.) 2u- a-djutu;'t)l: yt YT Er "ow "eg qU äjif' hbme? menm.) Sed & coronaturus. D z - 336 APOCALYPSIS B ]OANNis APOSTOLI ^5734. Qui vicerit ; faciam illum columnam in templo Dei 1. 5 te mei, & foras non egredietur amplius: & fcribam fuper;:eum. piam -nomen Dei mei, & nomen civitatis Dei mei nova Jerufalem, n us defcendit de coelo a Deo meo, & nomen meum novum. f0 13. Qui habet aurem, audiat, quid Spiritus dicat-Ecclefiis, & caq gï;]'Oan. I4. Et Angelo Laodici;e Ecclefice fcribe , * Haec dicit4 - 16 8 14. 6- Amen , teítis fidelis , & veru " S5 qui.efä principium creaturae locuple: Dei. L] confufo e-ra tua, q - .I5. SClO Op uia neque frigidus es, .nequ—.ek cali- :vjdeas. : . dus: utinam frigidus effes, aut calidus. lo MM X f Se(jïk'þ Tene quod bales, 6c.) Conferva pofitum eft; quafi dicat, in vi&orï:" pet fa. fortitudinem & patientiam- tnam, bus, quafi in columnis infcribetur. deyi m primipmm perge ut capifti, & nullis cede ter- nomen Jefu; conftabit enim gratiam - principam roribus perfecutiónum , ne fi iis fuc- & victoriam per Jefum effe confecu- T25, cubueris alius pro te fubftituatur, qui tos, «& ]efus illos fuos effe agnofcet. mercedem & coronam: vite eternz I3. Qu; habet aumrem, &c.) ^ 16. $d KI' e- ' Vidg ille dicitm ferat, quam 'tibi paraveram. . di&a fuperiori cap, num. 7 audet mort I2. Qui wicersit. faciam tllum cela- I4. Ef An[gela Ldodiciæ.) Laodïciz; mnam , &2,) Quaft.dicat, faciam ut eft urbs Cariz, quam celeberrimam ?ldae, i qui firmus in virtute perftiterit, vice- vocat Plin. lib. 5. cap. 29. Quis putior & fuerit hic Laodicie: E TEl ritque omnes tentationés , fit magnus tum eft. pifgop'us igno- . & gloriofus tum in Ecclefia, tum in Cüpifcentii colo. Hsc dicit: Amenm..) Gr*æcke., A"yäþ,* Cità deyor Et foras non egredietur amplius.) E id eft, //e qui eff amen , fcilicet ftabi- U Videntu r .ab illa gloria nunquam excidet. lis, verus, fidelis , imo : ipfa ftabi- G.diCi Ot Et feribam [uper eum.) Perfiftit in litàs, veritas, fidelitas. u i'.:zli'das / metaphora columne (unde ex Greco Teffis fidelts &X Ver&us.) Hæ'cqf bdit, Fpondet | verti poteft /zperezzm ) columnis enim ut fint explicatio 4&ez vocis obfcu- 00 optatq I€. infcribi folenttituli, & nomina vi- Premittit autem Chriftus afle- . &orum, vel eorum quibus eriguntur verationem fuz veracitatis & fideli- 18 lib : & dedicantur. tatis, quia huic Epifcopo dicturus eft 8 manifefe Nomen Dei mei.) Alludit ad colu- Doieat quzdam, quz minus verifimilia vi- | mnas, in quibus principes eas erigen- dentur, ut quod praftet frigidum effe ürg fdy, tes fua nomina incidi curabant, quo quam tepidum; quod Epifcopus hic . l. d fignificabant eas fuas effe, & nomini mifer. effet & miferabilis ,^ pauper , Aide; 1i0u fuo dicatas & facras, ideoque fibi ef- cccus & nudus: quodque tali tam in- tálere j ali fe caras & gloriofas. gentia promittat, fcilicet ceenaturum 71:? .P PCcaf Ert pomem civitatis, €&c.) Jerufalem fe cum illo, i L 7 triumphantis, fcilicet, fciatur colu- in throno fuo. pfumque collo-t-:aturkum ; lflti[;j m ; mnas illas ad ccleftem TJerufalem in w efb principitm - ereatura. Dei. ) - metdph()m : e«ternum pertinere, & illi addictas Qui fcilicet Chriftus eft caufa etlici- m Yon efíe. ens, & exemplaiis rerüm creatarum , - Et nomen meum novum.) NOmen a qua fcilicet principium ducunt o- ^ Nl ii Diéng la tv Á Chrifti novum eft nomen fefu, hoc mnes res condite maxime reparata- " aguofcem enim novum illi m circ,umciüone im- 8 nOfCCrc rum , fcilicet hominum redempcomm" o buj, jl h; ( t Dd R CAPUT I 537 0Ta . 16. Sed quia tepidus es, & nec fii N Ci- Tem gi.duä, nec calidus, m N piam te evomere ex ore meo, flem - 17. Quia dicis: Quod dives fum & lloäupl'etatu"s; & nullius ovum, egeo: & nefcis, quia tu es mifer Clefiis, « J &miferabilis, & pauper , & caecus, & nudus. dicit,' 18. Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum i N eatut g locuples fias, & veftimentis albis induaris, ut non appereat confuíio nuditat L is tua, & c?llyrio inunge ocqlo; tuOs , ut l äclal»i-,l» lg * EBgO, $i per fuafn mortem. Secundo, cum naufeam movere incipit, & paulatim | vi&oxï-x dexij tam principium fignificet, quam magisab eo per focordiam, & con- fcribetur. principatum. | Senfus eíle .pote&, qui temmptum fpiritualium bonorum rece- l g:ätiam principacum tenet in omnes creatu- dit, donec tandem omnino in morte CoDfecu« ras. fua evomatur, &aC appofcet, hrifto in &ter- 16. Se4d quia te;þidm es. ) Tep.'tdus num feparetur. A Yie ille dicitur, qui Deum quidem non I7. Drves fum & locuplttatus.) Lo- audet mortaliter fciens & volens of- cuples & abundans bonis fpirituali- Laodica bus. s. jerrimarm fondere, ideoque fe putat juftum, fed purioris & perfe&ioris vitz ftudium E mifer, & mi/ärabi/ir.) Cur fit j Qus negligit, undefefacile propriis cone mifer & miferabilis tres fubdit caufas, u igng- cupifcentiis permittit, & quevis pec- quod fcilicet fit p a auper, cacus & €ata devorat, qu& fibi tantum venia- nudus. P AW'» lia videntur. At quomodo de tepi- Pauper. / ) Id eft, carens charitate. j Iub do dici 'poteft ? Uriuame frigidus ejfes , Cecz; ) Quia imprudens in rebus "m fhbi- «ut calidus ! $Tc. Cornelius a Lapide agendis. réfpondet bonum effe hoc defiderium, Nudius. ) Quiä carens amictu bono- ss obfci- quo optatur ut aliquis. focors obfir- rum Operuin,.. matus in focordia, & proximus rui- IS. Ezmere 4 me:) Alludit ad illud ftus 3ü€- ne labatur in peccata aliqua graviora lfaiz-55. num. I. Venite, emite 4b[que & fidd & manifefta, ut. ex iis lapfus fuos a- argento viuues 6 dac. Utitur, autem ilunsdi gnofcat , ferioque & plane corriga- idonce verbo emendi , quafi dicat : fasia ri- tur &falvetur. Hinc 3. Auguítinus Etiam cum voluptatum difpendio , vdum é lib. 14. de Civitate Dei cap. 13. cura ut habeas aurum hoc, etiam fi o i 4udeo, inquit, dzcere fuperbis effe utste, dolores pcenitentig ferend i ünkt' &a ; pope» cadere 12 4liquod. apertum manijeflume jucundis abftinendum. Jj ao u- Aurtm ignitum. probarum.) Aurum, que peccatum , unde fibi difpliceaus , gnaturum. q'm. jem fíbz placendo ceciderant. igne probatum, hoc auro fignifica- Incipiam te evomere.) Sumpta eft tur ardens . charitas, qua tollitur fpiri- tüalis paupertas.- 3netaphora ab aqua tepente, qu& fi Porro 3. j, Dd ) bibatur vomitum ptovocat. Er veflimentis albis induarts.) Mïa. ed.ïdf tepidus incipit evomi, cum perma- cet innoceritia, vitz puritate , lanctis geitatums nens in tepore fuo, nec miferiam fu- & puris virtutüm operibus , quibus ducun: [Ud am agnofcens, quam facile poílet a- nuditatem tuam fpiritualem tegas. gnofcere , Deo difplicere , & quafi Collyrzo immg/eþ ecufos tgas.) Collyri- x B,él. cum Com. .:Merzac/:. T VIIl. X 5398 APOCALYP&IS B. JOANNIS APOSTOLI *Pro. 19. *Ego, quos amo, arguo & caftigo. /Emulare ergo, Tebr. . 12. & poenitentiam age. 2oo. Ecce fto ad o ftium, & þulfo': fi quis audierit vocem Aprrto i .1?- - meam, & aperuerit mihi januam, intrabo ad illum, & coe- tiift ci] nabo cum illo & ipfe mecum. ! Wr a 21. Qui vicerit, dabo ei federe me cu'm] in throno meo : ficut, & ego vici, & fedi cum Patre meo in throno ejus. L mot 22, Qui hablet aurem, audigtly, fluid Sgiritus di?at Ecclewüis/: pti djcens : CIto poft ^. Etf 10 & (d4 ? Et « tdinis : Tüding, '»CAPUTI N— &u'm eft medicamentum oculorum,r Et ipfe mecum.) Non dedignabor b IN &tte .pr&fertim | lippitudinis. Eft autem ad menfam meam illum adhibere; Pand — Collyrnum hoc humilitas que& oculos loquitur ut hofpes, fed ut major & Ie poffit los noftrosaperit, ut videamus, & agno- locupletior, qui veniens in domuimn Mentem, 4 Ícamus miferabilem ftatum — anime alterius, beneficium & PFut - noftrz. potius det, quafm accipiat. énim cedum IQ. Ego quos amo, arguo 63 caffigo.) 2I, Qu vicerit.) Quiadverfus dia- Tlátüt & cla Qnafi dicat, itaque hec monita acci- bolum dimicaverit, & frigus tepo- tione finif ttte illum ad pe,quafi arg umenta amantis anixni? remque excuflerit, & ftrenue labora- ut revera funt. verit, ut calore Spiritus fandi con- gunm, & JExilare.) QqNoco», zelare, zelum TU^, Qui jl falutis ctue & aliorum affume. cepto ferveat. £vl g Dabo ei federe mecum in throwo meo.) 20. Ecce ffo ad oflium &$ pulfo. ) Sedere in throno Chrifti eft partici- 105 a0diyi p Quali dicat, etiam fi a ce fim exclu- Qu dij, f fus, ad te iterum falutis tuz ftudio pem effe regni ejus, & coharedem N EM cceleftis beatitudinis. redeo, & quafi hofpes oftium tuum pninäm V()ce pulfo, ut mihi aperias, & me in ani- ,Sicnt*ff ego vic;. ) Id'-e&, "Plkuri",m 1 alditarm, t mam tuam recipias, Pulfare autem eft j mïde b!li pro Dei gloria, & pro hominum 1a- internarum infpirationum vocibus pe- lute toleravi. Rinte & foi * tere ut admittatur. NI Ubortes Intrabo ad illum , €$ cenabo cum - Et fedi cum Patre meo in throno ejus.) z Cidenr E«clefï le.) Perítat in eadem metaphora ho- Propter quod Pater exaltavit me, & à d f participem ^ne fecit reeni fui, & fe- "üem fæcE p fpitis no&u venientis, & (ignificat fe 1 h; injuriarum & repulfe oblitum amice dere me fecit ad dexteram fuam. 'Xti(itn' l & familiariter cum eo victurum, & 22. Qui babet aurem, 6c.) Vidp j i, obfequia ejgs'accepturum. dicta cap. 2. num, 7. colo;i, "d Q - APE —— 539 etgoy CAPUT IV. VoCerm "Aperto . in coelo a/iza videt 'fedentem in. tbrono., & in. bujus cir- & C cuitu vigintiquatuor [eniores fe;lem*es C , qua bic defcribit, qua- tuor animalia , que fedentem in tbrono af du& una cum vi- 1060 ; €us, . gintiquatuor . fenioribus glmjïcabant lefis. Oft hzec vidi: & ecce oftium apertum in coelo , & VOX' prima, quam audivi tamquam tubze loquentis mecum, dicens : Afcende huc, & oftendam tibi, quae oportet fieri Cito poB: haec. 2. Et ftatim fui in fpmtu, & ecce fedes pofita erat in coe- lo,. & (apra fedem fedens. E 3 Et qui fedebat, fimilis erat afpe&m lapidis jafpidis, & fardinis : & iris erat in circuitu fedis; Iïmlhs vmom fma- ragdinee., z 4. Et 'APUT yyyz T ecce ofhym apertum i2 cele. 3 " Lapidis ja[pidis € fardinis.) Jafpis. dignabot 5 eft coloris fubviridis, fardius ruübei: xdhibere ; Panditur oftium ccli, ut vide- re poffit ]0 annes Deum in throno re- Alludit Joannes ad Ezech. z. 27. & majr fidentem, & vmmt:qmmor feniores, 6. 2. ubi de fedentein throno dicitur . domum &c. ,Aä 4/þccfu Inpborum ejus, n deo;fzm , quum Fuit vifio imaginaria, neque enim cælum habec oftium, quod ape- zams, & z dumbis ejms fffærfum zf rlatur & & claudatur. Hac oftii aper- v zjm elecrz. Sic ergo & hic Dei hec Veffüs d tione fignificabatur, velleDeum admit- fpecies ab imo ad lumbos videtur ipus tepo tere illum ad cognitionem rerum ma- tuxiie fimilis: jafpidi, a lumbis vero furfum fardio. e Jabort gnarum , & tantum in colo cognita- Fortaffe virenti jafpi- &n&[ 6011 rum, quas illi oftendere parabat. de Dei pulchritado defignatur , far- E£ vox pr!/mz quam audtvi.) , Rur- dio vero, qui coloris eft i ignel, ejus- fus- audivi primam illam. vocem , de -dem juftitia. p m ] at qua dixi, fcilicet cap. I. numer lO. EF dris esat in cirenita ledss. ) Qua ,Poteü etiam efle. feofus, hanc fuitfe Dei . mifericordia defifrnatur, iris e- / prinam vocem earüum, quas demccpa auditurus erat. nim témpore . INoe,. 1ec.onc1lns:noms & Éederis inter homines & Deum fi- ]u "cende hac.) Scilicet in colum. gnum fuit. um !* mente & fpiritu, non corpore. P TTS v:/" M fmnragdznæ.) Erat Qua oportet fert poft bac.) Qus ac-. Pjris virens in. morem fmaragdi, fed cideàt Écclefig ab hoc iempors ufq.le aliis etiam fuis . coloribus dlüm&d, ront ']"d ad finem fculi. ita tamen ut color viridis effet exi- nt g mius, & ceteris pracelleret. Viror n Q. Fui m fgirieu. ) Raptus fum in fgam exta'lm., iridis fignificat Dei mifericordiam 3 Sumilis erat afþe&yn ) Id CR nunquam fenefcentem fed femper vVis " Vil €olori, v«l fpeciei jafpidis. L rentem, recentem & novams - 3 L 40 APOCALYPSIS . JOANNIS APOSTOLI 4. Et in circuitu fedis fedilia viginti quatuor: & fuper 5 Fta mile vit throno vigintiquatuor feniores fedentes , circumamitti vefti- mentis albis , & in capitibus eorum coronz aurese. . & quartu 5. Et de throno procedebant fulgura, & voces, & toni- | $ Etg trua: & feptem lampades ardentes ante thr in circul * onums qui funt. | feptem fpiritus. Dei. - bebant d 6. Et in confpettu fed is tamquam mare vitreum finilecry- | &us, D ftallo ; & in medio fedis, & in circuitu í VetUrus ( : edis, ciluatuor* ani'rp-a— j lia plena gculi-s ante & retro. ?. Et nedittior T. Et culorum 4 Sf('li/t;.z.-) Spovo: ,. "Throni augu- Dci. Reüe h/i fpiritus lampades - di- .Io. P fi, quales funt regum & principum. cuntur, qaia in fe Dei cognitione lu- thTOHO " Vigintiqudfzzor fcf;ziare:.) Per hos cent, ejufque amore ardent, & quia vigintiquatuor feniores omnes Patres illuminant, & accendunt homi QCS CO« tebant. ct & Sandi illuftriores , tam | veteris , gnitione & amore Dei. 6. Et 4m conf»etlu (ed. quam novi Teftamenti defignantur. s 7:44]1' zare | Pererius putat precife vifos fuifie vi- vireum.) Mare vitreum eft cclum EEuccemo g gintiquatuor illuftriores fin&tos , par- empyreum, quod eft fede E iDei , An-v ^ tim cx vetéri, partim ex novo 1'e- gelorum & Beatorum. tiont , omr 10d hoc— mare ürà, ita w flamento, quos etiam-conatur enu- : Stmile eryffallo.) Q tür merare. dicitur fimile cryftallo, amplifcati- Seniores.) Mocantur feniores ob an- onem habet, ut clarum, & maxime 7- Et 4n Mabens fci tiquitatem , gravitatem , . fapientiam translucens intelligatur, magis enim L ! pedes , & virtutis preftantiam, ex quibus translucet cryftallus quam vitrum. fà, fic & omnibus redduntur omnibus venera- Et in medio fedis.) [n medio fpatio biles.: - quod throno Dei, & vigintiquatuor tim hominj; Omnes hi - Circumami&i veféimeutis albzs. ) Id feniorum fedibus ambiebatur. eft, innocentia, latitia & gloria. Ef £n circuitu fedis.) Id eft, phroni, abebant, i Ef ig capttibus eorum covóne aurea.) in quo Deus refidebat. — - Phyfioonon 'æc. 8U. vituli, Reges enim funt, cum. Chrifto fimul Quartuor amimalia.) Quatuor h tàttum ; Y regnantes. Sunt autem corons aureg, animalia , ut etiam explicavimus mali Ezech. cap. 1. num. 5. erant quatuor 1 Quan ut regni illius preftantia & opulentia ; (i 4 Ezeü Iienificetur. primarii Angeli Deo affiftentes; licet C Anggi 3. Er de throno-) Dei—,—non. fenio- u enim.fupra cap. I. num. 4. dicantur ryum. d non quatuor, fed feptem efle |fpiri- on eft fs - Procedeb tus, five Angeli ftantes ante Domi- PPE felgura , &.) Hifce quatllor f K enim fymbolis Deus fuam potentiam, num, tamen inter feptem hi quatuor majeftstem & magnificentiam oftendit. erant pr&cipui. ; c.ari Quatuc Foces.) Mox pro tonitru interdum Plema ecmiis amt e &7 retro.) Id ij "tig, H Vdox & Ya ponitur, ut I. Reg. 12. I7. Nuzquid pulcherrimis oculis, quales funt in non mejs tritics eff bodie? Imvocabo caudis pavonum , ex lucis & coloris Vtabjilic Domizum, 6$ dabit voces €& pluvias. admixtione & reflexione, omini ex Btiens , A?f"h D] Et feptem lampades ardentes ante parte diftin&i. Alii vivos oculos in- f * £brogum. ) Qu in his lampadibus fi- telligant , & videntes, non autem pi- m gnificentur, ipfe continuo indicat , ctos, quafí dicat :- Hi Cherubim per- ] &lib i fift; nSï. qd:' cum*fubdicrqug fgnt feptem Spiritg;' w N fpiCaciiïimoï -func" intellre&u & cogni- j slngul CA-PüT lV. 341 DA Et animal primum fimile leoni , & fecundum anímal f- füper ] mile vitulo , & tertium animal habens faciem quafi hominis, & quartum animal fimile aquilze volanti. toni« 5 .8. Et quatuor animalia, fingula eorum habebant alas fenas in circuitui , & intus plena funt oculis, & requiem non ha- a ie | funt.g | bebant die ac noGe ; dicentia: * Sané&tus , San&us , San- *If edy. : &us, Dominus Deus omnip veturus eít. à otens, qui erat, & qui eft & qui? * mi'n)a- | . Et cum darent illà animalia gloriam, & honorem, & be- rj nedi&ctionem fedenti fuper fhrgnum', viventi in fzecula fce- culorum: — des- di- . 1o. Procidebant viginti quatuor feniores ante fedentem in ione lu« - throno, & adorabant viventem in facula faeculorum, & mit- & qui - tebant coronas fuas ante thronum , dicentes - s CO« uþ Di- 4f mart » CYyy5 r celum - tione, omnia vident præteritz; & fu- 4:.) Alludit ad Seraphinos Ifa. c. 6. lei—, n Hifce enim quoad alas; ut tura, ita ut meri oculi effe videan- num;. 2. )c mare tur etiam quoad voces fazus, [anttus , piifïcati- Ef animal 'fn'mum fmile Zeani.) fantus, fimilia erant hec animalia maxime Habens fcilicet caput, pedus, tibi- Joannis. Quocirca eque ut Seraphi- g'ls enitti as, pedes, omniaque membra leoni- ni Ifaie, duabus velabant faciem, itrum. na, c & fecundum vituli, & terti- duabus pedes, duabus volabant, id io [piti um hominis, & quartum aquilz. Vel eft, habebant eas extenfas, quafi pa- rati & expediti ad volandum. Vide iquatüor omnes hi angeli hüumanam fpeciem Ü habebánt, ita tamen utillorum facies locum Ifaie citatum , & ibi di&a. U ;Hroni, phyfiognomiam haberent aut leonis , 1ptus. ) ld eft, intra alas. aut vituli, aut aquilz, aut -hominis tantum, ita ut 'non huic potius ani- Oculis.) Mide dicta num.6. uor ha Vide -Santlus , fantlus, [aniius,) er re- ficaviml mali, quam illi fimilis efiet. petitur, ut fancta Trinitas in unitate t qnattor di&ta Ezech. cap. I. num. 6. Porro effentix fignificetur. s; Ti cur Angeli facie leonis, &c. vifi fint, non eft facile divinare. — Mihi eorum Qui erat, 5f qui efl, Ec.) Vedia dicurtüt dicta cap. I. num. 4. Jj:piri- placet fententia, qui opinantur hifce T [omt- quatuor fpeciebus 2nimalium fignifi- -9. Cunm darent gloriam, €c. ) Cla- cari quatuor attributa divinge provi- mando, fzz&aes, &c. j qumwt dentiz. " llec enim fortis eft ut 1eo; IO. Procidebagt, O. ) Cxönücentes videlicet divinanr majeftatem omni Id eu velox & penetrans, ut aquila; fuavis ; [th m &amabilis ut homo; longanimis & honore & reverentia dignam Veffe , qt patiens, ut bos. poftea verbis explicant. X colotts . Mittebant coromas [uas ante throe í omni ex Aquile volazti -) Volanti non aä:u, ycil$ IU' i fed in preparatione, extendebat e- num.) Deo vidclicet coronas , id eft, ni m,. & librabat slas in fuo loco con- victorias fuas tribuentes, & quid- autem PX' 1 uid boni fecerunt ab ipfo fe habcre ypim p* fiens, quafi paratum ad volandum. conficentes, 78. Singule eorum bdäebmg;:. alas [u- & cognl" | — E -^ 542 APöc-AL"s;Psxs -B. JOANN:IS'-)»APOSTO LI. ir. Dignus es, Domine Deus nofter, accipere gloriam ,. ? Eti & honorem , & virtutem: q juia tu ereafti omnia, & propter - ! que füb - ERN Et voluntatem tuam erant , & creata funþ. » - ] eft apert COARU T. | e s. Etl . -cit lo d Flente Sfoanne , quod 'lz'brg'um feptem /Zgzillis fügnatum . memo. p&t A vere fept eperire ,. Zignus primum occijus illum aperuit : quo. fatto. qua- * 6 Ety iuor animalia , C vigintiquatuor feniores cum innumera " &inm« "ngelorum multitudine , omnique creatura illum ! bentemc & maxime . glorificarunt. [ fpintus D J Et v 1.[^T vidi in dextera fedentis fuprfa thronum librum ,fcri:, -A. - brum. ptum, intus , & foris, fignatum figillis feptem. 2. Et vidi Angelum fortem, prsedicantem voce magna 1. jus 299 N Quis e&.) Idignus -aperjre-.. librum ; & folx—rere»fxgnacula,e 54 E5 1 3- E [42//1] 3 IÍ. blgnu: es Domine accipere, glo- dicünt, Iibrum hunc fuiffe Apoc.aly'. : - li ereaturg p X L Qug ultimig zium.) Dignus es Domine, ut omnes pfim, five Apocalypfis myfteria , & tam Angeli, quam homines, maje- oracnja in Dei prefcientia, provi« Neque rtà ftatem tuam prxdicent, omnes te ho- dentia & predefítinadone, qufa,fifhgf . Vae, lerere. norent, omnique cultu ác reverentia libro contenta. L: ContineDants 4 B n profequantur, & tibi fe fubjiciant. Sienatum fegsllis feptem. ) Sepceng Er virtutem.) ldeft, dignus es qui figilla funt feptem prosime fequentes . [ QU putarem ex omnium ore accipias confeffioneim viftones, quibus fcilicet. ad aperti-: L. !IDTO CoDtine T - Poet aperire & laudeém tug immeníse potentiz & onem cujuíque figilli, nova panditur fortitudinis. oftendizur res . & calamitas orbi- * E ugyr Propter sst2 fuam.) eventura, & previa Antichriflo ac | Uetit hie $as luntatem tuam. : Per -vo- z Ttte viegg. fini mundi, que eft materia. & argu- Erant.) ld cft, fuerunt, extiterunt mentum ipflus libri. -Undeliber legi * 1 m;ic É rsvil fuam effentiam & exiftentiam acce- & intelligi non potuit, nifi prius re- | Tledum lib perunt, cum jlla creafti. . - "- ferarentur figilla, id eft, nifi prius Leo d fril I.L Ibrums [eriptum idmtus €f feris.) viderentur calamitares illz , quae prz- E minu, qui f Quod dicit fcripeum intus & ire debent ultima Anti ; E relice f foris, non jam, fed poftea evoluto dicii tempora. chiifti & Ju— n 4[01;&;4;01' "Meteres fcribebant libro cognovit. tutis. Q. .ngelum- fortem.) À ; *Nngnæ vir- 1 fu. in membranis, (ive pellibus, ut plu- , lcmurr Chri'. rimunmr: ex uüna tantum parte mundie Pradicaztem.) Clamantem. ori& leviori; aliquando tamen ex Qzais eff .dignas. apert/e . [Birgm? 4 i fei gh utrique, & membianz circa cylin- Quis poteft, quis habet facultarem ]'"fu léQuenti. drum convolvebantur, unde dicta vo- aperieedi librum ?. Hxc entin a Deo Ht D luntina. al erat liber hic quem non conceditur nifi ei qu: diznus cfft. Quis eflet hic liber, lehd D wi] vidit. Joannes. dperire librum €9 folvere ejus f g2a- ! ieg, v^ris * varlis explicstur. Probabili- €Hla.) Aperire librum iolveudo vali,, ) ld e fignacula. A äus q *"ïnr ER oer mihi videtur eoruin opigi'o, qui - U 1ma] f D. 543 u OAPUT V. am, 3. Et femo poterat, neque in coclo , neque m terra; ne- r que fubtus terram aperire librum , neque refpicere illum. . Et ego flebam multum , quoniam nemo d qignus-,inventus' - eft aperire librum , nec videre eum. g . Et unus de fenioribus dixit mihi. Ne fleveris: ecce vi- cit leo de tribu Tuda , radix David: « j;aperire h'brumj,j& fol- j u vere feptem fignacula ejus. . ;;Ei; quf( ?- 6. Et vidi: & ecce in me dio throni, & quatuor anima-liurh, 'ü & in medio feniorum Agpnum ftantem tamquam occifum , ha- bentem cornua feptem, & oculos feptem : qui funt feptem fpiritus Dei, miffi in omnem terrám. 7. Et venit: & accepit de dextera fedentis in throno li- r x, 3 brpm. 8. Et agna 1 L Q? c] — j [ 3. Er memo poterat , &c.) Quia nul- Chriftus , quï ob fortitudinem I;aUIO li creatur& Pater integre revelaverat, ante vocatus eft Leo, hic ob immo- lationem , manfuetudinem, & inno- Lp(')caly-x, | quz ultimis temporibus futura effent. eftd , Neque refpictre. ) Infpicere, evol- centiam vocatur Agnus. - ! t vere, legere, cognofcere quz in illo Tanquam ecezfum.) Non qui adhuc continebantur. qu'ftü i 3 effet occifus & mortuus, fed qui (o4. Ef ego flebum multum. ) Quia brevi tempore, hoc eft per triduum, duttt €um putarem cognitu digniflima illo occifus & mortuus fuerat. Dicitur equenti. - libro contineri , nullus erat 'qui illum . etiam. tanquam occifum, quia Chri- j p poífet aperire & legere ftus refurgens quinque vulnerum ci- pandäcur 1 " w Et uuns de [entori bzs.) Qüifnam catrices retinuit, jus od fuerit hic San&us incertum eft. hrillo & Ecce vicst, ) Ficit, id eft, id obi- Habentem coruua feptem. ) Mcafar feptem . hifce cornibus fummitatem To U nuit, prevaluit, potens fuit ad ape- jer d riendum librum ita fïgnacum. frontis agni coronat, & fub unoquo- j prius v Lco de £ribz jndq.) Chri&dä-DO- que cornu. füuum oculum conftituit, Hifce cornibus fvmbolicis « oculis al pïius minus, qui fuita tribu Juda, cni be- quid fignificetur ftarim fubjicitur. * quep nedicens Jacob dixit: Cazwiss leonss u r uda acciibzifht n leo, Ejäqudfz'hle&nd ; Qai fum* feytem jþiritu:, ö)e'.) Genef. 49. 9. Angeli feptem, quibus cura omnium p us fujenabst eum? yat Dicitur Chriftus leo per metapho- hominum data eft, atque ideo miffi ram, nam alioqui $. Joanni appa- dicuntur in omnem terram , funt fe- ruit fpecie agni occill, ut ptem cornua agni, quia per illos r L ? v'ell)päll'(it ex j | verfu fequenti. agnus ventilat & vincit adverfarios fl-y—"t*t arenm Radix David.) Stirps D.:wid,*, ex homiaum, demones, & pugnat cum f)e0 familia David. illis, & ! EX »umanum genus ab injuriis iif ^ inimicorum detendit. Sunt. etiam jor TU 6. lg medio threnz E$ quatuor ADI- us J A g/hl enalium.) ld eft, inter thronum & oculi Chrifti, quia per illos Chriftus quat"uor animalia, providet hominib ^ VCMW C) ut tueatut, us, & ivnfpicit €os 4£rgum f'antem tianqmtm o:cifnm. ) [ - À - 544 APOCALYPSIS B. JOANNIS APö-S'TOLI 9. Et cum aperuiffet librum, quatuor animalia, &'vigixnti 361 E H uatuor feniores ceciderunt coram Agno , habentes finguli füs eft, -citharas, & phialas aureas plenas od gramepforum, qua funt - fortitud oràtiones SanCtorum. r E 9. Et cantabant canticum novum, dicentes : Dïgnus es. 1 m & Domine, accipere librum, & aperire fignacula ejus: quo- . audivi ( niam occifus es, & redemifti nos Deo. in fanguine tuo ex & liono À : omni tribu , & lingaa, & populo, & nàtione ,. u. E IOo. E t fe rdotes: & . tuor ler ecifli nos Deo noftro regnum , & fagg » ^d regnabimus fuper terram. ventem 11. Et vidi , & audivi vocem A agelorum multorum in cir- cuitu throni, & animalium, & fen iorum , & erat numerus »Das. eorum millia. * millium. 7. I Q« z dprrii 4 I2. Dl— (ius ; 9. Cum ?perqu.) Id eft, aperire Eis oräre, & oratio offerre. nes noftras Deo- copiffet; nam fenfim, & ordine fin- gula libri figilla referavit 3 ut patct Q. Ef cantalamt canticum movum.) cap. 6. I. & feq. . Non ficut alia cantica, quse funt in Cectderunt coram agno- ) Agnofceh- fcriptura. Novum mortalibus, qui- 1 » Vel, vocem t tes illus poteftatem, Ni.llun'lqäu;eï ad- bus nunquam. tale! auditum. ————'— orantes. quafi dicat, inufitatum & mirabile. Habentes /t'ngul; cithbaras.) 'Pe'r,ci- "Quodnam id fit, ftatim fubjicit. - Alillia , Qzam'am occi[es es. ). Nox qunn—idmþ* tharas intellige quamlibet modulati- hnümeraly onem & hytnodiam , qua ore confo- fignificat. caufam meritoriam ; Chri-: I2. 4 no fan&i uniformiter laudart Deum, usénim merito paílionis & mortis. à Cblebrad Singgli. ) Scilicet e vigintiquatuor fug accepic a Dzo poteftitem reve- prdicuri i fenioribus. . Quamvis enim omnium lindicui vellet futura circa. P:simen ^. te atem, Santtorum eft laudes Dei dicere, ma- & propugnationem Kcclefie fus. Diviyiy, xime tamen decet feniores, ut qui E: redemiffi ao$ Deo.) Ut Dei effe- — mus poffeflio. divinitatein, majora a Deo beneficia acceperint, & 13' Ef 0j meritis & gloria, reliquis praftent. Ex oumm: tribu. ) Scilicet *ele&os. Teet YGte Phialas.) Aludit ad morem vete- IO. BErfeczf£s nos Deo z 0, É offro regnzm.) ton fodg. Vide di&a c. 1. n. 6. ris legis, in qua coram altari pone- ftiamquæ Í bantur phiale plene odoramento- Ef re gnaäi;;w:i f uper ferram.) -Ih'te—r. It mari . ) [* rum.. Porro phiala, Grece 094 , ra hac viventium, ad quam translati ]ibm àu poculi genus eft, quod Itálice appel- fumus, & in terram e&am, in qua divi mortales agupt ; nam S4ncti non fo- afdem del lamus, Zzzzz. .H n Plezas ddoramentarr;—h.') Quid fint, lum fant Reges cum Chrifto in ccló, bec odoramenta, explicatur ftatim , fed etiam poteflatem habent in terra.: TU 5 aTU 'TOIIE cum fubjicitur, 4z& [zmt erattones II. Er vidr, 6f endioi, 8c) Quafi - &i ) terra' eredidos Sanüorum. Sic etiam Pfal. r4o. 2. dicat, vidi Angelos innumerabiles,& — - Witur. legimus : - Dirigatzur eratio mea ffctt audivi voces egrum ; una e€nim con- incenfimz in*--(can])*c&u Ino. Ex hoc fona voce clamaba Efþo)æa nt: big?u: of A. autem loco conílat Sanctos pro. no- 1 » vel gnzs . Ucf ' li Àil] , m " CAPUT v & VI. 545 ipint . . 14. Dicentium voce magna : dignus eft Agnus, qui occi- nguli fus eft, accipere virtutem, & divinitatem, & fapientiam, & : func J fortitudinem , & honorem, & gloriam, & benedi&tionem. 4 13. Et omnem creaturam , quae in coelo eft, & fuper ter- 05 65 | yam, & ífub terra, & quae funt in mari & quae in €o, omnes P quo- - audivl dicentes : Sedenti in. throno ? : & Agno, benedi U0 6X & honor ; & gloria, & poteftas in ízecula faeculorum. .34. Et quatuor animalia dicebant : Amen. Et viginti qua- tuor feniores ceciderunt in facies fuas: es:;(& : & adoraverunt vi- ventem in faecula fzeculorum : i m »*c-ixf- merus ^. CAPUT.. Apärtis qwmor figillis , "varii adver[us terram. fequuntur äj?- Gus : quinto vero aperto , anime martyrum petunt accele- — À rari judicium : ad fexti autem apertionem offen- "N duntur figna futuri judicii. s. ) LT Vidi, quod aperuiffet Agnus unum de feptem figillis, fuat i - À5 &audiviunum deq quam uatuor animalibus, dicens, tam w,qi vocemtonitrui: Veni, &vide. 2. Bt I2D musdles d ,iCi:c ' Millia millism.) ld eft, plurimi, Ce;idermzft z facies fuas. ) Agnö- yonim innumerabiles. fcentes, & fu [2. .4ceipere wirtutem. ) Scilicet majeftatem. pplices venerantes Dei 3 Chïi' a célebrantibus ,. feu laudantibus , Fiventem 12 f[acula fæmlorum.) De- KC inoiti. m rv pradicari illius virtutem , id eft, po- um fempiternum. teftatem. pgjmd Divinitatem , 6fe. ) - Celebrari ob I.U New de quatuor 4711?24/1?»;!.) ; [üug- divinitstem, fapientiam & potentiam. Id eft; primum fcilicet leo ; Dá de i ut pátet cap. 4. num. 7. ubi dicitur, 13. ££ omnem ereaturam, ö'c.) Sen- & animal primum frmile leogi , & quia »le&os. fus eft, ceteras autem omnes creaturas, non modo eas, qua funt in colo, fed deinceps fecundum animal, tértium ! regm.- etiain que funt in terra,& fub terra, & & quartum- Joannem . vocant ut ve- in mari; eas inquam , omnes referato niat & videat. ;l - l t]'(lnflan : libro audivi federiti in throno, & agno x j Tauquam vocem tonitrui.) Significat laudem deferre. vocem fuiffe magnam & terribilem. , n qm * Er qua ip eo.) In Greco eft, xaj Q. Er ecce equus albus. ) YEx qua- i pon 10* tuor primis libri fignati figillis qua- j tà ci0 Tà b &vroi, C 4qua in eis , fcilicet n r colo, terra & rmari. tuor prodeunt equi, fcilicet primus Beneditlzo, ) Scilicet fit, vel tri- albus, fecundus rufus, tertius ni er, ff') (uad buatur. . quartus Railidus. Equus albus 1 unt :l-gblllest ' Et poteflas.) Seilicez celebretur. Apoftoli , aliique precones Evange- m O lii, per uos Chriftus orbem debel- I4. 4men.) Quafi dicat, certe ita Ó Irnüf n eft , vel dignum eft.- lavit, & bi fubjecit. VSelTor eft Chri- Zzz [ Bibl. cum -Com./ Menoch. Tom. VII. [-.d € &45 : APOCALXEPSIS'B. JOANNIS- APOSTOLI LEU 12. Et vidi, & ecce equus albus, & qui fedebat fuper illum, ti animal habebat arcum , & data eft . ei corona, & exilvät vincens , ut vinceret , * ) E ffet. fi men illi 3. Et cum aperu! igillum fecundumi,, audivi fecundum 7 animal dicens: Veni, & vide. - teftas für . &morte / .4. Et exivit alius equus rufus: & qui fedebat fuper illum , datum eft ei, ut fumeret pacem de terra , & ut invicem fe 1 90 Et'( atimas 1 interficiánt, & datus eft ei gladius magnus. s $. Et cum aperuiffet figillum tertium , au divi tertium ani— Jitonium mal, dicens: Veni, & vide. Etecce equus niger , & qui t cmenraR fedebat füper illum , habebat ftateram in manu fua. ? throno, an 6. Et audivi tamquam vocem in medio quatuor animalium. in medio ar dicentium : Bilibristritici denario, & tresbilibres hordei de- » Bilbis * qenfor - nario, & vinum , & oleum.ne laeferis. - eft. menfur v E/It p piens critici ftus, cujus frenum präedicatores Evan- pacem de terra tolleret ; pxäcäm fci« | hi homini gelici fufcipiunt, eo curfum diri geln- licet, qua gaudebat Ecclefía. SS Denarjo, tes, quo eos feffor incitat. Ef ut tmuicem surerfcianr) Juxta $j Vno ];ilio [ illud Matth, 1o. Tradet autem þd- - gnam fore Habebat 4n&um.) Arcus Chrifti eft p U H e facra Scriptura, cujus quot funt ver- ter fratrem in mortem, C& parer filium, ba & fententie , tot funt facittz vul- € furgent flis. £2 parentes , ',U morze. - niS, GOthiS eos affictent. nerantes quosdam ad vitam, quosdam Gladius magnus.) Magnä p.otefla'! Uhr, m autem , qui illi refiftunt, ad mortem. Coroza. ) Signum regni , aut vif permiffa eft plurimos interficiendi. ä eüdm noür( ftoriz, $. Tertium Animal.) Quod eit ïlq- Cüm hec f Vincens ut vintvref.) Pro , ut vin- mo , füpra cap. 4. num 7. Omria vilio Ecce equus mgär.) Per.equurfl/ ni- Et trerlj] cens vinceret ; quafi dicat, jam vi&tor, & porro vi&orias reportaturus. grum heretici fignificantur, qui ver- - Mguifitur antur in errorum tenebris. - Dititm eri g. Secundum antmalz J yit:ulus, ut Et qui fedebat [uper illum,y Hujus t ellt tj patet ex c. 4. n. 7. equi feffor eft diabolus, vel ipfe hz- H Diltm 4. Equusrufus.) Sicut per primum equum album , primus fcilicet Apo- refiarcha, verbi gratia, Arius, Luthe- - ; Iu & lo rus , Calvinus. l'ïtani noürï ftolicus Ecclefix ftatus fignificatur ; Habebat Ratoram.) Per ftateram in- ità per equum rufum fignificatur fe- tellige facram Scripturam, ad quam E tollere nos. cundus proxime primo fuccedens Mar- omnia vult librare & examinare. Ha- tyrum atus. Equus ergo rufus fi- ;K- admOdüm It nificat Gentiles, & infideles Eccle- bet autem illam in nianu, quafi ad | hg UR q 1& libitum verfatilém & flexibilem , eam - bu ! fpiritus. erfecutores, adeoque ipfas de- enim hazretici ad errores füos callide .. B charis, cem Ecclefig perfecutiones , qug fue- torquent & infle&unt. Poteft ctiam runt a Nerone ufque ad Conftanti- E T Qnartj. num. Seffor hujus equi fun per ftateram accipifimulata &'often- t tyranni tata juftitia, five fimulatus amor ve- E &tte Ecclefiam perfequentes. ritatis & recti.. s E Qu hus Datum eft eiy us f[nmervet pacem . de Focem im medio quatuor ADÍMA- 1 G fe& A M ferra-) .,Id efc, permifit ei Deus, ut um N ox hgc aut cft if'edentis de AC cet &$ * l: OGATPU VI i 547 illum,. ^ . Et cum aperuiffet figijhim quartum, - audivi vocem q'uxar- 3 ti apimalis dicentis : Veni, & vide. n5, Ui ] r g. Et ecce eduus pallidus , & qui fedeba t »fuper eum, no- men illi Mors, & infernus fequebatur eum , & data eft illi po- undimi; v teftas fuper quatuor partes terrae, inte rficere gladio ,. fgme b N ..& morte, & beftiis terrae. cmh T. .9. Etcum aperuiffet figi llum quintum, vidi fubtus altare x animas interfet£torum propter verb um Deis & p"?opt'e,r tefti- m ani« * Jmonium , quoc?'habebant , Z272 lo. Et & qu ho)&es "Chriftianorum. Hic equus toalum throno ,autagni, nam uterque erat . 1 n medio animalium. eft pallidus, quia refpondet fetlori X Bili£ris.) id eft, duarum librarum fuo , feffor enim ejus eft pallida : rdejl»de- | menfura. Grace xolni£ , ehentx, qug JInors.* Nomen illi mors.) Setfor hujus equi ; H eft menfura aridorum , tantum ca- Go piens tritici, quantum ad diem unum eft. Malometes ,. qui fectam fuam uni homini ad. victum futficit. gladio propagavit , nimirum omnes acem fc« Denario.) Decem, aflibus, id eft, fibi refiftentes occidendo. à / / uno [ulio Romano: fignificatur ma- Et snferuus fequeädtur äum—.) Quia ') Jum * u gnam fore caritatem annonzg fpiri- per hanc fectam qutem jr4n tualis, id eft; verbi Dei, fub Aria- infernus abforbuit. plurimos mor;alfes qerflum, nis, Gothis, aliisque hereticis. Cum Et data eff illi potefLas fuper quatuor Tal mort(:; ]- enim dux [ibre tritici denario ven- duütur , magna eft tritici caritas, partes terra.): lpfius enim fecta plu- l p'ote&al ' etiam noftro hoc 2vo; quanto magis rimis victoriis magnam orbis terre 'HCiendïg partem occupavit. |u M " cum hzc fcriberet Apoftolus , cuimn Interfeceré gladio, fame , &fc-) Sara- ;0d di hof- omnia viliori pretio vendebantur. Et £res bilibres bordes denario.) Idem ceni enim multos Chriftianos gladio, [ uun'i fi« alios fame , alios erumnis, & pefte fignificatur, fcilicet annons caritas , inde confequente, alios pretium enim tritici a& hordeum fo- aliis mortis L1-, qui Nd. let effe triplum. generibus interfecerunt. s E Et vinum C cleum ne laferis.) Mi- Er befliis terra.) |Leonibus, urfis, aliisque beftiis objiciendo. ,gl ]p [1 hi' pnum & oleum funt medicina Sama- ins, [ut* ritani noftri Chrifti Domini, Luc. 9. F:di fnbtus altare autmas HC as feitorum.) Semper fuit ufus Ecclefiz IO. 34. nimirum Sacramenta , qu£ tacerart ite ^ tollere non.potuerunt hzretici, quem- corpora & reliquias Sanctorum fub , QH admodum nec annonam facrz doctri- altaribus corhponendi. Hinc ergo ia -Hà. ng,.que quotidie ad vi&tum & ro- Apoftolus metaphorám defumit , ut u üa&-/ N bur fpiritus fufficeret, licet illius ma- rint. quoniam in terra martyrum corpora fb;-kmi eäm *1? nam charic.atem induxe fub altari requiefcunt , inde locus in s calide - * Quartt animalks.) ld eft, aqui- cclo defignatus martyrum animabus, s eft um g [] ut in eo quiefcant, eodem nomine. læ,iigupra cap, 4- ft- 7 " & ol 9. Ef ecce . equus pa aMlidus, ) Per e- appelletur, et(i fub nullo altari fit. uum hunc pallidum videtur fignifi- Quuemadmoduní cubile folet appellari s 'gmot ve cari fecta Mahometis; Turcem fcili- requies beatorum, a cubili corporum 7 " MW' &et öc Sara;eni, qui infenfiflimi funt ( enti * ducta fimüi:udige, u Pfal 149. Exel- 1 549 APOCALYPSIS B JOANNIS APosfoLI : -.10. Ft clamabànt voce magna dicentes: 'quuequo,:Dæongi'- 14 F ne ( fanctus, &verus ) non judicas, & non vindicas fangui- H tinto nem noftrum de iis , qui habitant in terra ? 1. E r1. Et datee fant illis fingulze ftolze albze: & di&tum eft illis, fortes, ut requiefcerent adhuc tempus modicum, donec complean- es, &1 tur confervi eo - . 16 El ficut, & illi. rum, & fratres eorum; qui interficiendi 'funt P. abícond 12. Et vidi cum aperuiffet fig illum fextum : & ecce t.erræ(-» Agni, motus magnus faétus eft: & fol fa&us eft niger tamquam fac- U cus cilicinus , & luna tota fa&ta eft ficut fanguis : rit ftare I3. Et ftellae de coelo ceciderunt fuper terram, ficut ficus emittit groffos fuos , cum a vento magno movetur. y TC AERGPMOE I4« Et bum hi tabuut fdn&i' m glaþrt-':z : Vl.e*tüiün.tur m a. ) Id eft, unicui &nun . eubilibus (115. tudo animz. que da,taï eüh beatl; 9 Propter verbum Dei.) Quia publice Ut reqzief:ere;zf Adbzuc te n—'ijþmrs nmodi- & intrepide, Chriftum confitebantur. ezm ) Scilicet donec adeffet. VR propter teflimomiumm quod- babe- univerfalis refurrectionis. tempus - bant.) ldeft, propterea quod omnes ADenec compleantur , G. ) D*onäc teftabantur eos effe Chriftianos. Vel, I-Pogiï expleatur numerus futurorum marty- propter teftimonium quod tenebant rum, qui certe, fi régnum peccati Tentfüpc & tuebantur, fcilicet veritatem fidei ; everteretur, & impii penitus extin- 4 & vitz innocentiam. * às 7 guerentur, nulli effent; quis enim ; IO. ZE£ clamabant woce --magnk. ) martyres cruciaret & occideret? dl j * lamor magnus, magnum fignificat I2. Terra motus maguus fatlus eff. ) tem, defideriutn. * Hoc fexto figillo defcribit ultimam Birgt : Sentünus C verus,.) Sance & vere, Dei vindittam in impios, fignaque l'OlTos YO ideft, verax. Nominativus pro vo- horrenda que illud preibunt. cativo more Attico. Er fol fattus eff niger.) Id eft, ob- Non judtces, $ nom vindicas,) —Ju- curus , & tenebrofus denfitate nubi- m veþemet dicium ad caufe cognitionem perti- £Mttiit. um nigrarum eum penitus obfcuran- 14 Et ( net, vindicta ad perficiendam & exe- tium. . Sic Matthai cap. 24. dicitur : Ws ) No quendam rem judicatam , five fenten- Sol obféurabitur , &c.. & ]Joel cap. 2. - tiam pro infonte latam contra infe- Sel comvertetur 12 tenebras. ab oculig rentem injuriam. 2 üm, ffei Tanquam [accus cilicinus.) Qui ni« Itrdro Clr Vindicas.) Dicunt hoc fan&i ex ger eft, ex nigrispilis & fetis contextus. zclo juftitiz, non ex appetitu vindi- Et luna tota fatta eft ffcut [anguis.) Cris Jeoi , &e. Vel certe vindicari, id eftlibe- p oD 0ftinjs Ita enim effe folet cum defe&u lu- . W Ifg ; rari, petunt corpora fua, qu& adhuc minis folis obfcuratur. Concuffæ morte detinebantur, fibique .reftitui. I3. Er ffelle de celo cecidernnt. ) Propterea optant vindi&am , id eft, Sic etiam Matthai 24. num. 29. di- IS Em liberationem Ecclefie. & fidelium a citur mnllIm Stella. cadenz de celo, quod Pl t perfecutorum tyrannide, ut fcilicet Mlaldonatus putat intellirendum ut Inpy, eam Deusinhibeat & fiftat. fonant verba. Alii de inflammatis SDpdlung, II. Daf4 funt*if!i: fngu(g fMl al- exhalationibus accipiupt, qua cadentes I.E!di d 3 | $* DA POT VE &vrr CÉte Doml- 14. Et coelum receffit ficut liber involutus & omnis mons angm & infule de locis fuis motee. funt : 15. Et reges terrae ; & principes ; & trlbunl, & d1v1tes & il 1s, | . fortes, & omnis fervus, & liber, abfconderunt fe in fpelun- plean- €eis, & in petris montium : 3 fuat / 16. Et dicunt montibus , & petris: *Cadlte fuper nos ; & * Ifaie 19. i abfícondite nos a fac1e fedentls fuper thronum , & àb ira ^j fex terta - Agni. Io. 8. m fac- 17. Quoniam vemt dies magnus irae 1pforum & qms pote- Luce .39- rit ftare 2; t fxcus T CAPUT VI 14E -— Dum punienda ef? terra , jubentur absque ttocumento fervari. fi eü bezm. gnum in fronte gerentes : qui defcribuntur tam ex Sfudais, quam ex Gem*zlm benedicentes Deum : & de bis, z/as mdx qui amicti erant flolis albis. t tcmpus Oft hzec vidi quatuor Angelos ftantes fuper quatuor an- Donec ts g£ulos terra , tenentes quatuor ventos terrae, ne fla- m martv J . rent, fupx.r terram neque fuper mare, neque in ullam arborem. il peccau Dus extm- l ZZ7z3 2. Et qms enitit Pcellas referunt fuo lapfu ,per ae- fplClt adid quod dicitur Luc. cap 23. ret rem. 30. Tunuc incipient dicere , Cadtte fu- Gu ef.) er nos; E5 collibus , t ultmam Sicut feus emitit. gra[o'; fwos. ) Oþertte 720$. Groffos vocant Latini ficus immatu- fdt'te fedennrfaper thranam ) Id fignaqa ras, quz cum graves fint, facile ven- eft, a facne Dei. Ib to vehementi decutiuntur in terram. Er ab ira qni.) Scilicet Chrifti d Cüs ob Emtttit.) f&X , abjicit, emittit. hominis venientis ad judicium. fote nl obfcarit I4. Er celum rece//'tfcut liber invo- I7. Dies magnus, ) Dies judicii. diciti! lutus.) Non receffit motu locali, fed Ipforwm.) Dei f[cilicet & Chzrifti ab oculis hominum nubibus obdu- vindicis peccatorum. od ap^ - &um, ficut liber more veterum cy- j' Uatuor ngelos. ) VMentorum Qm fi llndro c:rcumvolutus, abfconfis lit- præfides ; ex hoc enim loco L tens legi non pm:e& colligitur Angelum |unum preeffe Ef ommnis mons, mfula de locís Wþ'"!"" fs mota. [nt. ) Suhcet: terra motu ventis qui flant ab Oriente, alerum defc&u concuiïæ iis qui ab Occidente, tertium s qut a Septentrione, quartum iis qui a Wder stb ) IS5. Ér reges tarræ«ö';;wmtþe:, &e.) Mleridie. .. Omnium conditionum hommes in wm; 20 ! fpeluncas fe abdiderunt. Quatuor. angulos terra.) Orientem» lt quod Tribsnt.) X:N,cpï(m, Chiliarcha ; fic Occidentem , &c. ! endllm Ne j?arent fuper terrdm, &:.) Et naämmms »app"lldntur qul mille præfunt militibus. 16 E dtamt montsbus , ö'c.) Re- omnia procellis, turbinibus, tempe- z - - APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI ^a. Et vidi alterum Angelum afcendentem ab ortu folis, ha- 8.'Ex bentem fignum Dei vivi : & clamavit voce magna quatuor * jofeph c L Angelis, quibus datum eft nocere terrze, & mari, : milla fj 3. Dicens: Nolite nocere terroe , & mari, neque arbori- 9. Pol bus, quoadusque fig - nemgs fervos Dei noftri in frontibus eo- . - poterat, ruüum. * - guis, fta ^4. Et audivi numerum fïgnatorüm- centum q uadlk'—agint-a gua—*" — * lis albis. tuor millia fignati , ex omni tribu filiorum 1frael. "o Rt -—5. Ex tribu Juda duodecim millia fignati: Ex tribu Ruben : e [ quifedet . uodecim millia fignati . La .€x tribu Gad duodecim millia fi- - Il REt enati . mm, & 6. Ex tri bu Afer duodecimmilliä,fignati : Ex tribu N&ph'.-;k - niin fac thali duodecim .millia fi gnati: tEx tribu Manaffe duodlecim,/ 1. Di millia fignati : / - Q pratiar 7. Ex tribu Simeon duodecim mtllia Genati: EX tribn Lacg - M fecula *duodecim millia e L L : flgngti Ex tribu lffachar d«uodecim ?nilxlï'xa; | D. Et. fignati * x * Ex qui amit *— cat, bportec uc änteqüamf homige»s aTM rent. Ratibus, &c. mifcerent & perturba- s Ml Bphraim. pereant, predeftinati ad. vitam zter- 2. Af cezdesg te;n- 4b . ortu folis.) Di- nam baptizentur, &fieno Crucis mu- Bo P0]Z m citur afcendiffe, quia cum fole quafi niantur, quod fieri folet in baptifmo. ; &t populo ] oriri & in horizontem, in quo erat Servos Dei nq/?rt'.) Per fervos. Deï('*- « Uthis temy . QU &utem « joannes, afícendere videbatur. Di- intelligit eos , qui fecundum Dei pro- citur etiam afcendiffe ab ortu folis , pofitum electi erant,. & nondum fi- - ( FU, ab ho tum quia venerat ut Ixta & profpera gnum Crucis acceperant in baptifmo. EC /4. Centum quadragtnta quatttor gil- - htui fht, f nuntiaret, tum quia noyam latitiam, Ia. ) Ribera , & alii exiftimant in fine & quafilucem afferebat. » Pattntor, Halentem [ignumr Det vfvi.^) Pro mundi prgcife ex fingulis Judeorum 1 Ami&,' f Plf: fpsum,in Grzco eft eeaqión id ef tribubus, qux a Chrifli adventu in ; Clb dontg. fisillum , quod fcilicet frontibus ele- Íua manent incredulitate, duodecim :: "l diximusl : Videtur- autem i &torum imprimeret. millia, non plures, nec pauciores,- m li E I),g[m4 l'Z fuiífe fignum Crucis, quali etiam figna- fignandos & falvandos, ita ut preci- Tenificae ti funt gementes t ; fe fint 144. millia. Pererius, Cor- ; vidly Tm pe i 9. num-. 4- D n Jerufalem, Ezecþ-. nelius, & alii putant plures ex fin- Cütne . & d ; Ef clamauit voce magna. )' Quævv ilis tribubus falvandos, & per duo- lo- E [IHM Ícilicec, argumentum eft magni aíffe- decim millia omnes fignificari. h Utey fd! étus falutis hominum. Ex onmnt tribu. ) Id eft, fere ex o- - ta &'atioy — 9- Nelise mocereterra , Oc.) Nein- mni tribu , nam Oomittitur tribus ducatis morbos, peíles, procellas , Dan. Communis opinio eft ideo prz-- lls 10 'U)tmce &c. ventos tenendo, termifíam , quod ex ea futurus fit 1 4"1(714 » Ài de Sm(h Q*,W*düfï*'f fanemus.) Quafi di. - Anci;hri&gs, cui t.ota'; adhæfreþ'iit. 4(33 De ' | CAPUT 'vn.' i : IS'S.! 8.-Ex tribu Zabulon duodecim millia iïg'natf * Ex tribu. n:ftuor : fofeph duodecim millia ngati ; Extribu Benjamin duo ecim millia fignati. x aberi- 9. Poft hzec vidi turbam 'magnam, quam dinünictace nemo JUS 60« ; potérat, ex omnibus gentibus, & tribubus & populis & lin- x guis, ftantes ante thronum, & in confpectu Agni, ami&ti fto- 1tagua- lis albis; & palmee in manibus eorum: - 1o. Et clamabant voce magna dicentes: Salus Deo noftro, ? Tuben - qui fedet fuper thronum , & Agno. - L] * . n ci lilli;' f .ir. Et omnes Angeli ftabant 1 ircuitu throni , & fenio- rum, & quatuor animalium: & ceciderunt in confpe&tu thro- | N?ph- «- ni in facies fuas, & adoraverunt Deum,- odecim I2. Dicentes: Amen. Benedi&io, & claritas, & fapientia, & gratiarum a&tio, honor,. & , Lvirtus, & fortitudo Deo noftro, b Levi in fzecula fzeculorum : Amen. : iil 13. Et refpondit unus de feniori Ua 8 du NH qui amiéti fpntyf:jolis albis, qui (unt? -& unde Venerugtï | QB .14. Et n g. Ex tr;äu Jefeph.) Id eft, ex tri- ,loäuit:ufï Scriptura, ac fi de homine homite bu Ephraim. diceretur, femper falvus fit, Vivat 9. Pofó bac vids turbam, &c.) Qui Rex. Sed non tam optantium eft, (ncig m ex populo Ifrael falvi futuri funt ex- quam lztantium de beata Deiimmor- 1baptï mo tremis temporibus, numerari poffunt ; tahtite, & zternitate. faryos U ui autem ex aliis nationibus fignan- Et AAgno.) Scilicet fit falus. n Dei Pw". tur , ab homine numero compre- II. Ef emmes .4ngels ffubant 1 cir- yvondnm ! hendi non poffunt, licet & hi pauci enuitu throni, &c.) Gaudent Angeli, , pf futuri fint, fi cum pereuntibus com- & gratias agunt Deo de vi&toria, & parentur. beatitudine hominibus data. gant n* miéla flolis albis.) Animz beatitu- I2Q. Dicentes. donem. gdgorum dine donatze, ut fiat , ita fit. ) Id eft, »Harf,» II. diximus. - fupegigri capite num. Beneditlio ( daritds.,). Scilicet trï; duudäcim Ert palma in makiäus'kvri;p*z.) Qui- buantur a Deo. Pro c/zr/4s, inGr- - aucior bus fignificatur ipfos de fuis inimicis g vt pre? victoriam reporcaffe , & de munde ; co eft, à£«, id eít, gloria. of Vir£us.) &Jm,mg, Poteftas, poten- gru$ » carne, & demone triumphaffe. tia; quod etiam fere us e xl lo. Ef clamabamt voce magna) Ma- ngifïca; quod gna voce , falutem Deo decantant,quia fequitur, Forzzzde. magna gratiorum atlione recolunt mom 13. Rejþ0ndi!.) ÁZ ]canl Hebraifmus. là eft , dixit , eft fac 9? Za fe 'virtm*e? fed spfo auxiliamte , dur " tribulationum impuguantium [uperaffe — Qui fnut,. 8':) Interrogat fenior ft ideo ] certamina, inquit S. Aug; ferm. 1I. z Joannem, ut attentiorem eum reddat de San&is. ad audiendum, & nobis res maxima i quus atbl ; ;Zalw-Dea noffeo.) Hu.manox, more & uüliffima expllicetgr. ' l d s "N & 552 APOCALYPSIS B. JOANNIS$ APOSTOLI - .a. E 14. Ftdixi illi: Domine mi; tufcis;. Et dixit mihi: Hi | t font funt , qui venerunt de tribulatione magna , & lavarunt fto- las fuas, & dealbaverunt eas in fanguine Agni. N 15. ldeo funt ante thronum Dei, & íerviunt ei die ac Tibulum orationi no&te in templo e ; jus, & qui fedet in thmnO , habitabit füper ; Mlos : , e[t ante ent amplius, nec cadie-t fu- 4, Et * Ifaiz 16. * Non efurient, neque fiti : 49.1o. per illos. fol, neque ullus seftus: . L * . rüm de dio throni e& 4 regetallogs: E 17. Quoniam Agnus, quiin me *[fiig & deducet eos ad vitae fontes aquarum, *& abfterget Deus * dlaris, M 25. $. omnem lacrymam ab oculis eorum. nira fulggra: 21-'4. ^CAPUT VIL.- has confidern Ziperto fepzfz'mo þgzl lo feptem zingeli cum tubis oflenduntur : ,e]','rz"z)-" . ptimo figi / que in terram igne altaris , ab alio ZAngelo fiunt. 'varie tempe- 2 Ery - Hi fupt f flates: fimiliter quatuor. Zngelis tuba canentibus produ- la colf cuntur. oarie plage adver[us bomines. Qubus cur cum aperuiffet figillum feptimum, fa&tum eft ülentium Ts füpra in coglo qþpaü media hora. - Ed : * - ; g. Et« E Vangor ] f4. AHi funt qui venerunt de tribu- eft, perpetuam ibi 1n*anfïbn,€m '.halbex- L. COntloneg - bit, quafi in fuo domicilio. D . H NCE Qpo dJatione "magna.) lntelligit tribulati- 17. Qui m medi L. mund fne : onem & perfecutionem illam ma- e t/aron»i eff. ), ylde gnam , que in fine mundi erit fuüb cap. 5. num. 6. . Beneri ham Antichrifto, de qua. Matth. 24, 21. - Reget i/lo:.)' monpue»ii, pafcez. dicit Dominus: & erzz tuzc tribulatio Deducet eos ad vita fontes 47:441-;;—»;.; - & d Tonant, ualis non fuit ab 1nitio mun- Hos fon- 10 Draton magua, q Ad fontes aquarum vitz. L^ BA5 proclar di, neque fet , & niff breviati fuiffent tes in vifione fciebat eíle David cum dies Mi , mon frerez falva omuis earo, dicebat: Qasemadmodaum defrderar cer- *l nq id éft, nullus homo falvaretur. vus ad fentes aquarumy, ita. defidurat. — lloni mand "Lavarunt ffolas fuas.) 1d eft vefti- anima mea ad Deum. Pfal. 4I.. -iflerzet Deus omuem laerymam ,. X k hïä,ï menta & corpora fua, feipfos, & BIN confcientias fuas puras reddiderunt €&;.) Eos plene confolabitur, .Me- & fan&ificarunt per fanguinem, & taphora ducitur ab indulgentiffimis P. .66probab merita Chrifti. » ;arentibus ; qui filios fientes blande [ de IS. Ip templo ejus. ) Yn cclo. AL demulcent, & Y Cll.l() , ludit ad templum Salomonis, in quo eorum lacryrgas ab- LUPT Dominus in fan&o fanttorum fede- ftergunt. t th "Müum eff fi/&tiþrkin czg;.!gx quafc | f Jitta bat fuper propitiatorium -& Cþferu- amedia bora.) Silentium hoc fa- ü&m*x bim. ä en üty eü Haltta b fuper illo:.) 'Sci/l,ic;et pro- &um eft poft'apertum jam feptimum Tig, ) & gubernans.' INec di- Ggillum 2X ideturque figniücar-e"ad-v QO ado! tegens illos, P mirationem , & uporem : fag&oxi;m tl xit er/t fuþeï : llos , fed þqäiïfäit; id - [/7/1 N VIII. E 3 CAPUT 558 hi: Hi | ?*a. Et vidi feptem Angelos ftantes in con fPe&u Del Hs Mdae t&e funt illis feptem tubae. M . 4. Et alius Angelus venit, & ftetit ante altare haben s thu- dieac - ribulum aureum: & data funt illi incenfa multa, ut daret de orationibus San&torum omnium fuper altare a l füper | —' eft ante thronum Dei. ureum , qu;od | 4. Et afcendit fumus incenforum de orationibus San&o. H 4 rum de manu Angeli coram Deo. et illos, - $. Et accepit Angelus thuribulum & implevit illud deigne t Dew altaris, & mifit in terram , & fa&ta funt tonitrua & voces, & fulg?xra : & terrge motus magnus. PUA M 6. Et : df confiderantium ponas impiorum i'e- Inænf/; m;:—ltd.) '"Aromata mulþa, & ptimo fizillo contentas. - thymiamata, quz, ut ftatim explicaf; j ia Q. Er vidi feptem — 4ngelos , U'c,') funt orationes fan&torum. Hi funt feptem Angeli primarii in J Ur daret.) Imponeret, ex hoc loco aula colefti, & Principes Eccle(iz, L intelligimus preces fan&orum Déeo ab uibus cura hominum, & Ecclefiz a "lentitrm b Jeo demandata eft, de quibus dixi- Angelis offerri, eique gzatiffimas effe. mus fupra cap. T. num. 4. Ordo verborum, & fenfus éft: Data funt illi incenfa multa de orationibus j M Et data fwnt ilis feptem tuba. ) fanctorum omnium, ut daret fuper al- Clangor hic Angelorum fipnificat tare aureum, id eft, ut Deo offer- contiones :predicatorum , eisab An- ynem habe- r?t- * mundi gelis fuggeftas, quibus inftante jam $ 4. Et afcendit femas.) Quafi dicat ne comminatione plagarum *) Vid generi humano inftantium , impii mo- ad Deum pervenit, Deus e'xcepic,x & vebuntur ut refipifcant; Vel, ut ver- audivit orationes fanctorum. ba fonant, fignificatur Angelosipfos, &. Et acceptt. Mdngelus. thuribulum. ) M/thu I üamm Ífuo przconio, quafi tuba easdem pla- Poft fufftum ; & evaporationem thy- Hos Íor gis proclamaturos, & re ipfa in Or- miamatis, & confum bem, tanquam Dei miniftros, execu- qui erat in thuribulo. pcionem ignis , Jiderat t tioni mandaturos. : ex ER ;mþlevitv dlud de igne lälmrt':.) ", Wif".— Ef alius d ngelns "uem't.) Quis Nimirum de igne qui eratin aliis thu- 4 fit hic Angelus non conftat. Aliqui ribulis altari 1mpofitis. MUMM D putant fuiffe Gabrielem, ut Ribera; jtun . Me j fed probabilius Gabrielem in feptem E£ miffz 4m terram.) Ignevm, & pru- nas illas, quo fadto fignificabat per j ennnlmls illis, de quibus di&um eft fuperiori . orationes fantctorum pofcentium vin« -pte blande verliculo , contineri. g;ymas a Steti? ante altare.) Al ludit:3d al ditam de impiis, ignem plagarum, tare thymiamatis, quod erat ante fan- & ultionis in illo demitti. €&a fan&orum, fimile enim altare o- Fata funt tonitrua,. 6$c. ) Hac o- hoc ? ftenfum eft Joanni ante thronumDcei. mnia funt prenuntia ingentium cala- rium Thuribulum, 6c.) Was aureum, mitatum , quas Deus in fine mundi n Ij rimum ín quo adolebat thymiama. in impios immittet, i i g fä,llaomm E Bzäf e«m Com. Menf;l:. T. Fl Aaaa L à H E 554 APOCALVPSls B. JOA&NlS | APOäTöL[ nE 6. Et feptem Angeli, qui habebant feptem tubas , praepa- [ pas foh raverunt fe, ut tuba canerent. ut oofei 7. Et primus Angelus tuba cecinit,- & fa&a.eü grando, & derta, ( ignis miftain fanguine , & miffum eft in terram , & tertia . 1 E pars terrae combufta eít, & tertia pars arborum concremata : L x HU U eít, & omne foenum viride combuftum eft. t, & tamquam mons tibüs ia 8. Et fecundus Angelus tuba cecini magnus igne ardens miffus erant tü eft in mare , & facta eft tertia pars maris fanguis J $ 9. Et mortua eft te rtia pàrs creaturee eorum , quae habä— 4 Outtio ; bant animas in mari, & tertia pars navium interiit. . 1o. Ettertius Angelus tuba cecinit: & cecidit de coelo ftellay [ iienl magna,ardens tamquam facula, & cecidit in tertiam: partem z gdo a fluminum & in fontes aquarum: bfinthium, & fa&a eft ter- | it. Et nomen ftellae. dicitur A tia pars aquarum in abfinthium: & multi hominum mortuit. funt de aquis, quia amarae fa&tee funt. T [ lo a-—-— pus 12 Et E 6. Praparaverant fe.) Acciþiendo maris ita videtur intelligenda, ut mo- fumus fg tubas fuas, eafque ori adimovendo ut do tertiam partem terrz interpretati fumus. Probabile enim ingentem il- Io putej illis clangerent. P ". Fatta eft grando, 6 . zgnis. Ni- lam maffam fimul e cclo demiflam dentur hzecad literam, ut fonant ac- dum per aerem defertur in varias pat- & illi s tes fcindendam, in varias etiam ma- cipienda, ut fcilicet grando , & gran- dini mixte ignite exhalationes, & ful- ris partes defcenfuram , & mare in imina demittenda fint, quibus etiam fanguinem verfuram , co:nþuüurram ———. addendus fit fanguis ad majorem ter- naves, &c. x I Pifces m- I2. : Percg rorem impiorum, üt citius ad peni- -9. Creatura eorum eI€ enim | tentiam convertantur. telligit, hoc enim eft quod canit j 1. 1ol, li, Et omiffus eff.) Sciicet totum hoc: Sibylla : ; "It corg accregaffim, nimirum grando, ignis , Er frepidi: eenüi mortentur in ^ $, Qu & fanzuis inter fe commixta. &gmore Pffce:". ; Obfcttior ( Ef fertia pars terra. combnfla eff.) E . 13' U'ïilt. Nion conjurnictim , fimul & continue,; lo. Cecidi£, de celo . ffella magna » A. ts Grecis fed mixtim, & fparfim , ut v. gr. ali- &c.) Cometa aliquis, auc fimile me a [ Ulngi, l QU proviacie , aut. earum-partes in teorum , quodde c«locadens, & fuo Otneis Europa, alig in A cafu diffiliens, & divifum in multas : fia, alie in AfriCai, faculas, feu exhalationes in flamina , J n eximi &c. vaftentur. Gl | Fensm wiride.) Herba virens. & fontes incidentes eos corrumpet. * mj g. Ef trqui:tm mons magnus igne I jBfferhium.) la appellatur , quia refiduum aqu& fontium , & flu- ; ] : mblg tQt() «rdens.) Id eft Globus quidam igne- E C , C u$: crefcunt pàáulatim prodigia ; & minum amarum reddet. De (tfey, terrores. De aquis,) Proptex pof: D N rum. ulm axqua- Tertia 'par; gqearis) ertia pars ? Cteris Yo s ! CAPUT VIII&IXf*' 355 or&ps 12. Et quartus Ancelas tuba cecinit, & percuP"a eft tertia pars folis, & tertia pars luncze , & tertia pars ftellarum , ita idO) & ut oofcürarerur tertia pars eolum & diei non luceret pars . terta tertia, & no&tis fimiliter. Temata dES. ]-:,t vidi, & audivi vocem unius aquile volantis per medium cceli, dicentis voce magna: Vee, v&e&, vs&e habitan- 1l fQoti tibus in terra; de caeteris vocibus trlum AngeIOrum , qui K erant tuüba canituri. . f rtiapars * & habe CATIPIT IX. Oninto "Angelo tuba. canente flella: cadit , & locujice a fumo pu- lo ftella tei egre[]e defcribuntar ,. que bomines cruczem* fexto «ero Zin- partem gelo canenie folwm*ur quatuor. ZAngeli , qui ingenti egue]lm exercitu. tertiam. bominum partem eft tet occidant. | fnortül T quintus Angelus tuba cecinit, & V1d1 ftellam de coe- E VR lo cecidiffe in terram ) & data eft ei clavis putei abyffi. 2. Et aperuit puteum abyiïi : & afcendit fumus putei, ficut aer de fu- dly ul Ioe fümus fornacis magng , & obfícuratus eft íol , nterptetm mo putei: irent: m - demillam ,3. Et de fumo putei exierunt locuftæ in terram , & data e& IHIS potefzas , ficut habent poteüatem fcorplones terrae: virias p* enam m * ( mit it Aaaa 2 4 Et mbüüüïam I2. Percuffa efd tertim pars folus ) - l1di ffeilam'de ceo ceczdzj"e i ter- Vere enim in 8ne mundi obfcurabitur ram.) Per ftellam Angelus ali- Plfces i fol, luna, & ftellz; ita ut diei non uis bonus fignificatur, qui« dicitur de ]uceat eorum tcrtm pars , id eft , ut ecelo cec:dme ; quia velociífimo lapfu dies, &que ac nóx/tertia purte fiat án terras delatus eft. enut n obfcurior folito. Et data eff clavis petes 44)7') f 13.. Unezs aquila va/am*t: ) In mul- Huic Angelo data eft poteftas ape- ll ,,,;gua , tis Grecis codicibus eft, Uzzz: "ngeli volantis. Per Angelum p Ribera, riendi, & laxandi. infernum , qua po- 1 gl ime & Cornelius e*n&munt apte intelligi teftas per clavem figmfïcamr. [enS; & fuo - 4. De f umo pute: exierunt locuffa im i m lus poife eximium aliquem fanctum , & T ss f qmin: catleftem prolahe:am, quem Deus in terram.) Mel locufte he erunt dz- fine muudi excitaturus fit , ut homi- mones, qui fpeciem, & formam lo- grompe nibus toto Orbce exi(tentibus: prenun- cuftarum induent, fed novam, & appe llacüf ! cie: tre« fe juentes plagss. monftrofam, ut hic defcribitur. Vel um & De ceteris vocibus. ) Id eft a ceteris erunt verg, & animatz.locuftz, fed vocibus., Vz habitantibus in terris peregring, & monflrofz , quales ad— a ceteris vocibus Angelorui. huüc terra non vxdu:. l N - — 556 ab APOCALVPSIS-B. JOANNIS AþQ'S'fOLL, 4. Et præceptüm eft illis, ne lzederent fzenum terreze , ne- i. M que omne viride, neque omnem arborem: nifi tantum homi- Grece à ! nes, qui non habent fignum Dei in frontibus fuis: qv l g. Et atum eft illis) ne occiderent eos: fed ut cruciarent hec. menfibus quinque & cruciatus eor . El cum percutit hominem. 4 um ut cruciatus fvco'rpii ; z *Ifaiz ex quati 6. * Et in diebus illis queerent homines morte m , j& non ! uD 2. '19. invenient eam: & defi Ofez derabunt mori, & fugiet mors ab eis. , quatuor ]o. . 7. *Et fimilitudine $ locuftarum f(imiles equis paratis.in phrafe, 23. Luce preelium , & fuper capita-earum tamquam coro nae üxpiles au- SURN 30. f0 : & facies earum tamquam facies hominurm. tam, & "eap. 8. Et habebant capillos ficut ca 160 91 *ea pillos mulierum , & dentf;js; | partem l rum ficut dentes leonum erant. 16. Et 9. Et habebant loricas ficut loricas ferreas, & voxalarum m earum ficut v N -n. E bellum: ox Ccurruum equorum multorum currentium m yo. Et habebant caudas fimi -l(!as feorpionum , & aculei erant 8b hab in caudis earum , & poteftas earum nocere þOminibus nflenü; —n—.. TE u ; $ EUræum, ' bus quinque, & hab.ebafzt fuper fe : Cat Pfrirg, —— I;. Re- t dperdere, ] m d !iüs, exmer, Et d&m eff. illis poteflas ffemt babent u9 qUOd n Sziniles eäzi.f peratis in pralimm. : poteflatem , &&c. ) Ut fcilicet , vulnera His etiam aliquo modo fimiles funt IQ— Vth €va ( venenata infligant » qualia locuftz; quas idcirco It D q aculeo fcorpionum folent infligi. muüus Cazvzlere. E- alice a pxpelxla- dium ehus 4 Et praceptum eff illis ze laderent 6b a. Ef facies earum: t;zzzqzdr;z:f;zcz't: ba- tüh 3 fenum, &c.) Quafi dicat, Hz lo- minum.) Quse, fcilicet , quadamte- N 4 quinr cufte non erunt fimiles aliis, quz nüs referant humanam faciem *0 , u- herbis pafcuntar, fed carnivorg. Por- quedam fimilia lineamenta, j Per' hus Aügelu ro non permittet Deus ut in otmnes D. 4uj .. 8- Dentes earum, 6c.) Quam fint - indifcriminatim fuam vim, & virus veraces locuítz patet ex repionibus, Ortig a exerant, fed tantum in eos, u i non in quas ingenti acmine involant 0- M: ältare. tl habent fignum Dei , de quo di : um eft mhnia vaftantes , 2 & populantes.. C. 7. n. 3. idq 1 e,el'tro Y non diutius. ue per mgnfes quingqe, 9. Et baleban: loiicd.r.) Scilïäe: fi- m-ilitiidïh—le,m quandam loricarum. Quf i Dattumn ey? :lis ne b;-ciderent illos.) - Qülfeentic Non'eft illis permiffum occider e'eos, Vox alarum.) Stridor alarum. 1 mm imPiOS ne morte cita finirentur dolores, fed tantum afHi Io. E? babebant fgpef fe regem An- «iatibus. gere, & vexare variis cru- gelum 453/5.) Eoram dux, & rex e- 14 Solvg rat Angelus malus, qui idcirco An- * Quitur 6. Querent homines mortem.) Mi- gelus byffi, apellatur. — Diabolus 5 qm ü feram vitam cita morte finire cupien- £eSn ; enim has locuftas concitabat interius, Dattibo l & ducebat qg;fi rex quo volebat, " Wentia Jj Db C A U:T IX.. 357 rr. Regem angelum abyffi , cui nomen HeBraice Abaddon, homi- Grace autem Apollyon, Latine habens nomen Exterminans. — 12. Va unum abiit, & ecce veniunt adhuc dug vae poft "arent haec. Ofpil, 13 Rt fextus Angelus tuba cecinif, & audivi vocem'unam ex quatuor cornibus altaris aurei, quod eft'ante oculos Bei, -& 201 14. Dicentem fexto Angelo, qui habebat tubam : Solve Lb eis, quatuor Angelos, qu ;i alhgati funt in flumine magno Eu- 2081 phrate. . 1$5. Et foluti funt quatuor Angeli, qui parati erant in ho- ïil.es P ram, & diem , & menfem ,& annum ut occiderent tertiam denvtgs partem hominum. 16. Et numerus eque ftris exercitus viciäs millies dena mi D * larum la. Et audivi numerum eorum. tium in 17. Etita vidi equos in vifione , & : qui fedebant fuper €0$; habebant loricas igneas , & hyacinthinas, & fulphureas, ej erant Aaaa 3 z * s menüf TI. Cu: nomen Heäraice "dbaddon., ) ih flamine Euphrate. ) Non-et no- Hebreum, 45x 4544 in. Kal, figni- vum in Ícripturis demones lieari 5 ficat perire, in Piel vero perdere, d;- pari enim modo Afmodazus libidinum rex lie atus eft a Ra fperdere. lnde .4ba4ow , id eft, per- o phaele in deferp od 1;. M Jens, exterminans. Grece vero «m0A- JEgypti, Tob. 9. 3. Aso», quod idem fignificat. . I5. Qui parar erant i2 horam, & anilium.) I9. V4 unum qbiit.) Ex illis tri- ais fünt diem. ) ld eft tempus a .Deq ftatu- tum. N ; bus /2;, quz aquila volans per me- dium cclum hominibus przdixerat , Tertiam par terk. "eminum.) Eorum : appella- C. . n. I3. jam tranfiit primum cum fcilicet, qui non funt fignati ab An- 2717 tuba quinti Angeli. Superfunt alia aadamte" gelis, ficut in quinto Angelo. vidi- duo, que afferent fextus, .& fepti- : mus, hoc c. n. 4. crett , Per imnus Angelus: I16. E£ numerus equeftris exercitut, H -udivi vocem mmam ex quatuor 6c.) Angeli foluti. plurimorum ani- cornióws altaris. ) Altare hoc aureum mos ad bellum concitabunt adverfus buam. fïllt l.e"m] , eft altare thymiamatis ,. quod S. Joan- impios, ideoque maximus exercitus yoluit * nes vidit in ccelo fup. c. 8. n. 3. In- conflatus eft, cujus numerus hic de- de ergo vifa eít prodire hzc vox, fcribitur. t uafi effet vox orationum fanctorum Gollet Yi* Vicies millies dena millia. ) ld eft, iil quiefcentium fub altari , & poftulan- duo milliones equitum. Crediderim tium impios puniri per fextam hanc has immenfas militum copias in va- rum. plagam. E ris mundi plagis diffitis inter fe di- yege Ár . 14- Solve quatuor. Angelos. ) Intelli- ftributas, contra impios arma movif- OX e git quatuor recipuos Angelos ma- fe, alioqui que regio eos caperet, lcirco Af* los, qui qua j przfunt quatuor orbis aut aleret? Vide fequentia. partibus ; ligatt autem funt , & divi- - Diabolis 17. Ef i?a vidi €guos in viffene.)Hoc p interS na potentia coerciti, ne tantum mno- eft, equi & feffores eorum tales erant, volebdt eeant quantum vellent, & poflept.- guales nunc defcr;þaln. X "s APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI 558 ? l IÀ & cäpita'equorum erant tamquam capita Iegnum," & de ore sr. F eorum procedit ignis, & fumus, & fulphur. i 2 venefi 18. Etab his tribus plagis occifa eft tertia pars hominum 5 * füis. de igne, & de fumo , & f i ulphure, quae procedebant de ore i píorum. 19. Pote ftas enim equorum in ore eorum eft, & in caudis Clomani eorum. Nam caude eo ) rum fimiles ferpentibus, hyabentes ca- £dus j -pita,. & in his nocent. . . [ 4o. Et ceeteri homines, qui non fant occifi in hisuplzigiä,- Y, neque paenitentiam egerunt de operibus mànuum fuarum, ut non adorarent daemonia , &fimulacra aurea, & argentea, fi LET: & zrea, &lapidea, & lignea, : Iän quie neque videre poii'udït, neque audire, neque ambulare; erat ut'| or. Et 3. Ft| Tosemes — Loricas *ign—m's.) Lucentes , & ra- & minora ejusdem generis inftrumen- E dem fuy diantes, ac fi eilent igpnez. Vel in- ti bellica , que pulvere fulphurato pOm: teljige de coloribus chlamydum ru- inftruuntar , & que dum explodunt bearum, hyacinthinarum , & fulphü- milites, ita ori admovent , uc ore [ reicoloris. Poílumus etiam exiítiina- ignem & fumum fulphureum emitte- tb D re inajorem partem *tam inpentis ex- re videantur. ercitus fore deihonum, Cipi ui equitum Ig. Poreflas entm equäizrh i ore Cuntur inte fpecie, congrue igneis , fulphureis eorum eff. ). Id eft, vis & robur, ideo- loricis armati ]Joanni oftenfi funt. que reliquis equis fimiles non-funt , eptimi fien L. lo feriptin Q uibus etiam convenit color hyacin- quorurm vis in corpore , aut in pedi- j tss Ange..us thinus, qui ex fulphure igne accenfo bus, & ungulis fita eft, horum au- folét exiftere. tem in ore, & caudis. 4hnidum ; Cands eorum fimiies ferpentibus. ) f00n efe co Tanquam capsta leenum. ) P'ropter 8 credituro ferociam. . Vel, intellige hzc fymbo- Per caudas has capitatasfortaíle fig ni- lice, nam etiam cauds ferpentibus fi- ficantur gladii militares, qui inftar E. & qa lnciae do ( miles his equis tribuuntur, quod ve- caudarum retro extant, & manubria ris equis convenire non poteit. habent capitata. . Vel certe per cau- ; E ifi! ig Et de.ore eerum procedunt ignis, & das intellige pediffequos, & minifiros [u id[ionis enef, c. fumus, & fulphur.) Sic dixit Virgilius müitum , . qui plerumque funt'pefiimi 2. Geor JTauri /ginm'te: zaribus & nocentiflimi , omnia.enim vaftant Cem [)aj ( :g20m, e äï. er go hyperbole. Vel cer- incendiis, venenis, aliisque modis. A Benitagas 2O. Er ceteri hominzes.) Dusz par- z W perean, te per equos intelligze etiam ipfos cqui-^ tes per tnetonymiam: Dicitur autem tes relique impiorum , nàm .-tertia Eb fäcie:, de Oore eorum procedere ignis, & tantum ab his occidetur. ts Dithcia Pmtätem à fumus, & fulphur, quia quocumque Neque pepnitenutiam egerunt.') Licet fe vertent, omnia crudeliter vaftabunt, occiforum ftrage moti eilent, ut re,fï- M omninoque perdent, ficuct fumus in piícerent. icne accenfus C(Elmn i iiv ; hoc autem facient ju- De *peribus manuum Tuerem ) Adefi /bentes homines occidi , & cruciari de peecatis fiis, àc nom'nati de : quil 3b 0 mile modis, & nrbes everti, &c. idololatria / , qu£ in fine mundi rema- Videntur etiam fignificari bgtnbgrdæ, fce;xlg. - D E Pfdl.f ; 1 ls pàca N x CAPUT IX. & X- 559 leoe ] T. Ft non egerunt pcenitentiam ab homicidiis fuis , neque a veneficiis finum, ! fuis » nequeA a fornicatione íua, 'n«eque à furtis / iv ; Q€ ore ] l C,APUT X5 » n caudis ;) Zn- Clamante alio forti zfngelo loguuntur [eptem tonitrua: - porr antes ca gelus jurat non amplius fore tempus ,. ed confummandum ad *ve- -cem Jeptimi ZAngeli mylerium : datque librum'yoqmi s.p,lz'l.gis, Ua devorandum. Tgenieas I.T?T vidi alium. Angelum fortem defcendentem de coclo poliut; amitctum nube, & iris in capite ejus, & facies ejus erat ut fol, & pedes ejus tamquam columna ignis, gr, — 2. Et habebat 1in manu fua libellum apertum: & pofuit pe- inürumen- dem fuum dextrum füuper mare, finiftrum autem fuper ter- folphacito k oram; explodunt 3 iE p, W Qre £ um emite- I- Jjv vidi, 67.) Ea qua in hoc dem habet in capice, & facies e'jüs capite TO. & in parte II. di- eft ut fol. Sed poftea nolentibus re- 277 T cuntur inter tubam- fexti Angeli, & fipifcere. fupplicia minatur, ideo ha- )but , iüe() feptimi fient, nam de feptimo Ange- bet pedes ipneos , ut doceat inimicos gon funt , lo fcriptum eftc. 11.n. I5. — Et fepzi- Chrifti pedibus ejus effe fübjiciendos, j yai mnus Angelus tula cecimity Gc. eternis ignibus cremandos, hoc þorum r Zmi lum nube. ) Perhocindicat eum enim fienificant pedes ignei , utetiam non effe cognofcendum , nechomines fuprà c. T. n. I5. 14 ü[ti&lm ) ei credituros, ut agant ponitentiam. Q. Ét habebat im manu [ua libellum.) ortile .üg"i' . Vel, quia arcana Dei confilia an- BiBNapidios , libellulàm , eft diminuti- y m nunciat de fine tempoxis, & mundi. vum diminutivi, fic Ítalice dicimus ,& mubobri Er iris im capife ejus. ) lris recon- Librettino. Porro hic libellus 'eft il- lé cujus mentio c. 5. n. 1. qui , Íci- j p * ciliationis, & fcederis fignum eft, & minitt Genef. c. 9. Angelus ergo , qui pa- licet, fignatus erat feptem figillis , func p cem Dei portat hominibus, & eos ad que omnia jam pene referata funt. ab * penitentiam invitat, iride coronatur, ÀAcno, unde nunc aperitur liber, & ]ü ne pereant omnes diluvio ire Dei. apertus offertur fancto Joanni infra T | Du: PM- E fAcies ejus erat nt [ol.) "Pum quia nüm. 9 g teraa. - &t« nunciat, & poft tot plagas pro- Et, pofuit pedem fuum de-x;rum fuper fpeiitatem affert ,.fi velint homines mare.) Significat nihil efle tam di- ftans aut remotum , ut Domini fui pe- 174 u refipifcere. Sicut cum poft multorum g, w -- dierum pluviam fol clarus exoritur, des, & conculcationem poííit effupe- & colum ferenum aperitur. .J um re Itaque non folum habitantes in terris ; " fed in infulis etiam remotiffi- ul ) I di quia ab omnibus videri, & neminem jm at (e latere vule, Deum de pace agere. mis degentes, fupplicia ejus: vitare j d* Et pedes ejus tauquam co umnua £gniss) non poterunt. Sed cur dextrum pe- qund | .Priuvs( pacem promittit , ideoque iri- dem fuper mare ponit , 'finiürum fu- 560 - APOCAL?I;SIS B. JOA»NNISNI '"'APOSTOLI 1 fs "- 3. Et clamavit voce magna, quemadmodum cum leo ra- T b« Q ( git.- Et cum clamalfet , loxcqta funt fepþem tonitruaï«» voces. p Rtoit fuas. amar)cat 4. Et cum locuta fuiffent feptäfm tonitrua voces fuas ,& ego mel, fcripturus eram , & audivi vocem de coelo dicentem mihi: : Io, Ef Signa, quse locuta funt feptem tonitrua, & noli ea fcribere. - - & enti *Dan. s. * Et Angelus, quem vidi ftantem fuper mare , & fuper eum, a I2.7. terram , levavit manum fuam ad coelum : 1. Et 6. Et juravit per viventem in fzecula feculorum, quicrea- " ! V popuii vit coelum, & ea , quaein eo füunt , & terram , & ea, qua - ineaífunt, & mare, & ea, quaein eofunt: Q'uiatempus non erit amplius. P [ Sunteri -7. Sed in diebus vocis feptimi Angeli, cum coeperit txü*ba' canere , confummabitur m t fia a m y&erium Dei ficut.- evangeli?avit per fervos fuos Prophetas.- - dut, a. : 8. Et audivi vocem de coel (l o iterum loquenteï*m-äcum,, : l ^^ & dicentem: Vade, & accipe librum apertum de manu An- ^ xf geli ftantis fuper mare, & fuper terram.- MTO [-uEE 9. Et Y hi: , per terram? Pes dexter fortiör eft, eft oZ/£gna , v;eluqt (/)ccul,tand—a i fcili- j 4 T ss n is qui magis latent, & remo- cet i mente tua. J -——s—.v.—— tiores funt, magis Chrifti pedis for- S. Levavit manum fud»z ad cæ(um.) Qui eft habitus jurantis. : & Evdng'al,'a; titudo , & fupplicia ejus oftenduntur, Z cum, ne illi quidem , qui in remotif- 6. Juravit per viventem fl [ u5 Ompjs ( fimis infulis vivebant; ejus iram & fsculorum.) Per. Deum, qui «ternus- JOflog. báa "potentiam magis effugere i1on potue- eft, & omnia tempora sternitate fua . i^los gter : rint , quamn qui erant incontinenti. ambit, & ut prafentia intuetur. Qm'a'*tempm 4on erit ampliz:.) Fi- (5 Dev'm., g. E* clamavit vece IAgnA 7;42*»:; nietur tempus, & hec varietas die- j te r adinodure cum leo rugit.) Quid. cla- rum ac noctium, & menfium & an- maverit paulo poft fcribit/n. 6. voce | Uum . r Fac/e; 4&4 norum , & pro tempore fuccedet in- h a'ccepep " magna clainat ficut leo, quia omnes variabilis eternitas ; hoc eft , con- *- h. Cütione. audire vult que dicit, & omnes ter- fummabitur hoc feculum. l rere , üt mature poenitentiam - agant, 7. Sed £m diebhus "wocis feptimi -- L. ü!iuraïw.m* " C CQoitis & intelligant fibi magnam Dei izam gel.) Quafx dicat: Non nunc finie- : d delm y ámpendere. tur feculum , fed cum feptimus An- thnem dO ld Locuta fmmt feptem toniha "Voces gel.us tuba ceciner it. . tur 9 É Cs fpss.) Id eft , ediderunt fonos , feu Con[ummabi 2yferium Dej ,ï & c) L I',. Ofttes; flrepitus , quamquam ex fequehtibus Id eft, omnia qux Deus per Prophe- - thtur d apparet fuifle voces aliquid fignifican- tas fuos. predicat de fine feculi, de 1l $| futura xequie fanctorum, de fuppliciis (utnn tes, fed tanto ílrepitu, ut tonitrua M!]ä," ' viderentur: feptem autem , pro .müls' malorum, quz figuris & obfcuritate , anlbus tis pofita videntur. verbórum contexerat , confummabun- i li — tur & implebuntur. 4 Sgna ) Grace opedquov, id vtl[m C *l ; l N CAPUT X.& 'Xr,- E 561 &o r 9. Et abii ad Angelum, dicens ei, ut daret mihi librum. Yocts Et dixit mihi: * Accipe librum , & devora illum : & faciet amaricari ventrem tuum : * fed,—jg ore tuo erit dulce tamquam & - mel. ^ | mni: d- IO, Eta " ccepi I*ïibrujm de manu Ahgeii j & devoravi illum: Tber, d & erat in ore meo tamquam mel du lce: & cum deworaiïcm t g eum., amaricatus eft venter meus : E . " j 11. Et dixit mihi: Oportet te tterum pro þhetare Geqtibus, i uee- d . & populis, & linguis, & regibus multis. ! ) quæ *;——: CAPUT. XL : psnn [. £ os be- - Sfoannes templum metiens audit pradicaturos duos teffes , qu ritib F flia a mari a[cendens occidet : . at illi refurgentes in ceelum. afcen- « ;eligavit & dunt, ac terramotu occiduntur. feptem millia bominum ,. C? ad b: d netm, . cantum Jeptimi Zhngeli vigintiquatuor /äm'ores Deo, gralias. agtnt. i An 3. T7 T datus eft mihi calamus fimilis virgee & dictum eft mi- hi: Surge, & metire templu .m Dei, & a-l;tgre, & ado- : -T'antes m e€o. a, fali x L i 42. A.tri-' 'Ewngäb'z;?bi.-[)' [ta Iöqui'ciir, cïuiä Atzt;e/t' aubi calemms. Y Cala- 4d Wbm') Ü fanGis femper jucundi(limus fuic nun- RI: mus, hic , feu árundo menfo- !x ;n( /:u"'dd j tius omnia Clirifto . effe fübjicienda, rja erat fex cubitorum & palmi. Pa/- a aterus & boros béata &ternitate donandos ; zi , id eft , quatuor digitorum trans- .3malos sternis fuppliciis afficiendos. veifim. pofitorum , ut diferte affezit - ornitaedua. yetur. 9. Devera,) Quafi dicat: A Ezech. c. 4o. n. 3. ad quem. locum j liü!-) r . Jmnente réconde. g'id?j ?11 hic alludit Apoftolus. Templum Dei.) Pertemplum Dei in- N E þacief amarica?s. Vehtrém tuum. ) telligit atrium facerdotum , in quo fumX?7 4 ^ Cum acceperis , dela&taberis divina fücce eiat altare. holocauftorum, cujus hic di' dszlfl*- 1 .;'Ioc'utilone",x & tof tantarumque rerum meminit , quod. abfolute vocari folet "üturarim: cOgnitione 5 fed cum poft alare; nam illud in quo adolebatur "dhec cogitaveris iram jDei & fuppli- thymiama , fere dicebatuz, z/zre, cum Jyimi 4* . ^ ia maxima, & tot hominum damna- addito , fcilicet altare t hymiamatis.. quoc Df *ionem , dolebis, & amaritudine ani- Ó Ti cruciaberis. " " Ef adetantes 1m €0. ) : 5acerdotes in- æptimm' r telligit, in altarí viftimas offerentes. lI. Oporretfeirerum pr 'aphff;ftre', Ef 6-) Per te:: plum figurate Ecclefiam in- Jtts 66) Loqitur de pro : Propte- phet'i-is(, que m hoc tcligit : jubetür ergo metiri templum, Iib;fo fequuntur. quod eft quafi numerare, lecerne- [æcüll ' : "G'e'äztib,us, G populis, & l/"ngw:) Id re elcctiffima queque Écclefiz. iera- eft, omnibus mundi nationibus ,-lüs bra, que non funt tradenda Anti- 1 obfcuntate - enim fcribitur A pocalypfis. chrifto , nec ejus miniftris. finoi? Bill.eum Con. Men&cþ - Tom. Vill. Bbb 362 APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI 5 & 6, Ri hd 2. Atrium autem , quod eft foris templum , ejice foras, - «*e metiaris illud: quoniam datum eft Gentibus, & civitatem lus prople converten fant&tam calcabunt menfibus quadraginta duobus: 4. Et dabo d.obus teftibus meis, & jaga, quo prophetab -.mf: *di-eb.us [ mille ducenti- fexagintà, an.i&ti faccis. - -.7. EL eun :dit de abyl 4. Hi funt duae olivae , & duo candeabra, in c önfgxe&tvt Domini :errz ftantes. & occidet € 9. Et cor $. bt fi quis voluerit eos nocere, ignisexiet deoreeorum & devorabit inimicos eo qua vocati rum: &fl quis voluerit eos læ'.deg fic oportet eum Occidi. H US Corum . Ht L.9. E vit um ET À 'tibus corpo 2. Atrz'um. Aufteo q'uaa' e 7 g ,for—t': Lem- prophetent. Hi duo te : eorum non u pl ejfie foras. ) ld. eft ,. Atrium lias & H:ioch. .iies fïïf;t , E- lo Etir *xterius quod laicorum eft, eft reve- Diebus mille ducnt i ;fex4g;;1(4-';)i : cundabunh ra id quod proprie templum dicitur ; Quiefficiunt menfes quadraginta duos. ne conjungas cum templo & altari, Vide di&ta n. prisecedenti. fprophetæ C : r etiamfi templum foleat vulgo appel- "m [2:058.). Cilicio indati , tum Biiezetzsvueccttoeos, ao lari, ne illud metiaris. ut afpero veftitu corpora macerantes, ^ Quoeuniam datum - eff Gen!iäm.) Id iram iJei mitipenr; tum ut homines ^ narios cm fi - Dje accedentes x eft, obtinebitür & poflidebitar a^ ex- ad pen*-n iam füo habitu,. voce E t0 iterfecit, ; teris nationibus, hoc eftab A ntichri- exém»lo provocent. fto, & ejus miniftiis: fib templi al- 4 Hi fust du oliva) Se nfus e'ï, [T) Bu nert, ] juafi dicat: Hi duo, fcilicet Elias ,legoria Ecclefiam intelligit , ut dixi- mus. ; Bic tpirtet e - Henoch, inftar duarum. olivarum, eVOrante, Et crvitatem - fanclam calcabnnt.) id eft olearum, iunt fucculenti, pin- 1 Ecclefiam , quam prius vocavit tem- 6- Dl.fäuj gues & f-rtiles bónorum operum , - toto illo tem plum & atrium, hic vocat civitatem quia multum fru&um -afferent in con- , fan&am ; quafi dicat: Antichriftus verfione Judeorum. . Citat locum Za- v & d prophe & Antichriitiani maxim:m — Ecclefiz chari& c. 4. n. IO. II. I iVertend, Us fecerunt partem : pervertent , va&abunt— & pof- Et duo candelabr a, 6 c.)Senfus eft : Hi ,JX()!C' . fidebunt. duo, Elias fcilicec & Henoch,quafi can- L Menfäia quadracinta duobus. ) Id delibra, Chriftum , qui verum eft TU f .-teít, tribus annis cum dimidio; at ]umen, toti mun .A D 9t, eum do praferent & (?Ren- ) T$ eOrum . predixit Daniel c. 7. n. 24. cum ait : dent. Tradentur 12 manu: ejus , fcilicet. An- Stanres,) Id et þanrid, ut ; Ieo eis y tichrifti, w(gue ad tempus, E tempora, r&co Avy»íu foeca. -pxatet: : ex €fria qui. ; tic & dimidium tempor s, id eft, per an- S. Er ff quisvoluerst eos nocere , && c;). -num & duos annos , & dimidium Nemo eis poterit nocere toto tem- ; O5 Imianem anni. pore , quod iliis ad predicandum : acandere l, ipfe a (.:8. Ef dabe duóbus tefüibus meis.)) conceffum eft. Quuod fi quis nocere Non dicit, quid daturus fit, fed ex tentaverit ; ad eorum preces , aut ï Et vjj d( T& confequentibus intelligimus fubaudien- (fi ita dicere licet) ad eorum im- -Atemig * dum efle, fpiritum meum. Vel, Da- igne cclefti confumentur. u Ditit ex ( erium , £o duobus. teffióus. mess , $ propheta- Alludit ad hiftoriam lib. 4. Reg. c. 1. Atiet gj . dunt , pofituxg ePc. pro, dabo eis ut - cum Elias duos principes quinquage- - D & vjm.f:' x Ó ;i )* CAEUT.hf 563 Ce foras, & : 6. Hi habent poteüatem claudendi coelum , ne pluat die- & civitatem bus prophetiee ipforum : & poteftatem habent fuper aquas. convertendi eas in íanguinem, & percutere te d hY : rram omni )unt diebus plaga, quotiescumque voluerint. 7. Et cum finierintteflimonium : fuum: beftia, cjuæ afcälïg' | Conetty dit de abyffo, faciet adverfum & occidet eos. x i eos bellum ; & Vinget ill*os,x 'Ore eorum 8. Et corpora eorum jacebun t in 'plafeïs civitatis magnäe " 05 ledere f qua vocatur Zs piritualiter Sodoma & /Egyptus, ubi -&;Pomi- nus eorum crucifixus eft.- 6. Hi .9. E: videbuntde tribubus, & po pulis, & linguis, -& Gen« 'fibus corpora eorum per tres dies, & dimi dium: & corpora eorum non finent poni in monumentis. «ftes fïIPt , ] .1o. Et inhabitantes terram gaudebunt fuper illos ,. & ju- - fenugnt ! cundabuntur: & munera mittent invicem, quoniam hi duo am. Itl drapinta nos , qui habitabant íu per terr ;-p'rophetæ crueiaverun*t eos - Bbbb 5 o'ind*lgi, tum II. ]ït K macemntes.g g nari.ö/s cum fnis militib:s ad fe fuper- przdicando, aut ad fuas paftes tfà- m u hominesf' [ be accedentes, igne ccalitus deVocaf hendo, fed occidendo. bio, vae & . to intertecit. 8. Im plateis.) 1d eft, in piatea i E$$ zocere. ) Græcifmus , eo$ pro. | anfus &&,f ï d . pluralis pro fineulari. — Nifi dicamus fclicet Elus E in duabus diverfis plateis eorum ca- Gic eportet eos occi Ji. ) Scilicet ign& davera projicienda. m olivanumy « | devorante. 1 Civitatis magna.) Scilicet Jerufa- ccalenti , pire 6. Diebzs propheria ipþi*um. 3 Id eft, len, que tempore Antichrifti ibi re- m Operun y toto ilio tempore ,' quod illis datum fidentis potentia, & civium fre quenf fferent in con*. eft ad prophetandum. tia magna erit. urlbam T at Convertend; eas in [anguinem.) Sic- &1 Qua vocatur fpirirualiter X Sodoma & Gnfos : H | ut fecerunt Moyfes ,: & Aaron, 4Egyptus.) Jerufalem vocat Sodomam E Exod. c. 7: - JEgyptum , quia erit fceleribus ]Och'quz j Cm-. Efcum fnicrint"täfibzanium f:mm) þ]e gi verum - * Id'eft, cum finis venerit predicatio- na, & Deo dceteflabilis, ut JEgy- - ptus & Sodoma. forent & oftue b nis eorum ; nam ante illud. tempus nemo eis valebit obfiftere: d .9-.De tribubus &5 populis E& linäuicf) De omnibus A naotionibus ; que Anti- 44 U patet exï Beffia qus afcendit de db*fä. ) Amn- chrifto adhzrebunt. tichriftum intelligit. Bettia. dicitur g Ob iminanem crudelitatem. Per tres dies $ dizmsdium. ) Ut nul- ;SW.'", g De abyf- lus dubitare poffit quin vere mortui " toto tettie fo aicendere dicitur, id eft, de ma- fint, * uo poflea glorioftor & mira- selicandut 1i, ipfe manifefte exponit c. 15. n. T. bilior í 1 t eorum refurre(tio. j qui noct ? E vidi: de "RATI äe/?zam nþendentc'm. ^l10. Ef inhääitüü!&i terram,) Jeru- [ec 1 LO feendit.) Eft prefentis temporis, falem, & vicina loca. eorum I ut patet ex Grgco , 79 Zyajdedyoy. confoment Faciot adverius eo$ beilum. ) Perfe- lnt. Super 1llos.) Quod , fc'i«lieäc 'IQCCiü letur eos, & perdere conai itur. w; " u C I- ; q Cruciaverunt eor.^) Eos acriter ver- s Q jngf Er vinect ilo;. ) INon deterrendo a bis minacibus rexprevhe'ndendö, & gra- - 564. APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI mor't 11. Etpoft dies tres, & dimidium fpiritusvitae a Deo intra- vit in eos. Et fteterunt fuper pedes fuos , & timor magnus phe IN cecidit fuper eos, qui viderunt eos. magni D 12. Et audierunt vocem magnam de coelo, dicentem eis? Afcendl e huc. Et afcenderunt i in coelum in nube » & vide- teltag Tunt illos inimici eorum. c 13. Etinilla hora fa&us eft terrzemotus m 'gnus , & de- cima pars civitatis cecidit : & occifa funt i. terrzemotu no» mina hominum feptem millia: & reliqui in t:morem funt C miffig & dederunt gloriam Deo cocli. fii 14. Vse fecundum abiit: & ecece vce tertlum veniet cito, I$. Kt feptxmm angelua tuba cecinit ? & factae funt vo- ces magnae in coelo dicentes: Fa&um eft regnum hujus mui- d; Domlm noftri, & Chrifü ejus, & regnablt in fæcula (2e- xEï culomm A.nienb fleliat 4. ] 16. Et viginti uatuor feniores, qui in confpth Del fe- dent in fedibus füis , ceciderunt in facies fuas , & adorave- Qf 1 runt Deum , dicentes : Is 17. Fra*lae agu*nue t bl, Domme Deus noüer omninotens, qui es,& qui era», & qui venturus es: quia accepifti virtutem fe,&a tuam magnam, & regnalli, dlt ad | Temavit 18. Et iratae funt Gentes , & advenit ira tua' & tempus * 1 mor.- Et ad mumm viter eos pumende , quos fïbl obfi- I5. Vesbs m,gme.) Kncrelorum ,& Tunc Ve ftentes inveniebanr, animarum fanctarum, , II. szrttu: 'wzd ) Id eft, dnlm& Ea tum & regnam , 6c. ) Quafi di- Ef ft vivificans. cat: ]am resznare incipit Chriftus, is -Nomina /aomwum*.) Hf)mmes * jin Eliam & Henoch glorlfïcawt " ts ; Qu hominum capma. X ide fup "a. cap, i3: ho(ïne iRe eorum perdidit . jam regn.- 5 Te doue( n. 4. ibi notata. bit juftitia & juíti cum Lhrx&o in Tüm, f de tmorem miff.) ld eft, timcre ca,lyfh gloræa Jud percultt, Iö Ceciderunt im facies- fuas. ) Ve- Icentur Et. dederumt glortgm Deo celj. ) Con- nerantes tantam maJePcatem atque ex QUim m fltentes jufta efie ejis judicia, & juie animo ei congrætalantea , quod jam E-" fr" occifos efle peccatores. E(t autem. inciperct regnare , & porro regnatue probabile etism fuifle converfos, & rus effet in aternurm. Qf'l ( &nm & :gifle peenitentiam. 17- Qu ec, € qui ems, &c.) Hoc pemo ( ld. Ve fecundum abitt, ) Ex tribus fupra explicavimus c. T. n. 4 ve, que pred'xit c. g. aquila volans ccepifhs virtutem tuam magnam.() I0. £ er medium coli , Id eft, affumfifti fortitudinem tuam, tlj ) jam tranfierunt. !ttady primum, &fecuddum nunc tertium exeru'fh potencmm tuam. Qjet fupereft, quod veniet feptnno Ange- 19. Et zrata [uut. Gentes. 2 Vlden- » te lo tuba canente, tes tantas fibi plagas immitti, occidi P eDietr .lhl 4 N hg ! m OAPUT XL. & XII. 565 mm. | — mor'uorum ïüdicari, & reddere mercedem fervis tuis Pr O- & BEU d phétis , & fan&tis , & timentibus nomen. tuum pufillis , un: terram. ) magnis , & exterminandi eos ,. qui corriiper m eis: I9. Et apertum eft templum Dei in coelo : -& vifa:cft arca ; Vide- teftamenti ejusin templo ejus, & fatta funt fulgura, & vo- :'ces & tonitrua, & terraemotus, & grando magna. & de- E C A P UT XIL )tu o n fat , -Cum . mulier cernente dracone filium. peperiffet , raptus ef! ab ea t oto filius. ejus ad Deum : tunc fabfo im celo pralio , lapus dracó copit mulieris femen per[equi. gnt V0« ]5 fU« T fighum magnüm apparuit ia coelo: Mulier ami&äjfo- yla f2- x. E le, & l;na fub pedibus ejus & in capite ejus corona . , € ] fteliarum duodecim pe fe- "$. Et in ütero haben 's-, clamabat parturje;ïs ,& cru.þiab?-' tur , ut pariat, idorave-. 2 J d notet fe,& ad Dei judicium rapi.. Allu- Chriftus fcilicet in quo cibus cocleftis rirtutem u^ Dominus eft & lex. g dit ad illud Pfalm, 98. ! TEgHAVIL, irr.zjävmtur lþopuli, & s Et fatla funt fu lgura . 69 vocts, ö'cJ) tempus Ef advemit ira f44.) (Qhuam hadte- His fighificatur magnitudo ponarum, que impios manent, mof. nus reprefferas dillimulans peccata ho- — minum , ut peenitentiam — agerent , I.S R enum magnum. ) Id eft. o&e-*n- nuanc vero omnes impios dizne ple- - tum. prodigium. ;lorum, & €tes. * In celo. - Non empyreo, nec fide-. quí d- — Et tempus m'artuaruin.j Ut fcilïcef reo , fed aereo ; inde enim mulier hxc xefurgant, & vindicentur de hoftibus volavit in defertum. : Cbüfms! fuis, quod tempus juifi funt. expecta- - Malier. ) ld. eft. Ecclefii, N lorificirt v imilla foie. ) Circumdata Chri&o' g p re donec impleietur numerus electo- zum, fupra c. 6. fponfo fao, quifol et juftitiz. ANec. Qhrilio !2 jdiceri. ) ld et, ce Tl&ïpll'S quo .ju- eft nova locntio, cum etiam Apo/to- (7 ) Ve dicentur omnes 'ln()rtlti , tam bpni, ]us dixerit , I(zdz;iminirl)ïominum fe; we Chriff«m. Y quam m h. / g ii * Exterminandi.) Perde nld'i. — E Inna fub pedibus eju $. Quiä ipfa od [ cunéta temporalia , & omnem creatu-. 10 p Qui corruperunt terram. ) Prava do- rar m inutabilitatem defpicit , & pe di-. Grini & moiibis homines corrum- pendo, & vitiis mancipando. bus calcat. Vide fanctum Gregorium , 66) Hec 34. moral. capite 12. vel .uxta aliam IQ. Er ape tum «/e fempium Dei m editionem € p 7 j exlo.) Significat fibi. oftenfam eile g p bestitudinem fanctorum. Uttur,.ut Corona: flell:rum du:d-cim, ) Id ;eü, jigem quam, folet, templi fiinilitudine , in cujus duodecim Apoftolor .m. Q. Ef im utero. üabens, clam «bat par- V]d&ü' P enetralibus arca federis fervabatur. £f« ) aidi EL Vija. eft - arca (ejiammti ejus. ) gnriens.) t&)ccl'efia., in fine mundi ob nith s d y x 2 E « 566 APOCALYPSIS B? jOANNIS APOSTOLI 3. Et vifum eft aliud fignum in coelo', & ecce draco ma- La gnus rufus, habens capita fe fatum ptem, & cornua decem, & in capitibus ejus diademata feptem, ginta 4. Et cauda ejus trahebat tertiam . pa rtem ftellarurh cali , ?i & mifit eas in terram, & draco fletit ante mulierem , qua Ànge erat paritura: ut cum peperiffet ; filium ejus devoraret. - &An $. Et peperit filium maículum, qui reéturus erat omnes $ i Gentes in virga ferre plius j a: & raptus eü filius ejus ad Deum : & ad thm.nuk;xn ejus : 9 P Vocatu Es Et & proj acerbiffimas perfecutiones &þerfec-z- ut etiam per. caput, fignificatur An- tores, magnis doloribus & xrumnis, I0, tichriftus. — Hic trahet poft fein fuam. fatla e uafi parturiens filios s id e»(lï fdel?s, * perfidiam tertiam partem . ftellarum , Chrifto pariet. id eft, illufüiium Santtorum » qui Chriiti $. Draco magnus. ) Diabolus. quafi duces, vel doctores, vel cete-: Qui acc Rufus.) Quia eft homicida, Joan. ris eminentiores , inftar ftellarum , c. 8. 54- N4m Adam & Evz , o- alüs prelucebunt. .Nam ex plebe mnibusque ejus poíteris fuit Ca: f.i s inalto plures trahet & pervertet. .mortis; & per faos miniftros in&: e- M;fft— ea$ in terrdm.')'* Id e& , deeäï' pienur à les& hzreticos multos fideles affe- cit matyrio, ac plures eodem afficiet c:uo illo f*atu. dejecit, in fuorum er-, Tabiem e rOru i & peccatórum c ommunionem 6. g. per Antichriftum in fine mundi. iiios trahens. Poyulas Habeus capita fepzem.) Quibus fi- gnificantur feptem vitia capitalia. Et draco j?ett:f knt&xm:i/ierem i. c.m')u If , Non ium enim diabolos perdere i defert E« coruua dectz.) Hwc decem cor- cupit j:m genitos & educatos, fed nua erant in capitep:im riod. couts dilizent.fflime. dat o piest, fs reliqua vero capita Aabebant tant:um o P peram ut devqree : D b fuum diadema , nafccme—s. ütdm y quod etiam hibebaF ^ caput primarium. 2$* ££ peperit filium ma[culum.) F or- ttinilris ; Et cornua. decem.) . Decem . corn ua tes enim viros elie Oportet, ( vere 100 inver draconis, id et. Luciferi, .funt de- mafículos, quos tunc pariet. Eccle- Ug cem rcges, ( cornu enim fvmboluin eft la, ut tante inimicerum poteftati,, cet1 Pa&/ roboiis & re ni) qui dominabuntur & perfecutionum magnitudini valeant bi Dd a i refiftere. . Vel, quod eodem redit, in orbe quan O ventet Ántichriftus , £D0Qh , e quibus tres "occidet Antichriftus , fenfus eft,. Ecclefia parit., & pariet EM df unde reliqui feptem. timore perculfi in fine mundi Chriftum in animis fi- Diebus [ miter credentium ? tüm dio ipfi fe fub. enc,' & cum eo quafi dz- Ed« fortjter .undn- monis inftrumento, Chriftos & Ec- tium Deum. enoch, - clefiam peflundare, & avertere cona- j B f Qui retlarus *e;-ar Gentes- in virga buntur. Vide dicta Dàn. c. 7. n. g. ferrea.) Hoc foli Chiifto proprie & tejo, ) h. lp c picius ejus diademata *]?l;;-tem. ) perfete convent, participative ta- bic Cum ag Quia fcilic-t unumquodque e feptem müi;am men competit etiai aliis fan&tis ; ut, capitibus, 'draconis diademate coro- patet ex fecundo capite. huj us ]libri .l tendente ü natui erat. numero.27. Vide ibi dicta, , — : ifbæ[ : 4 Etea *dt cj:zs tra^ebat tertian par- d Bt rapras ej j/ïi.u.c eju:d ad Däum.) tero fleliarum, ) Per caudam draconis, li fs p Sanci per morfem aut maityrium ra- j alte " P. ii "- CAPUT Xui. 56 hd ? ) fà« 6. Et mulier fugit in folitudinem, ubi habebat locum pa- &in ratum. a Deo, ut 1ibi & pafcant eam giieþp.s mille ducentis fexa- ginta. Cli, 1. Et fattum eft prielium magnum in coelo : Michaäl, & Angeli ejus prxliab g antur cum dracone: & draco ptyglgnabxat,K "- & Angeli ejus. s 8. Et non va luerunt , *neque-: lqcu*s inventg—s eiï-eqrqm am- eum : plius in coelo. 9. Et proje &us eft draco ille magn-US, ferpens äntiquus, qui wocatur diabolus & fatanas, qui ieducit univerfum orbem : & proje&tus eft in terram ; & angeli ejus cum illo miifi funt. r À 1o0. Et audivi vocem magnam in coelo dicentem : Nunc infuam. ]arum , fa&ta eft falus, & virtus, & regnum Dei noftri & poteftas Chriiti ejus: quia projectus eft accufator fratrum noftrorum; i, qi ve cte- e]aram , qui accufabaþ illf)s ante- confge&um*Dei no;tri dje ac noCte. ! ir. Et X P.lebe' t þiehtur ad cclum, & fic draconis clefiz. & fideliun tute * dereï-*' rabiem evadent. X - E detendente. " 1a4rib us, illam prum ef«. Unionem 6. Et muier fugit7n falitn.rlin €m. ) 8. E? nom valaeränt.) Frixit qui- Populus enim fidelis & fan-ti infic- dein cauda te,tiain. pertem. ftellarum, maiores , tempore Antichrifti,. iugient fed fublimio:es & perfectiores, id eft !n,-fff')' in defertun, & in latibula fe reci- electos, nullo moglo dejicere ddr—aco | Pe[del'e pient, fubducentes fe perfecutioni. pocuit. it0S, d -Ub; babebat locum paratum- a Deo.) Neque locus eorum imventus eff am- . devoret nt, & de loco 'Tutum videlicet, ubi ab Antichrifti plins.) Id ett, victi fu leturbati. —. Al- mninilris , adt non quzreretur ; ^ aut quem occupaverunt, c ,;,.LFor- non inveniretur. ludit ad Pfal. 36. Quaeffus eum , & ,& vae zon efl inventus locus ejus. Ur ib pa[cant: eam.) Epifcopi feili- "z cet, Paftores, Religiofi , aliique ver- Q. Projetlus eff. ) Deturbatus in ter- otefütis bi Dei' miniftri, fubmillt ab &lia & ram, vicus & proftratus. gi valet Henoch, pafcent cibo fpirituali fide- € d. illo sniff. [unt. ) Scilicetin ter- m redit s les in defertis profugos. ram, etiam ipfi *cu'm fuo duce de- & ngiet Diebus mille d «centis fexa ginta. ) 'Tot turbati. anm i fr- enim diebus predicabunt Elias & IO. E£ audjvi vocem magnam in c&- Henoch,' ut di&um eft n. 5 lo dieentem.) Kft A: icelorum & Bea- d at li» torum acclamatio , & 7. Et f:ufïum efl pralium magnum congratuhtio exlo. ) Ín aere, id eft, in Ecclefi:, exultantium de profligato & proftra- íp n hic cum aeris poreftatibus confligente to demone , & de vitoria', quam ;gptie : San&i cum Antichrfto & diabolo & militante, ac per vitam ccleftem jtiVe 7 u 'tendente in ccelum. Certantes obtinebunt. s » j Michbael && Angeli ejus ipralta 6;:;ztur Nunc faäa' eff falm.x) Id eft, nunc euwn dracone. ) Dzmone cum Ange- apparet falus , quam Deus in homi- » lis fuis Ecclefiam oppugnanre: Mli- nibus efficit, falvos eos faciens. 4 Dan.) jgrom P chaele autem, cum Angelisbonis,f Éc- Et virtus.) 3.59«(&;; ,id eft lfobur & z APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOL!I 568 Ir. Etipfi vicerunt eum propter fanguinem Agnti, &pro. B Etr pter verbum teftimonii fui , & non dilexerunt animas íua$ vam dun 16. Eta usque ad mortem. abforbuit I2. Pmpterea]ætamml coeh ; & qui habitatis in eis; Vee terree & mari: quia defcendit diabolus ad $os, habens.i iram iv Eti magnam, íciensquod modicum tempus habet. eum relig 13. Et poftquam vidi: draco , quod proje£&tus effet in ter—- habent tel od ram , perfecutus eft mulierem, quae peperit mafculum : 10. Et1 I4. Et datae funt muleri alæ dusae aquilee magnee , ut vo- laret in defertum in locum fuum, ubi alitur per tempus/& tempora & dimidium tempoms, a fac1e ferpenns.. Difia d 2 * I5 Et tepu dia potentia, quam hominibus præbet ad I2. Propterea /.zfamtm celi ; Hs ) Jantos deb propugnandum, & quam ipfe^ habet Per profopopejam cosli. invitantur hic dehi illi n ad. protegendum , & ad liberandum ad lztitiam , ut fïgmfï..ccur eam tan- fideles fuosa tam , tamque amplam , & communem - Et regzum De: naf/z ) Q voniam: tore, ut etiam cocli. lpfi exultare vi- omnes diaboli artes non valuerunt eí- deantar. ficere ne ipfe regnaret. ii eis, quos e- Va terra 68 mart.) Lurret viventes Tv legemt viéctus enim eft diabolus y X in terra & in. mari ,. hoc eq: ln in- 4 fept in terram projectus. fulis . aut etiam.in. mart navigantes. - lï emata. Et proreftas Chriffs ejus. ) Id efï Hakens iram magnam , &c. ) Dolens X nnnc a )paret quam potens fit Chu- quod vicus fit a Sanctis, & cupiens ftus ,. in. aliis. dolorem fuum ulcifci. 4 iE quantd fit efficacitas: gratis ejus. Sczens quod modicum dempus baber. ) annum IT Suta pro;cäïzzs ef /ucu/ätar fratmm $ Scilicet tres annos cum dumdw, ut - fos cum dim Grece xarqryo;»og, id eft, oblocutor, gmta dUOS m( calumniator , patebit. n. 14 detre&tor ; accu fitor, I3. Perf. ccutu: eff mzlterem,) qu e.nn qui calumniis & £alfis criminationibus bus modis potuit , Præfeltlm per An- San&os apud Deum accufabdc, ut tichriftum. * *!fmff'rpn olim - accufavit $. Job- n. 9- I4. Date funt mulieri ala dua- ) Va- Vs 4ptar; iNo:um eft dfaäa/;m fingcare caln- rü varie has duas alas interpretantur, * (mc auæ & enia[orem. Sunt ergo dus ale, vel vita adüva mficabam | F : feCutorüm II. P: epter /kngümem Agnr. ) Nam & concemplatwa , vel amor Dei. merito fauguinis & paflionis- Chrifti, proximi ;. vel ueüdermm glonæ Dex,, tentes cäpere vires ,. £ortitul linem, & con(tantiim & innocentia vicz. uf edm : refiftendi & vincendi acceperunt. *v w illar la locum fuum.) De quo vide füpra Ér proprer: verbum ^ tcflimonit /z'n ) n. 6. in locum, quem ei Deus para- as l'ef()r ben( Reddendo teffimonium de illo , em anr vit, ut in eo liberaretur. Pla Obrueret ( hofítes: veritatis prohiberent. Ubs aliur.) Cibo fp:mcuæh verbi I) 5143 Dei. Et zon dilexerunt snima: [mas u/äzse «d merrezm.y Non dilexerunt vitam Per tempsi.) Id eff, per annum. | W funt Íuam adeo, ut mortem oppetere pro. Et ftgpora. ) [d ePc, per duos an- gloud Dei , nos. & pro teftimonio veri- I l' mterprel tatis recufarem;. - Eb dimidium tew[aoris.) Per medlum er l 3;5/ ffip) co b CAPUT XlI. & Xl - 569 &pro- 15. Et mihi ferpens ex ore fuo poft mulierem , aquam tam- 1s £uaa uam Qumen, ut eam faceret trahi a flumine.: 16. Et adjuvit terra mulierem , & aperuit terra os fuum & :Væ abforbuit flumen , uod mlüt draco de ore fuo. S-ITaf 17. Et iratus eft draco in mulierem : & abiit facere præhum cum reliquis de femine ejus, qui cuftodiunt mandata Del & If tet« habent teftimonium Jefu Chrifti.- 18. Et ftetit fuper arenam maris. ütvo p & CAPUT XII.- Bdiza de smari afcendens fe éptem capitum , €P. decem cormuum , de- n H orenec uD cemque diadematum , cujus plaga curátur , Deum blafphemat & $.) Jan&tos debellat : altemgue beflia duorum cornuum de terra: a[cen- uitur hi dens illi maxime favet, cogens fieri , C? adorari ejus zmagmem, eam tane tmmonett baberique cbaracterem nomzms jtare vt ejus. yientes Tv1d1 de mari beiham afcendentem habentem caplta I u- .E "feptem, & cornua decem, & fuper cornua ejüs deceni Antes Doles dlademata, & fuper capita ejus nomma blasphemlæ. 9.. Ét cuplen! annum Itaque erxc ibi per t:res an- 17 "Abitt facere prelium eum rel:- f Mel) idio, nos cum dimidio, five per quadra- £ uis de femine ejus. ). Cum reliquis ginta duos. menfes , ut dixit c. II. n. licet qui non fugerant, nec abdi- 2. five per dies 1260. ut dixit eodem derant fe in folitudines, )ü €. n. 3. Et balent teffimonium Jefn. Chr:þ; ) u " fac:e ferpentis. )Elongata & remota. Id eft, ui credunt corde Ore: l5. 4quam tauquam fiumen;) Per profïtentur fidem in Jefum öhn& un, 4 Vr hanc aque & fluminis parabolam fi- quafi mundi Redemptorem. & Salva- »retantuf. nificabatur turba & violentia per- torem, hac enim fidei- profeffione te- TE f e cutorum , qui fideles in deferto . la- fhmomum perhibent Chrifto, r DCI & tentes capere & occidere ftudebant. I8. E* fletit fupra arenam maris.) ng ^ Ut eam faceret. trabi a flumine.) Pro ferit, in Greco eft zeratq» , id uod fe- Vel, utillam traheret ad fe, aquas eft fet: , Ícilicet ut viderem H ütur. K fülpm illas reforbendo; vel, ut aquarum co- - Latine vulgatæ fe nf nfus erit , pia obrueret & perimeret. d etiffe draconem in httore, ut beftiz 16. Ef mþuv:t terra mulierem , ö' c. afcendenti e mari daret virtutem fuam, Ji vetb"t Vel enim terrg hiatu perfecucoresab- ut narratur initio capitis. fequentis. - forptí funt, vel- fimpliciter fignifica- I.B Efiam.) . Antichriftum intelli- ynurm tur mortuos fuiffe , & fepultos terra. glt qui 4effia dlcmur ob be- 1uos 3F Prior interpretatio videtur verior, & ftialem feritatem. -andicatur particula illa abforbuit j?umen. De mari 4H:malerltfm) Id eR de hoc m—edlllm B;äl eum Com, Menoch. Tom. VIIIL ccc ; £ | 5706 NPOCALYPSIS . JOANNIS APOSTOLI 9. Ft beftia, quam vidi, fimilis erat pardo, &-pe'des-vejus,, 6 Fta ficut pedes urfi, & os ejus ficut osleonis. Et dedit illi draco . ge nomen virtutem fuam, & poteítatem magnam. i — bitant. 5. Et vidi unum de capitibus fuis qua fi occifum in mortem: | en, B & plaga mor 2 tis ejus curata eft. . Et admirgta eft univerfa terra , poft beftiam. s - &lingua |o$8$E3 .4. Et adoraverunt dracone m .'qlrli' dedit pote&atexmd b&&iää r - Tum n0n & adoraverunt beftiam , dicentes : -Quis fimilis beftige ? & - " - eft ab of quis poterit pugnare cum ea ? " .$. Et datum eft ei os loquens magna - & blasphemias : & |.4. Siq 1o, Q E data eft ei poteïfta?s facere m.en,ffzs quadraginta duos. . : b 6.Et : quiin patientia. fæculö & mundo, qui mare dicitur ob malia conculcat. . Ita Antichriftus hu-- H inftabilitatem, pericula & flu&us. ac manitatem fimulabit, & quafi homo an E procellas, quibus fe mutuo mortales ambulare videbitur , fed urfi tamen. collidunt. ;orgua d Acofta lib. 2. de tempo- ^malitiam & crudelitatem habebit , . & [ Ed re novifs. Antichriftum per mare cum bonos pedibus conculcabit. ingenti claffe venturum putat , uttam Er os ejus ficut 6s leontis. ) l'umpro- - Daaef mari & infulis, quam terre dominetur. pter'rugitum omnia animalia. terren- quidqid 1 — Habentem Capita - feptem. ) . Septem tem,tum propter crudelitatem & cedes. ! Talernat eapita fignificant feptem reges, qui Ef dedit slli draco virtutem . þm*m: Fcdefias D precedent Ántichriftum , quorum re- Hoc e(t, quantam ipfe habet virtu- bit. tem . & poteftatem ad nocendum, Et vincey gna-ipfe unus occupabit, dequo c.17. -Et cormua decegm. ) ln capite prima- tantam dabit Antichrifto. Habebit. te & occid rio, ut. diCtum eft fuperiori c. n. 3 autem magnam , Deo ita permittente. Ti amsen Porro hec cornua decem , funt de- g. Unwm de capitibus fuis.) Quafi. Netichrifs dicat : Vidi unum de capitibus, id eem reges, unde habent diademata, tüfum m qui veniente Ántichrifto erunt in or- eft, de regibus Antichrifto fubjectis,. bisMomre be, e quibus ipfe;tres prelio profli- percuffum plaga mortitera , verbi era- As - d Quiu gabit & occidet; mox reliqui feptem tia in bello, quod pro. AÀntichrifto 6.) d territi €i fponte fe fubdent, ut docet egeret fauciari ufque ad mortem, 101 fony, ; Daniel c. 7. n. 21. & deinceps. eumque fanari, ( vite reftitui ab 1 Qcc í $uper cgpi:a €jus vomizA äldfþ/,gm;,;e,) Antichrifto, ope & virtute diabolici; MU OL, Q D Quia feptem capita , id eft , feptem re- unde omnes, .vel plerique -ejus vires Datus a [); ges funt precarfores Antichrifti, Ec- -admirati, ei fe fuþdidemnt. Vide ig— eleii praq clefiam oppugnantes, & Chriftum fra n. I4. ^ i X lto vits. blasphemantes, ut pate bit c. 17. t Plaga mortis.. J Vulnus: mortiferum ^ 2. Similiserat pardo.) Quuodeftani- refpectu artis humanz , non autem - 9. as 1 Tum [2 l zl maculofum ,. crudele & fangui- "diabolice : Dsmoni enim totum no- Qu adorgr narium. — l'alis erit Antichriftus; ma- ftrum corpus pervadenti, virefque- üntüt de culatus omnibus fceleribus , verfatilis, herbarum, & pharmacorum i ti, naturaliter erat curábile. pe,ne'craq-: j XC enim & varius in omnes fraudes & dolos, al d . Biptangy, & crudelis contra fideles. virata efh poft. befliam.) 'A(;"m 5 Iol Pedes ejts fifcmt pedes mrfi. Pedes rata eft, & beftiam fecuta. du . urfi £ortiflimi funt;: quibus : rectus . Datum ej? r C Üicm, eí os loqwems nugpi./)' pOm à fenfl inþedit ^more hominis, & vi&; ani— Id. eft, fuperba & grrogantigax.; S Ya N A. - C AP"U'T XIII. 57i ma- ese P. 6 Et aperuit os fuum in bl-asphemïas ad Deüm; bläsp—he : ll QDQ L re nomen ejus, & tabernaculum €jus : , & eos, quj in coelo ha- hs 4 . bitant. mrey | ^—7. Et eft-datum illi bellum facere cum San&is, & vincefe eos. Et data eft illi poteftas in omnem tribum, & pop t ulum5 erfa term f ] & linguam , & gentem: t bellig: $. Et adoraverunt eam omnes ; qui inhabitant terram : quo- rum non funt fcripta nomina in Lib etig* d. f; rO vitse Agni » qui occifus * eft ab origine mundi. i 9. Si quis habet aurem , audiat. m T | 10. Qui in captivitatem duxerit, in captivitatem vadet: * qui in gladio occiderit, oportet eum Ro Rdberrr h [j2 : gladio occidi. Hiq eít * 9 'Geg. patientia, & fides Sanéctorum. - ; .zitt.. ichriftas hu- ; iy1. Et vidi aliam beftiam aicen: dentem de terra, & habebat/ quafi homo 26.52. urfi timen i loquebatur ficut dráco. /. cornua duo fimilia Agni ,& C ccc 2 15. Ft hibelit, & L. ) Tumpre- Data cff*ei v;i:ï't,e*/lm faccre. ) Scilicet ipfe capietur a Chrifto, immo a dia- alia temep. — quidquid libuiffet. bolo captivus & vinctus rapietur ad ' Talernatulum ejus. ) 'lempla & tartara, & «ternum carceremm ge- m &eedes. hennæ." m fuam. ) Ecclefias Deo dicatas , quas pxofana- bet virtü- — bit. r -Qui 1 ladie occiderit. ) Alludit ad gocendum , Ef vincere.,) Bello fubju gare, cape- Chrifti di á um. Matth. c. . 26. 52. OQ- . MHabebit - re & occidere illos. P. mues qui acceperint glad. Ip omnem tribum , &c. ) Hinc patet fiäunt. x fgtm : glaäf'a pt- ermittente. jj.) Qul Antichriftum fenfim ita fnum dilata- Hic eff patientia , & fdes ./:zn&arum.) ipitiUUS , ï turum imperium, utt In his rebus, adverfis & perfecutio- bis Monarcha. * andem fiat Qr- nibus, earumque longanimi toleran- p fubjelsy | 9- Querum non funt fcriRM DOUHA, tia, & fpe liberationis patebit, &- , vebigrte . Antichrdto - &c.) Id eft, omnes illi przdeftinati fplendebit patientia. & fides San&o-' :l monem' non funt. : rum. ut Occifut eff ab origrme vmuimäf.) II. Ef vidi aliam b afim., A ) vt D - Id eft , occidi decretus & predefti- Per hanc beftiam fignificatur infignis e diabohicis - x ; ejus virs natus a Deo , quia ejus merito omnes aliquis impoftor , qui erit - quafi- pragf' ele&i przdeftinati , & fcripti funt. in curfor & przeo Antichrifti. 4 libro vitz. E£ habebat corznua -dxtq ffmilia. dgn;. ) — 9. $& quis baäct au;-?m » 4udiat.) Duo cornua, quibus, hzc.beftia no-. mortifurnt cebit, funt fermones fimplices , & gon A "T um ea qus jam dixi de beftia, ejus- -totom £0 que adoratione ; tum etiam ea quz fe- manpfuetudinem. fanctitatemque .redo-- uuntur de fortium commutatione, lentes, & poteftas, qua res mirabi-- , virdqu 1ec enim res magni eft momenti, les & prodigiofas. efficiet. " Penemnf | E legquebatur ffeut. draco.) . Quia magnamque pofcit attentionem. ;e" IO. Quiz2 captzvitatem duxerit, &c.)) doctrina ejus erit ferpentina , id eft, ) Adihi- Hxc dicuntur ad confolationem fide- callida , traudulenta , venenata & lium ,. fenfus eft: Antichriftus qui fi- diabolica , ideoque aptiffima ad de. , W*) E jd delïgs vexat, & alios capit , «etiam eipiendum homines : ficut enim dra-. 572 L " APOCALYPSIS B. JOANNIS AfQSTb*Li -12. Et poteftatem prioris beftise omnem faciebat in con- -3e Hic fpe&u ejus ;; & fecit terram, & habitantes in ea, adorare be- - merom bel $ ftiam primanm, cujus curata eft plaga mortis. [ n 13. Et fecit figna magna oda N , ut etiam ignem faceret de [ defcendere in terram in confpettu hominum. ^ I4. Et feduxit habitantes in terra, propter figna, quzse da-tä ;Iärgines j funt illi facere in confpeétu beftize, dicens habitantibus in ter- : at - ra , ut faciant imaginem be * o & vixit. íftise, quae habet plag*am. glgdii Y .,—,4 fiit u | * 15. Et datum eft illi, ut daret fpiritum imagini beftize , & ut loquatur imago beftize , & faciat, ut quicumque non -adg- [ raverint imaginem befti: , occidantur. : tT T"Vi( 16. Et faciet omnes pufillos, & magnos, & divite s,& p*au; L) e0( - peres, & liberos, & fervos habere char a&terem in dextera ma- « - eu, £n nuíua, autin frontibus fuis. 2 th Hl 17. Et ne quis poífit emere, aut vendere, n ifi qui habet S— EjUSc H EGEEGREDNY R ROU M. chara&terem , aut nomen be&iæ F5 ?' aut npmerum nomini 1 emat aut-ver - tulinem ad | 18. ch cö ,. id Efï ; diabolusbdecipiens Evam, dub nume quorum inat»er.[.).retatiohem,A ntichrifgz-s E quo dicemns . locutus eft per os ferpentis, ita & fe finget occifum & refufcitatum , ut * Hf loquetur per os hujus pfeudopro- facilius deci piat mortales hoc p;-O-þ L. eltfipientia hetz. dioio. : * " I2. Et poteffatem prioris. beffie.) ld IS. Ut daret fpiritum imagini beffía.) Cimpyter v eft, faciebat eadem falfa miracula, Sicut olim multa idola refponfa red- L. fumero [itter qu£ Antichriftus faciebat. * lipt fit noc, debant rogantibus , diabolo 5 in iis, ges VIDerug lz canfþ;&n eju:&.— 3 Antichrifto man- culte loquente. dante & adjuvante, ut per hxc facta I6. Habere charadle- ,;' 1gniücans-nq Nunerys:e .& figna h : ominibus perfuadeatur An- rem in mans.) lnuftam tichriftum effe Deum. aliquam notam , qua fe DO Beffiam primam.) Antichriftum. — milites , aut fervos An- t TO n0tis: tichrifti * vjpannes llt j Cujus curata eff plaga mortis. ) Quia profiteantur. '3 Quatens (in Rex ille vulneratus, de quo diximus Quznam futura fithzc t. 3. membrum erát Antichrifti , & nota nom conítat. Ali- - "ünc nomen caput unum ex ejus feptem capitibus, qui putant fore ipfum p Ti excopts plagam Antichrifti curatam effe dicit, nomen Antichrifti, alii .2 &quite « - Mertun ej fneum curetur. ficut plaga mea curatur , fi brachium 4 ejus imaginem , alii figuram quan -d-am QOW , ] draconem referentem. Alii Chi Rho fe I4. Ut faciamt imagimem beflia.) interfecantia hoc modo , quam fenten- l: an H Perfuadens hominibus ut faciant, tiam fequitur Cornelius a Lapide ex Ctüm eft adorent ftatuas. Antichriftt. Primafio & Ansberto. X olet--eninr üte & n L tey * Qitttuin - &us baber plagam cladis , &$ vi Qu':.) Antichriftus credi Meffias & Chriftus, . Quomodo Antichriftus dicatur habe- nota autem illa Chriftum fignificat.. re plagam, id eft vulnus , diximus 17. .Ne quis pofft emere anut vendere, VEDO Shroe c ) Namcumnemo vivere poffit nift prosime n. Ig. juxta probabilem ali- Det ince - CAPUT XIL & XIV.- " 573 olb x8. Hic fapientia eft. Qui habet inteile£tum , eomputet nu- ratee [ merum beítize. Numerus enim homin M is eít: & numem-s -gju's x. fe?(cgnti' fexaginta fe 'dg cbblo T C APUT xIv. medn I/ïrgmes cum. ZAgno cantantes ambulant , Zngelo umo Exvangelium $] fet- - annuntiante. , altero. Babylonis lapfum , tertio vero cruciatum eo- gladn,& rum, qui beftiam adorarunt, pradicante: tum porro duo babentes , . e&iæ,& ;f . falees jubentur ille me[fem , bic autem cineam . - ; lerre& demetere. k fon adpjf; i T'vidï : & ecce Agnus ftabat —f'u'pra: fnontem Sion, & cum p eo centum quadraginta quatuor millia, habentes nomen XeTa - ejus, & nomen Patris ejus fcriptum in frontibus fuis. arum 2. Et audivi vocem de coelo, tamquam vocem aqu jui habet | "P occ?3- mul- nises - gma)t au;: '»v-en'dat,- ita infinitam multi- I. /7fGzws. ) ld,—eivï'Ch-ri&uvs'. H tudinem ad fuiadorationem coget. . Supra montem Sion.) In callo, — Á— quod Sionis noraine non infrequen- ut numerum nominis ejus. ) De. : Xntichrilius ) : quo dicemus veríiculo fequenti. ter defignatur in fcriptura. — Ibi ergo itatüm , t T19. Hiec fapientia eff.) vidit Joannes, agni affeclas, & mili- eft fapientia. cilicye»c 'op'ug tes contra Antichriftum , id eft, Vir- ; hot P*m'h, - Computet numerum . befiia. ) Ut ex zines & Martyres, parta jam victoria numero litteris nominis iriclufo, intel- triumphantes in ccelo ; unde mox de girilli) eorum voce fi jpofa E E ligat fit nec ne Antichriftus. ubdlc p Et andivi wocens z ) 5 Numerus enim bominis eff. ) Id'eft, de celo. : It ii/s. *oc-' fignificans nomen hominis cujusdam. Centzum qudragixtd quat uer m;zllia;)þ Numerus-ejus fexcenti fexaginta fex.) Defcribitur numerus zque ac fors vir- Hebraei& Grzci utuntur,literis alphabe- . ginum, qui erit tempore Antichrifti ; u ti bpro notis-arithmeticis. Dicitigitur i vitium libidinis ad quod caro & $, Joannes litteras nominis Antichrifti, À ntichriftus incitabunt ,. eo' tempore À. quatenus funt notz arithmetice, facere fortiffime fuperarint. Hi enim erunt Multi^ multa nomi- centum quadraecinta quatüor millia. : hunc numerum. na excogitarunt, que illum numerum Nemen'ejus.) Scilicet Agni. Vei adequate continerent. Verum quia habebunt revera notam aliquam im incertum eít, an Antichriftus Greca frontibus fuis, quemadmodüm Anti- lingua , llteris & mnumeris ufurus chrifti affeclz' charactere, de quo i- p quadit - ximus, erunt inuíti. '"Vel fenfus eft, ChiRofe. — fit: an. Hebraicis : Rurfus, quia in- ym fenrene certum eft, an tres tàntum futurz fint uafi dicat, ftatim apparebit effe Dei paeet D littere & note hoc nomen conficien- filios, Chriftique difcipulos. tes , quaruim prima fignificet fexcenta, Q. Tanquam "vVocem aquarum multa- jl entr : g fecunda fexaginta, tertia vero fex ; an vum.) Voxhezc erat virginum illarum, & Chriftus jgnificte vero plures, quz tamen fimul jun&e que fono aquarum multarum compa- mt»wüitf f; : faciant. eandem fum p mam: tg!.;; -res eft ratar , quia fonora erit, & ex multis femper incerta. - var-iisque vocibus & fonis conflata, ut e-pdaïwi 874 APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI mult'arum,-'&tamqu"am vocem tonitrui magni: &;vocen,a', 'q'fuaxm habentem audivi , ficut: citharcedorum citharizantium in citharis fuis: * foper tett 4. Et cantabant quafi canticum novum, ante fedem, & ante : & poptli quatuor animalia, & feniores : & nemo poterat dicere canti- ", Dice cum , nifi illa centum - forem, qu —qtïad»ra.ginta quatuor mlïllia, qui gmpt? H funt de tetra. - - eelum, & . 4. Hi funt, qui cum I 3 | mülieribus Ahon: fulnt. coi'vnqüi*n'ati' Vir- 2 gines enim funt. Hi fequuntur Agnu as m U ; quocumque ierit. - Babyhan i L Hi empti funt ex hominibus primitiae Deo & Agno. Omnes get $. Et in ore eorum non eft inventum men , Ette macula enim funt ante thronum Dei. acium 5'- fine : Si quis ad« ám coeli, - rClerem ] ,.6. Et yidi' algeru.m Angelum volantem per medi c .. haben- 1o. Etl Yn cálice ] aqua lntiltæ' in. faxa- decidentes, aut -0 Qui empti, f:mt d ierra. ) Omnes collifz magnum & varium edunt ftre- electi empti funt fanguineChrifti, utfint pettu Ar pitum. L peculium Dei, fed virgines peculiari p— —Etofa nquam vocem tonitrui magii.. ) quodam modo; accepefunt enim hanc. Vox hujus tonitrui eft magna & terri- perfe&am corporis & animz purita- : Volantem [ bilis , fed fe&tatoribus Antichrifti; non tem, ut terra altiores cccleftem hicvi- L per medium quod ipfi eam audituri fint, fed quod tam agerent, & ideo func Deo gratif- 1 E. preticiores hac prophetia, quain fcribit Joannes , fimi, tanquam primitiz , 2 & de pri« - & várias ei €um przdicabitur , impuriterrebuntur, mis & przftantioribus tr L à tota Ecdfi ut revera multi terrentur. offeruntur. ibus Delc»)" trr, hec fo . Sicut citbaredorum ,.6c. ) - Eadem 4- Qui cum mulieribus i&anþnf eeipe Halentem vox quz impiis erit terribilis, Santis quinati, ) De omnibus mulieribus lo- r cui dat erit valde fuavis, ficut & hodie eft , quitur, etiam conjugibus fuis. tum, five b brantur. cum przmia fublimia virginita;is cgle. Segunntur Agnum . quocumque igrjf..-) [ fll fan&ofm :- Significatur' Aenum virginibus mire aCiäm, e g. Et eantabant quaff canti cgiä "o- delectari, ita ut eos a. fuo latere nun- &quantur, wum. ) Quale, videlicet. Joannescan- quam velit, difcedere, quemadmodum Wm "eternun tari non audierat, licet prius voces reginam - virginem aut fponfam comi- t alia leo coleftes audiviffet. .. Canticum hoc erát tantur virgines primarix & nobiliffimz. gratíarum actio plena fuavitatis & ex- Hr emptt fnt ,60.) Vide dicta n. 3. .,.sfd""dm ultationis , quam Deo reddebant pro 5. lm ere eorum non efl. sppyventum Bhus etta eximio. dono integritatis. corporis & mendacium.) lpfa Virginitas hunc can- &U adh; animz, prefertim in tantis tentationibus dorei veritati T Dices & periculis violande caftitatis. ferre folet. s«& Gnceæ*itatis fecum af- - Et nemo poterat dicere canticum.) In Sine matula. ) 'cï(.c(þ/.c*qz, -ixnctlll)"äfix; , RI mina: Il 'PHUB n Grezco eft ua9&? ,. difeere , quod ad irreprehenfibiles. . : dicabimr, u fenfum attinet. parvum eft. difcrimen , 6. Er vidi alterum "ngelum ,. Efe. ) .8' Clcidi; five dicatur. dicere , five difcere , ideo Hic Angelus, ut etiam. duo fequ ntes in vifione oftenfi S. Joanni, fymboli- Rte Baboy enim difcituraliqua cantio , ut dicatur. tellipit o qu Nemo poterat dicere, aut. difcere can- ce fignificant predicatores, per quos Is mglin ticum illud, quia erat proprium vir- Angeli in fine mundi hac ipfa procla-. d inum, & virginitas femel ami mabunt, que hic a fancto * z Ó 11318" recenfentur. i APOQ(;)*J;Q ^U fs D yparar-i 'anl lpotefg C APU T X E5 | 3ma(lüijlm : habentem -Evange'liu'm zeternum, ut evangelizaret fedéntibus $ fus:. v & : fuper terranm - j&ae P -& populum : ,& fuper omnem gïenxtem,—.& tribumj & llngaam, Te Cantj- . 7. Dicens magna voce:- Tímete Dominum , & date illi ho- norem,q d u emgt)i uia venit hora judicii ejus: & adorate 'eum,'-qt;lki*.'i fecif;Pf.al * Ld coelum, & terram , mare, & fontes aquarum. - Actor. ati -: Viff : 8. Et alius Angelus fecutus eft dicens: * Cecidit. cecidi u I * ug ierip. ïlabylo'n iila magna, quae it "] .faiæ'; * vino irae -f??nicatioi?is fuæ potav 2I. 9. omnes gentes. - — ; fine - 9. Ettertius Angelus feciltüs-.e& illos, dicens voce magn a ; Jerem. g- Si quis adoraverit beftiam, & imaginem ejus, & ya*c'cl:ep'e'rit cha- 5L m Col, raCterem in fronte fua, aut in manu fua: » * haben- DL ais 1o. Et hic bibet de vino iree Dei, quo in calice iree ipfius, & cruciabitur igne, & fulphure in con- ) Ouns nl: riti,utfnt ípe&ctu Angglorp*gæ fan*&orum ,ï»&*ante) cqnfpe&um Ag $ peculia;i [ um - orisEt ' enim hanc p punti- Vïlfalaxntem per medmm cels. vo.,-am: nicationis fuz, id &ü, p.erfolrv/et pdr lem hicvi- per medium celum ut fignificetur per nas debitas tot peccatis, & tante ido- — predicatores, qui per medium mundi, lolatriz. Et quoniam fuo exemple [Joo gratiL alias civitates in 1dolorum cultum alle- t dé & varias ejus plagas difcurrunt, in i 1ibus tota Ecclefia, quz hic colum voca- xit, faciet ut ipfe quoque. bibant de , tur, hec fore promulganda. ? eodem calice, id eft, fimiliter punian- Habenrem Evangelium atert wm. ) Id 7 þmt 72 tur, & hoc yocat potare geszes vins Fli.eribus l- eft, cui datum eft predicare Evange- ir« farnicatiani; fua. (i$. lrum, five bonum nuntium regni ster- IO. Bibet de vino ir£ Dei.) l ni fanctorum , vel vite eterne , ut ea divinam ultionem experietur. ^ p itrit) faciant , per que vitam aternam con- ibus mirt ' Quod miflum eff mero.) 1n Greco atere fun- fequantur. Dicitur etiam Evangeli- eít, r8 xxteacuiys dxexrs , d eft ; admodum &m zternum, quia non erit periturum, bibet de vino ire Dei, quod merum aut alia lege fuperveniente antiquan- eft, & in calicem irz ejus infufum , ut fim comi- dum, ut lex Moyfis. obililimz. peccatores: bibant; xsezyvo a, enim dida 1.5 Sedenesbus fuper terr&)n.,) Habitan- mi[cere fignificat ; « fimpliciter zfun- fibus terram , & rebus terrenis cum dere in calicem bibituro. WMe] fenfus *v - gnuenium affectu adhazrentibus. eft ; bibet de vino mero irz Dei, quod hogc cat miftum eft, autifecibus, aut potius ; fecum d. 7. Dicens vvece magna. ) Prædï(&äbþ fur magna 'anianï contentione, propter altero vino mero; vinaenim diffimilia rei ipfius magnitudinem, & ita pre- permixta efficaciora funt ad ebrietatem ; iil dicabitur , ut neminem latere poffit. quafi dicat: Ira hec, & punitio Dei m, 5') 9. Ceidsiz, cectdiz Babylon, &c.) No- nulla.clementia , nulla ponarum re- mine Babylonis figurate Remam in- miffione mitigabitur, fed potius unum v[iunm" telligit, quod quomodo accipiendnm genus tormenti , alio , fyabol fit , melius percipietur ex dicendis cap. rabitur. gravior—i exafpgf z " 17 I$8- " In con[petlu Angelorum Janttorum.) Ut u£ 4 vino rre fo rn;c;tionis f*^ ö' €.) qui curam hominum gefferunt, 1zten- Apoma E SM us eft: Ipfa bibet vinum irz for- tur eorum fuppliciis , qui nec Deum APOCALYPSIS. B; «JOA-NNIS APOSTOLI 476 'u Et fumus tormentorum eorum afcendet in fzecula-feecu- - qui . lorum : nec habent requiem-die ac noCte, qui adoraverunt ] pb "beftiam & imaginem 'ej,usr, & fi. quis ac'cepgrit vchaïrka&.erem ' ,4 -/.18' E nominis ejus. * femfup '12. Hic patientia San&ornm ' efc, quAi] cüüodi;int., mangïatg - hat falc: . . ei, & fidem Jefu. L deniz t .33. Et audivi vocem de "cæ;lo, dicgntem mihi : 'S'Eri-b,.e $ B—eïäït.ï 15 E mortui, qui in Domino moriuntur.. A modo jam dicit Spiritus; D mj vt requiefcant a laboribus fuis: o i pera enlm illqrum- feqqung 20. Ei - tur i,ll.OS- . Tl E delan, I4. Et vi di, & ecce nubem candidam : & fupei' nüEemifeiä dentem fimilem Filio hominis, habentem in ca Y pite;fuq coro- J"gam auream , & in manu fua falcem acutam. * : . *Josl. 15. Et alius Angelus exivit de templo , clamans v O ,ce ma-- Es 5.13: gna ad fedentem fuper nubem : Mitte * falcem tuam, & metes att. quia venit hora ut metatur, quoniam aruit meffis terrce. Blintasc o s; .33:39- ^ 16. Et mifit, qui fedebat fu j per nubem?ïfa'lcem fuam in terï- * I7 De te : ram, & demeü'a eft terra. . ut num, Js. * b * H ln 6 veriti funt , neceorum falutaribus coh— ; Sþiritu.r-.) San&us'.* ^ Gs fimilitn filiis acquiefcece voluerunt, fic dici- -qui-Joanni Ioquebatur. Vel Angelus, - . Mtüntor , ut: tur Pfal. 57. Latabitur juflus ; cumut- Opera enim. illorum fequug*'ri)f—ï/l/a:.«)' H 10.- Euj * derit vindillam , manus fuaf Levabit i;g Id eft, merces operan illoriim. a Martyn fenguine peccatoris. 14. Srupilem filio. bominis.) Chriftuni . 63p. . qui intelligit Regem & judicem, qui fedebit Sf Ut mejfis ha II. Fwmus tormentortm.) Eit meto- in nube candida cum veniet ad judicium, ,('ä'i bdMn nymia, ponitur.enim effectus pro cau- fa, fcilicet fumus pro igne. Et. im masa fma falem — aentam. ) .* 81, Qt indu Quia 'venit demeilurus univeifüum . ]. Pgttionis, I9.. Hic patientia fantlorum eff. ) Ni- mundum , illiqve finem impofiturus. . Dienem g de di&a fuperiori cap. num 1o. 'el I5. Exsv:t de fe F i)!dfmil fenfus.eft, ex hoc apparebit quis fit loco beatorum. »plo..) .I(lwie&—;d? . fructus patientiz Sanctorum , qui tor- ? ln f Mitte falcem . 18am 6T mete. ) Com- p menta illa evaferunt, & coleftem plo- mune beasorum defiderium profert, ut ;OME T eprobi riam funt promeriti. . Hec funt verba fcilicet regnum peccati finiatur, & De- t Rmi, Ut x $. Joannis , ,non Angeli. . us folus regnet in omnibus. ^ Metere de 9 I hat 13. I» Domino.) ld eft, in fide, cha- eft collieere ex hac vit 5 : lag ritáte , gratia & amicitia Dei, Vel; vivi invenientur. a e'oïs,þquï tuné [ SCitur &v in Domini quafi manu,' aut potius Quoniam armit meffis terra.) dd eftj finu moriuntur, id eft, dormientes re- WV& QollcQi. u matura eft meffis, completus enim eft . f 20 E (4/0, iefcunt , ut de S. Stephano dicitür electorum -numerus , &que ac curfus ]. '.) Civit &. cap. 7. Obdormivit in' Domino. mundi, & fzculaa peo praftituta jam, üd fi dut M 4 modo, ) Ideft, ex nunc & deinceps evoluta funt. Ü in «ternum, fcilicet a tempore mortis alt ) Cocet D I6. E mifit falcem [nam in t&m&)" r : rlb ilico requiefcunt , & re quiefceþb m Id eft, ec Mdj i, omnem &ternitatem. homines. pit metere, & qutult devj; f & n[ng - c APUT XIV. 577 a fpo- - x7. Etalius Ang þelus exivit de templo, quod' eft in cælog wenn P - habens & ipfe falcem acutam. x * P de altari, qüi habebat ppteha- ?&erem 1 m — ..I8. Et alius Angelus exivit 5 tem füpra ignem : & clamavit voce magna ad eum, qui habe-- manäata bat falcem acutam , dicens : Mitte falcem tuam acutam, & vin- demise botros vinese terree: quoniam matura íunt uvae ejus. & Beau | Kï d S lH 19. Et mifit Angelus falcem fuam acutam in terram, & vin- Spiritus,. J .demiavit vineam terrae, & mifit in lacum icae Dei magnum : Jequu 20. Et calcatus eft lacus extra civitatem, & exivit fanguis de lacu, usque ad freenos equorum per ftadia mille fexcentaf iien - | | N 0o cotoc d- ,'& met - CAPUT T$ mjgteff 17. De temþlä.) De loco beatorum, . camtmum ignis, - Nel, 'per'civit:atm.n in- ut num. I5. tellige cocleftem patriam. Habens &f 1pfe falcem acutam.) Ad Exivit fanguis de lacu. ) Sanguinem ejus fimilitudinem, qua vindemiatores vocat muftum ex uvis expreflum, quo- uwtuntur , ut pacetex verficulo fequenti. niam fimile fanguini eft, & ita appel- 18. Exivit de 4ltari.,) Quafi lega- Jari folet in fcriptura , fic Deut. cap. m,,ä&f(ilfhst.) lj xtus,'vMartyxrum » quos.fupra diximus i. 32. dicitur: E femgwnem wva Liberet Chiltor cap. 6. quiefcere fub. altari, poftulans, meracifmum. ut meffis hec & vindemia perficiatur. Usque ad franos equortm. ) Significat y qui fedeot Qui babebat potellatezn fupra ignem.) tantum ex illa calcatione mufti efflu- adjadiciure '"Vel; ut inducat in orbem ignem con- xiffe, uc non folum lacus fuerit ad flagr.tionis, 'Vel, ut mittat reprobos fummum usque impletus, fed etiam in ; miivexfl.lm ' in ignem gehennz.. proximam terram redundarit, usque ] oflturuï- Findemie botros, €$c. ) Sicut per ad ftadia mille fexcenta ; atque ita red- undarit, ut per tota illa ftadia nemo meffem & triticum fignificantur elei, i jta per vindem'am & botros fienifican- iter facere poffet, nifl eques, & usque uté.) (ne. tur reprobi calcandi in torculari in- ad frenos equorum mu(tum pervene- f pfO fefti llf i ferni, ut ex fequentibus apparet. rit. Significat ergo hec allegoria ma- & Nq»0v , fnatu ECU -I9. I lacem.ire Dei. ) gnam quandam & infolitam inunda- id eft, in lacum , in quo exprimitur & tionem, id eft, maxima & inaudita. e05, ( u recipitur uvarum liquor ; miffe funt fupplicia malorum. uvz collcctze & calcanda. Per ff adia mille [ excenta.) Quz Coü- : - ficiunt ducenta milliaria lItalica, . & h J i e QO. E£ calcatus ef'/ lacus exira civita- 41 enim € fézm. ) . Civitatem vocat Ecclefiam. hanc probabiliter putant efie latitudi- gc curis Quid fit autem calcare extra- civita- nem inferni, Ribera & Cornelius, cui tem, docet D. Matth. cap. 13. cum refpondeat fua longitudo, & profun- [æülmta )am* 1 ait: Exjibumt -4ngeli, €y fepareäm-zt ditas proportionata. Vide Leffium de j i M'n') de imedio jufforum , 63 mittent eos p perfectionibus divinis lib, 13.. c. 24- " t ] Bill. cum Com, Menoch. 0. 7111. - od PA E L 578 APOCALVPSIS B JOANNIS APObTOLI CAPUT XVi T 2 y centes ] 1 ommpo tens Qm befliam «icerant, & ejus imaginem , ac numerum nominis e]w L culorum. - -Deumn glorificauz : C feptem zingelis babentibus leptem plagas *Quls nowf mas dantur feptem phmlæ ir& Dei — : tiom ? qui: plenæ. adorabunti r. Bt poi 2 v1d1 allud fignum in coelo magnum, & m:rablle An— culi teftim *ET -gelos feptem , habenptes plagas 1eptcm noviífimas ; Quo— (. Et ex nlam in illis confummata eft ira Dei. ; templo, ve 2. Et vidi tamquam mare vitreum miftum lgne & €0$, qul - vicerunt beftiam, & i imaginem ejus, & numeruin nominis e,us, : petlora zor 7. Etwn ftantes fuper mare vitreum, habentes citharas Den5 3. Et cantantes canticum Mo; fi fervi Dei, & canticum Agfm, : feptem phi x 1cen- * fieculorum — Á $ Et umj Agrmm &t mr«aätle) Quam mi- M;þum :gae. ) Quía & igne, unu- N rabile fit hoc fignum tune vi- dgmbunt, dicem. Chriftum præfeuet debimus, cum' feptem plan'æ exphm- & prius «ftu & igne aflligentur, ficut. . floram allud buntur capite fequenri. habemns cap. 6. n g. Et dm u qf -ngelos fcprem.) 'Hi videntur effe &flum bomimes zgjzl:gere & :£gne, æ/?:m- mans tubrt Et cantgcum feptem illi fpiritus , de quxbus* dixit c. verunt /yammes «effu WAgno , é$c. : am Aéni & TX I. £t akptem fpiritibus, qui1a conípe- Er 1m4gmem eius. ) Quial fc1llcel: no- & tbroni [unt , € quibus dam /znt fe- luerunt adorare i imaginem Antlchrlür. chcmn Vïoy(x , 1. Ji; Apni vex prem (ba, cap. g. Et numerum nominis ejus. ) Qui fq;- anntvpn &. Plagas nov [femas.) Ita appellantur, quia erunt fub finem mundi, eruntque licet noluexuntmfïgnm chara&ere no- laudabant inter ultimas. Nam alioqui precife mi;is ejus. Wl & vt a & ex- Szantes fuper mare "vitreutn. ) Pro- opera & judi poft has plagas fequetur pla cidium Babylonis, & poftea À ntichríi- pe mare vitreum , 'ad littus illius. Ju-: ]u(hm dé m fti, Gog & Ma 'Og , C xta mare ftant, non intra, qllldl pars no ris jam fu illius maris:non faünt, nec amancudl- nt Vera , [d Conf ummam Perfe&a, adimpleta. nem ejus contrahent , qudmws Juxta Q. Tanquam mare vitreum.) Mare fe&tatores Antichrifti vwdnt en m fdn&ob vitreum.vocat multitudinem hommum,x CltllS Habentes v;tbma: Dei.) .A Deo da- $- Ouzs n qui Antichriftum fequentur ; zz47e, quia tas, & quibus Dei laudes celebrabant. - l'e reverenuæ ut ex lIfai. cap. 57. lwpii quafi mure fervens, nimirum variis cupxditatlbus, 3 Cantantes canticum: Moyff.) lMlud — t eyiitur, & Vttreum qma eo- videlicet, quod Moyfes cum populo. ld et ] mfic qmbus a gltantur Q'"ü Éu rum fcelera Deo manifeftiffima funt, cecinit poft tranfitum maris rubri, de - licet tegere: ftudeant, & quia omnia quo Exod. cap. $5. Cazremnss Dominay : Manctn, jillu eorum con('ha , & fpes funt inanes ploriofe. enim magmþmzu: ef, eguim & . ml T'CUT:, à & vitreg. .Merito - & miericord .Supra c.4.n. 6. Mare d[cen/orcm dqeczf 42 "are. vitreum interpretati fumus colum em- jufti cantici hujus verba ufurpabunt, S&tmam t pyreum, quam mterpretatlonem etiam quia ipfi e fludibus illis-incolumes - ict: Quis ; huic loco accommodat Eman. Sa, emerferunt, & Annchuüumcum fuis mme, (icens fed quam attulimus aptius- convenire extremo .exitio obrutum | videbunt , Omnes Tentes pateblt ex fequenclbus. quemadmodum Pharao , ad cujus hi- a*, -àniie E? Tenyly - * CAPUT XV.. ; 379 t eus k dicentes : Magna, & mírabilia funt opera - ,ua,—Dömin—Qe D ffomifziseju:,,- " omnipotens: Juftae , &-veræx funt vi& tuae, Domine Rex (ze- k 3 culorum. - mhg p 4. *Quis non timebit teJ.Dom ine, & magnificabithomen ;*Ier. - - tuum ? quia folus pius es: quoniam omnes gentes venient, & 19.7. -1 adorabuntin confpe&tu tuo,quoniam judiciatua manifefta funt. raile, - ]. g. Et poft haec vidi, & ecce apertum eft templum taberna- : culi teftimonii in T coelo : ümas:v'Quof" ; 6. Et exierunt [ feptem Ang eli habentes feptem þiagas de - templo, veftiti lino mundo, & tandido, & precin&ti circa 1 peétora zonis aureis. * ominse g P 7. Et unum de quatuor animal ibus dedit "fept/em Angelis ücim g. | feptem phialas aureas penas iragundiæ.Dei«,—viven,tisfin faecula - faeculorum. , Q —Á — — um fumo a -majeftz-i«tg *IS"ei ,& de &i pre, Ql p B. Et imple/tum" eft templ "vir-- a x : Ddrdd-zx'- det,ä agrbitt, — Tigentur, fot. ffOr'ivznh- allu«digur , merfus e& aquis Id eft templum , | quod eft ; t,abe*'rnacuf Et datuti ( s 3maris$ rubri. lum teftimonii : facratior tenipli pars : X igm', df djhll"k - Ef canticum A ni.') Idem eft. canti- Sanéta Sanctorum. ün f cum Agni & canticum Moyfis , fed 6. Habenutes fepiem pf. dum immitendas. 2g4$.) In m vt eilicat .n"o.- ; dicitur. Moyfis tanquam figure & ty- m Anschri ! pi; Agni vero tanquam exemplaris & Veffiti lino mundo E& candido. ) Co- antitypi, & quia hoc cantico Agnum lor candidus fymbolum eft candidz , ) Qili . munds, fincere equitatis diving & ju-. churadere - — Jaudabant. g " j«f t vere. [',u*kt vie rus. ) Id eft, ftitiz in impiis plectendis. Eft etiam opera & judicia tua funt juíta , quia fymbolum la&ttis, gaudent enim An- ;'!ffll."k: ) PTO' j juftam' dé impis & perfecutoribus geli dum puniuntur jmpi'i , utpote rei ttus ls. J gi, quà p noftris jam fumis vindictam. — fZadem ]zfz majeítatis divins , quia vident T mrltudl'l : | J funt vera , id eft fZeLa , 'quia fideliter adimpler divin:m confiliun, & Dei honorem ab iis violatum vindicari, quamvis juxä«f citus. eripis fanctos e periculis , ut":"es polli- Ef pracintls circa pettora zouis 4urei.f.)-- Vam.tA W E 4- Quis non timebit te? ) De timo- "Lona aurea eft fymbolum charitatis ; - re reverentiz lojui videtur, quoniam charitas enim. Angelos movet, ut im- as cebrabate . ' L fequitur, & magniccabi: nomez tnum v [] pios affligant , qui juftos vexant. id eft glorificabit, ut eft in Greco.- 7. Et uutm.) Id e& , primum ani- ; um Quia f-Ius pies es. ) 9706 , id. eft mal, fcilicet leo, ut patet ex caàp. 4. aris btl P^ fanctus, jiftus, purus, innocens. Vel num. 7. Leo enim fortitudinis G irg & vindicte fymbolam eft.. mif-ricors, qui fcilicet vifcera pietitis, h « Í & miíericordiz oftendit & exlib :t. Phíalas.): ide dicta cap. s. num. g. Mento- g&;oniam 97iHe$ genzes ven:"eht.)ïqltlaü Plenas iracundia Dei viventis.) ld frpibur dicat: Quis non magnifcabit te Do- eft, diverfa continentes fupplicia, ut j incolumé mine, dicens te folum eífe pium, videbimus capite fequenti. .'-' omnes gentes ad te ador:ndum ventu- 8. Et impletum tf templum fumq.) vidébut s - yas, & manitefta eife judicia tua ? Fumus divinam prafentiam confequi 5. demplum raberrfdcuz'i teffimonti. ) fqlet þ;v-ut;» per eum divina natura figni- N- 4 $80 APOCAVLTPS;I;S B. JOANNIS APOSTOLI m " viffute ejus: & nemo poterat introire in templum, d »nec .'fupef fontes confummarentur feptem plagae feptem Angelorum. z ? p Ea CAPUT XVL . ^mine; qyli 8 Ad [eptem pbialarum effufionem in terram , mär» : fontes; , folem, ! - & finguinen .. befHie fedem , Eupbraie n, C? aerem, m ? : .E au oriuntur . ulie z'n. x'ï,erm p,iaggg " ! mine Deus 1. F^T audivi vocem magnam de templo, dicentem fe p;æm |og Etqui Angelis: Ite, -&—,,e&'undite feptem phialas Wil*æ Dei in D : datum eft 1l terram. 4 l- h » Eaf 2. Et abiit primus ïAngelus., & effudit phialam fuam in ter- : tomen Dei ram: & faCtum eft vulnus fzevum , & peffimum in homines, : Tont poenitt qui habebant chara&terem befti&e , & in eos, qui adoravemnt to. Etqi (1) imaginem ejus. F belig: & .4. Et fecundus Ange lus effudit 'phialamkfl'uam in marer,-&" * ducaverunt ivens 1. Eebl fattus eft fanguis tamquam mortui: & omnis anima v mortua eftin mari. : neribus fui cR (I) bettiam & imaginem z Edzt. - z'xz;.' PEyTMUS . Etfe ficetur incomprehenfibilis , & a nobis Angelis inferre fepfem »p/lvag'as impiiä : mgnum Antichrifli fe&tatoribus. in hac vita obfcure cognita. — Videtur E via regibus etiam fignificari obfcuritas & incom- Ite €9 effundiie.) Quafi dicst: Jam Is tv prehenfibilitas judiciorum Dei & fup- tempus eft, ut percutiatis homines pliciorum , que divina majeitas , & plagis, qu& vobis commiffz funt. [ pfewlopro potentia in fine mundi exercebit in im- 9. Ef fatlum efd vulnus szumüpe/f. [ Danum. a M — pios, ita fcilicet ut homines has pla- ffmum.) Hx plage fimiles funt, & gas videntes , ac tantam Dei potenti- adumbrate in plagis /Egypti, Exodi (I) ab altari. am & vindictam, quafiin tenebris fint verfaturi , ftupentes & nefcientes quor- to cap. 7. & fequentibus , quamvis mul- raviores fint. 8 Angelum uid fibi velit Non explicat hic , enm & r fum illa tendant, & fan á us Joannes quodnam vulnus hoc [- Tum Cürg co) Deus tali oftenfione majeftatis, & ! for- ?uerit, fed colligitur ex voce Grzca, titudinis fua. £Axog , eleus, u LoOM; A majeflate Dei , &* de "wirtute dixit vz/zzs. R od vulgatus interpres JO. Sper l efpondet ergo hecp]a- Sugcony ejus. ) Id eft , fumus ille exibat e ma- ga, fexte /Egyptiorum, quz fuit ul- Tenehrus jeftate , & gloria Dei, & 'ex virtute , [ cerum veficarum turgentium, ut ha- - bris & a five potentia ejus. . Ef nemo poterat t niroire m l;emplu'm.) bemus Exodi cap. 9. num. Io. - . t metaph g. Et fattus eff fameuistanquam Vmar- e, ame, f Ad contemplanda hzc profunda judi- inforunii ciorum Det, eorumque caufas, modos, z. ) Aqua maris fimilis enit fanguini Et tómoag, & rationes. ui elfünditur, cum. homo occiditur. Donec conf[ummarentur feptem plaga-) Aut ita mare. rubebit , ac fi multo- p 55) dt, rum occifoxum fanguine tingeretur. Conc Id eft, donec confummatis feptem pla- mentilime gis, fequeretur univerfale judicium. Omnis anima vivens.) Omnes pifces,/ Udbvi vocem magnam de templo.) ui erant ià maii fimili plagx percu Üj L. ifini dolo V2 [In fj $ uPhrate's f 'I'*A Dei ff;ilif:ec qul hlc jubet feptem * unt ]Egyptii w,'Exodi.cap.y. n.[?. ' - s ] i 58 i& , i '.31.4. vEt., tertius Angelus cffudit þhj-alam' fua m fuger Eumi.n 1. fuper fontes aquarum, & fa&tus eft fanguis. : qurvusxes , Do- s. Et audivi Angelum aquarum dicentem : mine; qui es, & qui eras fan&us , qui hzec judicafti : 6 fontä, fokm, uia fanguinem San&torum, & Prophetarum effuderunt, & fanguinem eis dedifti bibere : digni erim funt. . j "a phga - (r)ab altari dicentem : etiam .,-DQ-- 7. Et audivi alterum * mine Deus omnipotens , vera, & juíta judicia tua., . iter fepäem folem : & — 9. Et quartus Angelus effudit phialam fuam. in d Dait datum eft illi zeftu atfiigere homines , & 3gni : . &b Y Iasphe'maverünt 9. Et eeftuaverunt homines ceftu magno, fnam in tete nomen Dei habentis poteftatem fuper has plagas, neque ege- jn homin,. runt poenitentiam , ut darent illi gloriam. - L to. Et quintus Angelus effudit phialam fuamïfnper fedem qdoraverunt beítiz : & faCtum eft regnum ejus tenebrofum, & comman- in mae E ducaverunt linguas fuas pra dolore : li, prze doloribus, & vul- tni/ma vivens ri. Et blasphemaverunt Deum coe 41 neribus fuis, & non egerunt poenitentiam ex operibus fuis. vatasstuoaso. dB 12. Et fextus Angelus effudit phialam fuam in flumen illud. magnum Euphraten : & ficcavit a l pïagas impii lis. quam fjus», ut praepararetur. l$, via regibus ab ortu fo aft dic:t: Jam Ia. Et vidi de ore draconis, & de ore beftie, & de ore utians homines s tres inimundos in modum ra- wille fant. pfeudoprophetze exire fpiritu narum. Dddd3 I4. *Sunt TT lïwumö' Pf * imi]es It , . (wl) ab altari 4«c verba omitzsiz: Sixt. " vpti,, xod 8. Zugelum aquarum,) Elementa en: ibus ex oriente occidentem verfus, ; quamvismile enim & res inleriores etiam. Angelo- pre fertimque tendentibus in Jud&am, y enplicit tranfeundus. m vulaus hoc rum curge commiíía funt. 9. Ef &f 15i.) Magno sftu &igne. Ut prapararetur via regiäu:, Efc) ;Ut y voce Orett, 0. Super fedem bejtie. ) ld cit, fu- fcilicet cito, & expedite tranfire pof- Jgatos interes r regnum Antichrifti. fent, Qui autem fint reges, & quo j agohecple veniant , ftatim/dicetur. Tenebrofum. ) 'lum proprie tene- Ia. De ore Jraronis.) 7 ld eft (H'aboli, n, Qu* foit u- bris & caligine fuper illud effufa ; tentillma li tum metaphorice, id eft infelix, pe- fupþle, exire, five prodire. . Dicitur de gum. T0 íte, fame, morbis, aliisque erumnis ore exire, quia eorum juffu mifhi funt. & infortuniis miferum. De ore beflis. ) Id eft Antichrifti. / :i!ünq 4 Wf Et de ort pfeudepropheta,) Cujus fa- Jis ent fiogint Et commanducavverunt lingmzs f'ïf, jomo occtt &c.) Id eft, linguas fuas momor :e- &a mentio cap. 13. n. II. M qulto* runt & conciderunt , quod eft ve:e- . In modum rana um. ) Midet hos fpiritns ranjs fimiles, . oniam rana [;e u ggerett / mentiflimz indignationis « impot:n- imbelle animal eft, turpe (E(l loquax, vo- tiffimi doloris. braten. : ) I2. lz [menm magnum Ewp cem & ftrepitum babet majorem quam ippr ] Euphrates fluvius Babylonis 'eft veui- wc,mjlluus , feu viribns caret. "kahi fp,.i-x app MP IN & e 582 APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI m-cecide* 14. Sunt enim fpiritus daemoniorum facientes figna,'&,pro- - Cedunt ad reges totius terrae co * P Deum, dar * ngregare illlos in praelium ad ? E Etom diem magnum omnipotentis Dei. *Mat At Et gt 24 43 15. *Ecce venio ficut fur. Beatus, qu i vigilat, & bui'ïo—dit - homines: à ucz -veftimenta - ejus. : fua, ne nudus. ambule;, & videant turpitudinlerg * X 12.39 '.;,grandin-i's : Supra I6. Et con d T gregabit illos in löcüm, qui V-Oca'tür'HeBräïi;chïe; Sf 3 Armageddon. * . I7. Et feptimus An gelus effudit phíalam fuam in äereïh,»"&;. E Mul fom exivitvox magna de templo a throno, dicens: FaCtum eft. - ! 38. Et fa&ta funt fulgura, & voces, & tonitrua, & terrge- dri n C motus fa&tus eft magnus, qualis numquam fuit, ex quo homi- nes fuerunt fuper terram: talis terrzemotus, fic magnus. .- : Gen- .19. Et fa£ta eft civitas magna in tres pgrtes,-& civitates 'LET ver um t. L phial E tibi dammat ritus immundi magnum tufic Rrelaïtll;n ftinuaturk' interfüþfa*näfta&id. - Tnter- .edent, & multos ad àrina concita- 'pofica eft autem parenthefis occafione " P multas, bunt, fed omnis armatorum: conatus diei illius magni cujus. meminerat. .5 Cum in nihilum. tandem . recidet , -ipfi enim Sient far, ) Àd eft inexPe&atg, e':;: potius vincentur & occide Y ntur, ut qu improvifo. ; ,-gui inhabit ' indicatur. Er ca/]oa't:t v e -/t!im&kra /t&. ) Sdn&fa I4. $unt emim fpiritzs dæmoniorum; 2 tatem & fdem , & virtutes, quibus. ]d eft damones: ut dictum eft. NX iianu'ndi fpliritufs, anima . Orpratür,.«& fine qui.bus : turpts L Bo apparet & pudenda. [ icetur capite Facieztfes þgnd. ) Oftendent emm -16.Czngregabit. )Scilicet Anticliri-fhiï Venit is ie; prodigia , quibus hominibus | perfua- -irmageddon.):. Midetur eile locus T0 more ; deant bellum effe fafcipiendum, & his prope Jerufalem , & vallem Jofaphat, in qui fole: ( fignis multos excitabunt. ubi futurum eft judicium, quemadmo- QUs , cum a E* procedunt ad reges. £otius Terra. ) Cere vult, - dum etiam eo tempore videtur futurus Ut eos ad Antichriftum adducant, quo locus notus, qui nunc eft obfcurus.. Dare ilj c, junctis totius orbis viribus.potentius Vocém hanc Hebraicam alii aliter in- Càp. H4. num contra omnes Chriftianos pugnent , terpretantur, quorum fententias late 200 Et 052 nec fit qui refitat Antichrifto. perfequitur Cornelius a Lapide, quem Cüfla. terram Congregare illes 12 pralium ad diear videatqui hzc plenius coenofcere volet.. üntür, & magnum ocmnipotentis De;. ) C()hgre- I7. Fadium cff.) Id eit, omnia ter-. gare illos volent ad.przlium , ut Chri- mináta funt, finis venit omniüm re- Qs molis & .fti. nomen, & Ecclefiam deleant ; fed rum, eft enim hzc ult -ixþna ex fep.texmv' enim GKBCI 1 revera congregabunt eos , ut omnis plagis. eoru:n potentia uno die a Chrifto fu- Ig.. TeéEA erie o de Civitas magna. ) Id eft -]eru,.fa'-'— u 10 tlentus ; peretur, & omnes fimul occidantur. lem ,. q [z erit maxima tempore Ant-ïf,f" &Rügiiti d A8. Ecce venio ffeut fur.) lum ad chfifti, & ejus regia. - P z h vero ie judicium univerfale, tum ad przlium, Is fre:s 'þ'arf'es-.f ) & cladem hanc Antichrifti. Quz ha- Y Sciffa & divqllia; : tico lplo g pre terre motit. Dhemay bentur hoc verficulo per parenthefim . Girates. Gemtium ) Mul ab U (s :ydiCl,mFu-r; nau? Ve'rlficgil'lo'fEQuþenti: fon- Gentiliüq:. : , ü Acdebur CA PUT XVE & XVIL.- 583 -, |tium.ceciderunt, & Babylon magna venit in memoriam ante gna,,&.pro-;': ;*ï;f—*Deum, dare iili calicem vini indignationis irae eius. præïiufn ad 20. Et omnis in(ula fug t, & montes non funt inventi. ,&*Cuüo,ditïïlf [ 2r. Et grando magna ficut talentum defcendit de coelo in a : io) [ à trpitud*inem'j, 1 ?5 mines: & blasphemaverunt Deum homines propt,e"r-plagam & p ^ : ndlnlS : quo"niam magnafa&cl eft Vehqeïmeï;ter.. lt HeBraiceg, CAPUT XVIL - - ] ;lelreïh,&::j frve Bdläyla;ä, variis induta 0rnäfnenti$,' 6'59 Qumet ]1 '- Mz)liär fü?nic'äfidä * ebria martyrum janguine , fedet fuper befhiam [optem capitum , ,& teme P €? decem cornuum z. quee omnia bic declarat. - quo hon- f- * : AEQUS, '.Angelw.' ! itatesCen- d- I.] T —v-än'it unus de feptem Angelis, qüi 'h'abeb'ant feptem umj ^ 4 phialas, & locutus eft mecum, dicens: Vent, oftendam *tibi damnationem mere:ricis magnae, quae fedet fuper aquas mtío, Ts n hdis occafíont " - multas, * * memnent, -- 2. Cum qua forni cati funt rquesxterr'æ*,- & inebriati* funt, erpetato, ex : *?'.,-q,Ui' inhaþbitanit teriam de y;no pro;tuituti.cnisi ejüs. . [ne) Gu od i, quius - Baiäy!on' nmgka. ) *Q-uæna.lln hzc thit:, I. Nzs. ) Va eft phrafis ,Hebrai?:a, qii us p .. ^ qua as ponitur pro primo, ut dicetur capite fequenti. x Anichriti Venit ia memoriam. ) Loquitur 1;7.1- fupra non femel interpretati fumus 5 mano more; & eít phrafis fcripture , vel ««s accipitur pro quolibet eorum "ür ele Jous . in qua folet dici Deum recordart ali- feptem Angelorum, ut non magis pri- lm Jolaphts cujus , cum aut bene aut m:ale illi £a- mus, quam alius quifpiamgx 1lis dei 1 quenïa m cere vult. - : fignetur.- aidetur futus Dare li calicem u &ec. ) 1 X þide dl&a Damnationem . merelricis. magna. ) "etobfons - cap. 14. num. IO. " Mieretrix hec, cui nomen. eft Baby- ; al al Qo. Er omnis izfula fu lon, ut dicitur intra n. 5. et Roma, t 6 c) Con- ententis * cuíla terremotu , quo infülz abforbe- non Chriítiana , qualis nunc eft, fed [apide qil . 4- bantur, & montes folo equabantur. infidelis & pagana, qualis tuit tem- sgolcerevolto 9I. Sicur £alentum. ) Moc eft, ma- pore $. Joannis , qualis rurfum , erit tempore .Antichrifti. . ? i gnæ' molis & vafte magnitudinis, hoc ommüm f - enim Greci zaAar»«qar.y vocant. VXel Qua fedet fsper 44 "as mnltas.- ) Id m d f?þff?* revera erit ponderis talenti unius, Por- eít, prefidet populis multis , ficenim A ro talentum Atticum continebat libras explicat Joannes inira num. I5. en]/l.a-þ) | E . 9. Cum qua forsmeai funt reges :er- ud] fexagiuta duas cum . dimidia, Hebra- ampore Antvi- ^ : um vero antiquum talentum erat À F- r4. ) Cujus idola reges. aliarum civi- tico duplo inajus, tatum coluerunt olim , & poftea co- E Blafphemavezunt. ) Qiuia grändo Jent. li tante magnitudinis homines & jumen- Vino profitutiaki&* e;'u.r.) Vino iljo quo ipfa ad fecum £ornicandum , i tà .-o'ccidebat*,r evertebat domos, &c. Mukæ i5 4 f $? 594 APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI 3. Et abftulit me in ,'fpiritü in defertum. . Et vidi mu-!i,erem 6 t vidlil fedentem fuper beftiam coccineam , plenam nominibus blas- Jingaine m phemiz , habentem capita feptem , & cornua decem. admiratione ! & inaü4 4. Et mulier erat circumdata purpura , & coccino, : Etdinit (acramentam rata auro, & lapide pretiofo, & miargaritis, habens poculum - copita fepten aureum in manu íüa, plenum abominatione, & 'immufndi,tia'.l fornicationis ejus. . 9. Beftiz, $. Et in fronte e] us nomen fcriptum : Myfterium : Babylon .abyffo & in: ..'- (quorum qoi magna, mater fornica»t-ionuz—n , & abominationum terrae 4 . 6. Ft ne mundi )v Geccinéam.) Quia beftia,, id eft mu;: . 9 F hice xe&, coïenduihidola, tai reges, quam populos alliciebat. — Vinum hoc fue- dus, regio fplendoze & faftu triumphat. feptem mon! runt opes & honores Romanorum, Habentem capita feptem &5 corztua de- funt. cem. ) Qugnam hsc fint, dicet Apo- five fpes lucri, voluptatis & dignita- 22 ftolus infra num. 9. .. 1o. Quinq tis a Romanis confequende , fi quis eis aduliretur, eorumque Deos coleret. . Mubher erat emrcumdata purpzzk, & Cum vege ^ Er abflulit me im (piritu ) Id eft, coccigo , &5c.) — Deícribitur mundana , loria, luxus & opes, quibus Roma L a vifï(.) ne imaginaria. $ )«- 6'.-;56"'011 de Im defértum.) Ut fignificetur Baby- ethnica fupeibiebat. 7 5 L] lonis interitus, quod in. defertum fit Habens$ poculum aureum a1m manu. ) Ronz eri .convertenda : tum ut innuatur viro fwa , 6c. ) Poculum aureum eft mun- ; l marxtyres QCQ : Miratus M fan(to, qualis erat Joannes , omnem dana felicitas, imperii majeftas, ter- mundi pompam, & faftum effe inftar ror & fplendor, opumque & rerum Teten & ebriar deferti. Y omnium abundantia, cujus fpecie & 7- Serameng, "Sedentem f illecebra Roma. ethnica fuam idolola- Ts ihterlsretatic Non eft hec eádem beftia quz vifa e per befhiam coccineam.& tiam, & fua omnia vitia gentibus - 8. Euil 67[0;1 propiaavit. B2C bellia r Joanni cap. 13. n. 1. & Antichriftum Plenum abominatione & :'mmmz'ditiaö lenificabat , ut patet ex;ejus adjun- Wühaitur imy; &is. Significat ergo' proprie beftia Alludit ad meretrices veneficas, quz Murilts hoc re; hec hunc mundum, five fzculum im- in calice eleganti- aut pretiofo propi- nant fua philtra amafiis, . Philtra enim erans & dominans, mundum, in- pE djtenfura quam, nontam phyficum, quam mo- veneficarum fiunt ex rebus. ilnmundi? emndi rf ralem & theologicum, hoc eft; com- & abominabilibus. 5. Myflerium.) Hoc non eft nomen plexionem hominum mundanorum & mulieri-, fed a Joanne quafi per paren- AC enim trin vitioforum, qui ex vitio naturg cor- lff, tamen f e ruptz ftudent honoribus, deliciis, opi- thefim interjicitur, ut excitet nos ad "um prafene bus& pompis mundi. Alii per be- attentam eorumi qu& dicuntur auditio- nem ; utque meminerimus , nomen 'terto quod h ftiam coccineam diabolum intelligunt, AT€ Videbitms. aut Antichiiftum , fed bec omnia. in mülieris quod fequitur, non eile pro- ,-,Amundi itemm € idem recidünt, nam mundi hujus fu- prium illius , fed figuratum, & my- ftice expondendum. pe Antichriüun ftentator, & quafi anima eum diri- X Mittm ip ho gens, movens & agitans, eft diabo- Babylon magna.) Kecte Roma ethni- Mir46unm. x jus, & cinfequenter Antichriftus dia- ca-Babylon magna dicitür , quia o )u- boli vicairius. -Rurfus beftia coccinea, lenta ,' frequens, idolis dedita, & EU quidim 0pes, POt&htiau eo fenfu quem explicavimus, non e [ fidelium perfecutrix, ut Babylon. eMorum 3103[4 aliud quam corpus polizicum: diaboli Mater fornicationum. ) ld eft idolo- latrig , fuperftitionum & fcelerum. i We qi W*P- . & Anticlirifti, cujus hi funt capita. ll.cmcm. x ) | "] CAPUT XVIL : 595 N i mulier;emïi - . 6. Et vidi mulierem ebriam de fanguinefSan&oruri;, & d € (f Lm—us W 1 fanguine martyrum Jefu. |Et miratus fum, cum vidiffem ilia-xïx- admiratione magna. no, K inar. 4. Et dixit mihi Angelus: Quare miraris ? Ego dicam tibi 5 paun F- facramentum mulieris, & beftize, qua portat eam ; quae habet ïmmuþndïfiïjk capita feptem, & cornua decem. 9. Beftia, quam vidifti fuit, & non eft, & afcenfura eft de i:BabyIOIiä, .ab yffo, & in interitum ibit: & mirabuntur inhabitantes terram "i& ^ [ (quorum non funt fcripta nomina in Libro vitze a conftitutio- - &K] ne mundi ) videntes beftiam; quze erat, & non eft. * .tæ"ï idue].. 9. Et hic eft fenfus, qui habet fapientiam. Septem capi flutriumphat. »-feptem mont od 1 funt. 4 es funt, fuper quos mulier, -fedef:, & reges feptem E xä dlcetAPO' ; 1o. Quinque cecide runt, unus eft, & alius nondum venit: T p»mm,i tür mundand . X cum for-?erit",; oportet illum bteve temapüsf manere. à -II.Ef quibus Rom&;i 6. Eäri;;n &'e* ]kngu?ne 'S4näaxrum,; Qu e;':zt ff mon eff. ) Sed jäm' erit, m m gn,muf( &€&c.) Romz enim innumerabiles Chri- & regnabit in fine mundi. i martyres occifi funt. 9- Et bic eff fenfus. ) Hic, id efthac am eft mon- Miratzs fum.) lam vefanam, fu- in re, fcilicet latet. Grzce enim eft, najeltas, ter* - ge & reum. rentem, & ebriam fan c cuine San&orum. cor.ó »Sc, hic latet fenfus ( intelle- N àus [pecie & 00 - Sacramentum.) iViyReri'um-. & il- &us-hujus myfterii. dololt-- us | igterpretationem. Qui habet fapientiam.) Quui fapiens fmam i 3 g. Put Ef mon eff.) Ante Chriftum intendat animum eft, intelligere: poteft quz dicentur , i-ti,a gemibus:, hec beftia érat , quia in mundo do- ; ut percipiat intcïr- nl minabatur impietas & diabolus , fed pretationem. Cluiítus hoc regnum fuftulit & alliga- Septem mopntes [mut. ) Seþtem hifce peiaós QUE jeiolo prop"- | vit diabolum, ut audiemus cap. 20. n. 3. montibus Roma defienatur ; quz in Phitzaenmn - Ef a[cenfura eff de aäyja.) iINam in feptem collibus eft axificata. ine mundi rurfum beftia hec eft afcen- Er reges feprem [pn7.^) Hifeptem re- ys immums fura de abyfío , & late dominabitur; ges fi*gnifïcant collectionem tyranno- licet enim etiam nunc multis domine- of dt Uomenr rum , qui feptem ctatibus, five fxcu- tur, tamen fi ejus poteftas, & domi- Jis regnarunt in mundo, five in regno 4fi perpiret j nium: prefens comparetur cum prz- impietatis & diaboli , atque Ecclefiam, xcitét 003 2* | terito quod. habuit ante Chriftum , & fideles perfecuti funt. Alludit ta- ator andiiUn ) T $omem - fane videbitur exiguum. . In fine vero men ad primos reges Romanos , qui, mundi iterum emerget ex abyffo, & ut notum eft, feptem fuerunt. 10 d É er Antichriftum vim fuam, & -IO- Quimque ceciderunt.) Cum enini iil ; natum in homines exeret. feptem atates mundi numerentur, & m ethni' F Mirabuntur. ) Sufpicient, & ma- nunc verfemur in fexta, que eft a Chri- — "num quiddam eife pütabunt delicias, j fto usque ad Antichriftum, omnes re- - quia 0p - oijes- . pote:nciam: x es qui quinque illis «tatibus Eccle- deins ^ ; am fidelium vexaverunt, extincti funt. ) " Quorum mnog funt feripta nvmz";x-d»,. &c.) ; belon. el «ïdOlo'; ) Vide dicta cap. I3. num. g. Usus eff. ) Quo figuificantur . -oxlmaes d D Eäee — B. w Com- Mewoch, Ton, VIIL N : 586 APOCALyPäls B. 'IOANNIS'AKP'OSTOVLI 1i1. Ét beftia, quae erat, & non eft: & ipfa o&ava eft: &, | 17." Deu |citun ef i de feptem eft, & in interitum vadit. 12. Et decem cornua, qu&e vidifti, decem reges funt : qui^ mentur vel g Em regnum nondum acceperunt, fed poteftatem tamquam reges. . una hora accipient poft beftiam. L'*revg.num fü 13. Hi unum confilium habent, & virtutem ,' & pote&atefxi;.' fuam beftize tradent. ^ : *iTi- I4. Hi cum Agno pu gnabunt, & Agnus vincet illos: *gqud- LBkþylonis l moht. niam Dominus dominorum eft, & Rex regum, 6 .-&"— gui cum illo'; þf p (ctitg Infra funt, vocati , & ele&ti, & fideles. L ? r 1916 . I$. Et dixit mihi : Aqua, qua ae. s vidifti , ubi meretrix fedety, populi funt, & Gentes, & lingu 1 * 16. Et decem cornua, qu ce vl difiin beftia: hiodient 6988 nicariam, & defolatam facient illam , & nudam , VTT ol ,& carnes gj(tjisA " . L hibe mgnducaþqnt, & ipfam igniï Concremabunt, - 4 gloria 6j : 17 Deus 5, Et exc qui ih hac fexta state am'"ixel-*ünt«& ) I a H: umum confiltum: babent, ) 'ld'v 'Babyïon m affligunt populum Dei. eft, unanimi confenfu ;Ch'r'*ifm? adver- -dia omnis | -dlius nondum veuit. ) fabuntur, & diabolo parebunt, tichriftus, Y $ cilicet; An— x munda, & Beffia tradenr, ) Ut bonis adverfen- Breve tempus, ) Scilicet annos tres tur, & re num diaboli, quantut n po'f-—ïx f Quiäd cum dimidio, ut fupra vidimus. funt, ftab iant. — j Ls RAR II. Beffia qwa erat, & noz 14. H; cum .4gno pugndäzvnt.') P.'er.f/-' : f ) Ni- fequendo juftos, & ad (16. di&a nuim. 8'— E Reonum enim ixh- juvando Uregnumlv Dermittendo,. Ipfa ctiava eff.^) diabolt, ut dictum eft. pietatis per beftiam fignificatum eft «oziam Dominus domimorum q/? ambitiofe vol juid diftin&tum a feptem capitibus, id Et nullus : íU fetiant q eft regibus, de quibus di&um eft n. ftere. pot*eüati ejus poteft refi- Clicet perams a in Baby] 9. & tamen e feptem eft, quia in omni- E? qui cum illo funt vocati. ) Id eft, bus feptem exiftit, quafi totum in fuis fimul cum illo vinben; ele&ti, quos ipfe |partibus,quibus conflatur & integratur. vocavit, & qui fideles illi fuerunt ; - M fs Etjn interitum "vadir. ) Regnum uod de iis maxime dici videtur, - Jgntm qroq enim impietatis in fine mundi verte- tunc erunt in terra. qui Mi & Duec of eur; & fimul cum. Antichrifto finem I5. -4quas quas vidiff;.) De qulib-ua' habebit. fupra num. T. locutus eft. ^tit, donee ad I2. Decem regts funr.) Qui erunt in Linguæ. ) P opuli variarum fatio- 3 Ueo de fs Qrbe fub finem mundi. num , qui diverfis linguis utuntur, j 0 per Dani. I6. Odient | fornicariam. ) Scilicet |Qui regmum mondum accepermnt. ) Bocilyy f Qui nondum extiterunt, nec ad re- Babylonem, id eft Romam, arma con- i C"z:ta; giam poteftatem venerunt. tra illam movendo, & illam"defolan'—' D üt (h&Um n Ura bora.) ld eft, breviffimo tem- do , & bonis fuis fpoliando. — Alengg, )0re. Carnes ejus '»iakdzcaäunt.) Quþaf,ïi ld el Poft befliam.) pirà r 94eís, cum dicat, ea rabie Romam & R omanos ftim ait )0&6 befia , cui parebunt, & poff &effiam invadent, ut videantur eorum carneg | ls voraturi. M.) C guia illam fquentur. | l " CAPUT XVII. & me. 597 àva ef: & 17.-'- Deus enim dedit in corda eorum, ut faciant , quod pla- itum. eft illi: ut dent regnum fuum befttie , d . onec conf um- Y ünt: qií j;mentur verba Dei. x 18. Et mulier, qua quam repe mxvidift.i, eft civitas magna, q»üaï: habet [ ., —reg;num .fuper reges terree. poteftatent Ins *que plage , & ultiones : propter quas re- ui cüm 1lo .l -- 41Bïabylom's lapfus , judicium , tiatores ierra 0 lín ipfi adberentes amare lugebuni ; d l ggs, ac nego ettix fedetæ eglum *vero , zdApo[?oli , ac Progbetæ exultabunt. ofient fot idi alium Angelum defcendenteml de coelo; T xpofïï haec v came ejüï habentem po teüa;em magnam ; & terra il)lumin;'—æta eft á gloria ejus. pnes tsss 17.;D€B'S$ ». Et excla mayit in fortittfdi'ne, dicens u* Cecidit, tce"ci'dit * Ifaiz Babylon magna ; & fa&ta eft h abitatio daemoniorüm, & cufto- ?I- 9- erem ; a, ) l "briflo advete dia omnis fpiritus immundi, & Cuftodia omn'is volucris im- zi. g. munda , & odibilis: » " Supra grebunt, gen- 14- - onis adverletie fornigationis ejus biberunt o -,mnes | 3. Qui a de Vinq xræ' x Ee'e*fe 2 |ftes: quantum po [ mmim th.) Per- i'j. Dedit iv corda-eorum.) Scilibet;- o. Im fbrt;Züdinä.j 'Förtiter,n rxmgna; vando rgnum permittendo, & laxando frena eorum clara & contenta voce. ambitiofz voluntati, Cecidit , cecidit , Gc. ) Id 'efin, jam mimrt;m s. ) jam cadet , ac poenas debiras exolvet U; faciant quod placitum eff i. ) - Ut y podt ree fgilicet peragant judicium , & vindi- niorum. Roma ethnica , fiet habitatio demoe &am in Babylone, ex decreto & fen- sentia Dei exercendam. Er fafla eff balitatio damoniorum. ) J quos i? e Regnem fuum. ) flaciNet dvrap, Nam in vaflis folitudiuibus, fi que il du forte relicta funt te&a, & veftigia do- yegnum quod i fi poffidebant. morum, in iis bez::*z omnisgeneris fta- dj videtus qut Beffia.) Id eft Antichrifto. Donec 60'Pt?nnient:zr verba Dei. ) Id bulantnr, & aves rapaces & immun- jb qiin eft, donec adimpleantur omnia , u * dz. Docet etiam experientia fpectra a Deo de his regnis, & de Antichri- n ibi damoniorum videri fepe, inufita- tis atque horribilibus figuris.- irï ämm ImiO*' fto per Danielem, & Ioannem inhag Cuffodia emnis fpsrirus ymmundt-) Id js Qtntr Apocalypfi predicta funt, Gcilicet g. Crodntas magna. ) Scilicet Roma, eft , veceptaculum in quod libenter di- j arma cott vertat quilibet fpiritus immundus. ut. dictum eft. [4bentem pot ej?'dtem m&gn'am. ) 9. Quia de vina ira fornicationis ejus biberunt ommes Gentes,) Vinum irz vo« Ydo d. eff, fortiffimum , de eo hat Quf 'enim ait. poftea ; Er fuffulig weus. 4n- cat calicem vindiéte , fupplicit & ex- l " iROmJHOS i 4 elus fortés lapidem , &c. infranum. 21. cidii, qnod ob-fornicatiorem , id eft, L - oU m od ! tslofgq;),— Claxitate feu fplendore. fdolqla;xiafn & fcclera, Deus. Roma l - - 598 ApöCALyPSIS B. JO'ANNIS APOSTOLI tes: & reges terrze cum illa fornicati funt : & mercatores ? | ' $ Ke i rz de virtute deliciarum ejus divites fa&ti funt. * ; fames, & ign jllam. 4. Et audivi aliam vocem de ccelo , dicentem : Exite de 1 illa. bit . E flebu populus meus, ut ne partici . - pes fitis delictorum ejus, & d'g,' | plagis ejus non accipiatis. um illa forn fomum incen .$. Quoniam pervenerunt peccata ej Us, usque ad .coel—um, & | recordatus eft Dominus iniquitatum ejus.. 10. Longe T 6. Reddite illi, ficut & ipfa reddidit vO bis :.' & duþlifcatä : centes: Va duplicia fecundum o quoniam una pera ejus: in poculo, quo miícuit vobis.,w mifceteill: duplum.: - Etneg quoniam rnet 7. Quantum glori ficavit fe, & in deliciis ftïif, tantum date | *lfais il]i tormentum , & lu&um : quia in corde fuo dicit : *Sedeo. . T. Merce 47. 8 regina*: &:ViAdUaxn»onv fum: & lu&um non videbo. D &byff, & p » 8.Iag6 tium, & omm - & iramento propinabit,,&ogetque ut illud hau;:ia.c Dei. Non tamen folet fcripzurz;'hkw- & ebibat, Porro Roma hunc cali- . 1. Etcin jusmodi vérbis uti, nifi cum peccata cem ire propinabit aliis gentibus, quia maxima funt , -& eorum vindi&a diffe- || &thuri & fupplicia fua in eas derivabit , hoc renda non eft. Loquirur enim fcri- L ipfo , quo eas ad idololatriam fua que ptura de, Deo tanqnam de homine mi- | &ovim, & D ei märum homi i fcelera imitanda impellet, quibus tiflimo , peccata diflimulante donec in L st vindiéctam in f e provocabunt, eque ac magnum cumulum excrefcant, & fe. (1) tixtina add oma.' attollant , ut jam non videri non pof- " Qua imturde - Et reges terra cum 1lla fornicati funt.) fint, nec fine vindi&a prateriri. &C funt verb ide fuperiori capite numero 2. (Er recordatus eff. Deus iniquitatum ghuifiavit, De wirtute deliciarum | ejus ' dyvites ejus.) Utfcilicet illas puniat.. " Et vudua qty fA6 funt.) De virtute , Grece eft, Reddite ii5 ficut E$. ipfa reddidit vo- Utbs quando in &X Tj Owapeec, id eft, quia delicie 55 , 6c.): Qua(i dicat : Sumite cum tia dvium pri ilius erant potentiflimz (& maximz, — Deo de illa vindictam, & animis at- Tüm iritio qici nec fumptui parcebatur, ut omni ex üe ore juftz Dei fententie favete, parte conquirerentur ,' ideo | inftitores icut Babylon de veftris malis latata . LULITN N Qita Gent i, earum mercium , quz faciunt ad de- eft, ità & vos nunc letamini eampro -Ef lil f Jicias , divites facti funt. fuis delictis jufte plecti. Eodemn mo- IU continge — 4. Exite de slla po; lus meus.) Cum do intellizenda funt quz fequuntur. Roma evertenda , & incendenda erit , 6. Et duplicate duplicia fectis dum opera * I us d Yénlent elada Deus electos in ea relictos ut exeant, ejus. ) Id e(t affligite illam, & cruciate - Mor;, Y & admonebit , five' per prophetas, qui duplo magis quam vos illa cruciarit, tunc erunt , five per internam infpira- hoc eft , gravibus vos doloribus affe- Teibus cum , cit, fed ro iis du 1 Lü&u:. tionem, five per Angelos, quemádmo- plo majoribus-ngng OCCïfos. dum, Loth eduxit de Sodomis, dum a Deo a : Ccietur. .. urbis inftaret conflagratio. Ip poculo quo mifcutt , m;/äwe "g du l Forri:.) E Participes delitt 9. Reres t delictorum. " ar?;*m.) Id eft, pk;:næj plun.) Quafi dicat: Sumite idem po- D. Conledera culum quo illa vobisdolores & srum- * lel dis tclore . Pervenerunt peccata ejus usque ad nas propinavit, & duplum amarsg hu- ctlum. ) Omnia peccata usque ad cc- jus potionis infundite, propinate illi. 4 Nitti alicu Glorifrcavit - m ap ; j lum perveniunt, quia nüllum eorum fe-) Superbxe jattans, C& p ts & extollens fe. j qu.amvis parvum latere poteft nocic(ia;n 1 i, & f 6 AP U T XVHL. 599 $. Ideo in una die venient plagee ejus, mors, & lu&us, & totes te?. [ fames, & igne comburetur : qui a fortis eft Deus?*-qui judica- iedeih | bit illam. . Et fl ebll'ntg & plahgent fe fuper illam reges terrae , qui eus, & dg : cum illa fornicati funt, & in deliciis vixeruvnt.,"cum viderint coel*um,'&: ] fumum incendii ejus: ter-timorem tormentorum ejus , di- 10. Longe ftantes prop À Quplicae [ centes: Vae v ee » civitas illa magna Babylon , civitas illa fortis : uum. ctjt vobi quoniam una hora venit judicium t Ir. Et negotiatores terrae flebun t & lugebunt fuper inam; ntom àde ]. quoniam merces eorum nemo emet ampiius 5 . L L) -I2. Merces auri, & argentt, & lapidis preti ofi & margaritä,, i?? *,Sïdeo & byffi, & purpuree, & ferici, & cocci (& omne lignum thyi- . 9 Ideo num, & omnia vafa eboris, & omnia vafa de lapide pret . i — — — — ofo? & seramento , & ferro, & marmore, feiptas hi. I3. Et cinnamomum (1) & odoramentorum, & unguenti, cum peccata - vindida difle. - & thuris, & vini, & olei, & fimilee, & tritici, & jumen torum, x enim [cri- — & ovium, & equorum , & rhedarum , & mancipiorum, & ani- . homite mi- I4. Et màrum hominum. inte doneci. - Eeee a (1) Sixtima addit (& amomum. Quia 1n corde fuodieit : Sedeo egina.) Io. N'Propter | .tz'märem zormentorum Jeri 100 poie - ejus ) "Timentes ne eodem malorum éetetitl. Hzc funt verba jactantie , quibus fe incendio involvantur & ipfi; vel, fi / r mqu/wm À glorificavit. niüt« E: vidua non fun. ) WMidua dicitur fecuri funt ; horrore quodam v percul '1 urbs quando imperio fuo, & frequen- tam atrocis calamitatis. * geddidit 0te. tia civium privatur. ldeo "Threno- Judicium tuun. natio & pue Sumite cum nitiO tua. ) D.ovmi & animi d« - pum initio dicitur : Quomodo fédet fola gtig avetty eivitas ,6$c.. — Fatla eft 71?4/;' -vidvu'a'TD'a- 11. Negotiatores.) Mlercatores. malis lgt - mina Gentium. « Saper illam.) Vropter 'excidium il- Er lu&lum.: non videbe .) Nihil: mihi . ls. mini eam pro I2. B3/f. ) Byffus candidiffimi & ;trifte continget , nemo. mihi nocebit. fequuntit. 9. Im w« die. ) Subito , & femel tenuiffimi lini genus eft, quod 'veteri— qydm qed -venient clades ejus. 3 bus erat in deliciis. Mori.) Venientibus adver fus ilþlam Lignum t/:yinum. ) Lïgnum pretïu- , onat H . — fum ex thynaarbore, de qua Plin. lib. ] crucit, regibus cum exercitu. Joribus dire- Lullus ) Quo-fuperftites lugebunt I3.cap. IO. occifos, - Ét aramento. ) x&! xaNi , & are. joribus 20 | Forris.) Eft enim omnipotens.- I3. Ef edoramentorum.) Grace eft, Suuidpura , tbymiamata, qug videli- jf ii | 9. Reges terrs, ) Aütreges amici cet ad odorem incenduntur. ite em po- - & confcderati, aut etiam ipfi reges a funt, 'cladis auctores, folet enim magna ci- Unguenti. ) Unguenta liquid s Ka witatis alicujus clades, & calamitas & ad.odorem adbibentur. . Magnus u amäræ.hfl,- / eorum ufus apud veteres, ut videmus vopinate L *tiam ab ipfis victoribus lacrymas eli- cap. 7. & Joan. cap. 12. cere. Potius tamen intelligendum de ecigm Luc. m j Simila.) Edt ea faring pats, ex qua amiciä, & fodere ?un&is. : N 0590 " APOCALYPSIS B JOANNIS AAPOSTOLI : 14 Et poma defiderii animze tuze difcefferunt a te, & omnia st M fü pinguia & pr&eclara perierunt a te , & amplius ill fna num, invenient. * anijgm non bylon civit 15. Mercatores horüm,qu i divites fa&i funt; ab ea Ib'hge fa- ] g, EL bunt propter timorem torm tiun, & tu entorum ejus, flentes, & lugentes, 16. Et dicentes : Vae, va civitas illa magnz, quae amiéta omnis artis .€rat byfíio, & purpura, & cocco , & deaurata erat auro; & lg— audietur in pide pretiofo, & margaritis : 2 Eu 17. Quoniam una hora deftitutee funt tantze divitise. E | & fpoafie onmnis gubernator, & omnis, qui in lacum Pg; » priacipes te & qui in mari opera: -ur, longe fteterunt; navigat, & -Iiallltæa;, l fei, 18. Et clamaverunt videntes locüm incend ii ejus, dicentes,; s. Etir Quae fimilis civitati huic magnae ? g, & omn - Ig. Et miferunt pulverem íuper capita fua, & clamaverunt - flentes, & lugentes, dicentes: V, vze civitas illa magna, in qua divites fa&ti funt omnes, qui habebant naves £ pretis ejus: quoniam una hora defolata eft. in 'mxari ; de 20. Exulta faper eam coelum, & fan&ti Apoftoli, "& Prophe- tae: quoniam judicgvit Deus judicium veftrum de ; illa, eraffiores furfures excreti funt, mul- navig * ia fig; iificaré y idegjur : qualium X tis tamen fcripturz locis, ut-etiam ufus eft in (Iacubus. H . . m ii .hic videtur , acc ipi pro- Vfarinïa expur- A? RR OHMETI aperdntu'f. . Quí in . gatilïima.. M : marj laborànt. PT ;;q Óta Pfalm. Io. di- . t.) Simt ]: Ef AH n ar t bominum.) D ifferunt ,citur : Qul defcendunut im mare na- a mancipiis, nam hac particula ii de- vibus . p miffos 1gnantur feryi, qui emuntur, ut in mz/ti:, jacsemtes operationem n | 4Qquis Pitu Cadic, & €ircis & theatris cnm j f i appare aut inter fe. beftiisde pugnent, N- 18. Locum.) Gtce wanvoy , fnmum, €jUS Cives m fed vulgatus legit róxov. " 14. Poma thz'derii APuma £us. ) X,Va- rios fructus, quos anima tua defide- Ig- Miferunt pulverem féper capita - INémo enim - rabat, qui tibi erant fza.) Qui eft mos lugentium. « olatur vis non edes. g -atimn'ïi, , jan De pretiis ejus.) De pecuniis, quas - - Bolg ff n C 8 ancills Non inventent.) 'Twui emptores. dabat in pretium mercium., Vel, amplius non invenientur in te. .. 90. Gelum.). Calites ;; An eli, ,& p Sabant - ( .X85- .Propter £tmorem tformentorupa r beati. Vel colum i ejus-) Nide dicta num: Io. pfum appellat per imus de m profopopojam. 4fefi, 17. Deffituza fmns-). "eun. « ó .WAS"?- Sauét; Jpoffolt, C* Propheze.) Ko- or, 706 , deftructz, & in nihilum redactz me, yela Romanis oc funt tante opes. Petrus, & Paulus. cifi, ut fanài 2 Lug'j Er omnits qui in lacumnavigat.) Pro L r Wt m Jedicavir.) Et punivit fcelera vin- 32 lacum , €[t in Graeco , 20) mor- dicando. Qmod dicit , jz4/c2v;; j^- u T5 ütehan &», /» neUigis- lNofter vertit 75 dicium . vefirum , refpondet italicg lo- ivtme v lacum , Qquia 7o/vy , parya potius d Olcat - No cu:-ïoniï , F5 ha fktfn ragia;z:, * À ViVia: A )| CAPUT XVIL — 591 & otmnia | o1. Et fuftulit unus Angelus fortis lapidem quafi molarem jàm non magnum, & mifit in mare . dicens : Hoc impetu mi ttetur Bgf bvlon civitas illa magna , & ultra jam non inv enietur. lO'ng - 253. Et vox cyt haroedorum , & muficorum, & tibia , canen- ba non audietur in te amplius : & omnis artifex Ugentes tium, & tu ? ami omnis artis non inv enietur in te amplius : & vox m-olæ non , & l- audietur in te amplius : -25.'Et lux luc ernae non ]ucebit in te amplius: & vox fponfi, üe, R dietur adhuc in te : quia mercatores tui erant & (fponfse nonau VRR i ;iautge, principes terrae; quia in veneü»ciis/)tuis erraverunt omnes gen- tes, . Jicentes: 24. Et1 n ea fanguis. prophetarum , & fan&orum. inventus í * giE? & omn ium , qui interfe&i funt in t,er?a. javerunt Á igni, I mari, de Propþee d , . ZIIEt 1 d - CAPUT , qualtum PAQPISN X Ef vox fponff E')'u]þmfa.;) Nullz ce- J Qui if . Q.FI. Hoc—;mpäm mittetur Baäy/lmx, . ]o. d- &c,) Sicut lapis molaris magno im- lebrabuntur in te nupti£, néc canen- mre mf- etü. miffus in aquas magno ftre- tur epithalamia. pita cadit, & alte merpitur, & nuf- Quia. mercatores 1ui. erant Princi- j inWAquu pes ferra, ) INotat. tres caufas ex- quam apparet ; fic Babylon , id eft, Prima eft, quia ejus cives mergentur in infernmm.. cidii. Babylonis. h fl?fnllm) ^Q2. Fox mola non audietur in te.) principes terre lucro & avaritie fer- z Nemo enim erit qui molat, aut cui vientes injufte fubditos exa&tioni bus, molatur triticum. Vel per vocem monopoliis & aliis hujusmodi malis n' ?er Mfl'll | artibus vexabant. molx fignificat cantum, quo fervi, ,näs, qu aut ancille molentes. laborem fuum In venefciis tuis erraüerunt omues levabant: ficin Virgilii Moreto le- genres)) Secunda caufa eft, quia blan- ditiis, Principes, & Reges, quat qui- grdi, & - gimus de molente : busdatn veneficiis , ad érrores, & ido- Peudt Pef Agrefhique fuum ]b(dfur voce la- lolatriam attraxit. orem. : : Q4. Ef im ea langnis Prophetarum, y,) RO' 25. Lux 'Iucerna mon lucebit m te.) &c.) "Tertia caufa, qua manus fuas s fodi Lucernis multis, magnis, & elegan- entavit. innocenti San&torum. fanguine cru- lr v tibus utebantur in conviviis, ad quas uut j maxime nunc refpicere videtur , ac - Et omhium.) San&orum Marty- odicat : rum , qui late alicg 10* Non'agitaþis' amplius lata in ditioner Romana cfinvivia & occifi fgq:. - E Em 392 APOCALXPSIS* B. JOANNI*S APOSTO*LNI | L - * , Frand C A PUTCOXIE um moltat San&his de judicio meretricis Deum glorificantidus, pam;ztur nupiie - j tiüm: Ane] 4dgni, & Zingelus a Sfoanne adorari reculat : apparens autem - E. Gau quidam equo infidens cum exercitu, qui eff. Ferbum Dei , € Rex . j venerunt t régum., ac Dominus. dominantium , pugnat adver[us. befliam , & - g, Ft d T6ges lerra , ac eorum exercitus , vocatis inte À rim avz'lm,; ! ! candido. celi ad edendas eorum carnes. E. 9. Ft dix Oft hzec audivi quafi vocem turbarum mültai*iïin .in"-'cfoelo Agni voca * ( 100 Et 0 dicentium: Alleluja: Salus, & gloria, & virtus Deo noftro : ! mihi; Vid » rüm haben 2. Quia vera*,. & jufta ju,d'i&:iax funt ejus, qüi.judiCavit. de meretrice magna, quae corrupit terram in proftitutione fua, . p nim Jefu. & vindicavit fanguinem fervorum fuorum de manibus ejus. f; vox marima. 3. Et iterum dixerunt: Alleluja. Et fumus ejus afcendit * teribilis, in fzecula faeculorum. . Regnavit ] 4. Et ceciderunt feniores vigi'ritïquatuor, & quafü'or anima- - ag num - lia, & adoraverunt Deum fedente - [olus b QUS [ z m fuper thronum, dicentes: E. 7 Qtiu D Amen : Alleluja. - Omnes coli ^5. Et vox de throno exivit, dicens: Laudem dicite Deo - E acimant, | agni. dicii, erfef noftro omnes fervi ejus & qui..utimetis;e'um, pufilli; & m: - T $28 6d P. Ecde j la i L brande. I- J Urbarum multarum. ) Multitu- 3. Et fumns ejus xz-ffce;idt;t dm jkctgl;. D Et yyip e) ^. dinis beatorum. E 6tonsi oc fucnlorem. ) — afcendit: eft. prafentis G r f!ïel' "lleluja.) Id eft, Laudate Dominum. temporis z/aa« , quafi dicat, fem- poftoloru .Salus €$ glob1a Cf vitrtus Deo nojfhro per afcendet fumus Babylonis incen- - Votiefforün e.) Quafi dicat: Salus noftra, qua fz , hoc eft, femper nota erunt beatis - $ U o a perfecutione Babylonis, ea excifa ejus fupplicia. & femper canent Alle-.— a& - tenlii liberati fumus , indeque conféquens luja, 1 caverit. tantes quod Deus;-&de ea judi- -b Qu gloría, tum Dei, tum noftra, ac vz- * adlitur, fus, Grece dviapuc , id eft, robur & 4- Sedentem fuper tbrmumx) Etin- L sf ']Q 4ti potentia, qua hanc victoriam, & fa- 4e jufte omnia judicantem. ; i lutem nobis peperit, nom nobis no- -4men.) Hac voce confirmant Dei ) jultificirio; - hnie fa füifque viribus, fed Deo noftro ac- judicia, & laudes . 4 ?lli a beatis wc-ri'bü- - ff cepta ferenda eft. tas. j2 Disig. J2 vera Éf jig/f;t ju';lt'cf;t fust S- De throno.) A .Deo per aiï d eft, juftiffimam fententiam & Seraphinis, aut Cherubinis. quem | | UE krile, tulit de meretrice, & veram , non 6. Gueut vocem aquarum mltarum . Thntur ad ex vana füfpicione ortam. &c.). Magnsz enim multitudinis fimul- Cotllanriag s corrupit terram im proffituttone clamantis Tonus maxiinus efít, uc be- (foo - In(ua idololatria , aliifque fce- ne cum ítrepitu aquarum multarum p um imji : leribus. Vide Qap. 17- n. Dys- 1 conferatur , aut cum tonitruo , »cüju/&; Büll fu;]n - N Caxq u- L 593 - 6. Et äudivi quafi vocem tubze magnsae, & ficut vocem aqua- rum multarum, & ficut vocem tonitruorum magnorum, dicen- lr i. tium : Alleluja: quo : "tl Gufan : niam tegnavit Dominus Deus nofter omni- » potens. i. C Ru .7. Ga udeamus, & exu'lteth ,& Hdemu*s.glofiam[ E , qujia venerunt nuptiee Agni, & uxor ejus preeparavit fe. *e]ii(:m, g 9. Et datum eft illi, ut cooperiat fe bylfino fplendenti & candido. mbu; ! Byífinum enim , juítificationes funt Santtorum. - 9. Et dixit mihi : Scribe:* Beati, qui ad coenam nuptiarum *Mat. 22 25— m iticulo Agni vocati funt: & dicit mihi : Haec. verba Dei vera funt. uce Io. Et cecidi ante pedes ejus, ut adorarem eum : Et dicit I4.16, )e9 nollro mihi; Vide, ne feceris: confervus tuus fum, & fratrum tuo- onium licavit de. rum habentium teftimonium efu. Deum adora. Teftim jone fud, enim Jefu yeft fpiritus prophetiae. II. | Etä ml s. bus ejus. *O0x maxima e& ,& fceleftis & ixhpiis d- cenam ;zuþtiar;m.-) Id eft, ad ; afcendit terribilis. cc;lefteni gloriam. . ;nmf)þ Iam finitum Hac verba Deti vera f!zät.w). Quafi Regnavit Dom o anima- eft rc num peccati, & impofterum dicat: Qgtod dixi, Beat; qu ad ce- folus b »- eus regnabit. Pt nam uuptiarum Agni vocati [unr , nom dicenteg : Mia veneruut -muptia Zgþi*. ) mea vox eft, fed Dei, *eïaque veriffi- ma & certiffima. 1- ( n "colites letabundi jubilant & icite Deo- acclamant , quod jam venerit dies ju-. IO. Cecidz- :mtexpede: eju.f.) ,G&nu dicii, perfe&zque nuptis Chrifti cum flexo , aut tóto corpore proftrato. & mugni. JEcclefia in cclefti beatitudine cele- Ur adorarem eum,) Gratias agens & Rt brandz. : x —— — Ü illi pro' tam Isto nuntio de excidio Ef wxór ejus práparavit fe.) Scili- - Babylonis, & nuptiis Agni. Fortaf- ;[ i;; Fzmld éét omni ornaméntó virtutum , omni fe etiam Joannes exiftimavit finitam énere meritorum , vàrietate étiam effe vifionem & revelationem ; que L prafentis dicat, Teme poftolorum , Mart ; yrum, Virginum, illi exhibebatur, ideoque reverenter Confefforum , &c. : voluit Angelo valedicere. onis incet Q. Ut cooperiat fe Lyffmo.) Byftus Vide ne fecerif, 5fc.) Noluit hic runt heaus tenuiffimi. & candidiffimi líni genus Angelus adorari a Joanne, quia Jo- ent Allt- - dcei jidi- eft. .Quid byffi no fignifïcetur Ratim annes erat propheta; hinc enim cau- additur. fam dac Angelus c. 22. n. 9. dicens: . ufeifcationes funt. Santorum. ) Per Con[ervus fPuns [mm, 6 fratrum zuo- ,.) i : juítificationes intelligit opera jufte & um Propglaetäzram, quafi dicat : Egd fande facta, quib(usf homines magis non fum tefaperior, cur ergo adoras n'nanc Dei juftificantur. * . me? Nam tu mihi zqualis es digni- tate, quia es Chrifti Apoftolus, Pro- eatis:tribu- 09 Dixit m TM ,l..A.r;gleIus qui mihi ZT loquebatur. pheta, Evangclifta, Predicator ; : afiqucm Sribe.) Ut omnes hec lc&uri àni- hec enim omnia fignificat nomen pro- $ mentur ad fpem, fortitudinem , & phetæ. Pratereà és continuus mare geltdri v tyr alfidue multos labores, & dolo- jinis f conftantiam in perfecutione, & lucta : : ^cum impiis. res fuftinendo. pro Chrifto, fl.t que 3&7 u be' .Ffff multanim Jj4. cnfn Com. M !ænqeþ., Tom. V(I]; .:W; CUjus s i ^ 594 X APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI- 3 Y —; j & E. H f | LE 1r. Et vidi coelum apertum, & ecce equus albus, & qui fe- debat fuper eum, vocabatur j ! dec reg * Fidelis & -Verax, &«cuæp j-u&itia judicat, & pugnat. j . Et v I2. Oculi autem eju s ficut flamma ignis, & in öaþi't.-e ejus ! voce magi diademata multa, habens nomen ^E diun codli nifi ipfe. fgriptuzn.; CIUQd nemo n'qyit 18. Ut 1 ** a —- 0i 13. *Et veftitus - erat vefte afperfa fan LE cimes for gum;': & ;vocab'a,t.ü»rk - Carpes om ? * pomen eius, Verbum Dei. 14. Et exercitus qui funt in coelo, fequeb antur 6um i-n' eqms i Em - ( güorum. albis, veftiti byffino albo, & mundo; . 3 15. Et de ore ejus procedit gladius ex utra que—þarte'acu tüus, "Pf4-- ut in ipfo percutiat Gentes : * Et ipfe reget eas in virga fertea: p o $ is: 2. 9- &. ipfe calcgt Fo,rcular xï;ini furoris irze Dei omnipotent E EC 16. Et qui feait 1 :ideo par, imxmk(k) fupe'riIOï Angelis es Habens nomen. fcr-iptum, j . Quod- 7- : Chatadert merito, & eris przmio & gloria. nam hoc nomen fit paulo poft docet, miffi fuat Habentium . tefitmontum — Je[s.) . Id verficulo fequenti cum ait: Ef veca- AL Rt eft, fpiritum prophetie , ut ftatim- ter uomen ejus Verbum Der. fe explicans Angelus fubdit. Habent - Quod nemo novit uiff ipfe.) Signi-. i qui proce prophete teftimonium Jefu, quia illi ficat nullam puram creaturam plene r bu; eorüt teftimonium dant, quod fit Chriftus, atque integre cosnofcere, ac com- Meffias, Dei Filius. Praterea fpi- prehendere. divinam — Verbi gencra- rituis prophetie teftimonium quod- tionem. $ dam eft & judicium Jefu, quod fcili- 13. Vefle af er[s fdngf,;»e». ) V&d cet Jefus dat fuo prophetz, non e- fignificatur Chrifti humanitas fangui- B'DIBOC d- Dheoetrum nim datur nunc niíi credentibus in * Jefum. z ne ipfius cruenta. — Vel potius fan- 3.— 16- ln Vi uis quo. Chrifti veftis imbuta e(t, ln eà velt II. Eguus albus.) R quo albo infi- languis:'eft hoftilis; quem fudit, & Turie GCR 'det Chriftus, quia hic color letus mox hic fufurus eft. — men in fei eft, feftivus, & fimbolum fel licicat-is & triumphi. I4. Exercitus, 7:4; funf tn cæl.o.*:)' Jice fpnif Fidelis 8 verax. Scilicet Angelor ànc enm ) Verax cum- pro- torum. ] um & aliorurïn*i)vca.-— vidis, | mittit, fidelis cum pr & Qmiffa fervat & - - reddit. Byfno albo & mzmda— litorm ac Cum jufitta. g lcap 6T pugnat. ) : fignificet di&um eft n. g. ) ,Quiä lxo?:.' Rex RE àm potent Quia defcribit illum. cum magna po- IS. Gladius: ex utraque parte acu- tentia venientem , ne quis illum for- £u$. Hic l«dius eft imperium , jus. Tobjeti f taffe credat viribus & potentia abufu- & poteftas Chrift I 6aj : i, quam exercet in 3 i fpnific rum, dicit illum cum juftitia Judica- impios. 3Cieïldam re, & pugnare conptra fuos hoftes. Reget eas m virga ftr -* T192. Ocu£L ejz;s fz'ct»zt Jiamma igni:..) dica cap. 2. num. 27. 4 D - i Vide eatorum Quod eít irati,. & Calcat forcular vimi efcribitux fupplicia inferre furaris Dei. ; Avlöu;. molientis.. Id eft acerrime premet, calcabit & ds capite cjus diademata multa.) puniet eos, tum hic, tum in futuro. Wt vule: Quia eft Rex regum , omniuümque De vino furoris Dci , vide d (ü num. IQ. dl&a C.I;( CODYivinn regnorum terr& Dominus. Brüm lo 3 " g SUBRA P,U"Tv | xnc : & quife. : 16. Et ha'be-t in veftimento, & in femore qu fcriptum : -- mf ju&itia : *Rex regum, & Dominus dominantium. l dlim Et vidi unim Angelum ftantem in fo*l*,e'; & clamavit 6. 1- d7. Supra ipit ejüä ( voce magna, d:cens omnibus avibus, quz volabant per me- dium coeli: Venite, & congregamini ad coenam magnam Dei: i714 10 tofjt * - 48. Ut manducetis carnes regum , & carnes tribunorum , & Vocabatu * carnes fortium , & carnes equorum , & fedentium in ipfis, & Cal 'nes omnium libemgum,'*&.-fervgrum, & pufillorum, & ma- 11n equis gnorum. * x SIg. Et. vi di befliam, & reges terree, & exercitus eorum i äcüiizs, congregatos ad faciendum praelium cum illo P qui fedebat in n fert&a: equo, & cum exercitu ejus. m henfa eft be ents: 20. Et appre " ítia, & cum ea 'pfeudopr:c—).pheta : qui fecit figea coram ipío, quibus feduxit eos, qui acceperunt B2 ) Qu d- characterem beftiae, & qui adoraverunt imaginem ejus. Vivi miffi funt hi duo in ftagnum ignis ardentis fulphure : poft docet, - - * w3 Cs Z E:zwfc- 1 24I. Et c&eteri occ lil funt in g ladio fedentis fuper equüm',* &) n d- ui procedit de ore ipfius, & omnes aves faturatoe funt carni- h. jram plene- bus eor*gm, NÓ , AC COT - j gentrie d ,* Ffffa z CAPU'f rne) Yd as fangui- " I6. In veflimento, & " femare.) 19g. 34:'i4k2.) Antichriftum. - yotius fan- — In ea veftmenti parte qua tegit fe- Cumn illo qui. fedebat im e mbüfl &t eft, cum Chriifto. - 7200 ) Id murs- Geftat autem Chriftus hoc no- | fadit, 6» : men in femore, quia femur fymbo- QO. Apprehen[a eff boffta : ) Captus lice fignificat Chrifti humanitatem ; eft vivus Antichriftus, ; nt etlh.) hanc enim ipfe ex femore Jacob, Pfendoprepheza.) . $cilicez infignis ille impoftor, qui erit vivus nti- omr?l*bea' d Davidis, & aliorum fuorum proge- ; nitorum accepit. chrifti precurfor, de quo di&tum eft Rex Regum , CO« BN fupra cap. [3. num, II. & fequenti- Quiä flO(ï am potentiflimireges, velint , nolint, bus, ubi etiarn que hic plicata funt. [habentur ex- urte 40 fubjecti funt. D . !'iüm.s ]EM I7. Staztem : 2 file.) ln foie ftat , H duo. ) /'Ancic'hr)iüuþys «& ])fbudo- ut fignificetur in oculis totius mundi propheta. k s exetqþf m faciendam . effe hanc Antichrifti; & Iz ff4 o 0 2724 "m t'gn/'? ardéntii felphure.) fe&atorum ejus ultionem ," qug hic In ftagnum ex liquefa&o. fulphure, 2 defcribitur. igne interno flagranti. ?i; Drlioä). ibus. ) Carnivoris , cujufmodi 2I. Ef ommes «ves fatm*)m fumz. ) funt vultures , &c. Hoc proprie, & fine ulla metiphora yjcabit Dei.). Ad intelligitur: in campo enim infinita n futuro. Md cmnam magnam convivium quod ex cadaveribus ftra- prope cadavera rclinqséntur , que comedentur ab avibus. torum hoftium yobis Deus inümgæ i z / ! - " $96 — ,,AivöchLïPsxs p. JOANN&SAPOSTOLI. - B T CAPUT X ï l que img n — Ligatum almconem',, frve diabolum , mittit Angelu& in äb&jïlm ad M nbos, at ! A Chnfto mi thille annos, quibus anime martyrum in refurreClione prima regna- Dunt cum Cbriflo.: pofl quos foluius [atanas excitabit Gog , €? Ma- ! o T uilleonni. geg innumerum exercitum advoerfus cioitatem dilettem, Jed igni [ 6 Beu &elefli devorabuntur : deinde apertis libris , a. fedente Juper — L primà : in - tbronum judicabuntur o'ines mortui fecundum. ; CO. icerdotes j : - A -R yEo - epera ipforum. M decarcere T vidi Angelum defcendentem de ccelo, habentem ch- vem abyífi, & catenam magnam in manu fua. ) quaor z ! inpreliur 2. Et apprehendit draconem , ferpentem antiq uum, qui ePc d okES diabolus, & fatanas, & ligavit eum per annos mille : 3. Et mifit eum in abyffüm , & claufit, & fignavit fuper jl- ,, altra Sgn lum, ut non feducat amplius gentes, donec confummentur Ls Wbmtvcomunsizecotreats mille anni : & poft hazec oportet illum folvi modico tempore. N | Praptevr- ft " 4. Et vidi fedes, & federunt füper eas, & judicium datum L. lam ]BfulïH H pripte eft illis : & animas decollatorum prqptfr teftimonium Tef X [ N & - veun D CE hm C ,V ïI. Ids Angelum.) Angelum bonuæn; | : : Vebun i p Gr;ceca Sgo'vm; Sedes hs funprtgroni, , minum. . intellige prefidem inferni , ju- in quibus per mille pacis Ecclefie xta ea que diximus c. 9. n. I. . annos refident anims decolatorum an mn. 45/5. ) Id eft inferni. - propter Jefum, & qui non adora- b &t Anich 9. L/gavit eum.) Invitum detrufit verunt. beftiam. - Ne "tf in infernum, & ne eletos ad' Eccle- Sunr enitmn ip;fæ ida . in celo feges & principes, Deg*quafi is M;lle 17 iam venturos.impediret, prohibuit. affidentes , ejusqge vifïdqe' fruen- Per annos mille) Mlile annis uni- tes. pus. Antic verfüm tempus complectitur a Chrifti Et iudicium ädfzm eff 1llis. ) ; Quia Wüiverfale morte ufque ad tempus Antichrifti , Ditum pr a Deo creati, & deftinati funt judi- A — n & ponitur tempus finitum pro inde- F ces, ut cum Chrifto in die judicii ju- finito. icent orbem. Drobi d 3. Claufce & f'gnavit fnpe;? l'llmzzk.- ) * Ef animas decal[)tarm. ) Omnes N '1)25 Claufit abyffum, & portam fignavit, , fed i ne ullo inodo aperiri poffet, hoc eft, Sandos vidit, fed eos peculiariter ld ena.ill commemorat, qui pro Chrifto inter- firmiflime eum álligavit, & omnem fe&i funtr, ut Chriftianis, ac iis pre- OE d. 4 exeundi poteftatem ademit. fertim , qui extremo tempore victuri 4 Doneit Doxec con[upmnentur mille auni. ) funt , animos reddat ad certandum P Xius fïfüli Donec fcilicet veniat Antichriftus. &2 hhita pro Chrifti gloria, [taque & az;72: - 7Whbdice tempere.) "Y ribus fcilicet an- decollatormz , ita nunc dictum eft, ac z P m nis cum dimidio , Qqu : eQ; tempus fi diceret, & peculiariter animas de- -Hæc e& regni Antichrifti. collitorum , ut Marci ultimo ; Dzcsze : li Qu 4- Et vidi fedes. ) Magniütas & di[czpulis ejus &f Dervo h BP&] aggu&a's j bas emim H'gnifïc:at.yo.x culiari:er Petro. : N 59 "i & þmptei* "lverbum Dei, & qui non adoraverunt beftiam, nä— que imag/nem ejus, nec acceperunt chara£terem ejus in fron- Mþm ad * tibus, aut in manibus fuis : & vixerunt, & regnaverunt cum 'ima?regm. ; « Chrifto mille annis. * /$. Ceeteri mortuorum non v ixerunt, donec 93,699'1[44- N | coqfummegtuf inille anni. Haec eft refurrettio prima. . ; M u $, & fanctus, qui habet partem 1 n ! reAfu'rfe&i-one 6.: Beatu . N m * E primà: n his fecunda mors non habet poteftatem , fed erunt fe [ N r dotes Dei, & Chrifti, & regnabunt cum illo mille annis.- face 1. *Et cum confummati fuerint mille anni, folvetur fatanas Ezech & exibit, & feducet Gentes , quae funt fuper 39. ? de carcere fuo, ägtem i $ quatuor angulos tetrae, Gog,'& Magog, & congregabit eos s in preelium, quoram numerus eft ficut arena maris. n, qui et - &. Et afcenderunt fuper latitudinem ter re,& -circuierugf fipri- T- caftra Santtorum, & civi tatem dilectam. "u Pfff 3 pmentur . d- 9 Et Pr Im bis fecumda morj non heber pe- empote. v j 'er tejiimarzitz;; ! fefu-) Qui,- pa.--'-ï moms d Jam: ]efum confitebantur. teflatem.) Secunda mors efi mrerna Er propter vetisum De:. ) Et quia damnatio ad penas inferni. nji, J verbum Dei predicabant, id eft Evan- Erunt Sacerdotes. Det £ Ghriffs. ) & 1 Mel fenfus: eft , propter Sacerdotes metaphorice appeliat, quia — L: gelium. N ÓH Merbum incarna tum Chriftum Do- femper Deo feipfos, & laudis facri- unt throni, .« minum. * ficium illí offerent fine fine. s Ecdefe - ": nmom 4 dara?eruni 6&1'4!». , Id Mille ani:.) Ut explicavimus n. 4. ecolatorum 7. nga «[os.) ld eft plagas, regiones. on. adora- 'eft , Antichriftüm. Nec aeceperunt € h:(,r;tc'ie;;em. ) Vid.e Gog,0 "Magog-) (uafi dicát :Quuin enim. iplg dicta cap. I3. num. 16. , * * etiam Gog & Magog, neque enim Detuf. p Mille anmn 5.) Id eft, ufque ad tem- Gog. & ! agog fpar fi funt per qua- tuor angulos terre, fed erunt certz 4 n fde pus Antichrifti , & rcfurrectionem univerfalem | mortuorum. a EMpus entes fuum habentes regem, five prin- i:.) ; Quii fnitum pro indefinito. cipem , quem Ezechiel cap. 58- 2. ut font jud- — o48. Cetert mortuorum. )- Scili etiam -hic San&us ]oannes appellat » ce; rg- Gog- judci j -probi damnati. * Noz vixerunt. ) . Scilicet ;rital bea- Magog.) Eft exercitus Antichrifti , (mn& . ta, fed iverunt in mortem primam, & nationes illum conflantes, Scythe, eCUliAritet - ."LVurcz, 'lartari , nam jMagog elte iflo tnter- [i id eft, in da'mnatiqnäm animz in ge- Scythas colligitur ex Genef. cap. 10.- henna. cispr- d Doneé con[u anmentur mille auni )Hu- ubi filius Japheth vocatur Magog , a r yildun $us fzculi-in hac vita temporali, ut quo inhabitata & nominata elt Scy- ertandum : ea finita p d € " thia, ut docet ].ofepl;ms lib. 1. An- * 1l 7 er refurrectionem egnt in tiq. cap. II- mortem fecundam. 9. Er «fcend. exepe. f[uper Latitudinem m e&, aC 1 Haé eff re[urrettzo prim;z.) Qua. fci- jmas d licet quoad animam erunt beati. terra.) ld eft, latos terrarum & re- [1 ;k Dllüf t 6. Bearus & famübus.) INon amplius ' gionum campes. fuo exercitu. com- j« dMipe, fed reipfa. | plebunt: u e - *, Pa : 598 APOCALYPSIS B,.' JOA&NIS APOSTOLI 9.Et defc6nfdit.ignis a Deo de coelo, & devoravit eos : & PIU .. diabolus, qui feducebat eos, miffus eft in- * fulphuris, ubi & beftia,. Pcagf-ïum;;jgn«is- ;&' g 1n g Io. Et pfeudopropheta c -cula faeculorum.. :fmciäb-unfur die:, ac no&?e—,?'in'f-'æ-,' II. Et vidi thronum m TOE * agnum ïcanäidum, & fedentem fuper eum, a cüjus con ha Da pur inventus eis. fpe&u fugit terra, & ccelum; & locus non eft - Ms deirif 12. Et vidi mortuos, magnos, & pufillos, fliiotesig confpe&u . ä dofrihnt um .throni, & libri aperti funt, & alius Liber apertus eft, qui eft. | j N vit? : & judicati funt mortui e X his; quae fcripta erant in l-* bris, fecundum opera ipforum. 13. Et dedit mare mortuos 3 A el' Tvid qui in eo erant &m'öir"s W m- | coddu fernus deder unt mortuos fuos : qui in i pfis erat, & judicgtum ': . [ o Bteg eft de fingulis fecundum opera ipforum 14. Et infernus ! defcendent ,& mors mlfïifunt in-fragn.üm ,i—gnis., Hæc ; ejh ïnors fg*cugda. viro fuo. . La N UE s horrido- ill(ïi | Caflra fdn&?r:tm.) Latibula , in ^ pléno damnat; quibus fideles timore Magnes Ef.þu/t'//o:.) Omnes cujufiis E : L H of m perfecutionis &tatis, ftatus aut-conditionis. L Thnatis mors Antichrifti latebunt. - Er lért aperti fanr.). Libri hi fant - | Civitatem dileam, ) Jerufalem. confcientiz, & memoriz fingulorum, : Tent, 2: 9.* In F— 15. Et qui Vide fuperiori Cap. n. 2C. gnxm ignis Cj ftglpbnri.f..) in quibus, qua(i in libris defcripta I Quafi dicit; : funt cuju f(lue fa&a?,,t-aiïl' bona, quam - : E pti funtin [, Beffia. ) Antichriftus. mala. . IO. Pfemdeprepheza.) De qu 6 di- Liber oita, ) Liber pradeftinationis Llum al glo &um eft fupra c. 13. n. 11. ( E. Tbronsm magnum 65 candidam.) Dei, in quo omnes & foli confcripti ?L vite, funt illi, qui^ deftin ati & ele&vi' funff "Candidum dicit, uafi plenum luce, ad vitam zternam. * ( [ Jituri i quo fignificatur d hriftum cum ma- 213* Dedi? - mare mor . - 'gno fplendore, & cum-ma * merfíos, y z r40:,) Aquis. gna venturum ad judicium. jeftate ma- Prpus, ! 1;.,1" l/hï ;ïh . Mors & safé ) Et mors, qu& [ fent ( A 'eujns confpello fusit terra EY cm- in fepulchris quz fünt in terra fedem Wittabure Hdumo. ) ld eft; priftina fpecies, ftatus fuam & dominaztum habere videtur, - & forma terrs & ccli; quia videli- » trum legim "€ét , in alium mortuos fuos dabit ; quafi dicat uno Vàil terram. commutabuntur.- pul.chriqrefn ftatum verbo: "Tam mortui qui fünt in ma- U5 expedam ri; quam qui terra conditi funt, re- E Et locus non eff smventus ii ) Non furgent. Loquitur de morte, & de Abitit..) $ " funt inventi coli, nec terra , fed pet- Tüam fepulchris fub nomine inferni, tan- - ]i m & Aerunt, fecundum eam dumtaxat tor- quam de duobus truculentis perfonis. | 1 D us - mam, quam prius habebant. & tyrannis. H « I2. ££. widi mortuos.)- Quui ante I4. £t fzfern Z —DooM näah m(,??fzgnt 2 yuj "mortui erant, jim "autem refurrexe- T ) Ea $ rxant, ftabant £ ffagnezm ipzis.) li duo tyranni eit, Ctom que judicandi: j coþaln mifli funt in infernum , üt ibi depa- fcgncmj- impios, & xternis tenebris in x o degunt (;hrifto ?'udice. P R RESUPSPTR. TOR x Wfs foil : N & - CAPUT XX. & XXL. 599 Vitens : d r* : Eftqui non.inveant—us eft in Libvrq 'Vitæ förïp-tuä', fniiïus LT beft in ftagnum iwgnis. [j CAPUT Xxi.-', "—'—Cæxlo», üc terbà renovatis, nova civitas Srerufalem in Zfgni jþonfa'?n ten fiper -a Deo parata oflenditur , jüflis glorificatis , impüsque in fLagnum c-us non eft- B "jenis detrufis, cujus. cioitatis murus , C porta , ac fundamenta r, qua univer[a funt aurum, ac confoet ! - defcribuntur, & menjurantu lb qui eft) dum , lapides pretioft, ac : fz)izfr'zæifiz muti - margarite. Tünt m l- T'Vidi Eælum novum, & terram novam. | frimum' enini Ifaie. 65.17. coelum , & prima terra abiit, & mare jam non elt. - . judic;tum' : 2. Et ego Toannes vidi fan&am civ! tatem Jerufalem novam & 66 " defcendentem d E e coelo a Deo; paratam, ücgt fponfam orn atàm äpm is, at 3. Et ^. 13. 4Viro fuo. cotu loquitur, al u 1'5. Et' horrido illo fepulcl;ro & ;:riiciacibus ., ut videbimus. thian,do .de '-IOC,O/, * - pleno damnatos premant s nes cajulvis : Hac eff smmrs [ecnnda. 3 Quam da- Novam.) Non illam veterem ter- (onts. mnatis mors & renam, fed nova Libri hi fuct - 3 infeïnus' pariter infe- bratam. m per illam adum- x Def[cendentem de calo. ) | Fi gurate'di-. fingulonm, - I5. Ert qui non inventsi efb, & ) ris deferipta J — Quafi dicat: Sancti & ele&ti, qui fcri- citur Jerufalem defcendere de colo, pti funt in Libro vitz, ibunt in cc- ut electos ad fe aífumat. Fingitur bona, quam enim hic cclum empyreum & Eccle- L lum ad gloriam sternam: improbi fia, five ccetus beatorum, in terram deflipstions - vero , qui non funt fcripti in libro Ji conferipti « ? Dei & vite, fed diaboli & mortis; defcendere, ut fideles qui cum vitiis - hiibunt in ignem gelenne xternum. & Antichrifto conflixerunt affumat, ( de&i fadt & fibi cives cooptet, quod non eft di ewlum novum, & fermm. ;50- aliud ,. remota figura, quam dicere , t ) Aqit : ,I" V] vam,) Colum enim & térra fidelibus eam meritis codeftem glori- : mors, qie - | fecundum qualitates -in fine mundi am obvenire. »mütabuntur. Sic apud fanctum-Pe- 4 Deo.) Mec verba non referun- terra fedett trum legimus: lNovos. cilos &' no- tur ad 7G par«tam, quod fequitur ; fed re- videti y ( dicat um0 — vam terram, fecundum. promiffa ipfi- ad defcezdentem , quod pracedit. Pa- fant i * — us expe&amus, -Epift. 3. c. 5. n. I3..— tet ex textu Greco, in quo habemus, i -Abz defcendenzem a Deo de calo. : tifant, * — ^maàm. i.) Scilicet in'iïxe'l-ioxrem for- 4 - Paratam ficut fpon[am ornatam viro ts " fani , t Jam uon eff. ) TAR .Ut prius, qui;a feng. fuo.) Paratam, id e(t, comptam. & a. vatum. adornatam, tantaque gloria & pul- js perfoms Q. Fidi fancam civitatem Jerufa- chritudine, felicitate & majeftate in- lem.) Ecclefiam. triumphantem , id wiji fo ftructam , quanta decet fponfam cce- v tyumm eft, cotum beatorum, & locum in lefti agno jàm tuptam. quo degunt in.ceelis: hac duo fan&tus Viro fuo.) Di Ts Rs liquando de ipfo --caufa viii fui, gne virq fuo. Vei epepris : ]panpes mifceþ, & a — EE - x . LU S H 666 LAPOCAL?PSIS"B. JOANNIS Agæmf ! ; . Timi 3 Ét audivi vocem magnam de throno dicentem : Ecce ta- : & formicat — bernaculum Dei cum hominibus, & habitabit cum eis: Et ipfi populus ejus erunt, & ipfe Deus cum eis erit eorum Deus: ^. dacibus, p: "Ia 4."Etabfterget Deus omnem lacrymàm ab oculis eorum, : quod eltim ./— g. Etve 25. 8. & mors.ultra non erit, neque lu&tus, neque clamor, neque. pE k 9uPr? dolor erit ultra quia prima abierunt. . - pas feptett $. Et dixit, qui fedebat in throno: * Ecce nova f 'ac-io vo".mkn ii d : Ven, & o 4 ïfai € 43.19. Et dixit mihi : Scribé, quia hzec verba fidelifima funt; & vera. - 1o. &tf oCor. - & oftendit 6. Et dixit mihi: Fattum eft. Ego fum Alpha, & Om'ega.t: : $. 17-initium, & finis. Ego fitienti dabo de fonte aquee vitee, gratis. : de lo à i. Hab 7. Qui vi cerit ; poffidebit hæc,& ero illi Deus , & 1lle erit ; ; mihi üli-u'*sL ' ] pretigfo ü $ Timidis | pPcne a uranEe d. Ecce«t?äe'rnkfþläm D cusii bominmi- omnium rerum initium , ego fum fi- - La;.) GQuafi dicat:; Hec urbs eft, in s; quafi dicgat: I£go fum qui Ec- cö!ai, ut pàr ua Deus habitat, homines étiam ad clfizg, & ferufalem celefti principi- ^ 16 colere | chanfftmm illam vocans ,. quos tanto. honore di- um dedi; Ego fum qui pariter dabo Qibo. gnatiïr, utin eadem urbe fecum har & finem, fcilicet gloriam eternau. -- | bitare velit. - N * Sitsentj. ) '8t Timid/.f « ,Deum & cælefcij ; 4 eR ; - füis cupidit Et ipfi populus ejus eruur.) Nullius jufto. E. bus cedunt, erunt nifi Dei, neminem Dominum De fonte |Aqu& "Vika,) Quifnam fit agnofcent, aut adorabunt, nifi Deum. hic fons habemus ex Pfal. 41. — u- Inrreäulii | Et ipfe Deus cum eis erit eorum Deus.) admodum defiderat cervus ad fontes a- - Wil non h .. Cutionis init P Id eft, ipfe Deus, qui dignatus eft gUATHIT , .itf' d&/fderq: ADITIA men:.gcd habitare cum eis, erit eorum Deus, te Deus... " f0n credent id eft, eos ut filios fuos amplectetur, Grazis, ) Qu ia licet jufti fuis b-,o,vnxirs p virts,qui operibus mereantur vitam &ternam, Exetratjs, & sterna protectione tuebitur. 4. -Abfferger Deus, &$c.) kVide di- hec tamen dicitur, & revera eft gra- E. ts qui X &a cap. 7. num. ultimo. tià Primo refpectu laboris eorum, vt Ch Neéqué clamór. ) Opprefforum a 'po- qui in fe exiguus eft, necdignus tan- - Coraittunt. viVünt, tentioribus$, à Y ut cruciacqrum a tyran- ; to præmio : Nem enim Fmt cordigaa fiis. pi:[];ancs hbujus rämyqris ad futaram glo- - Menda); Pfima alierunt,) Vita mortalis - rigmy qua revelabttur sm. nobis. Se- itentibus. cundo refpe&tu primz gratiz , ex qua fümnis plena. für Qu "5. Ecee xova facio' omnia. ) Quä fi profluunt bona opera, h?ac enim o- 1 T& faciunt dicat: INohi mirum fi priora illa, & innino gratis datur. . - , Quam 7- Qui wtcerit. ) Ideo ita loquitur ii lcium quo; vetera abierunt, quia facio novum cclum,'nóvam terram; ( novani ut omnes ad pugnandum. cum diabo- Orum, (ed hominum conditionem. lo, & ad vincendum exbortetür, at- Pa illori Scrile, Edc. ) Vide dicta fupra c. I9. ue eo$ maxime, &teditas. chrifti futuri funt. qui rempore Anti-- hum. 9. ubi eadem funt verba. b fam, 6. Fadum ef.) Id eft, jam finita Ef ero il Deus) Praftabo illi, 3itim, no ' funt omnia, jam factum eft quidquid que Deum omnipotentem przftare par : Mnrs pm eft eis , a quibus pie & fanctx in vita hominum mortali faciendum eft. à ;ultus Atiftg fepar érat. Cllnda y Cun Er ille er 7 qihi fliiu.'«) Amabor ög " Ritrnis Ego fum A/Pbd,g Omcga.) Ego fu::mk 3 a | CAPUT XXL. l 4 60X ere n I 9. Timidis autem, & incredulis, & execratis, & homicidis, * sE & fornicatoribus, & veneficis;& idololatris, & omnibus men- nDes: d dacibus , pars illorum erit in ftagno ardenti igne & fulphure:z semn, d quod eft mors fecunda. N 9. Et venit unus de feptem *;'&hgelils habentibu.s' phialas ple- l neque, pas feptem. plagis noviffimis, & locutus eft mecum, dicens: :ioïo'ihnia. '| Veni, & oftendam tibi fponíam , uxorem Agni. t vers ] 1o. Et fuftulit me in fpiritu in montem magnum & altum; :'.Omega-: & oftendit mihi c ivitatem. fa—n&aïp ,Jen;lfalem—/ de»fdend(e.ntemx de coclo a Deo, - I .xr. Habentem clar S;;.ille".erit ï | itatem Dei : & lumen-ejus fimile lapidi mui] - pretigfo tamquam l/apidi,jvg-fïpidis, cht cryüallum, qodun f ? cölai, ut prärmeü bonum lfilium ;a'lui;a- Q P/)zgi:- vrorvi 2 mqike . * ffmis.) Vide diéta ti principi- - re,& colere parentem. Vel, eum ut cap. 15. num. £ chariffimum fil ,iqx/nj ;axrgiäntifïïlne tra- Oflendam tili fponfdm,, ö"c.) Iä epc » ao dbo. T &abo. * oftendam tibi urbem de colo venien- æfemam.-f ï : tem, ex cujus divitiis, -& decore ut- 9. Timidrs.) &:MTQ; dguausn , qui :üij, iddt fuis cupiditatibus, aut. perfecutori- cumque intellizas , qualis fuþura fit bus cedunt. h3 beatitudo^Sanétorum. Luifnam Ht' z LE | Incredulis. ) Qui fidem divinis pro- IO. In fpiritu.) ld ?R: ; v ?ifiöne ima- miffis non habent, fed ftatim erfe- |ginaria. id fonterde. — cutionis initio animum defpondent , lm montem magnum.): In quo )fcili-; u o ]i'd non credentes. Deum fibi adfuturum cet erat «dificata ipfa civitas. ide di&a fuis Eonïs ; & vires, quibus refiftant, fuggcfturum. Defcem!entc??z de calo. ) V | atermam, Execrati:.) Execrabilibus; eos in- num. 23 telligit, qui execrabilia & a moribus , II. Halentem claritatem Dei. ) Infi- mdge.* & vita Chriftianorum valde aliena ij eorum, E gnem quandam & admirabilem clari- Pro clariza- committunt , & more idololagramm — tatem a Deo acceptam. lignns tt* — vivunt. zem , Grece eft 0r£a» ,. gloriam. t n Mendacibz .Mendacia þerhi—giofa Lumes eju.) Qecsp, id eft Jmu- jam d- d dicentibus. sv) Hifs [22 Vel, mendaces appellan- zare, quod illuminabat civitatem co- tur -quicwhque male vivunt, necope- -leftem, quod eft 'il)iïe Deus, ut dicitur g, qua 4 xa faciunt confentientia fidei Chriftia- num. 23. c enim 0','* Pretio/ä. ) Gbræ&e pretiofcfimo. $, quam profitentur ; quod eft men- dacium quoddam practicum , o : n Vär— ,Tanquam lapid: jafpsdss , fieur. ery loqllitlll' ab borum, (ed operum. ftaliem.) Quia jafpides r*periuntur va4 £ars ilorum.) ld e ^riorum colorum , ut amb: uitatem tok. g, d c ; ft for; QG q;uafl : lallum. refe- hzreditas. lat, ait fuiffe coloris cry " jlf gno, &c .) Vide didta cap. 19 rentis, cA/Se Idezidi xpocradkucoyri, aum. 2O. zanquam lapidi ja[pids eryflallizanii. o ii d- 'rima- mors eft cum Et babebat murum magnum & altum.) .æ[htg pr - i "Mors ]c'ïruädd. )P anima feparatur a corpore; mors fe- Hic murus fignificat firmitatem infu- d2 guk&ïi | cunda , cum homo disjungitur a Deo, perabilem , & fecuritatem & xternis cruciatibus addicitur, . xufalem. * Fæleüis le— WEL B;£l. vum Qoms. Menoch. Tom. V Ll. 'Gggg - - x i 602 APOCALYPSIS B. JOANNIS; APOS-TOLI'/ j .. 12. Et habebat murum magnum & altum j habenten;»-portas j 18. Et,efi duodecim: & in portis Angelos duodecim, & noinina infcri- * ejvitas 07 E i pta, quae funt nomina duodecim tribuum filiorum Iírael. 19 E du 13 Ab Oriente portze tres: & ab Aqvilone portze tres : & - funt ab Auftro portae tres: & ab Occafu portze tres. : E . - - : terium, ch I4. E t murus civitatis habens fundamenta duodecim , & $u L o2 Qujm ipfis duodecim'nomina duodecim Apoftolorum Agni. * folichus: od I5. Et qui loquebatur mecum, habebat menfuram arundi- foprafus; U. neam auream, ut metiretur civitatem, & portas ejus, & murum. 16. Et civitas in quadro pofita eft, & longitudo ejus tanta P guas, & f eft, quanta & latitudo:: & meníus eít civitatem de arundine [ civitatis at aurea per ftadia duodecim fmillia: & lon ! . Ette gitudo , & altitudg,l & latitudo ejus , aequalia funt. * 1 poteus teim 17. Et menfus eft murum ej us centum quadra ginta quatuor tita : Nam caric cubitorum, menfura homin-is, qus&e eft Angeli. 'I.S,Et 24 Bt a Hkäent/as portes "duadec;iäz', 66c.). Ut bat ftadia ;riä ; millia , hoc-eft -,' æ:—zil; dfrent fcilicet per eas intrent omnes tribus r liaria ltalica. 375. totus vero ambitus lo E rognatz ex duodecim fiiis Lfrael, erat milliariorum 1500. : j o€ efít, omnes electi ex omnibus que ufquam funt gentibus , qus& per duo- Altitudo 9 latitudo ejü;f,.egudlz'a funt ) Non videtur hoc. intelirendum de [ us eft, ad decim tribus lfraeliticas defignantur. menibus, eorum enim altitudo de- 1 Cjus'fecuritau Er in poriis ngelos.) Angeli enim poo9mle vitr funt cuftodes, focii, du&ores & re- fcribitur verficulo fequenti , fed potius ceptores Sanctorum. t de domibus intra civitatem , que o- E Tum noftrare I mnes ad eundem modalum, & menfu- . pelluidom,. Fendamenta dnodectm ,. ($c..)) ram fa(tz, una aleeram . altitudine E vtro fit opa Quibus ut ftatim dicitur , fienifican- tur duodecim Apo(ftoli, quorum do- non excedebat,. aut latitudine, hoc [ Quemque D enim facit àd ürbis pulchritudinem. . Onm betim Grina & predicatione funda - ta eR,&öi, Alcazar putat fignificari civitatem po- f 19' F lma'an fuftinetur. É£cclefia. Amenta ha p 15. Mez[zram arundineam.). ld eft, fitam effe in planitie $quali, ita ut murorum coróna , & ambitus hic non 1. 14 fent du menfuram quz arundo, five calamus. affurgeret , illic vero deprimeretur, üuodecim , dicitur. Sic etiam apud icales czzz4, eft nómen certe cujusdam menfurz. locis. fed plane effet xquabilis omnibus in Vieratos fyg; Grece etiam dicitur xzauog, conti- Hec murorum & domorum- - Won yayc &quabilicas 'fï-gniü-cat iconcordiam & . $ ls non netque fex cubitos & p.Imam, ut pa- focietatem Beatorum ;; eormmque ma- - Ründm tet ex Ezech. 40. num. 5. Cült;*.peg A.; 16. ln quadro pofrra. ) N on taiitum xünam . familiaritatem ,..& admirabi- em rerum omnium proportionem in t &i pfe quadrangula, fed etiam quadrata , ita ccleiti patria. " ordoi & fa ut omnia latera effent e qualja , ut pa- tet ex fequentibus.. I7. Mezn i glifis . ha titudinem. fm eff mtfr:&m.) Qubad af. Toftg breyi De arundine. ) Arundine, per arun- 5 E. Vottdlm dinem. ^ Men[ura Lominis, gue ef 'A;ngeli.-) E Per fladia 'dt.wdecimr mill;a.) "Unum- i 1 d : & al f Angelus ufus eft men(ura tali, quali, — 'j. : fufe E t puta quodque enim uxrbis hujus latus habe- communi;er uti folent homines. - - 4 * Ülümns N i CAPUT XXI : 6043'. tenixp'ortas 18. Et erat an&ura muti ejus ex lapide jafpide : i N in2 inferi- gfg vero ïl eivitas aurum mundom fimile vitro mündo. LI lrae], — ^rg. Et fundamenta muri civitatis omnl1 lapi de pretiofo or-- ete: d nata. Fundamentum primum, jafpis: fecundum , fapphirus : tertium, chalcedonius: quartum , fmaragdus : E cim, & i -20. Quintum , fardonyx : fextum, fardius: feptimum, chry-' ni. ia folithus: o&tavum, beryllüs : nonum, topazius: decimum, chry- n amundi^ foprafus; undecimum, hyacinthus : duodecimum , amethyítus. &murum. "21. Et duodecim portz&&, duodecim margaritze füunt, per fin- ejus tanta gulas, & fingulz portse erant ex fingulis margaritis: & platea - arundine civitatis aurum mundum , tamquam vitrum perlucidum. lftitudo-,-& 42. Et templum non vidi in ea: Dominus enim Deus omni- potens templum illius eft, & Agnus. 1 quitor ,23. * Et civitas non eget fole, neque luna, ut luceant in ea, * Ifais O.I9, Nam claritas Dei illuminavit eam, & lucerna ejus eft Agnus. " 24. Et ambulabunt gentes in lumine ejus: & reges terree . pXDUUEPEPERRIU p orem in illam. afï'er-ept glgriam fuam , & hon oc-et, il Gggg 2 .25.*Et QU) an?bitus 3 2 s d. QUE oI. Duodtcim. —:p'zdrg;zrritd':jkgzt þ;r fiu- :7u41h.4 funt) dfimus eít, ad fi grlas. ) Singule portz fa(te erant ex irendum de gnificandam civicacisA fingulis margaritis. Margaritx alio altitudó de- ejus fecuritatem.. Italice SEsile vwinro cgmundo.) Auro nimi- nomine appellantur Uniones. | j fed pntiuï rum noftrate hoc pretiofiore, cum fit perle. . Margaritarum , *ut. ait alicubi m, quz o banum, noftrum Plin. Qiinss dos i cagdore , magnitu- pellucidum , & dia h dine , orbe , lavere, poudere: Üicin iis n, & mentt- ,vero fit, opacum : gnifïcatur unum- aitudine quemque bearorum, & fuam & ali- qui cclum per has portas ingrediun- vdine, 10€ Orum beatitudinem cognofcere. tur requiritur candor innocentie , ma- hritudinem. enitudo illa quz nobis provenit a di- 19. Fandamenta murt, &c.) Fun- vitatem o damenta hazc, ut patet ex verficulo vinà gratit, orbis virtutum , & ro- 14. funt duodecim Apoftoli, qui per tunditas perfectionis, levor manfuee tUS hic non tudinis, pondus maturitatis , & gra- duodecim lapides pretiofos hic enu- vitatis morum. rimeretur y meratos fignificantur. Verum quia orpibus ii non plane cértum eft, quinam lapi- Aaurum mumdum, c.) Nide dicta n.1g. . domorum des bis nominibus fignificentur, nec 929. Templum non vidi 1 ea. ) "em- pla enim fiunt ut per ea homines eri- cordiam & fecundüm quas, preprietates, aut fa- ant mentem ad D«cüms; ideo beati wmque m cultites. Ápoftolorum cuique fimiles ; adiiribte fiot, & ipfe Apoftolorum catalogus, qui perpetuo Deum vident, templo ordo, & feries varietexitur ab Evan- opus non habent, fed Deus, & Chri- ;rtioqriexm il ftus eft illis inftar templi intelletum gelitis: hxc operofe fcrutari non eft i noftrz brevitatis. Videat, qui volst excitantis,' & detinentis in .Dei vifi- Quoad i Cornelium a Lapide, Riberam, Vie- oae & contemplatione. - 23. Nes cget fole, &c.) Qui fcilicet gam' & alios recentiores, qui de his j : Agg!/t'. ) fufe difputant. Vide qu« de his gem- mulo praftantiore luce illominatur, filll'a una ; anis diximus L2xod. -28- 27. fcilicet clgritace,& gloria Dei, & Chrifti. nfneSI N 604 APOCALYPSIS B. JOANNIS fA/'PiOSTOLi.. ! *Ifig . 25.*Et. ','-ïtæ;afï'erew portze ejus non ci audentur per dl'ievm*: nox enim n on i » 5011 erit illic, P - ? frttum fit fferent gloriam, & honorem "getäti;um' in illam. * :5 Etom 37. Non intrabit in eam aliquod coinquinatum, aut abomi- | Agni n illa nationem faciens, & EuE mendacium-, *qigfi qu1 fcrjþti funt in libro. w E fv tüm.- M CA PU T XXH. - neque lumi; Liguum vztaz fluroio aqua vite irrigatum fimgulis menfibüs red'dtt * & regoibut frucum [uum , nec maledictum , nec ulla. nox ef] in. civitate: n« gelus autem, qui bac cito ventura. Sfoanni oflendebat , non vult ab ? Dominus T eo adorari , dicitque, juflos in civitatem intraturos , impies autetm P oftendere f , Ete« . foras ejiciendos : conteflatur etiam de non addendo , aut — . : phetie lib minuendo, ad banc propbetiam. T oftendit mihi fluvium aquae (1) vitee, fplendidum tam- j ] 8-1 Et eg 'E quam cryftallum , procedentem de (ede Dei & Agni. [ Qxastucaere estacnca gnum tht Li 2. In med(io plateae gqu,&,ex utraque parte fluminis li : fluvine, deq vj.tæ x (I) vitz, $/xf/z4 7746:! vivz. 4 sj viäonem beat "j«/enim fmboli 24. In lumine. ejes. ) Ad lumen gius : 2'7. Alt'quid cormmquinatum. ) 'Aliquifs"ï* civitatis. Cognita enim veritate, & coinquinatus labe peccati. t boh finifen magnitudine gloriz ccleftis; in illius -ut abominatiogem faciens. defiderium rapientur, & adillam per- abominabile. « ) *Sþelu;S : v lt magni mo venire ftudebunt. . 9010, aut Ef mendacimm. ) Vi * de dida n.ä; Ro poffit Aff^rent.) lMlic reponent, . fcilicet Niffqui feript jmmi im libro "vita. E p 4 ferm illam putabunt veram hominis Eledi, & ad illam be - atitudinem pre-- am, & honorem. glori- deftinati. [ atl ls g 95. Erporté ejus mom clam« lmtui pe [« D0v0$ wrofer I. Ry£wvium 4?1& vitE.) Fluvius 'b.ic Matis effe w diem.) Quia ibi erit'fumma fecuritas , eft vifio beatific, per quam E. bemtuäi is nec opus erit portas claudere p'rgp'tgr Deus copiofe bona fua in beatos ef- metum hoftium. Per: diem.) Non dicit, þer diem, fundit; unde dicitur Pfal. 35..9. Ir/l,,-', 40 & eor eiriabuntur ab uberrate domus tut, 6 Filia [igys at oneen , quia ut ftatim fubdit: X £orrente voluptatis tua potabss eos, iNox non erit illic. 20 « $p lendidum tanguam — eryff allem, ) ig"ifïcantu1 o6. E t afferent gloriam , 6^ Lonorem Purum , nitidum , limpidum, ficut OnIS Dearif. gentium im illam.) Angeli, & magi- ut loliy arp ftri Ecclefiarum, & facramentorum cryftallum, qua re fignificatur puri- ta$, ( fan(titas voluptatis, quam | mà fie]&&ati( miniftri afferent in hanc urbem divi- hauriunt beati in viflone beatifica. Y 1 corsc ' tias, & honorem gentium converfa- Procedentem de [ede Dei , &c.) Deus . ïf) t ) item rum. V«l fenfus eft : Quidquid erit enim objectum eft vifionis beatifice. - , impag 1 Mnt. g loriofum,& hongore dignum in Genti- 9. Lignam wite. ) ld eft, multa- li- l Dus. que convertentur, inieretur in gna, multg arbores vite, id eft, vi- EO5 r hanc urbem , preftantiflimi quique tales, vitam afferentes. Alladit-ad. . Tünt in he '3' -Et Üry ] KEthnicorum gonyertentur,&fah?i fient. arborem vite, qux erat in paradifo lm. ) Nlh j [. CAP 'UA T- XX | 6os$ X ehïm noa Vïtæ ;—afferens fru£tws duodecim, per menfes fingulos reddens fru&um faoum, & folia ligni ad fanitate X m Gentium. illam, - 3. Et omne maleditctum non erit amp lius : fed fedes Dei & qit ab.Omif* Agniin illa erunt, & fervi ejus fervient illi. . * l- L ^4. Et videbünt fac;em' ejus, & nomen €jJ N Y us i n frontibus 69- Intin libro; : d rum. a ; *Ifais s. *Et nox ultra non eri t &-þön egebünt lumine 'lucerhæ, neque lumine folis, quon 69.20. W reddat iam Dominus Deus illuminabit illos; & regnabunt in fzecula feeculorum.. Jilafe: A X,'&'vera'.' Et *6. Et dixit mihi : Haec verba fideliffima funt . f0 ]i h- Dominus Deus fpirituum prophetarum m! fit An gelum füum Vpits aufa ,2; oftendere fervis fuis; quae oportet fieri cito. fba 'p'rox- i5 .. Et ecce venio velociter. Beatus, c;ui cg&odit ve a phetise libri hujus. jui audivi, & vidi heec. — Et poftquam !idumï.—tam- E let ego ] ganne.s 8 |Gg8g83 guxdiifet—ïl? k Agni tis lignum - terfe ftri. Lignum vite, ut etiam erit ämplius,' nulluma peccatum , nul- fluvius, de.quo dictum eft, fignificat la infirmitas, paupertas, dolor, &c' —sÀÀ — vitey. vifionem beatificam. In vi äonibus , Et nomen ejus in frontiäm'earum.) 'E Semper fe Dei effe profitebuntur , & enim fymbolicis, & znigmaticis ea- w Avliquigï dem res per diverfas figuras, & fym- oloriabuntur, eruntque xterna Dki t bola fignificari folet, prefertim fires poffeffio. it magni momenti, qu unico fym- S. Nec lumine /B/;s.)' Quia px,'æ[ïan- jett.) 'Scelusg : tiore fole juftitis illuminabuntur. bolo, aut figura adxquate exprimi dicia 1. 8 : non poflit. ( 6. Fideliffiwsa.) M eriffima. dj vite ) k Afferens fru&:tf duodecim 3 5 c.-;) Et Domiuus Deus [pirituum propbeta-. rum. ) Dominus Deus qui prophetis, itudinem PW,"- Quod hz arbores fiagulis menfibus ac confequenter mihi dedit fpiritum novos proferant fru&tus, fignificat in Plavius hic ; beatis effe jugem immortalitatis, & propheticum. beatitudinis. renovationem ,- eamque Servis fuis. ) ;Mihi Joanni, & pEr l per quam me, aliis Chrifti fervis, & fidelibus. ip beatos t novam femper, fed femper 'perte- DA .&am, & conpletam. QW oportef þ—'eri cito. ) Diciq c2£0 , dnnus fs ï - Folta ligni ad (anitatem Gentium. ) q uia refpe&tu xternitatis omnia tem- Signifïcantur dotes accidentales vifi- oràalia cito fluunt ;. & 'evanefcunt. tahit tb Adde q usdam hujus Apocalypfis cito ; c,-]fdllw- onis beatifice, qu& eam.condecorant, ilm, 1* ut folia arborem , quiles funt in ani- poR Joannem fa&a effe, ut funt ea Ama dele&atio, & frnitio fummi bo4 quz primis capicibus prædjxit feptem : ificatur put" ni:;'in corpore plena fanitas, vigor, Afig Epifcopis. . pt(ltisa qua 9. Bf écce . "vezt o veleciter: ) i Chri. beatjbche . robur; item :gilitas, claritas, fubti- -& fenfus eft, quaáfi di- (fi.) litas, impaffibilitas. Hec enim folia : fius lmfuitur : fanant omnes morbos, &,infrmita- cat manete in fide & in dilectione, js bextifct tes corpodis, quibus fandi laborave- ne timeatis malorum fuplicia, & mi- mult. nis, & labores; cito omnia finien- ; 1d e!ï; " runt in hac vita. Allodt a Et omne m«lediéla m moh erit am- tur, & eco veniam üpgulis pro Me- lins. ) Wihil dignum maledictione ;'ric'zs ;redditurusf ! 605 APOC&L'XPSIS B ]OANN!S APOSTOLI 1; Forls [ auditfem, & Vldïfï'em cecidi,.ut adorarem ante pedes Angel' qui mihi hzec oftendebat : Jdohs fervient 9. Et dixit mihi: Vide, ne feceris : con(ervus enim tuus | 16 Ego fum, & fratrem tuorum Prophetarum, & eorum, qui fervant 3 Ecclefus. Deum adora verba pProphetize libri hujus : $s & matutin io. Et dicit mihi: Ne fignavens Verba prophetxæ libri hu- ,. Et fpin jus: tempus enim prope eft. ca t:Veni | 1I. Qui nocet, noceat adhuc : & qui in fo:d bus eft for— g. gratls. deícat adhuc: & qui juftus eft, Juftlücetur adhuc: & fan&us 18 Contel fan&tficetur adhuc. Ihu üs: Si qu 12. Ecce venio cito, & merces mea mecum eiï reddere plagas feripta unicuique fecundum opera fua. 1. Etfi q * Tfaiz 13.* Ego fum Alpha & Omega, primus & novxfhmus, prm- Panferet Deus 41. 4« mplum & finis. HU de his, qu. 44- 6. 14. Beati, qui lavant ftolas fuas in fanguine Agnr ut fit po- 48- 12. Su teftas eorum in hgno v1tæ & per portas intrent in civitatem. I. 8. Ig I* oris 17.21. , Iï Fori: tants 6. gpudentes detra -8. Cecdi at aderarem, 8 . ) Hzc ex- noceat fi vult, ego quldem non ob- Tam fan&orum plicavimus cap. 19. num.- IO. - ftabo. Io. Ne ffgmaveris verba P;apäerm In fordibus. ) Peccatorum. j Ptempore fandi libri bujus.) Ne obfignaveris, ne clau- 3 &tetci, &c, feris , ne 13 Eva/im; alphba, 6f amega, ö'c) 2tem manebunt, celaveris hze oracula, fed Ego enim fum a quo res omnes ini- * Tiefa.) N ponus ea fcube, & expone omnibus tium fumferant, & qui rebus peritu- legenda , quia omnibus profutura ris finem affero fuo tempore , res ) PEtogns agj func mcmfum, vide imiortales etiatn ad finem fuum per- Tempus emim prope eff , €6/c.) Vide duco, premia aut poenas reurlbuens, 1 x 15. Tfifray, dx&a num. n - M ülficare hic, II. Qu zocet , noceat 4dbæc, &c. ) I4- Beati qui lgvanr fala: fua: in ä li, wt fxdeles Mantiam in fd Hec habent fenfum comparativum Jengurme -agni.) Qui puram femper itatis, hoc modo. Sicut ille qui nocet no- animam habere curant ; lavaturautem cere pergit, it4 qui fanctus eft per- a culpis gravibus, & levibus per pee- Ri U g gat fanctificarl, id eft, opera facere nitentiam in fanguine Jefu Chiifti a Memas ille emmeDW fancta, & j.fta; quafi dicat: quando quo vim harum fordium abfterfivam Tritto, perfccutor, & adverf:rius deterius habet facramentum penitentig. fe & immanius gerit : tunc juftus in Ur fft poteffas eorum im digno vita. ) Btella ((7/672 ? fanctitate magis crefcere, & profice- JU uet' tena t poteftatem habeant in llgnum vi- re ftudeat. - Alii ita explicant, quafi tz, & polflint ejus fructu femper ve- ,Tum "gantur dicat, ego homines liberos relinquo, fcn, id e(ï, ut eterna beætu:udme per- WT lp to ipfi videant quid faciant, & quam vi- truantur p tf 4 md,.um vendi rationem fequantur , nàm cito Er per portas intrent $n ciuitatem.) imum teli (f Vemam & umcmq':e pl'O merms re- Ut Apoftolicam. doctrinam fequen- j H Sp:rn tribuam. |.Itique illud: ; zocez, no- tes, participes fint eternz vitz , in Ef PM[E ceat adbuc , germuh ) q'xedameft, ad eam enim intrare non licet nifi per. Dmm: TM )I( mixtam hapens ironiun , quafi dlcac, has portas, C Tare nih, W di z CAPUT XXIL . 607 - .v :; 3 . r4. 'F(,)risxcanes,* & venefici, & impudici , &'.homïcid'æ ,& s Angel?, Ti Tàdolis fervientes, & omnis, qui amat & facit mendacium. j enim tus f 16. Ego Jefus mifi Angelum meum, teftificari vobis haec limatfin Ecclefüs. E * 'da & matutina. go fum radix, & genus David, ftelfg fplendi- e lr hu—i I7. Et fpiritus, & fponía dicunt: Veni. Es qui audit; di- FPcat: Venil. Et qui ütit, Veniat :* & qui v ult, accipiat àquam * Ifaie s eft, fo-r-». Lvitae , gratis. 551« & fandus I8. Conte ftor enim omni audienti verba prophetise libri H hu jus: Si quis appofuerit ad hæþ,) apponet Deus fuper illium' ; red'dei*e— X - plagas fcriptas in libro ifto.. I9. Et fi quis diminuerit de verbis libri prophetiæ. hujus,x mus, prin -auferet Deus partem ejus de libro vitze, & de civitate fan&ta, : Utfitpo- - &de hiïj qua fcriptal—funtlin ljibro—ifto. civitatem. Ü . 20. Diþit Ig.Foris': — — À! IS Forss c;:äe:.) flümün'di, &—'iwm; Veni.) Scilicet Domin;»]efu adju-. ;:—.«'pudences', detractores etiam , qui fa- dicium, poftquod nos cum tua fpon- 'm u ob- j"- mam fanéctorum lacerant, cujufmodi fa matre noftra Ecclefía in thalamum 'tempore fan&i Joannis erant Judai, coleftem inducas. j Ti r YP "Haretici; &c. extra fanctam civita- Et qai andit.) [n fe hanc vocem, p 6e). * "tem manebunt. & hunc inftin&um fpiritus, ad ipfum Qimnes i Venefrcs. ) Malefici & magvi. dicat , Ícilicet veri Domize Tefu. ebus pertt-. Ef ommis 7:4;' fä(t't mendacium.') Per- "niciofüm ,' vide di&ta c. 21. n. g. Et qui fftit. ) ]ui'ticiam & vitam « ternam. nfaum pe» 36. Tefüifcari bac im Ecclefís.) Gi- Veniat.) Ad . me; m ;'go dabo ftti- retribueni, "enificare hezc, & nota facere Eccle- enti de. fonte aqua vita gratis , ut di- - fiis, ut fideles iis excitentur ad con- il fla " tur. citur fuperiore capite, & hic repeti- - ftantiam in fide, & ad l'tudïium-x fgnf u fempt | Gitatis. IS. Conteffor.) Tæ:iücor, ratur autetn [ Radix €&* gemus David.) Ego Nfur;n eeftando admoneo. | & con- ispu* 4 WMeffias ille promiffus, & ortus ex Enim.) Pofitum eft pþro autem. femine David, qui hecdico, & pro- "ppofuerit.) Addiderit , aut adul- mitto. teraverit: addendo, demen ntids Stella [plendida, & matutina. ) Cu- Qg ; -quod jpo h ) jus luce' cenebre errorum & peccato- faciunt Haretici. ljgpum V rum fugantur, &quam fequi debetis IQ. Auftret Deus pdrtemþrjm de li"x frV* ( ducem in tota vita. &ro vits. ) Excludet illum Deus ab Srel'a marutino.) Eft lucifer clarif- hxreditate .cclefti, quam illi confe- Fudfne.P"' fimum caeli fidus. - quuntur, qui fcripti funt in libro jujtAttm. ) 17. Et Spriritus.) SanGtus. vit. y fequtre - Et fporfa.) Scilicet Ecclefia. Er de his que [cripta funt im libve , vig, ? Dicunt.) ld eft, dicere, defidera- 17fo.) Non erit particeps eorum bo- g 0ij - re, & orare fos docent adventum morum, quz in hoc libro fidelibus 14 C.þri&i,'- ut dicamus , Vesi, Gc. a fan&icatem colentibus promittuntur, us APOCALVPSIS B. ]OANNIS APOSTOLI CAP. XX[I *ao. Dicit, qui teftimonium perhibet iftorum. J Etiam venio . W -- mto Amen. Veni, Domine Jefu. . 9r Gratia Dom1m noftri ]efu Chrlftl cum. ommbus vob1s- OratzoMü"dl Amen. - fire nom Cinonicori 2O0. Dicit.) Chriftus. Joannis refponfio. fitxenns aquam vi- 8 pro Cai- Tutartreb s Qui teffimonium perbibet. ifforum, ) vam, & optantis Deo "fuo frui in co- ]oanm, docens hc vera effe. lefti patria, quafi dicat, ltaVEat« fur, & ia Veni, veni Domine Jefu. Etiam venio cite.) Quafi dicat, ego 2T. Gr4t14 Docini Jefn, Ec.) E& repcrläntm Chrifus certiffime veniam & cxto, falutatio, qua-fidelibus hzc legenti- ut juftis eternam felicitatem , 1mpns bus, aut audientibus ; dlvmæ gracm MT &ternas. poenas infligam., €opiam, & incrementum etmen. Vent Domine ïefu )HBft fan&t precatur. . K - Ominé & Ifa; [ lum, verbo prax terribili, Fs Nevi Teoflamenti. ttemunt à centia ploi fuper pecc: promiffion: gnus, long s mahnas ho Z ) SERN f A bonitatis tu L ——5 a X D) ? CT. j 3 pQCCWEWI * n EL H W i A Vifti peni ex» AT CC £ mine-Deu: Vi hin, & Hf NI /*Xx Y S F! pofuxh n (t22 E — E B )'0 ; /; Qvi füper NS tates meoe $ .,Ix N A d um dlgnu tudine ini «TT€0, vt Tato mlh: DUDC He& Oratio T. XXII. x N CO )?&æ ' 609 m iïeniq bus» vbhis: fatiö MhnafJe , nec non Libri duo , qui fub Libri Tertii , & Qua;h-ti O ine circumferuntur , hoz in loco , extra feilicet Jeriem Mib r LY Efdre nom Cunonicoru m Librorum, quos fan&la "Tridentina Synodus füftepit, t? pro Cunonicis fufcipiendos. decrevit, fepofiti Junt , ne prorfus lS aQuafn Vi 10 frui i g« interirent, quippe qui a nonnullis fanclis Patribus interdum citan- it, it»af.äatg tur, & in aliquibus Bibliis L H atinis tam mqnu-[cril?tis, 'guam impfgjis E;, Br-) fit à rep;riuntur. i hz legtntie d iviz gratig. ORATIO MÀN ASSJE, R EGIS JUDA, enpum N- N S Cum captus teneretur in Babylone. Omine omnipotens , Deus patrum noftrorum , Abraham, & Iíaac, & Jacob, & feminis'eorum jufti, qui fecifti coe- |D ) ]um, & terram cum omni ornatu eorum, qui ligafti mare . '(| verbo pra&cepti tui, qui conclufifti abyffum , & fignafti eam & laudabili nomine tuo: quem omria pavent, & terribili , tremunt a vultu virtutis tuae, quia importabilis eft magnifi- bilis ira commipationts tuae ". centia glorize tuse, & infuftenta fuper peccatores ; immenfía vero, & inveftigabilis mifericordia : quoniam tu es Dominus alüffimus, beni- promiffionis tuee - gnus , longanimis , & multum mifericors, & poenitens fuper malitias hominum. Tu, Domine, fecundum multitudinem ] bonitatis tusze , promi fiti poenitentiam ; & remiffionem iis, qui eccaverunt tibi, & mu ltitudine miferationum tuarum decre- [ vifii poenitentiam peccatoribus in falutem. — Tu igitur, Do- . mine Deus juftorum , non pofuifti poenitentiam juftis, Abra- tibí non peccaverunt : fe bam, & Ifaac, & Jacob, iis, qui pofuifti poenitentiam propter me peccatorem : quoniam pec- multiplicatae funt iniqui- cavi fuper numeram arenae maris ; & non d tates meze, Domine, multiplicatae funt iniquitates meze, & afpicere altitudinem coeli, prae multi- [ fum dignus irtueri, 1 tudine iniquitatum mearum. [Incurvatus fum multo vinculo llere caput meum, & non eft refpi- | ferreo, ut non poffim atto L . . * a excitavi iracundiam tuam, & malum coram .rat l io mihi : qui " ue feci : non feci voluntatem tuam , & mandata tua no n cufto- Et divi: ftatui abo minationes, & multiplicavi offenfiones. nunc flecto genu cordis tem. Peccavi, - mei? precans a te bonita Domine, Bibl. dom. Vul. - (rio E. Bgö "L'; BRI TL E *s':'p R;A! | ' Macd Domine, peccavi, & iniquitates meas agnofco. Quare peto lo & face Togans te, remitte mihi, Domine, remitte mihi, & ne fimul vituli centu perdas me cum iniquitatibus meis, neque in szeternum iratus, 9 EE JeC referves mala mihi; neque damnes me in infima terrae loca: Jias, & 02 quia tu es Deus, Deus, inquam, poenitentium: & in me often- ]s quingel des omnem bonitatem tuam, quia indignum falvabis me fe- : o At cundum magnam mifericordiam tuam , & laudabo te femper Levite halb omnibus diebus vitae mece ; quoniam te laudat omnis virtus j Ecfe coclorum , &;t-iþi eft glgria in fzecula fæculbrum. 'Amernf; opuli offe E feripta fon p Ea -LIBER ESDR.E Ill - Z eoxerunt 1 CAPUT PRIMUM. p Ea Magni)ïcum Pb aje , quod Srüfras immolavoit , celebrando feþkm;.die- putaverunt bus feffum Azymorum cui fuccefferunt in regno S'ude Sfecbonias, 14, 94c6 - effet hora: J'oacim , Sfoacbin , & Sedetias : eorumque , ac populi captivitas - Aaton, ftelera urbisque Jubvverfto | fropter [ua 15 Rtf defcribuntur. . Qum prec 'T fecit Tofias Päfcha in Jerofolymis ]?omïno,»& immoe . qui erat a , lavit Phafe quarta decima luna primi menfis. 16 Ett I.E 2. Statuens facerdotes per v?g:es dierum ftolis ami- - Wnuüsquis &os in templ o Domini: n k |.9. Et dixit Levitis facris fervis Ifrael, ut fan&ificarent fe - Domini, 18 In Domino in pofitione fan&tse-arcee Domini , in do;po, quam sedificavit Salomon filius David rex. : Domini f 4. Non erit vobis tollere fuper humeros eam. Et nunc P0 defervite Domino veftro, & curam agite gentis illiusgfrael " - P. q €ex parte fecundum pagos, & tribus veftras. 0H $. Secundum Scripturam David regis lfrael, & fecundum - S&muels A magnificentiam Salomonis filii ejus, omnes in templo, & fe- cundum particulam principatus paternam veftr : « quie ep qui ftant in confpeCtu fratrum filiorum Ifrael. am, eorum , 1 V « Mrael, q .6. Immolate Pafcha , & facrificia parate fratribus reftris -, & i. ( facite fecundum przeceptum Domini, quod datum eft Moyfi. ( DP T. Et donavit Jofias in plebem , quae inventa-eft, ovium, - N agnorum, & : COl'de pl -höedgr'uml, & caprarum triginta millia, vitulos LL trig millia. M. (Ei $ Hae M BN CA£UTIQ 61* * , Vafe eto 8 . Hzec de regalibus data.funt fecundum promiffionem po- D fimul pulo & facerdotibus -inï&Paf—cha, oves numero duo millia, ac m irams, vituli centum. : L T& loc: 9. Et Jechon! as , & ä&mejas, & Nathanael fraträs, & Hafa- bias, & Oziel, & Coraba in Phafe, oves quinque millia, vitu- me often- s me fe- los quingentos. s e femper IOo. Et haec cum fierent eleganter , fte E terunt facerdotes -,—& Levitee habentes azyma per tribus. 1is virtus. 11. Et fecundum partes principatus patrum, in confpectu ID Cn, populi offerebant Domino, fecundum ea, quae in libro Moyfis Ícripta funt : I2. Et affa ve.rtint Phafe igni, prout oportebat, & hoftias li coxerunt in emolis, & in ollis cum benevolentia :. 15. Et attulerunt omnibus , qui erant ex plebe , & poft hzec otibus. jf d putaverunt fibi, & facerd . I4. Sacerdotes enim o fferebant adipes: usque dum finita 277 9 effet hora: & Aaron. xR Levitee paraverunt fibi, & fratribus fuis üliis t BU s. Et facri cantores filii A fäph erant per ordihem- fecun- dum przceptum David, & Afaph, & -Zacharias, &A-Jeddimus, rimmo - qui erát a rege 5 . . 16. Et oftiarii per ? üngülas januas, ita ut non pravaricaretue unusquisque fuam : fratres enim 1llorum paraverunt illis. [is ami« - 17. Et confummata funt , T quae pertinebant'vad facrificium went fe | Domini. I8. In illa die egerunt Phafe, & o fferebant hoflias fuper , quam iï: Domini facrificium , fecundum praeceptum regis TJofize. 19. Et egerunt filii Ifrael, qui inventi funt in tempore illoy it munc 1 : Phaífe, & diem feftum azymorum per dies feptem: sxlfrael ' - — 40. Et non eft celebratum Phafe tale in Iír : ael a temporibps Samuelis prophetze : ondufu 2r. Et omnes reges Ifrael non celebraverunt tale Pafcl:ha-,x ,& ] quale egit Jofias, & Sacerdotes, & Levitae; & Judaei, & omnis Qrüffl s ,' 1írael, qui inventi funt in commoratione Jerofolymis. Phaíe. 22. O&avo decimo anno, regnante Jofia, celebratum eft v[oyü. j? 25. Et dire&a funt op era Jofiae in confpe&u Domini fu1 in vium ,. corde pleno metuentis. . El jtulof j P 24.' Et quae circa i lum quidem conferipta funt, in priftinis Hhh 5 tem- 612 LIBRIIL ÉSDRE temþoribus, de eis, qui peccaverunt, quique irreligiofi fue- . Ànne runt in Dominum, prze om .expif 18 ni gente, & qui non quaefierunt E etju Don verba Domini fuper Ifrael. lp 25. Et poft omnem a&tum hunc Jofize , afc endit ;Pharajo rex i Poft JEgypti, veniens 1 /nis, & allig & exiit obviam illi Tofias. in Carchamis ab i;inex*e fu per Euph/ratem ; E u Ea 26. Et mifit rex JE L & confecra tibi eft; rex Tudz ? gyptivad Jöfiam ; dicens: Quid mihi ? & a, Nm '.. 27- Non füm miffus a Domino; ut pugnem contra te: füper - in libro ten Euphratem enim bellum meum eft, fettinans defcende. [; E 28. Et non eft reverfus Jofias fuper currum : fed expugnare - L ftitatus ef eum conaba " tury non attendens verbum prophetze ex ore Do- aM Neg mini N h, & fe 29. Sed conftituit'ad eum bellum in cám x * " po MagEddb. Et 45 Poft. deícenderunt principes ad regem Jofiam.- - T in Babylon 30o. Et dixit rex pueris fuis : Amovete me a przlio, in fir- matus fum e d * effet anno de acie." nim valde. Et ftatim amoveruot eum pueri -li?üu*s i Etf 31. Et afcendit fuper currum fecundarium þ fuum: & perve- à Verbis, q niens Jerofol 4 ( Et ac fepulchro. yma-mf,vvïta fun&tus eft, äzfepu;tus eít in paterno E induna: 32. Et in tota Judzea lugeban t Jofiam: & rqui—. praefidebant, Domini D cum uxoribus lamentabant eum, usque in hunc diem. Et da- g. E tum eft hoc fieri femper in omne genus Ifrael. ^E pie erer .33. Hsec autem praefcripta funt.in libro hiftoriarum regum [ templum | Jude, & fingula gefta a&us Jofize, & ejus gloria, & intel- W« Et: le&us ejus in lege Domini : quzeque gefta funt ab eo, & quae (( VOCAfe e non ícripta funt in libro regum Ifrael, & Jud«e. LI r r Tpí . 34. Et affumentes, q ui erant ex gente, TJech oniam iiliu;ri ts eft D l jofi:e, conftituerunt re gem pro Jofia patre fqg, cum. effet $. Ov annorum triginta trium. üamt, pt 35. Et regnavit fuper Ifrael menfibus tribus. Teges (h eum rex JEgypti, ne regnaret in Terofolymis : Et amevitw .. 36. Et mul&tavit 5. Hi gentem argenti talenta centum, & aüri- ta- P fintli ten lentum unum. vitgini, 37. Et confüituit rex ZE $4 Ser Tude, & Terufalem. ! gypti Jqäcimx*fratrem iþüus ; regexji x P P j Cf vafa] 38. Et alligavit magiftratus Joacim, & Za 7 racelem —fratïremx .'— 1 Bábyloni fuum , & apprehendens rgdqxit in ]Egyptum. 59. Anno- | 613 Hïïöfi fue. 9. Annorum erat Joacim vieinti qüinqüe, cum regnare 3 . ]næüerunt* .Ccoepl ffet in terra Juda, & Jerufalem, & fecit malum in con- - fpe&u Domini. tho tex (cendit Nabuchodonofor rex Babylo- 40. Poft hunc autem a uphyatem, ;/nis, & alligans eum in zereo vinculo, : perduxit in Babyloniam. - 41. Et facra vafa Domini accepit Nabuchodonofór, & tulit, Inii, & & confecravit in templo fuo in Babylonia. 42. Nam de immunditia illius, & 1rreligiofitate. N fcri'ptu'm eft ( te:füpet in libro temporum regum. 106 43. Et regnavit Joachin filius ejus pro €o. Cum autem con- vpignare ftitütus effet rex, erat annorum decem, & o€to. ]erhfa- ( OTe Dq- a4. Regnavit autem menfes tres, & dies decem in lem, & fecit malum in confpe&tu Domini. Qddb. D 43. Poft annum mittens Nabuchodonofor, transmigravit eum in Y Babyloniam fimul cum facris vafis Domini. 4 6. Et conftituit Sedeciam regem Juda, & Jeru falem , cum eri igüus' effet annorum v iginti unius : regnavit autem annis undecim, 41. Et fecit malum in confpe&tu Domini, & non eft veritus & þerve- 1 a verbis, quee di&a funt ab Jeremia propheta ex ore Domini: | paterno - 48. Et adjuratus a reze Nabuchodonofor, perjurans difceffit : & indurata cervice fua, & corde fuo, transgreifus eft legitima Y idebnts Domini Dei Ifrael. 49. Et d uces popu li Dor;uini muïta iniQue gefferunt, & im- omnes immunditias gentium, & polluerunt pie egerunt fuper n fegum | templum Domin l, quod fan&tum erat in Jerofolymis.- & inte- - eus patrum ipforum per Angelum fuum re- ,&qu vocare eos , propter quo d parceret illis, & tabernaculo fuo. 'er. Ipfi vero fubfannabant in Angelis fuis, & qua die locu- tus eft Dominus, erant illudentes prophetis ejus. . f Z j leum ít. fu per gentem jm effet $2. Qui E usque ad iracundiam concitatus e€ fuam, pro pter irreligiofitatem ! fuam, & præcepit afcendere | amovitl reges Chaldaeorum. tu j $3- Hi occiderunt juvenes eörum, in gladio, in circui fan&ti templi eorum, & non pe auti täf ti: v percerunt juveni , & feni ,& E virgini, & adolefcen $4. Sed omnes traditi funt in manus ipforum , & om'nïa fa- ! yegem cra vafa Domini, & re à gales apothecas r/c(umentgs, tqler'ugt in (ruret Babyloniam , a oAnn0' Hhhh ^ s; Et - 614 LIBBRI Iirl.. ESD-RE $5. Et incenderunt domum Domini , & demolierunt m "ros j ;o. E C erufalem, & tutres ejus incenderunt igne, ]it Nboche $6. Et confummaverunt omnia honorifica ejus, & ad nihi- ' vit t idolO lum i. E pt nem. redegerunt, & reliquos a gladivo duxerunt(in ng)ïlo- : dito, qui € 57. Et erant fetvi illius, usque dum 'regnarent kPerfæï, in - y, Perh repletione verbi Domini in ore Jeremize, d 58. Quoufque benigne ageret terra fabbata fua, o mni.terxfä- Vïll pore defertionis fuae t Bo : fva-boatizavit in applicat?one annorum íe, - mrilia quadi " triginta, itt ptqaginta. CAPUT IL : mille. . Omr [ ottingenta Cym: rex Perfm;um Sfudeos in regno fuo caþtiqbs remittit in ferram Juam: qui cum reflaurarent. Yerujalem , probibiti Junt. ! excoptivi ab Zirtaxerxe propter quorundam delationem. 16. In À : unt ej de Egnante Cyro rege Pería " rum, in confummationä;verbi* - fiams & N Domini in ore Teremize. j 2. Suícitavit Dominus fpiritum Cyri regis Pei - Samelius f ;farum—, & prae- - locisfübe dicavit in toto regno fuo fimul per fcripturam ? n. DO 3. Dicens: Haec dicit Cyrus rex períarum: Me conftituit ^belits, f regem orbis terrarum Dominus Ifrael , Dominus excelfus, & Phonic 4. Et fignificavit mihi zedificare domum fibi in N Jerufalem, . Ett qua eft in Judaea. $. Si quis eft. ex afcenderu "g'ener,exve&ro,.dominus ipfiqs' afcendat tem refug €um eo in Jerufalem. tüunt qu 6. Quotquot ergo circa loca habitant , adjuvent eos, qui 19. Qu funt in loco ipfo, in auro, & argento. tantum tr 7. In dationibus, cum equis, & jumentis, cumque aliis ; qua fecundum vot tefilteu, in Jeruíalem. a opponuntur in ædem Dom-mi—, qui eft 30. F ttati fun 8. Et (tantes principes tribuum ; Pagorum, & Judaeze, ek tribu Benjamin , & facerdotes , & Levite , quos exci:avit M. $e Dominus afcendere, & aedificare domum D Queratur omini » quae ?i't h.. Ft in-Jerufalem, & qui erant in circuitu eorum . V 9. Adjuverunt 1n omni auro quoniam , & argento ejus, & jumentis, tlens, & voþis comgluribü—s ïnul'ti, q uorum ífenfus excitatus eft, 3. F i'lp. Et 5 : 'æterno: l CAPUT IL R 615 N tran&ü- nt murosiïl to'. Et C us rex protulit vafa facra Domini, quee - lit Nab uchodonofor rex Babyllonis.ex'Jgrui'alem, &' confíecra- v ad nihi. . ' vit ea idolo fuo. C Hibyo- g 1I. Et proferens ea rus rex Pekrfa'runvi " fradidit" Mithri- * . dato, qui erat fuper the auros ipfius. erfæ-, in I2. Per hunc auiem tradita funt S ;lmanafar'o præfidl Ju- hd i 41 daesz. fhni tem; toria argentea duo 13. H-o—rum/autem hic numerus: Liba »miilia*q nadringenta: athi Ícae argentese triginta: phialae aureze orü? fe, ] triginta duo millia quadringentee, & alia vafa , item argenteæ mille. I4. Omnia aut em vafa aurea , & argentea ; quinque millia * Mil ij o€tingenta fexaginta. xqui -15. Et enumerata funt Salmanafaro fimul cüm his , ex captivitate Baby lonie venerant in Jerofolymam: 'iïi- þmt tem regis Perfarum temporibus faripfe- 16. In Artaxerxis au runt ei-de his, qui habit abant in Judaea, & Jerufalem , Bal- 1 famus & Mithridatus , & Sabellius , & Rathimus, Balthemus, e—'?erbi Samelius fcriba, & re liqui habitances in Samaria ; & cæterris ( pra - locis fübje&tam epi ftolam regi Artaxerxi. . - tui Ratnimüs ab accidentibus , & 'lSa- 17. DOMINE, pueri pfticui | ^bellius, fcribà, & re Ifus, & Phoenice.. ;iqui curia tuae judi;es in "Coelefyria, * falem, 18. Et tnrunc notum fit Domi no regi., quoniam Judsi, qui afcenderunt a vobis ad nos, venientes In Jerufa lem civi:a- be,ndat | tem refugam , & peffimam , sedificant furnos ejus , &-fta- tuunt muros, & templum fufcitant. . civitas lfta, & muri con fumm ati- fuerint, non , qui 19. Quod fi tantum tributa non faftinebunt pendere , fed etiam regibus aliis refiftent. plum , re&e habere arbxi;« 1 40. Et quia id agitur circa tem trati fumus non deipicer e hoc ipfum: &X 21. Sed notum facere 2 rum tuorum. domino regi, ut fi Qidebitur, rex, ].avit quzratur in libris pat . L & 22. Et invenies 1n a dmonitionibus/fcrïpt*a de his; & fcies, quoniam civitas ifta fuit refuga, &reges, & C-ivitacgs coucuj /D if tiens - 23. Et Judzi refuga , & preelia committentes in ea ab itas ifta deferta eft, » H &terno, ob quam cauíam cCiv 24. NunC À E n ^ 646 LIBRI IL ESDR.E toecver z 24. "Nunc ergo notum facimus , domine rex , quomam fil 4 Tunc jl - civitas hæc aedificata fuerlt, & hIIJUS muri ere&ti fuerint , | bant corpus ! defcenfns tibi non erit in Coel efyrïam & Phoenicem. s, Dicamt & cujafcum. as. 'Tunc fcripfit rex Rathimo , qui fcribebat accidentia, & Balthemo , & Sabellio fcribae , & ceteris conftitutis , & llh rex Dari habitantibus in Syrla, & Phoemce., ea quze fubie£ta funt. 6. Purpur 26. LEGI epiitolam , quam mififtis mihi. Praecepi ergo dormlre 3 mqum , & inventum eft ? quoniam cmtas 1lla eft ab gvo torquem ii . E feat regmus refiftens , - 21. Et homines refugse, & prælua in ea eftïcæntes, & re- fuam, & cog .. Tunc : ges fortiffimi erant in lerufalem dommantes, & tributa exi-- — gentes a Coelefyria, & Phoenice. : pofuerunt f 28. Nunc ergo praecepi prohlbere homines 1llos ædlficare g. Et dix civitatem , & prohibere, ne quid ultra haec fiant: - nolira & qu 29. Sed nec procedant in plurimum ea, qusé funt mallhæ, tus Perfidis. ita ut regibus moleftia importetur. - tur vidoria. 3o. Tunc recitatis his, quae a rege Artaxerxe fcripta fue- 10. Unus rant, Rathimius, & Sabellius fcriba, & qui cum his- conft- 1. Alis tuti erant, jungentes feftinanter venerunt in Jerufalem cum D. Tert equitatu, & turba, & agmine: — autem vinq 41. Cocperuntque zedificantes prohlbere & vacabant ab n. Eu æ(hücatwne templi in Jerufalem , ufque fecundo anno regnx derunt illi Daru regxs Perfaxum. 1. Et m H Medos & CAPUT III. - 'Ishfe L iis. Dario po[i fplendzdam cenam ommlyus [uzs prafetlis fm?fam 15 E di àfnj Ti dormiente , tres corporis ejus cu[lodes problema moverunt : Num fvmum, rex, mulier , an veritas praftent : & przmum n Ed t Qgpit p de vino probatur.. . 1$. Ed Ex Darius fecit coenam magnam omnibus vernacuhs mbus, qi 19 Iteg R fuis, & omnibus magiftratibus Medize, & Perfidis, 2. Et omnibus purpuratis, & praetoribus , & confulibus , em aC lib 16. Et oj & praefe&tis fub illo, ab India usque ad ]E.thwplam , centum vigintifeptem provinciis. em. & 3. Et cum manducaffent, & bibiffent , & fatiatij reverte- AL Etor E&2 nec; rentur , tunc Darius rex afcendlt in. cnblculum fuum, & - dormivit, & expergefa&us eft. Biil, fy 4* Tunc $ ï; C"AXP*U J, n 5 617 quoniam f |-:4. Tuncilli tres juvenes corporis cuftodes, qui 'c;uftodlike- N I füerint, " bant corpus regis, dixerunt alter alteri: cem, -.$. Dicamus unufquifque no ftrum fermonem qui prsecellat: accidentia, "& cuju(cumque apparuerit fermo (apientior, alter / jus , dgbit fütutis, & ili-rex Darius dona magna, (la fünt, 6. Purpura cooperiri, & in auro 4b:ibexre.,' & fuper aurum &Cepl ergo dormire , & currum aureo fra&no, & cydarim byffinam , & j torquem circa coijlum. of t ab ævo loco fedebit a Dario pro !2* Et fecund þter fapienti ärr»:' tes, d f fuam , & cognatus Darii vocabitur. ributa-ex- 4 8. 'Tunc fcribentes finguli fuum ver bum fignaverunt , & pofuerunt fubtus. cervical Darii regis, L &dificate 9. Et dixerunt: Cum furrexerit rex , dabimus illi fcripta & magiftra- noftra & quodcumque judicaverit rex e tribus, tü , .nþmaliïiæ, s Perfidis, quoniam verbum ejus fapientius eiï á N tur victoria, ficut fcriptum eft. criptà füe. '3o. Unus fcripfit, Forte eft vinum. his conft 11. Alius fcripfit , Fortior eft rex. (3lem cüm "12. Tertius fcripfit, Fortiores fun t mulïeres.: fu;-)e'r ol autem vincit veritas. s (cabant ab 13. Et cum furrexil let rex,acceperunt fcripta fua; & de:n derunt illi , & legit. * . nno ;egn:. — .14. Et mittens vocavi t omnes magiftrwalt.us Perfafum ,& MMedos , & purpuratos , & praetores, & praefectos: & letta funt. fcripta coram ! r$. Et federunt in conciliqu, ipfis. 16. Et dixit: Vocate adolefcentes, ; fiftum ba fua. & ipfi in'diCabpnt ver- " iil : Nn Et vocati funt, & introierunt. "py Et dixitillis: Indicate nobis de his, q us fcripta funt. Et coepit prior, qui dixerat de fortitudine vini. imm 18. Et dixit: Viri quam praevalet vinum omnibus ho'mj- nibus, qui bibunt illud! feducit mentem. ernäcuh'S' : —y9. Itemque regis, & orphani facit mentenr vanam. dtem Tfïdisa fervi ac libr!j pauperis ac divitis. E * nfülibUss 20. Et omnem mentem converti tin fecurita;etii, & jucun- nit omnem triítitiam , & debitum. i centuml ditatem, & non memi -^Q1z. Et omnia praecor dia facit honefta, & non meminit re- 16vert64 gem, nec magiftratum ; & omnia per talenta loqui facit. z liii 24 Et — j Tunþ | z Y 618 LIBRI III ESDR&. - m Vitiy 3. Et non meminerunt , 'cum biberunt amicitiam , nec frate1 nitatem ; fed non multum poft fumunt gladios. Et tacuit, non meml- -a Tertu 23. Ef cum a vino merferint, & furrexerint , nerunt, quae gefferunt. Zorobabe 24. Ó viri; num pracellit vinum?: quxs iïc cogttat facere? n Virl, ! - præce li. € Et tacuxt hoc d1&o. H 15. Nonté CAPUT IV. ! Jom, qui do 16. Et ex Probatur excellens for!ztudo regis , mulieris , & veritatis ; fed P plaxtarerunt Darius ad petitionem Zorobabel reda?t t n Etipf data veritati ' palma. Jacra 'vafa feribens, ut Sfudeis detur libertas, & im- - ciunt glortat muhenbus penja ad extru&ionem Sferufalem. 1. $1 con T mchoawt fequens dlcere, qul dixit de fortltmdme efpeciofam, ( E regis. na fpecie, 2. O viri, num praecellunt hommes, qul terram & mare - : 19 Omni: obtinent, & omnia, qua in eis funt? A ore confpici 3. Rex autem fuperomnia praecellit, & dominatur eorum: t gentum, & & omne quodcumque diserit illis, faciunt. * 20. Homo 4 Et fi miferitillos ad bellatores , Vadunt, & demohuntur * Tum rerion montes, & muros; & turres. 41. Ft Qu Woerinit, f -$. Jugulantur, & jugulant, & regls verba non præter- eunt nam fi vxcermt, afferunt regi omma, quæcumque ?. Et hir prædau fuerint. tut veft 6. Similiter & alii omnes , & quotquot non militant, nec 1. Et acc pugnant, fed colunt terram: rurfum cum fuerint metentes, urta & ho aiferunt tributa regi. TE 24. Et lec ^4. Etipfe unus folus fi dlxerxt, occxdlte, occ1dunt dlxe— ; tüm fecerit rit, remittite, remittunt. [ 25 Etite 8. Dlxerlt., percutite, percutiunt : dixerit , extermmate, ttem, qt n exterminant : dixerit, zedificate, cedificant. 20. Ftw -9. Dixerit, excidite, excidunt: dixerit, plantate, planta.nt a f&&] f1 10. Et omnis plebs, & virtutes eum obaudlunt & fuper 3. Etn hoc ipfe recumblt, & bibit) & dormit. . Pmpter hn 28 Et n 1t. Hi autem cuftodiunt in circuitu eum, &non pofï'unnre fmguh, & facere opera fua , fed in dx&o obaudlentes funt - ftnz quonia i. 39 Vide - 12. Virz, u mam 1e - A CAPUT IV. 619 itiam N .;- :x2; Viri, quomodo non precellit rex, qui.fic diff'amgtur? S. q* Et tacuit.. : non mgmi. Hs Tet tius qui dixe"fat';ld**e mulieribus, & V'eifit;ate5 hic 'eiäc Zorobabel, coepit loqui. A ; & multi homines, nec vinum *ität facere? I4. Viri, non magnus rex "preecellit. Quis eft ergo, qui dominatur eorum ?. 15. Nonne mulieres genuerunt regem, & omnem popu- - lum, qui don * jnatur mari, & terree. N. : 16. Et ex 1 liis nati funt, & ipfee educaverunt eos, qui . nt vi ntatis ; /el [ plantaveru L neas, ex quibus vinum fit? - iil 17. Et 1p 2 f2 faciunt ftolas omnium hominum , & ipfee fa- el,. rüidi - ciunt gloriam homini ao þus,- &.non poffunt þomings feparari a u gin- . mulieribus. * ; 18. S1 congr egaverint aurum , & argentum & omnem rem fortitudine -fpeciofan, & viderint mulierem unam bono h'abitu, & bq- . na fpecie. l, & mare d —— 19. Omnia * hæb relinqu"enfes-in eam intendunt, & aperto ffi ore conípic l T unt, & eam alliciunt.magis quam aurum , & ar- ür gorum " ge ntum, & omnem rem pretiofam. . * 20. Homo patrem fuum relinqui t, qui enutriit illum, & . fuam regionem , & ad mulierem fe conjun git. : 'molxiuntur. - or. Et cum muliere remittit animam ; & neque p atrem ! meminit, neque matrem neque regionem. * : Apræxter'-'- ccumque 233. Et hinc oportet vos fcire: quoniam mu lieres dominan- tur veftri. Nonne doletis? gladium fuum, & vadit in viam facere unt, C 23. Et accipit homo F furta, & homicidia , : & mare navigare , & flumina. metentes . 24. Et leonem videt, & in tenebris ingreditur, & cumfur- tum fecerit, & frandes, & rapinas amabili fuge affert. jnt: dlxe 25. Et iterum, diligit hom 9 uxorem fuaxm magis quam pa- srminafe; ] trem, aut.matrem. 36. Et multi dementes fa&ti funt 'proptei* uxores 'fnas :& lantzth | fervi fa&i funt propter illas. 27. Et muld perierupt, & ju guïati funt , & peccaveriun.*—i & 4fup€r L ] propter mulieres. 48. Et nunc credit e mihi quia magnus eft rex in poteftate offonie T fua: quoniam omnes regiones verentur tangere eum: E mirifici co ^ xtgs funþ 29. Videbam tamen Apemen filiam Bezacis, ta regem ad dexteram, 3 ggbiqg.m regis , fgdeptem jux 111 3 iz; :'Vi',ïia j 30. TEt - AA 6265 L LiBRI II ESDRJ/E Bo EE auferentem diadema de capite ejus, & nnponentem gEttll' Gb1 & palmis ceedebat regem de finiítra manu. Idumæl QU 31. Et fuper haec aperto ore intuebatur eam, & fi arrife. |. 6. Ec nut rit ei, ridet: nam fi indignata ei fuerzt ) land1tur $ donec io, hoc eft,. reconcilietur in gratiam. «quod vovilti. j Tunc 32. O viri, cur non funt fortlores muheres? Magna eil; terra, & excelfüm eft coelum: quis ifta agit? pflt epiftolas 33. Et tunc rex, & purpurati mtuebantur in alterutrum [ puraos; Ü Et inchoavit loqui de veritate. » D aícent 44. O viri , nonne fortes funt muheres ? Magna eft terra, 4 Etom & excelfum efc codlum, & velox curfus folis convertit m & leano, fc gyro coelum in locum fuum in una die. bano in Jeru 35 Nonne magnificus eft qm hæc facnt, & veritas magna, - 4 Etfer & fortior prae omnibus ? ]udæam pre 46. Omnis terra veritatem mvocat, ccelum etiam ipfam be- - & praefedum nedicit, & omnia opera moventur, & tremunt eam,. & non « $. Etom eft cum ea quidquam iniquum. EIS & ldur 37. Vinum iniquum, iniquus rex, iniquee muheres, ini- e. Etun qui omnes filii hominum, & iniqua illorum omnia opera, & - ta Viginti, u non eftin ipfis veritas, & in fua iniquitate peribunt : v R fu 38. Et veritas manet, & invalefcit in aeternum, & V1V1t, flcut habent & obtinet in fzecula fzeculorum. d gulos à0n0s. 39. Nec eft apud eam accipere perfonas, neque düï'eren- |O$y Etom tias: fed qua jufta funt, facit omnibus, injuftis, ac mahgms, tatem ut eí & omnes benignantur in operibus ejus. bus facerdo! 4o. Et non eft in judicio ejus iniquum, fed fortltuda, & regnum , & poteftas, & majeftas omnium ævorum. Bene- [ O3e Xetip dl&us Deus veritatis. rl., In qu. 5 EL 41. Et defiit loquendo. - Et omnes popuh clamaverunt, & dixerunt: mnfummatn Magna eft veritas, & praevalet : .56. Et oq 42. Tunc rex ait illi : Pete, fi quid vis amplius quam quae fcrlpta funt, & dabo tibi , fecundum quod inventus es fapi-- A ; & fipe $?. Ecd entior ploxnms, & proximus mihi fedebis, & Cognatus meus £ : 3 Bibylogi vocaberis. 43. Tunc ait regi: Memor efto voti tui, quod vovüh, ædl- cePI fien je. Et m ficare Jerufalem, in die, qua regnum accepifti: - erufalem 44 Et omnia vafa, 'qua accepta funt ex ]erufalem re- l 9. Rt da mittere, quae fepaxawt Cyrus, qnando ma&av:tBabylomam. hntas | & v,olult remzttere ea æbl. ** 45. Et 621 inporenten -4s. Et tu. vovifti cedificare templ um .;",qu-od incend/erunt L] ..' E. [ YIdumszi , quando exterminata eft Judeea a Chaldaeis. - & f1 atrife 6. Et nunc hoc eft, quod poftulo; Domine: & quod pe- lu det ] to, hoc eft, majeítas, quod a te poftulo, ut facias votum , x" . - quod vovifti Regi cceli ex ore tuo. | Mi df | ^ 41- Yunc furgens Darius rex o fculatus eft illum --: & fcri- ] pfit epiftolas ad omnes difpenfatores, & praefe&tos, & pur- alterutrum, j | 3 . puratos, tít deducerent eum , & eos, qui cum illo ergnt ; E ! omnes afcendentes zedificare Jerufalem. um É — 48. Et omnibus przefe&is , qui erantin Syria, & S Phehicea ] & Libano, fcripfit epiftolas, ut traherent ligna cedrina a Li- conyerti: n ] bano in Jerufalem ) . ut eedificarent cum eis civitatem. * riti magha, 49. Et fcrip fitx omni bus Judaeis , qui afcendebant a regnoin .judaam pro libertate; omnem potentem , & magiftratum, " ipfambe: ] & prsefe&tum non fuper venire ad januas ipforum, 4 g0. "Et omnem regionem, quamobtinuerant immunem effe d &non eis , & Idumzei relinquantcaftella, quee obtinent Tudaeorum: ieres, ini«- w l .Et in ftructuram templi dare per fingulos annos talen- jopn, & ] ta viginti, usque dum perzsedificaretur ; LE jnt 2. Et fuper facrarium holocautomat a uftulare xquotidife. i , &wit, ]. ficut habent preeceptum : a l. lia talenta decem o&'e??e per fm,. ulos annos , 3 j diferen- 53. Et omnibus, qu i procedunt a Babylonia condere ci&i-* C m(lhng) ] tatem : ut effet libertastam ipfis, quam filiis eorum; & onmni- bus facerdotibus, qui praecedunt. . ; irfïtudüa & .5$4. Scripfit autem & quantitatem ; & facram ftolam jufft j« Benä dari, in qua defervirent : * * 5s. Et Levitis fcripfit dare preecepta , usque in diem " qüa . confummabitur domus, & Jerufalem extruetur. L) amavErunfi .s6. Et omnibus cuftodientibus civitatem. fcrip fit dari ei for- vim que $. $7. Et dimifit omni a vafa queecumque feparaverat Cyrus ms & ipl- - a Babylonia , & omnia quaecumque dixit Cyr natus meus * ? us, & ipfe | p;*æ- cepit fieri, & mitti Jerufalem. e " $8. Et cum procetfiffet ille adolefce ns, ! 'eflevans faciem in jili d- * | Jerufalem, benedixit regem coeli, lem , fe" $9. Et dixit, Abs te eft vittoria; & abs te eft fapientia, & t ,byïon/ilam : claritas, Et ego -fervusltuus fum. iE lii | 60- Be' 622 LIPBR-I-Ht. ESDRZ/E: 60. Benediétus es, qui dedifti mihi fapientiam , & tibi c con- Areores, Eit ^* fa ochot ) -fitebor ; Domine Deus patrum noftrorum. . Et num 61. Et accepit epiftolas, & profettus eft in Baoylomam : Et venit, & nuntiavit fratrxbus fuis omnlbus, qui fuerunt in älll Phàres , Babylonla : I6 Filii À - g. Fil Ph 62. Et benedlxerunt Deum patrum fuorum L quomam de- . dit illis remiffionem, & refrigerium : ]oabes mill 65. Ut afcenderent, & cedificarent Jerufalem, &temi lum, r Filii De & exultaverunt cum (Choribis du *"bi nominatum eft nomen ejus in ipfo , o&o muficis & lætltla dlebus feptem. : Filt B gentl v1gmt1 : CAPUT VK .a4. Filu Cl Iexagmta fept Redeun!es 8 Babylomca captivitate in Serufalem , &? j'udæam : T. Filii À recen[entur ,. G reffituumt Dei cultum , fed tandem a cæpto ceatum fepte opere ad tempus . zmþea*zuntur. ; 16 Fili Je ieentum trigin Oft hæc autem ele&x funt. ; ut afcenderent principes pa- T. Filii Mc orum per domos, & tribus fuas, & uxores illorum, &fili, & filie eorum, & fervi, & ancillae prorum, & pe-. : BOnaginta qt cora eorum. 15. Filii Ne centum umc -2. Et Darius rex mlf' t una cum eis ,equites mille, doneé Lt duo, . deducerent eos in ]erufalem cum pace, & cum muficw, & cum tympanis, & tibiis : ( Fili C] rmgentl vig 3. Et omnes fratres erant Iudentes, & fecit eos afcendere - gm | Unus, fimul cum eis. 4. Et heec funt nomina virorum , qm afcenderunt per pa— 20 Qui ex DQUTO, Cen gos fuos in tribus , & in partem principatus ipforum. A Qui e $. Sacerdotes.: Filii. Phinees ,. filii Aaron , Jefus filius Jo-- fedec, Joacim filius Zorobabel, filii Salathiel, cïe domo David, ex progenie Phares , de tribu Ju a X qu igitla fqy 22; F'lli « 6. Qui locutus eft füb Dario rege Perfarum fermones mi.- rificos in fecundo .anno regni ipfius menfe Nifan primo. IOmUS tf ^. Sunt autem hi , qui afcenderunt ex Judaea de captivita- .5 Filij F i Anaas te tranfmigrationis, quos tranfmigravit Nabuchodonofor rex A F]lu Babylonice in Babylonem , & reverfus eft in ]erufa em. ] 8. Et requifivit partem Judzeze unufquxaque in civitatem 8lnta duo fuam nP qui venerunt cum Zorobabel t je[u , Nehemias , öucenu Areo,- Vlgu CAPUT V.. s 625 [Areorés, Elimeo, Emmanio, Mardocheo, Beelfuro, Mech- Y S at cen. i N 3 atochor , Olioro, Emonia unus de principibus eorum. 4 m hbyloniam 9. Et numerus agentilibus eorum, ex praepofitis eorum, i füerunt ia H Phares, duo millia centum feptuaginta duo. Io. Filii Ares,tria millia centum quinquaginta feptem. ir. Filii Phemo centum quomamde qüadragintafduo : i;ï filiis Jefu) & |joabes , mille trecenti duo. -- I2. Filii Demu, duo millia uadringenti feptuaginta : filii &tempïium; r | Choraba, ducenti quinque : lii Banica, centum fexaginta v-erunxt'xcum.;- : o€to. J 15. Filii Bebech, quadringenti t genti viginti feptem. res: filii Archad, quadrin- * 14. Filii Cham, tri ginta feptem: iiiii Zoroar, duo millia | fexaginta feptem : filii Adin, quadringenti fexaginta unus. 9 Sultim 15. Filii Adere&tis, centüm o€to : filii Ciafo, & Zelas, WUU L " centum feptem : filii Azbroc quadringenti triginta novem. |. 16. Filii Jedarbone , centum triginta duo : filii Ananize, |centum triginta: filii Afoni, noenaginta. * . incipes paä 17. Fili Marfar, quadringenti vigint i duo: iiiii' Zabarus ; s ]llorürms . nonaginta quinque : filii Sepolemon, centum viginti tres.- .18. Filii Nepopas, quinquaginta quinque: filii Nechanatus; u & pe ; centum quinquaginta o&to : filii Cebethamus, centum trigin- l, donecq;ï A Ig. Fi li Crearþatros ; qui Enocadies, & Modise , '.qu-a- .n-ufxcils, | : dringenti viginti tres: qui ex Gramas, & Gabea, centum vi- B S äfceädcre : ] ginti unus. . 20. Qui ex Be ifelon, & Ceagge, fexaginta quinque : qui ex uptp | Baftraro, centum vinginti duo. . v L L] .231. Quiex Bechenobes, quinquagt nta qu'inque : -filii Lip"tis*, :—nf]ilius J . centum quinquaginta quinque: filii Labonni, trecenti quin- E 10 Daviós | quaginta feptem. & 22. Filii Sichem , "trecenti feptuaginta : filu Suadon j ^ ones t ' ] Gliomus , trecenti feptuaginta octo. räginta quinque * rmo 25. Filii Ericus, duo millia centum quad capiria- filii Anaas , trecenti feptuaginta, Sacerdotes : 11)0(0!' fX -24. Filii Jeddus, filii Euther, filii Eliafib, trecenti feptua- jem. - ginta duo: filii Emerus, ducenti quinquaginta duo.. civitatet 2s. Filii Phafurii, trecenti quinquaginta feptem: filii Caree, ehemis , - | duc ex?ti viginti ieptem : A - 26 * Le' 69.4 LIBRI IE: ESDRJE /26. Levitze : Filii Jefu ii Caduhel; & Bamrs, & Serebms 40 Et dis & Edias, feptuaglnta quàtuor f 'omtiis numerus à duodemmo fan&aa don anno tnginta millia quadringenti fexaginta duo.- ventatem 27. Eilii, & filise,. & uxores, omnis computatio, quadra— AL Omni ginta- millia ducenti quadraginta duo. quadraginta 28. Filii facerdotum, qui pfallebant in templo filii Afaph, E Setvi centum'viginti octo. J gint feptem - 29. Oftiarii vero : filii Efmennl Hlu Afer ; 5141 Amon, qumqne filii Accuba, Topa filii TObl : omnes centum trlgmt:a no- 44 Camel VGm Inili ja tngint 40: 'Sacerdotes fervæntes in templo filii Sel: fihl Gafpha filn 'Tobloch : filii Carize: filii Su: fiiii Hellu: filii Labana: Sub]ugaha : . Et de filii Armacha: filiiAccub : filii Utha: filii Cetha: hluAggab plum Dei, iiln Obai : iliiAnani: fili Canna : filii Geddu : plum n lo '41. Filii An: filii Radin : filii Defanon: filii Nachoba: filii . -& B da Cafeba : filii Gaze: filii Ozui, filii Simone: filií Attre: filii " -mnas duode Haften :. fili Afiana : filii Manei : Kilit Nafifïim fülii. Ac- iïolas facetd eufu : fili A li'ta filiiAzui: filii Fav on : filii Phafalon ; $35. Filii Meedda : fil Phuf 3: ülii Caree £ilii Barc.hus - 6 Etha flhl Sarree: filii Coefi : de plebe , t filii Nafith : filii Agitti : filii Pedon: oftarii, &o . Salomon filii ejus : filii Afophot : filii Phafida : Hlu 41 Infan Celi : fili Dedon: filii Gaddahel : filii Sephegi : 34. Filii Aggia: filii Sachareth filii Sabathen: filii Cazo- unuvqu squi neth : filii Malfith : fii Amae : filii Safus: fiii Addus: filii quod ent a 4&. Et (l Suba: filii Eura : filii Rahotis : filii Phafphat : filii Malmon z 1te ; & Zotol .85. Omnes facro fe1v1entes & puer1 Salomoms, quadnn. a]tare gentl o&toginta duo. - 49. Ut of 36. Hi funt filii, qui afcenderunt a Thelmela Telharfa : m libro Mo principes eorum., Carmellam, & Careth; 37. Et non poterant edicere civitates fuas : -& progemes jo. Et o fuas, uemadmodum fint ex lírael. E 1111 Dalan ;6111 Tu- Xerünt facra bal: -filii Nechodaici. . Aant loffias 38. Ex Sacerdotibus, qui fungebantur facerdotlo &non E d. Ete fünt inventi filii Obia: filiiAchifos : filii Addm. qm acce- , Tæceþmm pxt uxorem ex filiabus Phargeleu. /39. Et vocati funt nomine ejus, & horum quæf tà eft ge-- 52 Et po neris Ícripturain prædatura ; & non eft 1nventa, & prohlbm MOmeny: funt facerdotio fung:. & qu 40. Et. 1 * Bill Il Ton v 3 CAPUT V 625 & Sertbja |. 40—:«; Et dixifillis Ne hemias, & Aft,haras,n: Ne participentur d fan&a, donec exurgat Pon f duodecimg J veritatem. k tifex dp&qs in oüenüonemi, & T 1 ] 4r. Omnis autem lfrael *Er,a-t exceþtis —fervis ,' &i ancilïlä * * ] quadraginta duo millia trecenti quadraginta. - * horum , & ancillze , feptem millia tr'ecveriti tri- u ; Á . 42. Servi gintafeptem. Cantores, & ii *Ainon,ï, quinque. 7cantatrices, ducen.thi fexaginta- li, quadringenti trigintaquinque.'Equi, feptem triginf—-ä 10 43. Came milliatrigintafex. Muli, ducenta millia quadra ginta quingue. li Gdbias Subjugalia ; quinque millia vigiuti quinque.. L] lii Labana: 1 . .44. Et de praepofitis ipfis per pagos dum veni tent in'tem- lI.ilii Agga"b :.f, | plum Dei, quod erat in Jerufalem , voverunt fuícitare tem- lum.in loco fuo, fecundum fuam virtutem : ais dlid ..45. Et dare in templum thefaurum operum íacrum auri Attre: fl d mnas duodecim millia, & mnas .argle.n'ti- quinque millia, & : filii Ac« ftolas facerdotales centum. . hafalon : - 6. Et habitaverunt Sacer dotes, & Lävitæ, & qui exierant j Barous : & in regione, & facri canto de plebe , in Jeruíalem, X 2 ilit Pedon; ofliarii, & omnis Ifrael in regionibus fuis. - 4'1. Inftante autem feptimo menfe, cumque effent filiiIfrael ifida 1 iih'xix unusquisque in fuis rebus, convenerunt unanimes in -atrl'um, dlicm. ] quod erat ante januam Orientalem. ddus ; fili .48. Et ftantes Jefus filius Jofedec h,& fratres ejus -facärdo- te; & Zo i Malmon: . R robabel filius Salafþiel ,& hljjus frgtres paraverunt altare , i quadl'jnf 49. Ut o Hr'er.xk'eht fuper'illuä holöcautxom.at'a, ; qfe cundum quá in libro Moyfi hominis Dei fcripta funt. .'Telharfa : . - $o. Et convenerunt ibi ex aliis nation ibus terrze, & ere- quogenis - xerunt facrarium in loco fuo omnes gentes terrae , & offerre- filii Tu- : bant hoftias, & holocautomata Domino matutina. $i. Et egerunt fcenopegiam , & diem folemnem , f,ïlcut ib, &n0n- I preceptum eft in lege: & facrificia quoti'c;iie., fïf:üt gp.orte; qui«c- 4 bat. * 52. Etp oft hsec oblatiories inftitutas, & hoftias fabbatorum, »de 1 & neomeniarum- 7 & dierum | (oleïrpniu,m- omnium fan&ificato- qum. . $2 E t qubtquöt-vövebant-Doïhinc alfineomefxia feptimi men- fis. B : Bibl..rþm, V]I[ ; OKkkko " 2 i ) 626 LIBRI IH. ESDRZE fis, coeperunt hoftias offerre Deo, & templum Domini non- (g E ao dum erat zedificatum. avorllm » 6 Simili $4. Et dederunt pecuniam lapldams, & fabrls, & potum, & pabula cum gaudio. einter 1nct 55. Et dederunt carra Sidoniis, & 'Tyris , ut trancvehe- tmfmxgraV wo, B di rent illis de Libano trabes cedrinas, & facerent rates in J op- pe portu, fecundum decretum , quod fcr:ptum erat eis a mum Ired: Cyro rege Períarum. j Mte nos enim ii s6. Et in fecundo anno venientes in temp]um Dei in ]eru— falem, menfe fecundo , inchoavit Zorobabel filius Salathiel , - quie prece & ]ofue filius Jofedech, &fratres ipforum, & facerdotes, &' ?. Gentt Levite, &omnes, qui venerunt decaptivitatein Jerufalem: de2, &l 57. Et fundaverunt templum Dei , novilunio fecundi men- adducentes fis fecundi anni cum veniffent in Judzeam, & Jerufalem: n Ecag " Tetur 2dif 58. Et ftatuerunt Levitas a viginti annis , fuper opera Do- mini: & ftetit Jefus, & filius ejus , & fratres omnes Levitee - mat ftrodtu confpirantes, & executores legis 5 facientes oPera in domo Dominf: 59. Et üeterunt facerdotes habentes- iïolas cum tubxs :& - Levite filii Aíaph, habentes cymbala, jul 60. Collaudantes Dominum, & benedicentes fecundum . David regem Ifrael. 6r. Et cantabantcanticum Domino, quoniam dulcedoe]us, N fea & honor in fzecula fuper omnem Ifrael. | & 62. Et omnis populus tuba cecinerunt, &proclamaverunt Jerofalem voce magna , collaudantes Dommum in fufcuauone domus . 3. Tün Domi: i. fedech j 63. Et venerunt ex facerdotlbns, & Levitis: ,& præüden- in ]emfa tibus fecundum pagos fenioribus qui viderant prlftmam do- QCun mum : In ipfo t Phoenici 64. Et àd hu;us zedificationem cum clamore ,& plan&u magno, & multi cum tubis , & gaudio magno: 4. Eti /65. In tantum utpopulus non audiret tubas propter planc- &difican fünt ftru tum populi. Turba enim erat tubls canens magmfice, ita ut -longe audiretur. » B 66. Et audierunt inimici tribus Judse, & BenJamm & ve- CTant ex 6 R nerunt fcire, quae effet vox turbarum. 67. Et cognoverunt, quoniam qui erant ex capt1v1tate, ao d sedificant templum Domino Deo Ifrael: 7 Ex £a 68. Et CAPUT V. & VL 627 !omihi Q0nl -68. Et accedentes ad Zorobabel, & jefum—;,præpoütos pàgorum , dixerunt eis : /VEdificabimus una vobifcum. - n 69. Similiter enim audivimus Dominum veftrum , & ipfi pariter incedimus a diebus Asbazaret regis Affyriorum , qui transyehe. tranfmigravit nos huc. o &.in Jop- o. Et dixit illis Zoro babel, & Jefus, & principes pago- Tab en 4 rum lIfrael: 71. Non eft nobis,. & vobis ædiücare domum Dei noftri: 1in ,efu- nos enim foli zdificabimus Domino Iírael fecundum ea , x Silathiel, quae praecepit nobis Cyrus rex Perfarum. Tdotes, 72. Gentes autem terrae incumbentes his, qdui funt in Ju- rualem: daea, & levantes opus cedificationis, & infidias, & populos ndi mene- addtcentes prohibebant eos aedificare: lem; 13. Et aggretfuras exercentes impedierunt, ne ï:onfumma- era Do- retur sedificium omni tempore vitae Cyri regis, & protraxe- ; Levite runt Rïu&uþain per bienniu»m uíque ad Darii regnum. n domo CAPUT VL s; & ario , templum Dei e&fruz"zäz* in "undum — Studei ,; annuente D SFerufalem. (ocjus, N fecundo autem anno regni Darii pïr0ph€tavit 'Agfxgæus; II & Zacharias filius Addin prophete apud Judaeam , & Terufalem in nomine Dei Ifrael fuper eos. ,v'eyrunt' domus - 2. Tunc fians Zorobabel filius Salathiel , & Jefus filius Jo- fedech, inchoaverunt zedifica in Jeru(íalem. re domum Dorpini , qua eft s fiden . $.. Cum adeffent eis prophetze Dom ihi ; & adjuvarent eos; m do In ipfo tempore venit ad illos Sifennes fubregulus Syriae, & Phoenicis, & Satrabuzanes , & fodales ejus, - at .. 4. Et dixerunt eis: Quo preecipiente vobis domum hanc Janc. eedificatis, & tectum illud , & alia omnia perficitis ? & qui funt ftru&ores, qui haec aedificant ? jtaut . 5. Et habuerunt gratiam vifitatione fatta fup-er eos, qui erant ex captivitate a Domino feniores Judaeorum. 'z/ve- 6. Et non funt impediti edificare ,. donec fignificaretur Dario de omnibus iftis, & refponfum acciperetur. tätä ; .. Exemplum epiftolze , quam miferunt Dario. SISENNES " k fub- E — :29 LIBRI IH.»E"SDRJE Kfizbregu'ius Syride, & Phaenicis, & Satrabuzanes, & fodales - 42 Et fi ejusin Syria, & Pheenice preefides, regi Dario falutem. *X : firottoram. tür a Domi! 8. Omnia nota fint Domino regi, quod cum veniffemus in rtegionem judas , & introiffemu 1 3 s in Jerufalem , invenimus - * Ti &dificantes domum Dei magnam: i [ ] - * ventus t 9. Et templum ex lapidibus politis ; & ma gnis, &pretioüs : - Jocus umus. materiis in parietibus , À $ 24 ANN 140. E : e- tare in manibus eo t opera illa inftanter fieri , & fuffragare , & profp - domum Do - : deant igni me perfici. rum, & in omni gloria quam diligentiffi- 11I. Tunc interr N 6gavimu's feniortes *, dicentes: -quo[ijermirt- - torum fex: tente vobis aedificatis domurni illam, & opera,haec fundatis ? - niano ligne 12. Ideo- autem interrogavimus eos, ut notum faceremus - pendia z tibi homines, praepofitos , & nominum fcriptufa;n praepofi- | oX E torum poftulavimus illos. 15. At illi refponderunt no bis, dicentes : Nos fdihus: fet- . [ te2, qué [ du Ten vi Domini, qui fecit coelum, & terram, ) E 14. Et aedificabatur haec domus ante annos i ftos mul.taös a rege Ifrael magno, & fortiffimo , & confummata eft. - & Phoenk [ natl erant .15. Et quoniam patres noflri exacerbantes erant , & pec- SEVIEN caverunt in Deum Iírael, tradidit eos in manus Nabuchodo- ^ nofor regis Babylonice , regis Chaldaeorum. )8. & 16. Et domum iftam demolientes incenderun : fpexi, ut * & opabi captivum duxerun: in Babylonem. P donco -- IT. In primo anno regnante Cyro re * :29- Et ge Babylonize ,*;ft:ïi pfit . Cyrus rex domum hanc zedificare: [ dilpente * 18. Etilla facra vafa aurea , & argentea , q-uæ extuläfat ; " Nabuchodonofor de domo, qua eft in Jerufalem , & confe- - . $ Craverat ea in fuo templo, rurfus protulit ea Cyrus rex de oleum ] templo ,. € ] füntin & Salmanaforo fubregulo: 1Uod erat in Babyloniaf, & tradita i'un'g Zo'robabel,"; P la dia 19. Et preeceptum eft eis,- ut offerent hzec üafä & —repone- MT rent in templo, quod erat in 3 . fisejus Dei zedificare in loco fuo. Jerüfalgm5 & ipfum templum 2 i 20. Tunc Salmanaíarus. fubjecit fundamenta Domus —Dt')- . quie mini , quae eft in Jerufalem —* - lignum tür, & non accepit confummationem. , & exinde ufque nunc eedifica- i Tepi d 21. Nunc ergo fi judicátur a te, o rex, perq uiratur in- Qïlia; 3 ?egaïib-us bibliothecis Cyri regis ; quee funt in Babyl z lbl, & .. azf Et | : €A PUT VL 629 ) &fodäies 22. Et fi inventum fuerit confllioiCyri regis coeptam effe Liüfem. ftru&uram domus Domini , quz eftin Jerufalem , & judica- n.iffemus» n tur a Domino rege noftro, fcribat de his nobis. - I0Venims 23. Tunc Darius rex praecepit inquiri in bibliothecis, & in- ventus eft in Ecbathanis oppido, quod eft in media fevgione & pretioüs : locus unus, in quo fcripta erant Hfta: 24. ANNO primo, regnante Cyro , fex Cyrus praecepif [ ptofpe : domum Domini, que eft : in Jerufalem eedificare , ubi ince- !iligentilfl debant igni affiduo , ) permit as. Cujus altitud o fit cubit;)rum decem, & latitudo cubi. torum fexaginta, quadratum lapidibus politis tribus , & me- indatis! niano ligneo ejufdem regionis, & meniano u * iCeremus no novo, & im- pendia dari de domo Cyri regis: prapof. 26. Et facra vaia domus Do mini tam aurea quai*n» -ar"gen-. &nus'/fer-' tea, qua extulit Nabuchodonofor in Domum Domini , qua eft in Jerufalem , ubi erant pofita, ut ponantur illic. 47. Et pr&cepit curam agere Sifennem fubregulum Syriae, nulto à & Phoenicis, & Satrabuzanem, & fodales ejus, & qui ordi- nati erant in Syria, & Phoenice 2 praüdes , ut abü*in.e.r..en-t fe &pe- ab eodem loco. : uchodo- 28. Et ego quoque pf & gecepi in totum 'ædïü;ca;re : & pro- fpexi pj ut ad:iuvent eos , X " qui funt ex captivitate Jud æforum ; 'opu-lumk donecconfummetur templum aedis Domini: 29. Et a vexatione tributorum Coelefyrize , & phzenicis .,A- ii diligenter quantitatem dari his hominibus ad facrificium Do- ntu!ärat mini, Zorobabel prsefe&to, ad tauros, & arietes , & agnos; confe- o. Similiter autem,, & frumentum, & íal , & vinum , & oléum inftanter per fingulos annos, prout facerdotes, qui rex de funt in Jerufalem , di&averunt confumi, quotidie , fine ul— b,abgl,ui la dilatione , 31. Ut offerantur libationes fummo Deo pro rege ; & pue- :Dont« ris ejus, & orent pro ipforum vita: ]p?llm 32. Et denuntietur, ut quicumque tranfgreffi fuerint ali- quid ex his, qua f- ripta funt, aut fpreverint ) accipiatur s Dö' L lignum de fuis propr iis, & fufþend-antür,- & bona igforum ljfica,- regi adícribantur. n p 3 . Propterea, & Dominus, cujus nomen invocatum eft gentem, qui manu mfíuam ibi, gxter-minet omnem regem , 3 exten- - Z d LIBRI n ESDRZE 630 extenderlt prohlbere, aut male tra&are domum Dom1n1 11 1 &t man lam, qua eft in Jerufalem. omneSa qui. 24. Ego arlus Tex decrevi quam dlhgennfïïme fecundum teffæ quæïe haec fieri. te RI - bus epulante CAPUT VII. [ Quom confortare Domus Dez extru&'a dedicatur , & confecratur. , m eaque fe— — Jfum Zizymorum celebratur. Unc Sxfennes fubregulus Celefyrise , & Phoenlqs & A/cenden il T Satrabuzanes, & fodales, obfecuti his * quæ a Darlo ^ qie ltordt, rege erant decreta, h, qui f 2. Infiftebant. facrofan&m operibus* dlllgentlf me, coope- rantes cum fenioribus Judaeorum principibus Syriae. £MU w Í . 5. Et profpera:a funt facrofan&ta opera pr ophetanubus Ag- gs&0., & Zacharia prophetis. 4. Et confüummaverunt omnia per præceptum Dommæ D61 T p Perí2arum. lfrael ; & ex confiho Cyri , & Da.ru : & Artaxerms regis fit T ; F s. Et confummata eft domus- nofcra ufque ad tertlam & ln Bocqu vigefimam diem menfis Adar, íexto anno Darii regis. ron primi 6. Et tecerunt filii Ifrael j & facerdotes & Levite, & Cc&teri, qui erant ex ca t:vnate, qui oppofltl funt fecudum 3 Hici €a, qua ícripta funt in libro Moyfi.- mgemofw f docere; 4 7. Et obtulerurit in dedicationem temph Dominitauros cen- tum arietes ducentos , agno&quadrmgentos 4, Ed dlgmtate, 8. "Et haedos pro peccatis umverfi 1írael duodecim, fecun- $ Eta dam numerum tribuum Ifrael.: 9. Et fteterunt facerdotes, & Levitze ami&i ftolis per tri- | doibu, & fevis bus., fuper omnia opera Domini Dei Ifrael , fecundum h- 6. An brum Moyfi , & oftiari per fingulas januas. [ . IG. Et'egerunt filii Ifrael cum his, qui erant ex captivi- I ànnu 100 quin tate , illud Phafe quarta decima luna menfis primi , quando fan€tifica:i funt facerdotes, & Levi:ze. 1. Ve ag Levit2e omnes fimul fan&tificati funt. Ir. Omnes fi!ii captivitatis non funtfimul fan&xücatx, quxa 9. In 12. Et immolaverunt Phafe univerfi filii capnwtat:s ,& prætem fratrlbus fuis facerdoflbus ; & fibxmetlpfis m,&] x 15 Et tlam, ;zää A . 631 .l' :^ CAPUT VII. & VIII. I)O?üniüfï ; Ei1s Et j —mandutc"averunt filii Ifrael, qui erant ex Cäptïäitatea y omnes , qui remanferant ab omnibus exe gratiqnibus gentium ?*fecundung | ." | terrae quaerentes Dominum. Ü I4. Et celebraverunt diem feftum a : 'Zymorum , feptem die- bus epulantes in, confpe&tu Domini, R, . 15. Quoniam convertit confilium regi s Affyriorum in €05, confortare manus eorum ad opera Domini Dei Iírael. - Mu f : 3 / CAPUT VII. nids, d Afcendenti Efüre a Babylonia Sferofolimam traduntur. Artaxer- £ a Datio xis littere , qua beneficia Judais prajTita continent : ecen fen- tur , qui [imul. afcenderunt : &? auro , ac . argento, Jacerdotibus , C9t- : aGta oratione commonet populum ad pe commz]o , Eldras f: Q d nitentiam , quod ab alienigenis fe non fe- - jns AF ï ^s para[jent, uini Dei T þoft hunc rägnante Artaxerxe Perfarum rege, accef- (|s T6gl5 «E fit Efdras fllius Azarize, filii Helcise, filii Salomae. -9. Filii Sadoc, filii Achitob , filii Ameri, filii Azahel , fi- m,& f lii Bocci ,. filii Abifue, filii Phinees, filii Ele ; ^ azari, Hli'r Aa- ron primi facerdotis: z. € 3. Hic Efdras afcen dit de B—abylonia, cum eiï'etfcfib'ag, & ingeniofus in lege Moyfi, q ï?udum z uae c?aþa eit a Domino Deo Iírael OSCEH' docere, & facere. . Et dedit ei rex loriam: quod inveniffet gratiam m omni dignitate, & defiderio in confpe&u ejus. fecun & f: a&er-Q * s. Et afcenderuht fimul cum ipfo ex filiis Tfrael , dotibus, & Levitis , & facris cantoribus ; tem pl,& oi'tiariis, er tri & íervis .empli in Jerufalem. : » m li ..6. Anno feptimo regnante Artaxerxe , 1 n quinto menfe, hic annus feptimu - s eft regni, exe-un;twes de V-Babylonia novilu- jv nio quinti menfis, / 1. Venerunt Jerofol ymam jguxt.afpræce/ptum illius , fecun- landq dum profperitatem itineris a Domino ipforum datam eis. quia g In his enim Eídras magnam difciplinam obtinebat, ne i przetermitteret quidquam eorum , quse effent ex lege. Domi- D ni, & praeceptis: & docendo univerfum Ifrael om gem jufti- Wt tiam, & judicium, - 9. AC- 632 LIBRI . ESDRE . Accedentes autem ; qui fcribebant. fcrxpta Artaxerxis 22 | regls, tradiderunt , fcrlptum quod obvenerat ab Artaxerxe T25 Cf rege ad Efdram Sacerdotem, & le&orem legls Domml, cu1us 5 ( exemplum fubjeCtum eft: te exur 10. REX Artaxerxes Efdrae facerdotl, & le&ori Iegls Do- 24X mini falutem. Vits, rir. Humanior ego judicans in beneficiis , pracepi els., ; hüjus: ui defiderant ex gente. Judæorum fua fponte., & ex facer- yAn B dotlbusy & Levitis ? qui funt in regno meo , comitari tecum nec hab w in ]ærufa em. 46. T 12. Si qui ergo cupiunt ire tecum, conveniant, & profi- tue judi cxfcantur, ficut placuit mihi, & feptem amicis meis conü— qui lege - iariis; 220 p 13. Ut vifitent ea , quae aguntur fecundum Judeam, & Qantor ]erufalem ebfervantes ficut habes in lege Domini. atlone 14. Et ferant munera Domino Deo IHrael » qu3e vovi ego, 2$ E & amici Jerufalem & omne aurum, & argentum , quod in- ventum fuerlt in regione Babxlomæ Domino in ]eruf&lem fUn, q cum illo : Tum fti; 29. El 15 Quod eft donatum p:o ipfa gente in templum Domini eorum , quod eft in Jerufalem: ut colligatur hoc aurum , & fum, & argentum adtauros, & arietes, & agnos, &hoedos ,& quæ 3o. Et ! Bem o his (unt congruentia: -16. Ut offerant hoftias Domino fuper aItare Domlm 1pfo- afcender« rum , quod eft in J erufalem.- jr. Et gT. Etomnia qucecumque volueris cum fratribus tuis facere ; Q5 porti auro, & argento , perfice pro voluntate tua, fecundum prae- ma In reg cep:um Domini Dei tui: i I $. Et 18. Et facrofantta vafas quze data faut tibi ad opera domus ) menus f Domini Dei tui, quz eft in Jerufalem ; 33 EX 19. Et caetera quaecumque tibi fubvenerint ad opera tem- U CÉntum pli Dei tui; dabis de regali gazophylacio: 34 Ex ao. Cum volueris cum fratribus tuis facere : auro, & argen- ducenu to , perfice fecundum voluntatem Domini. ] 3 Ex 21, Et ego quidem rex Artaxerxes praecepi cuftodibus the- hi dUCen d faurorum Syriae, & Phoenicis, ut quzecumque fcripíerit Eídras 36 Ex facerdos, & le&or legis Domini, diligenter detur ei, ufque ad argenu talenta centum ümlhter & auri: 3. E Blnta Et Bl 7 - CAPU T.VII. : 633 XETXIS :22. Et ufque' ad frumenti modios.centum, & vini ampho- MTXC E ras centum, & alia quaecumque abundant fine taxatione. ujus * 24. Omma fecundum legem Dei fiant Deo altiffimo , nefor- te exurgat ira in regno regis ; & filiorum ejus. 1s Do 24.' Vobis atitem dicitur, ut omnibus facerdatïbus, & Le- vitis, & facris cantorlbus, & fervis templi, & fcribis temph d j eis, hujus: Tacer« 2s. Nullum trlbutum, neque ulla alia md:&lo 1rrogetur, tecum nec habeat quifquam poteftatem objicere eis quidquam. - 26. Tu autem, Efdra, fecundum fapientiam Dei , confti- -ptofi-- tue judices , & arbitros in totaSyria, & Phoenice: & omnes; conü quilegem Dei tui non noverunt, doce: 27. Ut quotquot tranfgreffi fuerint legem diligenter ple- m,& Lantur, five morte, five crucmtu, five etlam pecuniae mul- &atlone , vel ábdu&ione. jl 60 28. Et dixit Efdras fcriba: Benedi&us Deus patrum noftro- uod in rum, qui dedit hánc voluntatem in cor regls clarificare do- -aíalem mum fuam , quze eft in Jerufalem: 29. Et me honorificavit in confpe&tu regls, & confïllarlo. Jomini rum, & dmicorum , & purpuratorum ejus. UIf » 30 Et ego conftans animo factus fum fecundum opitulatio- & que nem Domini Dei mei: & congregaw ex Ifrael v1ros, ut iïrnul afcenderent mecum. X ni iplo- 41. Et hi funt praepofiti fecundum fuas patnas, & prmmpa- tus portionales eorum, qui mecum afcenderunt de. Babylo- g facete m pfæ nia in regno Artaxerxis. 32. Et ex filiis Phares, Gerfomus : ex filiis Siemarith , A- menus filiorum David, Acchus filius Sceciliz: domus 43. Ex filiis Phares, Zacharias , & cum eo reverfi funt vi- ri centum qumquagmta età te 34. Ex filiis ductoris Moabilionis Zaræ1 & cum 1pfo viri ducenti quinquaginta: argen ;;. Ex filiis Zacheeus, Jechonias Zecholel, & cum xpfo v1- ri ducenti quinquaginta: nbus t 36. Ex filiis Sala, Maafias Gothohæ, & cum lpfo viri fe- a RAGIGS pruaginta: -170(10 | 57. Exfiliis Saphatlæ ; Zarlas Micheli, &cum ipfo viri o&o- inta: " Bili; Tom. VIII. Llll 38. Ex p E 634 LIBRI III ESDR]E 38. Ex filiis Job Abdlas ]eheh, & cum ipfo viri ducenu $ E duodecxm : fecundu 39. Ex filiis Bamæ, Salimoth, ühus Jofaphlæ & cumxp- fatti fun fo viri centum fexaginta: f E 40. Ex filiis Beer, Zacharias uebel, & cum 1pfo viri du- pli viros centi o&Qo: fratribu: 41. Ex filiis Ezead, Joannes Eccetan, & cum ipfo viri cen- tum decem: & E ia dom 42. Ex filiis Adomcam ipfis poftremis, & haec funt nomi- & princ naeorum: Eliphalam filius Gebel; & SemeJas, & cum lpfo m viri feptuaginta. T m E -quinqu 43. Et congregavi eos ad Huwum .qui dicitur Th1a &me- lentà cer tati fuimus illic triduo, & recognovi eos. $9. Bt '44. Et ex filiis facerdotum & Levitarum non inveni xlhc. 0no T. . Et mifi ad Eleazarum , & Eccelon , & Mafmam , & dentia Maloban & Enaathan, & Samea, & Jorlbum Nathan , En- Z $0. Et Vagam, achariam , & Mofolamum, 1pfos du&ores , & pe- fanta, & Titos: noftrorur 46. Et dixi els, ut venirent ad Loddeum qui erat apud 6 V1 locum gaZophylacii. poit iis, d 47. Et raandavi eis, ut dicerent Loddeo, & fratribus ejus, lragl, i & illis, qui erant in gazophylacio , ut mitterent nobis eos, ó1. R£ qui facerdotio fungerentur in domo Domidi Dei noftri: .48. Et adduxerunt nobis fecundum manum validam Domi- ü'fena ni Dei noftri viros peritos: ex filiis Moholi, filii Levi, filii Omini, 62 Etl Iírael, Sebeblan & filios, & fratres, qui erant decem , & prlmlj uf( o&o 63 Etc 49. Asbiam, & Amm ex filiis ühorum Chananæl ; & filii eorum viri viginti. eratüm 3 & noftr $o. Etex his, qui templo ferviebant ; quos dedit Davxd 6,. Et & ipfi principes ad, operationem. Levitis templo ferv:entlum, ducenti viginti : Omnia nomina fignificata funt in fcripturis.. 'PESJOfadï « St. Et vovi illic jejunium juvenibus in confpe&u Dei, ut d nllmen quaererem ab eo bonum iter nobis, & qui nobifcum eranb, & ï Etf filiis, & pecoribus, propter infidias. 52. Erubui enim petere a re e pedites, & equites in co- mitatu , tutelae gratia, contra adverfarios noftros. aTleïes 0&( $3- D1x1mus enim regi, quoniam virtus Domini erit cum $]. Agn t pto falm eis qux mqu1runt eum in omni affe&u. . 34. Kt "& Te| CAPUT V. 635 :EQti'- : 54.:*Etïiterum deprecati fumus Dominum Deum noftrum ". fecundum hzec: quem * ;X proPitium' habuimus; & compotes - 1ip fatti füumus Deo n ro. — / $*. Et feparavi ex plebis p ræp.oiïtis , & facerdotibus vte;m-' t pli viros duodecim, & Sedebiam, & Afan fratribus eorum viros decem: am-, &chm eis ex. Cn $6. Et appendi eis aurum, & argentum, & vafa facerdota- lia domus Dei noftri, quze donaverat rex, & confiliarii ejus,. yomi. - ) B & pri ncipes, & omnis Ifrael. E "Et cum appendiffem, tradidi argenti talenta centum " .quinquag Vme inta, & vafa argentea talentorum centum, & auri ta- lenta centum, $8. Etvaforum aureorum fepties viginti, & vafa zerea de iiHic. i - .bono aeramento fplenden X A tia ; dupdegim, auri fpec,igm red- n)/& 3 dentia. ,E $9. Et dixieis: Et vos fan&ti eft is Dominb, &., vafa funf & pe | fan&ta, & aurum, & argentum votum eft Domino Deo patrum noftrorum. -60. Vigilate, & cuftodite , donec tradatis ex plebis prae- a pofitis, & facerdotibus, & Levitis, & principibus civitatum $6JUS |J lírael ; in Jerufalem in paftophorio domus Dei noftri. ; 005 61. Ec hi, qui fufceperunt facerdotes , & Levitee aurum, & ar 5 gentum, & vafa,'intulemnt ia Jerufalem m templqm Dori Domini. * f .. 62. Et promovimus a fluvio 'Thia, die ducdä-cäma menfis s erufalem. Im)& primi, ufquequo introivimus in i 63. Et cum fa£&tus fuiffet tertius d . ies, quartaautem die pbn-- deratum aurum, & arg entum traditum eft in do & fii mo Domini Dei noftri Marimoth filio. Jori facerdoti: * Jid ; 64. Et cum ipfo erat Eleazar filius Ph inees: & erant cum ntium, ipfis Jofadus filius Jefu , & Medias, & Banni filius Levitac : : (otis ad numerum, & ad pondus univerfa. [] : 65. Et fcriptum eft pondus ipforum ea dem hora. 3 Jon u ifls 66. Qui autem venerunt ex captivitate ; obtulerunt facrifi- cium Domino Deo Ifírael, - tauros duodecim pro omni lf;*ge'l, arietes o&toginta fex: . 67. Agnos feptuagi nta duos, hircos pro pebcato"duodecim, | & pro falute vaccas duodecim , omnia in facrificium Domini. E egis 68.Et relegerunt praecepta r L [ quyali*bus, difpenfato.;'jbus " 2 )P 9 RE d* 636 LIBR I'*-*Ili,. ESTD R E & fübregulis -Coele f y Ü. yrise , & Phoenicis ; & honori'fïc'averunt " gentem, & templum Domini. P r de 69. Et confummatis his, acceffe runt 'adu me præ.pofït'i ,:—.dig- len. centes: Non fegregaverunt genus Ifrge!, & prindipesg & fa- EUA cerdotes, & Levitee: * : grelfie 7o. Et alienigence gentes 5 , & nationes terrze, immunditias Tüm tu fuas.a Chanangis, & Hetheeis, & Pherezaeis ; & Jebufseis, & i 84'] Moabitis,.& JEgyptiis, & Idumzaeis: * . haredi 71. Conjuncti enim funt filiabus eorum & ipfi , &iii ew) * genani rum;:& miftum eft femen SanCtum alienigenis gentibus ter- LÀ tàm ii T 3 ab initio ipfius regni. ; participes erant praepofiti, & magiftratu-s iniqu-itatis eju; s. ! - filias eo -/72. Et mox üt aud ivi ifta, confcidi Veüimeritg & -facräfh 06 F £unicam: & lacerans ca pillos ca..pi/tis,x & barbarp—, fedi .dqlens $ : 1 re) Ut ] & maeftus. temdift . 3. Et convenerunt , quotquot tunc movebantu rin 'ver'b(() a. E Domini Dei Ifrael, ad me lugentem fuper iniquitatem iftam : Doftra g & fedebam triftis ufque ad facrificium vefpertinum. $3. E . 74. Et Confurgens a jejunio, coníciffa habens veftimenta, hus trar & facram tunicam ; inge*niculans, & »extxendeps manus ad Dc,)-. * alletiger minum,. 89. N ,: 15. Dicebam : Do E ante faciem tuam. ming?, cpnfufüs fum , & reye;ifus þix'ur-n- - iDquat t :9o.Di 76. Peccata enim no fira rhu'l-tqiplwicata funt fuper capita nq;- Ítra, & iniquitates noftrae exaltatze funt ufque ad coelum. le ufqu 77. Quoniam a temporibus patrum noftrorum fumus in ma A N gno peccato ufque ad diem hunc.: :;49. Et propter peccata noflra, & pätrum xno'&þrö—rurh , fu- EE p Uatüs n mus traditi cum fratribus noftris, & cum facerdotibus noftris; tutba ma regibus terrze in gladium, & captivitatem S cum confufione ufque in hodiernum diem. z ,& deprædatiqpemä H : Culee, lj ] 95 F 19. Et nunc quantum eft hoc, quod contigit no bis-mifete cordia abs tej Domine Deus, & relin D i r Y nomen in locum fanttificationis tuae: que nobis .radicem ,& * ! Ms x «.8o. Detegere luminare noftrum in domo Domini D ei no— 94. Ftt ftri, dare nobis cibum in omni tempore:fervitutis noftrae. E I'ändUm ; CXalleni gr. Et cum ferviremus non fuimus derelicti a Domino Deo pe noftro: fed conftituit nos L:j * Siq É in gratia; P?nens nobis reges Per- f;rum dare gjbum.. : y - DAPUT-VvUL 637 fünt .1:92; Et elarificare templum Domini Dei noftri ; & zedifica- re deferta Sion, lem. .d*a're nobig itabilitatgm in Judzea, & Jeruía- ( .. 83. Etn ühc quididicimus b Demin-e , 'habenteks hzec ? Tranf- z greífi enim fumus praecepta tua,- quae dedifti in manus puero- lióas - rum tuorum prophetarum, 94. Dicens. Quoniam terra j in :qu*am introiftis poffidere di haereditatem ejus, terra polluta eft coinquinationibus alieni- » " M gs narum terree, & immunditiæ il»loruml r»epl'.ekvgjrþqt eamtof d2 tam immunditia fua. peus gs. Et.nunc filias veftras non con juugetis filiis ,eo;fum " & filias eorum non accipietis filiis veftris. : ? n 86. Et non inquiretis pacem habere cum illis omni tempo- re, ut invalefcentes manducetis optima terre, & her - editaj plens, tem diftribuatis filiis veftris ufque in eevum. . t Iveïbö' ' 87. Et qu& contingunt nobis, omnia fiunt propter oper lüam j roftra maligna, & magna peccata noftra. L * 93. Et dedifti nobis talem radicem, & rurfum reverfi fü: nehtaa mus tranfg redilegitima tua, uti co.mifcere.mu? immunditiæ dDo - alienigenarum gentium terrae hujus. 89. Nonne irafceris nobis perdere nos , quoadufqüe non ]s fut relinquatur radix, & nomen noftrum ? : go. Domine Deus Iírael , verax es. , s Dereli&a &ft*',eninj rä? dix ufque in hodiernum diem. x;ita"no-,; eé&tu tuoin ini ]i ] - gr, Ecce, nunc fumus in confp quitat'ibus-.-i)q;f firis. , Non eft enim adhuc ftare ante te in his. 3 - 5 in»m?lf : 2. t cum adorando confiteretur Efdras fl : : ens , humi p.ro: ftratus ante templum congregati funt ante eum ex Jerufalem Iff] f!l' turba magna valde, viri, & mulieres, & juvenes , & juven- nl cule. Fletus enim erat magnus in ipfa multitudine. xtionema » Et cum clamaffet Jechonias Jeheli ex filiis Iírae l, dixit ;f ety Eídree: Nos in Dominum peccavimus , quod collocavimus nobis in matrimonium mulieresalienigenas ex gentibus terrae. Cem» - g4. Et nunc es fuper omnem Iírael. In his ergo fit jus- jurandum a-Domino , expellere omnes uxores noftras , que pa t* jl : ex alienigenis funt cum filiis earum. L 95. Sicut tibi decretum eft a maj anDO -oa*ib»z;s- fecun-dux!p -ægeg Domi—ni exurgegs*e:ä;gllicav. -EHY ten d pH 2- ä s " 638 L x-,Bv RITIL ESDR E .. 96. Ad te enim : 'A* ;þ& t0n p riliter fac. fpe&at ngex.gKOtium':' & nos fte.c;'.t;im fumus: vi. - i : wnius die Ya. Stt .97. Et exurgens Efdras adjuravit pr inCi.pes facerdotum, & Levitas, & o P - jahabitan mnjem Ifragl, -facerg fecundvum hec; & juräye-ïg - r unt; $s J i judes ( CA PU T I'X;þ ; d Jo -T gennt fe yubentur äbiz'beie ,üxöæ?es .alien)'äena; €un filiis , G | fä?en/äntur ,K fimul cot qui ex Jacerdotibus , ac. Levitis jun&i illis erant. — Efdras legit : imi coram populo : quibus - ex captivi '* -legem Dom y perathis , jubentur - I6. Et. ut ad propria digrejfi , letum diem : APE 3 agant. - de ptrib | lunio me T exurgens ifdras ab ante atrium tem pl , abiit pao- u Et. : phorium Jonathae filii Nafabi , * alienipen; 2. Et hofpitatus illic non guftavit - s bit, füper iniquitatem multitudinis: p;anem , nec aquam bl- s 23 [ 3 Ienigen: .. 8. Et fa&ta eit praedicatio in omni Judzea, & in Jerufalem I9 Fx omnibus, qui erant ex captivitate in Jerufalem congregati : - & Fliozg .4. Ut quicumque non ocurrerit biduo, vel triduo diei, fecundum judicium affidentium feniorum, tollerentur facul- : d litand tates fi 3r. Et. tis- * uae, & ipfe alienus judiöaretu-r ä*njultitudige;captiyita- 2 L Auars, - $. Et congregati funt omnes, qui erant ex tribu ]üdar, & 22- Et 'l Benjamin in tribus diebus in [ /fo, q dies menfis vigefimus. / Jerufkal-'e—m : hic menfis eít nqnu;"'-, 6. Et fedit omnis multi t 3 E udo in area templi , fremen.tïf? pro- ZON pter hyemem praefentem. : 54. E . 4. Et exurgens Efdras, dixit illis : VOS inique feciftis col- locantes vobis in mat r / 35. Ft( imonium uxores alienigenas, ut adde- 26, gt retis ad peccata Ifrael. dias &) - g. Et nunc date confeífionem BUIPIS Deo patrum noftrorum. ; & . mggniücentïam D*omïi'x?d . Ft. :9. Et perficite voluntatem i lüs terree, & ab uxoribus alienigenis.. pfius, & difcïe,dit?-la' "'geiltiïbps 1&]0 . 106. Et clamavit omnis multitudo SEI( ; & dixerunt voce m agna: & r mo Sicut dixifti, faciemus. 2 In 20 Etg n.i -:Se,d quoniam mu'Ititudo' | agna eft & tgmpüs hy*beräum; Emeu& / CAPUT IX- 656 U$: Vl« & non poäumus infubfidiati ftare: & hoc opus non Y eft nobis unius diei , neque bidui: multum enim in his peccavimus: um, & 2. Stent preepofiti multitudinis, & omnes qui nobiícum Juriyee inhabitant , & quotquot habent uxores apud fe alienigenas, 15. Et afï'xftant accepto tempore ex omni loco presbyteri, & ]udlces, usquequo-folvant iram Domini negotii hujus. I4. Jonathas autem filius Ezeli, & Ozias Thecam fuíce- perunt fecundum hzec : & Boforamus, & Levis, & Sabbathæus fntr, fimul cooperati funt cum illis. às li 1$. Et fteterunt fecundum haec omnia muverü 3 qul erant / llf ex captivitate. 16. Et elegit fibi viros Efdras facerdos, p11nc1pes magnos de patribus eorum fecundum nomina & confederunt novi- lunio menfis decimi examinare negotium iftud. 17. Et determinatum eft de viris , qui habebant. uxores i alienigenas usque ad neomeniam primi menfis : yJam bl 18. Ft mventl funt ex facerdotibus permifti, qui habebant . alienigenas uxores. f rufalem IQg. Ex filiis Tefu fihl ]ofedec, & fratribus eJus : Ma feas * egatl ; 2& Eliozerus, & Joribus & Joadeus,. .2o. Etinjecerunt manus, ut expellerent uxores fuas : & ) diel, rfacu- ad litandum in exorationem , & arietem pro 1gnorantla fua.. or. Et ex filiis Semmeri: Mafeas, & Effes, & Ieelech piua Azarias. 22. Et ex filiis Fofere : Limofias, Hlfmaems, & Nathanee, d & 20205 jJuftio ,. Reddus, & 'Thalfas.. 23. Et ex Levitis : Jorabdus, & Semels, & Colnis; & Ca- litas , & Fa&teas, & Colvas, &Elionas. es, pro 4 Et ex facris cantoribus Eliafib Zaccarus. 25. Etex oftiariis : Salumus, & 'Tolbanes. fhs col 26. Et ex Ifrael : ex filiis Foro: Ozi, «& Remias, & GeT- t dee' dias, & Melchias , & Michelus, Eleazarus,]]ammeblas, & Bannas. Domlll0 27. Et ex fllus Jolaman : Chamas, & Zachar:as, & Jerre- lus, & Joddius: & Erimoth , & Helias. gentlbus 28. Et ex filiis Zathoim : Ehadas., & Liafumus » Zochias, & Larimoth ; & Zabdis, & 'Tebedias. : maglla- 29. Et ex Hlus Zebes : Joannes,; & Amamas, & Zabd:as, & Emeus. ;ernun 30. Et 1 À 640 LIBRI HI. ESDRE 4o. Et ex x filiis Banni : Olamus, & Maluchus, & ]eddeus benedixi & Jafub, & Azabus, & TJerimoth. [ omipo te j31T. Et ex filiis Addln Naathus ,. & Moofaas & Caleus, & [oap Ea Raanas, Maafeas, Mathathlas, & Befeel, & Bonnus »& Ma-. fum mani naffes. 4&. [ef '32. Et ex filiis Nuae : Noneas, & Afeas, & Melchlas j & cubus, & Sameas & Simon, & Benjamin , & Malchus ) & Marras, ; & Amnio . Et ex filiis Afom : Carlaneus, Mathathlas, & Banmzs:,g 49. QUI "& Ehphalach & Manaffes & Semei. ? : lx legen 34. Etex ülns Baunis Ieremlas, & Mohadias , & Abramus, gebant lt & Johel, & Baneas, & Pelias, & Jonass, & Marimoth & - fo Et« Kliafib , '& Mathaneus, & Eliafis, & Orizas ,& Dlelus, & vms, qui Semedlus, & Zambris, & Jofephus. -St. Dic 35. Et ex filiis Nobei: Idelus, & Mathathias, & Sabadus,g ant Cüm ; &Zecheda Sedmi , & Jeffei, Baneas. fa. Et( 36. Omnes ifti conjunxerunt fibi uxores ahenlgenas, &dle miferunt eas cum filiis. qu&que, ( Qm 20n [ . Et inhabitaverunt facerdotes & Lev1tæ & qln erant ex Ifrael, in Jeruíalem, & in tota una régione, novilunio men- 53 Sänk - Et erant filii Hfrael in commorationibus fuis.- K omi - fis feptimi: -M RL 38. Et congregata eft omnismultitudo fimul in aream, quæ Dles hic fa elt ab Oriente portee. facrae ; E 55 Ea -39. Et dixerunt Eídra& pontziia, & le&ori : ut afferret - d legem Moyfi, qus tradita eft à Domino Deo Ifrael. dT€ my 49. Etattulit Efdras Pontifexlegem omni multitudini eorum g lfice eni .à viro usque ad mulierem, & omnibus facerdotibus , audlre 36. Eter - fitiam, fec . legem novilunio menfis feptnm 4I. Et legebat in areay quae eft ante- facram portam temph, a prima luce ufque ad vefperam, coram viris ; & muhenbus. L Et dederunt omnes fenfum ad legem. 1 42. Et ftetit Efídras facerdos, & Ie&or Iegls fuper Ilgneum tribunal, quod fabricatum er at. 43. Et fteterunt ad eum Mathathias, & Samus, Anamas, Mlmtur E/ Azarias, Urias, .Ezechias,& Balfamus ad dexteram : 4. Et ad fimftram Faldeus, Mifael, Malachias, Abuühas, Ier Sabus, Nabadias, & Zacharias. 45. Et affumpfit Efdras librum coram omni multltudlne' I fel, raefidebat enim in gloria in confpe&tu omnium. 46 Et cum abfolv:iïet legem , omnes erecti ;&eteruntæ & zTi&, fl -bene- omh) üh] s li, 5 cprTix 641 dens,. benedixit Efdras Dominum Deum aliiffimum, Deum Sabaoth omnipotentem. ^ u, & .47. Et refpon dit omnis populus.: Amen. 'Et elevatis fur- &Me fum manibus procidentes in terram , adoraverunt Dominum. 8. Tefus, & Banaeus, & Sarebias, & a, t cubus, & Sabbathzeus, & Calithes, & Azarias, & Joradus , [23, j ; & Ananias, & Philias . Levitae. * * ni, & in multitudíne lege- " 49. Qui docebant legem Domi bantlegem Domini, & J praeferebant finguli eos, qui f«inte'lli- »ramus,-; gebant lectionem . $0. Et dixit At harathes Efdro pontifici, & le&ori, & Le- vitis, qui docebant multitudinem. lus, U ^ sr. Dicens : Dies hic fan&us eft Domino. : Et vomri'es fle- bant cum audiffent legem. tbadus;ïïi $2. Et dixit Eídras: Digreífi ergo. man ducate pingu'imma' quaeque, & bibite dulciífima quaeque ; & mittite munera his, ä) &i ; qui non habent. ^ * m.eft hic dies Domini , & n er—.arïf "T $3. San&us enl olite moefti ef- pm J: fe.. Dominus enim clarificabit vos. . * JIs. " --$4. Et Levitae denuntiabant in pu blico omnibus, : dicentes: Dies hic fan&tus eft, nolite moefti effe. n ,,- , : ss. Etabierunt omnes manducare, & bibere, & epulari, & dare munera his, qui non habebant, ut epularentur. Ma- d gnifice enim funt exaltati verbis, quibus edo£&ti funt. . 'ifeovl'umyi,, 56. Et congregati funt univerfi in TJerufalem celebrare le- L d ti;iam, fecundum teitamentum Domini Dei Iírael. yfempl: ER ESDRJE IV.- Jiéribi 4. ,'LIB CAPUT PRIMUM. * [ikgnellmþ 3 a Domino , dnulta ingratis Studeis exbibi D Mittz'tur Efdras ,' il4 fe n — feficia. exprobraturus. Ibef ;buiïhïsa . Evzï'ärake proþhetæ fecundus , filii Sai*e'i'," filii Aza- L rei, fiiii Helcizejfilii Sadanize,filii Sadoch,jfilii Achitob, 2. Filii Ac him , fiii Phinees, filii Heli, filii Ame- jmótt* rie, fili i Afiel, filii Marimoth,, filii Arna, filii Ozise, filii E filii Abifei, filii Phinees, filii Eleazar, fufl ; Blbl.- Tomo VIII' Mmmm 4. Filii À bene- '4 642 LIBRTJUV ESDRE ; 4. Filii Aaron ex tribu Levi, qui fuit captivus in regrone a0. N * m hatur j Medorum, in regno Artaxerxis regis Perfarum. * 4. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens: a. D ,& filis. &Philif $. Vade, & nuntia populo meo facinora rpforu eorum mlquzïates, quas in me admlferunt, ut nunuent filus dicit Do lïorum' . 9H Ob— 1 flum 6. Quia peccata parentum 1pforum in illis creverunt h3 - lltl enim mei facrificaverunt diis alienis. Weum, "- Nonne ego eduxi eos de terra ZEgypti, de domo ferv1- 25 N tuus ? Tpfi autem irritaverunt me, & confilia mea fpreverunt.. : gnunini 8. Tuautem excute comam capltls tui, & projice omnia. A Q mala fuperillos: quoniam non obemerunt legi meg. Popu- feram Tme lus autem eftindifciplinatus. jantleg 9. Ufquequo e€os fuftinebo , quibus tanta beneüma contuli? 2$. Q 1o. Reges multos propter eos fuübverti : Pharaonem cum F Petentibi pueris fuis, & omnem exercitum ejus percuffi. 26. Ou 11. Omnes gentes a facie eorum perdidi, & in Oriente pro- * Cülaftis e vinciarum duarum populos' Tyri & Sldoms dlfïïpaw & omnes- [ funtadc adverfarlos eorum interfeci. 27. Noi 12. Tu vero loquere ad 2955 dlcens : Haec dicit Doml- mlllllS. nus ; 28 H 3. Nempe ego vos per mare tranfmeavi, & plateas vobis Vl: ut pa 1n1tlo munitas exhibui ; 3 ducem vobis'dedi Moyfen, & Aaron [ lum facerdotem : 29. Ut I4. Lucem vobis per columnam ïgmg praeftiti, &magna mi- VO$ mihj j rab1lla fec1 in vobis: vOs autem mei obliti eihs d1c1t Doml- 30. It nus 0 altem. 14j. Hzec dicit Dominus ommpotens Coturnix vobis in f'1 gno 31' Obl« fuit, caftra vobisad tutelam dedi , & illic murmurattis : 1 VODis 16. Etnontriumphaftisin nomine meo de perditione inimico- lones Te rum veftrorum, fed adhuc nünc ufque murmuraftis. L ^17. Ubi funit beneücra, qua preeftiti vobis ? Nonne in defer-. Titerfecitt to cum efuriretis, proclamaftisad me, fNqUram .x8. Dicentes: Utquid nosin defertumlftudadduxüh mter— 3. Hax flcere nos? melius nobis fuerat ferv1re Zgyptis, quam morï tojic in deferto hoc. 19. Ego dolui gemitus veftros , & dedl Vob1s mannain efcam. . Ef T& 1 Panem Angelorum manducaftls. Tünt Bl - J g* EE 50. NoRn- - C "A.P UT I 643 N ao Nonne cum' fitiretis, petram excidi, & Huxemæ agluæ :giqne ' in faturitate ? propter zeftus foliis arborum vos texi. -21. Divifi vobis terraspingues : Chananaeos, & Pherezoos, li & Philifthzeos a facie veftraprojeci: quid faciam vo ä dicit Dominus? - bis adhuc , 1tflliislk;»k 22. Hsec dicit Domin us omnipotens: In deferto ;c'umlefï'etiïs * Ob. in flumine Amorrhæo finentes . & blafphemanþes nomen . .33. Non 1g nem vobis pró blafphemiis ded i ( i, fed mittens li- 'etüfit, gnum in aquam , dulce feci flumen. of - - 28 uid tibifaciam, Tacob ?..No * luifti obedire Judà. "Trans- Pqpu-* ] feram me adaliasgentes, & dabo eis nomen meum, ut cufto- diantlegitimamea. - - : dereliquiftis, & ego vos derelinquam. ontuli! 25. Quoniam me Petentibusvobisame mifericordiam , non miferebor. *m Cua : 26. Quando invocabitis me , ego non exaudiam vos. Ma- nte pro^ culaftis enim manus veftras fanguine; & pedes» veftri impigri funt ad committenda homicidia.: V omoa .27. Non quafi me'dereliquiüis*s fed vos ipfos , digit Do- minus. ! Don)i';* d dicit Domi&üs omnipotens: Nonne ego Vds rogä. vi, ut pater filios, & ut m " ?5 VObis gter filias, & ut nutr;lx parvulos Aat fuos, 29, Ut effetis mihi in populufn, & ego vobis in Deum, & )þa*g'namï'f vos mihi in filios, & ego vobis in patrem ? ..30. Ita vos co llegi, utgallina pullos fuos füb alas fuas. Mo- ig poml-' do autem quid faciam vobis? Projiciam vos a facie mea. 31. Oblationem cum milri attuleritis, avertam faciem meam avobis. Diesenimfeftos veftros, & neomenias, & circumoi- s'inflgno : fiones repudiavi. E pimit* 4. Ego mifi pue ros meos prophetas ad Vc—)s9 qubs acceptos interfeciftis, & laniaftis corpora eorum, quorum fanguinem g d exquiram , dicit Dominus. . potens: do mi inter:. 33. Hecc dicit Dominus omni muä 'veüra'dexfertla P eft: Projiciam vos ficut ventus ftipulam: kuam m 34. Et filii procreationem non facient: quoniam mandatum meum neglexerunt, & quod malum eft, coram me fece- runt. m domos veftras populo venienti , qui xnie non 35. 'Ifrada audi- r 20, yon mimim 2 644 LIBRI IV. ESDR £ eum : fic .audientes credunt : qulbus flgna non oftendi , facxent " quæ precepi . omnipote 1. He 36. Prophetas non wderunt, & memorabuntur 1n1qu1tatum . €orum. quoniam - 2 TePcor popuh venientis gratiam À cu)us parvuli exultant Yrael n. f cum latitia; me non videntes ocuhs carnahbus, fed fpiritu credentes, qu& dixi. CUla seter 38. Et nunc, frater , afpice , quæ gloria : & vide popu- 1. Lg lum venientem ab Oriente , ribunt , : 39. Quibus dabo ducatum Abraham , Ifaac-, & Iacob, & . W. Íte Thorentur. Oíem, & Amos, & Michzze , & Joel, & Abdise, &Jonæ, 4o. Et Nahum , & Habacuc- SoPhomæ Aggsl , Zacha- 14 Tel r1æ & Malachlæ, qu1 & Angelus Domm1 vocatus eü* cteav] bo 15. Ma CAPUT l. Sicut col citDomini Synagoga fub figura matris revocatur. a. malis jim' ad 16. Fti vitam re&iorem. tis educan b 1". Nol I. ]Ec dicit Dominus: Ego eduxi populum iftum de fer- omtnus vitute, quibus mandata dedi per pueros meos prophe- 19. Mitt tas, quos audire noluerunt, fed irrita fecerunt mea confi- àm, ad qu lia. duodecim 4. Mater, quze eos generavit , dicit 1lhs s He Hln ; qula 19. Et| ego vidua fum. & dereli£a. Teníos fe 3. Educavi vos cum lzetitia, &amifi vos cum lu&u. &tri-- Implebo f ftitia, quoniam peccaítis coram Domlno Deo veftro, &quod 2o. Vid malum eft coràm eo feciilis. uere, nu 4. Modo autem quid faciam vobis? ego vidua fum & dere- 21. 'or li&a:- ite, filii, & petiteaDomino mifericordiam.: QTE m 5 Egoautem te, pater, teftem invoco fuper matrem filio- füit:e rum , qui noluerunt teftamentum meum fervare , 22. Seni 6. U' des eis confufionem, & matrem eorum in dlreptlo- 23 Mo nem, ne generatio eorum fsa 1. Difpergantur in gentes nomina eorum,. deleantur a ter- & 400 tjb 24. Pa quomam fpreverunt facramentum meum. 8 Vs tibi, Affur , qui abícondis iniquos penes te. ('ens i ^5. Nut mala, memorare , quid fecerim Sodoms & Gomorrhe, lr 9. Quorum terra Jacet in piceis glebls, & aggeribus cine- 25 Sen rum. Riv ] t 645 j quæ .rum':'ïfxc dabo eos, qui me non audie'-rux-at y dicit —D-o/minu.ls omnipotens. 1o. Haec dicit Dominus ad Efäram : Nuntia populo meo , itatum f» g quoniam dabo eis regnum Je ; rufzflem ,-"qwuod daturug eram xultant. ;u lírael. 1. Et fumam mihi glori fpititi am ilïorum, -&Kd'abo eis 't'gberna- cula seterna., quae praeparaveram illis. 12. Lignum vitae erit illis in odore unguenti, & non labo- pope rabünt , neque fatigabuntur : ob, &.V 13: Ite, & accipieus. Rogat é vobis dies paucos, pt.i;h— regnum : vigila:e. jona. morentur Jam paratum eft vobis 14. Teftare coelum & terram. - 5 Contrivi enim malum, & ?achaf creavi bonum , quia vivo ego , dicit Dominus. j 1s. Ma:er ampleGtere filios tuos, educa illos cum leetitia. Sicut columba confirma pedes eorum : quoniam t e velegi di- ] citDominus. 16. Et refufc itan mortuos de locis fuis, & de monumen- * 37 tis educam illos, quoni am cognovi nomen meum in Ifrael.- - 17. Noli timere, Kmatläer filiorum : quoniam te elegi, dicit Dominus. de'fer- L) prophe- 18. Mittam tibi adjutorium pueros meos Ifaiäm,v'& ]efemi- am, ad quorum confilium fan&ificavi & paravi tibi arbores d a conr duodecim , gravatas variis fructibus 5 rg. Et totidem fontes fluentes lac & mel, & montes im- ji, qui meníos feptem , habentes rofam & lilium , in quibus gaudio * " &t implebo filios tuos. 2oo. Viduam juft 1 ifica, pupi | &qu : llo judica? egehti da, orp'hanum, "tuere, nudum vefti: o1. Confra&tum & debile m cura, claudum irridere noli, & qete tutare manum , & coecum ad vifionem claritatis meae ad- qmitte. 22. Senem & juvenem intra muros tuos ferVa; 23. Mortuos ubi inveneris, fignans commenda fepulchro: d;jïgptio- am feffionem in refurreCtione mea. . & dabo tibi prim : 24.'--Paqfa, & quiefce) mi popule , quia veniet requies g tet tua. : ri filios tuos, confirma pedes eorum, g, GUP :35. Nutrix bona, nut 96 Servos, q uos tibi dedi, nem TT tuo. lo ex eis in.teri:et: eos ego bus 0f* , enim requiram de numero r Y i d. . g'j. Noli — 646 LIBRI IV. ESDR.E 1 f 27. Noli fatigari. Cum enim venerit dies preffurse , & an- 4 E guftize , alii plorabunt, & triftes erunt : tu autem. h1 ans & tior omnil COplofa eris. Tonas . & Y 28. Zelabunt gentes » & ml adverfus te poterunt, dzcxt g. Tu ominus, Domine? 29. Manus mese tegent te, ne filii tui gehennam vxde:mt. Ti Qul 30. Jucundare mater cum filiis tu1s, qUIa ego te erlp;am , tünicam - dicit Dominus. funt nome .31. Filios tuos dormlentes memorare , quomam ego eos 46 E educam de lateribus terree , & mlferlcordlam cum illis faci- fs impor am; quoniam mifericors fum , dicit Dominus omnipotens..- 7, Bt 32. Ample&tere natos tuos ufqae dum venio, & praftem ficulo to illis mifericordiam : quoniam exuberant fontes mei, & gra- tia mea non deficiet. fortiter 5 48 Tur 33. Ego Eídras praeceptum accepi a Domino in monte O- 2160 qui] reb ut irem ad Ifrael : ad quos cum vemrem,replobaverunt me, & refpuerunt mandatum Domini : 34- Ideoque vobis dico , gentes, quae auditis & intelligi- Expe&ate paftorem veftruu , requiem seternitatis dabit VOblS : quoniam in prox1mo eit 1lle qui in fine iæcuh adve E ln ommbus niet. 35.. Parati eftote ad praemia regnl, quia lux perpetua luce- Nno bit vobis per seternitatem temporis. Coni .46. Fügite umbram fzculi hujus : accxpxte Jucundltatem J Cogitatione glorlæ veftrae. Ego teftor palam falvatorem meum. 1. Quon 41. Commendatum donum accipite, & .jucundamini ,. gra - QUi habita Aias agentes ei, qui vos ad coeleftia regna vocavit. 38. Surgite , & üate, & videte numerum fignatorum in | :5 Etve tmüm conwv:o Domini. 4 Ft dj 39. Qui fe de umbra fæcuh tranftulerunt, fplend1das tu- qüando p nicas a Domino acceperunt. $Ed 40. Recipe, Sion, numerum tuum, & conclude candlda- . tos, qui legem Domini compleverunt. m manun a&us eí 41. Filiorum tuorum, quos optabas , plenus eft numerus. 6 Etine -Roga imperium Domini, ut fanctificetur pOpulus tuus, qu1 voca:us eft ab initio. V, anten, * Et lg 42. Ego E(dras vidi i in monte Sion turbam magnam, quam "u numerare non.potui ; omnes canticis collaudabant Doml- m i num. - Ut fünt 43. Et | !ïl)n lt W *s N CAPUT.I. & Hl 647 fv7 &-8&- ; ' 45. Et in medio-eorum erat juvenis ftatura celfus, eminen- tior omnibus illis , & fingulis eorum capitibus imponebat co- nli!arisx & ronas, & magis exaltabatur : Ego autem miraculo tenebar. tt, dici 44. Tunc interrogavi - Domine ? Angelum , & dixi : Qui fünt lgi, ilemt. 4s. Qui refpondens dixit mihi: Hi funt, qui 'mcrtale.m: Eripikam ; tunicam depofuerunt, & immortalem fumferunt, & confelfi funt nomen Dei : Modo coronantur, & accipiunt palmas. ep .46. Et dixi Angelo: llle juvenis, quis eft, qui eis coro- illis faci- nas imponit, & palmas in manus tradit ? Jotens ^ 47. Etrefpondens dixit mihi : Ipfe eft filius Dei, quem ia graden fzeculo confeífi funt : ego autem magnificare eos c fortiter pro nomine Domini fteterunt. qepi , qui 48. Tunc dixit mihi Angelus : Vade, annuntia poPQla fDonte 0-? averunt meo,qualia & quanta mirabilia Domini Dei viditti. — CAPUT IL - inteh'xg-i.-f atis dabit Jrf oj;änilïzts Adæ þojfe ris; €&? maxime in. Gentibus | infz'deliäu; : sl advee : abumfa; malitia. r Nnb grigeürho ruins civitatis; eram in Babylone, & »4eAtua lu- b conturbatus fum fuper cubiculo meo recumbens, & gndittem cogitationes meze afcendebant fuper cor meum : * uoniam vidi defertionem Sion, & abu /m, " : ndantiam eovu-m,.f,( mnl ) gl'a' q.ui"habitabant in Babylone. . - 3. Et ventilatus eft fpiritus meus v alde , & coepi loqui ad Altiffimum verba timorata, ïatorum m 4 Et dixi. O Dominator Domine, tu dixifti ab initio, quando plantafti terram , & hoc folus , & imperafti populo, ydidas t^ s. Et dedifti Adam corpus mortuum: fed & ipfum figmen- tum manuuüm tuarum erat, & infufflafti in eum fpir - itum vi fæ, T & fa&tus eft vivens coram te : L] * : numerts. - 6. Et induxifli eum in para difo , qUem plahtavärat dextera N tua, antequam terra adventaret. LI tuU$5 qu .. *. Et huic mandafti diligere vi am tuam, & prseterivit eam pam D & ftatim inftituifti in eo mortem, & in nationibus ejus, & na- faffh» tze funt gentes, & tr unt pontt- 8 ibus, & populi, 8fc.ogn'ationes, quarum n?n' eft numeru PÀ pt s.'Etïf 64.3 LIBRI IV ESDRiE g. Et ambulawt unaquæque gens in voluntate fua, & mira a Rf bitzbant c. agebant coram te -& fpernebant praccepta tua. »6. Ino 9. Iterum autem in tempore induxifüi diluvium fuper m- habitantes faeculum , & perdidifti eos. perationes Io. Et factum eftmunoquoque eorum,ücut Ada morl,üc 3. Et tüorum his diluvium. 11.. Dereliquifti autem unum ex hlS Noe cum domo fua, 29. Nun & ex eo jufti omnes. E propter 12. Et fattum eft, cum coeplfï'ent multxphcarl, qui habita- )9. F bant fuper terram, '& multiplicaverunt filios & populos & quarum no gentes multas & coeperunt iterato impietatem. facere p]us mea hoc tr quam priores. 3. Quo 13. Et fa&tum eft , cum 1n1qu1tatem facerentcoram te, ele- percxih im gifti tibi virum ex his, cui nomen erat Abraham. ervaih ni 14. Et dilexifti eum, & demonftrafti ei foh Voluntatem - $r Mi tuam : umquxdu 15. Et dlfpofmftl ei teftamentum eternum, & dixifli ei 1. Aut ut non umquam derelisqueres femen GJUS Et ded:ih eIIfaac, eredlderun N & líaac dedifli Jacob & Efau. 33 Qu 16. Et fegregafti tibi Jacob , Efau autem feparafu. Et fa. Vi Pertr &us eft Jacob in multitudine magna. antes eas 17. Etfattum eft, cum educeres femen ejus ex H*lgypto , $M Ntm« adduxifti fuper montem Sina. ïnm, quih. 18. Et inclinafti coelos , & ftatuifti terram ,. & commovifti 'mümlfrae] orbem, & tremere fecifti abyiïos, & cónturbafti faeculum: bl 3f- Auti I9. Et tranfiit gloria tua portas quatuor, ignis, & terrae motus, & fpiritus, & gelu, ut dares femini ]acob legem & Hos generationi Ifrael diligentiam. 2o. Et non abftulifti ab eis cor mahgnum ut faceret lex Ua, gentes M tuain eisfruttum. 21. Cor enim malignum ba]ulans primus Adam , tranfgl ef- fus & vittus eft, fed & omnes, qui de eo nati funt. Rehmd(; 22. Et facta eft permanens infirmitas , & lex cum corde populi, cum malignitate radicis : & difceffit , quod bonum eft, & manfit malignum. h Tïefp« 23 Et tranfierunt tempora , & finiti funt anni : & fufc1ta- fheni íü tibi fervum -nomine David 5 U Etdm: /24. Et dixifit ei zedificare curatem nominis tui ,& oHer- ; & Ompreh re t1b1 m eadem thus & oblaaones. Ulv a5. Ef B'b! Ton N cCAPU T Ill &lV. /648 &mn 29 Et fa&um e& hoc annis multls, & dehquerunt, qm ha- . bltabant civitatem $. pperie 26. In omnibus facientes ficut fecit Adam, & omnes ge- . nerationes ejus : Utebantur enim , & ipfi corde maligno. mri,fic 27. Et tradidifti civitatem tuam 1n manibus mlmlcorum . tuorum. m fua, 28. Numquid meliora facmnt, qui habitant Babylonem ? [ Et propter hoc dominabitur Sion ? j habl 29. Factum eft, cum veniffem huc, & vidiffem i lmpletates, pulos & quarum non eft numerus: & delinquentes multos Vld;lt anima J mea hoc trigefimo anno, & excefífit cor meum : ere plii 3o. Quoniam vidi , qnomodo fuftines eos peccantes, & pe- mte, de- percxftl impie agentibüs: & perdidifti populum tuum , & con- ervafti inimicos tuos, & non figniticatti. luntatem 31. Nihil memini, quomodo debeat derelmqul via hzc. umquid meliora facit Babylon, quam Sion? le&l , .32.. Aut alia gens cognovit te prceter Ifrael? aut quiz&e tribus jelline, : - €rediderunt teítamentis tuis, ficut Jacob? 33. Quarum merces non comparuit , neque labor fru&ifica- , Mhe . vit. Pertranfiens enim pertranfivi in gentibus, & vidi abun- dantes eas, & non memorantes mandatorum tuorum. mgypto jj 34- Nunc ergo ponderain ftatera noitfas iniquitates, & eo- . um , qui habitantiní&eculo: & non mvemetar nomen tuum, mü in Ifrael. qmon) f algm - 3$. Autquando non peccaverunt in confpe&tu tuo, qui ha- bltant terram?.aut quae gens fic obfervavit mandata tua ? Qu egeltl» .936. Hos quidem per nomina mvemes fervaffe mandata tua, gentes autem non mvemes' ceret 8 T CAPUT IV. ranfgfef Retundztur turiofi firutatoris prefumtio ,. addu&zs veriis b fimilitutinibus. jm corte- Trefpon dlt ad me Angelus ; qm mlfi'us eft ad me, cuino- qomm [ s, E men Uriel, & füfcitaz. 2« Etdixitmihi: Fxcedens exceffit cor tuum in fæculo hoc, /comprehendere Cogitas viam Altiffimi. oiïef' - 3 Etdixi: Ita, Domine meus. Et refpondit mihi, & dixit: Bi. Tom. Fl Nnnn 'Tres sEc [ LIBRI IV, ESDRE 650 1 Btt "'[res vias miffus fum oftendere tibi, & tres ümllltudmes pro- vemn t:te ponere coram te, 4. De quibusmihifi renuntiaverisunam ex his , & egotibide- fuos. -40, Btf monftrabo viam , quam deüderas v*ldere & docebo te, unde fit corm ahgnum. non udica r Qu $, Etdixi: Loquere, Dommemeus. Etdlxxtadme Vade, bus fais: : pondera mihiignis pondus, autmenfuramihi flatam- ventx, aut revoca mihi diem , qus&e praeteriit. : ramin elli fuper ilti 6. Et refpondi, & dixi: Quis natorum poterlt facere ut me interroges de his2- 14 i 4 Ett wrfenfusl 7. Etdixitad me: Si effem interrogans te , dicens: Quautæ habitationes funt in corde maris, autquantae venæ funtin prin- 25. Nor lus, que ; cipio abyffi, aut quantæ vena funt fuper firmamentum aut qu1 funt exitus paradifi ? ; Gatusinop 9. Diceres mihi fortafüs., in abyffum non defcendl, neque e&tnbubu ae& &c jn infernum adhuc , nequein coelum umquam afcendi. 9. Nunc aütem íon interrogavi te, nifi deigne, & vento, "2 Btg & die, per quem trapfifti, & a quibus fepararl non potes : &u upor & non refpondifti mihi de eis. :25, Sed Io. Et:dixitmihi; Tu, quætuafunt tecum coadoïefcentxa, . Isl &de. Y 26 Ftn non potes cognoícere: 1r. Etquomodo poterit vas tuum capere AlniTml v1am' & ; füs, frequ, jam exterius corrupto faeculo intelligere corrupuonem ev1den- pertranüre ? - tem in facie mea? 2^. Ftg 12, Etdixiilli: Melius erat nosnon effe, quam adhuc v1ven- Tépromiff; tes vivere inimpietatibus & pati , & nonintelligere de quare. : Infirmit; 12- Etrefponditad me; & dixit: Proficifcens profe&tus fum 29 De« adfilvamlignorum campi, & cogitaveruntcogitationem. ' *f t C malum I4. Et dixerunt: Venite, & eamus, & faciamus ad mare 20. Sler bellum, utrecedat coram nobis, & faciamus nobis alias filvas. Cfleri lo 15. Etfimiliter flu&usmaris, & ipfi cogitaverunt cogitatio« Rinatum « nem, & dixerunt: Venite afcendentes, debellemus filvas cam« $9. Qu pi, ut & ibi confummemus nobi(met ipfis aliam regionem. 4m ab ln 16 Et fa&tus eft cogltatus filvae i in yanum: Venit enlmlgms, Penera & con' fumfit eam. 31 Ethi früty 17. Similiter& cogltatus Hu&uum maris: ftetit enim areüa, mlml & prohibuit eos. 32« Qu 18. Si enim effesjudex horum ,. quem inciperes Juftlücare, m magn aut guend condemnare? 1 i I9 Et z 9 CAPUT. IV. 6sr 165 prt: -e$9. Et refpondr, & dixi: Utique vanam cogitationem cozita- verunt: terraenim data eftfilvae , & mari locus portare flu&us otibide« fuos. "20. Ftrefpond:tad me,&dlxxt Benetu]udlcaftl &quare e, ündt non judicafti tibimet ipfi ? Vade, *2r. Qüuemadmodum enim terra filvze data eft , &mareflu&l- enti, a bus fuis: fic quifuperterram. inhabitant, quae funt fuper ter- ram in.elligere folummodo poffunt: & qui fuper cælos, quae fuper altitidinem coelorum. ; llt me .22. Etrefpond: , & dixi: Deprecorte, Domme, utmlhlde- tur fenfus mtelhgendl. Quantæ )n Prm' 23. Non enim volui interrogare defurerlonbus tuis, fed de ltllm aut l:us., qu&e pertranfeunt per nos quotidie, propter quid lfrael datus inopprobrium gentibus ? quem dilexifti populum, datus j neque eft tribubüsimpiis, &lexpatrum noftrórum ininteritum dedu- Ga eft , & dlfpoütlones ífcriptze nufquam funt. l1. & Venfü, ,"24. Et pertranfivimus de fzeculo ut. locuftee, & vita noftra lupor, & pavor, & nec digni fumus mifericordiam confequi. potes Ü 525. Sed quid facret nomini fuo quod invocatum eft 1uPer nos? &dehisinterrogavi. lefcentià 26. Etrefpondit ad me, & dixit: Si f'uerls pl-mmum fcruta- * | viam, U tus, frequenter miraberis: quoniam feftinans feflinat fzeeculum pertranfire; j evidete :27. Etnon capit portare, quze in futurls temporlbus Juftls repromiífa funt: quoniam plenum injuftitia eft (zcuium hoc üc vivete & infirmitatibus. ) q[la o - .238. De quibus autem interrogas, dicam: femmatum emm &us fum eft malum , & necdum venit deftru&tio ipfius. g 039 Slergo noninverfum fuerit , quod feminatum eft, & dif- T mafe cefferit locus, ubi feminatum eft malum , non vemet, ubl fe- jasfi|vab minatum eft bonum. C0 tath' 3o. Quoniam gramen feminis mali femmatum e& in corde flv damab initio: & quan:um impietatis generavit ufque nunc, ,onem : generat, ufque cum veniatarea? :mmlgms' :31» JEiftima autem- apud te gramen mali femlnls " quantum fru&um impietatis generavit : jm 3fena, .2. , Quando fecatae fuerint fpicae , quarum non eftnumerus, quam magnam aream incipientfaceret | Nnnn 2 55. Et n E* s " 652 LIBRIIV. Esnnxæ- -.93. Ettefpohdi, & dixi : . - ! EL re modici & malianni noftri? ; Quömodbä /&Qquändohæc? Qua * . fit plovian 34. Etrefponditad me, & dixit mihi: Non feftines tu fuper | Altiffimum.: ; Tu enimfeítin " g. Et't exceftus tuus multus. as inaniter efle fup-er ipfum; nam - quam gu 35. Nonne de hisinterroga;v.Eruhtranimæ juft;)ruxri : in. prom- qu& tran tuariis fuüis, dicentes: Ufq uequo fpero üc? & q»u4ando veniet mus fru&tus areze mercedisnoftrze ? g. EE . 86. Etrefpondit adea Jeremiel Archangelus, & dixit: Quan- : ve quid. do impletus fuerit numerus feminum " in ypbis: quoniam in ,&a'. y p Ne teraponderavit f2eculum, E interroga . 87. Etmenfura menfuravit tempora, & numero numeravit tempora, -& non commovit. : f02 "fum ; necexcitavit, ufque dum im plea-l 3 tur praedi&ta menfura. 58. Et refpondi, &dixi: ODominator D omine, fed & nos omnes pleni fumus impietate. Y 39. Et ne forte propter nos non impleantur juft orum ar"eæ,;,ï propter peccata inhabitantium fuperterram. : 40. Et refpondit ad me, & dixit: Vade, & interro ga praé« gnantem, fiquando impleverit novem menfes fuos, adhuc pos he terit matrix ejus retinere partum in femet ipfa? " [ dbcode 41. Et dixi: Nonpoteft, Domine. Etdixita dme: In infä " ;-; $. Rti no promtuaria animárum matrici affimilata funt.. j . vides, ( 42. Quemadmodum enim illa feftinat, quse parit, effugere j .3- Ete neceífitatem partus: fic j & hac feftinat reddere ea, quae com- 4D Bionem, mendata funt. A a 43. Ab initio tibi videre. demonftrabitur de his, quae concupifcisg tiam t ; le 44. Et refpondi, & dixi; Si inveni gratiam ante ocul f« o X j E tuos, & fi poffibile eft, & fi idoneus fum; . .45. Demonftra mihi, fi plu fquam preteri tum. fit , habde t Dopu) 6. u venire, aut plura pertranfierunt, fupra quam futurum eft. terram, . 46. Quid pertranfivit, fcio : QUid autem futurum fit , hn ignoro. 4 447. Et dixit ad me: Sta fup s er dexteräm &u) qm partem ; & dem.ongï ^ &Jus: ftrabo tibi interpretationem fimilitudinis. $ E . 48. Et fteti, & vidi : & ecce fornax ardens tranfiit c O ram me, & faCtum eft temr, ( , cum tranürgxt*üamma, vidi, & ecce fupe- Tug lg r-aviþ. fumus. - 9 K - 49. Poft r d 653 - 49 'Pbü?hæötfanüit coram me nubes. þlefia'" aqua&, & immi- g - fit pluviam impetu multam, & cum tranfiitfe t jmpgtus phlï s u füper vi$ , fuperaverunt in ea guttaee. Y o. Et dixit ad me: Cog - . 1ta t1 ibi ficut crefcit pluvia ä&xplïus TP m quam gutte, & ! gnis quam fumus 5 fic fuperabundavit , in prord- qua tranfivit, menfura. Superaverunt autem gutte, & fu- d do ygniet Q1nus. g1. Et ora vi j & dixi : Putas, vi , vo ufqug in iciiebus' illis ? t: Q'üan- vel quid erit in diebus illis?. 3m i (l $2. Refpondit ad me, & dixit: De fignis, de quibus me A interrogas, ex parte poffum tibi dicere: de vita autem tua , mmeravit' non. LÀ fum mitfus 'dicer-fe tibi, :.fed neício. nimplee CAPUT V. 3 d &nos þdeA futut i rebus Efdra per "nge elum ojle(z dunturg m ated, Vria f - ro captivorum fpe ac con[olatione. E fxgnis autem : ecce dies venient; in quïbü's appr ee T p xf»D hendentur, qui inhabitant terram incenfu multo : & kdhucpo abicondetur veritatis via, & fterilis erit a fide regio : s Tninfet 2 . Et multiplicabitur injuftitia füuper hanc, qu ) gxn ïPfe tu es, & fuper quam audifti olim: - vid ftigio. quam nunc vides regnare re- .'eæ]gereg 3. Ét erit, 1mpofito ve gion em, & videbunt eam defertam. E . * » * " 4. Si autem tibi 'dederit Altiffimus v vere, vidäbiäpoü ter- tiam tubam, & reluce ncopilcs fcet fubito fol np&u , & luna ter in die 5 « E de ligno fanguis ftillabit , & lapis dabit&occm fuam, e ocus '& populi commovebuntur: - fperant,' qüi inhabitant fupes ; lt 6. Et regnabit, quem non " gm &l terram, & volatilia commigrationem facient: L .7. Et mare Sodomiticum piíces rejiciet, & dabit vocem no- j f &u , quam non noverant multi, omnes autem audient vocem ? ejus: [ dgmon-. /.g. Et chaos fiet per loc a fnul,ta '.,' & ignis 'Ffequen'ter remit- tetur, & befti;e agrefles tranfmigrabunt, & m j corart »uli/e-res Ten- ftruatee parient monftra: ;gge fllP e s falfee invenientur, & amici omïm.esï' 'L9- L Et ln dulcibus aqui Nnnn 3 3 íemee 49,- Poit d X Y 654 LIBR LIV ESDRE femet'ipfos . expugnabu n £: abfcond etur tunc :feþf us, &. m- yfumbamu telle&tus feparabitur in promtuarium füum: - — d tibi ovem Ico. Et quaeretur a multis, & non invehietur ;. & ml cabitur injuftitia, -& incontinentia fuper terram. nE g pulum vt Ir. Et interrogabit regio proximam. fuam, & dicet: Num- quem de quid per te pertranfiit juítitia juftum faciens? Et hoc negabit,. ? 38. Bt I2. Et erit in illo tempore, & fperabunt homines, & non ! E grapa impetrabunt:; laborabunt, & non dirigentur vige-eorum. CUm tuur 13. Heec figna dicere tibi permiftum eft mihi,. & fi orave« . qmisiterum , & ploraveris, ficut & nunc [ X E - : $: X jej;unayerls ,fej | bus tuis,. ptem diebus:; audies iterato horum majora. . [ $2 L I4. Et evigilavi, & corpus meum horruit valde ? * Et " &anlma i | Cf mea laborayit, ut deficeret. H ^r. Rt| 1j. Et tenuit me, qui venit An gelus , qui lo quäbatüi* m [ el Ange] me, & confortavit me , & ftatuit me fuper pedes.- BEU 16. Et fa&tum. eft in-no&£te fecunda,: & venit ad me f'Sa-Fa&-:'; thiel dux populi ii , & dixit mihi: Ubi eras? & quare vul't-us.." D o tuus triftis? d Valdé g. 17. An nefcis , quoniatii tib À * i credvitus..eïft,'* I'fraevluinn reglone & villi eum. tranfmigrationis eorum ? - : xR 18. Exfurge ergo, & gufta pan em, & non «derelinqügs nos, L j fT ficut paftor gregem fuum in manibus luporum malignorum. | Werete 19. Et.dixi ei: Vade a me, - , & partem i audivit, ut dixi, & receffit 3 me. 37 Ett .20. Et ego jejunavi dicbus fept ne?d ficut mihi mandavit Uriel Angelus. em) lllïtl—lans & Pïor.ans , ; Thee mih: 21. Et fa&um eft poft dies feprem, & itera m .cdgitätioïijelsj? cordis mei rmoleftee erant mihi valde: E. 32. Et refumfit anima mea fi p & eyi jiritum Ai'nt—e;lwle&us: &lterum 1pe ccepi loqui coram Altiffimo fermones. ? 7 . —, 37' Et 4 25. Et dixi: Dominator Domine, ex omni filv 4 ]l Clufos n tärrä—: )& : omnibus arberibus ejus, elegifti vineam unicam: Oltendam 24. Et ex omni terra orbis, elegifti tibi. foveam * 39 E unam ,—/ & ex omnibus fioribus orbis elezgifti tibi lilium unum: i Clerre 25. Etex omnibus abyffis maris replefti tibi-rivum un um: ? Er qmblls fhi & ex omnibus sedificatis civita: ibus ,1'"an&täficäfïi tibimetipfi ' Sion: P 45. Pt i—;cvö-; j hi " 2.6 Et ex. omn ibus creatli:st" æ;o;'atilil;us ,nomi,näüiij.' tib | lum- » Aut 655 KL'CR'A PUT V. 5 &i fümbam unam: & ex om . R nibus plafmat;gij—ïäe:coribug' pr*d?idift? s tibi ovem unam . mll 27. Et ex omnibus multiplicatis p o;;ulis- acqu1fïv1ft1 tibi'pic':-*' db pulum unum, & ab omnibus *probgtavm» legem do-naüi huic, t NU quem defiderafli, populo. . . fiegabi t -239. Et nunc, Domine, ut qu ! d tradidifti üfum 'p]üribus. 2 , & non Et praeparafti fuper unam radic - Um, cum tuum in multis : 'ernxanlia-s , &*;difpehrdxidxiüi uni- B m *99. Et conculcaverunt eum, qui coüfräd'iæb-aht fponfioniq bus tuis, quique tuis teftamentis non credebant. ieul fe | U -3e. Et fi od xe lens odifti ?p,opumvm tuum ; j:þu-ivs | m'ani-bus ;deþet tam | caftigari. E - $1. Et fa &umä&, cum 'löbu:tus effem fermones .-:-- & miffus Sbämr'in eft Angelus ad me , qui ante venerat ad me prseterita nodte. 4. Et dixit mihi: Audi me & inttr 4 - qam te: &xintende mi- m'e-»'Saïa-, ' hi, & adjiciam coram te.-. — - Ft '*dixi-t ad me: .33. Et dixi: Loquere, - Domine meus. : vultus Valdé tü in exceffu mentis fattus es pro Ifrael ; an plus dile- xifti eum , quam qui eüm fecit? rfägiona ; 34. Et dixi ad eum : Non, Domine, (fe*dr aolens locutus. quas nOS,-V ! t füm. : Torquent enim me renes mei per omnem. horam, norut. quaerentem apprehend i x ere femltam AltlHïml 3 .& ,inveiþigare partem judicii éjus. m H d "U4s. Etdixit ad m e, Non *qwþores.w -rEt dixï: Qüare, Domi- matris ne?'ad quid nafcebar, aut quaré on fiebat matrix mez mihi fep ulchrüm , ut'non viderem laborem Jac .0b7 & defatigationem generis Ifraei? j joius d : /'u46, Et dixit ad me: Numer * a'wilii, quie neadum venerant, & collige mi hi difpérfas guttas, & revirida mihi aridos floresz -034. Et aperi mihi'claufa promtuaria , & produc mihi in- &,;gei-um 15 clüfos'in eis flatus:: demonftra mihi voeis imaginem 5 & tqnc d oftendam tibi laborem , quem rogas videre. * -48. Et dixi: Dominator Domine, quis eni m eft, 1quþi poteff 1020 , & hzc fcire , nifi qui cum hominibus habitationém non habet? : ; m "g. Ego 2ut^m infipiens: 1 i | & "qjuoqug p;c.).tero fd!i;:eregde hlS, quibus tae interrozafti ? - A. munü"iï 4 " eä fac*eräïuhum diö 40. Etdixit ad me: quomodo non pot m p | his,.quae di&ta funt: fic non poteris invenire judicium me- | tibi u um , aut in fine charitatem , quam populow prqmiü. À d. " u iä 41. Et - a 656 LIBRI W hSDRIE i D -4t. Et dixi: Sed ecce, Domine, tu prope es his , qm in- finem funt: & quid facient, qul ante me fuelunt, aut nos, aut hi, qui poft nos? Deu: TT 42. Et dixit ad me : Coronce affimilabo. mdicwm meum. Sicut non novi'Timorum tardltas., fic nec priorum velomtas. 43. Et refpondi, & dixi: Nec poteras, facere'eos, qui fa- T di Tent &i funt, & qui funt, & qux futuri funt, 1n unum, ut celerms judicium tuum : ftendas ? 165 Ventor 44. Et refpondit ad me, & dixit : Non potelt feftmare ,. Et an creatura fuper creatorem, nec fuftinere xaculum eos, qui in ! dplenderen eo creandi funt in vnum. rentur für 45. Et dixi: Quomodo dixifti fervo tuo., quoniam vw;ü;. $ Etan cans vivificafti a te creactam creaturam 1n unum , & fuftine- iirmarentu bat creatura, poterlt & nunc portare præfentes in unum. - merabiles | Interroga matricem mulieris, & di« - I 46. Et dixit ad me : 4. Etan ces ad eam : Et fi paris, quare per tempus ? ? Roga ergo eamy 1 nommaren ut det decem in unum. 1 - fent camlr ï .47. Et dixi : Non utique poterit : fed fecundum i tempus,. - $ Etan 48. Et dixit ad me: Et ego dedi matricem terra his, qul quam abali feminati funt fuper eam per tempus. nes T -49. uemadmodum enim infans non parit ea, quee fenum Tunc funt : ic ego difpofui a me creatum ízeculum. alum & so. Et interrogavi, & dixi : Cum jam dederis mihi vitam . Em loquar coram te ; nam mater noftra, de qua dixifti m1h1 ad- aut (luandi huc juvenis eft : Jam fene&uti appropinquat. . I 0. Rtdi $1. Et refpondit ad me, & dixit : Interroga eam, quæ pa- 0 tat] f nt, & dicet tibi. lnltlo Calc Dices enim ei : Quare. quos peperlfh, nunc non funt 9. Fini flmlles his, qui ante te , fed minores ftatura ? àcob 53. Et dicet tibi & 1pfa ; Alii funt: qui in juventute virtu- tis nati funt, & alii, qui fub tempore feneétutis defimente l0. Hon matrice funt nati. .$4-. Confidera ergo & tu , quoniam minori Ratu«raxefus præ ehtam ar his, qui ante vos. l3. ( :$5. Et qui poft vos, minori quam nos, quaü jam fenefcen- tes creaturz, & fortitudinem juventutis praetereuntes,. Et dixi : D. E Rogo , Domine, fi inveni gratiam ante oculos tuos , àudi VO demonüra fervo tuo, per quem vxütes c1eaturam tuam, W. Fte Quo ffe; ( CAPUT l T. ER s $99 ( 0. ) 868 E^ 657 » quiig CAPUT VL at nos, Deus omnia: novit , anteguam Jïant 6'59 omnia: creavit proþter bo- " meum. — mineim , ommumque Jfines confiderat. E velocitas, | $, qui fa- T ämt ad me : Initio terreni orbls, & antequam. fta- l celenus rent exitus faeculi, & antequam Ípirarent conventio- nes ventorum. feümare 3. Et antequam fonarent voces tomtruum, & antequam 05 quii. f - fplenderent nitores coruícationum , & antequam conürma- rentur fundamenta paradifi, m vivif- 4. Et antequam viderentur decoriflores, & antequam con- ' fufhne- firmarentur motee virtutes, & antequam colligerentur innu- ünurt - - merabiles militiae Angelorum , l'lS & dl!' 4. Et antequam extollerentur altitudines aeris, & antequam eto eam, . nominarentur menfurae ürmamentorum, & antequam zeftua- - rent camini in Sion , tempus. $. Et antequam 1nve&1garentur præfentes anni , O& ante- his, qul quam abalienarentur eorum, qui nunc peccant adlnventxoa nes , & confignati effent , qui fidem thefaurizaverunt: $ fenum 6. Tunc cozitavi.; & fa&a funt per me folum , & non per alium: & finis per me, & non per alium. j v1tam , p Et refpondi, & dixi : Quae erit feparatio temporum ? aut quando prioris finis , & fequentis initium ? mh1 à g. Et dixit ad me: Ab Abraham usque ad Ifaac , quan- do nati funt ab eo Jacob & Efau , manus Jacob tenebat ab quæ p* E mltlo calcaneum Efau. pon fünt 9. Finis enim hujus fæcuh Efau , & principium fequentls Jacob. Almd yte virtü» IO; Hommls manus mter calcaneum & manum. noli quaerere Efdra. leficienté II. Et refpondi, & dixi: O Domlnator Domine, fi mvenl eflis ptd gratiam ante oculos tuos5 I2. Oro, ut demonftres fervo tuo finem flgnorum tuorum, enelcet quorum.partem mihi demonftrafti nocte praecedenti, 13. Et refpondit , & dixit ad me: Surge fuper pedes tuos, Yt€5, & audi vocem plemiï' imam fonitus. os tuos 14. Et erit ficut commotio, nec commovebitur locus , in: jatf, juo ftes fuper eum. : JBib: Tom. VL - OoooQ CAPUT 15. Ideo b3 658 LIBRI ITV,.'-'FE SDRE j L n Sit IS$. ldeo cum loquitur, tu non expaveas, quohf'am define verbum , & fundamentum terre intelligitür.: ! diebos, 1 & commo L apdivi ^^16. Quoniam de ipfis fermo tremiícit ,. 1 veturj fqif . | 5 ÀU enim, quoniam finem eorum oportet commutari. IT7. Et fa£tum eft, cum audiffem, fuürrexi fuper pedes meos, : Fortis dir : ventüte ü & audivi: & ecce . vox lo a quens , & fonus ejus ficut ro;gu: m Bt aquarum multarum. . r8. Et dixit : Ecce dies veniunt, & erit quando appröpin- ; &dicere T quare incipiam , ut vifitem habitantes in terra: $, . .19. Et quando inquirere incipiam ab eis, q * ui injufte no- 'ovann, & cuerunt I Aj El njuftitia fua , & quando füppleta fueriþ -humilitgs nayi feptt Sion. oo. Et cum þfuperügnab-itur- fzculum b quod incipient per- Q funt : : 9 Et tranfire, haec figna faciam: Libri aperientur ante faciem L deruto in firmamenti, & omnes videbunt fimul.- * 24r. Et anniculi infantes loquentur voc 1 ibus fuis , & pree- - Bs anxi enantes immaturos parient infantes, trium' & í - | q«ugtuor mer- 9 R fium, & vivent, & fufcitabuntur. » n - | 22. Et fubito.appar ebunt feminata loca & non femihata,' & 5 * ture,in verbum o plena promtuaria fubito invenientur vacua. 23. Et tuba canet cum fono ; quam cum omnes audierint , j 29. Et fubito expavefcent. NY L. dülentium " 4vTt .24. Et eri in illo tem þöre—,*debelläbunt amici *ä;niucds ut inimici, & expavefcet terra cum his, & vence fontium fta- ium, qui bunt, & non decurrent in horis tribus : L Al Eïc dereliétus fuerit ex omni!bus i&iä, Q.utd 25. Et erit omnis, qui 7 quibus preedixi tibi, ipfe falv Taþitu-r' & videbit fälqtarä me- 4 .'1 *IUæ'däm | um, & finem fzculi veftri. L 4 Et | te terræ .96. Et videbunt, qui rece pti funt 'homines, .qui t'nor:tem non guftaverunt a nativitate fua, & mutabitur cor inhabitan- ? It Corar tium , & convertetur in fenfum alium. 45 Ve 44. Pr -27. Delebitur enim malum, & extinguetur dolus. 58. Florebit autem fides, & vincetur corruptela, & oft . , ep- Cotcopif detur veritas, quae fine fru&u fuit diebus tantis. : dbl d 29. Et fa&tum eft, cum loqueretur mihi, & ecce p aülaþi?xz - il f intuebar fuper eum , ante quem ftabam, U mn 4 [ lllglgn : | *40. Et dixit a.d me haec: y"eni tibi oftepdere ;empüs vert- 4 ;uræ no&is. | '-45u Et 3t. Sl j Digi, ] J u CAPEUT VI. 659 /451. Si.ergo iterum rogayeris, & iterum jejunaveris feptein m define R S diebu * , iterum tibi renuntiabohorþumïmajo::a per diem, qgam jetur, fit audivi. .32. Audita e ft enim vjloxpttia* apudAltimrhum. Vidit enim desmeot, Fortis directionem tuam, & providit pudicitiam , quam a ju- ventute tua habuifti : :ut fo;xus ftrare tibi hseec omhia . 43. Et propter hoc mifit me demon x appropit & dicere tibi : Confide, & noli timere; j 34. Et noli feftinare cum priori bus tem poribus cogitare íffimis temporibus. - jple n vana, & non properes a novi .35. Et fattum etft poft haec & flevi iterum: & fimiliter jeju- 'hun—ïilitas & funt mihi. navi feptem diebus ; ut fuppleam tres hebdomadas j quae di- jent pet. .. 46. Etfattum eft in o Qava no&e, & cor meum turbabatur e faciet iterato in me, & coepi loqui coram Altiffimo. 37. Inflammabatur enim'fpiritus meus valde, & anima p mea anxiabatur. jor men- O Domine & loquens'"lodutus es ab ivn'itio crea- 39. Et dixi: turze, in primo die dicens : Fiat 'co"el;u'm , &terra: & tuum vinzto verbum opus perfeCtum. L * ^ & tenebrze circumferebantur , & udætint ) 49. Et erat tunc fpiritus, filentium; fonus vocis hominis nondum erat abs te. 40. Tunc dixifti de thefauris tuis proferri lumen lumino- micos 1f l tium fte fum , quo appareret opus tuum. . * 41. Et die fecundo creatti fpir! tum Hrmamenti, & imperaüi ei, ut divideret, & divifionem faceret inter àquas, ut pars ibus if quaedam furfum recederet, pars vero deorfum maneret. tare me 42. Et tertia die imperafti aquis congregari in feptima par- te terrze : fex vero partes ficcafti, & confervafti , ut ex his m fint coram te miniftrantia feminata a Deo , £ culta. ;nhabl'tm' 43. Verbum enim tuum proceffit, & opus ftatim fiebat. 44. Proceffit enim fubito fru&tus multitudinis immenfus, & f concupifcentize guftus multiformes , & flores colore immu- g ofiet tabili, & odores odoramenti inveftigabilis, & die tertia haec I faCta funt. / | Paulatlm 4$. Quarta autem die imperafti fieri folis fplendorem, lunae lumen , ftellarum difpofitionem : * T p [- A46. Et imperafti eis, ut de erv'i-re,nt: fgtur"o: pil*'afmato ho- tüini. 4T: Quih-, Ooo-o 2 "T ij ag CY RUR l 660 LIBRI IV. ESDRH:. 47 Qumta autem die dixifti feptlmæ parti, ubi erat: /aqua. : 2 M . Congregata , ut procrearet animalia , & volatilia: 5 &: plfces- E veni loq & ita fiebat. $5 Ft 48. Aqua muta, & fine anima , , quae Dei nutu ;ubebantur, pofltum | ammaha faciebat, ut ex hoc mirabilia tua nationes enarrent, , Eri 49. Et tunc confervafti duas animas ; nomen uni vocatti flmlhs fh "Henoch, & nomen fecündse vocafti Leviathan ; $ QU So. Et feparafti ea ab alterutro. Non enim poterat feptlma vel domi ars, ubi erat aqua congregata, capere ea. Í quomod .s1. Et dedifli Henoch. unam partem, quze ficcatá eft ter- 6. Iter - tia die, ut habitet in ea, ubi funt móntes mille. peltn: e 32. Leviathan autem dedifti feptimam partem humidam, & ", Int : fervaftieam, ut fiat in devorationem quibus vis, & quando vis. dextris q $3. Sexta autem die imperafti terrz , ut crearet coram te $. Sen Jumenta, & beítias, & reptilia : ignem à s4. Et fuper his Adam , quem conftituifti ducem fuper gium hor omnibus fattis, quae fecifti , & ex eo edummur nos omnes, 9. $12 quemque elegifti populum. [ quam an $5. Heec autem omnia dixi coram te , Domine , quia pro- heredita pter nos creafti fséculum. - Io. Et 56 Refiduas autem gentes ab Adam natas dixifti eas nil effe, It. Pr uoniam falivae affimilatze funt , & quafi Pclllældlum deva- elt Adan feic'l milafti abundantiam eorum. I4. Pt 57. Et nunc, Domine , ecce iftze gentes - quæ in nihilum & labori deputatze funt, cæperunt dominari noftri, & devorare: dbore m $8. Nos autem populus tuus, quem vocafti primogenitum 1N unigenitum eemulatorem tuum , tráditi fumus in manibus eo- Clentes j Tum. U. $i 59. Et fi propter nos creatum eft fæculum, quare non hæ- ? . atgufo redltatem poiïidemus cum. fæculo ufqüequo haec ? pofíta, !] CAPUT "VII. . I N V quid Abfque tribulationibus nen pervvenitur ad zmmortalem fvztam &' 16 E munc quidem profunt orationes. juflorum ; pofl extremum autem f quc AH judzczum tibil immutabitur. Variis «itiis fubjiciunt þ bo-. mines , fed Dominus eft. mifericors. lere tüa Unt T fat&tum eft, cum fimiï'em loqui verba haec , miffus eft ad me Angelus, qul miífus fuerat ad me prlmls no&tibus, ATT bs 2. Et b T — —— CAPUT VI. 661 aL ag 2. Ftdixitad me: 'Surge, Efdra , & aud1 fermones, quos x pifces ;E veni loqui ad te. 4. Et dixi : Loquere; Deus meus. Et dixit ad me: Mare )ebantur, pofitum eft in fpatiofo loco, ut effet altum & immenfum ; enartent, 4. Erit autem ei mtrmtus in anguíto loco poütus, ut eH'et l vocaih* ümlh.s fluminibus. $. Quis enim volens Voluerxt ingredi mare, & videre id, t fepnmaï vel dominari ejus: fi non tranfierit anguüum ,in latltudmem uomodo venire poterit ? t eff t 6. Item aliud : Civitas eft zedificata, & poflta in loco cam- eürl eft autem plena omnium bonorum idim, £ . 7. Introitus ejus anguftus , & in preecipiti pofitus ut effet a uandows. dextris quidem ignis, a ümftr:s aqua alta. coram te..' $. Semita autem eft una fola inter eos pofita, hoc eft, intet 1 ignem & aquam, utnon caplat femita, nifi folummodo veih— X m fuper glum hominis. $ OmneS) 9. Si autem dabltur c:1v1tas Tomini in hzereditatem, fi num- . quam ante pofitum periculum pertranüerlt, quomodo accxplet hæredltatem fuam ? quia prO- zo. Etdixi: SicDomine. FEt dixitad me: Slceft&lfräelpars. s il ff 1I. Propter eos enim feci fzeculum , & quando transgreffus eft Adam conftitutiones meas, ]udlcatum eft, quod fattum eft. meve 12. Et fa&i fünt introitus hujus fzeculi anguih & dolentes, ; nihilum & laboriofi : pauci autem, & mali, & penculorum pleni & L labore magnopere fulti. tare: logemtum 13. Nam majoris fzeculi introitus fpatlofi, & fecurl, & fa- cientes immortalitatis fru&tum. nibus ? 14. Si ergo ingredientes non fuerunt 1ngreiïï, qui vivunt, enon angufca & vana hac: non poterunt recipere, qua funt re- ? - pofita. j N 15. Nunc ergo quare tu conturbaris, cum fis corrugtlbüls? & quxd moveris tu, cum fis mortalis ? 16. Et quare non accepifti in corde tuó, quod eft futurum, VL ö, fed quod in preefenti ? i n 17. Refpondi, & dixi: Dominator Domme, ecce difpofuifti T1 - lege tua, quoniam jufti hæredltabunt hac, i 1mp11 autem peri- £ unt. 18. Jufti autem ferent angufta, fperantes fpatiofa ; qUI enim il ámpie gefferunt, & angufta paffi funt, & fpatiofa non videbunt. )000 5 9. Et ) 662 LIBRI IV. ESDRE I9. Et dixit ad me : Non eft Judex fuper Deum neque in- j Ett telligens fuper Altiffimum. b* 9 Et 20. Pereunt enim multi præfentes, quxa negllgltur, quæi venerunt ante pofita eft Dei lex. 05 Et 21. Mandans enim mandavit Deus venientibus, - quando tuo, üt i venerunt , quid facientes v1verent & quid obfervantes non ; £o. Et punlrentur pro multi 22. Hi autem non funt perfuafï, & contradixerunt ei & 4I. Si€ conftituerunt fibi cogitamen vanitatis, multlphcm 23. Et propofuerunt fibi circumventiones deh&orum, & fxc non e fuperdixerunt Altiffimo non effe, & vias ejus non cognoverunt;. A E 24. Et legem ejus fpreverunt, & fponfiones ejus abnega— verunt, & in legitimis ejus fidem non habuerunt, & opera Dis, glo pro mv al €jus non perfecerunt. 4 Die 25. Propter hoc Efdra vagua vaculs, & plena plenis. 26. Ecce tempus veniet, & erit quando venient figna, quae - ; temporis 44. Sol præd1x1 tibi, & apparebit fponfa, & apparefcens oitendetur, ; Vit antem uae nunc fubducntur terra. -- 27. Et omnis, qui liberatus eft de prædx&xs mahs lpfe v1- 4j. Tun debit mirabilia mea. x emelgerc 46. Et- 28. Revelabitur enim hhus meus TESUS cum his , qui cum novüTlmw eo funt, & jucundabuntur qui reli£ti funt in annis quadrlngentls. cum jim ( 29. Et erit poft annos hos, & morietur filius meus CHRI- 47 Qui STUS, & omnes, qui fpiramentum habent homines. Itla, & ( 30. Et convertetur feculum in antiquum filentium d1ebus 48 Ou feptem , ficut in prioribus judiciis, ita ut nemo derelinquatur. - fa&us foli 31. Et erit poft dies feptem , & excitabitur, quod nondum . 4 vigilat, fzeculum, & morietur corruptum. a 9. Qui 3. Ét terra reddet quz in ea dormiunt, & pulvis, qui in. - temp1 jo. E eo filentio habitant; & promtuaria reddent, quae eis com-. peffi v mendatae funt, animae. 33. Et revelabitur Altiffimus fuper fedem judicii, & per- j Etl fecurltatls tranfibunt miferize, & longanimitas congregabitur. 34. Judicium autem folum remanebit, veritas itablt,& üdes 3. Eti convalefcet. mus 3;. Et opus fubfequetur, & merces o&endetur, & Juftmæ vigilabunt, & injuftitiae non dominabuntur. M Ft 36. Et dixi : Primus Abraham propter Sodomltas orav1t, fuptus pel $4 No & Moyfes pro pambus, qui in deferto peccaverunt, 937 Et Verfan f | TU AR , j Q,A PUT vu'.f'u | 563 l "J -- eum pro Ifrael in diebus Achaz, & Samuelis, lqie Il« 57. Et qui poft 38. Et David p , qui ro confra&tione, & Salomon pro gis»,..;qgi . * m, ] venerunt in fan&ificatione à 49. Et Elias pro hi $, qui pluviam äccep-ertmt, & pro mor- , quafldo tuo, ut viveret, ntes non 40. Et Ezec hias pro populo in diebus Sennachefïib,' & multi pro multis. Int *äi, Ü 41. Si ergo. mo do quando corruptibile increvit, & injüüitia multiplicata eft, & oraveru : nt -jufti pro impiis : quare' & nunc mrum,x& fic non erit? Overunty 42. Et refpondit ad me, & dixit : Preefens fa&þulüm nbh eft ; abnege finis, gloria in eo frequens manet ; propter hpc oraverunt & optt * dis. . pro invali * 43. Die s enim judicii erit finis temporis hujus, & initium [ l$. ] te mporis futurae 1 mmortalitatis, in quo tranfivit corruptela: , Q /44- Soluta eft intemperantia, abfciffa eft incredulitas : cre- L 3 endetut; ^v It autem J uftitia, orta eft veritas. . ^45. Tunc enim nemo poterit fal vare eum, q ui ;ïer-iit, neque ] demergere, qui vicit. ^,46. Et refpondi, & t dixi : Ille eft fermo meus primus, & qui cüm . noviffimus, quoniam melius erat non dare terram Adam, vel ringends cum jam dediffet, coercere eum , ut non peccaret. e y CHtu- 4 - » 1 Quid enim prodeft hominibus in preefenti vivere ïin'"w trí- | ftitia, & mortuos fperare punitionem ? 'm diebus 49. O tu quid fecifti Adam ? Si enim tu pecca ftij non eft - ]. fa&us folius tuus cafus, fed & nofter, qui ex te advenimus. jaquatur gondum 49. Quid enim prodeft nobis, fi promiffum eft nobis immor- - tale tempus, nos autem mortalià opera egimus? . L . $0. Et quoni am praedi&ta eft nobis perennis LS) qUi in fpeg, nos Vetfo- ejs COrl '| peffimi vani fa&i fumus. . $r. Et quoni am repofita funt nobis habitacula fani þatäs , & d fecuritatis : nos vero male converfati fumus. $2. Et quoniam repofita eft gloria Altiffimi , p't-*otegere-eos.,: J Ed | qui tarde converfati fgnt: nos autem pelífimis viis ambulavi- ? d mus. 54. Et quoniam oftendetur paradifus , cujus fru&tüs incbr- ii ruptus perfeverat, in quo eft fecuritas, & medela. $4. Nos vero non ingrediemur , in ingratis enim locis con- '; oraVitQ .» : 'verfaftik fqmus. | 55.4Et j | 37.Et - / j j 664 LIBRIIV ESDR E gg Et-:qudni-ïaml fuper ftellas fulgebunt facies eorum » qui abftinentiam. habuerunt : x npiïræ aut,etnn(fgcies. fuper tenebras nigrae. 7 E .,86. Non enim Cogitavimus "viventes ,. .quando ini z qui Ut,ätiem-? faciebamus , quod incipiemus poft miort em pati. , $7. Et refpondit; & dixit: Hoc eft cogitamentum certami-- ,nis , quod certabit, qui fuper terram natus eft homo. 1 7..$8. Ut fi vittus fuerit, Cerit, recipiet, quod dico patiatur, quod dixifti : fi autem Vl- LÀ -4 Di 59. Quoniam hac eft vita ,. quam Moyfes 'dixit*, cu'rh—-:vx.ivedfï ; autemir —ret, ad populum dicens : Elige tibi vitam , ut vivas. : : : multam '6o. Non crediderunt autem ei, fed nec * 4 aurum f poft eum p,rc);,—g)lïzc;:-?T : tis: fed nec mihi, qui locutus fum ad eos, $. Mu .61. Quoniàm non effet triftitia in perditionem eorum, ficut. 4 Rt futurum eft gaudium fuper eos, quibus perfuafa eft falus. — : VOra u 62. Et refpondi, & dixi : Scio, Domine, quoniam vocatus $. C eft Altiffimus mifericors in eo - enim tb dum in faeculo advenerunt. ; quod mifereatur his, qmnon- , 6 lege ejus. 3. Et quod miíeretur illis, qui converfion em faciupf m ^ at-y ünc 64. Et longanimis eft, quoniam lon - lominis ui peccaverunt quafi fuis operibus. 7 gan»imiwtatetkn;þfäiïat hiä;l d E. 759 -65.. Et munificus ef lj quoniam quidem donarfefï,v;iiïït-Prö eXl Tum, fic a - gentiis. & Et -66. E t multze mifericordiae , quoniam multipl'icatfmagi'sl mxf - préetas fericordias his, - Bovem ; qui futuri funt. qui prafentes funt, & qui pfra:,eteriïerunty&ï " - 1 & r 67. Si enim non multiplicaverit mifericordias fuas , non vi«- -9 Dpf vificabitur f2eculum cum his , qui inhaereditabunt in eo. . - fenibyr 68. Et donat: quoniam fi non donaverit de bonitate fuaj . [ qei, ut alleventur hi, qui iniquitatem fecerunt, de fuis iniquitati- Io. In bus non poterit decies millefima pars vivificari hominum. . PL ere ]ac .69. Et judex fi non ignoverit his, qui curati funt verbo ejus;. 1. Ti & deleverit. multitudinem contentionum : non fortaífis dere- 'a'lqugd:7 : r lipquerentpr in innumerabili'multigudige, nifi pauci valde, . — cüïn V. E QIm, ut [ ü lii u 8 CAPUT x o* a 665 Wt qu A M-€ tenebras CAPUT VII. Deus ín boc jäeculo mzþrzcors agmfczmr propter þeccatores p!zmmz qultatem tamen damnantur : ac. juflis pramia funt. z*epof (ta. Certatt« 0, refpondlt ad me, & dixit : Hoc fteculum fecit Akliïï- Wutem vi. ET us. propter multos futurum autem propter paucos. .9. Dicam autem coram te ümxhtudmem,h.fdra. Quomodo: ym vv - autem 1nterrogabls terram, & dicet tibi, quoniam dabit terram multam magis,unde fiat fiétile, parvum autem pulverem, unde aurum fit : fic & actus preefenti fzeculi : y proptee - .3. Multi quidem creati fünt, pauci autem falvabuntur. - 4.. Et refpondi, & dixi: Abforbe ergo—amma fenfum, & de- Utf fici : falus. "vora quod fapit. q Vocatus g. Convenifti enim obaudlre., & prophetare voïens. Nec enim tibi datum eft fpat:um nifi folummodo vivere. - qu n0t 6. O Domine, fi non permittes fervo tuo, &t oremus corant te, & des nobis femen cordl, & fenfui culturam, unde fructus aciunt n . fiat, unde vivere pomt omms Corruptus , qui portabit locuam hommls 2 [Lat hij 7. Solus enim es, & una plafmatio nos fumus manuum tez- rum, ficut locutus es: Lpto ex g. Et quomodo nunc im matrlee plafmawm eft cerpus, & qagls t præftas membra : confervatur in igne, & aqua tua creatio; & novem menfibus patitur tua plafmauo tuam creaturam, quæ etunL; in €ea creata eít : .9. Ipfum autem ,. quod fervat, & quod fervatur, utraque 5 nOHV fervabuntur: fervatque; quandoque Lterum reddit matrix, n 0. qua in ea creverunt. nta te fua, Io. Imperafti enim ex ipfis memþns, hoc eft mamllhs præ- bere lac fru&tui mamillarum, mum 1r. Ut nutriatur id, quod plafma:um eft mque in tempus erbo £jb aliquod , & poftea. dlfponas eum tua mifericordise. : affls der I2« Enutrifti eum tua juftitia, & emdlih eum in lege tua, & cm*npmfb eum tuo: intelle&u.. 18 13. Et mortificabis eum,ut tuam creatm*am & vmü eum , utopus tuum. - 14- Si ergo perdideris eum , qm tantis la.bonbus pljafmatus Blblb [Clm- VII[.- € PPP' f AT * 666 LIBRI IV. ESDR £ "i ! 111 eft: tuo juffu facile ett ordmar:, ut & 1d quod fiebat ferva- retur - priop 15. Et nunc., Domme dicam, de omni homme tu magls O4Q - ruptiil íÍcis : de populo autem tuo, ob quem doleo: 16. Et de hzereditate tua, propter quam lugeo, & propter j T geft, ( Ifrael, propter quem tufus fum & de Jacob n propter quem OGO. P 47. Ideo i incipiam orare coram te pro me; & pfo eis: th- - Domine - bonorur niam video lapfus noftros , qui inhabitamus terram. :18. Sed audivi celeritatem judicis , qui futurus elt. ; y. E ; &j UXta .19: Ideo audi vocem meam , & mtelhge fermonem meum, 39 Q & loquar coram.te. .20. Initium verborum E(dræ priusquam afï'umeretur., & peccaye dixi : -Domine, qui inhabitas fzeculum ; cu;us ocuh elevat1 in 39. $t i fuperna & aére. J rüborp pE 241. Et cüjüs thronus lnæülmablhs & gloria. lncomprehen- . Ceptioni fibilis : cui aftat exercitus Angelorum cum tremore. Q »22. Quorum fervatio in vento, & igni convextztur : cmus' 41 $i verbum verum, & dicta perfeverantm. : s [ plantatio 23. Cujus Juiïïo fortis, & difpofitio terribilis, cu'us afpe&us : QU& fem arefacit abytfos , & 1nd1gnatlo tabefcere facn montes; & vert- Unt, Tq tas teftificatur. . omnes f; 24. Exaudi oratlonem fe'«v1 tul, & aunbus permpe preca— 4. E tionem figmenti tui. 43 Ql 25. Dum enim vivo, loquar & dum faplo refpondebo accepem 26. Nec refpicias po.pu i tui delicta, fed qu1 tibi in verltate - Wultid fervxunt 44 $i -27;. Nec mtendas impia. gentlum fl'udxa, fed qu1 tua teftl- )&tu monia cum doloribus cuüodlerunt. quem óJ 28. Nec Cogites, qui in confpectu tuo falfe converfan funt, 4 NX fed memorare, qui ex volüntate tua timorem cognoverunt. ferere h; 29. Neque volueris perdere, quüi pecudam mores habue- 46 R runt: fed refpicias eos; qui legem tuam fplendlde docuerünt, fenübuS |go. Nec indigneris eis, qui beftiis pejorés jüdicati funt : q. M fed diligas eos, qui femper in tua Juihtla confädunt, & gloria. türam fu 31. Quoniam nos, & patres nollri talibus morbis languemus : t(lis dlib tu äutem propter nos peccatores mifericors vocaberis, 48 SQ« - 32. Si enim defideraveris, ut noftri miferearis, tunc mife- 49. Qu rlcors voqabens, nobls autem noi habentibus opera juflitise. U — '€ 45 Jufa Vsl CAPUT VIIL 667 $2 fetva $ Jufti enim , qu1bus funt opera multa repoüta, €x pro- prns 0penbus reciplent mercedem. 54. Quid eft enim homo, ut ei mdwneus, aut genus cor- l mags ruptibile , ut ita amarus fis de ipfo? 45. In veritate enim nemo de genitis ei't, qul non 1mp1e propter T ifüem geffit, & de confitentibus, qui non deliquit. - 36. In hoc enim annuntlabltul juíitia tua ; & bomtas tua, l: quo- Domine, cum mifertus fuerls eis qui non habent fubitantlam bonorum operum. 31. Et refpondit ad me, & dixit: Re&te locutus es ahqua : & juxta fermones tuos ; hc & fiet. | hum 38. Quoniam non vere cogitabo. fuper plafma eorum, qul emr, & peccayerunt ante mortem , ante judicium, ante perditionem: 39. Sed jucundabor fuper juftorum figmentum , & memo- levati !t rabor peregrlnatloms quoque, & falvatloms & mercedls re- ceptionis. R prehen 40- Quomodo ergo locutus fum fic & eft. 41. Sicut enim agricola ferit fu;)er terram femina multa, & :OUU plantatlones multitudinis plantat, fed non in tempore omnia, quae feminata funt , falvantur, fed nec omnia, quaàe plantata afpettus funt , radicabunt : flc & qu1 in fæculo femmatl funt, non & vet: omnes falvabuntur. 42. Etrefpondi, & dixi: Si 1nven1 gratlam loquar. e prea 43. Quomodo femen agricolae fi non afcenderlt aut non acceperit pluviam tuam in tempore, aut fi corruptum iuerlt debo multltudme pluviee, verits 44. Sic perit: & ümlhter homo, qm manibus tuis plafmatus eft, & tu ei imago nominatus ; quoniam fimilatus es ei, propter a tl quem omnia plafmafti, & fimilafti femini agricolee. 4$. Non irafcaris fuper nos, fed parce populo tuo, & mi- st ft ferere haereditatis tuze. Tu autem creaturae tuae mifereris. vetunt 46.. Et refpondit ad me, & dixit: Quæ funt prælentla pra- ; habue fentibus, & quase futura futuris ? pCUETBnL 47. Multum enim tibi reftat, ut poff s diligere meam crea- turam fuper mé : tibi autem frequenter & lpfl proximavi: in. t glona juítis autem numquam. guemllS 48. Sed & in hoc m1rab1hs es coram Altlfïïmo - 49. Quoniam humiliafti te, ficut decet te; & non]udlcaftl cfndk' te, ut inter juftos plunmum glorlücerls. uüüüe Pppp2 .. $9. PrO- 9j 668 LIBRI IV. ÉSDRJE. b ?. Tü ïo. Propter quod miferiae multae , & miferabiles efficientur - eis, qui habitant fzeculum in novuïimis, qula in multa fuperbm : dpier Al ambulaverunt. x larum t .51. Tu autem pro te mtelhge & de ümlhbus tms mqmre gloriam. i 4, Tu 32. Vobis emm apertus eft paradifüs.,- plantata eft arbor [ 4 Qiebus &' ! vitze , praeparatum eít futurum tempus, praeparata eft abun- - $. SiC dantia, aedificata eft cmtas, probata eft leqmes, perfe&a eiï' » hubel, p : fe: bomtas & perfe&ta fapientia. P $3. Radix mali fignata eft a VObïS' mïitmltas, & tinea a- 6 Sic vobis abfconfa eft, & in infernum fugit corruptio in oblivione. gis, kv ($4- Tranüerunt doler , & oüenfus eft in üne thefaurus - 7 Bt Jmmortahtatls effugere 9, e 55. Noli ergo adjlcere mqu]rendo de multitudme eorum, qui pereunt. ToCum i -56. Nam & ipfi accipientes hbertatem fpreverunt Aïtliïï- me a fs mum, & legem ejus contemferunt & vias erS deæehgüerunt. o R $7. Adhuc autem juftos ejus conculcaverunt, . in torme $8. Et dixerunt in corde fuo non effe Deum : & quidem temtu, fcientes, quoniam moriuntur. 1o Q 39 Sicut enim vos fufcipient , quæ præd:&a funt: fic eos- fecuti: 1t. E fitis, & cruciatus, quáe preeparata funt: non enim voluit ho- mlnem difperdi. bentes | 60. Sed & ipfi,qui creati funt, comqulnavemnt nomen ejus, - . E qui fecit eos: & ingrati fuerunt ei, qui praeparavit eis vitam. Intellexe 61. Quapropter judicium meum modo appropinquat.- Urüciam 62. Quse non omnibus demonftravi, nifi tibi , & tibi. finn- 13']* libus paucis Et refpondi, & dixi : Cibunt 63. Ecce nunc Domine, demonüra&: m1h1 multltudmem Tüfh (zoc fignorum, quae 1nr:1p1es facere in noviffimis : fed non de- U. Pt mon&raftl mlhl quo tempore. . 0 CAPUT IX. 4 16 f)'uzf icia Dez , f cut & alzae;us opera egregza pr æcedent ahqzm X fe, ( hgna- ie m ünQburs 1 refpond:t ad me, & dixit : Metiens metire tempus in u cola, tal femetipfo : & erit cum videris, quando- tranfierlt pars 8 R quædam ügnorum, quae prædl&a funt,- 2. Tun., féquam 1 At C APPU T 14X 669 iciäntlir : Tunc intelliges, quohi-amrïpfüm eft tempus,, in quo in- [upferbia & l eipiet Altiffimus vifitare fzeculum , quod ab eo fa&um eft. — 3. Et quando vi debitur in .fzxaecglo motio locorum, & popu- lorum turbatio, inque 4.. Tunc intelliges, q uoniam -cie his erat Altiïïïm"usalocutus f arbor a diebus, qui fuerunt ante te ab initio. um eft in fzeculo, initium f du $. Sicut enim omne , quod fa&t fettz fl habet, parite r & c,on-fumma-tionem DW cori"-fumïnatio eft mani- fefta: ' tinea à 60 Sic '& Altiffimi tempora initia häbbnt manifefta in prodi- blivione. gns, & virtutibus, & confummationes in a&tu, & in ignis : hefapnus 7 Et erit omnis, qui falvus fa&tus fuerit, & qui poterit effugere per opera fua, & per fidem, in qua credidiftis. 9. Relinquetur de proediétis periculis , & videbit, falutare eortüm, N meum in terra mea, & in finibus meis, quoniam fanCüificavi - me a fzeculo. : Atf i nunc ïäbuü füiit vias meas: & luerunt. 9. Et tunc miferebuntur, qu in tormentis commorabuntur hi, qui eas projecerunt in con- temtu. E quiden 10. Q ui enim non cognoverunt me, viventes beneficia con- | fecuti: xl « fíc 605 11.. Et qui fa ftidierunt lägem meam , cum adhuc erant hà- rolu]t ho- bentes libertatem, 13. Et cum adhuc € ffet eis apertus poenitentice locus, noR men ejUS intellexerunt, fed fpreverunt : hos oportet poft mortem in ejs vitat cruciamento cognoícere. j dhuc curi ofus effe, quomodo impii cru- .35. Tuergo noli a qbi fim | ciabuntur: fed inquire, quo modo juíti falvabuntur, & quo- rum fzculum, & propter quos faecutum , & quando. jtudinet 14. Et refpondi, & dixi ; 15. Olim locutus fum , & nunc dï-cog' & poftea dicam: quo- nm | V untur : niam plures funt, qui pereunt, quam qui falvab r6. Sicut multiplicatur fluctus fuper guttam. - * Et refpon d ad me , & dixit: K T 17. Qualis ager , ta tin&turee : & qualis operator, talis & creatio : & qualis agri- us erat fzeculi:. cola, talis cultura : quoniam temp empus ! 18. Et nunc cum effem parans eis , his , qui nunc funt , am- ferit pI* in quo habitarent: & nemo mihi con- tequam fieret fzeculum , ,tr,;xdixiit-. i5 Tuns jPPPpa* | ? TUUG d N N 670 -L—I"B--RI COUR DRE .:39. Tunc enim c juisque , & nunc creator i mundo hoc . E s; m parato, & meffe indefi - fcepta f funt. mores eorum. cfienti-, & lege inveftigabili /corruptfi : ; a : nos: fed: 20. Et confideravi fæculum, & ec&e ef i : t peuculumpro- [ No pter cogitationes, quae in eo adveneruünt. , 2t. Et vidi, & peperci ei valde, & fe ! mu&c rvavi myihi ! acmum ;ïä : 3. Nar botro, & plantationem de tribu multa.: .. 22. Pereat ergo multitudo, que fine caufa nat Va eft, & 'fx'ejl',-' N vetur acinus meu ! &vidim f perfeci. s, & plantatio mea : 'qu-ia cum multo "laborg;:. ^ L : ploribatc .23. Tu autem fi a : ment ey vdhu'c intrpmi—ttas fäptxem—*dies ah os, fed | BEU non jejunabis in eis : 24. Ibis in campum florum, -- verfus (un þ'ubi domus non eft «ædiücätä; : 40 Uti & manducabis folummodo de floribus campi, & carnem non guítabis, & vinum non bibes, fed folummodo flores : i - Golorem: . 25.. Deprecare A j & loquar tecum. Itiffimum fine intermiffione, & qveniam'?, ; P Cïut dixit mihi aT .26. Et profe&tus fum, fi .,'k in cam p;um,;qui Vo- E catur Ardath , & fedi ibi in floribus. Et de herbis 4 Ste ducavi, & fatta eft efca earum mihi in faturitatem. agri nï an- ; Ditum ann 27. Et fa&tum eft poft dies feptem, & ego difcumbebam);qu LDos E pra foenum, & cor meum iterum turbabatur ficut ante. 1105 hos tr A. Etf t 28. Et apertum eft os meum tiffimo, & dixi : E ,« inchoavi dicere cqfrvam—f A11 E aþcillam t 29. 0 D omi ttoni mesm ine, te nobis o&ehdens, uftenfus G. pätfibus noftris in deferto, quod non calcatur, & infru € « Valde epo. erant exeuntes de /Egypto, & dicens dixifti: tuoío, qgan'do us va]de .30. Tu Ifrael a 2 46. Yte mels. 1 udi me, & femen Jacob intende fermdr'iibuïs,j . Et | I. Ecce enim egb femino in vobis legem meäfn,& faCi-äi | 3m;üd« in vobis fru&tum, & glorificabimini in eo per fzeculum. H 32. Nam patres noitri accipientes legem, non fervaverunt, & legitima mea non cuftodierunt, & fa£tus e(t fru&tus i Mnujoy non parens: nec enim poterat, quoniam tuus erat. . 33. Nam,qui acceperunt, in eis feminatum fuerat. . perierunt, non cuftodientes yquji,qd : LT f .34. Et ecce, confuetu do eft, ut, cum acceperit terra femen, Ceci vel navem mare,vel vas aliquod efcam,vel potum: cum fuerit. - |- dmiffum eft. L Iet ag Q extermifïatum idj in quo fgminatum. eft, vel in quo BO&e D AUA COPODKCE IX. &X I EX tdo hoc s Sum.l :d quod feminatum , vel mlfrum eft, vel quæ corruptx fufcepta funt.,extz.rmmantur,& fufcepta jam non manent agfud nos : fed nobis fic;non. faCtum eft. um pro :36. Nos quidem, qui legem accepxmus, peccantes per1v1- d mus., & cor no['trum quod fufcepit eam. jnum de 37. Nam lex non periit, fed permanfit in fuo robore. . 38. Et cum loquerer heec in corde meo,refpexi oculis meis, , &f . & vidi mulierem in dextera parte, & ecce heec lugebat, & to labore plorabat cum voce magna, & animo dolebat valde, & vefti- menta ejus difciffa, & cinis fuper caput ejus.- lios, fed * 939. Et dimifi cogïtatus., in qulbus eram cogltans, & con- C verfus fum ad eam, & dixi ei: difatiy M -40. Ut quid fles ?& quid doles animo ? Et dlmt ad imec Qem IIOI] | - 41. Dimitte me, Domine meus, ut defleam me , & adjiciam dolorem quomam valde amaro fum animo , & humiliata fum nig, & val ie. -4j. Et d1x1 ei: Quld païï'a es"? dic mlhl : Et dixit ad me : j qlll V0 /44. Sterilis fui ego famula tua, & non peperi, habens ma- gri at 3 rltum annis trlgmta -44. Ego enim per fi ngulas horas, & per fmgulos dies & an- ebam fu- nps hos triginta deprecor Altiffimum notcte, ac die. t 4$. Et fa&um eít, poft triginta annos exaudivit me Deus oiam Àl ancillam tuàm , & v1d1t humilitatem meam , & attendit tribula- tioni meze, & dedit mihi filium: & jucundata fum fuper eum patribts | valde ego , & vir meus, & omnes cives mei, & hononäcaba- mus valde Fortem. , quan 0 46. Et nutrivi eum cum labore multo. fmombus 47. Et factum eft, cüm crev:ffet, & veniffet acc:pere uxo- rem feu dxem epuh & a um CAPUT X. vaverunf Peï muherem jïenlem rurfusque. refulgentem Q/lemï tur fgurarz Qs 15 - yerujalem. L jte 4U0d "T fa&um eft, cum introiffet flllus meus in thalamo fuo, cecidit , & mortuus eft. femena $. Et evertïmus omnes lumma, & furrexerunt omnes cives um fuerlt - mei ad confolandum me, & quievl usque in allum dlem usque no&e : ll ïum o * 3Et 3 51m1! um X 2 - 672 LIBRI IV. ESDR £€ r a. Vi *.8. Et fattum eft : cum omnes quieviffent, ut me confola- rentur, ut quiefcerem, & furrexi no&te , & fugx, & veni, ficut ; ER &il üru&um vides, in hoc campo : F 4. Et cogito jam non reverti in cwrtatem, fed th conf' ftere, 2 A. Ht I tictit, & & neque mandacare, neque bibere , fed fine mtermliïïeme u- noüu ext gere, & jejunare usque dum moriar. 5.. Et dereliqui fermones , in quibus eram; & refpondl cum: fantla no iracundia ad eam , & dixi- T füper no: 6. Stulta füper omnes muheæs,non vides lu&um noftrum, patfi fun n captivi & quz nobis. contingunt ? 7- Quoniam Ston mater noftra omni tmihtla ccntmfï:atur,& - & mulien humilitate humiliata eft, & luget validiffime. & parvuli .8. Etnunc, quoniam omnes lugemus, & triftes fumus, qwo- fortes noí niam omnes contriftati fumus,tu autem contriftaris in uno filio? q Et — fuznata ef 9. Interroga enim terram, & dicet tibi ; quoniam haec eít,. quae debeat lugere cafum tantorum fuper eam germ,mantmm. qui nos o Io. Et ex.ipfa ab initio omnes nati, & alii venient : & ecce 24 1u pene omnes in perdidoneim ambu&ant,, & extermlmum flt te mul t mulmmdo em'um quiem f y - .3 - Et quis ergo debet lugere magis, nifi haec quae tam ma-. 25 t £gnam multitudinem perdldua, quam tu, quae pro uüno doles ?. at fübito Si autem dicis mihi: 24 Vens vald —.I2 Quoniam non eft plan&us meus fi miligserrze : q—uomam 36. Rt fru&um ventris mei perdidi, quem cum . moeroribus pepen, m p enum, & cum doloribus genui: 27. Et. 3. Terra autem fecundum viam terrae: abiitque in ea- mul- fs edifi mtudo prafens, quo modo evenit : & ego tibi dico. Tagnis I4. Sicut tu cum labore p«epenih ,fic & terra- dat fru&um 28. Ub fuum homini ab initio ei, qui fecit eam. Quonim 15. Nunc ergo retine apud temetipfam dolorem tuum & for- Ujus, titer fer, qui tibi contigerunt eafus. n lmpmp '16.. Si enim juftificaveris terminum Dei,. & confilium fuum 29. Ft recipies in temporc, & in talibus collaudaberis : Vidit me I7. Ingredere ergo in cxvmatem ad virum tuum, Et lelt 3o. Et ad me: allena üg .:8. Non facmm, neque mgrecïmr cmtatem., fed hlc morlar; atUJt 1 .19. Et appofui adhuc loqui ad eam, & dixi :- 3l Qu 20.. Noli facere hunc fermonem, fed confenti: perfuadenm &en flls | Quot enim. cafus Sien? Confolare propter dolorem Jerufalem. Q Qu 21 Vldes bl X - CAP UPTX*;X- : 5;3 confol- A. ,,Vid:es;eni.m—,, quoni"amw-fan&iüc':ati'o noftra deferta effeCta hi, ficut eft, & altare noft rum demolitum eft, & templum i,noftwm de- ftru&um eft, : OSEWM xites |- .22. Et pfalteri um noftrum humlhatum 'eft ,& hyänus con- ticüit, & exultatio noftra diffoluta eft, & lumen candelabri fone lt- - noftri extin&um eft, & arca teftamenti noftri direpta eft, & íanGta noítra contaminata funt, & nomen, quod invocatum elt ; uper nos, pene profanatum eft, & liberi nofiri contumeliam * páifi funt, & facerdotes noftri fuccenfi funt, & Levitee noftri i in captivitatem abierunt, & virgines nofirze coinquinatae funt & mulieres noftra vim paffze funt, & jufti.noftri rapti funt; & parvuli.noftri perditi i funt, & juvenes noiïtri-f-erv-iexgunt,» : 'fortes noftri invalidi fa&ti funt : " 23. Et quod omnium majus, fign aculum Sion * quonlam Te- jnofilio - hiec e&). fignata eft de gloria fua: nam, & tradita eft in manibus eorum, pantium. d- qui nos oderunt. . h .24. Tu ergo excute tu am triftitïanfj multam ,;'& depgne abs :&ec P te multitudinem dolorum, ut tibi repropitietur Fortis;.& re- ^ p quiem faciet tibi Altiffimus, requietionem laborum. fx mm-ma-; ; OW 25. Et fattum eít, cum loquebar ad eam , facies ejus fulge- bat fubito , & fpecies, corufcus fiebat vifus ejus, ut effem * Pa- vens valde ad eam, & cogitarem , quid effet hoc. .36. Et ecce, fubito emifit fonitum vocis magnum timore : ,uoni'aæ;n" plenum, ut commoveretur terra a mulieris fono, & vidi : 27. Et ecce amplius mulier non comparebat mihi, fed civi- tas sedificabatur, & locus demonftrabatur de fundamentis magnis : & timui, & clamavi voce magna, & dixi : a . . * . . 28. Ubi eft Uriel angelus, qui a principio veni t.ad me? (s ] quoniam ipfe.me fecit venire in.multitudine in exceffu mentis hujus, & fa&us eft finis meus in corruptionem ; & oratio mea Lüm'& hr ; in improperium. ff 29. Et cum e em loquens ego ,hge,c-:', .e;ce Veni; ad me ,& T vidit me. -.3o. Et ecce eram pofitus ut mortüüs, & igteille&us meus p ók ] alienatus erat, & tenui dexteram meam, & confortavit m ? 25 & ftatuit me fuper pedes meos, & dixit mihi ;. * 1 k mefï?ï"' :, r 51. Quid tibi eft ? & quáre contaürbatus eft in vtelle&us | tüüä, denf & fenfus cordis tui? & quare conturbaris? Et dixi : - rfua 2 uoniam dereliquifü me; & ego quidem feci fec [ undum ( ] LÀ fermo- Jeru- / 4' Bibi. Tom. V Ili. qqq E. 4 p 674 - LIBRI IV. FSDR&, fermonés tuos, & exivi in campum: -& ecce Vidl, & vrdeo, à g P "Et dixit ad. me : fs non quod non poffum enarrare.- £ 33. Sta ut vir, & commonebo te. Et dixi: $. c 1 : oftendert : 34. Loquere, Domine meïls tu in me, noli me derelm- quere, ut non fruftra moriar: 5 Pr 3;. Quoniam vidi, qua non fcæbam,& audlo, quae non fcm. fundamm : -36. Aut numquid fenfus meus fallitur,& anima mea fomniat? st Ne .57. Nunc ergo deprecor te, üt demonftres fervo tuo de ex— co übii ceffu hoc. - -Et refpondit ad me, & dixit: TU 38: Audi me, & doceam te, & dicam tibi, de quibus tlmes. mgledere quomam Altiffimus revelavit tibi myfteria multa. ! quantum ^39. Vidit re&tam viam tuam; quoniam fine lntermlmone «6. Rt contriftabaris pro populo tuo, & valde lIugebas propter Sion. rum audi - 49. Hic ergo intelleCtus. v1fionls, quie tibi- apparuxt ante y^. Tu paululum. tifimum, 41. Quam vidifti lugentem, mchoafh confolari eam. 19. No 42- Nunc autetm jaàm fpeciem mullerls non v1des, fed a;ïpa- ruittibi civitas ædlficarl - f9. Et 47 quae facie /'1 43. Et quonlam enarrabat tibi de cafu filii fui, hæc abfolu— tttis diebu tio eft. 6o. L -44. H&c mulier quam vidifti, hzec eft Sion: & quoniam d1x1t tibi, quàám & nunc confpicies , ut civitatem zedificatam. ^45. Et quoniam dixit tibi, quia flerilis fuit triginta annis : Apura ] propter quod erant anni fcilicet trlgmta quando non erat in ea adhuc oblatio oblata. I lvi -46. Et fa&tum eft poft annos triginta zedificavit Salomon ci- era vitatem , & obtulit oblatwnes : tunc fult, quando peperlt fte— 5 t v rilis filium. & ompes. 47. Et quod tibi dixit, quomam nutrmt eum'cum Iabore, 3. Pt y thoc erat habitatio 1n Jerufalem. V ipfe f .48. Et quoniam dixit tibi, quod. filius meus veniens in fuö 4 Natr thalamo mortuus effet , & contlglffet ei cafüs, hoc erat quee fatta eft ruina Jerufalem. . m Vl 49. Et ecce, vidiíti fimilitu dinem eJus & quoniam ?ihum fqufr tety lugeret inchoafti confolari eam, & de hæs, q.uæ contlgerunt, haec erant tibi aperienda. 6 Ety [ Ymoili. . $0. Et nunc videt Altiffimus, quomam ex animo: contrxfca- Per tetran tus es, & quoniam ex toto Corde pateris pro ea, oftendit tibi x " V clarltatem glonæ €JUS & pulchntudlnem decorrs e]us. . 51 Pro- L CAPUT X. &X[ 675 : Yidéo, 220 Pmpterea enim dixi tibi, ut maneres in campo, ubi do- mus non eft ædlficata i A $2. Sciebam enim: edo, qüomam Altliïïmus 1nc1p1ebat t1b1 detelin- . oftendere hzc : $3. Propterea dixi t1b1 ut venlres in agrum Aæbl non efï: nonfcio. -- fundam entum aedificii. : (omniat? 54 Nec enim poterat opus ædlficu hominis fuihnem in lo- o de ex €o , ubi incipiebatur Altiffimi civitas oftendi. $5. Tu ergo noli timere, neque expavefcat cor tuum: fed s tImes: . ingredere, & vide fplendorem, & magnitudinem ædlhcu, - quantum capax eft tibi vifus oculorum vidére : ratifftone $6. Et poft heec audles, quantum caplt a.udltus aurlum tua- ter $0n. rum audire. rult at 37. Tu enim beatus es pre multis, & vocatus es apud Al- tlfïimum-, ficut & pauci. $8. No&e autem, quse in craftinum futura eft; manebls hic: fed appi | $9. Et oftendet tibi Altiffimus eas vifiones fupremorum; . quae faciet Altiffimus his, qui habltant fuper terram a n0V1Hi- mis diebus. DA "p xc abfolt- - 6o0. Et dorm1v1 illam no&tem, & aham ücut dlxerat mlhl. montam a CAPUT XI. dificatam. t2 at Apparet E Jare in vifione aquila , principatum unzfverf ufi&rpam. on eracim 'T vidi fompium, & ecce afcendebat de.mari aqmla, cu1 m erant duodecim alae pennarum, & capita tria. Jomon d 9. Et vidi, & ecce expandebat alas fuas in omnem telram, eperit " & omnes venti coeli infuffabant in eam, & colligebantur. 3. Et vidi, & de pennis ejus nafcebantm contrariae pennæ, m Jaborts & ipfze fiebant in pennaculis minutis , & modicis.: 4. Nam capita ejus erant qu1efcent1a & dimidium caput ens in J erat majus aliorum capitum, fed ipfa qmefcebat cum.eis. erat QU* $. Et vidi, & ecce aquila volavu: in pennis fuis, & regnawt fu er terram , & fuper eos, qui habitant in ea. am um 6. Et v1d1, quoniam fubjecta erant ei omnia fub coelo * & nt]geflmt5 nemo illi contradicebat, neque unus de creatura, quae eft fu- er terram. cott flïïa 7. Et vidi, & ecce furrexit aqulla fuper ungues fuos, & yendit! ii mlüt vocem pennis fuis, dicens : g. Nohte e]us 21'0 Qqqqz / um 6 ( 6 -LIBRI IV. ESDR FE " :9.-Nolite omnes fimul vigilare - dormite ünusqulsque m y. i loco fuo, & per. tempus vigilate. 20. ] 9. Capita autem in noviífimo ferventur. lp(as (0 Io. Et vidi, & ecce vox non ex1bat de capmbus e]us, fed 29. [ Xæ-/ de medietate corporis ejus. : püum, II. Et numer avi contrauas pennas ejus, & ecce lpfæ erant * Capitum octo. E 15 Et vxdl, & ecce a dextera palte furrex1t una penna & g E regnav:t fuper omnem terram. & tome 13. Et fattum eft, cum regnaret , venit ei fmls .& non ape q. parult locus ejus & fequens exfurremt, & regnabat : 1pfa mul- Á minaba tum tenuit tempus.- potenta 14. Et fattum eft, cum re"naret & Venlebatfims ejus ut Tüpt non appareret ficut. prlor. 3 E I5. Et ecce, vox emiffa eft illi, dicens: patuit, .36. Audi tu., quae tanto tempore tenuifli terram : Hæc an-- 24 $ nuntlo tibij'antequam incipias non apparere. Tegnave X7. Nemo poft te tenebit tempus tuum, fed nec dlmldlum y E W € ( ejus. "m quod à ] 18. Et levavit fe tertia , & tenuit principatum ftcut,& pho- 5 E res, & non apparuit , & lpfa. & confi 19 Et fic contmgebat omnibus:aliis Hngulamm prmmpatum 31 K gerere; & iterum nusquam.comparere. : Vidi 20. Et vidi, & ecce in tempore fequentes pennae erlgeban- dlcens tur a dextera parte, ut tenerent, & ipfze principatum,& ex his - 38 erant , quae tenebant, fed tamen ftatim non comparebant. 3. N 2r. Nam & ahquæ ex eis erigebantur, fed non tenebant [ fecerm principatum. témporu 22. Et vidi poft lizec, & ecce non comparuerunt duodecxm 40. Ft pennz, & duo pennacula. 25. Et nihil fupererat in corpore aqullæ nifi duo caplta Tünt, & [ Omnem ( qmefcentla & fex pennacula. Tibüs or| 24.. Et vxdl,& ecce fex pennaculis divifre funt duse, & man- 4L. Ft ferunt fub capite quod' eft ad de*(tetam partem. . Nam qua-« 42. Tr tuor manferunt in loco füo. EVf qy 25. Et vidi; & ecce fubalares cogltabant fe engere, & te-. Cübant nere principatus, -26. Et v1d1, & ecce una ere&a eit fed ftatlm non compa— Et I'Ult , Detbia tu — e - 41 Et — H VCA;PUV"II-»" xE - 677 isquexin - 97. Et fecundse velocius quam priores non &Qmpä?uerunt; | 28. Et vidi, & ecce duse, quae -fuperaverunt, 'apud femet- ipfas' cogitabant, & ipí&& regnare. * 29. Et in eo cum cogitarent ; ecce unum q uiefcentium ca- pitum , quod erat medium, evigilabat, hoc enim erat duoïum- capitum majus : . Íeerat am 'completa funt duo c)apitaxfecum.. - $0. Et vidi, quon! 31. Et ecce converfum eft caput cum his, qui cum eo erant, & comedit duas fubalares , quee cogitabant regnare. & do- T0n ap* E .32. Hoc autem caput perconterruit omneun terram, minabatur in ea his, qui habitant terram cum labore multo, & p m S" potentatum tenuit orbis terrarum quper* qmges alas, quce fue- runt. : se]ïlS,llï 33. Et vidip ofï he)edv, & ecc , e ryriex:di'u.m c;put .fg)bito non com- w paruit, & hoc ficut alae. * 44. Superaverunt autem duo capita, q us & ipfa fimiliter pee[ 08,q ui habitant in ea.. regnaverunt fuper terram , & fuper e *4$. Et vidi, & ece A e devoravit capu t a dextera parte illh/ld ii [ / uod a laeva. . /.46. Etaudivi vocem dicentem m - ihi : Confpide ,anätra te, t,&p'tio- * & confidera, quod vides. leo- concitatus de filva rugiehs-, acipitum ',.: | /51. Et vidi, & ecce ficut & vidi, quoniam emittebat vocem hominis ad aqujlam ? * & digit, dicens : ; * erigeban;l ; E nb 5 48 -Aud'i tu ï, & quuäi* ad te, & dicet Altiffimus tibi : ] /39. Nonne tu es, qui fuperafti de quatuor animalibus ; qua obant. feceram regnare in fseculo meo, & ut per eos. veniret Fenebanrï,t temporum eorum ? 4o. Et quartus veniens devicit omnia animalia, quze tranfie- (eculum cum tremore multo, & duodädm runt, & potentatu tenuit omnem orbem cum labore peffimo , & inhabitavit tot tempïox- iüojcapka ! ribus orbem tertarum cum dolo. N 41. Et judicafti ter ram non cum veritate. e m 42. Tribulafti enim manfuetos ; & laefifti quie (c&h-tes, & di- fmüäþ vam qU* lexifti mendaces, & deftruxifti habitationes eorum, qui ficabant, & humiliafti muros eorum , q ui te non nocuerunt. que ere/)& te' a. 43. Et afcendit contumelia tua us : x | ad Alfiüïmum ,& fu— j gj comp 'P'erbi'a tgg a(ä Fortem t - 44 Et : Qqqq3. sl R s 678 J—LIBRI IV. ESDR E 44 Et—r.erpexit Altiffimus fuperba tem n. —Sf funt, & fcelera ejus completa funt. pori, & ecce Hnita E. interpre 45. Propterea non appareas tu aquila, & alze tuae hori*ihi&f' 1 E les, & pennacula tua peffima, & capita tua m &ernt t tui peffimi, & omne corpus tuum vanum: aligpa, & ungues. 2 eum 46. Ut refrigeretur omnis terra, & revertatur liberata de,-'---*— 14, À tufi yi, & fperet judicium, & mifericordiam ejus - $ qqi fecit 1e(am. P Unum, I N ^CAPUT XIL fempus: ld Efdræ sz*iancm" bujus *ifionis datur exp 16. H 7 n y.E apfus. - ^M — 'T fattum eft pitibuy " , dum lq guereïuil leq verba hæ? adaqm- x ia . H lam, & vidi, lius naft 2. Et ecce quod fuperaverat caput , k&*horiï comparueriliiþiþ t cadat quatuor al& illae, qdze ad eum tranfierunt, & ere&tee funt, ut - initium. regnarent, & erat regnum eorum exile, & tumultu plenum,. . 3. Et vidi, & ecce ipía non apparebant, & omne corpus . 19 20. 20 H aquilae incendebatur, & expavefícebat terra valde, & ego a tu- - Qquorum multu, & exceffü m : fpiritu! meo : entis, & a magno ;tjmore. vigilasïi , & dixi v £X lpüsl dL À 4 4. Ecce tu preeftitifti mi»hil h oc in 'ed,-.quöd-lfcrdtaris vigS: Vibüntu Altiffimi. $. Ecce adhuc fatigatus fam animo, & fpiritu meo invalidus k Ws » t 0E fum valde, & nec modica E eít ,in;me virtus aimultow. tjmor? , z 24 H uam expavi noCte hac. Tf Es tifftmus 6. Nunc ergo orabo Altiffimum, ut me confortet usqu em 1 .' e in UT terr, .-Et dixi : Dominator Domine, fi inveni gratiam ante ocu- DN los tuos, & fi juftificatus fum apud te prze m Q füe ultis, & fi certe - aquile afcendit deprecatio mea ante faciem tuam, 8. Conforta me, & oftende fervo tuo mihi inter - 25 W pretationem, . — QU! perl & diftin&ionem vifus horribilis hujus, ut pleni Hime conífole- 26 E ris animam meam. ; " 9. Dignum enim me hab [t inte viffima.. Et dixit ad me: uifti o&endgfg mlhl temfporum no-.. Wüm m Io. Hec eft interpretat tio vifionis h;ijus.: 7N II. Aquilam , quam vidifti afcendentem de mari, h 3. U | oc eft ff : ; hic gad regnurvnk quod vifum eít in yiüone Danieli fratri tuo. . * CA—PUT XII. 9 e finit -I2. Sed non efc illi mterpretauum 3 quomam ego nunc t1b1 interpretor, àorribi 13. Ecce dies vemunt, & exurget regnum fuper terram , üngue & erit timor acnor omnium regnorum, qua fuerunt ante eum. Tata de 14. Regnabunt autem in ea reges duodecxm, unus po& CIC Catll unum. 15. Nam fecundus incipiet regnale, & lpfe tenebit ampllus tempus pra duodecim. s monirit 16. Hzc eft interpretatio duodecim alarum., quas vidifti. 17. Et quam audiftti vocem, quz locuta eft, non de ca- s pltlbm ejus exeuntem, fed de medio corporis ejus. d aqti- I8. Heec eft mterpretatxo, quoniam poft tempus regm il- lius nafcentur contentiones non modica,. & periclitabitur, rüerunt ut cadat, & non cadet tunc fed iterum conílituetur in fuum funt, ut lmtmm. enürm, l3 I9. Et quomam v1d1ft1 fubalares o&o cohzrentes alis ejus, corpus .20. Hac eít interpretatio : Exurgent in ipfo oCto reges; o 2tu . quorum erunt tempora levia, & anni cxtatl., & duo quidem & diz x ipfis perient. t Appmpmquante autem tempore. medïo quatuor fer- aris VIas vabuntur in tempore, cum incipiet appropmquare tempus ejus, ut finiatur: duo vero in finem fervabuntur. P validus .32.- Et quoniam vidifti tria capita. quiefcentiay. timort, 23. Haec eft interpretatio: In noviffimis ejus füfcitabit Al- tilfimus tria regna, & revocabxt in ea multa, & dommabun- tur terram. jsque n 24. Et qui habitant in ea, cum labore multo fuper omnes, nte 0C qui fuerunt ante hos: propter hoc ipfi vocati funt cap:ta a mlæ f; certe 25. IHti enim erunt , qui recapltulabunt 1mp1etates ejus, & qu1 perficient noviífima ejus. tjonem ,J' coníoiee 26. Et quoniam vidifti caput majus non apparens , hæc eít interpretatio ejus : quoniam unus ex eis fuper le&um fuum morietur , & tàmen cum tormentis. rum no -27. Nam duo, qui erfeveraverint, gladius eos cm'nedet» 28. Unms enim gla ! us comedet, qui cum &0:. fed tamen hoc d hlc gladio in nov1£ïïm1s cadet. - j 3 29 Et f 680 LIBRI IV. ESDR/ÉE- 29 Et uoniam vidifti duas. fubalares trajicientes fuper Ca- d 44 3 put ) quo eft in dexterà parie, fi effem 53o. Haec eft interpretatio.. Hi funt, quos confervavn: Al- tiffimus in finem fuum, hoc eft regnum ex11e, & turbationis jj 1 funt. ] plenum dixi 31. Sicut vidifti , , & leonem, quem vidifti. de filva ev1g11an- tem, & rugientem, & loquentem ad aquilam, & arguentem 4 C 47 E eam; & mJuihtlaSJPiius, per omnes fermones ejus f-icut au.. eü oblit d11 4f E - 32. Hic eft ventus, quem fervavit Altiffimus in finem ad . fed veni eos, & impietates ipforum, & arguet ilos, & mcutlet coram | lpüs dïf*'erptlones eorum. üt (]llær« L veflre 43. Statuet enim eos in judicio: vxvos & erlt cum argue- git eos, tunc corripiet eos. Q E 34 Nam refiduum populum meum llberablt cum mlferla | epoveni $o. E qui falvati funt fuper. fines meos, & jucundabit eos , quóa- - dufque veniet finls, dies judicii, de quo locutus fum t1b1 ab jt E 1n1t10 tandavi d - herbis fa .35. Hoc fommum quod v1d1fh., & hzi m*erpretatlones -536. Tu ergo: folus dignus fuifli fcire Altiffimi fecretum oc. 31-. Scribe ergo omnia iíta in libro, quae Vldlfh » & pone | 7 -ea in loco abfcondlto 4 /..38. Et docebis ea fapientes de populo tuo,: quorum corda Tf fcis poffe capere, & fervare fecreta heec. , 110 549. Tu autem. adhuc fuftine hic alios dles feptem, ut ub; 3. Rtc oftendatur quidquid vifum fuerit Altiffimo oftendere tibi. ütus e 4o. Et profectus eft a me. Et fatctum eft, cum audiffet 3. Et oinis populus, quoniam peftranüerunt fept;em dies; & ego CO. & .mon fuiffem reveríus in civitatem, & congregavit fe omnis a- ant omn minimo ufque ad max1mum, & venit ad mey & d]xerunt 4 t mxh: dicentes: QUi aud Ie 4 s Quid peccavimus. tlbl, & quid. injufte egimus in te, ent ]gne qUOnlam derelmquens nos fediíti in loco hoc? $ Ety 42. Tu enim nobis fuperes folus ex omnibus populis , fi- Winüm. cut botrus de vinea, & ficut lucerna in loco obfcuro, & fi- 1j ut dep cut portus, & navis falvata a tempettate. 6 Et Yi 43. Aut non fuiftcmnt nOblS mala, quae contmgunt? & volay It LU $0 44 Si rCU]p tus el Iu T. CAPUT XII & XII. 68[ |Der cae . 44. Si ergo tu nos dereliqueris, quanto nobls erat melius, fi effemus fuccenfi, & nos cum incendio Sion? vit À . batxoms 45. Nec enim nos fumus meliores eorum , qui ibi mortui 5 funt. Et ploraverunt voce Inagna. Et refpond1 ad eos, & dixi : v1gllan- üenten $- 46. Confide Ifrael ,& noli trlftan tu, domus Jacob. . Eft enim memoria veftri coram Altlfïimo & fortis non 1cut au- eft obhtus veftri in tentatione. nem ad 48. Ego enim non dereliqui vos, neque exceiïï a vobis: fed veni in hunc locum, ut deprecarer pro. defolatione Sion, t coram ut quarerem mlferlcordlam pro humlhtate fan&:ücatlonls veftrae. n argue- - .49. Et nunc ite unufquifque vefirum in domum fuam & mifent ^ ego veniam ad vos poft dies iftos. 5o. Et profe&tus eft populus, ficut dixi ei, in civitatem: ^ quoa 1b1 1 $1. Ego autem fedi in campo feptem diebus, ficut mihi mandavit, & manducabam de floribus folummodo agri, de herbls fa&ta eft eíca mihi in d1ebus illis. xOfleS- xn ecretürn CAPUT XIIL & pont Altem m[ 0 Efdre oflenditur cum zpf us mterþremtzone. T fa&um eft poft dies feptem, & fomniavi fomnium n corda : "E no€te. 2. Et ecce de mari ventus exurgebat, ut conturbaret omnes ut t1b1 Hu&us ejus. e tlbl 4. Et vidi, & ecce convalefcebat ille homo cum m]lllbus coeli, & ubi vultum fuum vertebat, ut confideraret, treme- . & omnis ? bant omnia, quae fub eo videbantur: 4. Etubicümque exibat vox de ore ejus, ardefcebantomnes, dixerunt qui audiebant voces ejus, ficut qu1efc1t terray quando fen- ferit ignem. js 1f fey .5. Et vidi poft haec, & ecce congregabatur multitudo ho- f minum , quorum non erat numerus, [de quatuor ventis coe- lls » li, ut debellarent hominem , qui afcenderat de mari, 105 ü 6. Et vidi, & ecce fïblmetlpü fculpferat montem.magnum, & volavit fuper eum. j 7. Ego autem quafivi videre regionem , vel locum, unde fculptus effet mons, & non potui. Rrrr g ? Bib. Tom. VIIL . —8. BI us 3 683 LIBRIIV. ESDR E WLC EE 25 | $. Et poft hzc vidi , & ecce omnes, qui congregati funt ad eum, ut expugn qui in arent eum , timebant v*alde», tamen audeþant dem pugnare. L] ( .2 g. Et ecce, ut vi dit impetum multitudinis venientis, non jb levavit manum fuam , neque frameamtenebat , neque aliquo | P ^ vas bellicofum, nifi folummodo ut vidi. dentem 10. Quoniam emifit de ore fuo ficut flatum ignis, & de la- 46. | biis ejus fpiritus flammse, & de lingua ejus emittebat fcintillas, & tempeftates, & commifta fünt omnia fimul , hic flatusignis; qui per & Íípiritus flammae , & multitudo tempeftatis: E ; 26 g . j ir. Et concidit fuper multitudinem in impetu., quae prae- parata erat pugnare, & fuccendit omnes, ut fübito nihil vi- imem, deretur de innumerabili multitudine 3. ] : , nifi 'fo;um-mo,do pulvis, fum: ( & fumi odor, & vidi, & extimui. - . 12. Et poft haec vidiipfum hominem d:efcædän-—täm d'ä mon- Tat exp 9. P te, & vocantem ad fe multitudinem aliam pacificam, .13. Et accedebat ad eum vultus hominum multorum , ; quo- €05, qi rumdam gaudentium, quorumdam triftantium : aliqui vero 3. 1 terram, alligad, aliqui adducentes ex eis , qui offerebantur & segro- tavia multitudine pavoris, & expergefattus fum , & dixi: rE 14. Tu ab initio demonftrafti fervo tuo mirabilia heec, & locüs o TYenum, dignum me habuifti, ut fufciperes deprecationem meam. 15. Et nunc demonftra mihi adhuc interpretationem fom- AF oftendi nii huju:. 16. Sicut enim exiftimo in fenfu meo, va& , qui d'e-r'el—i&i Ut Vitüg fuerint in diebus 1llis Nf ; & multo plus vae his, qui non íunt dereli derelicti. - 17. Qui enim non funt dereli&ti, triftes erant. . - . ^s aent a 18. Intelligo nunc , qus3e funt repofita in novi ffi mis di ebuä, 34 E & occurrent eis, fed & his, qui dereli&ti funt.- Volentes 1g. Propter hoc venerunt erim in pericula magna, & ne- .l ceífitates multas, ficut oftendunt fomnia hzc. x36 S 4o. Attamen facilius eft periclitantem venire in hunc; &lfiest quam pertranfire, ficut nubem a fzeculo, & nunc videre; 3* I tes') lt quae contingunt in noviffimo. Et refpondit ad me, & dixit: ^91. Et vifionis interpretationem dicam tibi: r TUnt p 22. Quoniam de his dixifti, qui dereli&i-fqm.:, '*hæ.c- e-&-in; Ws It 20 Q .telfpj'-e tatie.; n Det l ! 23 Qul CAPUT XIIT. 685 funtad 23 Qui aufert periculum illo tempore,, hic fe cuftodmt- debant qui in periculo inciderunt, h1 funt, qui habent opera; & fi- dem ad Fortiffimum. | j, 00 24. Scito ergo, quoniam magls beatificati funt - qul dere- li&i, fuper eos, qui mortui funt.- liquod 25. Hs interpretationes vifionis : qula vidifti virum a(cen- ; de l dentem de corde maris, 26. Ipfe eft, quem confetvat Altiffimus multis temporibus, mtxllas, i Ing; qui per femetipfum liberabit creaturam fuam, & ipíe difpo- beb. qm dereli&ti funt: 27. Et quoniam vidifli de ore ejus exxre ut fpmtum & & pre- nihil v ignem, & tempeftatem: 28. Et quoniam non tenebat frameam neque vas bellico- puliis fum: corrupit enim impetus ejus multltudlnem, qua vene- demot rat expugnare eum, haec eft interpretatio : .29. Ecce dies wemunt, quando 1nc1p1et Altiffi mus liberare €os; qui fuper terram funt. B qllü yr vero 3o. Et veniet in exceffu mentis fuper eos, qui 1nhab1tant terram L 31. Et alii alios cogltabunt debellare; civitas civitatem, & dixi: A locuslocum , & gens adverfus gentem, & regnum adverfus hi, regnum. lam, of me' 32. Et erit, cum fient hec, &contmgent figna, quseante oftendx tibi , & nunc, revelabitur filius jgmeus, quem v1d1fu, ut virum afcendentem- dereh&l 33. Et erit, quando audierint omnes gentes vocem e]us : of fun & de:ehnquet unufquifque in 1egxone fua bellum fuum, quo: habent ad alterutrum : 34. Et colligetur in unum mulutudo mnumerablhs, ficut volentes venire, & expugnare eum. 35. lpfe autem ftabit fuper cacumen montis. Sion. &v 46. Sion autem veniet, & oftendetur omnibus parata, & ædlficata., ficut vidifti montem fculpi fine manibus. hunca 31. Ipfe autem filius meus arguet, quae adinvenerunt Gen- tes, impietates éorum has,' quae tempeftati appropinquave- &dxxu. runt propter mala cogitamenta eorum , & cruciamenta , qul- bus incipient cruciari: "m 38. Quae affimilatze funt flammze, & perdet eos fine labo- re per legem , qua& igni affimilata eft. Arrr a 9Ei j 8 ï 684 LIBRIIV. ESDR £ '39. Et quoniam vidifti eum colligentem ad fe alia&l.multï- : .55' y tudinem pacificam. - * tpum voi . 4o. H& funt decem tribus, -qqæ captivae »fa&æ' funt deter- E^ «6 Et ra fua in diebus Ofeszeregis, quem captivum duxit Salmana- * ent enim far rex Aff e tibi gravi lati funt in terram aliam. yriorum , & tranftulit eos trans Humeg, & trans j m E 41. Ipfi autem fibi dederunt co nfilium hoc ,'l ut däreli.nqile- : rificans ( rent multitudinem gentium, & proficifcerentur in ulteriorem tempus f regionem , ubi nunquam inhabitavit genus humanum. 42. Vel ibi o b mET bfervare legitima fua , — quae non fuerant fer- vantes in regione fua: 3 bu; jllata .45. Per introitu t j N autem :gng uftos- fluminis Euphratem in- troierunt. - 44. Fecit enim eis tunc Altiffimus figna, & B : *ïïatuït VePä; - Jb fluminis, ufquequo tranfirent. 45. Per eam enim regionem erat via multa itineris, anni unius, & dimidii: nam regio illa vocatur Arfareth.. ^ 46. Tuncinhabitaverunt ibi üfque in noviffi ^ I.ETE Q & nunc iterum, cum coeperint venire. mo 'tempom: : Eflo, ] . 47. Kkerum Altiffimus ftatuet venas fluminis, ut poffint * füper ped tranfire: propter hzc vidifti multitudinem cum pace. 3 hev -48. Sed & qui dereli&ti funt de populo tuo, hi funt, qui : Mioyfi, q inveniuntur intra terminum meum. j 4 t 49. Fattum erit :ergo , quando incipiet perderé multitu- ; Uuxi eu dinem earum , quze colle&tae fun , e 'gen/tes » proteget eos, qui | lebus m fuperaverunt populum: 5o. Et tunc ottendet eis multa pl urim a 'porftent»a; F Eu ! feere, j s1. Et dixiego: Dominator Domine , hoc mihi oftend e; 6. Hgc propter quod vidi vi dixit mihi : & rum afcendentem de fcordeg maris. Et 7- Etn Sl I $2. Sicut non potes hzec vel fcrut ari , vel fcire quze fant in profundo maris: fic non poterit quifque fuper terram vi- - Ihiter preta dere filium me 9. Tt i P quid vel eos, qui cum eo :fun't, nifi in tem- pore diei. CüIm confr CImpora 53. Hsec eft interpretatio fomnii, quod vidifti ; & propter quod illuminatus es hic folus. I0 QUI 34. Dereli Bora appye quifi erim tuam ; & circa meam Vacafti*legem, lt Due & quæfïüþ TUnt g x fs s. Vi. LI z C Al PUT —.—an. & XIV. 685 — A. i imi : s 3 i - —'5'5. Vitam enim tuam difpo fuifti inx fapientia , & fenfum K tuum vocafti matrem : x d Altiffimum; du $6. Et propter hoc oftendit tibi merces apu imm: d- erit enim poft alios tres dies tibi gravia & mirabilia. , ad te alia loquar» ,& exponam LUne | &us fum, & tranfii in campnm, multum glo- $1. Et profe elinqüe- rificans & laudans Altiffimum , de mirabilibus , quae per à tempus faciebat : eriorem E. ^. $8. Et quoniam guber nat ipfu—m ,& quae fun/t in temgorif nl qfer- | busl-illïatai & fedi ibi tribus 'diebus,. temi- - .CAPUT XIV. Ejdra in rubo, & fuz*üm q k vena s Apparet iDomi'nm Y u&dam arfana revelat. b, flnni 1. [/ T. fa&um eft tertia die, & ego fädebam fub qitefcu. 2. Et ecce, vox exivit contra me de rüubo, & dixit: 4 moe Efdra, Efdra. Et dixi: Ecce ego , Domine. Et furrexi fuper pedes meos. Et dixit ad me: E poffint 1 latus fum fuper rubum , & locutus fum 3. Revelans reve i, qi Moyfi, quando populus meus ferviebat in /Egypto ; 4. Kt mifi eum, & eduxi populum meum de /gypto , & multit-. adduxi eum fuper montem Sina, & detinebam eum apud me diebus mul:is.. - 20$, ( s. Et enarravi ei mirab ilia mü'lta., & oftendi ei fecreta, & finem, & praecepi ei, dicens : k**texm porum oüendea | 6. Hsec in palam facies verba, & haec abícondes. ». Et nunc tibi dico: ans. H & fomnia , qus vidifti, & $. Signa, quae demonftravi , interpretationes , quas tu vidifti, in corde tuo repone ea: g ïuqf . 9. Tu enim recipieris ab omnibus , converteris refiduus yram Vi in .cem-/ : cum confilio meo, &,—cü,m fimilibus tuis, ufquequo finian.ur tempora. IO. 'uoniam fæcülum perdidit juvengutem fuäm ^ & tem- »ngopter ; ; pora appropinquant fenefcere. 1r. Duodecim enim partibus divifum eft fæculxum,& tranfie- um ] runt ejus decima , & dimidium decima: partis. 12. Superíunt autem ejus poft medium decimae partis. " j V Rrrir 3. ;3. Nunc j "L.IBRI- IV. ESDR J€ - 696 [ É [ I5. Nuïnc ergo difpone domum tuam , & cofriþe' populum. 3 ' ag B tuum, & & le; confolare þumiles eorum , & renuntia jam corrupte- ; omnem| 9. À 14. Et di mitte abs te mortales co.gitation-es'a, & projice abs / 20, l'e te pondera humana, & exue jam infirmam mnaturam , & - repone in unam partem moleftiffima tibi » ! fiberati f f cogitamenta ; & fe- * g. E 1tina tranfmigrare a temporibus his: p quut 15. Qu2 enim vidifti nunc contigiffe lmäla, iterum horu m deteriora facient: - 2 ao p ures ve 16. Quantum enim invalid um fiet fieculum 'a fene&ute, X : /-- tantum multiplicabuntur fuper inhabitantes mala. [ vis, qu . &t .17. Prolongavit enim fe magis veritas, & appro-pin'q*uavi.i: 4 quod do mendacium. jam nem.e H enim feftinat venire, quam Vil(iiitiglvifwA | » E um für 18. Et refpondi, & dixi coram te, Domine: - 3. Si I9. Ecce enim ego ablbo, ficut preecepiiti mihi , & corri- 've&rum3 piam prafentem populum. Qui autem iterum nati fucrint, | / diam con 15 quis commonebit? Á 20. Pofitum eit ergo fae 3 fu culum in tenebrïs, & qui inhabi- I feviviiee tant in eo fine lumine. * : Tum ftla 21. Quoniam lex tua ibcenfa eft , propter quod r-iemoxfcit,' I qua a te fa&ta funt, vel qua incipient opera. 36. Aq üique di 22. Si enim inveni in te gratiám, immitte in me'äSpi-fitUm; fanQtum , & ícribam omne, quod fa&um eft in fzcculo ab ini- 3. k tio , feth fum nire í e us erant in lege tua fcripta, ut poffint homines inye- ' $. Rt mitam, & qui voluerint vivere in noviífimis, vivant. 23. Et refpondit ád me, & dixit: Vadens congrega popu- (icens: | 39. Et lum, & dices ad eos , ut non que&rant te *djebus quädrg- s hi H ginta. 24. Tu autem praepara tibi buxos mrultos, & accipe tecum imilis, Saream, Dabriam, Salemiam,: Echanum ,. & Afiel ; quinq'uä ; 4o. Rt hos, qui parati funt ad fcribendum velociter. C'üctaba: 25. Et venias huc , & ego accendam in corde tuo lu fl plentia 4. Ft nam intelle£&us, quae non e ; xtinguetur, quoad ufque' finian- tur, qus inciples fcribere. P - 4 À ., 26. Et tunc perfe&tis quaedam palam facies , quzed äm -faf runt, qu pientibus abfc : 45. No onfe trades : in crïaüin/um*e—nim hacho;a*in?ij.. dfm lo Q pies fcribgïe. 44. $q Qüattor 27- XEt* 4 687 CAP uk T Xxv; | hn] - »7. Et profe&tus fum , ficut mihi pr x 3 * . / ^ n - omnem populum, & dixi: æce,vpit' ,& con grxev'gaVi Lorlrupte-ln- , 28. Audi , Iífrael, verba hzec: ojice Ebs Á 29. Peregrinati funt patres no firi ab initio in Xgypto, & m - liberati funt inde: . tae c h& 3o. Et acceperunt legem vt juam non ci;&b«diefunt, ! quam & vos poft eos tranfgreffi eftis: tem, & terra ;Sion , & m-h'erumk | 31. Et data eft vobis terra in for --patres veftri, & vos iniquitatem feciftis , & Xn.on,'ïferVaftïis z :n'e&ute,i.' vias, quas praecepit vobis Altiffimus: - ftulit a vobis in tempore, 2. Et juftus judex cum fit, ab : ;iriquavit l quod donaverat. iüi, vifio- i 33 y Et nunc vos hig e üïs, & fratres väüri -intrqrfum ve. j frum funt. * 24. S1 ergo imperaveritis fenfui veftro, & erudieritis cor & corrie vi confervati eritis, & poft veftrum, vi : mortfam mifericOr-ä jfünib |^ diam confequemini. ; * 35. Judicium en! " m poft mortem veniet , quando iterum . revivifcemus : & tunc Juftorum nomina parebunt , rum fa&ta oftendentur. yero K irat me, /36. Ad me igitur nemo accedat nune, neque requ E ufque dies quadraginta. * . ippintum 37. Et accepi quinque v iros, ficut mandavit mihi, ; & pro jlo abit - fe&ti fumus in campum , & manfimus ibi. nes 11v 9. Et fa£tus fum in craftinum , & ecce vox vocavit me, . dicens: Eídra aperi os tuum , & bibe, quo te potavero. ga pon - 39. Et aperui os meum , & ecce calix plenus porrigebatut s qu T [ fimilis. mihi . Hoc erat plenum ücut aqua: color autem ejus utignis petem 4o. Et accepi, & bibi: & in ec cumi bibiffem , cor meum cruciabatur . intelle&u , & in pe&tus meum increfcebat fa- ) quinqüä : pientia. Nam fpiritus meus confervabatur memoria. go Juctt. * 4I. Et apertum eft os meum , & non eft claufum amplius. 42. Altiffimus dedit intelle&um quinque viris, & fcripfe- . runt , quze dicebantur exceffiones no&tis, quas non íciebant, 43. No£te autem manducabant panem ,-ego autem per diem loquebar, & per noCtem non tacebam. u inFl' à *.44. Scripti funt autem per qua draginta dies libri ducenti * 45. E& ", E*i X j - ! 1 -— i 688 LIBRIIV. ESDRJE i * cient fe 4'-5.'Et' fa&tum. eft - cum compleviffent quadraeinta "diesg locutus eft Altiffimus , dicens: Priora quze fcripfi fti in palam X pone, & legant digni , & indigni. P |ouV 46. No X Eo5Q eos fapientibus de populo tuo.- iffimos auütem feptuaginta conferVgþis ; ut t?adas [ ov 47. ln his enim eft vena intelle&tus ! TibUs eo 16. Ei » &. 'fal—pienti'æ :fohs» & fcientiae Humen; Etfeci fic. L lefcente [ um fuo MA TPUT XV.- Ev T terit. :Prædicun':ur'mulïæ calamitates fæ?ulo /i;perwn.tuvm. ?o1R P Cce loquere in aures plebis mese fermones | proph'ä—tiæ, d- domuse l. E quos immifero in os tuum, dicit Dominus : p BD 2. Etfac, ut in chart a fcribantut-;, quoniam fideles*'& [ Gendum viri funt. LE tas eoru 4. Ne timeas a cögita*iönibus adverfum te incredulitates dicentium. - , nec turbent te 20. F I mevereg 4. Quo . tur. niam omnis incredulus in incre—d.ulitate 'fua', morie- - Bo -D dedert - 8$, Ecce ego induco , dicit Donünus, füper orbem terra- rum mala, gladium, & famem, & mortem, & interitum: 41. Sic .6. Propter C [ reddàm j 22, No adimpleta funt opera nociva illorum. quod fuperpolluit iniquitas omnem terrjam j - .*- Propterea dicit Dominus : LE bt rhon , lerram, $. Jam non filebo de impietatibus eorum I-,' qua irreli gifo.fe 23. Ex agunt, nec fuftinebo in his, quze inique exercent: ecce fan- guis innoxius, & juftus clamat ad me & peccat o .a'nimæ . jui'to*rum 24 Vx clamant perfeveranter. 9. Vindicans vindicabo illos, dicit Dominus ^* 99 dicit Dor omnem fanguinem innoxium ex illis ad me. » & acqci-plivam* 25. No. 10. Ecce populus meus quafi grex ad occifione jam non patiar illum habitare in terra JEgypti.- m duöitür', Á 26. QU( II. Sed educam eum in manu potenti, & brachi 0. excelfo, & percutiam plaga ficut prius: & Corrumpam o mnem ter- Y Jan ram ejus. Deccaftis 12. Lugebit ]Egypt.irs, & fundamenta e jus plaga Ve.fberata, & caftigatione, quas inducet ei Deus. ?. Ec defi- (39 Rte 13, Lugebunt cultores operantes ter*rgm ; quoniam iil ciept !t »- LAPUT XWI L 689 1 dies, c1ent femma eorum ab uredme, & gmndme, &a fldere ter- rlblll. n palam 14. Vde fæculo, & qu1 habitant in eo: t tradas 15. Quia appropinquavit gladius, & contritio eorum , & exurget gens contra gentem ad pugnam, & rhomphæam ma— j2 fons nibus eorum. .16. Erit enim mmnftabllltm hommlbuä *& aln alns inva- lefcentes non curabunt regem fuum, & principes viae gefto- rüm fuorüm in potentia fua. LT. Concuplfcet enim homo in civitatem ire , & non po- terit. Id, -18. Pr0pter fuperblam enim eorum civitates turba«buntur, Y domus exterentur, homines metuent. - ophetige .19. Non miferibitur homo proximum fuum, ad irritum fa- deles & ciendum domos eorüm in gladium , ad diripiendas fubftan- tias eorum, propter famem panis, & tribulationem multam. arbent 20. Ecce ego convoco, dicit Deus, omnes reges terrze ad me verendum, qui funt ab Oriente, & ab Auftro, &ab Eu- à morie ro, & a Libano, ad convertendos in fe ; & reddere : quæ dederunt illis. o terta 21. Sicut faciunt ufque hodle ele&m mels, fic facxam & reddam in finu eorum, Hzec dicit Dominus Deus. ritum um 22. Non parcet dextera mea fuper peccatores , nec ceffa- bit rhomphaea fuper eiïundentes fanguinem innoxium fuper terraim. 23. Exiit ignis ab ira-ejus , & devoravit fundamenta terrae, relige eccetan & peccatores quafi ftramen incenfum. uftorm 24. V:e eis, qui peccant, & non obfervant mandata mea, dicit Dominus. accipiam 25. Non parcam illis. Difcedite hlu a poteftate. Nolite contaminare fanctificationem meam, ducitily 26. Quoniam novit Dominus omnes, qui delmqüunt inil- lum: propterea tradidit eos in mortem, & in occifionem. | excelf 27. Jam enim venerunt fuper orbem terrarum mala, & ma- nebitis in illis: non enim liberabit vos Deus,. pr0pter quod nem peccalhs in eum. d .28. Ecce vifio horribilis, & facies llhus ab Oriente. rerber? .20. Et exient nationes draconum Arabum in curribus mul- Blbl .[bmn VIII Ssss tlS) ]la m defl en 690 — LIBRI IV. ESDRJL t1s, & ficut fiatus, eorum numerus feretur fuper terram, ut 4 El Jam timeant. terent « & trepident omnes ,. qui illos audient. 3o. Carmonii infanientes in ira, & exient ut apri de i'lva' D d U & advenient in virtute magna, & contitabunt in pugnam cum fldus, 111:5., & vaftabunt portionem terrae Affyriorum. - [ mus, uft 31. Et poft hzec fupervaleícent dracones nat:v:tat:sfuæ me- |oa E ruerunt mores, & convertent fe confplrantes án: v1rtute magna ad perfequendos eos. 6 K 32. Mti turbabuntm ,& ülebunt in v1rtute1]lorum & con- i& ejus, vertent pedes fuos in fugam, 4 V 33. Et aterritorio Afïyrlm um fubfeffor obf debit eos, & ühas tüa confumet unum ex illis, & erittimor) & tremor in exerc1— * amatoribi tu 1Ilorum, & contentio in.reges ipforum. $. 0q 34. Ecce nubes ab Oriente, & Septentrione, ufque ad Me- aüInventi ridianum, & facies earum horrlda valde, plena iree , & pro- 49. Im cellae, - mem & 35. Et colhdent fe invicem , .& collident f'dus coplofum vmlatlom fuper terram, & fidus lllorum, & erit fanguls a gladlo ; uf- $6, $1 ue ad v entrem,, 1 e füper 46. Et fimus homlms., ufque . ad fubfh amen cameh, &erlt SI- Ini timor, & tremor multus fuper terram: 1er1bus, 37. Et horrebunt , qui videbunt iram illam, & tremor ap- . Nu prehendet illos: & poft hzec movebunt nimbi copmü, 55 Ni (38. A. Merldlano, & Septentuone & portlo al1a ab OCCI- dente. percuffio, Ineoriata ..59. Et fupermvalefcent ventl ab Orlente ,& recludent eam, $4. Ex & nubem, quam íufcitavi in ira, & fidus ad faciendam ex- $5. M territationem ad orlentalem ventum & Occ1dentem vmla— dltlonem bitur: 4o. Et exaltabuntur nubes magnæ., & validze, plenæ næ, 36 Sic Dew, & & fidus, ut exterreant omnem terram , & inhabitan:es eam, 9. & & infundent fuper omnem locum altum, & emmentem üdus terribile, Uvttates ent 4Y. Ignem , & grandmem & rhomphæas volantes , & $ R aquas multas, ut etiam 1mpkantur omnes camp1 & omnes tivi plemtudme aquarum multarum, btnt Carr Aquee 42. Et demolientur civitates, & muros, &montes., &col les, &ligna ülvarum & fcenum pratorum, & frumenta €eo-. $9. [nf rum. l 43 GR CAPUT XV 69t a, ut 43. Et tranfibunt conftantes, ufque ad Babylonem, & ex- - terent eam ; je filyo: 44. Convenient ad 1pfam & circuibunt eam, & effundent qamum . fldus, & omnem iram fuper eam; & fubibit pulvis , & fu- mus, ufque in ceelum, & omnes in ircuitu lugebunt eam: foeme- 45. Et qui füb ea remanfermt ferv1ent his , qm exter- ipn d - ruerunt . 46. Et tu Afia concors in fpem Babylonls ,& glorla perfo- &co na ejus, 47. V& tibi mifera, propter quod a(ï' milafti ei, & ornafti e05 & - filias tuas in formcatlone, ad placendum , & gloriandum in | exerc - - amatoribus tuis, qui tecum cupierunt femper fornicari. 748. Odibilem imitata es in omnibus operibus ejus , & in e ad Me. [ admventlombus ejus: propterea dicit Deus : 49. Immittam tibi mala ) viduitatem , paupertatem , & fa- &pn mem, & gladium, & peftem, ad deva&andas domos ituas a 'oplofum v:olatxone, & morte, & glorla virtutis tuae.- E So. Sicut flos üccabltur, cum exurget ardor, qu1 emliï'us dio, wf . eft fuper te, $1. Infirmaberis ut paupercula plagata , & caftlgata a mu- P &Bl'lt - lieribus, ut non poffint te fufcipere potentes & amatores: amor ap /$2. Numquid ego fic zelabor te, dicit Dominus : 53. Nifi occidiffes eleCctos meos in omni tempore, exaltans ab OCCl- : percufï' onem manuüm, .& dlcens, fuper mortem eorum, cum inebriata effes : lent eama * $4. Exorna fpeciem vultus tui. vdam er $5. Merces formcatloms tude in finu tuo,. propter hoc red- itionem accipies. om vio 3 $6. Sicut facies ele&hs meis, dlClt Dommus, fic facæt t1b1 . Deus, & tradette i& malum. lend i 1'68 eam» $7- "Et. nati tui fame interibunt: & tu rhqmphæa cades, & civitates tuae conterentur , & omnes tul in campo gladlo Ca- .em fi0Us dent. 3nté$ s $g. Et qui funt in montlbus fame perlbunt, & manduca- - bunt carnes fuas, & fangumem bibent, a fame panis, & fiti v» & omne 4 . aquae. & : col 59. Infelix per maria venies, & rurfum acclples mala. 60. Et in tranfitu allident c1v1tatem occifam, & exterent me n £0 h ali- p SssSs 3 H 692 LIBRI IV.. SDRA:. ahquam pomorem terrae tuae, & partem glorise tuse exter- 14 f minabunt,. rürfum revertentes ad Babylonem- fubveríam. niant fü 61. Et demohta eris 1111s pro ihpula & 1pü erunt t1b1 i.l ignis :. mat fun 62. Et devorabunt te, & cxvvates fuas, terram tuam & 6Q montes tuos , omnes f lvas tuas , & lignum fluähferum 1gm fatio ; - comburent. Tam, 63. Filios tuos captwos ducent, & cenfum tuum in præ- 17. Y dam habebunt ,& gior:am faciei tuze e*ctermmabunt. 15. I frülti n CAPUT XVI ; EO UV I9, I Ilarwmla um*verþ orbi de,?)latzo in fine ? fuz*um 20. E F tibi Babylon, & Afia, vae tibi /Egypte, & Syrla funt fap V 2. Pracingite vos faccis , & ciliciis, & plangite les At E Veihos., & dolete : quoniam appropmquavxt contritio veftra. - Uls, fiei 3. Immiffus eft VOblS gladius, & quls eft, qul avertat 11- -44. E lum2 effe dire 4- Imm1Fus eft in Vobls lgnls, & qms eü, qul extmguat ram, gla illum 2 0A $. Immiffa funt VOblS mala, .& quis eft, qul repellat.ea ? ?. & gladlm 6. Numqmd repellet aliquis leonem efumentem in filva, aut 24. Ft extinguet ignem in ftipula, mox quando coeperit ardere ? - enfole 7. Numquid repellet. ahquls fagittam, a. faglttarxo fOI'tI mlf— íam ? - Utes ejus v '233 NO g. Dommus fortls 1mm1tt1t mala, & qu1s eft, qul repellat eam 1 ea? 26. Lj 9. Exiit 1gms ex 1racund1a e;us, & qms eü, qur extmguab EE eum 23 ClS magn IO. Corufcabxt, & qms non tlmeblt? Tonablt, & qUIb non 29. Cu pavebit? àüdite rri, Dominus. commmabltur, & qu:s non fund:tus conte- 20 Ye retur a facie ipfius ? QUi ab(co I4. CTerratremuit ; & fundamenta: ejus, mare: Hu&ümt de 3 profündo;; & fuétus ejus d frurbabuntur, & pifces e)us a;facxe Otibus Domini, & a gloria virturis ejus: Í3. Quomam fortis dextera ejus,. quae: arenm: tendit : fa- NT hi $5 qui. g:ttæ ejus-acutee , quae: ab ipfo mittuntur;; non dehcaent, 3 Sie cum coepermt mlttl in fines terrae. f 14 Ecce ütntib * * CAPUT XVL — 693 eiter ^ El 214 Ecce;mittuhtur?mala,-&-. non r»eyffertentur* , donec ve- i rj niant fuper terram. 15. Ignis fuccen " ;ibi* I ditur , & ,I*Jmnx e.-xtiqnguemr ; donec gonfu- mat.fundamenta terra. m, t 16. Quemadmodum non -red-it'— fagitta, miffa a välidq, fagit- m igai | tario 5 fic non revertentur ma la, fluæ mj,lïa fuerinþ an ter- ram. V P 7- Va mihi, vae mih ( i: quis me liberabit in illis diebus? p I8. Initium dolorum , & multi gemitus, initium famis, & multi interitus, initium bellorum - & formidabunt poteftates, : * initiumdi malorum, & trepidabunt omnes. L la.?x I9. In his quid faciam , cum venerint ma 20. Ecce fames, & plaga, & tribulatio , & ,.anguftia,. miiï'a ) .ria. funt flagella in emendatione, te filios 41. Et.in his omnibus . fe non onvertent: ab. ïini'quitati'bus v per: y veltta. fuis, neque flagelloram memores erunt fem -92. Ecce erit annonz vilitas fuper terram, fic ut puten t.fibi je;tat j effe dire&am pacem , & tunc germinabunt mala-fuper ter- xtïnguat' ram, gladius, fam es , & magna confufio : .23. A fame enim p lurimi, qui inhabitant terram interibunt, od at2 & gladius. perdet cae:eros, qui fuperaverint a fame, -24. Et mortui ficut ftercora projicientur, & n on .erit, qui, (i[vay aut dere ? coníole:ur eos. Derelinquetur enim terra. deferta, & inif' tates ejus dejicientur. for'tï ml« lat terram.,ï &quemlnet 25. Non derelinquetur, qui co eam. repelit 26. Ligna dabunt fru& us, & quis vindemiabit.illa. extinm 27. Uva matura fiet , & quis calcabit illam ?) erit enim lo- cis magna def:rtio. * 1 29. Cupiet en m homo lllohain.efxfz' videre ; vel vocem ejus | quib 00 - audire. de civitate deceqm*,« & duo de agro, ys (* 29: R-;e]inqüentur enim qui abfc onderint fe in denfis nemoribus, & fciffuris petrarum: /4o. Quemadmodum derelinquuntur in äu&äïat d,e oliveto) . & fmgu]ig ( arboribus tres,. aut. quatuor oliyae 5 jüfi 4 .31. Aut ficut in vinea vindemiata racemíi Vrgl;iþnquuhtur ab eam Ícru antur : : d his, qui diligenter vin gnd!ï 32. Sic relinquentur in diebus illis tre $, au»tk quatuor. ab UE Ícrutantibus domos eorum in rhomphaea. L] Ss*gs'g T f« 694 d ET 'Et relirniquetur terra deferta, & agri erSi'nv'eferabun-t, ä .St$ & vic ejus, & omnes íemitae ejus germina : Cum &i quod non tranfibunt homines per eam. bhuknþ-t Ípinas ,eo E. * [ Omne 54. Lugebunt virgines non habentes fponfos, lu gebünt mu- lieres non habentes vi z P n rQS ,.'Xllügebunt" filie earum non ,hg'beg— $ tes adjutorium : & jufh 35. Sponfiearum in bel exterentur. lo confumentur, & viti -eärüm.in faiiie - $ i fs 1gn 36. Audite vero ifta, : & cogr—iöfcite ea, fervi -Domihi. s Vi Corai 27. Ecce verbum Domini , excipite illud : d ! ne diis c;edaïf.ïv ssl tis, de quibus dicit Dominus. Adinyer 38. Ecce appropinquant mala, & non fard-a*nf.; u TUm, :39. Quemadmodum preegnans, cum parit in nono menfe fi- $6. ] lium fuum , appropinquante hora partus ejus , ante horas um &l duas, vel tres, dolores circumeunt ventrem ejus, & prode- unte infante de ventre, non tardabunt uno pun&o: ) E Tum fl .40. Sic non morabuntur mala ad prodeundum. fuPer—tte;i'—?li ARA ram, & feculum gemet,& dolores circumtenebunt illud. — - Tusef -41. Audite verbum, plebs mea : parate vos in : pügnam?zï& : 3 in malis fic eftote, quafi advenze terrae. terram -42. Qui vendit 60 perditürus. ; quafi qui fugiat : & qui emit, quaf qui . a duita Ór &edificat, quafi non habiturus. EI fuüf , quäfl qui xfru&ium «no'kn (cgpvi-af: & qtïi o CCm mo 44. Qui feminat,. quafi qui non metet- : fic -&—'äüi ;-vine-amj'- Wt potay putat4 quafi non vindemiaturus. - fo .45. Qui nubunt , fic quafi nübunt, fic quafi vidui. - filios non fa&uri : & qmnon poris, Q $. E 46. Propter quod, qui laborant, fine caufa labdrah/t.*-- :47. Fruttus enim ilorum alienigenae metent, & fubftan- nat on 64 H tiam illorum rapient, & domos evertent, & filios eorum ca- Cotdibu ptivabunt, quiain captivitate, & fame generant natos fuos. i . 48. Et quidnegotiantur in rapina . quantum diu exornant 6s P Civitàtes, & domos fuas, & poffeffiones, & perfonas fuas : - Opera y .49. Tanto mag - fninus. is gdzelabq'r eos fqur- peclcata- fua, dic.iF'Do; D 65, ] Coram | .. 5o. Quormodo z e'»lg;tur forniöaria -»mulierem idoneam & bq - Unt 1 fiam : valde ; E — 6 COram | CAPUT XVA. 695 burt, 51. Sic zelabltur juftitia iniquitatem cum exornat fe, &ac- i, 60 cuíat eam in facie, cum yenerit , qui defendat gxgulrentem omne peccatum fupcr terrau.- int Qu . $2. Propterea nolite fimilari- ei, nec operlbus ejus : haben- $3. Quoniam adhuc pufll um, & tolletur i quulras aterra, & juftitia regnabit in vos. n fame $4. Non dicat peccator fe non peccaiie : quoniam 'carbo- nes ignis comburet fuper caput ejus, qui dicit ; Non pecca- fil, P vi coram Domino Deo, & gloria ipfius. creda $s. Ecce Dominus cognofcet omnia opera hommum & adinventioncs illorum , & gogltauones ilorum, & corda illo- ruim. en(e f - $6. Dixit emm Fiat terra, & fa&a eft: Hat coelum & fas- e horai &um eft. $1. Ex in verbo illius ftellae fundatae funt, & novit nume- prode rum fteliarum - er.«t $&:58, Qui fcrutatur abyffum, & thefauros illarum : qui men- tllud fus eft mare, & conceptum ejus, 130 & 59: Qui conr-iuflt mare in medio a.quarum, & fufpendit terram fupcr aquás verbo fuo. aft qui 6o. Qui extendxt coelum quafi cameram, füper aquas fun- dav jt eum. (6r. Qui pofmt in de'er o fontes aquarum, & fuper verti- & qu cem montium lacus ad emlttendum üumma ab emxnentl petra, c vineatt ut potaret terram. 62. Qui finxit hommem,, & pofult COT fuum in medlo cor- qui hU porls, & mifit ei fpiritum , vitom ; & intelle£tum, 63. Et fplramen Dei ommpotentls, qui fec1t omnia, & fcru- tinat omnia abiconfain abfconfis terrae,. fubtn 64. Hic novit ad inventionem veftram, &. quæ£og1tatis in cordibus veürls peccantes , & volentes occultarc peccata ve- rum C* fira. * :xOl'nant 65. Propter quod Dommus fcrutinando fcrutinavit omnla opera veftra, & traducet vos omnes 5 füas : j 65. Et vos confufi eritis, cum proceiï'ermt peccata veftra coram hominibus , & mlquxtates erunt ; qua accufatores fta- bunt in die illo: n&bO' 67. Quid facietis ? aut quomo do abícondetis peccata veftra coram Deo, & Angells ejus 5 69. E.cce s[, SIC ll» LIBRI AN.- S I).R.JE 696 i 68. Ecce judex Deus, timete eum. Defïmte a peccatls veftris , & oblivifcamini iniquitates veftras jani agere eas in Téd fempiterno , & . Deus educet vos , & hberablt de omni tri-' " bulatione. 69. Ecce enim 1ncend1tur ardor füper vos turbæ copwfæ, j & rapient quosdarn ex vobis ; & cibabunt idolis occifos: (ue . qo. Et qui confenferint eis, 'erunt illis m denfum & m ligent lmpropermm & mconculcatwnem. 4 71. Eritenim locis locus, &in vicinas cxvfcates exfurre&:o multa fuper timentes Dominum. 472. Erunt quafiinfani nemini parcentes , ad drrplendum, & devaftandum adhuc timentes Dominum. L 73. Quia devaftabunt, & dxrlplent fubítantias,- & de dorm- bus fuis eos ejicient. ü 74. Tunc parebit pfobatlo ele&orum meorum , ut aurum, à 2 juod probatur ab igne. * 7$. Audite, dile&ti mei, dicitDominus. Ecce adfunt tribulationis, & de his liberabo vos. -s -76. Ne timeatis ; nec hæütetæs ; quomam Deus dux veüer EU € s 24D 77. Et qm fervat mand—ata & præcepta mea, dicit Domx. ? nus Deus, ne praeponderent vos peccata ve&ra, ne fupere- levent fe mtqwtates veftrae. 34 E .78. V: qui conftringuntur a peccatrs furs ,& obteg*untur ab iniquitatibus fuis, quemadmodum ager conftringitur a fil- va, & fpinis tegitur femita ejus, per quam non tranfit homo, BIE & excludltur & mittitur ad. devoratlonem ignis. - 123 l FINIS 15 5 Sh SNS SSSNNS NI 56 Vetra "ä'-? )! AU A SSS U. Em ELX N NI 515f ) * 7^ NI — J I 4Qi Ib 1 Si IN- H lo »eccatls INDEX p CB.S lll Wi t T efhmomolum a Chrifto & Apoftolis in Novo Te- & ftamento. mtatmum ex Veteri. )pwfæ», | Que in id cohge[la funt , ut P LeBores naïtvam quorundam intel- &n Zzgentmm » que ab ipfo Chriflo vero interprete , & Spiritu ejus per /Ipojlolos Jit tradita, affequantur , perjpiciantque in quem ufum ytet eà Apojlolz e Evangelzjiæ adduxerint. r endurt, GENESIS 21 I2 In Ifaac vocabxtur tibi femen. * . 7. Heb. 11..18.^ 1 27 Afculum & fæmmam 23 17 Nifi benedncens benedlcam te, le dort! ecit eos. Matth. multiplicans. Heb. r4.16. . Marci Io. 6. 22. I8 Qula benedicentur in té omnes 2. 2 M ;; entes. Gal.3.8. A.5 25- : qurütdy Requlevxt *Deus die -feptima ab ommbus ope- 25 23 Quia major ferviet mmon. 'Ro- s fnt d " ribus fuis. Hebr. 4. 4. man 9 130 2 7 Faftus eft primus homo Adam EXODUS. in animam viv entem. - I 3 .6 Ego fum Deus Ahraham, &c. y velit Cor. 15.44*- Matth. 22. 34 Marc .I2. 96. -s Luc. 2o0. 2 24 Dimittez homo patrem , & ma- trém, & adhzrebit uxori fuc. t Dott Á 9 17 In hoc ipfam- excleaw te, ut o- m -te Matth. 9. 5. Marc. Io. 7 .R'endam virtutem fupere Ephef. 5. 31. 1. Cor. 7 meam. om. 9. 17. $ 24 Eruntduo in carne una. Matt 12 46 Os non comminuetis ex eo 19. 5. Marc. 1O. $. I. Cor. oan, I9. 56. teguntul' - 6. 16. Ephef. 5- 31. 13 2 Omne mafcuhnum adaperiens rlmr pR I2 I Exu de terra tua & de cogna- ^vulyam. lxt hotios. - 6 thlle tua. A8.7.3. "üc.2. 95. 16 18 Qui multum, non abundav:c, C.. 12 3 Et in femine tuo benedicentur or815' omnes gentes. A&.lg [25- 20 I4 Non mæchaberls Ma:th $27 Gal^8 /an 18. 20. '5 / Sic erit femen tuum. Rom. 4.18. 29 I5 Non adulterabis, non occ:des, 15 6 Ciedidit Abraham Deo, & re- non furtum fa.cnes, non lo- petatum eft illi ad jufti- quens contra " proximum tiàm. Rom. 4--3 3 . Jacob 2. tuurh falfum tefhmomum, 25. Gal. rmum Luc. 18. 20. nofi concupifces. Rom. 13. 9. I5 13 rit femen tuum per *in terra non fua. . Act 20 17 Non concupifces. Om 7 J. 17 4. Qui1 patrem mültarum gen- 20.13 Non occides. ^i Matth. 5. 21. tium conftitui te. Rom.4.17. -Luc. 18. 20. 18 IO Sgcundum hoc tempus veniam, 20 12 Honora patrem tuum & matrem & erit Sare filius. Rom.9.g. tuam. Matth: 15. 4- Marc. 21 10 Ejice ancillam ,& filiusg ejus. . : h Ehefög Gal, 4. I0. - IN 21 17 Qul Maledmem pam fuo, vel Ina 4 J ol tfhatri, morte moriatur. Mat. 5 21 1X*'on concuprces. Rom 1.7 p n 15. 4. Marc. 7. I0. 21 2.1. Oculum pro oculo,dentem pro 37 Nonocc.xdes Matth 5 21. Luc. $ 2l dente. Matth. 5. 38. 18 22 99 Pl'MClpl populi tui non male- ices. 5 I9 Non Mæchaberxs Matth.- 5. A G. 23.5. - 27. Luc. 1g. 20. R 24-8 Hic fanguis teftamenti , quod . 5 I9 Non furrum facies. Luc. 18 AAmnandavit ad vos Deus 20* om. I3. c. Hebr. 9. 20. 25 9 Vlde , Omnia facito fecundum - 5 20 Non loquem contra proximum. tuum falfum teftimonium. ij exemplar od tibi often- Luc. 18. 20. Rom. 13.. 9. füm eft , g(ü Hebr g. s 5 Honora patrem & matrem. Act, 74 Matth.- 15. 4. Marc. 7- IO. $32 I Fac nobis deos, qui præcedant nos. Ephef. 6. 2. 1 139 6 4 Audi IfraelDommusDeus tuus 33 19 ; Miferebor* cui voluero , &t. Deus unus eft. Matc. 12.29. om. . IS. 6 S Diti ges Dominum. Deum tuum, 34 33 Non ficut Moyfes ponebat ve- Miatth. lamén fuper facpem fuam. ex toto corde, &c.- hu 22. 57. Mar. 12. 30. Luc.10. 27. 2.Cor^ IS. — 6: o Dóminum D:um tuum- ado- g rabis, & illi foli fervies. LEVIT Matth. 4. 10. Luc. 4. g. 6 16 Non tentabis Dominum Déum 1 44 San&u erms, quoniam: egofan- :us ium. tuum, Mat. 4.,7. Luc.4. 12. j5 1. Pet-1. 16. 8 3 Non in folo pane vivit homo. 18 Qul fecetit ea, "vivet in illis. Rom. Io. 5. Gal, 3. 12.- Matth. 4. 4. Luc. 4 4.- Io 17 Deus- perfonam hominis non 19 I? Non perjurabis, Matth.s. 35. aCCl it. Gal, 2. 6. $1 19 18 Diliges proximum tuum ficut 18 I5 Prophetam fufcitabit vos Do,- Á . teipfum. Rom. 15. g. Gal. -minüus Deus. A&. 3. /|.5- 14.. Jac. 2. g. Matth. 22.. E 39. Marc. 12. 31. I9 I5 In ore duorutm aut trmm tc- J Rrum Rdblt omne verbum. 19 I8 Diliges proximum tunm. Mat. 2:9] &. 42. COF. 13 I' j 20 9 Qui maledixerit patri , & ma- tri ; &c. Mit. 15. 4 Mar.7. 16. I9 21 Oculum - .pro oculo , . dentem 4 $1 ro dentc. Matth. 5. 38. 24 20 Oculum: pro oculo. Mat. 5. 38' 91 23 Maledn&usæomms qui pcndec 8 6 I2 Quomdm inhabitabo in illis» in ligno. Gal. 3- 13- & mambulabo, &c. 2. Cor- 616 Q.S 4 Non alligabls os bovis tritü- 59[ 1antie q. Cor. 9. 9 Tl- moth. 5. 19. '*a NUMERI 28 5 Si quis mortuus fuerit non ha- ïn 9 X2 Os non commmuetls ex. . e0. bens filium. Matth..22.24- Marc. I2. 1£9. Luc 20. 28- $ 6 ]oan 9. 56. 27 27 Maledictus omnis qui non per- $gt DEUTER. X mmferxc in ommbus a &c. Gal 3- 1o- UE A. IO- . fumens eft. Heb. 1 12.29. - 3014 Pro- e [ Q 707. go Y4 Prope eft verbum in ore,mo, 13 3 Non eft yuffus ququxm, Sos in corde tuo. Rom. Io.$. eft intclligens. Kom. 3. Io, . Lut. ^* at Ego adzmulationem vos ad- - 1;,3 3 Veloces pedes eorum ad et- ducam in non gentem , &c. — füundendum fanguinem. Ro- t $ " Rom. ro: 1I9. man. 3. I5. 32 25 Mihi vindi&am, & ego retri- IS 8 Provxdebam Dominum im corr- . Tj buam. Rom. 12. 19. H«cb. 10.30. Ípecu, &Ca A&. 2.25. I5 IO Wun dabls fan&um cuum vide- XIfum t IOSU'E. £ re'corruptionem. — A&&. 9. Qntüdt. 1 5 INon te deferam, neque dere- 315« I3. 35 I9 lmquam. Hehr. 35 lat ertts I7 'Ego'ero fidensin eum. Heb.3. I3- 17 50 Propterea confitebor. tibi - im m REG H. gentibus Domine. Ro.15. g. $ E 14 Egb ero illi in patrem, & 1pfe 38 5 Es quidem in omnem terram Us ts em: mihi in. fihumv Hebr. exivitfonus eorum. R o.Io.Ig. 120 pa2i 2 Eli, eli, lamma fabattani. Mat- REG Hil. 1 tU . thzi 27. 46. Maarc. I5. 34- Matth. 19 I4 Domine, prophetas tuos occi- 21 19Dw1fcrunc fibi veftimenta mea; 127 derunt. , &c.- Rom. t1. 9- Matt- 27. 35- Joan. 19.24- 2l 25. Nuntiabo nomen tuum fratri- m ado- 19 18 Rcliqui mihi feptem millia vi- feryiet rorume . Kom. ri. 4 bus mels. Hebr. 2* 12; ) 3 I Domini eff terra & plenitudo 4 OB n Dem ejus.. I. Cor. Io. 26. x 5 I5 Comprehendæm faplentes ín a- 24 I9 Odio habuerunt me grams.lo. iCb I Rur.la eorum.« i. Cor.3 3: 19* "o2 D5. . : hormo. "'O 6 In mánus tuas. commendo fpi- u v PSALM.. ritum meum. Luc. 25. 46. s non .£ i Quare fremuerünt gentes. A- 13]2*' 31 I Beati quorum remiff« funt ini- vos Do* &or.'4. 25- qultates. Rour 4. 7. 7 Eilius meus €$ tu, ego hodie 513 Quis enim vult visam diligere, & IQQ m ! genui te.. AG. 13 33- Heb dies videre bonos. T .Pet. 2.10. rium 6 / verbum» I.5. & 5- 5- g 9 HuPnam & oblationem nolu - 29 Reges eos in virga. ferrea, - l. , Hebr. 20. 5. $1 Düc. D. 277 & I9. I5. 49 IG Qui manducat meum panem; 4 5 Irafcimini ,& nolite peccare. oann. I3. I8- dentént "Ephef, 4. 26. N 43 22 Propter te mostifícamur. tota ie. h.5 9 55 II Sepulchrum patens eft gutur eo- om.Q 36- j patt rümr, * come- g« I3- 44 7 Fhronus tmis Deus in fzcu- 431 6 9 Difcedite ame omnes, qulope- euliim. féculi. lebr. T. g- vl t l« ramm; mlqmtarem. Macth 4o. 6 Ut juftificesis m fermonibus: )P : 23.. Euc. r3. 27- £uls. Kom.4 4.* $ 4 Ex oreintantium, &lactentium; 24 25 Jacta: Fupen Domumm curam du u Qf Nlatth. 2r. 16. tuam-.. TL P. Pet. 5 7* p 225 |8 6 Quid eft homo'quod, memor es. 61 I2, Unufquifque auteuy propviagy ejas ? Hebr. 2, 6. o 20 9 mercedem accipiet, 1Co.5.9..Gal. 6. s. $ g Omnia fabjecit. fub. ^ pedibus 67 Íg Afænden— in: alpumy, captiv ang | ejus. I- Cor. 236. Heb.2.9- duxit captivitàtem. Ep.4.8- i 68 ro "Zelus domus tuz comedit mee g 7 Quorum os maledi&ione & a- * m ritudi: »eplenam eft. iXo- ]nan. Is 17.- ! Rom man. 3- I4« 63 Io Improperia lmproperantmzm. &2 ER c *X tibi cc»ecideuxl'i-inc' .aperu-me'.- D-o;minu-s mihi x:idjütor , non Rümo l') 3- 1177 "-timebo , quid faciat mihi homo. 68 $5 Fi at menfa.eorum coram ipfjs . Hetr, 13. 6 14 n laqueum. Rom. II. 9. viþ.174 22 L apidem quem reprobaverune 68 25 F iat. commoratio eorum de- &dificantes, Matth. 21. 42.- Pu "ferta: AU T. 96 Marc. 12. 10. "Luc. 20.17. Aöi.' ,IOö I Iïo ;-Pft. 2. 7'—. [| 68 22 In fiti mea. potaverunt me a- " Ce:o. L '):*In. IQO- 28! | i.,ï'7 25 Hofanna filio David. Matth. ul .2 Aperiam in parabolis osmeum, 2[0) 9;* I:luc- 19- 38. -Matth. 15. 55. 431 i1 D« fructu. ventris tui .po- nem cecli dedit- nam fi 813 77 ?4 Pa D. 0. 3 eis. j Joar: AG. 2: 30. uper fedem tuam. pE $r 6 Ezgo dii dii eftis. foa. Io. 34. 139 4 Venenum aipidum fub labiis $7 21 Inveni David . fervu : m 'meufn. eorutn, Om. vs, In. Io 5;2-! A(-13.282.: .145 6 Qui fecit celum, & terram , ngclis fuis mandavit de t^ * $9 1r: À . mare , & omnia. Aét. 24. E/l,f:ltth. 4- 61- (AIICQ J- IOO,- I4 , Apoec; 14. 7. OVERB.- lu- IE ggxll'D Oo-minus novit cogitationes OPOU fapiertum-, quontam vanz Nolite effe prudentes apud vof- furit . I. Cer. 3. 20. 4 7 metiplíos. Rom. 12. 16. m ejus audieri- 914' 'g Hoilie fi voce 3. 11 Fili mi, noli negligere difci- il i ebr. 3. 7- plinam Domini, &c. VHe/'b. gf4.II'-.Sic-ut juravi in ira mea. Heb. qI2. 5- 3 '12 Quem diligit Dominus corti- '96 8 Ec ,a.do.renc ;:.um omnes ange- Il 110 ] i ejus. Hebr- I- 6- pit; &c. Heb ïz.ö.'Apoc. z 30" Ig' , * N .o1 26 Tu in principio Domine ter- Io I2 Charitas operit multitudi ïhieflïl ram fundafti. Hebr. 1. 1o. E eccatorum, -. 1. Pet. 4. 8. ui. facit angelos fuos fpiri- : dete , ne quis rnalum pro '22" 11 "103 4« Li )tug. — Hebr. 10. 7 17 13 Vi hi malo alicui reddat. Rom.12. 42 22 ] jog 8 Et epifcopatum .ejus accipiat T. 2O. 15.:1, "'Theff. 5. 15. 1. Pe:,- 3«9- - alter. 1»99* d i it Dominus Domino mea, gö 20 Qu i maledixerit patri vel matri- Matth. 22. 44- Luc. 20. 42. 5 $u AGor.2. 34. — 2521 Si efurierit ini míicus tuus , ci- ba illum. . Rom. 12. 20. IOä Y Sedeadextris meis. Heb. 1.15. reverfus ad vomitum. 4o9 1 D onec ponam inimicos tuos 26 11 Canis. "et. '20 22. TT fcabellum, &c. Hebr. I. 2 : i . Io CO:-I , 25' LSALA'S. '[u es*facerdos . in &ternum. 9 Nifi Dominus. Sábaoth reli- 300 4 729 i "Hebr. 5. 6. & 7. 17- quiffet nobis femen. va'om. - 3c9 4 Jura vit Dominus & non pc- 9. 29. . nitebit eum. - Heb. 7. 21. 5 2 Homo plantavi f:,w;ineam. Mat- 29 l44ï thæiilglu- 33- vMärC-.- I2. ;fidcä Luc. '2009. 311 9 Difperfit, dedit Paupäribus;g. - San&us, Sanctus, San&tus Do- . Cor. 9.9 uod Jocu- 6—3, 3181 3l5 1o Credidi,propter q minus Deus Sabaoth.- A Mu tus lum. 2. Cor. 4. I3. poc. 08' 3I5 II Omnishomo mendax.Ro. 3:4 6 9 Auditu audi etis , & non 'ia- elligetis. Matth, 13. 14. & 41 3161 LaudateDominum omnes gen- 0. A- *4 tes. or . Marc. 14. 12-. ug I - Pet E- Csl M ] ' -mï ; &041.. '28.'26. Jda. IQ';;Q.'.AJRO- 40 6;Onlagis caröifænuæ, p : miþi man. II. $. : ULieg. jac. F. 16. abt—:b'ïii; Quis enim. cognovit fenfum N 7 fj Ecce virgo in utero h .40'» 14 retunt Matth.. T. :23. Lüc. I. 3t. Domini, aut quis in(truxit [.4. .14 Ecce pono im Sion lapidem eum? I. Cor. 2. 15. 017 offenfionis, & petram fcan- 40 13 Quis enim cognovic fenfum p, 5f dali. hidtthc 21- 42- lJUC. omini, aut quis confilia- Ma :ch.' . :2. 34. Rom. 9. 35. 1. Pet. rius ejus fait? Ro. I1I. 34 2. 7. Adt. 4. IH 41 44 E g9 fum prinus- & novithi- u o« I8 Ecce ego & pueri mei quos mus, - -Apoc. I. 8. & 22.13. [ dedit mihi Deus. Heb. 2. 13. 42 I Écce puer meu: quem elegt. I Terra Zabulon , & terra INe- . Matth. 12. 18-.- labiis phthali. Mät:h- 4. I'So 45 I9(Ecce nova facio omnia. A- io 22 Si fuerit numerus filiorum 1- poc..21. . 5. 2. Cor. 5. 17. » 3] 13! égrám , frael tanquam arena maris. 45 9 Nu mquid dicit figmentum ei ( aj om. 9. 29, ui e " &c- : Rgïn- "9. 20. II I Hujus Deis ex femine. fecnn- 45 24 Vivo , ego dicit Domiaus , dum promillionem eduxit " quoniam 1nihi . fle&etur omne ul vf .lfrael Salvaterem ]efum. genu. Kom. I4.11. Philip.2.10. 1. 1f. A&. 15, 22. Pofui te in lucein Gefmiuin. e difct H 4R evelabitur ille iniquus quem 49 6 —^ A&or. 13. 47. Dominus interficiet fpuitu "oTemporé accepto.exau diVi te; ^ Heb- oris fui.- 2. "Theff. 2. 9. 49.8. 22 Qu Cor. 0. 2 s corti- A1I 10 Érit radix]effe. Rom. 15.12. EH 49 IO N on efurient neque fitient A . I '- QQ- amp!ius. Apoc. 7. 16. $, Apo Tunc exfpue runt in faciem e- 21 . 9 Cecidit cecidit Babylon illa 450( 5 - nagna. Apoc. 14- 8- &18:2. íjus. - Miitth. 26.67. tudinem 22 153 Manducemus & bibamus, cras Quam fpeciofi pedes evange- .,e:l 4' 8' enim moriemur. I:Cor. 15. 32. $7 lizantium pacem. Rom. jom pro 22 22 Hxc dicit fan&tus & vtrus, qui IO- [So RLmlm' habet clavem David. A.po- 52.11 Propter quod exite de medio et, 59 calip. 3. 7. : S eorum & fe gl mäm' paramini , &c. A 25 8 A bfterget Dominus. omnem Y Q.COI'. 60 I'. . Q- o 719 lacrymam ab oculis ; «&c., 52 5 Nomen Dei per vos blafphe tgus , & iTDatur. itom. 2.24. ' I 2' 20' APOC. 7-[7- & 21-. 4- 2811 Q uoniam in àliis linguis & la- 52 I5 Quibus non eft annuntiatum ; ! Omi;um- - biis aliisloquar populo huic. : de eo videbunt. Rom. I5.31. L. Cor. 24 21. omine , quis credidit audi- 55 q4D 29 15 Populus hic labiis. me hono- .tui noftro*. Rom; Ho. 16. oth rdi rat. Matth. 15. $. Mar.7. 6. 3 loanxg, 12- 38- PO O r ** , Ro efdam fapientiam — fapien- 53 4 lpfe infi rmitates no R:as ac- '9.9 14 P tum , & prudentiam, &c. . AMatth. g. 17. cepit. - "! Mst l. Cor» I. I9. 337 'Tanquam ovis ad occifionem. yc. 20.^ bi fapieüs? ubi fcriba? ubi E A&Oro 8;'.,3-2. *- n&us D ( '53 ig U inquifitor hujus feculi? 1. 53 12 Et cum iniquis reputatus c ft. m Qor. Y4 20- : Marc. 15. 28 buc: 22;!57. 40 Vox. clamantis ;in, :defcre;o. ,'53»9.61 ui peccatum non: fecit, nec g W N — Marth.. 3. 3. Marc. 1. 3- — inventus eft dolus. 1.Pet. ^ | 13' 14' . 5. 2' 23'- Io- Jo.ln. Io l.juc- 3. 4- Joan. 1. ag. o 53 11 Qui & X r [ . &44 II aux peccaza: noftra pertulit i in 9 23 Qui gfonatur in Dommo gïo— corpore.: f. Pet. 2. 24. rietur. [. Cor.L 3[. 2.Co- 54 I Lztare flerilis, quz non parts. rinth. 0. 17, * Luc. 25. 29. Gal. 4 27. Io 7 Quis non timebit ce Dommeï $ 6 /54 15 Be érunt omnes dOClbileSDel. , Apoc. I5. 4. Joan 6.45. . 17 lo Ego fum fcrutans renes: & cor-, 10 $, 55 I Bt qui fitit , veniat : &. qul id. Apoc.-2. 25. viült, accnpra: aquam vitz I 2r Is Vox in Rama audita eR.Mac- grath Apoc. 22. I7. thzi 2. 18 55 5$ Dabo vobis fan&ta David fide- 31. 9 Ero, vobis in patrem , & vos- IL1 ia. A&or. 15. - 34- — Domus meæ domus oratloms eritis miht in fillos. 2. C 56 rinth. 6.- 18. Iu vocabitur. | Matth. o2r. I JI.3I Ecce dies venient, dicit Bo- — Marc. r1. 17. Luc. 19. 49 minus, & confummabo fu- » 59 7 Cohtritio & infcelicitas in viis : per domum lfrael & fuper eorum« .Rom. 3 . 52 E dom"m Juda teftamentum :novum. . 59 17 Gale am falutis affümite. Eph. Hebr. 9.:8. 2 2j * I/l I. .lhell s.* 8- 3Ir 3 5 Hoc autem teftamentuimn quod 5g 20 Veniet ex Sion qui eripiat. & teftáb..r ad lllos, &c. da- avertat impietatem a. j.acob.— bo leges meas in cordibus fn Rom. 1r. 25. eorum, Hebr: . iO. 16. 5'1 g. Cecidit cecidit Babylon magna, 60 IL Et porte ejus non claudentur p diem. . Apoc. 21.25. Apoc. I4-8- & I8 2. 60 I9 Nox ultra non erit. Apc aL 23 EZECH 22. 5. $5 513 1 C?pmtquummx fuper me. Luc. 3 3 Acc ipe ïlbrum .& devora 11- T 18' ]um. Apoc. IO. 9. 6 62 1l Dicitefilix Slon, ecce rex tuus 91 ] * yv*nit. 20 II Qui fecerit homovlvet in. ea. Mlaatth. 21. $. Rom. Io. 4. ..64 4 Quod oculus non vidit , nec . 32 7 Sel obfcurabitur , & luna non auris andxvn:, &c. F. Cor. dabxp lumcn fuum. Match. Qu 55 3 Inventas faüm a non quælenm 36 20 Nomen Del per vos ; blafglie- bus me. -Rom. Io. 90. 1$ 65 2. 'Fota die expandi manus meas "matur inter Gentes. Rops. EY ^ d. 24- -ad populum non creden— teme Rom. Io. 21. 66 22 INovos vero cclos,& novam. DANIEL f $51 -terram; 2.Pet.3.13. Apo.2I. l, 9 27 Cum v:dnrms ábominatíonem - 66 I Cælum mihifedes eft. At '74.9 66 24 Ubi vermis eorum non mori- /g . defolationis que dica eft tuæv h: a Daniele propheta. Mat- Marc. 9. 45* ahæu 24. 15. Marc. 1,. 14 uc. 2,I. 20. EJ:.REM., !s; * j5R t OSEE. 7 m; Vos& aufem fem&xs nllam fpe- kum:cam Iá; cronum, . IMatth. 1 6Y Í IO Et erit- m Ioco uf)t dl&umhe& i 5 14 'Viarcf LL.I7- Luc.- elSu Non plebs mea vos. E 39-4 w * m. 9. 26.. . 2 24 Vo- ) pl cabo non plebem meám , AGGE 2 o j plebem meam. R om. 9 25 T.. Pet. 2. I0. tune? 2 7 Adhuc femel,.& ego movebe, 6 6 foerlcordxamvolo, & non fa- 2 non folum. terramt, fed & / crificium. , Matth. g. r5. &127 colum. ' Heb. r2. 26. &or IO 89,1 unc inci ient dicere monti- 22j bus. C HABAC. ï Mat- adite fuper nos: & -collibus, operite nos. Liu- CE:25. 30. poc. 7. 16. . r 5 Videte contempwres, & ad- &vos II I Ex lEgvpco vocavi filium mlramlm, & dif perdxmlm 2 Co Theutln, Matt. 2.- 15. quia'opus opéror ego in diebus veftris. Act. 13 : 4Te it Do- ü. 14 Abforpta eft mors in victoria. I. Qor. I5. 54. Heb. 2.14. 24 Juftus autem ex fide vivit. "Ro- 1bo fa. man. L 174. Gal. 3- II.Heb. V fuper JOEL. 10. 38 -- nentud N-AH U M. r[SS 2 28 Et erit in nDVI(Tmls zhebus m qrmd dicit Dominus , ef*ï*undun I 15 Quam fpeciofi pedes evangeli- AC de Spiritu meo.: A&. 2. 17. zantium pacem. Rom. Io- £5. ordibus 2:52 Omnis enim quic umque invo- io-.l , cavcerit , nomen Domini, fal- ZACHAR agna, vus erit. Rom. IO. 15. Aa. 2. 21.. 9 16 Loqmmxm veritatem unufqu— AMOS que cum proximo fuo. - 5 25 Numqmd v:&:mas & hoftias - phef. 4. 25. 9 9 Ecce rex tuus venit. N.[dttho 6 obtuliftis mihi. A&. 7. 42. wota f! I Væ vobis divitibus. Luc. 6. 24. ]Oano 12 Iï x 03 9 II Poft hxec revertar, & resdifi- - H I2 Ec 4ccep erunt tri gmca argen- ét-in 6 cabo. tabernaculum David. teos. - AG. 15. 16. 12 io Videbunt in queim compuuxc- runt. Joan. 19- 37- [uga 101 » Marth jONAS f 13 7 Percutiam paftorein. Matth. 26. 31 Marc.-14- 27 $ I Slcut fuit Jonas. in ventre ceti plafplte- tribus diebus, & tribus no- MALACH » ; M étibus. Matth. 40. &16 4 Luc. 11.. 39. 227 ]acob dxlexl, Efau. autem odie 3 5 Ponitentiam egerunt in predi- habüi. om..9. 13. . catione Jons. Mdtt 32. 3 I Écce ego mitto angelum meum. Matth. II. iO. Nïatc 1« *2» iptiontd 41 Lac. H. 32. ].AUC zl- dl&l *R m MICH]E.- 4. 3 Ipfe eft Elias qui venturus erat:. atth. II. I4. e H $: 2$ Etc tu Bethlehem terra. fuda. 44 5 de eft, quod. fcribe dicunt, ES Mitth. 2.6. Joa. 7. 4. 1rui m venur: quod Eliam oporteat pri- 7 6 Veni feparare homingm adver- Matth. 17. fus patrém fuum, & filiam Io. Marc. 9. Io. E adveríus matrem. Mlatth. 4 6 Ut convertam corda patrum in i d lios; 4UC. I. I7* ga v Iö 35 Luc. 12. 51. OME- Q )m9 7'6' MVO' 2 * - Áiniot HEIRAICORUM Aphrlc CHALDZJEORUM Aplmc /V five. Àpo GR/ECORVMQVE NOMINVM * Aubes INTERPRLTATIO Aribes A. J4Egyptus, Anguülæ, five trnbulatlo- ba, . 'Aron. , Mons , five- montamus. nes. Hebraice , Mifraim.: Tam, JEneas, Laudatus. Átant. A Abba , Pater $ Syrum eft ver- Aibec, bum. JEthiopia, Grece ardorem fi gm*fïcat Abbarim, Tranfitus plm'. num.- fïve Hebraice. Cus dicitur, id ef'c, hi- Árchitr tranfeuntes.. gredo, vel nigra. - reopd( Abdemelech , Servus regæs AG abus, Locufta. Areopau Arétm. Abdenago, Servus claritatis. gag, Te&um. Abdias, Servus Domini. gar, Peregrina. Árpob, Abdon, Servus. gxus, Feftivus. Iment Abel, per aleph, luctus vaxtas Ah()d Laudans. Ml Abæl, per he in principio, Vamt:ae, Alexander Auxiliator vmhs z n filius Adam. Alexandrna ; Hebraice dicitur. 0 Al Ttaxen Abeffalom , pater pacis. - quod interpretatur crudum , five irritatio. Abia, Pater Domini. Aftph Abiathar, Pater excellens. Alleluja , Daudate Dommum Arfl' ; P Abigail, Pater exultationis. Aialéc , Populus lambens. Cuth Abimelec h Pater rex. Amam "Mater , 'Timor eorum. Abinadab, "Pater fpontaneus, Aman, Conturbans. li, p l, | Abifag, Patris ignorantia. Amana , Fides, five veritas. IIL(m; Abner, Patris lucerna. Amafai, per aleph, Fortls, vel ro« Mur | Abra, Ancnlla, Grzcum verbum. buftus. - Mdroch Abram, Pater excelfus.. Amafai , per ain, popuh munug. Athaln Abraham, Pater muitntudmxs. Amlech , Rex.: Cþenæ Amen, Faat : efficiatur ; anc firmum a. Abfolom, Pater pacis. fit. , E 'taha -Acan, ribulatio. Accaron, Sterlhtas. f Aminadab, Populus fpontaneus. M Ad Achab , Frater patris. - Ammon, Populus ejus.- darlag Achaja, Dolor, vel triftitia. Ammon, Fidelis, aut verax..- Amorrhæl, Amari, rebelles. r, À Achaz ,. Apprehendens , five pom- ^otus, | ÓQens. E Amos , per aleph Fortis , pater I- Achæmelech Frazer meus rex. faix. Baaï, là Achltob Frater bonitatis. N Amos per ain , Oneratus ; unus x &l, ()] dam , Homo p five cerrenus , aut duodecim Prophetis. id d Rufus. Amri per ale ph, Amarus, vel loquens. Rahn., Adon, Dominus , àut bafïs. Amri, per ain, Manipulus, vel-do- : j A. Q Adonai , Domnm mei, numero mul- minium , Princeps militi Ifraell- dïa,[l' tucudmls , unum eft ex nominibus tic&. A Md . Dei, quod interpres aliquando po- Anania, Nubes Domini. Anathoth, R efponfiones, five : cantíca. Bäh' Der " fuit. pro nomme Dei T etragramma- Andreas , Fortxilimus hf at ;$0n;. al Qm Adomas, Dommator, Dommus. Auna;- Gratlofa » five mifericors.- nclo- «D x [L] rto vehiculo. & Banajas, Filius Domint. AÁniochia, Aphrica , ebraice Pul dicitur , ld Barac, F ulgur. ï?f*nf-dlcens Dominum. eft, cafus, vel ruina ; ifaie 66., 34- Barachias, Aphrlca ; Nahum 3. 9. Pa5 Cmiï'a,. Bar-jona, Filius columbs. s ive pinguis. barnabas, Filiu$ confolationis.- Apoftolus, Miffus , legacus. Barfabas, Filius converfionis. - Arabes , Vefpertini, 2. Par. 25. 2. Barthimzus, Filius ceecus. Bartholomzus 5 * Fxhus fufpendentis Arabes, Pfalm: 7I« I5. Hebraice Sa- Q* ba, id eít converfio. aquass Aram, Celfitudo, Sublimitas. Baruch , Benediétus. Ararat, Maledictio tremoris. Bathuel, Filiatio Dei. at Arbec, Quatuor. Batus , Menfura liquidorum. Architriclinus , Princeps triclinit. - Beel-phegor, Idolum hiatus. " R Beel-zebub , ldolum mufcæ.- Areopagita; de colle Martis. Areopague, Collis Martis. eera, Puteus. Areuna, Arca, vel canticum,- Behcmoth, Jumenta , Quaärupedxa. Argób, Glcba, vel Glarea. Bet ; Vecu&us. p Armema, Hebraice dicitur Ararat, Bela , Deglutiens, déftruens. Maledictio tremoris. X BeliaI , Perverfus , Abfque jugo- Arnon, Éxultins. Ben-ennom , FlI[us dlvlcmrum fua- rum. o Arphaxad, Sanens. Artaxerxes, Lumen five maIeän&m. Benjamin, fïlurs dextere. fivt A['xph Congregans. Bcn-oni ; Filius doloris met, Afer , per famech Vm&us*, filius Bera , Puteus.. Caath. Berefith , In' principio : Sic vocitur Afer ,. per fin, Beacncudo, fve felncv primus liber Iegis. tas , filivs Jacob. Berfabee , Puteus juramenti. Affucrus , Princeps , & caput, Beth- abara, Domus tranfitus. Affur, inf'(hans fve beatus. Beth-ania ,. Domus. obedterltlæ, vel Lfv aíffiictionis. Aftaroth, Gxeges, five dwmæ- Athalia , g «ampus Do'vino. Beth-aven, Domus vanitatis. Atheneg, Sine cumulo. - Beth-dagon, Domus frumenti. Attalia, Augens, vel nutriens. Bethel , .Domus Del. mutt) Bether, Divif'o. Ava, mlq'uus. Axa, Adornata. Beth-Iehem ,' D'»raus panís, L] Azarias , Auxilium Dom:int. Beth-phaze 1 Domus oris valliam, Azor, Adiutor. B.th-phogor, D : mus hiatus. A.a tus,HebratceAfdod Depradatio. Beth-fabec , Domaus. juramenti , Ci- r * V!C'iQ 7 Bd&ï " Tdol: m, àut dominans. B«rh-faida, Dnmue frugum. Baal, Ofee 10 24. Arbel legendum ; Beth-fames , Domus folis. 05 9 id c& pugnivit Deus.. Betïml Virgo, Baalini , tdola, domitantes. ezec, Fulgur. yet Babel, Qo ntuf'lo., Commiftio, Bomerges & oxveL ]uxca S. H:eron 3 o Bals , lavecerata , turb:ta y- emcullæ mum , Banereem , Filir tonitrui. radl' CRachelper he.in fine. Booz, In fortitudine. Bala, ï)eghmene Deftruens, Urbs; Borith , Herba , in qua- c:fi'r acrimos per afm.in fine. hia i.p ris. ULO Bofor, |Viunitio. Balsam , vetiftis populi, Baluc, Deüxuens. Boíra , iden. n x C. viTtg C. D Émma Caath, Congregatlo, Obtuüo. Dagon, Prumentum. Énc, Cades, Sanétitas. fican Dalila, Paupertas. finot Cain, Polffeffio , Poffeffus. Damafcus, Sanguinis füccus. (Caleb , quafi Cor. Damafcas , 1. Rg. 15.. Sumlttudo fios, Cana, Zelus JEmulatio. ducendit. Hebr. Dimefec. Ephrai Cananzus, 1d eft, ex Cana v:co Ga- - Dan, Judicans, five judicium. phrai lilez. Puly . Daniel, Jadicium Dei. Capharnaum, Ager ponitentis. Danus, Kequirens. qum Cappadoces, Hebraice Caphthorim, Darmafcus, Generationis procuraum hrat. id eft, fpherulz. Dathan, Ritue Lex. phton Canach-l arim, Civitas filvarum.. David, Dilectus. fiu, | Cariath-fepher, Civitas littzrarum. Debora, Apes, Verbum. Efdras, Dfthe, Carmel, Cogmtlo circumcifionis, vel Decapolis, Decem civitatum, (fub- agnus circimcifus. regio. ) 7 tm, j Carthaginenfes , Hebraice - "E harfis, Dxabolus, Cnmmator, Calumma- Etham, id eft , Contemplatio gaudii.. tor. übulis ais Cedes, Santtitas. Cedar, ngreda , lriftitia. Diabolus, Habacuc 3. 4 Heb Re- Flammæ. techiel feph, id eft, Volucris, Cedron, Denigratus , Triftis. Dibre- hajamlm ; Verba dierum. li Cephas, Petrus a Petra. Syrum. Dldymus, Gemellus.. Cetura, Aromatizans. ina, Judicium , vel ]udlcans. Chztieas, Lztus. Dmn fius, Divinitus (hllatus. | Chaldæa, Hebraice Chafdxm * ld eft, Dithalaffum, Duo maria. quafi demones, Dosg , Solicitus , Anxius. Gilbus, ( Cham , Calidus, Calor. Dor, Generatio. Gabrie] Chanaan,, Mercator, Nepotiator. Dura , Generatio , vel Habu:ama. 2 ad; Fel Charmel, idem. quod Carimel, Adrad E. Cherub , quafi Magifter. — lg. ex Chodchod , Jafpis. Talaad ] Chorrzi, Furores. bal, Acervus vetuftatis. lag Chriftus, Un&us. Ecclefiaftes , Concionator. alntæ L Chus , /Et hvops. Eden, Voluptas, Dehclæ. Cin, Poffe d i0 , Emtio, Edom ; Rufus, g, R Cmoth Lamentationes. / Galle, Y Ecglon; Vitulus. RZer, l Cis, Durus ; Stipula. Elcana, Deus zelotes. 420 p'yla Cleophas, Gloria omnis. 1 Eliazar , Dei Adjutorium. pl ie Va Colefyria, Curva Syriz. Elehanan , Dei gratia, five mlfen- Gt Coloffenfes, Supplicio affe&i. cordia. d. T Corban, (,orbana, Donum, Oblatio. Eliacim , Dei refurrectio. - (ie ", ( * l'enna Core , Calvus, Calvitium, per heth Elias, eus Dorninus. Geb It0n in fine. Eliezer, Dei adjutorium. GG"!Q Core per akph in fine, Vocans, Le- Elimelech, Deus meus rex. erfom gens. I. Par. 9. 19.. Elifabeth, Deus jurameiti. ttfo Elifzus, Dei falus, Deus falvans. Gihy Q Corozaim, Hic eft my&ermm- ! ! Cosbi , Mendax. Ellehaddebarim, Hzc funt verba, fïc ; P Cyprus , Pulchra. incipit quintus liber Legis. sT Cyrus, Quafi mifer.. Elnathan, Deus dedit. G lgoth tdi Emmanuel, INobifcum Deus, b2 * nDfe. l Thm li, & E'mmaus » Tmnens cOnfilmm. Gomor, Genus menfurg. - Enac, Gigis, Torques-, " Gomorrha ,. Populus rebellis;. negnia , Renovatio , Dedicatio. Grzci ,. Hebraice Jevamm , id. efïïp annom , Ecce illi. * r Dcc:epaoresr Enos,. Homo vel Vi n ^ Ephrmm Fruglfer, Crefeens.. H. Ephraim , Hebraice Ephra ,. id eft, a Pulverultnm » five plumbea. 2. Re- gum 13 Habacuc * Lu&ator. Ephrata ,. Ubercas, five frugnfera. ' Hananias , Gratia Domumr l0s Ephron , Prlvis.. jdaram, De uctus.. Efau, Faciens, Operans. KHavoth-jair, Oppida illuminationis;. Hebal ,. KEfdras, Adjutor, Atrium.. Acervus vecu&ans. Efther ,. Occulta ,- Abfcondita. Üb Eram, Avis eorum.. Heber ,. Socius;, particeps , per hm in principio.- Etham Fortitudo eorum. Teber per ain., "T'ranfítus;. nlà Eubulus , Prudens.. Hebræus, X* ranüens. L Ezeclias, Fortitudo Domini. Hebron, Societas.. h Heli, leamo.- "a EzechieI, Fortitudo Dei. Ezricl,. Auxilium Deii Hehopohs, Hebr, dwwur On', 1d e,æ olor.. Henoch ,. Dedlcams. G r Heunon Deftruüio.. Hefron, Sagitta exultationis; (abaa, Collis.. Hevas. ngx vivéns.- Gabricel;. Vir Deus ,. aut Deii. - Hierapoti:, . Sacra clwtas. Gad ,. Fehx - Accinétus.. Hieronymus, Saerum nomen, - Gadgad , Felicitas- felicitatis ,.Accin- Holoternes ; Fortis dux. &us. exércitus.. Hor ,. Mons. Galaad, Abje&io.. H: xreb Defertuin.: Galaad, Acérvus teftimonii.. Horma ; Defirudio.. Galatg , Daétantes.- Hur ,. Eibertas.: Galo: Rota Rievolütio.- EHus, Confilium.. - Galilea,. Volu: ilis. Hymenzus , Carmen nuptiale; Gazer ,. Prefcillio. Gazopl*ylacxum, Ubi thefaun tem- [ pli fezvabantur.- ] Gebel ,. 'Terminus;- ]ï'ibel ; Defluens. Gedeon ; Conterens.-- mlfen- Jabes ,. Siccitas, per'fín in flie.- Gehenna ,. Vallis triftitie.. JVbes, driftitia, per fade. in. fïne. Gehennon,. V:llis contriftans;- 1:€0by, Supplantator. Gelhoe ,. :evolutio: inveftigationis.- 1hcl A"cendens, Damula, Gerfom ,. Advena ibi.- rl"!lCl Vivit Deus.q « Gerfon, Exilium:ejns. Jamtx»,, llluminatus:- Giblii:,. E ermini: om:n Dcxcen. vel Dexcer;.» awaiïf Gihon, Pectus ,. Exitus; 1 ap hetlt Dilatatus. Gnn- fc& um: ,veïbai Jn?')n $* q'nanbn " Gulgnth a - Calvarià, ubi capita mor- a VaHds Jemplens. tuorum reponuntur- anAbod Ubi glona » Va lorig.. (;ohdth g Lran.mlgacw.r Idumxa ,. Kuias. Terrena- i 2 f 3 , d E Mafdoch ebus , Conculcatio. Jofeþh , Pfalm, 86- 9. Domini/-gug; echonias ,. Preparatio mentum, Hebr- Jehofeph. Ms 1 Jofias, Ignis Doinini. Mmha ) thu , Ipfe,; Exiftens. Nlaffa D ï chus, Tinea corrofu $,per fin. Jofue, Dominus Salvator. J ehus, T. Paral. g. Io. Confilians lfaac, Rifus. X Máfpha * .per fade.- ? lfai, Munus, aut ens. Mathuf 81nin-i J Dextrd.,vel Deï(tel'. M-atthm I lfaias, Domini falus. Mi ,.r. Paral, 2. 13. Vir meus. Melchia Jepthe, Aperiens. Makhi- cramee] , Mifericor dia mevrii*niv.u Isbofeth, Vir coanfufionis.- Mdehi eremias ,; Celfitudo Domini. 1fcariotes , . Vir occifionis. Jericho ,, Lons , Menfis; lfmah:l, Exauditio Det. Mefoll. lfrael, Pravalens Deo.- Mefopc erobaal, Impugnans idolum. duob ceroboam , Impugnans populum. Iffachar , Eft-imerces, proemium. ambi | erofolyma , Vifio pacis ,. Ithamar, lufula palmz. € a u — vifl(? Pe.r- Jubileus, Buccina. Micha, erufalem , Idem. [/das, Laudatio. Micha Miche ä effe, Ens, exiftens. ]ulius(? Lanuginofus.- Michol esboc, Eft vacuus. Icfusx, Hebraice Jehofua , Dominds L. Miphi Salvator. Mifael ethro, Excellens.. Laban, Algxls, Can'di'dus.» Mille, ezonias , Aufcultatio Domini. Lamech, Pauper, Hu'miliatus.v Mifh | ezrahel, Semen Dei. Lapidoth, Fulgura. Moi, Indus, id eft, de India, Hebraice Lazarus, Dei adjutorium. - Moib dicitur, Hodo , id eft, laudatio. Lechi, Maxilla. Mora Leci; Les. ;2: Mofa India, Job. 28. 16. Hebraice Op . ofà hir; id eft, Cinis.- Levi, Copulatus. oab , Patetnitas , habens patrem. Leviathan, Copul atió , Societa;sï fua. Moyf oachaz , Domini apprehenfio. Lia, Laboriofa, Fatigata. - Myfxa Libanus, Candidus. | oachaz , 2, Paral. 34. 9. Appen- * Libya ,. Hebraice Lubim, cor maris. oachim , Domini preparatio. Lithoftrotos, Lapidibus ftratus. oacim , Domini refurretio. Nun oas , Diffidens, defperans. Lot ,. Involutus, .Co'llig'acus.l * Mba M. oas ; Domini ignis» 4. Reg. II. 2I. Iïabn " ;le Hebraice Jchoas. Maacha, Attrita. oas I. Paral. 7. 8. & 27. 28. Ti- Maafias , Opus D ominïry Nui nea corrofus, per ain. Maceda, Incendium. acl ob, Dolens, Gemens. Madian, Tudicium, Litigans; aY Nih oel, Volens, Incipiens. IMagdalena ; Magnifica. Johanan, Gratiofus , Pius, Miferi- Magi, Sapientes, vel Fhilofqphi.;k N COrS. : Malachias, Nuntius meus. - h at Johannes , idem Malaleel, Laudans Deum. d Malchus, Rex. * N [onas , Columba. Mammona , Pecunia, divitiz. Jonadab, 5pontaneus. L onathan, Domini donum, filius Saul. Mamzer, de Scorto navis. Na, oram , Excelfus. Manahem, Confolator. $i ordanis, Eluvius judicii. ^^ Manaffes, Oblitus, Oblivio.- lj Manue, Requies. Nh ofaphat, Dominus judex. ofeph, Augmentum. Maxzf ; Amara. Mar- Nd ^s as m du aug Mardochai, Amara contritio Nehuftan, ZEneum Maria, Exaltata, amaritudinis mare Nemrod, Rebellis. IVlartha, Provocans Ncphc.»:l; ; JEquiparatio. Mafiía, Onus. Ninive, Pulchra. um Mafpha, $p ecula. INoe, Ceffatio, Requi leSæ M athufael , Mortem fuam pof'culans Noema ,. Decosa. u$, M :ttheus , Donatus. Mlelchias, ex Dominus. O Melchi-fedech, Rex juftitie Méelchi-fua , &ex Salyator Obadlas , Servus Domint. Mefollam , Pacificus. Obed , Servus. ïV]efopocamn , Regio fic di&ta, und Ohed-edom Servus hominis. - dtt. duobus fluviis Euphrate, & i* xgrl Ochozias, 9 prehenfio.. ambiatur. ()dollam 3 d eftimonium illis. Micha, Pauper. O Subcinericius panis. Michacl, Quis ficut Deus ? Olla Elevatio , Holocau&um N.llchæw , idem Onam , Dolor. Michol, Quis omnia ? Onana, Dolor, Inlquxcas Onefimus, Utilis. Mlphxbofeth de ore ignominia. Mifael, quis poftulatus? Oolla,. Tabermculum Mifle, Proverbia , nomen llbrl. Ophni, Pug;us; Pugxllus 1 Mifphat, Judicium. Oreb ,. Corvus. Moa, Libra, Tälencum Ofee , Salvator. Oza, Fortitudo. Moab, de. Pacx:e D/ïorla , Amaritudo. Ozias, Fortitudo Domini. Mofa, Azymum per fade. Oziel, Fortitudo Dei. Mola, I. Paral. 8. 9 . Onus. P taefun. Moyfes, Attratus (fub de aquis. ) lVnyia ; Scele ('ca Palæfhna : COnfperf'l (fub cinere. ) fhartés N Paracletus , Confolator, Advocatus Parafceve, Præpwamo ü$. Pafcha, lranfitss. Naaman ; Pulcher. Nabal, Stultus: Pentateuch.;s , Quinque v^lumina. Nabo , Loquela, Prophetua Pentecofte,Quinqu gefima(fub dies.) Naboth, idem. Petrus, Saxum , 'Petra. iNabuchodonofor, Plan&us rudxcu Phacee, Aperiens. INachor . Phanuel, Videns Deum. R:ucus, Aridus. INadab , Spontaneus. Pharao, D*Xilp ans. Nahaffon, Coluber, Serpens. Phares ,. Divifio, filius ]nde. INahum, Confolacor Phares per hu, $ deal 16 Eques. ophi« Naim, Pulcher Pharifzi, Divifi.- N thdn Donatus Phafe,. 'Tra. ficus. Phafga , Collis. INathanael Donum Dei NNazargi , Sepárati , SanQificati. Philifthza, Confperfa cinere. INazareth , San&ificata., Separata. . Phinees, Facies confidentisz. Si autcm per fade fcribatur, Cu- Phogor, Histus. Phul, Aphrica. ftodita, v«l Florida interpretatur. Neap ls, Nov« civitas, Pigmzi ; Hebraice dlcunt:ur Gama— dlm " Nehemias ,. Confolatio. : b3 Pro- h- » lïi'xob,-ati*ca , Ovina, ljöcus-; übi peco- Sarai, XD'o*mi'na- mea, ra facrificanda tenebantur. Sareptha, Anguítig buccell: Qi : Profelïcus-, A.dv,eng,.: Pe?egrigus.. oaron, five Sarona, Planities. Tarfos, Satan , Adverfarius.. Thabor. R Saul, Poftulatus.,, Commodatus.. Thaddg VRaab & P'fai'm,., 86 : 4 Superba;. fbf:is. aul, I. Re Thimar g. 99 H.el?rfaicg. Sual, Rabba, Multa, Grandis. À Vulpes.: : Thate, Rachel, Ovis. Scenopegia ,. F eftum.. ;I'abemaöulb.- Thadis, Raguel,. Paftor Dei. rutn.. * $ UM Rahab, Lata, Dilatata, As Then. Schibboleth ,. Spicaz. Ram, Excelfus. Sedecias, Jiftus Dornini.. " eraphi Rameffes , "T'onitruum, "Fiüen.- Segor, Pàárva. homas Raphael, Medicina Dei... Sehon ,. Eradicatio;. Thophbt Raphaim , Gigantes , Med Sela ,. Diffolvens : imaus iCïm » ffilius ]';äldaz-.? ; D Rebecca, Saginata.. Sellum, Pacificus.. Timoth: Rebla, Reblatha, Rixa. Sellum ,. Manens.. itng,- Rechab ,. Quadriga.. Sem ,. Nomen. ; Fáma, Tobias, Renimon, Malum granatum.. Semei ,. Obediens.. : POHCUS. : Tubalci Refplia,. Extenfio.. Semei, I. Paral. 2. 29: Nomen meum;. yri, | Roboam., Dilatans populum.. I Sennacherib ,. Rubus deftru&ionis.. ulant Roma , Éxcelía;. Sublimis.. Seon,, Sonitus.. Ruben, Videns filium.^ Sépharvaim , Libri , vel Scribs.. Ruma,. Excelfa.. Sephora , Pulch r L. au:'; cuba,.;'Exgd'.z Vlicra, Rllc-h ','—; S at-urlaca. * L. 15. per fin. [2 Sephora ,. Exod. 2, 21 « ,Saiaphï , , Cögrifäns.n H uxor M yfis.. ,...Av.is' , Pgiïer, Sabs, per fin, Conver fio,. C'aþtivitäs. Seth , Pofi tis.. g - Saba , per famech ,. Circuitio.. Setim, Expanfiones.. Sabaoth, Exercitus,, in plurali.. : iba ,. Exex';Ciclls- * Sabatha ,. Circuitus.. Sibboleth, Onus .- Sabbathifinus ,. Rie Sabbatum , idem.. quies ,. /vaeiï'a't-io.. Sicera , Ébrietas, ? Sichem;, Humerus. . z Sadducsi ,. ufti.. Sihor ,. Niger, 'lurb 1 Sadoc, juitus.. Siloe,. Miffus, Mittens.. dus ,. Nilüf.. Sale, WMiflio.. Salem,. vel S allem;, Päx;, Simeon;. Audiens ,. Exauditio.. Simon, Obediens.. Salmanafar, Pax ligata.. Sin, Rubus, : Salmon, Pacificus.. mech.. ;E;xod.. I6.. 1;.'.xper. fa- Salomith:, idern.. Salomom;. pacificus. Sion, per fade, Arma, Scutum. ion, Acervus 2. Reg..5. 7. Salphaad,, Umbra formidinis.. ioqi, eüt. 4)-4:80 Strepitus-- Samaria,. Cuftodia ,. Adamas. Sifara, Hirundinem videns. . Sámfon , Sol ejus ,. nominis ite Y Samucl, Pofitus a Deo.. xfacib".: Somer , Cuftos.. Sodoma ,. Secretum: eorutn, i Saplian ,. Hericius ,. Cuniculüs.. Sophtii, fudices.. Saphac ,. ]udicans..- Sorec, Vinea.. * Sará,, per he in fi;e, D,Omifnaz,,üxoi Stephanus , Coronatus;. E Abraliz.. Sulamitis ,. Pacifica , perfe&a»,. Sara;. per heth ,. in.fi'nez,, öd'orans-:,, x Sunamitis ,. Dormiens. Z Domina odoris.. Sufanna. ,, Li;ium,,; Rofd. T. T. Wajedsber, Et 16cutus eft : L&ixbe.r Numerorum. - : -T'ar'fus . Alz;ta, lþ)xennäfa.. NMafthi, Potans, Bibens. Tbhabor, Ele&tio , Puritas: Vefte-femoth , Ethac funt noniina: L "I haddaus, Laudans. 2. liber Legis , gui Exod. Grwce l, "Thimar, Palma; Da&yluä 'vocatur.. "Thare , Odorans, fpirans. Ur, lIgnis. ^ N T harfis, Contemplatio gaudïi—. ^ hau, Signum. Uxias, lgnis Domixiþ ) "Thecua , Spes, Funiculus. Z. deraphim , Simulacra. 'TThomas, Abyfífus, Geminus. "Labab, Doe, Dotatus. : "Labdi, idem. "Thopheth , 'l'impanum, Sedu&io. « j im&us, Cescus, cecitas. [ "ZLibulon, Habitaculum. "Limotheus, Honor Dei. "Lacchgeus , Purus. "Lacharias , Memoria Domíni, "Titus , Honorabilis. !r '"Tobias, Bonus dominus. Zambri, Cantans. 'Tubalcain ; Mundana poffeffto. Zara , Oriens. i eum. "Iyrii, Hebraice Sorim, id e:B;, tri- Zebedgeus , Dos, Dotatus. iniSp u*lant?s. Zebee, Victima. Ed Zelotes, /Emulator. Zelpha, Diftilatio oris. Exod. "orobabel, Alienus a confufiomes Va/igra,vöhzyocäyis : Láber Levic'icï.. n FINIS (( das. &X UER i xt f um ,IN, . z D * EX BIBLICUS - [ QUI RES EAS, DE QUIBUS- : E ril, 13 ceffore E . lia IN S ACRIS BIBLIIS AGI' Saulis * Daid alphabeti,ordine digefta , revocatas fu ^ d- Ad certa /Capiþg, brevitate complettitur. s ET nia fe vetur In bec Biäliar?;?n Indice , candide Lelor, primsus numerus lib»1 caput denátat : pfo)ci- LR Al me deinde fequentes ufque d. boc fignum Y vel (f boc fiimum non a 4fit y ad- proximam . uíque fequentts. lbri citarionem ,. [unr veriuum in. codem capite E fignasorum nota. Exempli gratia i2 voce AARON Exod. 4, 14. 16. 30 25- 3- j i5-bp6.19.T 7R Q. legendum eft. Exod. cap. 4 verf. - 14.. verf. tem N. 16. verl. 30. lLrem cap. 5. verf. 1« cap. 6. ver[.—13- cap. 7 vlerf. "E Alik & 2. Cum autem afteri[cus [eu flella im hunc modum (.Lev. 8. *) nmumero Ajponitur , indicium eff , rem , de qua.agitur , per plures verfus £2 €0 C4- fumunt pite trallari : vl fgnifrcat locum illum effe inter veliqua. diligentius motan- 4Ain RE d hs Sar dum. Porra fi quad quaris n verfu htc morato, cóntingat non. adeo perjpi- cum Àl eue inoenivi: tum aliquot ex propinguis verfibus antecedentibus,vel feque'n-x tilüs tibi erunt. perluffrandi. — D librarum nouinibus ad faciliorem ,. &f cer- it p fiorema dgg?ik&ioriem td o-äfä Abir wawm.ef , "E chlf-; Ec:[äþ'a/ien, Eb'c/lx vero Ec» — - 2. 0« clefrafficum. notet. j 4 ; D idisï & ARO N ädiung.ïtuz; fï'cïtl*;'ïiffuö in fummo facerdotio Eleazar num. $9 20. 28. "Deut. 1o. Auri A Moyfi focius Ekxod. 4. 14- 16. 6. Aaronis laus, * de & t g0. 1. 5- 1- 1. 6 13- ]. 7- 1* 2- - Eccli 45. 7. 8. 9. * Mich. 6. 4. f£uit pronepos Levi , -barizm mons, un de moriturus j'amr N xod. 6. 16- Ig- 20- peculiari ritu con- Nïoyfes terram Cbanaan . profpexit, Pf g num. 9I Il ] 92 fecratur cum fuis filiis ad minifte- 7. 12- 1 33 477 A&i]kl rium facerdotii , Lev. 8. " num. 3. -Deut.-32. 49-- ; ävid,ï io. Deut. Ig. $- Hebr. 5. 4. ficut Abba 3 'fia in i Domious prefcripferat, Eixod. 29." —*þg' IS-' Galo 4- 6- pater , Marcfïvi.q... 367.', Ro;n. v1üäh f 49. I2. Aaronis , & filiorum fa- "bdemelecb propugnator, & patro - cerdotalis ornatus , exod. 2g. * Aa- | 16.?. ronis facerdotis áuctoritatem , qui gladio 4liy; noluerunt agnofcere , inufitato gene- 448. Chaldzorum , Jer- 39. 16. 17- 13« app [ re mortis intereunt.. Exod. 16. 3. 11I- Jbdemago appellatur Azarias Danm. o. 31- Aaron infigni miraculo often- ïo ; 7. mittitur 1n fornacem ardentem. 22.1.9 ditur prz cateris a Deo- -in facerdo- Dan. L 21. 2. dC tem fummum ele&tus , num. I7. 5. 8* s 4j -4bdias abfcondit prophetas D'th-iä atC poft oblationem fa&am benedicit ex- ni, 3. Reg. I8. 4- 13- tenfa manu populo , Lev. 9. 22. ju- -dbdos judex in 1frael, Jud. 12. rg; 1m.a re perpetuo accipit pro officio facer- —4Lel Occiditur a fratre Cain,. Gen. Abne« dotali oblationes, && primitias a po- V.] a 4. 8- I- Joan. 3. I2. de eodem lege pulo , num. 18. 8- 9. II- 12 * IMatth-. 23.. 35« Luc..11. 51. Hebr. al QS Levitis decimas decimarum, num.I8- 1r. q. T. 12. 24- 2 Mi 26. 29- inoritür, num. 20. 29. T 35- m rex M o hia vel -Aäids filius Roboa uda 12- QS 38- DeujtuïIOr 60—1-, 32050- fu(äcevdiü Ciï - d diter BIBLICUS. ] Tüda, 3. Reg- 140 3!0 1- IS. I.0x2- Pa' creat. Isbofeth ;egem Ifrael, 2. Reg. ral. 13. 1. * reliquit Afa regni fuc- ceflorem , 3. Reg. 15. 8. Matt. 1.7. 2. $. páfcitur cum David 5. 12. oc- lol -240 h. cidicur a Joab, 2. Reg. 3 Abiaibar dlacerdos eft'ugit manus 4ira ancilla Judith, Tudith. 8.:32* Saulis I. Reg. 22. 20. confugit ad t 1O- 2. libertate donatnr, Judith 16* [^) S David in Cellam, 23. 6. cum Ado- — * n nia fe conjungit, 3. ikeg. I. 7. amo- - Abram filius Jhare habet Sarai u- A vetur facerdotio , 2. 27. juxta illud ;nii J. Reg. 2-. 39- .32- xorem, Gen. I1. 29. egreditur ex pa- Alidan dux B enj . amin; num: i AII. tria in terram Chanaan przcipien- !þf)lzd- se Domino , 12. 4. proficifcitur in cipilt an ^abigail uxor impii Nabal, I. Reg. JEgyptum, I2. IO. redit inde in Cha- 16; 300 25. 3. nubit Davidi regi poft mor- naan, I3. I. liberat Lot fratrem fuum . od tem Nabal, 25. 39. : ex manibus hoftium, I4. I4. accipit verj. Alibu, & Nadab filii Aaron igne ab- um promiffionem |feminis , 15. 4 T IT7. j-£0 U. fumuntur , Lev. Io. 2. num. 26. 6I. I6. T I8. IO. concumbit cum Agar, Aiimelech vex Geraris aufert Ábra- I6. 4. accipit promiffionem feminis, j IIWW' nx Saram , Gen. 20. 2. init pactum & fignum foderis, appellaturque A- j pep cum Abraham, Gen. 21. 23. 32- in- braham , 17. 5. orat pro Sodomitis , if it actum cüm 1íaac, 265. 3I- 18. 23. 28. 32. lfaac ei nafcitur., 2r. & etn ^ Abimelech filius Gedeonis Jud. 9. p 2. paratus elt offerre Ifaac 22. 9. mit- tit fervum, qui quxrat uxorem filio uäfa Br- 2. occidit 7o. fuos fratres, & ictu lapidis molaris intecficitur, Jud. &9. fuo Iíaac, 24.. 4. moritur 25. $. com- 5:53: " 2- . Reg I1. 2I. mendatur, Eccli. 44. 20. appellatur li' nutd. Abirozn e ffert fe contra Moyfen, un- pater multarum gentium, & omnium js 105 de & terra dehifcens ipfum abforbet credentium , Gen. 17. 5. lfai. 51. 2. Num.16. * 1 26. 10. Deut. I1. 6. Matth. 3. 9. Luc. 19. g. Joan. 8. 39. jtus fam Pfal. 105. 17. Éccli. 45. 22. Rom. 4. 11. 17. 18. T 9- 7. Gal. 3. - Abifag Sunamitis ducitur ad regem 8. de ipfo, & ejus femine, vide Jo- 6' 47' fuz 24. 3. 1fai. 41. 8. T 51. 2. Ez«ech. David, 3: Reg. 1. 3. petitur ab Ado- 33. 24. 2. Efdr. g. 7. Matth. 8. 11'.:, *wia in uxorem 2. 17. A&. 7- 2. Iöo HCb- IIO 17' . . Ro — Mifas filius Sarvie , 2. -brah« filii qui dicantur Joan. ) 116.9. 1 19. 21. T 20.6. T 15- 18. 58 * Romt ' . Galat. 5 8; Y patm j Abind filius Zorobabel, Matth. 1. "Ab falsío filius David 2. Reg. [a] [.] enitir ? r 16' 17' 13. appellatur Ànania, 1. Par. 5.19- occidit fuum fr:trem, & fugit ad T ho- "Abaegartio fui ipfius, Gen. 12. 4. T lomai regem Geffur, 13. 37. revoca- j Du 22. 1. 9. Deut. 33. 9. 5. Reg. 19. 19. tur, I4. 2I. 23. conatur paátris occu- ydentem 9. Machab. . 6. 19. 23. Matth. 4. 19- pare regnum, I5. 6. concumbit cum t 5. 29. 1 1o- 59- 1 16. 24--t 19. 21. patris concubinis, 16. 22. juxta pro- Marc. 10. 21. Luc. 9. 23. 1.1 phetiam , I2. I1. tribus hàftis tranf- 1 DOml 4 26. 1 17-.33- Joan. 12- 25. figitur a Joab , 18. 14- j p Abnegatio omnium. rerum , Gen. "Abflinentia a quibufdim cibis, Gen. u Gen 32. I. Deut. 33. 8. Rut. 2. 11. 2. Pa- I. 29. 30. 1. 2. 17. 1 3- I- T 9. 4. ral 25. 9. Mlatth. 4. I9. T 19. 1. Exod. 12.9. * T 13. 6. 1 21. 99. 1 J dem If* 27. Marc.1. 17. T 1o. 28- Luc. 5.11. 22. 31. ] 29. 34« Lev. 6. 24. 1 7. 18. 'I Hebï- ] 14-. 26. T 18- 22. 1. Cor. 2. 29. Jo. * IQ '"TXd742757? [ 19. 9. T pam P 12. 25- Phil. 3- 22. 8. "-T 23. 14.. Num.6. 4. f 1g. uid duoner pr& fe&us mili;cufn Saulis , 10. .Deut. * 'Dob. z. S 12-;16.' t 14. 3 12* - A — INDEX - foi $u chérb 12. Judith 12.. 2 '.Dlæ.niäel. I 8 2 ]üda,, 4« Räg. 16. * 2.'Par*al. 28.? Adv IMach. 7. 1. Matth. 12. 4. Ma : rc.2, " Y |fai. 7.. * Marth. 1.9. appellatur £ - Matth. 23. Luc. 6. I- Actor. 15. 29. liezer , Luc. 3. 20. Ez«cchias filius in Mac Abftinentia a vino , Lev. Io. 8. T regnum patri fuccedit, 2. Paral. 28. 11. 34. Num. 6. 5. Jud. 15. 4. 14 Je- 7. Matth. 1. IO. * Rom rem. 35. 6. Ezech. 44. 21. Luc. 1. 15. z4cbias filius Achitob ;üæüæüæ.c pl Abftinendum a cibo & potu «tiam mini , I Reg. 14. 3. 18. appellatur- $14 licit^ propter fcindalum alterius, 2: Achimelech, 21. 1. Adü/ i Mach. 6. chimelech facerdos dat D :vidi pa- Gendf -24- ROm. 140 20- 21- I' Cor. 8. 13. 7 nés propofitionis, I. Reg. 21, 6:& 15 Ex — Abftinentis preceptum v,i'nläre'no- gladium Goliath, 27. 9. trinsfigitur, 212 lentes, ] e ; 22. 18. app:llatur chias T4. 3- vo-- L6.D I9. "T. 3. —ren;, 35- 6,,.';* j'"-ngach. 6. catur Abiathar, Marc. 2. 26..— Jud. 1 * Pa fus veftium, I fa—'iw. 3. I9. Ezech. -Achlor. dux ÁAmmonit:irum, Judith. 4 1,. 200 B:Rher 140 16- h/.[ätthe II' 8' 5 g traditur in manus filioruin I- 1221 Marc, I2. 38. k.uc. 7. 25. T 16. 19. frael , 6..7. fit Judeus, 14. 6..- 27. Bc Achis rex Geth donat Davidi civi- 22« I0 1 20..45. 4. Tim.2. 9. 1. Pet. 3.5. "tcceprio perfonarum., vide Perfon. tàtem Siceleg, 1. Reg. 27.6. Cr. $ escctprio munerüm, Exxod, 23. 8. Nu- Achi:ephel Davidi a confiliis, -ad- : $C mer, 55. 31. Deut. 1o. 17. T 16. 19. hzrct Abfaloni, 9. Reg. 15. I2. dat - ä. qm. r T 27 25.. 2. Par. 19. 7. ]ob. 15. 34- impium confilium, 16. 21. fufpendit. Adu 1.36. 18. Prov. 14. 20. t 16. 27. : fe, 17. F prohibe P5 235 119 6,.,1 22 9. LR 21, adam S-:.äïeatu:f, Genef. 1. 27. -coliö- Eccli 4. 56. 1. 7..6. t20. 31. Ifai. catur in paradifo , & ligni fcientie Ge)xf:f. | V Iä ufus ei interdicitur, 2. 1&. perfuafio- J.23. T 5.23. 133. 1*. Jud. 16. Dat ; Aledld 2. R* . II. * PI'OV. 6- 6-1. ne Evx przceptum violat, & para- 1. s 306. 4. 296. T 12. 11. 1 13. 4- 1. 18 8 difo pellitur, 3. 6.23. Ofeae 6. 7. mo- II24 1 19. 15, 24. T 20 4« 13.. T 21..25. 1 ritur, Genef. 5. 5. qu, & d. : Lo P 24 E 30—0 Cor- I5. 22.. . 1. ( 16. 49. Eccli. 33. 26. Rom. 12. 1I. Adhortars a d bonum , Genelf. I3- Tem, -chbab impius Rex lIfrael, 3. Reg. 9. t 45. 24- Jof. 22. * 2. Par. 50. i 88 2, 16. 29. 50. T 18.'" vincit Syrios, 20. 6. 1 32. 7. 2. Efdr. 5. 6. 9. AG. 11. 20. 20. init fedus cum Benhadad re- "4 23. 1 14. 21 T 20. 17. * 1. Theffal. 3 LO ge S—yxi;æ » 20. 34. exercet tyrauni- $. I1. tit. 2. " 1 3. 1. Hebr. 5. 12. B] dem in Naboth, 3. Reg 21. 2. tra- -Adenias affe&at régnum patris fui, Adïra jicitur telo , & fanguinem 'ejus ca- 3. Reg. 1. 5. uxorem petit Abifag, 0 ar ne$ lambunt, 29. 39. fecundum ver- & occiditur , 2. 17. 25- 34- Polteg a ba Eliz , 21. 1. filii ejus pereunt, -Adonibezec capitur, Jud. 1. 6. atur , 4 eg. IO. 7. II. fecundum illud 5. - Mdoratio Avgelis, & hominibus tri- Zyi Reg. 21, 21, 4. Reg, 9. 7. : büta, Genef. 18. 2. 1 I9. 1. T 23. 12- Gaef, tf 27.20. 1.33. 3; " T 42. 6 T 339- Rom,. 1$. 26. r.ad Cor. 16. 15. 2. ad l Ad Corinth. 26. Exod. 18. 7. Num.22. 31. 1. ike- t t The oI P AL I.T 9.2. T 11I. IO. I, ad im 20. 41, T 25. 23. 1 28- 14 2 fralig R eg. 9- 6. 14. 3. * 3. Reg. 1. 16. 4 21 23. Judith 10. 20. Effh. 3. 2- Dan. 3(1lmp](1 tal. 2. 7. in valle Achor, Jof. 7.24 '2. 46. A&G. 10. 25. X(]d I "Adramelecb idolüm , 4. Reg. 17.31-. ratris T 3 itbas filius Joatham impiushrex J Adramclech 'þfus fubfidio £ fui Ich, ( BIBLICUS;; - - fai Sarafar , occidit þairem Senna- In .]Eg'üyptum redire improbe fïagiï; g.* tat lífraehticus populus , Éxod. I4. t £. chérib , 4- Reg. 19- 37 lfai 37. 38 dvenrus Domini : expectandus, IL f 16.3. T 14- 4. T 20. 3* I7. $. num. uf S: T A^ lins ia Matth. 24« 42- ] 25. I3- t 25- 40. ]. 2j Ma:c.. 13. 32 Luc. I2. 40- T 21.34- Centra /Egyptum prophetatur E Rom. 13. 1I. Ephef. 6. 18. Colotf. oil)o 4- 1 i. Dheff. 5.6. j. Pet. 4 7. T 20. T 44- 30- T 46. " EzechT 29. B a ellatot 5. 9. Apoc- 3. 3: T 16- 15- 35135 1352 "dulttrium , laxuria, & forni Cïtib, JEgyptiaca redemptio ffeque nter in idipr Genef. 6. 2. 1 19- 5 31. 33 " 1. 39- memoriam revocatur tamquam fume« , && i5. Exod. 22. 16. iLev. 18. * T 19- mum beneficium, Exod. 20. 2. Le- 29. T 20- IO- 13. T2I. 9- p ; 'umo 25- Vic' 22' 33' .t 26' .12- Deuto Qottul, I. 6. Deut. 22. 13. 22- 23 -.»*-tï-.' E 0-17'- 5..6. 1 7- 8- 1 8- I4- T 16. 6. Jud.2. 3-70 I. 6. 8. I. Reg. 10- I8- 4. Reg. 17. Jud. r9- 2. 25. 1. Reg. 2. 22. Y'ob. 7 v MiCh. 6.. s je hudith 4..13. .Prov- 2. 16. 1 5. * t 7- 1o- * E rum I i 22. 14. [ 23. 27 1 29- 5. Ecc. 7- - peus a fligitur plagts varíís , 27. Eccli. 23. 25. " ( 25. 4« Ezech. E'XOd- 7- i 8- 9. & IO. * IIQ * ut præ' i at 22. IO. À&t. I5. 20. Rom. I. 26. I. - dixit Dominus Exod. g I9. Cor. $. 1- 1 0. 9- I5. . 10. . Eph. JEgyptus expugnatur a rege Baby- s. Colofi $i. heil; 4' 3" I' lonis , 4 eg-24. 7. erem. 46. 2. 5 H $ im. I. IO. H br. I3. JEgyptii prodeunt in pugnam con- . dit Adulcerium , carnale & fpi"ritu ale trà Judam, 2. aral. £2. 2» z : Pen A&gypto potitur Anttochus, 1. Ma- prohibetur, committitur, & punitur, Genef. 20. 2. [.26. 7. Exod. 20. 15- chab. r. 17. in /Egyptum fugit Chri- collo fius Herodem , Mactth. 2. 13. Cientig -L:v. 18. 8. 1 20. I1o. Num. 5. 15- 4Egrotatio, & morzbus pena peccae- fufo Deut. 5- 18. T 22- 22. 20- 5-7- 1 13-. 26. sap. 3. 16. Jud. 19. 2- 2- &eg. ti, Éxod. 15. 26- Lev. 26. 16. nu- k parae 7, o- Il. Z- 4. [ I2« 1- 9- Job- 24- 15- 131- mer. I2. " Deut. 7: I5« 1 09. 27. 60- L. 9. Pfalm. 72- 27- Prov. 5. 3 & 2. Reg 24. 15. 4« Reg. 5 * 271 2- P&' [j 1 20. T 6. 24.132. 1 7. " kfaim 57. F. ral 21. I8. Joan. 5. I -- erem. 2. 26. [ 3. I T 5- 7- T 13- 26. ZEgroti vifitandi funt , & confo- d. 1 Ofem 2. 4. 1 4« 2 Sap. 3- 16.. Mat- landi, Genef. 45- I. 4« Reg. g. 29. a. ;h &i 5. 27. t 14- 3- T 19- 9- Jo:n- 8- l13- I4- Job. 2. 11- Pfalm. ld L ;ccl. 7. 3. AEecli. 7. 38. Matth. kig. Chefil 3. I. Cor. 6. 10. 1. E heil. 4- 3wiieb-. 37- 4 » [2 13- 9. ]«cob. 4- 4- feu qux- rinth. f. 4« Josna. II. 3. T zz 9. 2. Co- ;gfm, Jadwram, fuüper tributa, Quomodo fe i-irï fancti in morbo à ftor erarius Davidis, 2. Reg-20.24. & deceffu ex hac vita habuerint, Ge- yifag poftea a tributis ipft Roboam , lapi- datur, 3. Reg. I2- I8- nef.49. " f 50- 14. Deut. 31. 1. 6. JEoybtiaca captivitas- predícitur , Jot.15. "T 23. " T. 24- * t It Reg. bos T Gcnef. 15. 13. incipit , de' Ir 80 I2.* 3. Reg. 2. 1. 7. 2. Paral. 32. 2 i Act. 7. 18- 24. kob.qe * M ai« 38. I. I..Macm t De JEgypto exitus, & liberatio I- 2. 40« 6l- * m fraelis promittitur, Genef. 15. 16. 4Eneas 14 - 4gaLus iinentem famem: prgdicit j 48- 9. T 50- I4* EX*ï)d-* 3* 17- 1 6.6. A&Gor. 11. 28- & adimpletur , & exeunt viri 600009. ciendas, 2I. I[. paulo ma:nu.s inji- j , o Exod. 12. 37- 51. 1 13« * [14- " Nu- -g«g vex. Atmalechitarum c mcr, 33.. 1. Deute IÓ« 1. Ofcae 13- 4» ap-ftnr a n É rege baulo , [. Reg.- 1g. 5 jubente fpit? Mich. .6'...4;. C/?c- à- - A4NDEX Samuele occi"dicuïr- I 5. 3. juxta pro- phetiam, Num. 2 » 20. L Efther 3. * fufp;ndi.tltr, 7. Io..e'o'dþem* fnos tet -4gar ancilla Sarg parit Ifmaelem, fupplicio afficiuntur, & decem filii i 25 Jud ejus, 9 I Amii lio 21. 14. Gala t. pellitur cum fuo fi- ma[a filius Ab igaii föroris Davi- 16- 17' A . 30. dis , I. P'ral. 2. 17. fit dux militiz 6. 1. 7 di areni € fua terra per Rubenit as apud Abfolonem , 2.Reg. 17. 25. poft /inam pro igaptur I. Paral. z. [o, militiz Davidis przficitur 19. 13. : Aggau: tandem a Joab per fraudem occidi- R. r E7 3- IO Efdï. Sol* T proph et:at;. ]uc.læis * I AæL tur, 2O. IO. cà j Reg. 19. ufa cgdis- punitur , 2. i Jaem. - «d!bras Agripfd ; audit Paulum ^$ A&o 260 2. Amd/t'q filius J Ài ium in I2. propheta in Silo fecat'pal- ,ova's recenfet popu- tó mori Partes , 3. Reg. I1. 3o, lum , 2. Par. 25. 5. ulcifcitur cedem p mala pradici t uxori Jeroboam, I4. 6. pattis fui , 4.Reg. 12. 21. T I4. 5- jera IC. fcripfit. prophetias, 2. Par. 9. 29. bello devincit Edomzos, 14. 7. capi- LL -dhira dux Nreph'thali » Num. I. 15. tur, & occiditur, I14. 13. relinquit Aleimmus perjurus fuccefforem filium . Azariam regem , )yNp. Anam eft facerdotium I. M deus adeptus I35. I- appellatur Levi , Luc. 3. 29. Mach. 1 ach. 7. 5. g. mici veri , & fiéti ; Deur. I3- $. dir, J: I. Mach 4-3-13. periitfubita morte, 1 33.9. 2. Reg. 3:97. t 13: 14 t Andti ab. 9. ss. 56. 15. I9- T 20. g. Pfalm. 40. I0. t 54- 4.19.! 4«lexanzer Yex. Grecorum , Occifo ndri ario , regnum fuum filiis divifit, I4. Prov. 14. 20. 1 18. 24. t 27. IO. ditar, : I. Mach: 1. Ig. ECCH- 60 7. T *7- 20. T 90 120 1- Angex 8. T 11.4. - 7. vidu Dan. ". 6. 18 I2. I4- T 22. 25. t 37. 0. Jerem. 9. fütura, 4. T I2- 6. T 41. I. Daniel rr. 26. Alpba , & omega principium, & fi- Mich. 7. s. Matth. 10. 35. Luc. I2. "TE nis primus, & noviffimus eft Domi- 53- Joan. 13. 18. 1.Thefl. 2. 14. 3I-TI. nus , Ifai, 41- 4 T 44. 6. T 49 12. Aminadab miUSAAram, Matth. I4- xod j Ap,oc.' I. 8 - T2- 8. f 21. 6. 1 22.13. hunc Naaffon filius ejus in principa- 20]*3 tu fecutus eft, vid * 122 Hlphbaus , pater Jacobi Apoftoli , I2. T IO. 1I4. e Nun,f.fï. . 17. 3 T 2. Mlatth. to. 5. arc. 3. 1. Luc 6. 9 LR 15. &tor. 1. 13. -4»on filius Lot » & filiz ejus , 4/tere holocaufti, Exod. 2 7. i. f Gen. Ig9. 38. À mmonitz prohibeg. 1. 27 80 Il num- 7. '* '20 Regn 24.. 25. 3. tur ab ingreffu templi, Deut. 22. 4. 195 eg- I8. 32. —4-Reg- 160 IS- 2' Pa' 2. ídr. I5. I. ceduntur ab Ifracl, Pir,'or ral. I. 5. T q- I. T I5. g. r.Efdr, Jud. 11..32. r.Reg. rr. 11. o.Reg. 3 $. I2. T Io. * t 12. 26. adverfus Am- 11 3. 2. Ezech. 45.13. I;Mach. 4« 47-. mon prophetatur, 349 49. I. Ezech. 21 * 20. I hlcare incenfi, Exod. 30- I. IOT t 25 2. Amog I6 37- 25. 1 40. 13. I. 13. Soph. 9. g. lh - «tmalecb filius Efau nafcitur, Gen. Amnon filiis David oppreffit foro- 36- 12, 16. pugnat contra Ifracl , E- E rem fuam "Tlismar, 2. Reg. 13. 14. Obs xod. 17. g. N unde, & ab Abfalone fratre fuo con- Pj ceditur , um.]I4. 43. Jud.6. 3. foditur, 13. 2g. Tuch, & tu$ deletur, * [ Reg. I4. 48. fuidi- EX I. Reg. 15. 2. g. juxta -4men filius Manaffe. rex Juda oc- lia verba Exod. 17. 14. Num.24. 20. ciditur, 4. Reg. 2t. I9. 23. ei inre- 205 gno fuccedit filius Jofías, Reg. 22.1. AtC, dman oftquam ad honores fuit e- -4morí filius Chanaan, G en. Io. 16. $..T j ]oan I .ve&xuis'. ; f lethalis hoftis Judæqrum " d Y Amorhzi non patiuntur Ifraelem per fuos BIBLICU $ odem fuos te'rttninos p LO 3 :9. d 6'.I5. f7. 30. 1 t fllii 25. Jud. 11. 19. * roficifci, Numer. 21. 8g.28. F 10- 3. T IE- 13. T 15 7- 1 d pri Impius rex . Ifrael, 3. Reg. 16. I3. 23. 123. 9. T 27. 23. Rom. 8. Duwi 18. Gal. 1. 8. T 3. 19. t 4- 14. Col. nilitig 16. I7. 22. 23. contra Àmri, Mich. i . pot 6. 16. 2. Ig. 2. Thefl. r. 7. 1.Tim. 3. 16. ) Dj "dnamelec 5 idolum Sepharvaim , 4 t 5. 21. Hebr. 1, * 1 2. 2. 1 ro. 22. ycidi Reg. 17. 31- T13 9* LPet. i. T f $. 123 22. 2 LL 2 dnanias prophetat con * tra ]eremiam? Pet. 2. 1. Jud. 9. *.- Jerem. 28. 1. Angelorum ruina, Tob. 4. 19. f Ananias cum uxore Saphira fubi- I5. I5. lfai. I4. 9. Ezech. 29. 2. 14« popt to moritur, Actor. 5. 5. TO. 17. Joan. 8. 44. 2.Pet. 2. 4. [ud. 6. cedem "natkoth: civitas Benjamin, Jerem. ngelorum nomine .a ppellantue I $ 32. 7. ubi & Jeremias eft natus, Ter doctores & predicatores, ] faiæ. 33- . capi Lrnto3 7. Mlalach. 2. 7. . I. Matth. If. linquit 3. Reg. '2- 36 7- & facerdos Abiathar Io. Marc.i1I. 2. Luc. : egem , — Anathothitz nolunt I4.AÀpob 9.* 3. * 7. 27- Gal. 4« )2 ]-eremiarh au- : -nim* qüorundam piorum ftatim D. dire, Jerem. 11. 21. J4ndreas a Chrifto vocatur, Matth. I 1 poft mortem funt cum Chrifto, 2. 4..18. Marc. 1. 16. Joan. r. 40o. Corinth. 5. g. Philip. I. 24. Apoc: 15b "Andronicus VMicarius Antiochi occi- I4. 13. contra illos, qui putant illas E 710 ditur, 2. Mach. 4. 38. ufque in diem judicii quiefcere.. IIH Angeli , horumque minifterium, & -Anna parit prophetam Samuel, I. r'eftle natura, Gen. 16. 7. * I8. " I9- " 2I Reg- 1. 20. ]. 56 I7. T 22. I1. T 24- 7.--T 28. 12. 1 Anna prop hetiffa laudat Dominum AX D 31-11. 65. 32. 24- 1 48. 16. E- Deum, uce 2. 56. M xod. 3. 2- T 13. 21- T I4- 19. 1 23. Annas focer Caip hæ [ ] IJUC, äo 2, m.H 20. 1 32 34- 1133.' 2. Num. 20. 16. oan. 8. 13: AGor. 4. 6. Hacipt" T 23. 22. ]gf,, N IS3. 13. Jud. 2. 1. f 5 Antichrifus, & ejus regnum, lfa. 23. T6.11.. 1 14 20. 1 13. 3. 6 II. 4. Ezech, 39. * 39. * Dan. 7. 7. "A eg: 14« 17 " 19. 24. T8. 9. 2 3 19 27. [ 12. F. 9. I.Reg. 29. 9. .2. i "Lach. 11. 15. Matth. 24. 24. Marc. 7 : 6j 19. 27. ] 24- 16« 3. Reg. 13. 18-.- Qhibene I9. 4. Reg. 1. 3- 15- T I9. 35. I 3. 6. oan. 5. 43. Actor. 20. 29. tl 2 l(3' Par. o1. I5. 2.Par.32. 2I. Pfalm. 2. 'Eheff. 2.5. 1.'Iim. 4.1. 2. T imot. | lfm], go. 1I. T 102. 20. t 103.4. 4. 9.* 9.Pet. 3. * 1. ]oan- $. I8..22; I i . 9. Ifai. 6. 6. T 37- 36. Dan. 4. 3. 2.]oan. 1. 7, Jud. 16. Apoc. (s Àq» Q-Rego - 9« 6. 22. T 98- 16. 1 9- ?1. TIo, II. 7- T 12- 8. T13- * 1 14. 9. T 17- TI ZQ. t I2 I. £ach. 2. 3. t * I9. 200 1. 20. 2Lo, e. T2 (: I. $ : 5. 10« T 6.4. Antiochia fufcepit ApoPco]ovrum- de j, Amo alac : : I..Jud. 13. 2o. Chrifto predicationem , Act. I1. Ig. : 3 ^i * —12. * b 26. T 31 T. m fotee ; 8. 3 IO. H- T I1. 2 Ba- Antiochns Mluftris proficifcitür im Bonn ä Ma . II. 8. Matth. IE ptum, $. Mach. I I8. deftruit f cot ,- : ï . * . 4- II. T II.IO. templum, & fubvertit. civitstem Je- gu ; I (-:r.h DU. T 18. Io- T l'llfalcm, I- Mlctïn It 23- 330 2-M 4*,(:,1- I3: : äg ? I. T 26.53. 1 28-. 2- 5.16. erigit idolum fup:r «1tare Do- uds o 22..50. 124 ; mini, I. Mach. 1. eiine Marc. 13. 32 uc- IO 130 19': 280 " 57 morit;ur, 6.16. g n .$.9. I5. 1 12 8. T 16. 22. [ 22. 43 2. Mach. g. * Antiochus n 16 Eupator. ; filius pradi- 1 dem Joan- 1. 51 T 5- 4. 1,20. I2. A&pr- $ CS [aos OINDE X - ài Antiochi. , & rex., I. Mach. 6. 62.14. 1 19'.:.225.'.'?2»1;1.-.- 66. cum exercitu tendit in ]udeam, A&, I rcr.. z. Ed 111-9. T18. 9. . -a4x« nihil nocume dificat 6. 31- non feryat. Ifracli fidem, 6. iiti*, vel impe- 2. ceditur, 7. 4. " * r dimenti affert elc&tis Dci , Exod. 14 pamil ( - nugua vig inquire ndz, &fdbfer; 22. Pfalm. ? EA vande , & a novis declinandum , Je- De d 7655*"67. Aai. 43. 2. I;qnæï x " xem. 6. 16. Prov. 22. 28. Ecclt.g. 11. - Áqua nominatur perfecutio, Pfal. dols, 1 39- 1. Rom. 16. 17. Gal. 1. 6. 7 [2 T 68. 16. 1143. 7. Prov. 17. 14. Mat- quati I. Tim. 6. 20. 2.Tim. 4 u thzi 7.25.; Luce 6. 48. Apoc.12. I7. 2 o äec L T I7- Iujoant 2. 24- 1 r Par : .-x;g*,Jo.aknd«; ^e Aque aflimilantur cognitio Dei, ( T. Jud. v. 18- t9. 2o. dona Spiritus San&i , lfai. 11. g. 4f "tpollo vir facundus , & fcriptura- 112:3: 1396- 1 43- 20 T M 3- 311 gum P Ezech. 47. * Zach. 1 4 8 Joana. 4. Aþr eritus, Actor. Ig. 24. 1. -Cor-'r Io. ] 7. 38- Sennac I-I2. f3. 4» t 16. 12- Aq"a bene dicta, vude Benedictio. in ftgi -téllenies dux . in 8 yria ,. I Mæ- * -4rad rex Chananita r 3 chab. 3. r2. t ro. 69. tra ifraeI, num. 21. I. : um"pugnäcrc*oq-' Aftn "dpoffot. L Aram , qui & Ram nominatur, fi- &M brxor. 3I. 2 magnus . e& | Chriügs, He-* Z P E lius Efron, genuit Aminadab, Ruth. . Apoftoli eliguntur .ex dif ci'i-)ufïs;. 4- I9« I.Paralip. 2. I0. Matth. I« fío, 1 Luc..6. 13. mittuntur ad annuntian- $. Luc. 3- Af dum regnum Dei in Judxa, JVlatth. -dram krater Kbxiaham,-& pater Lot, didim Io. * Luc. 9. 24- 46. xevertuntur j Genef. 1I. 27. ler x £. IO. mittuntur in univerfum mun- -rea Noae ,- Genef. 6.14. T7. 9 rium f dum ad evangelizandum , Matth- 28. 18. *Sap. 10 4- T. 14.6- Matth, 24-39. Luc. 17. 27. Hebr. I Afur et. 3. 20« LO 15- 16. 27. 20- 21- A.-/&.ïz. 8 ïlg,, t LU Axca federis deïn!ï.þ;æräCurï:, E- 82. 1. ] " Apoftoli ufi funt membranis , feu xod. 25. IO- 21. aflumitur in caftra Aff Hibris , 2- Tim. 4- 13- hortantur ad contra hiliffzos , 1. Reg. 4.- 5. ca- 105 ftudium legendi, 1. 'lim. 4. 13. 15. pitur , 4. TI. 2 D Nun, : Opifices autem , qui noctes, (X.dies Arca quid continebat, Exod. r6. 173 aliis occupantur, jubentur non im- 34'* Deücr IOö 20 T 31- 26- 3p Reg- R mifcere fe Ecclefiafticis re 8. 9- 2. Paral..5. Io. Hebr. 9. 4 mmsfe] 3 bus , Ec- di. 33. 26. 37- rodis , Matth. 3. 22. -Archelans vegnat loco patris fui He- 20, * Apoftoli , & p*rolahecä : Ba-bu*eruht tates ]u fpiritum Dei , Exod. 4. 12. 2. Reg- -4rioli , & arufpices , Dan. 2. 2.27. Ezed 23- 2-Dan. 9- to. Zach. 7. 7. Mat- 14-6. t 5.6- 11- AG. 1 4 4f th&i TO. 20, Marc. 13. 11. ]oan. 14. Íncantatores. dltur ; 17. Ad. I.5. 1 2- 4 T14-31- T 9- -riftarchus focius S. P auli, & in dlg 3 XMg. j 19. 6. 1- Cor. 2- I2. 1 12. 3- itinere , & in vinculis, Act. 19. 29. 4 I-Cor. 13. 3. . Lheff. 4. g. j.lrnm. T 20- 4. 1 27. 2- Col. 4. ro. l 16.. i.Pet. I. HNE- 2.Pet. 1. 2I..— -rphaxad vex Medorum a Nabu- næ; chodonofor vinctus, Judith. 1. 1.5. 6. Afar Aþjzdxitt'ane.r ei , Angelorum, & Qum ; hominum , Genef. 32. 24- Exod. 3. -rfaces.xex Perfatum , & Medo-- Atha| * Num. 22« 2I- J«Olf-- -. I3- I. ch', rum fuperat Demetrium, 1. Micä.- h; 28. i. Matth. r7. 3. i 28- 2. 9. D &!Tpem ! Marc. 9-3* T 16. 5. 9« I2 14-. Lu- -rta xer:&e; rex Perfarim recip it lie- lidga s Jud xos, cz 9. 39« 1 ?4* $s 3?5 joan. 20.. teras plenaq-qi-.ue"'re,ïigxadv,ü[u i, E. $ Rs P KTONEUTND «T. f0. -'Bi BLI CU QU "ttbenobius /mi-ctïcq'r»*- ad Simonem, 1. Efdr. 4. 7. 17. refpondet, jubet z- 1. Mach. 15. 58. Impes dificationem templi impediri, 4. 2I. d. H permittit lfraeli xdificare templam , CA Avaritia , Jof. 7. 20, 1. Reg g. 3- , ]s 9. Efdr. 7. * 125.3-. 16. 3.Reg. 21. $. 4.eg. 4f filius Abiam rex Juda tollic T- 5.20. 22. Pfalm. 35. 16. 21. Prov. , Dl dola, 3. Reg. 15. . 12. fabfidium I 10- kir.925. pLI2.99 T0 ,. Mat. quarit a yris, & inoritur, I5. I9. '416- 2( T 28- 160 220 TSO. Is- ET DI 2. 296. 4 $.T 5.9. T 5.1. Ifaim 1. Paral. 3. 10. phat Hlias— ejus rex poft eum, 5. 8. T 56. r1. Terem. 6. 13.. 1 g. Dei, -faph cantor Davidis 1o. Ezech. 22.13. Amos g. 4o. Mi- L 9 S P) I-':Par. .6- W 39. T 16: 5. chzz 6. 10. Flabac. 2. 9. Eccl. 14. at d "[arbasdon , poftq uam pate'f ejus 3. T 31- 3- T 41. 4- 2. Mach. 4. 5o. Sennacherib confoffus eft, fuccedit 1 Io. 20. Matth. 6. 19. T 26.14.46. iftio. in regnum, 4. Reg. 19. 37 1fai. 57. t 27. 3. Marc. 8. 55. Luc. 12. I5. t COl Joan. 12. 4. A&. 5. r. 18.19. t24- ;fjän??lv parit ipfi Jofeph Ephraim , 26. I. Cor. 6. 1o. Ephef. 5.5. Phil. & Manafle , Genef. 41. 50. T 46.20. 4. I1. Coloff. 5. s. 1. Tim. 6. 9. ad uf "fa. fubjicitur Romanorum impe- *Lit. r. L) II. ebr. I23. : Ruth. äo , Ia IVI?.Ch. 86 64 A diendun N erbam D e luhv [r bum Dei. M r vide Ver- Affuerus vex Perfarum inftruit þfpl en- telwr didam ccnam, Efth. 1. 5. accipitEft- -x4 filia Caleb traditur Othonieli her uxorem, 2. 9. I relinquit Da- in uxorem, Jof. 15. 17. Jud. 1. 13. rium filium -fnum'fucceiïore-m;l Dan. Mzarias filius Amafiz rex uda fit TM leprofus , 4. Reg. 15. s. 2. J ar. 26. Matih, * .ä;äur filius Scm flii Noae , confti- I9. reliquit filium Joatham regem, tuit regnum Aflyriorum , Genef. 10- A. Reg. 15. 32. 1.Par. 3. 12. appel- .1.7. E. 22. J. Par. 1. r7. : latur Ozias, 2. Par. 25. r9. Matth. ul , E' Affur virga furoris Do m nini , lHfaiz j al I. 2. Mathat, Lucx 3. 29. & IO. 5. contra Affyrios prophetatur, Azarias propheta -mittitur ad re- Num. 24. 24. 1(d.10. 5. T 14- 21- gem Afg, 2. Paral. Fs. 2. l. 1f Tiy.3- |39.928- 35. 1 31- 8-. i : L N ex Adlur expugnac líraclitas, & B jME transfert in. Aflyriam , 4. Reg. I5. Baal ïdolu&t Sa:nafïtaxiorum 2 m 29. * T 16. * 1 17. * expugnat civi- Reg. 16. 31. altare Baal. deftriitur, foi tates Judx, 4. Reg. 1. Jud. 6. 25. 30o. facerdotes Baal occi- * Ezech. 36. * dT *Pa-t. 32- duntur, 3. , 2' 27' Agjrivrxm exercitus ab Ang'elo cx- 25. 1 23- 5. eg. I8. 40. 4'R'egf IO. dïtur b 4 - Baana, & d égV 19. 37. 2.Par- a2 2t. ach. Redmb fufp&adunmr * &in Iíaiz 37. 36. Eccli. 49. 24..1 2. Reg. 4. I2. [2 4f. 2.' Machl 8-. 9 Ob- I" QVI' Bae/a impius rex lfrael, pugnat [ 9 Aone 2. ^. contra Afa regem Juda , 5. Reg. 15. J "Affarorh jad. 2. 13.. t 10. 6 I6. * cum omni progenie fua extir- .Mb gum 7. 3. T12. IO. atur, I5. [ $9 — "tbalra filia. Amos regis Ifrael, 4. j ehu, I6. 1. 2. 1. 4- II- fecundum verbum Mel* Reg. 8. 26. perdit totam fere regiam Mide Ítirpem, II. 1. regnat fex annos in Babylenica captivitas 7o. annorum predicitur , Lev. 26. 31. D«cut. 4.26. jJudza, 2. Par. 22. 12. interimitu 1 1 28- 36. 49. 4. Reg. 20. 17. lfaim 5.- f wtliiv 4 R:'egv. lI« 16. 20. 15. 9. lud 305 - 113-;. 19. ]erem. 13. '19. o4. T 29 Ü i IN pþE**-X' t 20. 4. 6. 1 25. 9. Ezech: E. T TO 3 19. d- T229-16. Ro&i. 6. 3; I.Co- thei * 22. 5. Mich. rinth. T. I4. Galat ]om 16. Bar. 6..1. 2 1/2./XT4-." Io.'Hgþac, So HEbl'. 60 2' ] B:bylonice captivitatis initium , Baptifmus falvat » 1. Pet. 3.:,]'21'. 9an, 4. Reg. 24. " 25. * Baptifmus eft lavacr * Efdr. 1. 40. 52. 2. Par. 36 f nis, lit. um regeneratia- J L.Ij - Finis captivitatis promittitur , & Baptifinus. tollit omn',i*a' pec;:ata ; 39 ^4^ prophetatur, Levit. 26. 42. Deut. 4. Genef. 17. 14. lfaie 44. 3. Ezech. 39. Ba 29. 1 39. 2. 3. Reg. 8. 33.. 2. Par. 25: Zach. 13. 1. Matth. 18. I4.. 1 26. Qum, 6. 24. 57. lfaim 14. I- 140. 1. T 48- I9. Marc. 1.4. T16. 16. Joan. 1. 33. Chrif 13:5. AGor.2.39. T8. 12.38. T 16. fus l ]25. I2 129- Io- 139. * 1 31. 9 33. 118.8&" Rom.6.3.4.5.6. * z. Co- 1 32- 37. T 16.27. Kzech. 11. 17. rinth. 6. 11. Ephef. 5.26.. Coloff. 2. Tiitri an. 9. 22. 5. Bar.6. 2. Liberatio fit, H. * Ti I 27 2 54 H.ebr. Io. 22. 1.Pe- By 1. Efdr. 1. 7 2. * 37 Rfdr. 2. 1. tri 3. 2I. lj Babylonice captivitatis caufa, Baptifmus non eft irritandus, E- Byp Reg. 17. 7. 13. 18. contra Babylo- phef. 4. 5. Heb.6.6. 1 10. 26. ldem Bapï nem , Pfalm. 136. 9. Ifai. 13. * 14. declarat ipfius figura, Genef. 17. 14- 2.4« 1921.2.9. T47. * Jerem. os. I.vor. IO.2. TO $9 132. T 5o. * 51. * Bar. 4. 2 Baptifmus Joannis , Matth. 3. 6« bara 14. 8. T.16. 19. 1 17. * 198 T21-25. M.rc. 1.4. T11. 3o. Luc. 3. 2726 -Bacbdes Dux Demetrii , 1. Mach. 0n, ] 7- 8 occidit Judam ex przcepto De- 13.23. À I6. 1 7.29. 129.4. Joan. 1. 25. 33. Dar &or. i'-. 5. 11116 T13.24- OCulom metrii, 9. Ig. claam conducitur ad maledicen- T 19. 3- Baptifmus po nitentig. prædi&aettr ; Hd"m dum lfrael, Num. 22. * f 23. 1.do- Maici 1. 4. uc. 3. 3. A&t. 2. 3g. pedes à cetur a Domino quid illi loquendum eit Pau fit, 23. 5. 26. Balaam do&iina , 2. -ä IISJ" 240' : T 19.3. RQm.öjg., Coloif. Titttitur Pet- 9. IS' ' ïï-OC.fQ.- 14-- Baptifmi nomine Bgniüþachr paffio, 1 Jenaf Balac Rex Moabitarum mittit nun- € Antic tios ad Baalam, num 22. 5. Jof. 24. 12. 5O. Matth. 20. 22.. Marc. Io. 38. Lucs " Bantjs 19. vide Jud. 11 [ k- 251 MiCh- 6. S. A' Baptifmu s in S'piritu»jSan'&lo, & M poc.2: Id- - igne, Matth. 3. r1. Marc. 1.9. Lu- D] Batthaf[/ar videt manum fcribentem, c& 3. 16. ]: ian. 1. 33-. Adt. 1. 5. 12- Vnte Daniel 5. 5. occiditur, & regnum 4« DEIIS. COmburi ejus delabitur ad manus Darii N o Bapti2apdi funt.parvuli , Gen. I7. 16- 1. 1d. Exod. 4.24. 25. 26. Matt. 11.28. tüch Banajas. Dux Cerethi, & Phelethi, 2. Reg. 20. 23.. Davidi a coiifiliis, 118- 14. T19.13. AMarc. Io. 14« Luc. Ba'xfll 18- 15. Joan. 5-5. A&. 2.39.41. T 16. ClDtg 32 — 23. 23. 1. Paral. II. 25. poftes Pra- 15.33. 118.8. 1. Cor. 1. 1 E UÍte d 2. 35* ectus militum $ $ 'alo.m*on.is d. R?gf i IS' 22' I-'I im- 2—0'*40 3 p &Clpn ; Daptizari in Scripturis. aliquando Gg. 2 tlfmtls a ChriRþ praceptus , exprimitur per verbum illuminari ; afze]] M attg ; 28. 19. /*Mafc.,lq. 16. Joan. ebr. 6. 4« aliquando -per—chhovvari,j . 5« Hebr. 6. -s BIt feriy etat Ba ptifmu'deocü:erunc Apodäli, & » 6j adminiftrarunt ,. A&. 2 8- 41—' *8- Baptizatus Chriftus, IMatth. —3- I5. lg, afc. I. 9. Luce 3. 21. in baptiza- : gt tum deilabiciur S?aixïicus Sandus , Mat. Chlm dày " 35- 19.18. 1 Io 47- 116-15.31 thxi N as m D ET BIBLICOS. (o. thzei 3. 16-. Marc. 1. 8 -Lü'c-æs. 2I. Barbuel filius INachor, P 3 pater Rebec-' d Joan. 1. 33 ce4 Gen. 22. 23. - Baptizat .Clhriüus per Di'fcipu Beatitudo , eu. beatorum gaudïüm, Joan. 3.22. T4.2- x s & vita sterna , Sap. 3. 7- T 5. I 16- -2 lfaie 25. 9. T 30- 29. 149-10. t6o. atiQ Baptizata integra domus, I. Cor. *64. 2.' Jer. 31. 3. 5-13- Dan: I2. I3. I.14. Ad. 16.15. 33* Tlg.—g. T 16. TM HH. 3l Bäpti'zati alccipiu nt Spiritum San- ci I2. 25. Luc. 9. 33. 115.22. T 22. P &um,. A&or. 2. 39. 1 19. 6 induunt 2g. Joan. 16.20. T17.2.24- R.om. g. L5 Chriftum, Galst. 3. 27. in morte ip- 30- I.Cor.2. 9. T15.41- 2. Cor. I2. fius baptizantur , Róm. 6. 3. in u- 3 2. l'im.4.8. I.Pet.1.4. g. T 5. 4 1ió Hebr. 10.55.. t 12.23. Jac.1. r2. A- . Co- num corpus baptizantur , I- Cor. I2. off. 2» 13. 2"7. poc-2. *3. *7.9-15- TI4« T. fo1. * 22.^ j ". Bap 't:i'z'.at:us. Simon Magus, A&. 3. Beatitudo quomodo cmïftgä)*aret:ur-.,,T , E * -Bjapt,izatus Eunuchus, A&. ä 38- Ifaiz 25. 9. Matth. 20. 23.. 1 25. 34- ]dein Baptizatus Cornelius gentilis, Act. IMarc. 10. 40. Joan. 3. 15.16. 36. 1 5. Io 24. 120.29. Ad.2. 21. T 15. I2. 116. D ' iiam.äba: latro dimittitur, Matth. 31. Kom. I.16. [ 10 4. E :. hef. F.I3. 27. 26. Murc. I5. 15.. Luc& 2 1.2.6.5k. V heff: 5.9.-2. T a e II. 2. 13. .5 6 3: 25- 2.lim.r.g: Tlicit-I. [3.5.- F Pet. Luc Joan. 18. 40. Actor. 3- 14- 1. 9. Hebr. 5- 12 33 Bar Jef^ a Deo per Paulum ufu Belis, & . Drace Dv oculorum privatur, Ac&or. I3. II. I * j n.i'S hiftoria , Dan. Barnabas ponit pretium agri ante ficattit y pedes Apoftolorum , &n 4. 37- du' *olleliin 'eixï—pæm peccati , Lev. .26. 20 cit Paulum ad Apoftolos , 9. 27. 24. Deut. 28- 36. 49 Judic. 1. 15. 13- mittitur Antiochiam , II. 22. redit I.IS'Q*( -Ich6tIcT Coloff S' 25. erem. 5. 15. 1006' 't' IS'I * lfd' in Jerufalem, 11..30- iterum recipit In. belli. neceffitate quomodo quis f affio, fe Autiochiam cum Paulo ; 12. 25. fe habere debeat , Exod.17. g. 12. . [uc? Bartimens vifu donatur, Mar. Io. i. Reg. 17. 20.. * 9.Par. 12.2. 6T i. 46 9. I2- T I8. *2o.1. 132.6- Judith 8 0&0; & Birwch filius Nerig, ]ererri. 32« I2: 9. * r.Mach. 3. 16.20- 14« 6.1o. 17- di&ante Jeremia fcribit librum , qui g bi comburitur, 36. * confcribit alium, 4;[-4.*- Sy 20N]»ach.8. 16- 1'9- Dells pu- $TR qui. populo pralegitur , 45. I. Ba- gnát.pro füis, Exod: 14. 13: Deut.t. . go' -'Fa-:lgr T. &egv 17. 4-6-" Pdrdl- 20. 5 T ruch I.3. — I5: Pfalm-17.35- TI 4.3.' I*.'lfa;ïæ 39 x!IQS Bar:ellai providet regi D ;vid de 15. quxre Victoria.: " [uc cibis, 2. Reg. 17. 27. deducit eum Bellandum armis quoque fpiritua-- ] Tlöo ufque ad Jordanem , 19. 31. *.David libus:,. Rom. I3. I2. 2. 2. Cor. t0. 4. precipit, ut filiis Barzellài benefiat, .3: Reg. 2. 7- 4 Bellum-quibus de ciufis.fufcepe- jigando - Barzellai , quoniam füg- geþe'alo-e rint olim-/fideles , Gen. 14. 14. Tudith umimri D giz fcripturam demonftrare non- po- 9. Lcnoväïi, terat, rejicitur a facerdotio, 1. Efdr. 3 I. $ 20 61. 2- Efdr. . 6 [] : Benediiio ; qua homo homini be. »Bafemarb filia Salomonis , uxor- À E nedicit, Gen. 14.19. T27.4« " f2g. j 5 ! bdptllra ch'ix;nzaaks, 3 R'þg; g. CC E 4 T 48-9- Exodai2:32:39.43» Lv g. e€ tU M " 4 ANDEX : cömmcndä-ntu,r, Exod.. 19. $. 'f 20.. n,f 18. In JOf- 8- 33- T I4II 135-19. 1 22. * 123- 19. 25. Deut. 5.6.11.16. 110. o 8 6. I.Reg. 2.20; 2. j: eg.6. 19. T 13- I2. ]Jof. 22.5. 1.Reg.15.22. Pfal *Num. 26. T 14.22. T 19.29.. 3. Reg. 1. 47. 2.10. T 39.7. T 49.14- Prov. 3. I. i&* T9.14..4. Beg. 10. 14.. I. Par. 16.2. Tloquolg TI.S. lfai.I.lö. T58.6.J€- Ehtr. & 2, Par. 6.3. Jud. 15. 10.. Pfalm, 117. rem. 22. 3. Ezech. 18. 6. Ofeae6. r1. Ceit Mich.6. 3. Zach. 7.9. T 8. 16. Eccli. 2. 96. t129.9. Prov.27. I4. 1. Mach. 6 Tando , 9. Lucx 2.934- T628 Rom. 12. 2 35. 12.. Matth. 5. 24. 29.39. Luc. I. 42 T I4. Htbr. 7.2. E eaturg &ohfe- 75- T 3911 Joan- 12. 26. Rom. 12. y. Mi . Bencdictio ,. qua cr - 2. * t4. 17- ^Phílip. 3. 3- Jacob.yl.» IL4 f crantur, & fanéctificántur, Exod.2g. 27. vide Opera... " Gu j 9. 1 29. 6. 27. Lev. 21. 1o. T 22.2. Bonitas , & b enignitas Dei er ä- Genef. T 27: 28.29.30.. Nums5. 17. 1 316 fuos , Geref. 19. 26. 3o0. Exod. 6. 1. Àbi, 4 jofuae 6.14. Jud. 17.5. 1.Reg. 21. 5. 19.26. T11.7. 1.20.6. 134.6. Num. Galeb IO'PrarO 80 II-,'B- Ef r. I' IIL I- Ti[nu 20. 8. Deut. 4-29. T 5. IO- T 7.9. Tt0. 4» 5. * Heb.9. 2. 3. Hinc confecratio 18. 128 I. 139.3- 1 32 IO-. 1. Reg. explora facerdotum, veftium, altarium, tem- 7.12. 1 I2. 3. T 24. I4- Re 8 kj plorum , cereorum , aqug luftralis, 23. 4. Reg. 22. 5. 2. Eídr.9.8. Sap. confequ & camtera, f 11. 24. Eccli.2. 12. T 19. 1. Pfal.sr. 6.9.13. : Benhbadad fervat fidem, & þa&u'm 5. t.35-7- 136-25. 1 55- 5. t102. 6. s. aix 39. I8. Clix. cum Rege Afa, 3. Reg. 15. 20. obfi- *T135. .* T I14. $- as dct Samariam,?"'Q.O. I.- 4.0 Regn 6- 24' I T54- 5-7- 157-7- Jer. 12.15. 118.8- poc 16. zgrotat, & moritur, 9 .rex S d zech.19.27. q33. 15. Ofeàe 2.21T. a Cali Benhadad filius Hazahel fit Joel,2.13. Jone4.2. Metth. 11. 28- PT iiæ, : 4. Reg. 13. 24. fubjicit fibi Jeru- T19. 19. Luc. 1.30- T6.36. 115.20. n 1 falem, 13.35. 27. 123.45. Rom. I1.4 ; . 2.Co [ l'- 1030' Camos . Benjamin filius ]a&ob nafcitur, Gen. [ 35- 16. Epþef. 2.4. I Tim. 1. 13 16 Bevjamsita abutuntur uxore Levite, C. àquam j ]ud 19.25. puniuntnr, 20. 41. ; Cdphal -Be[efecl infignis artifex , Exod. 51. Cecttas , cüm corp'"oris—, tum anïmï, Qu cer 1. T35- 39* ent Beffia, & bruta animantia non cru- 6.19. Pfal. 68.24. T 145.8. lfai. 6. vum Ce deliter tratanda, Gen. 13. Exod. pellatur 3b Io- [ 42.7.16.18- T135:5. T 29.I8- II' 131 23. 12. Num;22.23.28. eut. 5. Id T 43.8. T 566 Iö- T (9' IO.* : Sap- 20 QI. Cqt; 122.10. Prov.12.10. Eccli.7.24. - 'Tob.2.11. 2.'Mach. ro. go. Matth: I.»Reg' -Berbfatee: filia Eliam uxor Urie a I5. I4. Marc. 8. 18. Luc.4. 19. Joan: Matt,. David cognofcitur, & parit , .2. Reg. 1.4. T12.40. A&t.9. 8. 18. T 13-11. 16. B 1I.4.27. puer egrotat & moritur , R Rom. I.2I. T 11 I8. 2. Cor. 4. 4. E- 12. 15. 18- fit uxor Davidis , parit ei phef.4. 18. -9« Pet. 1. 9. 1. Joan. 21« " Cpri Salomonem , 12. 24. I. þParalï. 3«5 Apoc. 3. 17. 39 a1. Mdtth- Í-. 6' Czci illumin: m;:ur' ; Teb. II . B 5, 518. 1 J Berbfaida urbs nativa A-mircæ- & Matth. 9. 30 120. 34:. Marc. 8:25. (arne Philippi, Joan.1.44. f 12. 21. deplo- T10.46. Luci18g.3 9an.9g.7.. — qu le zatur, |Matth. rr.21./ Luc. IO. I5. Caremonie Ecclefiaftice-, feu cul- D2 f . Berbfanute graviter puniuntur, I.Re- tus externus , Genef. g. 2. T I4-1g. gum. 6. 19. f159..T1i7g4Io. $ 922- 1.126-5.2g. l44 Cf ; Bona opera, pi etafqug vera in Däum II. f 33:20. T4.34..26 Eïgdi .m. Y BI B'L'I'C U $. 120 *t19.20. f19. "Lev.8.34- to- "t 20. Matth. 19.12. 1 22. 30. 1. Cor. . 1. IO. /ïgu T I2. * T14n M ']'23- *'1&-'24- 7.25:32. 34. 38« " Apoc. 14« 4- Phl, *"Num. £ 50. T4- * t5 *t6- "17 aftitas hwc confulitur ut perfe- "Q.Ie *tg."*i9. 'Tf15. * r.Pax. &io evangelica, Matth. 19. 12. 1Co- I6I ]C' Efdr.6. * Mstth. 2. r1. h tiüth- 7- 25. 1910 " Caremonig, feu ritus certi ín o- Caftitatis laus , I..'Reg'.gt. " 'fob. Ecdi. 6.16. *][udith: 15. 1x. f16.6. Pfalm. rando , 3. Reg. 8.22. 54. 17.21- 118 ;uc.x " m I2 42. 2. Par. 5. 12. t Matth. 2. I1. [26. 44. I5. Prov.22.11. 5ap: 3. I3. I4e 3o. Marc. 14. 35. Luc Ed 22- 410 IcCOl'. 14 1.2 16.20. Eccli. 6. 28g. T26. imb' L I Í ."4. -ï ]:-iln. Q 810 20. lfaig 7. I4« 3 56.3. 4« 5.. * Zach. Cain primus filius Adam nafcitur, 9.17. 2.Mach. 14. 38. Matth. 5. 8. i erpa Genef. 4. 1. occidit fuum fratrem 48. T19.12. T22.39- ' 125. 1. .uc. d;6 L. Abel ] 4... 86 SaP- IO. 3- I-]Oan- 30 Ilgi 1.27. [20. 34. A&or. 24. 25. Rom. Num, Galeb. filius. Hefron , 1. Par. 2.18. 2.7. L.Cor. 7. 25. " 2. Cor. 6. 5. T1 r* j fro. 2. I.lim.2.2. 13.2. 14.12. T 5.2- explorator terre Chanaan , Num. 13. Tit- I. 8- Tz. S- APOC. 14'4-' , M. 8.31: 114-6.24.30. 58. Poftulat ; & CT confequitur terram Hebron : Jof.t4. Cavendum a pfeudoprophetis , Mat- . 5p. 6.9.13. 121.12. Judic. 22. 1. Paral. thezi 7. 15. Matc. g. I5. 1 13. 6. Luc. fal. st 6- 56. 170 23' tIo. . Calix ïl'.æ $ & furoris, líaie 51.17. Caip Zas fummus facerdos confilium ?. Ij dat contra Chriftum, Joan. 11.29. f 19* poc. 16. .[9' Jer- 25- 15- Pffalm. 59-5. T'74-9. A- 19.I4. prohibet Apoftolis , ne-pre- e 221 Calix. páffionis , IMatth. 20.22. T dicent, AG. 4« I8- 1.2 Cephas , vide Petrus., 26. 38. Marc. 10. 38 3 5 Pucïæng. 42* Cereorum , & lampadum in : templis '15.20- Joan. 18. 11. or. 13 Camos , vide Chamos. bi Chriftus ufus, 2. Par, 4.20.. Cana civitas Galilzz , u Certi non fumus.de accepta pecca- aquam in vinum mutayit, Joan.2.I- torum remiflione ,'vel vita «mterna ^Caphatnaum , Civitas Galizz , in confequenda , Eccl. g. 1.3. Eccli. 5. qua cepit Jefus predicare , Matth. 5. Rom. 8.17. T 11. 20. 1. Cor. 4-3- j ag 4. 17. Luc& 4. 31. curat ibidem fer- 4«5. 1 9.297. T 10- Xk2. Philip.2.I2. vum Centurionis , Matth. 8. 13.. ap- 13* II- I3. I-Tim. 1. 19. .2. Pet. 3 d [7.--Hebr. 3: 14- 14« I- Jiai. 6 pellatur civitas ejus, 9. 1. increpatur, Chamos , five,Camos, idolum Moa- I$ H.13- birarum, Num.21.29. huíc Salomon pMI Captivos ínvifere, Genef. 14. 14- Maeth Io' Reg- 30- 9. T()b- ,c IS- ]el'. 9 9 zdificat templum , 3. Reg.11. 7. de- ]oe Matth. 25.27. A&t. 12. 5. 2. Tim. 1. ftruitur, 4, Reg.23. 13* — 4 an 16. Hebr. 13.5- Chanaan filius INoae maledicitur, t - Captivos non deferit Deus, Gen. Gen. 9.25. I0. 1. 6. lausterre Cha- " b 2 9' 21- Sapw IO- 13' lfaiæ 4120— 7. A&o naàn;, Deut. 1z. 1o. l'erra Chanaan . 2 25. promittitur Ábrahamo, & eius femi- 5.18- 112.17. T16- Carzez füam cruci figere quomodo ni, Gänt 12.7- 113- IS' TIS' l8' -*17' 115 ECC]- 19' Io ROWI. 60 9- 126.4- T35. 12. Exodi 3.8. 17. L.e- o ) üifque debeat , vit. 20.24. Deut.9.6. datur Jof. 3. 12. 19.12.13. 14- Galat. 5. 16. Ep- g av hern 4- 22' 1' S- 3' Tit' 20 120 I-Pe:o 2' 6. quam ob caufam Deus Chanangos 1. 1 4. 2. 6. Hebr. 12. 1. expulcrit, Levit. 19.25. Deut. 9. 4. Caft'ta.f co libum prefertur caftita- 18-12. f20. 17.. quamobrem paul.- 'i COnjug&li, Pfalm- 44« IS- SaPo ( r fim, & non fimul illas nationes pro- v P 2 iga. "[18 INDEX fligsverit, Ex(odi 23/. 29. 'Deut.7.22; patris primum . in texhp(ï)re- propter 675 Judith.2..25.. 3. 1. defcriptio, & di- nos verus homo factus, & nobifcum Chiiftu vifio terrz Chanaan , Genef. t10. 19. converfatus, Joan. 1. I4. Deus incar: 2, Cori Exod. a ne manifeftatus e(t, T. l'imoth. 3. 16. Chri j jJof.15. T34. "T 15- * tu6vomt - . Joan.4. 2. . Deus mifit filium füum mundi, 6. 160 17. "118 " T19: " Ezech: 47. 15.21. 3n fimilitudinem : 4 ca:'rgis peccati. R'o; - " Chanane mulieris filia a demonio » inan. 8.5. - Chrift u 32'): liberatur, Matth. 15.29. is eft vvetu'S' -i)ei'Filius, Mltt fn Charitas virtus. fide prefta ntiöi' : thst3.17. T14-33. 117..5- Marc.T« $ T2 Prov. 10. 12. Matth. 22.59. 125. *u- II. f5-7. f9.7. T15.39- Lucs 1. C bi anuptiis excluduntur non haben- 31. 13.22- :£9-3. 5- Joan. 1. 34- 49- Excd tes oleum charitatis, IMarc. I2. 35. T6-69. t9.36.- T 11.27. T19.7. Ro- chr n 3. Cor.12. 13. * 1 13. 1. 8. 13.. " Col- man' 'I-/4'- T8- 3- chr- I- 2- )1-"5-8.- lr loff. 3. 14.. 1. Tim. I. 5. 1. Pet. 4. g. T6.6. T 7.3. $ 16.29.2. Pet. 1. 17. tr1 0. 24 'I. oan. 40 160 I.Joan.3.8. T 4.9. T 5:20. Chri Charitas f raterna , Genef. 13. g. Chriftus conceptus de Spiritu fan- M«th Tev. 19. 18. Deut. 22. 1. 1. Reg. 18. «&o, Matth.1.20. Lucsg 1. 31- ld l 1. Eccli.25.2. Pfalm.132. r. Prov. Chriftus natus ex Maria virgine, fém 1j 10.12. Matth.7.5. 1 19. 19. 122.38. Matzth. 1. 25.. Lucg 1. 31- f2.6.11. h joan. 13. 14- 34- T15.12. Rom. 12 Galat. 4. 4. lfaig 7. 14. natus in Be- II Iöo Tïgc 9" I' Or. IS- -*Galo ? --I.4n -thlehem ,; Matth. 3. $- Luc&2.6. 1I. - Chi ]o:n. 7.42. Mich. 5. r. 172 Joff. 3. 13. r-Theff. 4.9. r.Tim 1.5. Chriftus fine peccato , Ifaie 55.10 Chri Heb. 13. 1. I.Pet. 4. 8. 1.]oan. 3. Joan. 8.46. 2. Corinth. 5. 21.. z. Pet. 23. T4.7. Diligendi etiam inimici, 2.22. 1.]0an. 3. 5. Hebr.4. 15. 17- Quere a Exodi 23. 4. I.Reg.24.5.7, 126.5. 26. circumciditur, Lucz 2. 21. bapti- Chi zatur in Jordane, Matth. If igs "[3o. I1-. 2. Reg. 19. 19. 4: Reg.6.2t &i I. 9. Lucz 35.21. 3. 16. Mar- [ ob.31.29. Prov.25.21. Matth. 5 Chriftus manife ftatur ,- & ciemon- TQ-'. i 44- 1111C. 60 270 35'0 ha 1. 23- 380 A&. 7 pI m 60. Rom. 12.20. vide Dilectio. ftratur certis teftimoniis, M.tth. 1.1. * Ador Choreas$ ducere , Exodi 32. 6. 19 16.23.3.11. 18-29. T11.5. T16.16. T17. E jJud. 11.34. T 21.21. 2. Reg. 6. 14 ..5- 122 44. 126.64. T27.53. Mar. 9.7. Pfalm. 149.3. T150.4. 15.39. Luc. I.31. 41. [2-10-16. *T N Cirifjus Jefus werus Deus, & : '9- 29- T 22. 680 oan. I. I4- 29. I2. 49. Chii homo promittitur , Genef. 3. 15. 1 E 2.II- [3-2-13.16.35- 15- 39« 16- 27H 3) 12.3. 1 17. 19.21. 122.18. 126.4. T 69. 17.49- 19.35. 1 19- 7-244 35. T 041 ]! 28.14. 149. 10. Num. 24. 17. Deut. II. 27. 41- TI2.17. T14. " T15-25. Cor.o I8. Ig. I. Reg. 2. 10.35.. 2. Reg. 7- T 17- 1. 1 20.28. Rorm. 1. 2. 18- 3- 19- Chri $. 2. Cor. . 19. Galat. 4. 4. Philip.2. Tàta ef 13. Pfalm.2. *or. T109.1. Ifai. P fdlm 15. T8. 3 T 9.6. T 11. 1. 10- 128- 6. Coloff.2.9. 1. T'im. 3 13. lit. 2. 16. 140.9. 142- 1- T45-:1- T46. 13 1I. Hebr. 1. * T 5. * 1. Joan. 5. 20. atth 149: 1. 16. 10. 1 50. 5. 1 52. 1o. 159* - Chtiftus eft agnus Dei, líaiz53. tio j 90. T53- *1 60. 1. 162. 11. erem. 7:9. Joan- Io 29- Aftor- 8' 21' I- CO- Chri 23.5. 1309-9. 133. 15. Ezech:17 22. rinth. 5.7. Àpoc. 5. 6. 12- T 734 I1- 15.23.. 137. 24. Dan. 7. 13. 113.8- TI4-I- T17.14- $9. s$ 19.24. Mich. 5. 1. Agg.2.8 ach. hriftus eft Dominus dominan- $9. ]. 1 20 IO- T 30 80 Tgc 90 MfdlaCh.S- I . tium, & Rex regum, Ezech. 57. 24. [5 Chriftus lfecu-ndþum !:-romiik'fumvll)iei Pfal. 2. 6. T24 7.' Coloff. 2. 10. ITi.m. It m - s BEBTI CU.AS.' optt 6.15.. ApSc.i.g. l17.14. T I9. 16. 5.IO. ut prædixefraxc fut ;irum, Matth, (cum Chiiftus eft. imago Dei, Sap.'jfzö. I6.21. T 20. 22, ner 2. Corinth, 4. 4. Tébr. 1. 5. Chriftus tertia die refurrexit a mor- 315 Chriftus eft lux gentium, & totius. tuis , Pfalm. 15. 10. Matth. 98. 5. frn mundi, lfaiz 2: 5. t9. 2- 142. 6- 149- Marci 16.6. Luceo4. 5.. Joan. 20.9. 2 6. 1 60. 1. 19. Matth. 4. 16. uc& 2. A&tor. 2.24. 31. T 10-40. T13- 39: 17. 51: Rom.4.25. 18-34-114- 9. 1Co- 32- Joan. 1.4. 13.19. 18-12- 19* 5- rint. I5. 4. I2. 2. Tim. 2.8. idque prz- ,Mit 112.35.46. A&or. 13. 47 1-Joan. - di&tum, & prefiguratum eft, Pfalm. acr && I2.8. Apoc.2i.23. ücg [ Cbriftus verus pator . Ifaiz 40. I 1. IS. IO- ]Onæ 2- 10' Mdttb- IQ- 4*0., -t[6- 9 Ezech. 34. * 1 37. 24. Mich. 5. 3. Za- 2I. T 17. 22. 1 20. 22. Marci . 3I. char. 13. 7. Matth. 25. 30. Marc. 14« 19.31. 110. 34. Luc&. L. 30. T 18- 33* T$8 97. Joan.10. 11. Hebr. 13.,20. 1. Pe- Toan. 2. 19. E tri2.25. T5.4- : Chriftus afcendit in ceelum , Mar- L Chriftus docuit , &- predicavit, ci I6. 19. Luce 24. 51. Joan. 3. 13. m fs Metth. 4. 17. 5. * 6 . * Marci 1. *6.62. A&or. 1. 9. Ephef. r.20. T 4« 9. I. Pet. 3. 22. Hebr. 4. 14. Pfalm. nem infirmitatem , Matth. 4. 23. 1 I4. Lucs4. 15. 16.20. * curavit om- 6 H'zme, .CIi?r.i&us eft Deus, & Dei Filius , 6.11 g. * 19.2. 20.28. Marci g. 23. Luce a principio ,. & ab sterno , Joan. I in Je I. 18. 59. 1 17. 5. 24. Mich. 5. 2. Pro- 5 11 ; Cllmüus eft »transiïguratus, Matth. verb. g. 22. Coloff. 1. 16. 4Hæebr. I.2. 17.2. Marcig.2. Lucs 9.29. Chriftus mediator , & reconcilia- ?i n Chriftus per proditorem traditur, Lre urre Judas. . or, & advocatus, Joan. 6. 44. 65. Chriftus pa ffus eft , Pfalm. 21. " T10. 7. 1 14. 6. A&or. 4. 12. Rom 3. 5 H 25.15.2. 1 8.34. Galat. 3. 20. Ep- baptt Ifaiz 55. " Dan.9g. 26. Matth. I6.21- hef. 2. 14. 17« Colofl. 1. 19. 1. Tim.2- . Mar 1 17. 12. 22. T 20 18. 22. 1 26.37.66: uce I7. &. Hebr. 7.24. 18.6. 19-15. T12- $27. * Marci g. 31- 1 9.3I 24. I. Joan. 2. I. T 4« IO- demon 2Q5. 118. 31. 123- " Joan. 18-28." t9. Chriftus fedet ad dexteram Dei Pa- d. p *A&or.3.18- 18:32. T17:8- nRom. tris ,. Pfalm. 109. 1. Matth. 22. 44« 15. TI7 9. 32-i I.Pet..2.21. T 4 I- ! ebr. 9. Marc. 16. 19. Luc. 22. 69. A& r. 7. 14 8. T13- 12- 56. Rom.3.34. Ephef.1.20. Cololf. n Chriftus. eft crucifixus ,. Matth. -97. 35. Maxci 15. 24. Luc& 23. 32- 3. I. I- Pet- '30 ?2- Hebro I/x 130 TIOO J P Joan. 19. 18. A&or. 2. 23. T4.1o. Í. I2. T 12. 2- Chriftus venturus eft judicare vivos 39.' Cor.2.2. 2.Cor. I3. 4- * $1 & mortuos , Pfalm. 95. 13. M stth. k-h 2 Chrifti paffio predicta, & prafigu- 15.27. 1 24. 30-. 1 25. 21. Lucz 17- 251 rata eft, G- nef. 22. 2. Num. 21. 8. 24. 30- T 21. 28 Joan. 5. 22. A&tor. I- philip2 Pfalm.21. *lfaie 53. *Dan. g. 26 II. f I0. 42. T 17.31. Rom.2.16. 2 . Ti2 Matth.29. 22. Joan. 3. 14- 16. 19.28. Cor. 5. 10. I.'I heif. 4. 16.. 2. T heff. 120 112.32. I'7' 20Tiln- 20 Io IQ'Pet- 4- S- Hebl'- liizs Chriftus mortuus € f, & fepultus 9.29. ]uds 14. Apoc. T. 7. 1 29. II* propter peccata noftra , Matth. 27 ^ Chrifto omnia tradit: funt a Pa- j MO 49- 59. Marci I 5. 37. 42. Lucz 23.45 tre, & fubjeta, Matth.15.27. T28- Ya I8. Lucz 10. 22. Joan.3.35. 137- 2- 49. Joan. I9. 39- 40-. A&or. 13. 29 dommm Rom. 5.6. 16.10. 1 8-.34- 1 14-.9 , , Ephef. 1. 22- Per Chriftum cun&a funt creata I.Cor- 15.3. 2-Cor. 5- 15.. 1. Thetf. Pfal- (Q ITIm dgl INDEX I*falm;,gg, 6. Io:an.,v I I3. | Cibare efurientes , feu 'fat;riex tabo*r 1f.17. COIOH.- Lo ISV' HEhro Io 2- : pheif.g.gl. 1927 : Chriftus manet in sternum, Pfal. & Àà 109. 4. l(aiz 9. 7. Dan. 7. 14- Micb. um2I.3. f 30.8. $3, 2. Regi 160 Iïl* X faim 5g.7. . Matth. 25. 35. t26. S- Ic ]Oanv 12. . ". : Cibus fumendus cum ïgmtija'rum- a [4777 ", Chriftus eft leo ,. Apoc. 5. 5. étione. Vide Gratia. gheaat Chriftus eft ftella matutina , 9. Pe;- Cibi delectus habendus tri - I9. Ápoc. 22. 16. ftinentia..- , 'P,vi'qfe Ab- lfiie s Chríftus novit omnia , Joan. 16. Circumciffo c*amal'ifs;,v- & fpifi;,uælïs * diad. 30- T ZI . I7o APOC- 2- 23-,0 ha Genef. 17. Io. t21. 4. 1 34. 24- Exo- officiu - Chriftus eft unum 'cum Patre, Cont Joa.10.30. T E4. 10- 20. f I7. 21 io. I16. 130«6. Tof. 5.2.7. Judith.r4. Pfim. Chriftus fibi reputac fieri , quod 6, Jerem.4-4. Tt6-Xo. t9. 25. 1Ma-; 16, idi Chriftianis fit, Zach.2.8. Proy. 14- chab. 1- 16. 51.63. 2.Mach.6. ro. Lu- 31. t 17. 5. Matth. so. 42. t 19. 5. c& I-59- T2.21. Joai.7. 22. Ac&tor. bemar 125-35. Marci finth. j &or. 9. 4- I-4 heff; 4. 2. 9. 40« Lucz 10. 16. À- 7.8- T 15- 1. 24. T 16. 5. Rom. 2. 25. F. $4 29. T3- - T4« I0. 1. Cor: .19- Ga- E 477 Chrifiiani appeHantur fideles, A. Ht 2. 3. 1 5.2. 16- 12. Ephef. 2. EI. fitar , 11.26. 126.29. 2. Cor. ro. 7. Phil. 3.2. Coloff. 2. 11. $3- 11. Chriftiani dicuntur fancti, quia fam- Clasdius Cafar Romanus pracipit T. Citatem . profitentur , A&oer. 9. 41. omnes Judzos exire Roma, A&. 1g. tet Rom. 1. 7. 112.13. T 15. 26. 1 16.2. 2. hujus tempore magna erat in or- thei & 18 IS. I-C()F.-I- Q Töf I. T 14- 33- QCO' be annonz charitas, Actor. 11.29. 31 xinth. 9. 1. I2. T I3- 12.. Ephef. 1. r- Claudius Lyfias mittit. Paulum ad moth,.- X5. 15.8. 18- T. 4- 12. T 6.19. Philip. Felicem prafectum Czíarez , A&or. 1. 1. T4e21- olofi. 3. "r. F'heff. s. £5. 23-30. I$ 12 27. 1. l im. 5. 1o. Heb.6.10. 1 13. 24- Cleopatra filia. Ptolemzmi traditur *5 Chriftianis vivendum ficut Chri- Alexindro, 1.Mach.10. 58. huic ad- Con imitur , & traditur Demetrio, L I.12. Te , ze ftus vixit , Gal. 2. X9. I.]oan. 1. 7 12.6-13.93- Cleophas ibat cum altero difcipulo mür, | Chriftiani erunt dum Chri&o,]oän. in Emmaus, [,uce 24. I3. .cognovit B.H $2.26. [ 14-3- 1 17. 24 Chriftum in fractione panis, 24. 30.- 22:! J[ f €h«s filius Cham, Gen. I0.6. 1Pa- Cogitstiozes prave , quas odit Do- Pitio l'ä'I-- IO 8:.' ; minus , Zach. $. 17. " Prov. 6. 1 Chwja4; amicus Davidis , nuntíat Miatth. 15. 19.. Marci 7. 21. L. * . .00;)4,( Davidi , quid in eum meditetur. Ab-- I ogitationes cordis Deus novit, fal;m, 2.eg. I5.32. T 17 15.15. 3: Reg. 8. 9. 2.Par. 6. 30. Joan. 2.25. äilojïf Cin[an Kafathaim rex Syriz regnat & nulla latet eum , Job 42. 2. Eccl.- fuper lérael octo annos , j 'Ud-' 3. 8- ; 42- 19. lfaiz 29. 15. Matth. 9. 4. Heb. Cbnf; Gió»s; quis Judeis vetitus , Exodi | I2. noverunt eas & alii, quibus Va 21.28. i122.31. Lev. 3.17. 1 7.23- eus voluerit revelare, evit. T 1I.4. T17.IO.1$3. f19.26. Deut. T6. 12. Dan.2.29. * 4. Reg. : g6. : £. of 9.6. 2 12: 16.23. 1 14- 7. 10. 1. Reg. 14- 32- Cognofcere licet fubinde homines ex Ciborum, & potus in conviviis lu- verbis, & fadis, Eccl.19.27. t27. 13 xus, lfaiz 5. 12 Ezech.16.49. Lu- 9. Matth. 7. 16. 1 12. 32. Luc.6. 44. ?i P^ c&2i. 34- T 16. I9- Rom. 13. I13. Ga- Cognoféi Deus humana fapientia [*3 Lat. 5.201. E.. I. Pet. k non poteft, nifi ipfe revclet parvu- J. Ma vide Ebrietas.- 4- zf P'et, 2. 13- g lis, & humilibus, Matth, 11. 25. f 10« Q1 - l BIBLICUS. : hbo 16. 17. Lucæ'io. 2T;. ]035.7.-58.. TS.Aä Confrmatienis Sacramentum, A&. . LA 19. 27. T 10- I4- T 14- 4- T 15 15- T17- . 8.17. Hebr. 6.6. - . 6. AGor. 17. 23. 1. Corinth. 17- 1g. Confteri Chriftum, & ejus do&ri- T2.6.10. T 3. t9. Coloff. r. 26. nam, Matth. ro. 32. Lucx r2. g. Ro- iE d Concionatorum, Paftorum , & Pro- man. IO.9. 1.Petr. * befcere Evangelium. * & Ab hetarum officium, 1. Regum I2. 25. Conjsratio , feditio , ej uf que puhï- i faie Sg. T. T61. 1. Jerem. t. 5 . Eze- tio. Num.16. *t20.2. Judz 9.23.. ehiel 3. 1-9- I2.. 1 33. 2. 7- Actor. 3. tnalis , 18.24. Vide Epifcoporum electio, j & K 31- 34. 1 12.1.4. 2.Reg.20. *3Reg. I.- | Bo officium. S-' Etïher' 2' 21! A&Ol'« go 36. 571 TIgU R Deut. Concordia/ fratrum commendatur 23. 123. 13. 20. * t Pf4lm. 137. r. £ccl. 25. 2. Rom. 12. - Conunubsum, vÀ de Matrimonium. n 16. idem fapere , idemque fentire ju- Connubium fpirituale inter Deum, Q Lu« bemur , Rom. 12. 16. 115. 6. 1. Co- & animam, Cantic. *Ifaiz 50. I. 154- Ador. &. 162.4. Jerem.31. 22. Ezech. 16. £inth. 1. 10. Ephef. 4. 5. Phil. 2. R 1 (2. 135. 7. 9. Ofeae2. 20- Matth. 9. I5. 1. 22- 204 Ig. [4.2- I«Petr. 3. 8- " 9. T 25.5. Marci2.19. 2.Corinth. 1T. ) G coConceupi[centia prohibetut , & pu- 2. Apoc.Ig9. 7. T121.2. 9. . d 2 nitur , Exodi 20- 17. iNum. II. 33. Confctenzz& bonge tranqu . illitas, Prö- Ta2r.s.6. Jof. 7.21. 24. Eccl. 19. 1. tacipit 142. 1r- Job3r. 1. Prov.6. 25. Mat- yerb. 15. I5. Ecccli. 13. 30.. 1. Joan. 3. - thzei 5.2g. Marci 4. 19. Rom. 6.12. oI. 2.Cor. I. I2. confcientiz male 1 o 1 7.8. f 13. 14.. Galat. s. 16.. Colotf. perturbatio, Sap. I7. IO. £ -- .aj Cozfeceratío Sacerdotum , dierum , lum 4j 3-'5- 1- z .ea'o4- 3 I oTim—-öo If- QTi- moth. 2.22. 1. Cor. I0. 6. 1. Pet. T altarium ,. veftium , ceterarumque rerum , quarum eít ufus in facris, Ator 15. T 2.11. T4.3. 2.Pet. 4.1. 1Joan. Exodi 28. 41. T 29- 1. 7. 21- 29. 35- $. 16. Jac. 1. 14. 14 1- Judz 23 1 32.29. T 49- 11- evit. 7. 50. 37- vaditur Cong«upï*f&e-nc/ias' carpis crucifige- f9. 9.99.31.39- T18: 2I. 121. 7- 1* iUl c. al re , refrenare , & mortificare jube- J mnür , Eccl. 18. 30. Rom.6.12. ] 8.8- 1 22.2.3- 123. I2- T27. Io. 16. 21.28- fcipulo Num: 5.3* 15.5.9.13- t , I- " 1 8- I2. T 13. 14. Galat. 5. 16. Ephef. 4. 12. T18.10. Jof.6. 24. Julic. 16. r7. ,gnovw 92: T 5. 3. Coloff. 3. s. 1it.2. I2. 1. 117.3- 3. Reg- 15-13.. 1. Par, 10. 10. 23 Peti 2 I [4- 3- 6. Hebr. I2. 1 T18. 11. T 22.19. 2.Par.2.4. T17. lit Do Condozandum tratri in nos peccanti, 2 3- 9- T :',6. I80 : I" Efdo 3' S' d Eccl.28.g. Matth. 5. 33- T 6 14- T18- a ccl. 49. 9. T 8;' 22. 35. Luce 17.3. Ephef. 4. 3. 2- Confilia mala ditfipat Deus, Genef. nWlh 11. 7. -37- I8. T 50. I9- Num. 22. 420 Coloff. 3. 13. orum in fcripturis * g. Reg. 15. * f 17. 14. 2. Efd. 4. g. » ECC] Cosfe/fo peccat 13 Pfalm. 2. Heb varia , & multiplex , Genef. 41. 9- I5. Efth.7.5. * Job. ir a Levit. 16.21. 59. 126. 40. Num. 5. 4. T 20. I2. 1 32- IO- " ie 7- 9- 1 19. qmblls 6-0 : ]Of' 7' 19' ,.-2. Rego 24' I . I- Efd' 3 Matth. 27. 62. Actor. . 5 19- -Tg- p 9.6. 2.Efd.9.2. Pfalm.27.7. T31- 24. 123.12. 9. 127. 42 5. 173: 19 173- 19- 104- 2 Prov. 16 Gon[olatio pauperum , v jnes 6X 3. T18-17. T29.13. Eccl. 4.25. 3I- fvna. i ide Ixïlegmo- pn T7-34- T17- 27-. 1faie 33. 15, Dan- 9. Confartium bonorum E & mala-rg/mt 6 5. . Matth. 3.6. i| 16. 19. Luce 114 vide Societas. d?lemw - Conflantia fidelium, 24Reg . 13. 13. 118.I3. ]oan.'20.23. Jacob. 5- 16. 4. Reg- 3- D parvü Y : 1 16.26. * 3. Reb 15'4'. 13 B i I-Joan' 1080 90] X INDEX 13. Sap;g. i ]ndï&h?ig.;.ro. I.Mä; Contritio quærenda,—& ämple&gnäa, Cor chab. 1.65. 12. 16. 24. 134 42. 2. Ma- düm fani fumus , Eccl. | beat, chab.6. 10. 19. * 1 7. *Dan. 15. * Mat- . 25. 4 24 1-18 $31 thziI4. 3- Actor. 4. 8. I3. 1. L heff.T.6. Contritionis vere þexe—mpla; ,; [ud. Crea Confíitutiones füperiorum , potefta- nef, 1 tem co:ftituendi habentium, ferean- IO. I5.. 2. Reg. 12. 13. 124 10.17. 2 r. Pf dz. funt ut ipfius Dei , Exodi 16. g. Par.12. 6- 133.12- Jons3.. " Judith. 8.4. Matth. 26. 74.. Lucz 7.37. 44- r 1120 Luc&e 10.16. A&or. 16. 4. 1. Lheff. t34.19. T 18g. A 3. Tig.,g. t: 2—1.,46?;, i h . 2.8. Rom.15. 1. lit. 3. r. T,Q.a 41 A OpD.OQ. 7 D. Con'ulendus Deus dubiis. in rebus, Contritionis falfe exempla, Gen, 13 & ejus vicarit;, Genef. 25. 22. Exo- 4-13. 127.38. Exodig.8. t 9.27. t E di 18. I9- Levit. 24. 12. Num. g. 7. 1o. I6. Jof. 7.20. Jud t. 7. 1. Reg. Ia 26. 115. 34- 1 27. 5. Déut. 1. 17. T17. I5. 24 50. 124« 17. 3. Reg. 13.6. T 21. 8. Jof. 9. 14. ]udic. f. 1. t19. 5. 120. .29. Sap.5.3. r. Vlach.6. z2. 2. Ma- H 11 I8.23. T121.2. I.Reg. 10. 22. T23- cháb. g. 12. Matth. z j Col 4. IO. I2. T 30: . 2. Reg. 2.I. T 5-19. 22, Hebr. 12. 17. 74 A. 3; I3. ) T 25. F2I-E: $- Rep. 14- 2: 1 22- 5. 7- Á Cooperari pgratig D,e»vi , vide -[;ibe- Crie 15. 4.Reg. 3- 1I. I6. 18-8- 122.23-. rum arbitrium. Coloff. [ Cor, five voluntas hominis .a Deo Crux 24. lfaiz 5. I1. 130- 1- T 45- 1E. pro facto acceptatur, Gen. 4.4. 122- viventi $37.3.5- 142:2. Bzech-E4.r.2.. Za- H. Exodi25.2. [35.4. Deut. I9.5, 51 char: 7. 2- Fob. 4. 19. b.fcl 3,7.-*19.— IMasth. 15..8. Marci I2. 41. Luce 21 Pfilm. Luc& 19.29. j h 2. 2. Cor. g. I2. quzre Voluntas pro Io I6 Confulendi non funtdivïhïx'. vel ma- facta. 1 gi, vcl incantatores , & arioli , Le- C.r mundatur, & fan &15 catur per Mardi : vit.29. 51- T140.6. Dcut. Ig. IJ.. I * Chriftum, Pfalm. 50. 4. Joan. 13. 10. 0dn. [ Reg* 480 7- .9' 3-' R.eg- 22*- 6- 4- Rego TIS-3. F17-I9- A&or. 15. 9. 1. Q- Gul 4, Yi:2:5: T : * . riüth. 6: 11. Ephef. 5.25. 1. Pet. 1.22. 313 1 3- IS' Z.vPäF&I.I&- Sc Dalic2e Crus 2- T4- 5. T 5-6- 'I- JOlï-n. If 7' -t' 3' 3- Hebr' 1'3773. -l. 9' z ; uti]ime Ccutriflare Spiritu : m Sanctum, Epr -4- TIO-I4- T E3- 12- Corzaelius C 13»16 hef. 4.. 50. Contri Zenturio co,rivenibuy,A&. - 2 Macy ftari 'äd pænitentiäm cotn- t IO- 3- 44- mendatur, 2. Cor. 7. g. Coosa vite , 4. Kfdr. 2.45. Sap. Juiih, Cortritio NCYa prædicacur; Jer-.7. 3. 5.17. 2 T'im. 4. g. 1. Pet. 5-4« Jac- I. tn4 17 Mstth. 3.2- t4- 17. Luce 3.8. 113- 12 poc.2. IO. etc 'Si -rkbq'-.ä.'?. A&OI'.Q- 38' -þo 19- TS. Correpia Íraterna , Genef.. 37*. 2IF. gimps ; 22. 117. 36« 120- 31;-[26. 20. Levit.19.19. Pfalm. 140. s. Prov. r. térnam Contritioni. verz. promittitur re- r p miffio, feu venia, Deut. 4- 29 T30. 20. 9- 7. T10. I7. T I2. 1. E 13. 1. d 2j M. I. I. Reg. 7.3. 2.Paral. 2:314- T3oi: 15.31. t17. I0. 124-25. Tf25.12. t Ioan It -97. 5. 128.23- 129. 1. Ecccl. 7. 6. E.c- 6. 34 26. Job. 22. 25. Prov. 28. 13. cli. 9. I5. 1 20. I. T21.7. 132- 13. T. 2C Pfalin.31.5. Ifaiz 1. 16: 130-I8. 145. Ofeac4. 4- Matth. r8. 15. Lucg 17.3 2Thg 22. T 55.7. 159.20- Jerem. 3. 10. 17. Galat. 2.11. 16. 3. 1. Timoth. 5. 20. Tüx 118-8. 129. 12. 151.19. 20. Ezech. 2. limoth: 2.25 : "Tenda 18.21. 27- t 33 14. Ofeae I4. 2.Joel. I - Hebr.5. 13 ]acobg I$ 20 2.12. Jone 3. 9- Zach. r. 5. Malach. Correptio impiorum eft þiis in ti- 2$ a( 2.7. Ecel.17.253. Luc&I5.198. A. morem , & cautionem , vide Impio- I0,^ rum» : 16 3. 19 126«18.20.. l( Cor- - X L d tend, —Corripiens alterum quäïis effe de- ]6b.—^-5:. . *Prrov. I8. I2. Ifaie 26. d - beat, Miatth. 7.3: Lucz6,41. Joan. 12.19. lhren. . 28. Mlatth. 5. 10. $.3. 1 Tim. 3. 2. "Tit. r.:6.. Joan. 15.20. 1 16.20. 33. Rom. 8:18- ; Til " Creator Omnium rerum Deus , Ge- ICer. Io. 15. 2 Cor. 1. 4. g. & A nef. 1. 1. Exodi20.11. I.Paral. 2g. Per crucem experitur nos Domi- judith, IO. Pfalm.88.12. 195.5. T1I13. I5. nus, Judith g. 21. Eccl.2. 1. 127.8- Ed T 120.2. T123.8- T145. 6. lais 37. Prov. 17. 3. Sap. 5.5.6. 2 'Theff. 1. N 262 16. 140.28: 142-5. t44-24. T45. . Petbct.7. 1'20 T 480-13- 51. I3. Jerem. 10. 12. Cultus Dei verus requirit prater o« , 6 132.17. [ 51 I5- Zach. 12.2. Jonz pus externum etiam aíffectum homi- m T I. 9., Eccti. I. 8- Baru(:h 3- 320 Matt. nis internum , Deut. 5. 19. 16.5. T L A II.25. Joan. 1. 3. A&or. 4. 24. T14. IO. I2. T 11.15. T26.16. t29.47. 139 é.fal 14. T 17.24- 1. Cor. 8. 6. Ephef. 3. 2. Jof.22.5. rReg.12.20. Eccl.7. ?. Ma . Coloff. 1. 16. Hebr. r. 1. 2. 0. T 31. Ifaix29. r3. T 64. 11.. Matth: 15. LPl 39.4. T 1*1),. 3. ]Apo»c.. 4.;1. Txo. 6.t 8. T22.36. Joan. 4. 23. Id» 7- Ciremoniz.- Cultus externus Deo: gratus, vide ? [ibe- 3 Cref cee dm fcqielntïa R VEphef".' 4.15. Coloff. r. ro. 1Petr.2.2. Cjrus rex perfarum permittit ca- a Deo Crex & tribulatio omnibus pie ptivos Ifraelitas in Judam redire, 2 £m viventibus , Genef. 4.8. T27.41. T Par0 !36- 220 I, Efdfo Ir Io äEfdo 2- I.* L 195 7. 19. 2. Reg. 16. 5. 13.. Eccli. 2. I. reftituit eis vafa quondam a Nabucho- ucs 2l Pfalm.33.20. Prov.24.16. Matth. donofor ablata as pro Yo.16- * T I2.14- t 16.24. t24.9- Dan.I. 2- , IBfd.I.7. T 5.I4e Marci 13. 9- ,Luce 14. 26. T 21. It- D. N atur pet ]2.10 Ioadr IS»QO- 1- 16- l. A&Qrv 9'- 23« Damones ngþelfüntur' ; Matth. g. , Ce- 3. 12- r Petr.4. 1. I2- T 5. IO. 1.6- 310 -f9- 33"' T 12-' . T 17 I8. Lüu- t L22 Crux a Deo imponitur ad noftram c€ 4«35- T8.2. 287 * 9. 42. T Io.I7. D utilitatem , 2 Reg. 7. I4. Job.5. 17. 113.10- Act. 5.16. T9.7- 116.18- 1 33- 16.. Prov. 3. 11. Jerem. 46.28. etiam per malos, IMatth, 7. 22. Mar- ) A&' 2|Mach. 6. 12 Tob. 2.8. t 12. 13. ci 9. 38. Lucz9. 49.. Actor. I9. I3. Judith 8. 22. 1 Corinth, 1x.31. 1 Pe- Damones agnofcunt, & credunt , 939 tri4.17. Hebr. 12. 5- Apoc. 3.19. Deam, Matth. g.29. Marci r. 24-. Per crucem «& res adverfas pertin- 3. II- 15. 7. Luce4.54. 41- t9. 28* J gimus ad cognitionem Dei, & ad «- A&or.19.15. Jac-2. 19. ternam gloriam , Exodir.12.' 9Pa- Dsmonibus immolare nefas,Leve pii Pror-Í ral. 33.11. Judic.8.15.21. Prov.6. I . 7- DCUt. 32' 1170' QPäralu II- Is' 5 23- II.20. Pfalm. 105.37. Ba Fuch! 3-4. I d L D ]oan. 12- 25- A &or. 14. 21. Rom. 9. 1974 17. 2Cor. 4. 8. 17- 1 5- 1 Philip. 2.8. Dagon idolum Pbilifthinorum ; Ju- iph 2 Theif. 1. * Hebr.2. 9. 112.2. dic. 16.23. 1 Reg.5. 2- I Mach. Io. s i Crux patienter eft, & 1zto animo 8'3' -t II. 4.—' ferenda, Matth.5. 10. 1 10.38. Joan. Damafeus me tropolis S'yri'æ vafta-- 5 520 15. 20. T 16.33. AGor.s5.41. T 16. tur a "P heglat-Phalafar , 4 Reg. 16.g» þcob 25. 2 Cor.8. 2 Coloff. 1.24. Hebr. contra Daniafcum. prophetia , Ifaig 17- 1. $9. 4- Jerem. 49. 23. Amos1.3- js m IO: 54-. Jac. 1.2. 12- IIPW:tr.' 4- 12* ln Damnatio "xterna , qua. parata eft In Cruce & afHï&ioxie 'confblacio, diabolo, & omnibus impiis, Sap.5. € (ot - ^ o;;b, z - n inEXT v "gfob :.o. mr. | f»36. I2. ifaiæ 24.21. T jPar.11.5.- 1 12. 38- ju&tav;ve——xfbüm' : b. 50.33. T66.24. Dan. 7. 11. Matth. 2 eutn « onathz , I Reg. 23. r7. & Saulis, 3& 12- —r SO 29- 1' SOX-I-Z. æ- 1- 13- SO. 24. 2I. committit adulterium & ho- 1. 118-8- 122. 13. T 23. 33. 125. 30« 42 micidinm, 2 Reg. rz. "* penitet eum fntt Marci g. 47. Lucz 3.17. T 16. 23.25. peccati, I2. I3. fugita facie filii fui Wl Hebi. 10.27.. 2 Thefi. 1.8. 2Petii Abfolom, 15.14. libavit aquam Do» 410 2.4. jJude6. Apocal mino , 23. 16. recenfet populum, 24, J 19.T21.8. yp. 195 20. T22- 2. emit ab Areuna àream , « 244 j AI'G Dan filius Jacob, Genef. 20. 6. tri- confilium capit de domo Dei zxdifi- 3 bus Dan. quzri: fi;i poffeifionem , canda, [Paral. 17. conftituit ope- 16.7 Judic. 15. 1. puguat contra Lefem, & rarios && architectos, 23. "24. "* 25. expugnat , Jot. I9: *26. *27, "relinquit fibi fucceffo- . fua vo Danieí appellatur äaltafzr ; Dan rem Salomonem filium , 35 R-:g. L Deu 30. moritur & fepelitur, 2. 10. Act, Tob/ 1.7. interpretatur fomni:, 2.51.T4. 7-1I. I8- 25. conftituitur guberna- 2.29- 1 13.36- commendatur; Ecgli: : 121 tor totius regni Babel, Danicl. 6. 3. 47. 7- 2 projicitur inlacum leonum, 6.16. li- David- fpiritualis , ( qui eft Chri- L berat Sufagnnam, I3. 51.60.. ftus ) promittitur , Jja Dare melius quam acci zech, 34. 24- 137-23- Jerem. 5o. 9. E 4- 36. Actor. 20. 33« pere, Eccli, Y tsdi Davidis filius ,appeliatur— Chriftus, M L: - "Dandum Gne'acceptione perfona- Marth, 1, * (15. 22. 1 22. 48. Marci 1.2 rum, maxime autem- domefticis fi- I2 35. Lucg20. 41, AGtor. 2.29. ]1 3 3. À dei, Eccli. 7.35. 112.9. Matth.5. 22. 9Tim.2.8 poc, 5. 5. 2, Lucg 6.50. 28. Rom, I2. I Decimarum ufus, öl dccimæ, Gen, fto at.6. 10. vide Eleemoivn:. i 14- 20! T280 2.3. LCVng :-':7- 39. Nli- j Darins filius Aiiueri, Dan, 9. s. oc- mer. I18.21.23. Deut. 12.6. T 14: 28» falm 1 26. 12. j Re )l cupat regoum Babel , 6. T: impiam j? 9..15» g Pdf- SI-SI ii Jegem ftatuit, 6.9. przparat regium 2 Efd. 1o, 37. 5 £onyivium, 3HEfd.3. r.' Decimz | d-^entur. facer dotibus , . Darius renovat mandatu Deut. 18. 3. 2 Par, 31. 4.. vide - 1] Theff. I Efd' 6! In m Cy?i * cerdotes, Darius cxditur ab Alexandro re- Dedi.atie templi, vel Vayltarilum, Nue Da e Macedonig , I Mach. 1. 1. 3 mer. 7. o. 11. 7.69.. 3 Reg. g. 26.63.- z 4 IR David filius Ifai . ( qui ]'eife appel- 65. 2Paral.7.5.9. fI5.9. I.Efdr, ? Jatur, Matth. 1. 6,)-a Samuele ungi- 6.16. 17, 2 Efd. 12,27. .3 Efd. 7. 7- tur, I Reg. 16. 13. , interficitleonem, Pfalm. 29, r. I Maech, 4« 5657 59» & i nrfum , & Goliach gigantem, 17- 34. 2 Mach, 2.9. I2. 20, $ 49. pacifcirur cum Jonatha , 18. 3. 1 Demetrius filius Seleuci exercet tfä Q85..| poc 3 20. 9. 16.23. T 23. I8- manducat pa- rannydem , I Mach. 7. z. fodus in- DCux 3es propofitionis , 21. 3. fimulat a- jre cupit cum Jonatha ; Io.g- fædu.l- Jnentiam. coram Achis rege, 2I. 13. ictum yiolat, II.$3. ; fugit cum patre & matre ia . Mat- Demetrius aurifaber negotiu m fa; : eut, ; pha. 22.3. precidit oram chlamydis ceflit Paulo, . A&or. 19.24. : . 3 Baul, 24. 5. mittit ad Nabal decem Détrgdjo, Pfal.14.3. T109. 5. /Ee- ng y 36 juvenes, 15.5. tollie haftam Saulis, CICfQ lQi 20. PrOV- IO. I8- -i- II-Igf :i- 0f 26.11. fugit ad Áchis regem Geth, I6.28. 120. 19. 126.20, Bom.1.39. i tdi 27.2, ungitur in Hebron in Regem 2Cor. I2.20, IPétri 2 - 12 Jaes. juda, 2 Reg. 2, 4. pofcitque eum re-. $ ( E i U*. - - Drus vf ben nniyerfus Ifxael » 2 .B,eg, : 5.;71 ^ s * E PÉIBLICUS. etbuti : ömkä& öz*xfiïpötchs, & nihil apud Deus eft cri;nuds',ïn'- perfdnä» & tïW lii eum eft impoffibile , Genef. 171« T im effentia vide Trinitas. & ho Deus' stertius eft , nec principium X QU 19. I4- 135. H T43. 14« 1 48. 3. Nv- eg. I14. 6. 2 Paral. habet, nec finem , fed eft ipfe prin- lii fui fnér. II.23. I eipium, & finis, Gen. 21 33. Exo- 2 Db i4 II. Sap. Hr. 22. Job 42. 2. Ifaie 40.10. "146.9. [59.2. T59.1. Jer L4 di I5. I8. ]Job 36.26. lfaie 4I. 4» In, 2. 17- 27- d Ch.8.6. Maetth. 19. 26. 143.19. $44 6- T48- 12« T 5715* ul M iarci 9. 23- T.zo. 27. t14. 56. Laac. an. 7.9 om. 16.26. Hebr. I. 8« gl 1.37. T18.27. Ephef. 3.20. Apoc. N v Apoc- 1« 8. 17.. T 21.6. 122.13- t ope 16. 7. 14« -Igrö'i eus novit , audit, & videt om- 2 Deus omnia rezit, & xgubernac p:ro; nia , Exodi3.19. Num. r2. 2. Deut. ceeflos fua voluntate , Genef.45. 5. T50. 19. 31.21. I Reg. 29.3. 1 16.7 2, Par. p b 16. 9 Job. 14.6. T 22- 11 128.24. OA' 3*1'.4-0'/1-42- 2.* Pfalm; 7- IO'- T329 2* J02. 19- T II3- 3« T 126. T. Prov.10o- T 37v IQ- 17 89-'8. T ISO.S.PIOV- Sd Ecch. ;v 22. 116.4-.9. T19.21I. $29.24. T2F- 21. T15- 3. E F. 114. 12« Ifaiz 29. 15- 1 Chri- 140.27. T48.4. Jeremi. I- s. t7- II« 1.30- Eccl.3.13. Ifaiz25. 16. 145. PI7.IO. T 23. 24. T 32. 19. Ezech. l-9-x'4 7. Jeremg IO. 230 T 270 SO Dan- QUZI' II.5. Eccl. 16. 15. 117 13- 123- 27- T 5.18. Matth. 6.33.. t11.26. 120- I. Io- ZM&-' l]l'i&us. 1,4. Lucæ IQ- SE -Vjoan" S- 17- ROm. 9. T 39« 24« 27. 139-9-. Ms .?. atth.6. 4- T2I« : Mnd I5. 2Cor.3.5. Phil.2. 13. Hebr.13. chab.9. 5. 1 12.22. 3113 $I. Ápóc. 4. IF- 2. Marci 2.9. f 14« 13 Luce22. 10. Deus eft pater omniunr fidelium am. I»47. 113.21- T16.30. f2I. z GCHO ípfi obtemperantium eut. 32.. 6. 17« A&or. 15. g. Rom. g. $7- 1 l hef. 9 Ni falm. 192. 13.. Prov. 1. 7.. Jerem. 3. IJO&-B.Q&)- Hebon/*- IgtA 06-2-2'36 i [ r4u 19.* hïïalaCHv Io 6.5 Ma*tth-'ö.g. Wi eum nemo videre poteft, Exodé 119-I4- 123: 8- Lucs 11.2. Joan. 26. j3. 20. Deut. 4. I2. Joan. 1. 18- 16» " 31 5 j7. Rom.g.1I5. I'COF- 8f 6- 2 Coro 46- I Tim.6.16. rJoan- 412« . otibii , 1.3. T6.18. Ephef. 5. 14« T4 6 1 Deus, & divina omnia, mor pof- JFheff.r.3. 2 Pheff.1.12. T2.16. funt humarma induflria aut ingenio rldc de Deus «eít verax & fidelis, Exodi comprehendi , Exodi 33. 20. 3 Reg- 3-. So. Ob-gQ. 8- fal-gg- IïO'O -FIIg' * jfs Nlb 44.6. Num.23.1I9. Deut.7.9. 132- 1142.8. 1faiz 22. 224 1 54 13. Maat- Y2 4 IReg.I5. 29. lfaie 49.7. Joan- thzilI.25. T I3.Ii. [16.17. Lauce " $3-33. 1 8.26. Rom.3.4« I Ctor. f. 8-0 120- T IO. 21. -r 24../449* JOan- I'o IOQ* d. T $. $10:13. r'Fheff.s.24. 2'Fheff, 157 3.3. 2 lim.2. 15- ad. Titum r- 2.. I 1:3- 30 -i.'6- 4;4; 650 TI4. 8. r7- 14[7-6. oan.I.9. [5«20. Hebr. 10-25- Au Acor.I16.14. Rom.r.19 f[11.535. 1 Core orcit !j* poc. 3-7- I4- 2-* * Ga'l- I'.c I I'. I*Tifn. 6*.(1'6;- 'APOC',O 74 gj ts Jeus efl in ei?än?i*a unus , prater .Deus eft immenfus , & incircum- uem nom eft alius , Exodi 3. 14« fcriptus , 5 Reg. g. 27. "9 Paral.'2. ) fgdii D €ut.4-35- T6. 4« T7-9« T10.17- T 6" T 6' 18' Ob- II- 8- Pfaimo- 138:-7'* 32.539. 2Reg. 7.22: 3R«g- 8. 60; ïo-v If&iæ-6. 3'0 1?,660'Io' Ieremn 23. 2400' um fi 119. 36. r1Par.19.20.Sap.12.13. Ma. Amos 9g« 2. Sap. I. 7« Matth. 5- 35« 37.16. T43- 10» T 44«6-24- 145- * 146- A&O'Bo"?a;quu -F I'7. 24( g. s F . Ofeae 13. 4« -Kob. 8.26. t I3. 4 x Deus teftatur 1e Deum , id eff fal- ]15 f DI 6. 5« IMarci 12. 29.. Joan-17- vatorem , & confolatorem Ifraélis y ]m I 30! 3. á or. 8.6. T12.6. Galat. 6mniumque eorum, qui riteipfum co« n jaF- lun£ , & inyocan PT. I.U : ;Ephef;«;.- 6. 1 Timoth. . 5, 2 f: , Gencf. H,XOQQb- pui 62»7 * / X x LQBEX" - $ Dis ïExodi 6.þ2. t29. 2 t 20* 44- Lev. 25. I 9. Marci 3. 27. Luc homi! II. Pfalm. 17. 3- 1 49- 6. lfaie $0. II.34. IPetr. 5. 9. 19: ]er.31. 32 Deus folus juftus , .2 Mach. ! I.25. ]o1 23. Josan. 10. 17. Y 132.g89- Ezech. 57. alii quoque jufti , Genef. 7. 2. T 18. 9 Ti Deus eft D Jominus, ac creator cov- 23. Pfalm. 53. 16. 3 46. 29. 30. Prov. Q1 li « terrz, .Mide Creator. 8.8- Sap. $. 16.. IMatth. 1. 19. T TO. a Cor f)eus nihil eorum rTh que fecit , odit, 4I. T25.45. Luce r.6. Rom.I.I7. Sap. 11. 25. Deus fólus pius, Apoc. I5. a 4 alii Io. 1 Deus eft judex tortïus/'mundi , red- etiam pii, I Petr.2. 9. [ dens unicuique mercedem pro meri- Deus folus beatus , I Tim.6. Isl ei D* to, Geénef. 18.25. Deut. 10. 17. Job alii beati ," Genef. 30. 13.. Pfalm. r.1. Pal 54. Hr: Pfalm.7.9. T 6119 1 03.2- 132-1.2. T40- 1. TIIS.I. TI1206. I. thaif .. 1 95. I3. lfaiz 11.5. Eccl. 35. 22. 27. Matth. 5. * t 16.17. t 24. 46. Lucz 2 2 M(ltthu I 64 I-45. T I4.I4. ]ac. 1. 1. Dl( jerem. 17. 10.. f 25-14 27. 125.31- AdGor.17.31. HKom, 2. D:us fclus pozens , r Ti vn./6x.'115. di, 6. 21im.4.8.. Hcebr. 12.25. alii potentes , Exodi rg.ar.. Pfalm. 49 - Dei mifericordia, patientia, cha- 4 xitas , fapic : n n I 2. Luce 152 A&or-8:27. T 18f |. rinth quzque Jocis. 1 À ntia, verbum: q-uæreffu.is Deus. folu/svfi;nmbrt:aljs ; I Tim. PT eo foli attributa, Di Tuxl)ïnde in fcri- 6.16. aliis tribuitur 'imm,ortalitaä, Sa- þfu bla puuris, & aliis per communicatio- pient. I. Is- T4- I. T. 17..- mem tribuuntur, ut vocabulum, Deus, Deus facit. mirabilia folus, Pfal. * Job foli Deo tribuitar, Deut. 5. 4. 1 52. 71. I8- 1135 4. Ecclef. 11. 4.. alii pEv 39. 1 Reg.2.2. Pfalm.gs. 10. Mir- quoque faciunt mirabilia, Deut. 34. T22 ci I2. 29. aliis tribuitur , Exodi 7. 1. I2. Kccli. 31.9- 148- 4. 15. 1.5 122- Deus folus novit arcanas animi co- I. 10 1 Reg. 29. 15. Pfal'f 46- 10. gitationes,. 5 Reg. 9.29. 2 Par. 6.20. 'ï,gi. 6(. ; alii quoque noveru poc. us . folus 'Bohus ^* Mafch. IþQ?. » ILuce19.10. aliis tribuitur bonitas, 4 Rez. 5.26.. Io. Gc [o *3-6- T4-90 ISO Num- Deus folus peccata re mïtt;ït; Luc. Dm . s eg. 29. 9./ 2 Reg. 19. 27. 5. 21. dimittunt & alii 2 ,NMat;th. 16- lip.1 Ik Paral. 2g. 8. Tob. 12. . Jud. 12.12. 1g. Ioan- 20. 23. L D«co foli honor, & : gloria, P*a'lä; verfa 14. Pfal.110.10. T 145- 1. Prov.139. I13. I- Ifaiz 42.8. I Tim. I. I7. aliis 22. t22. 1. Eccl. 7.2. Sap.8. 19. Ec- D cli. 14.5. Jerem. 7.3. Matth. 7. 17. quoque tribuuntur, 4Reg. 14. Io. fhum 7Marci 9. 5o. Lucz 6. 45. 2. Par. 17. 5. Pfalm. 149. 9. Eccli. 31. lo Deus folus fandus , 1 Reg. 2. 2 Io. Luce14-1o. foan.5.44. —— Lj Deus folus adorandus ,. Exodi 20. alis fanctitas tribuitur , Exodi 3. 5. 5. Levit.26. 1. Deut. s. 9. Matth. * ;f d. T 12.16. 122. 3I. T 28-2- T 29. 29. [O* aliis adoratio tribuitur , j ('I í SIO T 30-29p -tBSQQWILev'IIO44- um., IS. 2. vide Adoratio. qene . thaiy ;60 5,-' ieut,n 6. 7-, OlÍ. So IS- (AReg) 22. - Deo foli ferviendum , Deut.'5: I3. 25 M z IO. 20- IKReg- . . !Matth-'äl.- IO. Otri 5.8- Wacchæiy;ö. Rom. 7. 12. Luce 4. 9. aliis etiam poftDeum fer- "aC — Deus folus fortis , !1 Reg. 2.2. a- viendum , Gen.25. 25. t 29. 20. 1.47. QTht fs fortitudo attributa.," Genef. 32- 25. 1 lim.6.2. og. 140. 14. Pfalm. 53. 5. Cant. 3. 7- Deus cujus ma ff eala trna ; &"ctxjus lais 19. 14. :-]ergm.»g.ff.x»g., Ma;ch. I2 non ü'cf vide Malum. Dia- 1 l L E L BIBLICUS. Heik)rf P bla?a!m Rudet; femp:r perditioni '7. Amo ä/ä .18. Joel a. 1. 31. Soþhon. . hominum, Genef.5.I *rpar.Qr. i. I. 14. Malach. 4. T. 4 E'dr. 2. 27. IO 25- Jobt. *2. ""Zach.3. r: Matth.4. 3. Philip. r.6.- T 2. N xIO. "I 'lïhefi. 'S- 20 T. 9. 19.29. t 15. 19.. Luzzg. 12. 113« 2'Tim. 4. 8.. Prov, 9.I4- T 22.31. A&or. 5. 3. T 13- 8- Dies Dom: ni , & hora ïnullli cós 110 2 Corint h.4.4. Tr1.14. Ephef. 6. 11. enita, Miacth. 21. 35 &O. MarciI3. I Theff. 2- 1,8- I Petr-s. S-c. APOC. 2. 34 Luce17. 24 80*. A&- I.V--:7o Ivl.ïhef' u j ali Io. 1Iz.9. 120:7- í 5.I. 9 Petr. E 1o« Apoc. 5. 3f I6. Diabolus non plura poteft, quam &5 ei Deus permittit, * 5 Rez. 22. 22.. 2 bies pro- annis , Num. l4 34- : E*r, n LT PAI'RL'IS. 20- J()b Io [20 1- 2. 6- Mat' zech..4. ^. 126 T. thxig.31. Marci s. 12. 13. Ephef. 2. z w Dzletlio Dei erga f&os, Exod. 29. Lucs 2. 2 lim. 2. 26. Apoc. 20. 7- . A s. [34. I4- Deut. 4 24« 15.15: 17« Diabolus pater & princeps mun- 8. Jot. 24. r9. Prov. . 17. Eccli. 4 di, omniumque impiorum, Matth. 18. Jerem. 51. 3. Joan. 3. 16. 1 Io.11- w.6- [5- Y ob.41.25. Joan. 8. q13-I. 18. 115. 9. 1 16.27. Kom. 5. Pfdm, .9. Lucz4.6. ^ D. T15. IT.. 2 0T 9. Gulat. 2.21. Ephef. 3.19. 15.2- . . Tx8 44- 112- 31. T 14 3 rinth. 4. 4 Ephef. 2. o T 6012- COlOf-: Diligendus eft Dens fopcr omaia, 1Tim. 2. I5. Genef. 22. 2. 9* Exodi20. 5. Deut. 5. - Disbo li ïmgerium per Chriüum !IO- .*' 6- 5- TIO-IZ. TII- I. Iö- 220 Tso. fublatum , Genef. 3. 15-. I R«g.I17. 6. Jof. 2. s. fZccli.7. 32. 1 34 19- 147* * Job. 26.13. 1faiz 9. 4« T 14- 9. I2- II. Matt'. I0. 37. 122. 36. Marc. 12. , Pfal. 427.1. 1523 Zoch. .2. Matthzi 30. Lucz7. 47. 1 10. 27. Joaa- 21.15. T alit 42.206. Luc& IO. I8. T 11. 22- J(,anu Rom. 5. 5. T 9- 26* 35- t«j I.I3. [2215. 2 li. I Joan. 4- 17. 12- 3I- Coloff. " Dilectio, v ide Charïtas. iimi CO I. IO. . 1 joan. 30 80 chr- 2- 14- xA" Diza fiia ]:cob , Gen«sf. 50. 21 h 6'20' oc. I2- 9. ]20.2- gt violatur a Sichem, cap. 34. 2- Diaboli filii , Joan. 8. 44 : ;AQ.vrg. , g, 90 19' Io. I foan. Dionyfius Areopagita convertitur, : Diacog?; , AG on 6.5. T2f 18- þhi' A&or. 17. 34- t buc lip. I I- I 'Tim. 3. 8. Dsjcordia vitan da 3 PI'OV- 60 190 -t. u 15 ; Diasa colitur Ephe fi, & in uni- IO.I2. T15. I9. 116. 28- T 17. 1I- EE verfa Afia, Aco:. 19.27. 1I9. 6. T 3o. $ h/.latthu 12- I-*./' * Lu- pm. Dies noviffimi, & judicium extre- ceII.17. I Cor. r ii 2 l'imo 20 '20' I4. 33. Galat. 5. Is'. 44 12 ium Í Reg.2. I5. Pfal.95.13. lais 2. Divizi, vide Incantaforeä. * 4o. I9. t 15.4.5. I3. T 26.21. T27. Qgeli. ) 1. T 39- 3c- * 66. I5.24.. Jerem.. 3»- Divites, quomodo fe erga paupe- 23. Dan.7. 9. Sophon.I 2.14. Ma- res habere debeant , Levit. 25. 35. "P !ac«b. "a m 4.. Efd 2-16' 1 13. 52. Mat- Dévt. 15.7. 10. Job. 31. 16. Pf4l. 6t. facthh thzi I2. 36. 113. 41- 4* 116.27.124- II. Prov. 4-31. T17.5- T19- 17. T * 45-31. 42 arci 13.. " Luce t7. 2L.13.122.7. 129.27. 139. 7. Ec- i -Gem:ff 24. 39. AGQor. I. 1. 13. 20- 117-31- cle£ 11. I. Eccli. 4.4- T 7.35- 111* !ut, 61 13' Io. 129.12. 1 31.8. 1faiz 23. 18. Mat- Rom. 2. 5. 16. T1I4.1Oo. I Vor. I5- * o Cor. . IC. I(Theül 4- 160 T 5. 2. thei $. I9. 1 19. 2I. Lucg 14. 13. [I5.. ?th"4, IO. *i19.22. A&or.2.45. [4-34- 1 Li- lum fet. 2Th€iToIv7- 1.2- Il Tit. 2.- IB- 2 PC' mioth.6.19. vide Eleemofy aa, 20« 'H?' tri 5. 13.. F:ebr. 9.29. Judz 14. A poc. ,16 B T;o- II Diviti.rum .vanitas & contem- i &'Wjus ptus, & quemadmodum ia divitiis ] þies D:»xfx ini, Ifaiz 13-.- 6-. ]er 30. €3 *DUD p ( " IJNDE X -.n(m' fit fp,et'ä".ndxum j Pfafxü. 0. 7.5; Mach 9.* T5r.9. Prov.rio.2. T11.4.28- t17.23. l(aig 1. 23. 15.23. 1 33- 15- 16.19 : I5.16. T19.Ir. T22.15. f23.4 T T45.13. Ezech.13.19. f22.12. Da- matt 99.1r. [39.7. Ecclef. 5.9, 12. 16. ii2 9. lfaiz 2.7. ]erem. 17. 3. 1x. T22- 20. 3I-. * Aétor. 20. 33. niel.5. 17. Mich. 3. 11. Eccdii.8.5: f ) 13. Ezech. 7.19. Sophon.1.1$. EÉc- Drufil/la uxor|Felicis Prefecti, audit I 14 doctrinam Eva ) ch.5. 1. IO. T 0. IO- t 11. 7. TI4. T. ngelicam a lPaVqu. " A- ]i 131.53. Matth.3.22. (19.21. La- &or. 24. 24. Fs Ea €x 9.I4« TI2.I 5 S' I'Timo V6f 9 I—a. ( , €obi I.IE. *. L 1 . Contra Divites impios , 1 Regum iU 25.2. Job 20. 19. t 27. * Prov. 23. 4. Ebrictas, & gula , .Genef,vg. 2or. d ginth. 't- 28- 8-« Q,O'. '27-x ECCH- 6"- 2- .H'aiæ' 5'- 8' I9. 32. 37- 1 25.20. Levit. 10.9. rRe- 32.9. Jerem-15.13.- Amos6. z. 18. gum 25.536. 2Reg. II.13. Tí3.28- 4. Habac.2.5. Lucs6.24. T16.19. 3 Reg. 20. I2. 15. Prov.21t. 1. T2I. p EU 24. Jacob 5. . vide-Avaritia. 17. T 23. 1. 2-3. 20-29. 131.4. Eccli- Dotri2a Apoftolica fcripta , & no-ri 1. 19-I. T23:6- T 31-12. 17- * 381 35.. 1 fcripta firmiter tenenda , Kom. 16. 37-32. "lfaig 5. 11.22. 1 22. 13. 128 fwt 17. Galat. 1. 8. Ix-. 2 Theff. 2. 15. n.' 7- T56.12. Ezech. 16. 49. Daniel. £m . I Corinth. 11. 3. 5.2- Ofeae 4. II- Joel r. 5.. Mich. 2. 20. 9 Do&rina Apo iolorum eft.Chiffi I I . ;Abxüc. *27 So 16' Judi-tiï 13—-"4-0 Säp*. À« doctrinz, Lucz 10. 16.. t Cor. 14.57. 2. 7. t Mach.. 16. 16.J Luce 12. 45. & fo 2Cor.2.14. 17. T7.20. I Thefi.2. T21.34- Rom. 13. 13« 1 Cor. 5. 16. ün:tm 2. I3. Galat. 1. ET. 16. 1o. T15. 32. Galat. 5.21. Ephef. Pfal Doeg fervus Saulis prodit facerdo- 5.18- r Fheif.s.7. r lTim.3.5. Tit. tem Abimelech , . Keg. 22. 9. 1. I.7.- I Petr. *]cre cxdit facerdotes Domint, 22. rg. ]ejunium. 4.3- Hebr. I2.16.- vide L * th,u-f . "eremogn 60 Pfarm-' 34-7201 ^ «Ebrietas. iranr Ij Dei pi"ovOC'a t,..-v Ifaig eu 19.28. Prov. £2. 17. Marci v gz».A- 5-11.22- T28.1. Dan.5. 2. Joel 1.4. ma]o; &or. 5. 1. Rom.I. 29- 5. 1 Cor.6.10. mentem alienat, Pro- £tum — Bomu: €dificata füper petram, fir- verb.23.31. Eccli.I9.2. Ifaie g. r. orum ma manebit , Pfal. 45. 0. Matth. 7. 7. Ofeae4.1I. ad Libidinem incen- & 24. T16. 18. Luce6. 49. Rom. 8. 35. dit, Prov.20. r. Ephef. 5. 18.. facul- Xate | Domus corporis nofiri, 2 Cor. 5. tates diffipat, Prov.25. 20. Eccl.19. j. 2Petr. 1. I4- E 1. fecretum detegit, Prov.31. 4. À- 1.j Domin; & Dom ins erga »f'eeros-q, bac. 2.15. ad furorem && rixas ex- EM & ancillas , totamque familiam offi- citat , Prov.20. I. Ytot cium , ( poteftas , Exodi 21.2.20. -38- 40- Ofeae 26. Levit.I9. 13. T 25. 38. Deut. 5. Ebren , vid M Z ä;-l)r'o n 3 14«21. T E5-12-16. T124-15. Job31.13. Ecclefía accipitur pro templo mate- Prov.*ggm I9' jerem- 34.0 90 14- ECC'li'- riali, Deut.25. 1. Judic.20.2. Judse: paga 9. 22- ^E 33. « 3[ * 1?492» I16. I:)thr-6e- g. 6.21. Pfal.67. 27. "Lhren. r. 10. Joel L CO]ZG "e 4- I. Donari« recipere fitne prohibitum, Ecclefia accipitur pro cotu fide- hti Genef. 14. 22.. Exodi 19.21. t23. 9. lum , Num.19.20- t20.4. 1Reg. Lp Num. 22. Ig. Beut. 1c: 17. 127.25. 17.47. 2Weg.8. 14. 55. 1 Par. 29. ? 1 Y Regum 9. 3. 112« 3- 3 Reg: 13. 7. I. *2Par.I. 5. Pfalm. 21.26. t25. :I. I. hitu 6R-eg: S" 16&-* 2Pdral. I'gb 7,. J'Ob l*s' : I2. 1;"34,-. Ig. 1106. 32. T 149 a. - - ffus, z b* M Brstrdus- M Mach. 4.57. 15. 16. *'14. I9. Matth. fuppeditare, Deut.I2.f 9 '1'14.27 '&6. jl 16.18. A&. s. IT. tg- I. T 16. 4. Ro- II. [25..4. I Eídr. 7.23.. Matt^. Io, P ICos man.16.16.23. ICor. 6.5. TII.I6. Io. Luez 1o. 7. Rom. I " T112.28. 114 5-. 2 Cor. 8. 18. 23- 24- rinth. 9. 7. II. . Galat.6.g.. Phil. 2.29. T11.9. t 12. 13.. Ephef. 5. 23. Philip. TIO.I6. r Thetf. 5.12. Hebr. 13. ais I5. Colofi. I I53. . I lim. 3.5. I5. tenetur etam pro fuis pretfectis MA ]acobi 5. 14.. Apoc. I- 1 T. 122. 16. orare, AGor. 4. 29. 112. 5. Romin. NI-S- 30. —Eph*ää 60 Iö—- P-hi'l.ox.[- Lgo CO' Eccle(ia pro cotu uüius Provin- ciz, 3 Regum 8. I4. Actorum . 9. loff. 4.2* 2 lheff. 3. I. Hebr. 13. 18* I. T 11- 2.6. TI2. I. TI2-I-. 115.1. Ecclefia eft fponfa Chritti ,' Pfal. : 19.52. T20.17. Rom. 16.2.. 1 Co- 44 II. Ezech.16.9. 2Corinth.II. at 2. Ephef. 5.26.. Àp: V. I9.8. T 21. IO« IRe- [' [e) —S 2'Fhef.1.I. "IPetr.5.13. À- " Ecclefis caput et Chriftas , Of. 2 *Oc, 2, I.. -*-'!-3- I-o $3. T Cor.I2. z. E-phef;ï- 22« l4 Pralatis , & Prepofi- IS. 1 5:23. Colodf. r. Ig. T2. Io- T2 Ecclefia pco jctli tis, 3 Rcg. 8. 14. Matth. 18. 17. Eicclefiz quafi me nbra quzdam, funt » Ecclefia eft una & vifibilis, pre- veri fideles , eidém. capiti Chrifto, J fïgu»r:ufa pser. unam, &- yifibilem ar- ejusque Vácario fubje&i ,. cujuscum- anid» cam Noae , Genef. 6. 14. I Petri 3. que nationis fuerint , five Judxi, fi- d.2 oo. per civitatem fanttam Jerufalem, ve Genriles, lfaiz 43. 9. Joan. 10.16. Ap.c.21.2. per hortum conclufum, I Cor. IE2. 12. Ephef. 5. 6. B. Ecclefiz :laves jromittuntur , & hY & fontem fignatum, Cant. 4. I2. per Is ün:m:. cólumbam, 6. 8. per vineam , poteftas, Matth. 16. I9.. traduntwr , iphef.- Pfaln. 79.9. Cant2.I5. liaig 5.2. 3 oanm, 20. ?3. exerceéntur , atth. IS.— .Tit. *Terem. I2. 21. T12. IO. Matth. 20. I7. vide Éxcommunicatio & Conftef- £. *Marcil2.I. Lucg20.9. Apoc. fio. N ."vi.dä I4.i1$4. per navem, Luce& 5. 3. per Ecclefia m fibi Chriftus conii;ara« vit & emit fanguine (uo , Act. 2o. ,/ lii fagen un, compreh endentem bonos & m 3nalos pifces , Matth. 13. 47- per. a- 29. E Cor. 6 20.. 17.23. Éphe(-2. .Pro grum, Matth. 13.24. per regaum cc- I3. Coloff.1.14. IPetr.I. 18. Hebr. lorum, Match. 15. "125. - . 9. 12.. 1 Joan. I. 7. Apoc. 1. 5-- 1 5. 9. SS M. r Ecclefía irmamentuin: verit atis ér- T414. 4- ace f xare non poteft, Ifaiz 29. 21. M stth. Ecclefiam. f:am Deus protegit, & fieul- cuftodit, Exodi 13. 21- 126. 45. Lev. E]vlg' I6.19. T28.20.- Luceg 22. 32. ]oan. 1- 26.12, Deut. 7. 99. 123. E4-. T31-3- 14.16. [16. 13. T I7.11.20. I jj U* moth. 3.15. "I]oan. 2.27. 3 Reg. 6. 13. Pfalm. go. r, 11. T13t. Ecclefia eft corpus Chrifti, Cant. 13. lfaim.i3.2. Jerem.45. 29. Matth. dl« .410 7! 9- II-IQ- Ei)hefä I.- 22* -.t 4' 4" -*- I8.20. T29.20. Jo i an, Iq. 23 z-Co*- . d* ICor. I12.27. rinth. 6. 16. ^ JKcclefia fidelium nafcitur & pro- Edom frater [acob , filius. 1faac, ap. matie pellatur Efan, Genef. 25, 25. ]udw pagat ur per fanam doctrinam , J»an. i.I2. 13.3. Rom.8. 13. 19. 8- Ga- Edumszi negantÍfraelitis tranfitum ]ul 1at.3.20. T4. I9. Ephet 1. 5.. T'it.I. per fuam regionem , Num. 29. 14« P PCor4I5. Philem,ro. I Petri I. ceduntur , fiunt fervi domui 1- E 23. I ]Oan. 3. 9- T5.1.19. ]ac. I.IS- frael , 2 Reg. g. 14- deficiunt. ab I- .A Ecclefia íeu fidelium ccetus, te- rael, & creant fibi r:gem , 4 Reg. f* 29' netur facerdotibus paftoribusque fuis, 8.20, Superantur a qe —].uda, I$ 7. 2Pa- -gue ad vit:-gmr funt tuendam ncceffaria, ral. 25. 12. : L I.' , Con- idi - - h3 *- IND E X. Contra Idümæos i)rophetila, Nu- Elias , vide Helias,. z f ol mer. 24. Ig. Pfalm. 136.7. lfaigor. Elfzus ungitur propheta, 3 Reg. i II. [34-5. Jerem. 49. 7. Thren. 4. I9. Ig. juxta prafcriptum Domint, Deu 22. Ezech. 25.13. 14- H E bdig I. I. * 2.20. T35. I9. 16. tranfit Jordanem , 4 Reg. 2. bylm vide Efau. *136.5. Amos I. 11. I4. fanat aquam, 2.20. revocat pue- r ( rum ad vitam , 4.32. mundat Naa- Eltazar filius Aaaron, E "xordi 6.25. man a lepra, 5.14. percutit Syrios fit'c 28.4- partitur. cum - Jofuae terram ccecitate, 6. 18. predicit rerum abun- aEf Chanaan , Jof. 14. I.. juxta prscep- dantiám , 7.I. xgrotat, & moritur, Jofe tum Domini, Num. 34. 17. confe- I3.I4.20. mortuum ejus corpus ex- E]& cratur Sacerdos, Levit. g. 24. *fitpoft citat mortuum , I 1of. fortem patris fummus facerdos, Nu- tur, Eccli. 48. 13. P : I3. 2I- commenda- ; ar. mer. 20. 26. Deut. I0. 6. moritur & Iv Elymas magus fit cccus, A&. 13.8. ntf.o fepelitur, Jof. 24. 23. filium habet, Emere, & vendere quomodo opor- cui Phinees nomen erat, Exodi6. 25. teat, Gehef. 23. 9. 14. 125. 31. T33. $6 quem in demortui- patris locum fut- 5 I9. T41. 57. 142. * Levit. 19 13. 35. Eu ficiunt, INum, 2 : I2- - 25. I4. 46.. -Deut. I5. 1: 1 25. 15. C0 Eleazar filius Saura occidit elephan- 2Reg. 4. 2I. Eccli. 27.3. 142.25. &T tem, quo in vulnere procumbente , Prov.I11.1.26. 16.11. 20.10.23. ipfe oppreffus - lfaiz 23.18. .Jerem. 32. 6. Ezech. 45. í 6. 43. fuffocatur, I Mach. Eleazari fenis Mart Io. Mich.6. ro. Matth. 7.2. Lucg i(rïum y $ Ma— I4-I8. I Cor.7.30. r Theff.4.6. ' chab. 6. 18. 24. Ephrom , quia negabat Jude tranfi- ï Co. 'gf - Eleewo[jyna pauperibus | eroganda , tum, funditus perdita eft, r Mach. 145 Exodi 22.25. 123. 1I. Levit.I9. 10. $.46. 2 Mach. 12.27. $ u T 23. 22 25-.34.. Deut. 15. 7. I0. t Epifcopi, eorum electio, & officium, 24.I9. 3 Reg.17. Io- 2 Efdr. g. r1. Matth. 20.23.26. Luce4.16. 122. at & tin Efth. g. 22- Pfalm.40.1. t8r.4. f 26. Joan. 10.4. I4- T21.15. Ad.r. Totem IHI.9. Prov. 3.9.99. T 11.18.25. 24. T6.3: 111.22. T I4.20. 120. 29. 114.21.31. T12y- 121 £5.21. 122. D.j Om. IO 16-25- I (J'or- '30 St- -l-4uoI- Ti 9.; TQS/; 27- TS.I-'Q-O- ECCI-er- II.: I'- 116.1.9. 2Cor23.6/ T4:s- TO. . 115 lMaie $9. 7. Ezech. 16. 49.. T 18. 7. 16. 4. Ephef. x. 15. T3.2. Coloff. 1. 12 Dan. 4.29. ccli.4. 2- 1 7-35. T 23- I Tim.3.1. [14.6. 2 Tim.2. r. A 130 J2. 3- T 14. T1- $29-12. 135. 4- T'o- 15.24. X üca bizl.4- T[4. 7- F7. 112.9- 114.12. Concionator. 5 VI.Peïtri $. 2. Vide- 1p. 4c Matth.6.5. 110.42. T19.21. T25. Erzbefcere , nullus debet Evange- 35.42. Lucs3.II. $6:35- TI1.41. lium, Pfalm. 39. 11. Eccli. 42.9. 21. : oan 112.33. j14- I3- t16:9.21. T19.8. Marci 8. 38. l. 21.1. A&or. 2.42- 16- 2.. 5:9. 39- 2. T im. r. g. uc. 9.,26. Rom. IF;.Iö.— ] om ro If.* j1o.2. T11.29. 120.35. Rom.12. Erubefcendum p Op pter peccaxt"a, E- V. i . €. t15. 26. 1 Cor. 16.1. *2 Cor. g. zech. 16. 52. Ecccli. 42. 11. ; Iu 1 ^4.I15. T9. 'Ephef.4.98. Hebr. 13. - Efaias. vide Ifaias. Lj l 16. - I]oan. 3. 17. lac.2 Efaw filius. Ifaac nafcitur, G ciet phf Mifericordia. 25.24. vendit fua primogenita, 25. E/i facerdos in Silo , IReg..f'I-.. 3. 31. Hebr. 12. 16. fupplantatur afra- * H filii ejus reprehenduntur, 2.12.22. tre fuo Jacob , Genef. 27. *ducit fi- ) e folio lapfus fractis cervicibus mo- ;itur ,7-4- I 8- liam Ifmaelis, 28.9. 136. 3- proce- Ya dit con-tra ]gcob cum 4oo. xviris,-g'z. Vitg. f [ Jet BIBLICUS &. ofculatur fü&m fratrem Jacob, 33. ne 4. in Efau pugnare prohibetur Ifrael, 26.. 1 €or. 9. 7- 11. 13. Galat, 6. 6. nini, Deut. 2. 4. vide Edom. I lim.5.17. 2 'Lim.2.6. Efdras Scriba profici fcitur ex Ba- Eucha ;4 , Matth. 26 . 26. M arci pa. bylone , 1 Effdr.7.6. feparat mulie- I4-22. ^ Luce 22.19. t Cor.11. 34- " pue res Gentiles ex Ifrael, 9.* T10.* le- T10.16. frequenter fumenda , &. Nu yrios git- coram muktitudine librum Legis, 2.49.: ;[' 20.7. -prefiguratur, Exodi ibun. 2 Efdr.8.2.. 3 Efdr. 9. 39. appellatur i, ]nfedec, i Paral.6.15. | .Euc.hari(ïia fub altera tantnnïl , ni- $ (X - Efurire: juftitiam, lfaim 55. r. Pfal. mirum pznis-fpecie, Joan. 6. 58. da- enda 106. 9. Matth. 5.6. Luc. 1-53. 1 6. ta a Chrifto, Luce 24.30. 31- ab A- 2I. Apoc.21.6. 122. 17. POROIIS , A&Oïc 2- 42' T 200 7- Eva formatur ex cofta Adz , Ge- In Euchariftia non remanet fub- 138 pef, 2.2I. " comedit fructum vetitum ; flantia panis poft confecrationem , opot 6 fed eft verum Chrifti corpus & fan- 1 .E;mng-eliur/i Chrifti , ejusque predi- guis , Matth. 26. 26. Marci 14. 22- 25 catio, Genef. 3. 15.. 1faiu 53. 1. 1.55- $D 22 5. T 61. 1- Matth.1. 21. $ 11.28- T uchariftiam im publicis fupplica- 03 .28. 19. Marci 16.15. Luc. 2.10. t24. tionibus circumferendam efífe, pre- hs 46. [oan. 3. 16. 16. 35- T 8. 12. T 10. figuratur, Jof.6.6.7. 11.* 20. 1Rs- Laci 9. 112.46. Rom.1.16. 13.21.24. um 4.3. 2 Reg.6. 4. 5. 6. 19.3. 1 Cor.15. 29. 14« I5- T 15. F- Euchariftja adoranda , Pfalm.x'græ Jb ranü 2Cor. 5.18. Galat. 1. 6. I I. phef. 28.30« f 98.5- Joan. 9. 38- F.15. I Tim. I.15. 2 Tim.1.8. 12- Exatl;o , cenfus, & tributum debe- Vach 8. 1 Petr.4.17-. tur Principibus , Matth. 17. 24- 122» - Evangelium affert fiduciam fímul 1CLUfTly & timorem, confolationem , & ter- man. 12. 7. 17. Marci 12. 16. Luce20.22. Ro- o rorem , Matth. 3. 7. * 15.20.23- 17. Excommunicatio: a Chrifto ;'nüïcuca * MT j0. 2f 13.19.293. 19.12- -19-15: t10.33. & pracepta , IMatth. 5.29- d 16. 19. j T1I.I2. q12.37.41- T 13- 29.40- 59. 1318-18. Marcig. 42. Joan. 20.23. 115.13- t 16.27. T118-6.7. 120.16. xcommunicatio inufu fuit Àpo- -10.8 ] 22.13. I4- T 24,12.24-*. 125.12. ftolis , 1Cor.5.3. 10- 2'Theff. 3.6. ioff. L. 30' 415* I.VIal'Ci IO- 25' 310 T 130 I4« X lim.r.20. lit. 3.10. V1 " ucæ 3- 17. T 6' 24' 25' T 99 623 TI2V Excommunicatio. exercenda. ad «- vide 20.49-48. 1193.5.26.30. t 16.22. dificationem , & emundationem Ec- T17- 30- 34- 1 19. 22-* 1 20-47. T21." clefiz, & ad corzrectionem ejus, quí ngee oan..5.29. Tf 15.16. &or. 5.5. 6.* excommunicatur , I Cor.5.4 I ii 1921 Omf Io 18- -t 2- s.v 60 T-6. 23.»'-t9^o moth. I.20. 2'lheff.3. 14. ut fpiri- iU I8." f11.20.22. T113. 2-3. 4- 114- tus ejus falvus fiat, 1 Cor. 5. * 12- xcommunicatio Pharifaorum , i COI'- 3- 13- 70 T S" Sv T IOO 80' n k T11.29.*. [ 15.51. [16.22. 2 Cor. ]oan.9.22.34. 112.42- t16.2. 7. 1. 9. TO. '| 13. 5. Galat. 5.21. 24- ?xcommunicandi, qui in moribus, I'Timn 50' aut do&trina grayiter errantes admo- (end. 24-. Hebr.g. 27.. '*' Io. 26.27.*,2-* Iac, 4- niti, nolunt refipifcere, Prov.22. 10. uaf 25 9i' -t So Iv I Petrr4- IS' T S- Sr 2 p Nlatth-i8. 17' ROm. 16-160 I CO[- AW si I. 0. T24.* T3. 10."*. Jude15. 5.* 2 Cor.2.8. 2 lheff.3.* 1 Ti- ucit vangelizanti debetur neceffaria moth. T.c0. "t6. 5. 2 Timol:þh. 2. 1'?'; Pw [2 [ify 39" mæ -;f.u&e'-ncacfo n ,Ma;sh.: o, 9. Mar- 21. 13. 5. Tit. :d,,,m. 2 Joan- 1o». * N INDEX* / Exr;omn'iunïcatï -s;ï'tandi , Matth, 4- fggg ro 64 EXOdiQI. 20 )200 4 RQ- // 1Io 18. 17. I. Corinth; 5. * Tit. 3. :0 gum 5.20. 25. rOwv. 14- 350 1' 179 2! hi. E Excquis celehrantur, Genef. 25. 2. 119.10. f129.19. Ecclef.2.7. Eccli abíq; 5-'*Ho,. 19. Deut. 54. 8. 2 Reg.5. 1. * 7.22. [ 10. 28. Jerem. 34.8.. Jocl2. t Coi z Ezecbias filius: impii Achaz cum ef- 20. Lvc& 12. 37. 45. Ator, I2. 13. ICor. 7, 21. Éphef. ^. $. Colofl. 3. fpon/ fet rex , tamen pius fuit , 4 Reg. I^. 22. t Tin.6.r. lir2.9, rPetr.2.18. pro IT 20. frangit ferpentem eneum, 19-4. deficit ab Aflyriis, 18.7. mittit nun- Felix prafe&us Judez , Ador. 23. j !. « À 1fas tium. ad líaiam proþhetam ; I9. 2- Fid líane .2, decumbit ex giavi mor- Feraentum. mala 'dw&rïna' 2 Le'vit. perat bo, ". eg.20. I. lfaie 395. I. often- 2. 11. T 5. 16. Deut. 15. ;. Matth.16, $.2 dit Babylo:iis: fnum thefaurum , & 6. Marcig.rs. LuceI2.1, I Cor. v Lucs teprehenditur , 4 Reg. 20. 12.1 l- $.7. Galat.5. 9. - &i É cceli. Fefa jJudeorum, & in primis fe« .] 120 ,faiglsg. 1. 5. comm?gdacur ? ftum Pafchz , vide Pafcha. E 1 $ Ti " Eeéchiél cum aliis captivis vehitur -Feftum Pentecofte., i;xodi 21. 16,. ht.3 ín Babylonem , Ezech. 1. T. vocatur t34.22. Num.:8,25. Deut. 16. 9. Td & mittitur , 2,3 : qg;nxggþndatur, Écs Joan. 5. t- A&o..2, 1. T2c. 16. Cutos Feftum tubar'im , Levit. 23. 24; fio;, "mif 4.9 Io, Num.29. r. 2P:ral.5.3.. vide( F, Feftum ex»oíi:tionum, , Levit. 16.30, F t 23.27. Num.29. 7. s- 1 Cor Faceve pto facrificare in Scripturis, VFeftum tabernaculorum, E;od.ïg, Fi Levit.15.15.50. Num.6.11.16. j9. 16. Levit.23.34.. Num, 22. I2. Deu« bonum 12. [9.2.4.10 ter. 16. 13. 131 Io. I E(dr. 3. 4. Fid 22;! I 9- 4* Judic. 13.1';6.1 Luc. 2 Efdr. 3. 15:17. Fama bonapre ftantior divitiis, Pro- 69 ïoan- $ 2 4 Maqh. 1.9. T IO, F verb.22 Feftum €2^bati; wide Sabbatum, - julitia ? tl' ECGI. '*7;?9K ECCH. 4Iu ,15. Feftum Neomeniz , Num, 29. I £. 3050 Y6. — AI. Jo Fames, & annonec ä'/riäa's,[ -Gen. 12. I Reg. 20. 5. Ezech. 45. 18« * 10 1 26.1. T141.* 42.* 43.* 44." - Feítorum violatio quam grayitet $ 45: 47- * xodi I6. 3. Deut. 2g. 53. uniatur, Num.15.32. 6, Hob 132.24, Ruth. 1. 1. 2 Reg.or. d. T - Fefu: Prafectus Judes, A&o24"-27. Fide 24.13. 3 Reg.8.97. 118.2. 4Reg. F;des in Scripturis varie accipitur, melmw 4-38: T6. 25. T8. 1. T25.3. 2 Paral. videlicet pro fidelitate & veritate tetda e 6.28. T20.9. 2 Efdr. s.* Pfalm.56. Dei, in fervandis promiflis, Pfalm, 19. Ifaiz 5. erem, I4. T. I2. I5. 32.4. lfais 11.5. "Thren, 5.23. Of. Fid 1i5.2. E29.17. T34.17. Ezech.s. 43- 9.20. T 5. 9. Rom.3.3. pro yer tate Dus, & conítantia verborum nter homi- a 12- 160 Tg- II- ]Oel I:* Am084-6- ]on. AggæiI-6- Ioo Tz' 170 Matth. 24- . nes, Genef. 39. 16. 144.32. Lev. 6. Fide Luce.4.25. T 15. I4-. AC 7. 11. T11. 2. Eccli.22:29. Jerem.42.5, 1. Ma-* P erditiï 283 R0m08- 359 2 OI.'. '801 chab.10. 27. I Iim.2.7. pro virtu- €nef;, 27. Apoc.6.8. T19.8. * UI. te 'Theologica , Sap. 1.2. 13* 14 ; Fames verbi Dei , 1 Regum 3. r. Habac.2.4. Matth. 8.13. T 9. 22. 117. 2 4 2Paàr. 15. 3- Qfeae3.4., T4-1. Amos 20. arci 5. 34 uce 5.20., Rom, 16. 20'2 P 8. 32. 1. 14-3: T.5 D. pro fide viva, & $. 2p. 'Fa-n;ulamm, famularumque oFHciutf":, formata per charitatem , Habac. 2.4, de t ( Genel- 16.4,6. 124 ". 130. zs: t3r. 2l ( fI.BLIC"US, D I -ï' Io-slæo LUC&?.S&. | Rom P 3" 22.3 Ga- 4 Rég. 7.2. 17'."'] 4 Efdr. 15. 43 Pfä'r;nv; U Jat. 5.6. * Hebr. 11. " pro fide mortua 7732« Eccli.2.15. Miatth. g. 28- T n abfque charitate , Matth./7. 21. 22. 14. 39. 117. 17. Marci 16.16. Lucs gelas iCor.13.2. l15.2. Jac. 2.26. pro 1. 16. 124 24. Joan- 3. 18- 35. 16. 7- 7 1 ione , feu voto , I Tim. 5.12. t98.24. T12.498. T20:27. Rom. 11« oll.*. fpon ro fiducia ,. a cob. I«6. : . 20. Hebr. 3.18. 1 4-2- T 11« 6 Apoc. 32'18' - Fides charitate inf : erior ; vid E cha« 210' 88 - 5 Fihorum QO fficium eräæ þa'rgmes " h iac ritas. Genef. 9. 23. 122. 2. 7- 127. 1- T28- l Fides viva, quae per charitatem o-, * Exodi20.12. T 21. 17 erit. peratur , magns virtutis eft,. Matth. 7 3714 ,-9" Delld '»thn[öü : .9.22.29. T 21- 22. Marci 16. 16. Levit. 19. 3. 32. T20:9. T 21 ( Gof Luc x198.42. joan. 1. I2. 13* I5«16. . ter,5.16. [21.15.18. T27.16. Judic. 36. 1 6.35. 1 7:38- T 11- 25-. T 14e12- I4.1. I Reg. 2- 11- 18- 22. 1 3-1- 7* is ft T29.29. AGor.3.16. t190.43. TI5.- t9.« T18,5.. 3 Reg: 2. 19. 4 Reg. 9. 116.31. Ro tXX. ]S--« 16- T 3- 22- Ga" 2.93. T I2.2- 220 I-i 2' a£21.34- j Qi. I6o lat- 80 8- Ephefi 2.7. Hebr. 11. 6. * Eccli.3. 1.8. T 6.18. T 7-29. 18-7- Fides non facit nos certos; aut fe- II..[22.3. T 23* 8« T 25* XO« 132-24- ' [6'»9' curos de accepta peccatorum remif. TObo 4*v Ii * 14-* S- Eüb I' *o. T 80*4- 3 32.4.6. Prov.1-8- T4- t f 6.20. f 23.- 24) fione, aut confequenda vita sterna, IOo. F. TI3. I- T 15.20. 119.26. 120- vide Certi. D 11.20. f22.:5- 123:19.25. T 28- | 1660' Fides fine operibus Bs juftificat , ï Cö'ï- 13—'"'2-- G&lat. S- 6- JaCo 2- 240 .24'-; 1-30' IP. Ierem-35116'äEZ€Ch;22. lod.zg' "g j - Tides ipfa etiam a ppel-lan.u : r O?US 70" hïatth- 41' 20. 1- I,O- 05'0 1- 15'40' 1?1*90 , Dete bonum, hili e'l'lf.* I- 6U. t9. Maxci 10. 19« Luc- 2. 49 T 18-20. ides eft una, Ephef. 4« 5* A&Oti 7-' 14- TQ,Q.« 3*04 Ephefo 60 I(rVCO'*'r " 3' 4«' Fidei vive & operanti tribuitur loff.5. 20. 1 Tim. 5. 1. 1 Petr. 5.5. , T jiuftitia & falus, Genef.15.6. Mar- Fe»wm & herba cito tranfiens o- ci 16. .6, Lucz. I1s45. TS8. 48- t 23« mnis homo, Pfalm. 89..6. T 128.6. u;:ti!m' 1fa P i 289"! 4!:. J an.e S'vo' 240 T I/ 36 A&Or. 13,0 I. Rom..3.22. T 4-3. 22- 24. Jacobi r. zo- ke 40. 6, Eccli. 14* 15. *-1 Peþcr.flï. 38. 116.: 3 [5] Fenes, vide Ufura. i5." ro. r. ro.. Phil. $ 9.— I Pecr,2,» - Fermicatio iram Dei provocat, Deut. p 6. Hebr. 4. 3- 22' 21' PIOV. 23;9!7- ccli. 19.3. Je- ,LM"QZ. Fidei pre dicatio ad eorüm , qui rem. 5.7, Ofeae 4. 14. 1 Cor. 6.9. cipiti! prefunt in Ecclefia , judicium refe- ve[ifaw - zenda eft, Galat. 2.2. 13. 15. Coloff.3. 5./ Hebr.13. 4. cor- Pfalm. Fidem Gentihum etiam refpicit püs enéryat, & facultates abfumit, DCUS $, Jaene in'ï 3,9- I 8-' Ma'ttho 8c /S-a" I 3' lob31.12. Prov.23. 27. 129.3- 131 €- j *15.28. Luc&7- 9. 1 10. 33. 117.16- ^. Éccli. g« 6. infamiam affert, g gt ]oan. 4- 47.. Mtor. xo-3- 18.26- cli-g.10. T41. 21. fornicationis oc- i forni ^ideles Deus liberat a communi. cafiones vitandz , Eccli.9. 4. I2. ] 42- [ev.9r p erditione, & internecione tmpiorum, - I2. fornicatio non olum in oper € f Me Genef.6.* 7. * 8* 19-* Exedig. 22« externo, fed & in affectu probibetur , T 15 M r 19.4.6.26. j10.23» j 11.7. Num, Fornicatio fpiritualis, quz eft hz- j U. - 16.20.26.31. jerem- 39. 18. Dan. 6. refis & idololatria , Deut. 31. 16. m, 92. 2 Petr. 2. 7. » 27- 339 lfaiæ ]*- 21.-'1'. 57-30 , M Infidelitas, feu incredulitas puni- IUdic. 2-'. É zech,6.9. |16.* * I2 :w 4 yt & tur, Genef. 19. 11,17. 26.. INum. £. Jer.3.5. pio2de 91. 114-2- 1. 120. 12. Deut. 920 / F?4- g 22914 '17 4. 15.. Apoc. 183 3. d INDEX. Hyatses þ,&- forores Chrifti, qui fint, .nguy, I Cor. 1. 14. capitur, At, Matth. 12 49. 1 28. 10. Marci 3.33. X9. 29. deducit Paulum in Afiam , fg.l( Luce$.21. joan. 20 : 17- Heb.r.:z.' 12. 20. 4- hofpirio eum fufci?ic, Rom. j Píalm. 21.23.. *re Do'häs, 16. 23. | 95.5 k Fraws, qu - Galgal, ! five Galgala, civitas lfrael, 5, I0 Frutio« boni operis , quere Opus;. Jof.4. 19. in Galgal circumciditur po- 6 Fundamettum €ft Chriftas , 1 Cor. pulus , & celebrat Pafcha , 5.2.7; qmit 3.11. Ephef. 2. 20, 1 Petri 2. 6. fun- Io. egreditur inde ad liberandos Ga- rem damentum etiam Apoftoli , Ephef. baonitas, 10.7. revertitur , Io. 43. (ie 2.20. Apoc. 2I. I4. & peculiariter Pfa Pecrus , Matth. 16. 18.*. Joan. 21. Galilsa xecipit Chriftum, Toan. 4. 45. inGalilza incepit Chriftus predi- pl I5. 17- cujus fldes nun quam deö.cif.t? care, Matth.4. 12. A&or. 10.37.. Lucz22. 52. Gamaliel vir p eritus Legis, Actor. Gtr Fartum , ofhi,bt:tur'0 coummáíttitur, 50 . 22-3' l 3 4 &2 & punitur g.ï Gamaliel cdox [ T 22. 1. Lev. 19. t11. D;uc,s. 19. 124- mer. I. IO. Mana.ü'ï.tamm , Nu- f 7- jO r. "". I-O 25. TO'J. 2. QIO -Prov. 6$ Gasdere & Jetari honefte. licet, 30. Oieae4.2. 2 Mach. 12.40. IMat- 1Par,29.9.* 2Efdr. 12.42. Pfalin, Ma thzi 19- Ig- Joan.12.6. 1 Cor.6. ro. 2 Pdä.c 9* z IL' ïg : —L:urcæ IeLje ITTheflg.6. 5. - Fures dicuntur verbum Dei, & do- 'Ga"us'..endum non eft -mm:e Genti- Dy £rinam yeram adultcr d lium , Eccl.2.2. 17. 3. Ofeae 9. 1. antes, ergm.- Amos6. 8. Prov. 2. 14. Jacobi 4.9. Hs 1j 23 30* Joan. IO, I. G. Gaudiuin in perfecutione, "Matth. s. 5 I2. AGor. 5. 41. T 20. 24. Rom. : 3. Col.1.24- Hebr. 10.34. T 11.25. ]of Gaal 'op'pn;ïic d .Abimgleuch, ]udi;:; — Gaudium fpiritus , Lücse to. 21.. 9- 26. 35. 39 Rom. I2. 12 114.17. Galat. 5 2j * Gabaonire xedimunt vitam aftu quo- Philip4.4. 1 Theff.5. 16. p Co dam, lof.9." obfidentur, & obfidio- . Gaudium falutis eternz , Ifaizo . ge liberantur,Io. 5.10,* Propter ipfos f10j injufte a Saule occifos fufpenduntur I8. t 26. T. t33. 20. f65.12. SBape 3. 1. 7. vide Beatitudo. zï filii Saulis, 2 Reg. 21.16.9 Gedeoez dux & judex in Ifrael m Gabelus venit cum Raphael ad nu- , JP' ptias Tobiz, Tob.c.7. Gemtitus : uis probandus, quis im- be Gabriel apparet prophete *D.anieïik, obandus, Éxodi2.23.24. Ezech.9.4. E Dan.9.16.-1 9. 21. Zacharis facer- 90b.3. 1. 2M fi J acob. 5. 9. 26. doti, Lucg 1. 11- Virgini Mariz. I, À l Genrium vocatio , Gen. 49.10. Num, G«d filius Tacob ex Liaz, Gen,. 300 24- 17. Deut.37.43. 2Reg.-23.44.50. gl 1I. T25. 26.- Reg. 8. 41. Pfalm.2. g. t 21. 28. 167. Gaddite recipiunt fuam heredita- 32 - 171-8-17. 185-9.. 196.4. Mais D 2.2. T II 1o. T19.18. T25.7. T27. gem, Nu.m. 32. * D;ut.a. 12. ]of,ïäg. I3. T29.17- 135- " 141.25. 143.5. i - ;G'ad propheta admonet David , ut 2, 14 5:14- T49. " T51I.5- t54- "1 55. don maneat in terra Moabitarum, 56.3.6. t 60.53.9. 165.1. 166. p 1Reg. 22.-5. nuntist Dayidi iram I9.20. Jerem. 9.24. t 12.16. T16. p Mich. 19. .Ofeae.z. 1.24. Joc 2 .287-] *. p S -— QIBEICU& 4.2. Soph.ï .9. Zach.2.11. k*ï g.20. 83: I2- Lucäe I.PQB. 12. 40.. Josn. 1. fam , 19.1o0. Matth. 2.2.7. T8- 1 I. 1 21. - IS. Rom. I.7. !I Cor. 16. 23. 2 Cor. Rom, 31-43. 1 22-9. ]oan. 1o. 16. A. 9. I.12. Galat.5. 5. Hebr. 13. 19. Jaco- bi 4.6. pro re grata, pulchra, acce- lfradl 26.30. [1. 1 Cor. 12. 13- Ephef. 2. IO. pta, & amabili, Prov.31.3o. Eccl. Ut pQ Gentilium mores non funt nobis Io. 12. Eccli.7. 21. 1 11.19. 125.16. ,27a I9. 140. 22. Lucz 4. 22. Ephef, 4.29. x G rem.T1O.2. - imitandi , Levit. 19. 5 É fgo.gg. Je- Gratie donum quam fit occultum, Gezs omne flectendum Domino, & reconditum, quodque nemo facile redie àn. d. Pfalm.21.39. Ifaiz 45. 23. tomeL4- illud fibi arrogsre debeat, Job.9.20. 1I. Phil. 2. 1o. 21. Pfal.2. H. 118.13. T 142. 2. Pco- Geríós filius Levi., Num. 5. I7. verb, I4. 12. 1 20.9. Eiccl. 9. 1.2. I2. ïäioi- Gerfonitarum minifterium , 3. 25. T Ecclis.5. Jerem. 17-9.. 1 Cor..4. 4- 4. 220 2'Cor.1o. I4. T13. 5. Gal.6. 3. Phi- Nue Giezi fit leprofus, 5. 25. mïnxiüer Elifei, 4. Reg-4- 25- lip. 2. 12. 1 Petri q. Ig. 2 Petri 1. 0. IiC". 1 Joan. 4. 1. de falin, —Gladiw: non cnuivis permittendus; '"Grástia, qua. quis hominibus Matth. 25. 51. Marci 14« 47.. Lucs tus eft , etiam illa a Deo eft, Exo- t 22. 49. ]oan. 19. 10- di3.21. fII.5. 112.36. 4 Reg. 25. Gladius fpiritis eft. verbum Dei, 27. 2 Efdr. 2..z. Pfalm. 105.45. Jer. ht« 4 Efdr. 13. 9. 27. Ifaie 11. 4. f27. 1. 40. 2.3. 4. Dan. 1. 9. Tob.1, 13. A. 9L 24.93. [ 27.3- T129. 19 ub Gratus 4nimus erga beum , & ho- 15. 2 lheff. 2. g. LTQ»IS; 1*?9. minem commendatur , Genef. 4. 3. hg, y Gleris Dei in omnibus .quäcr-enda, 19.20. 114.3I. 12. "3 12448. f 2 Jof. 7. 19.. P£A. 115. 1. Matth. 6. 9. 26.25. Exodiis.I. Lev.25.6. Nu- jJosn.9.24. t 17. 4. A&or. 3. 12. 112. mer. 15. I7. 131.48. Deut. 4.9. 16. 2 23: I Cor.6.2o. T 10. 31. Phil. I..o. * Jud.5.1. 1 Reg.2.1. T14. 35. f3t- Coloff. 3. 17. lit. 2.1e. quare Ho- I1.92 Heg. 0. 9. 119 35 .3 505 mit nor. 7. IPar.29. Io. 20. 2Par.15. 11. f Gloria beatorum , vide Beatit'ido. 20. 25.- Efth.5. * 'Tob. 9. 1. T t2. f. SaP' -Godolia filius Ahicam gladio iater- 7. Eccli, 7.22. 132.28. 135.13.. 1 r imitur , 4 Reg.25. 25. Jerem. 41. 2. Gratia in Scripturis. accipitur .pro iMach. 4.24. 1 *.54. 2Mach. 3. 33 Marth. 11. 2s. Marci «. 10. Luce 19. im beneficio , Ruth. 2. 20. 2 Rec. 2. 6. 49 Joan. 11.4o. A&or. 4.21. 127 d 115.20. Prov. 4.9. Eccli. 7. 37. 1-:9. 3*. Rom. 6. 17. 2Cor. 6. 1. Ephef. 22 20. pro favore, Gen. 5.8. 118.3. 1 3.I9g. Philip. 4.6. ColofL 2.7. 13. I5. I The X ff. Y :5.I9. 2 Theit. 1.5. **1'1?;. u 3.13. Efther. 2.17. Prov.13. 15. Ec- 1oth. . 4..3. cli. 4.25- D«n.1.9.. AGor. 2.47- Gratiz agende ante . & poü cïbü'xþ »j 24.27. [25.9. pro premio , quod a fumptim , Deut. 3. 10. 1 Reg.9. 13. 9 Deo expe&tatir , Prov. I.6. T1I2. 2. Ifaiz 62.9. Matth. 14. 19. 1 I5. 56. Jm$ »n 2 Mach. 12.45. Lucs /6. 35.. 1 Petri T25.25. Marci6. 41. 18.6. T14. 22. 2.I9. pro dono aliquo gratis dato, [/rlcæ 9-. Ign ]Oano 6- '[ I. 2 l A&v 27' j Eth-r.15. 17.. Pfalm. 41. 3. Prov. 3. :35. Rom.14.6. 1 Cor. 10. 3o. 1 li- óf 22. T15.25 T 2.II. ICor.12." 2É- moth. 4. l$, phef. 4. 7. CPerriq. ro. pro dono fu- Juxus. fïecas iered Ciþaguti: d Qer:xggu;jxliDeo gratum faciente, P fal.. f 3 5 H. L N DEX H. £ di, -- ret ín transfiguratiome D*-orüinf',/- Matc- Ti theil7.3. Lucx 9.30. H Hærc;tibaæ; &ïi'nfïdeïeä reï'in'qüi't' Deus Helodord; a cubiculis Seleuco, ten- ad juflorum probationem ; Judic. 3- tat thefaurum templi auferre, 2 Ma- fil$ J. 1 Corinth. II. I9. & chab.3. 7. 13. punitur aDeo , oribus A- Helifaus , vide Bfeus. $2 Dj H zretici jam inde- a tem im. 1.29. ' Heredes Mcalonita oceidit innocen- LiU poftolorum extiterunt ; I u $ lim.2.Ig. X Joan,"z. 18. g]oann. tes pueros, Miatth. .2. 16. & mori- $] 7. Apoc.2.15. tür., 2. Ig. . Hareticos futuroïs " etiam noürïs Herodes Antipas , filius Herodis, 32 temporibus prezdictum eft, Miatth. tetrarcha Galilezz , Lue. 3. I. occidis 4 oannetü Baptiftam , Matth. I4. g. i9 24.5.294. Joan. 5.43. 1 Timoth. 4.1. Herodes & Pilatus morte Chriftt in- H 2 TFim. 3.1. 2Pecrf 2.D 31 3.*'tju. 2 Ícut dz I8. M ter fe reconciliantur , Luc. 23 I2.M- N a Hzreticoru m m&ges & do&rina, (tor. 4 27. 9. ( ibidem. * C Herms & Hera, vide quirms & MHeretici vitandi , Deucerg'r As o Domins. 7 DI Mlatth. 7. 15. Rom. 16.17.. 2 'Tim. Hefroz filius P ?'hares; Genef, 46.12. £ H Matth. 1. 5. relinquit poft fe Aram, £itu 2.17. 1 3.5. Tit. 3. Io. grhga, 3 , 161 I4- ioan. 9. IO. & appellatur Jephone, 1 Paral. 4. 15. gum Heretici male tolerantur a prxfe- . Heffber fit uxor Affueri, Efther. 2. * fectis, Apoc. 2- I4- precibus fuis apud' Affuerum latam rem "f6. - Hzretici to Hlendi e medïo , Deut. de Judeis uno dte occidendis fenten- 13.5. T18.2e. 3 Reg. 18. 4o. *4 Re- tíam rovocat, E fth. 8.3. 8. i Hieremia: , vide Jeremias. um IO. 25. " Hzre fi f AK 1$, ornicatio fpiriigälis: vi- Hieru[zlem , vide Jerufalem.- de Fornicatio. HoloferzesduxNNabuchodonoformit- r 9. P ' Hazae! famulus Benhadad regis Sy- titur contralfrael, Judith. 2. 4. blaf- rim, 4 Reg.g. H. 15. juxta mandatum phemat Deum , 6. 1. obfidet Bethu- ms Domini , 3 Reg. I9. 15. percuffit I- liam, 7.T. proprio gladio cervix ei 22,0. preciditur, I3.8. caput ejus confpi- fracl in univerfis finibus fuis, 4 Reg. uemadmo- ciendum ponitur íu muris civitatis , Ho 20.32. t12.17. 113.3- dum prophetatum eft ? 4Reg. ;8.) II. I4. . totus Aflyricus exercitus fe h 13. moritur, I3. 24- - : in fugam dedit, I5. 1. 7' Ivl( Helias vir pilofus , & zona pelli- Homo creatus eft ad imaginiem Dei, N R Ij cea cinétus renibus, 4 Reg. 1. g. Genef. 1. 26. 12. 7. 15.1- 19. 6. Sa- u Helie orationis efficacia ,. 3 Reg ient. 2. 29. ccli- 17. 1. Job. 10. 8- 37.1. Jac. 5. 17. 18« alitur minifte- falm, 118. 73- Jac. 3-9- G if zió corvi, 3 Reg. 17. 2. excitat pue- MHomo snaledicitur , 13.15 zrum mortuum, 17. I9. occidit pro- benedicitur in Chrifto , Genef. 12-3- Bu phetas Baal , 19. 40 fugit Jezabel, 1 22. 18. Galat. 3- 8. LL 19.3. mittitur in amafcum, ut ün- -Hominis regeneratio , Matth. 18. 13 3« Ioam EIB. 1"3—,5,:6. -l; 4.! ;4?1-7. lnh. geret Hazael regem Syniz , 19- I5. I.. I Cor. q. E5. Galat, 4« 19. - ei« mittitur ad .Achab, 21.17. ad He- IRAg liam mifli principes : quinquagenarii 4.22. Coloff. 3.9. 'Pit.5.5. iPetr. i. H «um fuis, igne colitus demiffo con- 23. [2. 2. Jacobi 1-18. 1b fumuntur , 4 Keg. I. IO. affumitur Iomo pulvis & lutum, Gen. 2. I Reg &un4 j* per'cmþiw in cæ.lunf, A appa- 7', ?3. 19 t 18.37. Eccl. 32.7.cl£c. .BIBLICUS 26. 133 12. 134.26. Pfilm. 33. 19» Mae cli. 14.1. iäis; 8. f4ï.-13. Jeb 4 19. 4 Prov.II.2. T16.I9. T 19.12. T 22. 11o-8- j- 34—- ISn P[ïhn. 774 394 T 1029 t« 14. T I43. 4- Ifaig 40.6.. 23. 125.7. 129-23-. 1faiz 3741- 157 m . 5. J n 83. thce Howicidiuwm, latrociniutu. & fan gtiï—ä I*. 1 56.2. Jere 1 nis effufio , Genef. 4." 19.5. T cli,.3.18. 17-19- ] th. K4.7. I i. s E 9.16. u 19. Exodia. r2. 1 20- 15. 1 22-2- j Match: 3. 11. 153 T8-9-. T 11.29. yit.24. 9I. Num.25.7.* Deu:. 5.T7. 115.27. T 18.4. 1 20.26. 121.5. 123* Qceme 119.4.11. T21.1. f 27.2)- ]of. 2o. 7.11. Marcig. 34- 119« 43* Liucse I- Tort 3. Judic.9.5. 1 &«ec. I15.17. 2R«g. 48- 1942« 114-7- I1- T 15-19- T18- 3 Regum 2. 5. 25 3- 13. f 22.26. joan.I13.4. A&or. IO. odis, 3. 27. 14 7- 12- TQI- 160 Pr()v- 6.[7.- 25. Ron. I1..2c. [12. 15. I Cor. 4.6. ccidit 45. 4 Reg- 145 T15.8. Philip. 2.3. Colof. 3. 12. b 123 17- CC". 3*.0 2.50 270 lxhreno 4- Hebr. 11.24. 1 Petri 5. 5.. J:cobii.9. Ó it í3. Ezcch.11.6. 122.2. (24«6. O " fcac4.2. Matth. S. 21. [ £9. 18. 123- 1-4'.-[0-0 APOC.4.. Io' 1-19- IOQ ud 3 40 T 260 51. JOan- 8. 44»- ROln. 1310 Hymenans pfe 1do-apoftolus , 2 Ti- 9. GSA&'C. Sg 2;0 I JO&D. 3,- 12- I?QX/PUC. mot^. 17. us & E3. IO. E Hyporrifis , X Reg. 15.11." T18. 2. Honsor, qui ab hominibus pvrofïci'f- Reg4 I'SO 2(7& 4R,ego [- 6-. 9-- Job 8'139 "m citur, non magni faciendus ,. Num; T ia* lön TIS- 34- T 200* -4' 27- 8- T36Q at 16. 1. [udic.9. I. 1 Reg. 10. 27 2 Re- I13- rov.59. 13. Eccl.1.36. 119.24" &5 um IS.1. 3 Regum 1. $. Efth. 5. T. Ifaie29.13. T 39.2- !s e. 9. 8. k L ts *t6.6. Eccli. 9. t^. T 1029.30- Je. zech. o. Malachb.3. I3. 2 VIach. Jotatm 6. 2.5 "s tth- Qe. 7- 16: T6- 24 I60 T '7p entetie rem. 9.23. Matth, 6. 1. 1.8:4« 19-23- &OIAeTIS3 f29 18. pD25)* 117. 9. 120-21.26. Marci 1. 44. 15 124.51. Marci 7. 6. Lucg Ii.44. ] 43- 17. 35. 19- 26- 19 8.T110-35«43- 31Luc.22.24- Joan-6. 15 19* *o- iin 12- IO 56-0 TIB' II. A&Or- Spr T80 . Actor. 10.26. 1 14. I4«. Galat. 6. I8. 113. 8. &om. 2* Gal.2.13. r L'i» jmt 9. Philip.2.3. 1 L heffal. 2.62 1 Pe- moth.4.2. 2 limoth. 3 but- Sro5. 3. 2]oan. 9. Apoc. I9- 10- 1 5.22, 1 Petri2. 1. .5- I»ivThcivT, Jethu- 220 '9. " yir e . Konor Dei ,4 quær:,e/ Gloria. 1. onfpi -Hooorandi parentes, vide Parentes. Va05 Hofpitaistas coromendatur , 1fii.58. jaäe: in —Ga'laald oppf;';nifur ab Ifra« "u . Matth. 25. 36.. Lucz 44 13* Rom. el, Jud. 2r. ro, obfid.tur, 1 Reg. 11« ? 1. viri Jabes Galaad exhibent miferi- 12.13. 1 T im. 3.2. lit.1.8. 1 Petr. cordiam S4uli, & filio ejus, 31. I2. j Dii, 4 9:3 Joan-1-5.9- Heb.3.2. Jac.1.27. $, $ H ofpitalitatis e xemple, Gen:f. 15 , f4cob filias Ifaac nafcitur, Gen. 25. .b 3. T 19-2- 1 24 51. Jof. 2.* judic. 25. emit a fatre Efau primogenita , I3.15. 't' I9 4* 9s. 5 Reg. 17:15. 4Re- Gen. 25. 31. przripit Efau benedictio- P um4.g. Job 1.4. T 31:17. "Lob.2. nem, 27.5.* proficifcitur ad Laban, NI I. Luce I0.38. T19.6. Afþox.xö,xs, 29.10. videt fcalam, & vovetvotum, 08. 12.20. fervit Laban pro duabusfi- d. lr;hzc;iz;icälïtas ; Jud. 8.5. T 19. 18- Li liabus,29.19. revertiturinpatriam, 3I. 1 g Reg.25- 9. 14- Pap- I9-I 17. lu&atur cum Angelo, 32. 24. vo- Humilitas Deo grata € ä., Genef. catur lfrael, 32.27. 1-35. 10. 3 Reg. [ Phef 19.31. mittitfilios in 4 gyptum, 42. I. par! I9. 7- 129 31- T41. 49- Judic. 6. 15. migrat cum tota fua familia in /Egy- ! '.Cgo l« *T2p10x8- -t7- 9; IO. A IT ofephi (t« gumÓ. 16.21. .2 Paral. 12. G. H 132 ptum, 46.* Deut. 19. 22. filios J aàde 7- ! di, z INDEX - gäoptæt;,ïn fuos, 48. 5. 8. benedicit I Keg-. 14« 24. x Jofaphat, 2 Pafa!. 20. lfad . a Ninivitis, & eorum rege , Jonz. 3. ónol duodecim filis, & 1no.fït.11rf,.4g. 33- M .ab Efdra r Efdr.g. 21. ab Efther, fepelitur cum patribus fuis in terra Je Chanaan, $o. 4. 7. fecundum pro- : A bftinentia. & Mardochzo , Efther q. 16. vide 4 miílionem, 47. 29. & fecundum man- arat datum, 49. 29- commendatur , Ecqli. |geremias propheta ex Anathoth, Je- erufa . 24. vide Ifrael. rem. 29. 27. vocatur, & a Deo mitti- T2 Jgacobus. "Lebedei filius vocatur, tur, I- 4. Matth. 4. 20. occiditur, Act. 12.2. Jeremias per fecutionem p&tiþur, J er 729 Tn — Pebos appellatur Jerufalem, Jof.ts. IS.I9g. -- 20. 1. ] 26. 7 r T 33'1—: ;l- 37' T2 $. Jud. 19.10. 1 Paralip. II 4. I2. T38-4.7- T2 Jebufaos expugnare non poterat eremias invernit orati am apfui Na- I0 1frael, Jud. 1. 21. fuperantur tamen a buchodonofor, Jerem. 39. 11 *Soph David, 2 Keg. 5. 8- Teremiaás vinculis folvitur a NabuF ]au 3ebu filius Hanani. prophetz arguit zardan, Jer. 40, 1. - Jerem'ias. Iuget] ofïar;ï, zPafgäS.zäs. ng regem Jofsphat, 2Paralip. 19.2. mitti- I L tur adBaafaRegeml[frael, 3Reg. 16.1.7 j fericbo expagnatur, & exuritur. Jof. 1216 Jehu filius Jofapha: filii Namfi ungi- 6.-10. 24, rexdificatur ab Hiel, 5 Reg- je tur, ut rex effet 1frae] , ad delendam 16.34. appellatur civitas Palmarum - , p domum Achab, 4Regg.I.6. juxta Deut.24.5. 2 Paral- 28. I5. prefcriptum, 3Reg. 19. 16. occidit Je- gerobaam filius Nabat, fervus Salö- To.; II 4 zabel, 4 Reg. 9.30.33- occidit feptua- monis fit inimicus Ifraeli, 3Reg. 11. 26. 2 Paral. 12.6. fit rex decem tribuum, 5f. H« ginta fillios Achab, Io. I. jubet com- 3 Reg-. 12.20. juxta verbum Ahiz, If. I2 1 prehendi & jugulari fratres Ochoziz j regis Juda, 10. I4. perdit fervos Baal, 29- erigit duos aureos vitulos, & £al- 3A 4 Reg. I0- 17. 25. moritur, Io. 35. fum cultum Dei, 12. 28. 31- idque pu- Phetagl jejunium & jejanandum effe, JoeT.2. nitur 71 z Y X. ex probratur, 14,7- T 15.25. i12. lobiz 12.9.. Matth. 6.16*. Marc. 116-19: 26 - 4 Reg. 3- 3. T 10- 29.32. prophe e.20. Luc.2. 36 5. 35. Rom.13.15. T 13- 2.6. TI. -F14:24. -f 15. 9.18. ACerafg 24- - 17. 22- "[ 23- I5-. manus/ ejüs btm F 1 Cor.7.5.. 2 Cor. 6.5. - 11. 27. A&. Illllln/ 14. 22. Ephef.5. 19. 1 I heff. exarefcit, 4 Reg. 13.| 4 curatür, I3. Der- $6 it. 2. 2. IPetr.I.I 3- .TS"S' 6.moritur, 14.20. tota ejus domus vide Quadragefima. ditur, 15. 29. juxta quod prazdi à um. I* N 1»14!;, Jejunii meritum , Jerem. 35. 14- 19 fuerat, I4. Io- contra J 3 erqþoam, A— Jone 3.7.9. 1Yo. Judith4. 8. -F8-6. mos 7. IO. lmarn Matth. 17. 21- "F 6.17. Lucg 2. 57-- ? Jeroboam fillius Joas fit rex Ifraefj,- NT 4 Reg. 15.13- T 10. 14 i . Jgunatur pro mortuis ,. 1 Reg. 3I. 14- 29— I4. 16 . moritur], 1 13. 2Reg.I.1 2. 13- 361 Paral. 10. 12. Imdgh - Jejunir exempla, Exod. 24.18- :34- Jerujalen, expugnatur a. filiis Tude, 6 f 29. Deut. 9. 9. 1. Jud. 20. 26. 1Reg- ud.1.8. eligitur a Deo in habitacu- Riüm & 2.6. r 31- 13. 2 Reg- 3- 35- T 12.16- Ium, 5 Reg. 8*, 2 Parál.6.2, -- 7. 16. -$Par.20.3. 1 Efdr.8.21.- 2 Efdr. 1- Jerufalem appellatur Jebus,. Jof. 15. Jim,f, 4- Eüher. 4-— 3-'— Pfa*r. 3401 3' -Ier.aö-ng 8. Jud. 19- 1o.. 1 Paral. 11. 4- 0. [ 1a £ I Reg 2i Daniel. 10. 3. Jonz 3. 5- Jud.4. 7. 18- - » ;[erufal*em: appellatür Salem , Pfal. Io. Ecc S:if TOb- 3. IO. Mattho 4 2- T 9'0 14' Y : Luc. 2. 37 ;F 5-33. Ador. 10. 3o. .?e;a]&fymam qdæ tribus Jacob inha- Jica In T 13.3- F 14-23- H . bitaverint, r Paral. g. 3. 2 Efdr.II.I. Jejunium. indi &um. a rege Saule, Jérufalemobfidetur a rege Syrie, & Imþam , - ' fraef 14'110 'I- 3 [ ( L 'BIBL'IGU/S'. T HIffae.lïs, 4Reg.16.5. a r ege Nabucho- .T1. 1.- Ic. *-i'ïI4. I. ä6. 'T2r.5. Idb; 133 onofor, 4 Keg. 24. Io. T 25. I. 3.1. Prov. I2. 16. Eccli.2. 16. u her, Jerufalem exuritur , & evertitur, lepiorum di&a, fa&a & cogitata vide 4Reg.25:9. iterum excolitur, & re- contra pios, Sap.2.* Pfalm aratur, 2 Efdr.3.* -6.15. contra I1I.* I3.* Prov. 4. 14. hj* j e " tas, Job. Iö. 3. Tatttl rufalem, & ejus cives, 4Rep. 2I. 12. Impiorum profperi T 23. 27. lfai.1:6. 4-3.1. F 22. 1. g. ']"21. 73 IOI' Pfal. 72- 2' 8.' -14910 8' 4. $99.1.7. T 635.2. Jer-4-3.9- T 7* Efdr 5.28.31. ] í er.I2.I. HaPac. I. 13« j T13-* T 17.18: T 19:3.6. T 21. 3. 2 ach.6, * 1 T 23. 39- --25.8. T 32.3.25. T341. * 1 mpiorurit profperitas bonis admira. T389:3.- 3.2:8. Ezech.3.6.- 4.* g. tionem parit, Job. 21.7. 13. Pfalm 72. Ne F 10:2. 2 Eccl. 7. 16. Jer.12.1 *Soph.3. 1. Ts* T21.6, T '22.*/1-23-. "Malac. 3. I 5. " : H;abec.x.þ. : Vabu- Jerufalem deftruenda per Romanos, Impii incidunt in rnafa, qu æpiis pa- Dan. 9. 26. "Zach. 14. 1. Matth. 24.1. rarunt, f Reg.17. 42. - 31.4. Etth, $25 I5. Luc.13.35. - 19.41. T 20.16. 7.10. Pfalm 7.16. -F9.16. 134.9. p N ]of T21.6. Joan. 11. 48. 6. 14. Prov.26.27. Ecl.ro. g. .Ifai. N . Jerufalem fpiritualis ,. Ecclefia fan- .33-1- ]er-48. *Dan. 3.22. 6 ' 240 arum, &a, Pfal. 12. 1. 3- Ifaiz 33. 20. - 54. T 13:62. Eccli.2 13.4- Il.-'L6o.* *r62,:6. 1* F 65. 15- 19. . Apoc: 18. 6. 7:28-* Judich, Salo- "TTob.13.19. Baruch 5:1.7. Gal4. Impii incidunt frequenter in malum rf 26- Hebr-II- IO- uod timent, Job. 6. 16. à büum, 12. T21. 2. 10. T 12. 22. Apoc.3. 4 :Prov. I. 2?, 10. 24.. lfaiz66. 4. [ A | ezabel impia, impii Achab conjux, Impiorum fubita & improvifa pu. lil 3 Reg. 16. 31.. - 21. 5.7.. occiditpro- nitio, diperfio, & everfio Genef. 7.2r. ye pu phetas Domini, 18.4.13. minatur Elie T1415, F19-24. T 34:25. Exod. j52 p:ophete mortem, I9. 2. a canibus di- I4« 24. GVIC. IO- 20 --L Turn- II- Q. 31 laceratur, 4 Regum 9. 33. . juxta ver- T16.31- Jof.1o. g. - 11.7.. Judic: 3. 9 bum Eliz prophetz , 5 Reg. 21.25. 2I. 7- I2. 15. 21T. --8. 11. - 16. og. u5 eu . 1 Reg.30.16. 2 Re 6 Jllumiati dicuntur Baptizati, Heb L 16.2. -T 18.40. 1 20 : 13. 28-. 3 Reg. ür, 14 :13-19.. Job.4.8. js per 19.* Numer. . 9.* ' ];;zaginä;,jumt Däus'fiefi Exod. 25. t53-T843- T15. [ 20. "- I8.* 4 20.* ditum. T27 BPiov ó T 36.12. Pfal1,5: - 6.* itfhy M ^ kmagines fecit Salomon, 5 Reg, 6. 27. — 6. I5. -T 10.25. F 19. 35- - 7- 25- 29-36. -]10. 19. 2 Par.3. 7. Maie 5.24. -- 47.9. Jer.15.9. Dan. ]fl'äels IOU 14- x u 5.5o. 1 Mac 2.62. -F4.5. Matth. oritüfls Imaginum ufus, Num.21.8. Sap. 24.3:. Luc.12.20. 46. 4 T 17.27. 29. X Á hefl. 5. 3, 1$ 2?.25. 16.6. fof.2.26.* dealtari inteftimo- Impiorum punitio bonr: eft ad Einïg— udt nium & memoriam extructo. rem &cautionem, Deut. 1 3. AE lb;[am' Vnmiféricordia, & ejus punitio. Ex- I8. 'T 19. 20. : 21.21. Prov.rt Ti 71 od. t. I2. Deut. 23. 5. Judic, g.6. 15. 9. 25. H 1 Reg- 25.15. 38. Job 20. 19. Prov. 21- "p2r.1r. Eccl u L s i- 25. 37..* A&or, 5. 11. Io. Kiceli. 12.13.. Amos 1. 6.- Matth. 1 lim.5.20. pfal inpios deridebit Deus, Pfalm. 9. 4,. 18. 30-34- '125-42. Luc. 16. 21:23- ac. 2- I 3' 331,6. I3. T 55.9- Pro/v. 1.26. Sap. j inht- dppatientia, & ejus punitio, Éxod. Jmpofitio manuutn varia in veteri te* pI Ts I4.11: ff'ls.g4.7«-i-16.2: -1-17.alïlum. ftamento Genef, 48 14. Exoi.29. 10* ev, j* : i iINDEX ï,ev,i;4. 3-5.2. "Numer. 27.23. Da- Inimicu: non paffim contemnendus f niel 13. 34-..Marc Io. 16,.- eft, 1 Reg. 14-14. 1 17. 43- 2 Reg. rxl lipofitio smanuum, in Sacramento 21.20. 3 Neg. 20.* 4 Reg. 14. 8. Ordinis &. Confirmationis. A&or. 6. lnimico zreconciliato non ^ temereg j 6. 9. 17 T13.3- T19." 1T credendum eft, 1 Reg,24.17. 1 26 4f 14. T 5.22. 2 I'im. 1.6. z inf; 4- 21. 9Reg.3.26. 1 Mach. 12. 24. chot - Impudtictita contra naturam , Genef. - Jniquitas abundavit, 4Efdr. s. 2. dim evd 19.5- - 38. 7- Lev.1822. -]-29. 13 Vid -16. Matth. 24.12. 1 .Jg)a,n.x.s. 19 : e Jud. 19.22. 30. Rom. 1.27. 1 Cor.6. e Impii & Mali. eifn go. Ephef.5.12. 1 T E im.X. Io. gPetr dnnecentia Íua .æcu'ique tuenda, & .2'/'7' 80 [ malz fufpiciones amovendz, Jofus 22. 24 - Incantattro ss & analeficia, dExod 22. f Beg.1. 14. 3 Reg. 19. 17. . Jer« l/ 7.I1I. -- 8. 18. "F-22. I8. Lev. t9. II 37.12. Ador.2.I i of *20. 6. 27. iNum. 23. 25. i«Deut. 18 [2 j28-17- s " 4 d9 u- Efdr 1o. I Reg. 28.* 4 Reg. 17. 17. "- 2I Jnob edt pentta, ejuf;]&e pun'ïtfö— , Genef. fiüt 6. Ifaiz 2.6. -:44.25.. T 47.13. ]er 4.16.17. 1 19-17. 26. Lev.to.1. 126. Me lt 10.2. Dan.2.2. 10. €Mich. s.11. A. 241 4Z4* Num.14.28.41. T16.31. [20: L 9-8. T 13.6. - 16.16. r 19:19. Ga- I Re lat. $.20- Apoc. 18.23. « 21. 8- 19.20. 427.16.* t98. I5." 3 fhm Ó Inceffus orave peccatum. "Lev. 18- 12.15. 13.II. [15.24. -] 28. I 2 Reg.6.6. 3..Reg. 11. 9. T 12-15.21. h GZ .in-,zqau.xxf;; gequ.gz;go. 1 CQf. 14« I7. f20.35.* 2 Paral. 7. 19.. d Luc Andal lgentta, Q Cbr,g. Io. (96. 16. 19. lfaiz 24. 5. Jer. 11. 3.9-" denut lIzferzus & damnatio j»arata diabo- T13:98. T17.27. 126.4. T35.* ]Jo- Marc lo & angelis ejus, .vide^ b amnatio. n [.5. Matth. 17. 17. AGor.7. 39 vetit nferni pona varia, ,& horribilis, .Rom. 2. $. :Gal. 3. 10. 2 "T heff. 1. g. Vi m —Deut.32.22. jJob, 24. 19. ;Pfa1. 10.6. dzvidia & odium, Gen. 4. 5. 126 120.10. T48-15. - 11I.Io. 'Sap. 11. d4- T.27.41. 30.1. 137. 4« II ]om 17. Eccli. 21.10. 1f4i.30.35. 133. Exod. 148. T 20.13. Lev. 19. 17. fclpu ! JI- 13. 14 134- 9. Jerem..g. 15. Ma- Num. 12.3. 135.20- 23. Deut.19.11 Capite Jac.4. 1. Matth. 8. 12. ;Luc. 15. 27. 4 Reg.19. 7- 11. Sap. 2. 24. Pxov. 10 Elias, T 16. 23. Apoc. 14- 9. 119. 7- T20- 14* J2. Ig. ;Ézech. 25. 15. Dan. 6. 3 numquam términanda , ]lfaix..66. 24. «Luc.15.28. jJoan.12.4. Rom. 1. 29 l 031 fMatth. 25.41. Tq13. 13. Gal.5.15.20. jacobi 3. 14« Math X 46- Marc. 9.,37.'5*'.-[*!??1" 031 " ifdeliras N ide Viides. d ,90. 444 a Petz1- 3 Jom, 31315 20. fn " Joab filius -"Servig, 2 Reg. ;2-. 13 / Infrmitas corporalis,vide/Egrotatio. 2!21 ! legratitudo & ejas purnitio, Gen. .confodit Abner, 3.27. reconciliat Ab- j ;7' 4 31. r. 140. 23. Exod. 1. . :Deut. 25. falonem per "lhecuam , 14.* confo- dum ( 3.* Judic. 2. 1. 16.8. 18.33. 112. 1- .dit Amafa, 20. 9. ,confoditur ipfe, gum r: I Reg. 10 I8. 1 12. 8- /125. 3. 10. .'3 Reg.2. 28. 34 ? . juxta mandatum D.x- D. o« 2 Reg.14.50. 2Paral.24.21. Prov. yid, 2. 5- L P. x 2Pdr 1 17.13. lfaig I.2. T5.4. Jer. 2.5, 6. goachaz filius Jehu, zex [fr;äl, 4 Rgg. 3 fnis Y Ezech.16.* Ofes ro. 1. [ 13. 2. 6. 10.353. f1! Mich.6.3. .Sap.16.29. 1 Machab. ]oachaz ähfxs Tofie exuitur Arq'gnq:, gllm Ib & vehitur in /Egyptum , ubi & imori- maflas ; ^16. 16. 19. Matth. 11. 20... Lucz 17. L p 18. 1 tur, 4 Reg. I3. 34- captivitas ejus prz- ]s 1 ]oanl./n.c;ö. R)Olï/l.l.QI. 2 iim. dicitur Ezech. 19. 4. appellatur jJohae D. » 2 faam . Vertit D d a BIBLICUS. n ndas Sian, I Paral. 3. 15. poft ipfum creatur plum, & motitur, 4 Reg- 14.. 13. 16. l. Jejada Sacerdos juffit. occidi Atha- rex frater ejus Eliacim , 4 Reg. 23. 34 Oete oacbin filius Joakim fit rex . Juda, liam: reginam, 4 Reg, 1. 15. 2 Paral, . 4 Beg. 24 8. ducitur captivus a Nabu- 24« 14 moritur 24. 15- 136 chodonofor in Babylonem, 24 12. I5. Jovas prophetat, 4 Reg. 14.25. pre- " $ dimittitur ex Carcere, « ad honores cipitatur in mare, Jone T. 15- deglutit evehitur, 25. 24. appellatur Jechonias;, eum pifcis a Dominopreparatus, 2.I« 9 in cujus ventre'erat tribus diebus Jer. 37. 1- appellatur. Neri, Luc.3.27- tribus noctibus, ibid. Mattü. 12. 40- & ei fucceditpatruus Matthanias',- 4 Reg- s 24. 1 & Fonathae filius Saulis proffernit Phi- 222« 4k ;m', anfea* ditus Eliakin, filius litheos , 1 Reg. 13.3- T I4- I« 11* li- . Je bexatur per populum, & patre ob mel- I Jofiz firrex Juda,, 4 Reg- 23- 34 3 mbuflit libros fermo- "deonftatum occicidendus 14«45. ferit num Jeremi , Jer- 36- 21. appellatur fedus cum Davide, 19.3. 120- 8- 123 Gondf Melcht, .24. moritur, 4 Reg. I8. ceditur, 31- 7- : a ucae 3 N athathïæ,» prafe- 24 I45- poft ipfum conftituitur rex - Jonmathas filius .M [ - filius Joachin , 4 Regun 24 6 &us' militaris Judeorum, r Mach. g. [ OAnna uxok Chufe. fequitur Chri- 31. fcdus init cum Demetrio, Io. 3. m ftum , Luce8.3.. I.S e capitur,- I2-48» o'c'cïdi"tfu-n cum fuis 21 loannues Bapti ffa filius. "Zachariz , Sliaif;?; I3. 3. : 1621 iun* regni ïaräm filius Jofaphatrex ]'uäa', 3Reg. lIgc' ^ Luc- 1. 55. 59.67. Evvangel 22.51» occidit fex fratresfuos, o Par. denüntiat , & baptizat, atth"«' 3 L) I' 195 Marc. 1«4. 5. Joan. 1- 28-. T 3. 23.26- *8. Q,-'lg- 9. AFfe -*]0 veftitus ejus ex pilis € amelorum , 21'-J Iga* "E victusIocufte, & mel fyIveftre; Marc. Jorantrex Ifraef, 4;R;3g: pre T3. L14 ]j.6. noluit habere-major, quanrerat, I. precedit contra Hazael regem Sy- f u Joan. 1. 1o- 20- 26. T3-08 mittit di'-l riv, Q.28. accepto vülnere curaturin 74..1[- Jezrahel, 9- 3. moritur, 9. 24« v Iu fcipulos ad Chriftum , -Matth, 11. 2 10 ] capite truncatur, Matth. 14- .. dicicur Jefzphar filiusAfa rex Juda, 3 Reg. iLl Elias, Malach. 4. 5. Matth. I1. I4- 22. 4f. mittit, quí verum Det cultum TI fo Lüc. L I7- doceant in civitates Juda, 2 Par. r7.7. i 63 ebedet vocatur, federe jurigitur cum impio Achab, 18. oannes filius Iml I' 29 Matth. 4. 22. unicez Chrifto diligitur, 3. ideoque arguitux a proplhteta, Ig. di Joan. 13.23- 1 19.26- 1202 T 2I.7- 2. jungit fe Ochoziz, 2 Paral. 20. moritur, 2I. I- habuit füccefforem N ^Do. fcribit, que vidit, Joan. I9. 35- lium Torai, 1 Paral. 3. T 1. t21.24. 1 Joan. x. - VRU gos: filius Oc hozim folus evadit, 7007/? f;liuS* JQCObV Genef: 30- 22, dj AY dum fenatus regius occiditur, 4,Re- videt fomnium, 37. . g. venditur afra- « conio tribus Ifmaelitis, 37 26. Pfalm 104. . gum II.2. coronaturrex in Juda, 11- r ^ I2. occidit "Zachariam filium Jojade, 17.' falo accufatur, Gen. 39. 17. mit- anm 2 5 Pár.24.21. Matth. 23.35. occiditur titer im carcerem , 39.20. T4I. I4. conftituitur dominns univerfe JEgyptr. a fuis Mihiftris, 2 Paral. 24. 25. 4 Re- l?], d gum I2. 20- poftipfum fifius ejus A- 45-40. datur ei flía Putipharis uxor. "mafias rex conflitueus eft, 1 Paral. 3. 4I: 44. detegit fe fratribus fuis, 45. I moritur, 4c. 24. oífa ejus trafisferun- I rcgüül -32. 2 Paral. 24. 27- j & Joas fliss Toachaz xex Ifraet, 4Reg- turex Argvpto, Exod. 13. 19- fepeli- T psp I3.9. pugnat contra Amafíam, fub- tur irt Sichem, Jofug 24.52- B. Virginis NT är—ï*æ' n j vertit mania Jerufalem, deürpïc tem- Jofeph conjux ;aü: Mauh., INDEX Matth-. T. '16. fugitx in ZE 1 gyþcu,m, lz- Ifrael 1aop111u;, &.hæredicas Domf. nbi ) ni, Exod.3.7. T5.1. T6.7. T 19.5. 222 4';,,p4,fm Amon rex fuda, 4 Reg. l;eVit. 30. 26. Dellto 4. 20- T7- 6- T 90' u 21.24: 1 22.* ejus natiyitas predicta 29. T10-15. T14.2. 126.18. 132. 9. $p eft, 3Reg. 13. 2. legit librum Legis, r Reg.I0. I.. 1 12.22. 2 Reg. 7. 23. riit. f 4. Keg. 23. 2. celebrat Pafcha, 23. QT. 5 Reg, 8. 53. Ifai. 19.25. T43. 1. Je- [ud vulneratur a fagitcariis, & moritur, Mattl rém. 13. II. decem tribus Ifrael fepa- 2 Par.35.23. 24. 4 Reg.23. 29. luge- 2 Paral. 4 rant fe a domo David, 3 Reg. 12. 3. ! tür, 2 5. 24- €i fuccedit j Joa-' 9- 16. fecundum verba Ahie prophe- chaz, 4 Reg.23.30.3. . tx , 11.29. transterunturin Aflyriam, LT 7*/s« pugnat c ;ntra Amalech, Ex- 4 Reg.15.29. T17. 6. fecundum pro- ]ud Od. 17. 9. I3. mittitur exploraturus phetiam,. Deut. 4. 26. multi ex Ifrael admo terram Chanaan, NNum. I3. 2. eam po- fequuntur Levitas in Jerufalem, 2 Pa- dicatu pulo commendart, 14. 6. conftituitur ral. 11. 13. : Contra decem tribg;, vi- Dia: loco Movfis d- Populi, 27. rg. Deut. de Samaria. ]u - Vof. 1. 1.6. mittit — ajdeoram. ceremonie .efant umbra tio, exploratores, 2. T. tranfit Jordanem, futurorum, Exod.13.9. 14. Num. I5. ii 3- 16. erigit duodecim lapides in Gal-. 38: Deut. 16. . Ezech. 20.10. 1Cor. )eut gal.4.3.8.20. Angelus Domini ap- Io. I- 2Cor. 5.13. Hebr. parétei, Jofuz 5. 13. benedicit, popu- T9.1.10.25. Tro. 1. 7.17. 18:5- Ij.1 L. B lo, 8. 33. afcendit Jofua adl iberandos - Judeorum quzdam certe confüetu- n Gabaonitas, t0. 7. Sol, & Lüna ftete- - dines, Gen. 32- 31- Judic. 11. 40. Ruth. ud xunt ad imperium Jofaz, 10.12. rever- . 4. 7:2. Paral, 35. 25. ï ul titur Jofua in Galga] poftliberatos Ga- « .. 4das filius Jacob nafcitur, Gen. 29. i ts ba:nitas, I0.45. percutit triginta unum . U Ilius-concumbit cum filii fui uxo- lej ] repes, I2.* accipitfudtb portionem in. * ',- i:' 4 w e 2T e, T hamar, 33- 15. .fpondet pro fra- divifione terre, 19.49. moritur, 24. -tre fuo Benjamin, 43. 9. przdicitur if d hf 29-Judic.2.8. corrtendatnr, Eccli. 46.I. .fceptrum.non j;auferendum de juda, &.6. Iracun-ia quantum ma]i pariat, Gen. - donec veniat Meffias, 49. 10.- Dent. b 4. 5* Job. 5.2. Prov. 12. 16. 4-14.3. . 33.7- Jud. 1. 2. 2Reg I2, «2 Paral. 121 T15.19- T t7. 19 T49- 12- t 27. 6.6. contr z E : rufalem, vide ass 95. L 29.22. Eccl 7.16: Eccli25.23. i Jérufalem. ;i ] —uda4m,- 6.14. 130. 26. Matth-$:22. .Luc. 4 . a&h-abäeus.;iigivþur du.); fra- 29. Gal. 5. 20, Ephef. T itelb - Jac. E. 19. $ 26 Col. 3.8.. - v trum, fuorum, 1-Mach. 2. 66. pugnat ios, firenue, 3.* T 4-* T5.* 17.25. 2Mach. Jà - Ire alterius cedendum po ti'äg,". quam. 8. I. 1. 1o. 16.* T 11.6. 12."T13)* T et, repugnandum, Genef.'$7. 42. Prov. 14." T15.'" cediur, 1 Mach. 9. 17. ]u 22.24. f29.22. Eccli.$. I9. Matth. Judas Ifcariotes eligitur in Apoíto- 'I.- lum, Miatth. 10.4. init pactur cum üe&m lf/atas. filius Amäs,. Ifai. I. I. voca- Pharifzis, .Luc. 22. 4. prodit Chri- Càput tur, & mittitur, 6. g. T49.T- H ftum , Matth. 26 20. 45.. Marc. 14« Qat - A/mael filius Abrahz ex Agar na(ci- 43- Joan. 18. 5. fecundum propheti- a tur, Gen. 16. 15. moritur, 25. r7. am, Pfalm 40. Io. 154. 14. T 108. g. ?i Ifmael filius Nathanis occidit Go- Joan.6.70. T 12.4. T 13. 21.* fufp en'l- doliam , aliofq - dic fe, Matth.27. 4 Act.1.18: .. — z h 2 ue ]udæos, ]ere-m.v 4l* [udas Galile 20 ; I/i.'.ael appeliatur; 'qui ante A&. . is difperfus cum- fuis. It ]:ïtcob'xgli- & Bar- 6 1» cebatug: quzre L—Jacob.' , 111 naba 31 äaä « Silas cum Päulo r d BIBLICUS E I Jotnl IS. 1 R u m b 23: l | 92. 2". maba Antiochiam mittuntur, A&. 15; T25-34- eï. 28.10. T3O-I5. 2heg.3- ? fan&i de hoc mundo, 35. T19.7. [121.2.17. 3 Reg. 1. 13- 15 gudicabun 29. T2.8. 1 8.31- T 19.2. 2Paral.6. 15 Sap.3.9. T5.1. Matth. 19. 28. 1Co- 22. T15.I4. 136-13.- 1 Efdr. Io. 5- [ rint. 6. 2. dz 14. 2 . ]e Judicium perverfum, Eccli. 11..9. r.IT0.29. Job.27.r. Pfalr4.4. fs Matth. 7. 1. 1 12. 7- Lucz 6.37. 1 7- fa3.4- f62.12. T88.4- To4- IT- T D. 3 à. Joan.7.24. T9.16- A&. 28- 4 10.I.9. T 109:4. lfai. 14. 24- 119.18- pl R om.2. I. T14.4.13. 1 Cor. 4- 5. T45.23- T4 9.18. 154 9. 1 65- I5 jrum, I Tim.5.21. Jacobi 4. r1. erem. 4.2, 8.2.7. T 12. 16. F-22.5- . Amos 6. ] pro- - Judictum Dei extremum , & quem- 144-26. T51.14. Ofee4. 1 lfrael admodum Chriftus in fine mundi ju- $. Tg.H Sophof. I.5. ach: 8. 17 .2pa dicatdr—z'usi"üt",' J Reg, 2. 10. &c.. vide Jud. r, 12. Ecéli-23. 9. 17. Matth. 5. US, Vi« Dies noviffini. 3 3. T 23. 16. I9. 20- 21. 22. xHeb'g 6. -Judicium debet precedere delibera- 13.16. Apoc.1o. 6. wb tio, & cognitio caufe, Gen. 3. II Juráandum. n * . T 3'0;;, pv t ï fec per cclum, nec per' ferram * Téc per ali- m I$ T11.5. [19.21. Exod.3.8. T23.2 9. Jof. 7 quid, quod in iis eft, M ICor. Deut. 13. 6. 117-9. TI9-1 Prov. 12 Jac 5. i2 : : atths/ 5- 34- d I9. 1 22. 13. Jud. 20- 5. 12. . 4f vere i n hac vita, 'Luc. I. 6 .19. I Core nfüiett« ,I.:D,f Eccli.11.7. Dan. I3. SIIMach 15 7. H Joan- 8.35.. TT:?'Z' * à Y u u.diciuiü | hominum ; 'vide Opinio ,c 6, * vgbr; 1(2' 23: T etti 2. 7. E udicum jofficium, & -auctoritas, 4 * j K - poc3: 4e T Hs 5 vid. ;Eb- 29' d.19-12.21.-tor.* f22.' f.23:" Peccatum. $ 4 x 1 fui 0« Io-I5- [23.11. 23. Deut. 1. 13- J«fitia. f uinma perfectio non habe- r frt 16. T 17.* T18. Is T25.1. 127.19- n tur in h ac vita, in qua fine peccato - gof-. "g 1.'9.*["Reg. 3. I« TI2. 5. 2 Par. non v nus, Gen.6.5. 1 8.21. Exod. yicitur ..50.,6: Éccli.4.33. T1O.I. Jh4AI. I2« üm.Iq.I9. 3 Reg.g.?i.öäjg?g. y e jndis - CPfaL gi.* Prov. r8. 5-19- 124 23- ral. 6 6. Jo RI 7T. 19:1-15-20- T Datt. z. l fa 16. f1o.I. Jerem. 5. 25.4 CHEPR 15:2-1. T 129« aParal L 28.1 6. L uc. 15 as T1429:9. Vs 20-.9 2I. f Y (de , DS. «T23. 1 »-4- 13. 22. Joan. fa 06 0410:.1 ä r 219.20. 1go-1T. ich. udices e l, Nahuïn I' 3,.. SE!.P. ^ IWZ.IIO]. t 4 att,', dux f - iaelr .þx.e.m ht circa 350. an- 6. I2. Luc. 17. 3. I0. Rom:- 3. 9. 23. x "nos, A&tor. 13.20 gï*iach s ]uc[ex:ïniöerümundle?c Deus, vide : vide Peccatum. 17 Gd.3.22. Eph'2:3. 1 Jo. 1.8: A '.DWS'. : p i udith, v1dua Bethulfia-z dives & To- - Juftitia noftra eft per Cïj**riüüm, & 9.1 fiefta; Judith g.1.* precidit Holoferni primaám Juftificationem , jeccatotum- Apitio caput, I3. 10- moritur, 16. 28. que.remiffionem nulla precedunt me- u cun jerare quatenus liceat, vel non. li rta, Gen. I5. 6. Ifai.45. 25. 153.8- ceat, & quam variis modis contingat, . Jer 23. 65 133. 16.. Dan. 6. 22. B [urc L Gen. 14-22. T 21. 24. 122. 15, 124- H 1a bac. 2:4. "Zach. 9' IIw A&. 10. 43- ,,Ophecr- 3. 125.33. 126.3.31. 131«53- 142- T13.39. Rom. 1. 17. 13.22.24. T 5- [o? 15. [47.31- [59.5. E xod. I3. t9. I.19- 1 10.4.10. I Cor.130-. Galat. 2- ' f ,fpell 120.7. 122- 11. 123.13. Lev. n 4 16. T3-11. T5.5. Phil.5.9. Tit. 3- À eut. "70 I Petr- 50 180 * T19.12. Num.I4. 2I. 1309-" gufifeatio, quaq V jis ex juRo fit ju- 6. 13. 17, 8- 110.20. Jof. 2. 12. t 6- 92. T Ts ftior, adfcribitur bonis operibus, Eccl, DgBar 9.15. 123- 7- | Judic«:um' gL I 7 £3 gii IN DEX T y28.22.. Rom. 2 Lais o:ppughatnr 'a Dianic»ï's-,þexpu- Apoc.92.11. - . I3- ]äcqbi' 2-21. 24« natur, xdificatur, & appellatur Dan, uech föIum fidei Lev - [uftificatio impii non udicum- I8. 27. appellatur Lefen, Deus | adícribitur, fed etiam aliis virtutibus, | Of-lg. 4& ïi' 5 Lazsdandus. Q 2 ut fpei, Kom. 8. 23. charitati, Exo- Deus ante & proff fum- I di 20.6- Prov. 10.12. Luc.7.47. f ptum cibum , Deut. g. I0., vide Gra- - «b | Cor. 13.4. Galat. 5.6. r Petri4.9. 1 tia. Lo Joan. 4. 7- 8. 9- timori, Eccli.I. 27. Laudare D'eum pro merito nom pof- 28- ponitentie operibus, Sap.I I.24.- fumus , Pfalm.95. 4- 1105.2. t 118. rl. H Ezech. 18:21. 22. Matth. 3.2. g. Lu- . TI-44. 3* Eccli. 43.2. 12.32 Let Iöï Gentf. cx7. ubi ponitur exemplum Magda- audes Deo canende , Pfalm. 46. Lex leng , 15. exemplum fiii- H 2. TI46.7. T149.I. Ifaie12.4. E- , E 18- exempl'umipuþlic.anï.. pwdi'gi-' * phef. 5. 19.. Coloff.- 3«.16. Hebr.lg,.» ( IS. Jacobi 5. I3- I L. Eazarzs jacet. ante, 'ofiium'r divitis ':18. "D» epulonis, Lucz.16. 20. -32' 190 Eal hofpitio &xcïpïc famülum Ab-- " Lazarus fufcitatur a morte, Joan. lh rahz, Genef.24.531. mercede con- II.43» perfecutio E Lg ducit Jacob, 2 dxis, I2.IO. aem fuftinet a Ju- itiüy I 9- 14« 20- pérfequitur T5 ]acoh , 31.23. Lebbens , cognomine 'Fhaddeus - Labíor & dolor comniunis omnibus difcipulus Chrifti , Matth. 10.3.. ap- N hominibus, Gen. 3. 17. Éxodi 20. g. pellatur judas filius Jacobi , Lucz6. Lep 134-21. Deut. 5. 13. l'ob.2. ro. Pfal. I e poflun I27.2. Prov.6. 6. -THI0.4- 1 14- 4. F 20 Lepra quomod & L. Éccl. 5.11. Eccli.29. 28. Joan.21. vit.14.* 14 * o qco—gxiofcatfur,, Le-' dom, Attor. g. 3. 120« 34- 1 Cor.4.12. Lepram inittit Deus pmpt:ef pec- Pun É jhef. 4- 28 Catum, Exodi 4.4. Num. 12.8. 4Re- Lepen UL '[Bei?f.&. 9- T4- 1. 2 fetvan *l heif. 3.8. 12. - à gum$.1.27. T 15. 5- 2Paral. 26. " ;dientïa ,- Labor non di tatTtne Dei benedi- I 9;; 2'1/-' - &ione, Gen. 5. 17. 1 26. 3- 12-13. 130- Lepra muridatur , Exodi 4. 7. Nu- lp 27. Deut.8.X8. ]ob 42. I2.. Prov. mer.12.15. 4 Re g- 5-14. Matth. 8. Chif Io.22. Ecch.11.6. - 4 A 2. Luce 17.14.- $ À . Laboranti merces debe - Leproforum fegregatio ,. Lev. I3. I I9.13. Deut.24.15. 125. 4- T'ob.4. 49- Num. 5. 2. 4 Keg-I5. 5. Eohe I5. Eccli.7.22. T 34-25.26. Jer. 22. ^ Levi nafcitur , Genef. 29. 34.. oc- 11j I3. Malach.5.5. Matth. 1o. 1o- Lu- cidit cum fratre fuo Simeone Siche- Lex C IO. « . k r E n iCor. g.r4. 1 Timoth. 5.]?8.,- mitas , 34.25. punitio iïïiïzs: fadti, ig jJacobi 5-4- 9 19 Labo:is ^manuum , & agrïcnït'ufæ .Lefvïcarum- habítatio : ius;. & de- 19.23, laus, & utilitas, Prov. 12.11. T 13- bita vite fuftentatio , Lev. 10- I2. &X 4- 114- 23- 124-27- 1 28- 19- 125.32. Num. 18.21.24. f35.2.7. potiff Lacbis traditur im manus JHraelis, Deut. ro. 8- T12.E2. 19- 114-27- t H 1 Jof. 1o. 32. exftruitur, z Paral. 1. g. I8.X. T26.11. Jof. 13: 14- 33- T 18. om Lasr ne fe facris przeter officium ^oth 7. t21.*. 2 Efds.30.33. 37- 113:10. wifceent, Lev. Io. T.* INum. I. 5X- Ezech. 48. 13. Eccli. 7. 32. Lh; [ 3. EO. nec vafa facrata temere con- Levitarum minifterium & offi- DEf 29 tingant, INNum. I.5I. f 4.15. 19. 20- cium, Num. I.49. 15.* t4. r- T 8-* 29 T18. 2, 23. Deut.j 10. g of. 3. 6. lia -ïgg., Z« gg,eg.a.s. 2 Paral. 26. 18. iParf b BIB LI-.XC-—UPS. qPar.6.31."*. Jrg i4«,*' .anir- 9. 8- 29. Phil. 4.'3'.; Apdc.ug/. 5. T.20- 124 E zech. 44 1. 1 2r1. 27. tDu, Levitas affu jsedirm qdhdiauun Liberum .ar bitrium etiä*fh poft la- Lefa, Deus pro primogenitis Ifraelis; Nu- pfum in homine manfit, Genef. 4.7. mer. 3. 12. 40- * ": g. 16. Deut. : Ol ïg.,— 30f. 2* isl Prdl. 25. 9, t fun- Levite puniunt pecca tum ere&i vi- Sap. 9. 10. Eccl. 15. 18. ],31- 10- I le Ora- tuli, Exodi 32. 26. Cor.3. 9. 1 7- 37- » Liberum arbitrium coöperatur 'graf rol:ïpof-' Lcvite expelluntur ex Ifrael , 2Pa- tie Dei, r Reg.7.3. 2 Par. 2. 14. Pf. ral- I I . 14' " Lex pr! ma & pregceptum datur, 9. I7. 172.13. Prov. 16. 1. 5. 9. Ec- Genef. 2.16. wiolatur, 3.4. 6. cli.2. 20. Ifaig 1.16.17. 18. 140-5. T ln. 4f. Lex decem mandatorum daturMoy- 46-8. 1 55.6.7. Jerem. 3.1.12.22. T4- d fi, Exodi2o.* Deut.s."* 3.4. 14- T 7-3- 1 19-8- 11- T 25.5- H bf.xg. i:Legis tabule :dantur , E£xodi 3I. 126.13. 132.15. Ezech. 18. 21 22. 1g. Deut. 5. 22. fr anguntur , Éixodi 27.28.30- 31. 133- 14« 15. 16. 19. Za- s 9. 19. 'Deut.9. 17. dantur alig tabu- char. I. 3. Malach.3. 7. Matth. 3. 2. Te, Éxodi 34-27- 'Deut. 10. I- 3. T 11-14. T 12.28. Marci 1. 3. Lu- . fo. officium , & opera- c& 3. 4. ]oan. 1. 23. 1 7.37. A&or. t. t a]r - Legis fatüras 19. 18. 22« $9. 6. Rom. 1o. 13. 1Co- tio, Rom.3. 209 T415. T5.20. 17 rinth.3. 9. 1 15. 0. 2 Cor.7. 1. E- us 1.7. Galat. 3. 19- I 1l im. T. 8- [ebr. m [8' 2 ? phef. 5. I4.. Phil, 2. 12. I3-. f 4- 13* j - Lege m Dei fine ;fpir'itu)ejus non Col.1.29. 13.9« Io. 1 Timoth. 4.16.. þucæG. ïpoffumus implere, Deut. 5. 29. Pfal 2'limotho.21. Hebr.4.16. T 12. 12. II8.24: : Lucz 19. 22. Actor. 15. Io. I3. Jac. 4. 8. . 3 Petr. 1. N T 22. 1 Joan. 3- ;;Romc 8' 20 3. Apoc.3.20.- * p PPunitio ,-ve ] merces eorum , qui TLibertas Evangelica L] ]0311. 8' 220 ( pEC «:Legem De * i prevaricantur, ve ob- Roman.6.18. T8.2. 21- Glat. 5. 13. ; 4Re fervant , Wi 1 Petáir.19g. 2.16.* 2Petr. 2. 19- 1. ;,dient'ïa. de Obediegtia , & inobe- V iLegis ;cere monig abrogantur per Libertas prava & improbanda. Job 3. .Marci I5. II.I2. jerem. 34. 14. Ofeae 7. 16- 7Nu Chriftum ,. Matth. 11. 2 Petri2. 18.- lath- & 48. A&Gor. 13. 38* s [15.II- Rom. 6 P lingua mala.cavendum, wLEV—. Ig. 14- f 7.4. 18 03. Galat. 3-13- T4.5 36. Job. s. 2r. Pfalm. 51.4. T139 j« Tj Ephef.2.13. .Co loff. 2. 14- ,IV—P.etri 1 4. I2. T 140. 3. Prov. 4.24. T 10. 18- iI. I8. Trr.9. T12-13.: 19. 1 15.2- T16. 27- [ Lex 1 T ? egitur, Deut. 1.5. T :;I 0:ET- é Sldle Jof. 8.33- 4 Reg. 23.2. 2 Edd. 8. 8 28. f17.20- T 18. " [20-19. 121.23- t fadtiy t9.3 3Efdr.9. 39. 2 Machab. 8 1.26.2o. T 30.11. BEccl.s.2. Sap. t- 19.25. JI. Eecli.s.16. 125.11. [28.* r.Co- & de Lex nova Chriftianorum confiftit I Petri2. r. J:cobi 1. jo P2 potiffimum àn Charitate , M uth. 5. Lingua difcrcte moderanda, Prov. SQ A4. T'7.12. [.22.36. Joan. 13.. i 30.19. 112.14. 113.2-3. 1 I7. 27 [4.47^ Rom.lg- ID. Gal' S- 1-40 Töp 20 I 118.21. . 121.23: Eccli. 14. I. T 29- y 1 apoth. 1: 5. W fo, La u bit Jacob Patriuche, Ge- 5. 1 22.33. 1 23.17. Mstth. 12.36. mef. 29.21. giguit ei »mulcog liberos, iLuce 6.45. Jsc. 1. 19- T 3. g. 1 Petrj & off 29.31:35- 3.Xo. vide Loquenda. Jof. 1o. 29. llc. o TE * ,anäer yicæ, Exgdi;gg. 32.'?1'3.1."68. .Le)äm,z occupatur , ! [* ;PM' — INDEX X fïcit;. a ]uda, 4 Re g.g. 22 oe&u'ï)atur Macedonia tittit eIeEmofynas pau- Da ab Affyriis , 19. g. peribus Jerofolymitanis , Rom. x5. &or Lenganimitas, vide Patientia. 26. 2 Cor.9. I. Lequenda funt. vera & honefta, & 19. qu&-audientibus prodeffe queant, E- &or. 16. 9. Paulus vocatur inMacedonianxï,x A- - * $5 xodi22.29. Pfalm. 14. * Prov. I3.2. Ij Madian fiiius Abraha -. m , Gen. 25. Tàg 124.26. 125.11. [29. 20. Eccl.5.2. 2. Deus prxcipit , ut cedantur Ma- & ccli. 7. 37 Matth. 5.37. T12.36. dianitz, INum. 25. 17. ; - Inttt Ephef. 4.29. A' T 503- 'COIOH;S. 80- *I e- Madianitz ceduntur cum fuo rege; gum tri 3. IO. 31. 7. opprimunt Jerufalem , Jud. 6. , Eu Loquemdi tempus & oportunitas, I. irruit in eos Gedeor, 7.* 2.Tl Prov. 15. 23. 125. 11. Eccl. . 5. Ec- Magdalezsa, vide M :ria. Ate cli. 11.8. 120.6. T 32.9. 133. 4. quo- Magi Pharaonis virgasfuas vertunt : M modo loquendum,' jJob.6. 29. rov. in colubros, Exodi 7. 12. l I5. 4. T16. 20. 22. : "2 9-II. Eccli. Maei » pri r 14 vt 34. t5.16. T6.5. Colotf. 4.6. . 4 aderant, Matth. 2. 21. mitiz Gentium, Chnü 530 L«t liberatur ab incendio Sodomo- Ms Magia , vide Incantationes. M rüm , Genef. 19. 15. 17.. 2 Petti 2.7. Malaleel nafcitur, Genef. 5.12. fritn wxor ejus mutatur in ftatuam falis, Malcbe pr&cidit Petrus auriculam , * r Genef. 19. 26. Sap. 10. 7. Lucz 17. Joan. 18. ro. hig ; 32. concumbit cum duabus filiabus Maledistlio & benedi&io » Genef. 3. fuis, Genef.19.31.55. — I4. 17. 18-21. 19-25. 124. 41. 127. 23 - Lotio pedum , Genef. 18. 4. 119.2. 28. 148.15.20. 149.7. Num. 5.21. Vln&u .:. 2 . Deut. 11.26. 127.15. Jof.8.34. Ju- tentia lm. So IO' 4.32- MS'M'-,. Joan. 13. 4. 14. 1 dic. 9. 20. I Reg. 17. 43. 2 Reg. 2. 5. exaud Lucas medicus , Coloff. 4. 14. ma- 31l net cum Paulo, 2 T'im.4. 11. Prov.26.2. 116.17. 4Reg.2.24. 2 Efdr. 5. 13. 4Ntr char.8. 13.- Jer. 29. 22. tq.g.rö. Za- t H Lacifer cecidit e calo, lfaie 14. 1. Mas Lax eft Chriftus, Ifaizg. 2. 142.6. Maleficia , vide Incantationes. 160. 1. 19- 149-6. Joan.1. 5. 18.12. Malum dicens bonum, punietur, I- Jow 19.5. 112« 35-46. I Jo«n.1.5. 12.8. faim 5.20.. Mal. 2. 17. -Prov. 24. 24. Dl ux funt hrifbani, Prov. 4. I9. Malum declinandum, & bonum fa- 14 If2iz 62. 1. Matth. 5. 15. Róm. 2.19. ciendum , Prov. 5.7. lfaiz 1. 16. E- M Phil.2. 15 " Z€Ch- I8' t2I * : fut, ^ Malorum confortium v itanäüm ; 51 A&OF- 16- ?4- Ljd;a purpuraria credit in Chri&ur/n, Mdnj . Lyffa: dux exercitus Ántiochi , 1 Pfal.1.* 125.4. Prov. r. 1o. $ I4. 2Re Mach. 3. 32. pactum init cum judeis, 7- 124-21. T23.24. Eccli.g.18. 113.* ?9. M. 2 COr. 6. 14« 2 Oan. IO-NAPOC- 18- 4- 6.59. capitur, & jqffu Demetrii oc- Malum non eft reddendum pro ma- 216 cidfcur ; 7 lo, Prov.20.22. 124.29. Rom.I2. 2 Tin 14.17. 1 Cor. 4. 12. * Ó Maj M. J Petri 3. 9. * - I TrheHZ 515 8r, Cäp Malum pensz eft aDeo, Deut. 32. h€r j Macha filia Tholm;i vregis Geffur, 23. 3 Reg. 9. 9. 121.29. lfaiz 45.g. 3mater Ábfolomis, o Reg.3, 3. Jerem. 11.11. 132.42. Baruch 2. 2 tate lt Maacha fifia Abeffalon , mater A- * Amos 3. 6. Jonz3. 1o. Mich. 1.32. b eü biam regis ] 2 uda, 3 Reg.15.2, appcl- k , iV Mare Jatur þMichaja ;5 Ear. 132 lalum culþæ fumme ïäverj'at'.u;' Itür fu Deus 4j / A BIBLICUS. i Deuxs , tantum abeft , ut eum au- .cedit *'fïliis—,Ifmel , Exodi I4. 21. f&? H C&orem babeat, Exodi23. 7. 2 Paral. datur verbis Chrifti, Matth. 9. 26. 19. ". Judith 5.21. Job. 34. ro. Pfal. Maris loror Aaron laudat Domi- M 5.5.7. T.44: 8- Prov. 15. 8. 9. 8ap. num, Exodi15.20.. fit leprofa, Nu- 14.9. Eccli. 15.21. Ofeae 13. 9. Ro- met.12.] Deut. 24. 9. moritur ,. Nu- j man. 9. 14. 2 Cor.6. 15. Jacobi F.13. mer.20. I VI;- . Malos re&ores, & prepofitos per- Maria virgo prenunti mittit Deus ob peccata populi, 3Re- 5-I5. Num.24.17. Pfal.xg. 6. 144. " im IQ, I4- JObsB(z;.o 30. 3 Ifaiæ-gg- IO. Io. 1455* 184-2- 186 3. T131.. 9. l6 E tzech.14.9. Ofeae 3. 11.' 2 "T heff. IOv.3I.10O.29. 9-'1.'0 ant- Iu * 2(*1 2.II. jubetque obedientiam il 3:* 4.* 5.*.6. Eccli. 24." lfais 7. are , Matth. 23. 3. i Mpre- Malorum etiam min 14 T1I.I- T I9. I- T45.3. ]er.31.22. Moaria vocatur & eft Mater D'omi- tunt iflrorum foþe- ra utitur Deus, Matth. 7. 22. Marci ni; Luce 1. 43. Mater jefu, M-atth. lum 9.38. Lucz 9. 49. 2-I3. Joan.19. 25. Maza beia rex lrael, 4.Reg I5. I4. . Marig perpetua, virginitas fipnifi- Maza[[es primogenitus Jofeph na- fcitur; Genef.41.51. 149- 14« - catur, Exodi2.2. Judic. 6. 37. 38.39. Manaffes impius ; fli r ii Eze- 40. -Pfal. 18.6. Cant. 2.2.. 1 4. 7. iam; 6.9:. lfaiz 7. I4- T 11- 1. 135. 1.2. 1 chiz rex Juda, 4Reg.21.1.2.6. 2Paral. 66.7: Ezech.44.2. Dan.2. 35. Mat- xff.*g- $2.33. T133.1. Jerem. 15.4.. ducitur thziI.20. Luce 1.35. 11 vinétus in Babylonem , & per pcni- D tentiam convertitur ad Dominum, & Muaria virgo multis dotata . virtu- e exauditus recuperat regnum , 2 Par. tibüs, fide dives, Prov. 51. 18« Luce 53. II.I3. relinquit poft fe Amon, 1.38- 45. Joan. 2. 5. fpe plena, Ec- ï,lz-ä. 4 Reg. 21. 18 Matth. I Io.. dppella- cli. 24. 24.. Toan.2. 5. charitate per- s fecta, Eccli.24. 24. - Lucz I.56. 12. Tà- tur Her, Lucz35. 2g. Manzendum e|t nobis in Chrifto . 7. oan.2.2.3. 9. 25. cafta, vide fupra, Mariz perpetua virginitas; ca- TA ]Oan. I . . N.R()rn. 8- I' I COI'- 4- IS- lfs L 112.13. Coloff. 2.6. 1 ]—oa11.2.6.28. ftitatem vovit perpetuam , Lucz 2. T 3- 24. T 4- 13 35. humilis, Luce 1.38. 48. miferi- pH Mazna , Exodi 16. * Num. II. 7. cors, j]oan.2. 3. prudens, Luc.2.19. m H Deut.8. 3. Jof. 5. 12.. Pfalm. 77. 24. modefta, Luc.2.48. pia , Luc. 1. 6« $.E 47. benigna, Luc. 1. 40. fortis, Pro- Sap.16.20. joan.6. 31. verb.51.10.* ]Joan.19.25. fapiens, duf y M;znfuez*udo,Jof.7. * I9 I Reg.gg;* ccli. T. Prov. 31.29- Toan.2. 5. pauper, Mat- T ZRC * 160 I*O- PIOV- IS- I- thezi2.I1I. Luc.2.7.24. patiens, Mat- 29. Matth. 5. 4 T 11.29. Galat. 5. 1 93. 16.2. Ephef. 4. 2. Coloff. 5. 12- thei2.15. Luc.2.35. virtute pr&cel- Jb 2 Lim.2.25. Tit.5.2. lens omnes , Prov. 31« 29-. Eccli, 24. ro a* Mardochaus defenfor & tutor, Eft- 25. Luc. 1.28.48. Dmnla' her, captivus abdu&us in Babylonem, Maria falutatur ab Angelä ; Luc. $15 I. o8. vifitat Elifabeth , & laudat Efthcer 2. 5.7. a rege fummo honore ao affeGus, 6. Io. revertitür de captivi- Deum, Luc. I. 39. 45. proficifcitur tate in Jerufalem, 1 Efd.2.2. 2 Efd. cutm fofeph in Bethlehern ; Luc. 2.4. u 71—' in ZEgyptum , Matth. 2. 14 reveiti- a2 . .dre :creatu'r, Gene[:.f.'gr conclu- tur in terram Ifrael, Matth. 2. 14. in- QDv ditur fuis terminis, I.9. Job26.10. venit Chriftum in templo, Luc.2.46. affiftit cruci nicom.s f 128- 25 Prov..8. 29. Jerem. 5. 22 H à i &f?po&oloþ]oan mene paé z z m X | AIN'..-D,EiX Matrimonium ïn'diff'olubïle, Gen. mendatur , Joan. 10.25. manet cum ,Apoftolis , A&or. I:14. - 2.94. Matth. 5. 32. T119.7. Marci N LP Maria Magdalena deflet fua pec- Io. II. Lucs 16.19. 1 Cor. 7. Jo. cata, Luc.7. 38- obtinet peccatorum Matrimonium - fpirituale , quere remiífionem , Luc. 7. 49. liberata a Connubium. 1j - Matrimonium cujus rei facramen- L feptem demoniis , adhzret; & mi- lf niftrat Chrifto , Luc. 8. 2 . 3. ungit Mar tum, EÉphef. 5.32. confert gratiam I2 Dominum , Matth. 26. 6. Ci L.j« & fanctificationem, r Thefl. 4.4. 9. Joan, r1. 2. T 12.3. adeft Chrifto - Mat?haus publicanus vocatur, Mate N in cruce morienti, Joan. Ig. 25. ftat thzi 9. 0, T Io. 3. appellatur Levi fi- ad monumentum plórins, Jo:n. 20. lius Alphei, Marci 2. 14. Luc. 5. 27* h II. Chriftus ei apparet. poft refurre- Mathanias patruus Joachim confti- tuitur rex Juda, 4 Reg. 24. 17. appel- Gionem, Marci 16.9. Joan. 20. 14 3 nuntiat re(urre&ionem — Difcipulis ; latur Zedechias, [ Dar. 3. 15. "Mathbathias Sacerdos. oftendit d Joan. 20. IS. - pro JMari^i offüeium & au&toritas in dium pro tuenda rcligione, I Mach. nxorem , Genef. 3. 16. INum. $. 12. 2.24. pugnat flrenue, 2, 4I. monet u 38: T LO'-"';. Igl Deut. 22. 5. I3. T2-$- filios fuos ad obfervation V em Legis 14 Dei , 2.49.& 4- 96. 1. Prov.s.I8. T18.22. T31- 1o. Ec- Med:; occupant regnum clef.9. 9. Eccli.7. 29. T 9- 1. 125 2- Dan. 5. 51. Babylo.niæ,k D 27. 126. 1. M3l. 2. 14. 16 1 Cor. 7.* T11-2. 10, E phef. s. 22. Coloti. 3.18. Melchifedechb facerdos ,. & rex Sa- ]u "pit. 2. 4. 1 ''im.2. 11. I Petri 3. 1. lem , Genef, 1 4.,1 18 Pfalfn.f, I0g. 44« J Martha hofpitio excipit Dominum, Hebr. 7. I4 fini Luc. 20. 38. oftendit fuam fidem, E joan. 11. 27. ; Mendacinum , GEII;'B- 4 T137-.Ik9' -t Matban facerdos Baal occiditur, 4 39. 17. Lev. I9. I1- 2 Reg. 1.2.7. 4 Reg.5. 23.. Prov. 6. 19. T 12.22. Sa- 91 Reg. 11.18. 2 Paral. 235. 17. pient. I. 1J. Eitcl. 7. 13.. T 20.25. 28. Mathias eligitur in Apofto lum, A&ï- 125. 4. Ofeae4. 2. Joan. 9. 44. 'ït. dol J. 6 5,4.8. Ephef. al Md;bufalen; filius Henoch nafcitur, "Teftimonium. 4.25.!Colcälï 3. 9. vide Genef. 5. 21. vivit969, annis, & mo- Io Kitur, Genef. 5.27. Menelau: prod.imrl patrie. ufurpat fibi fummum facerdotium , 2 Mach: Md!rimoniujfl, Gel]. Ir27o 28- 1- 2' 4. 24. extremo fupplicio kachitu'!r, 2 tut. $1. 22.23. 24. T 3.6. I2. 17. T4« I- Mach. 13. 4. 5. 6. 3 jat 17..19-1. T19. 26 124. 3- T29.21. Menfura ,qua menfï fue'rimus, res Íen Exodi2.:. T20:17. Lev.1g." T2o. metietur nobis, Exodi21.25. Judic. T. 1o0. Deut. 5.21. 17.3. 122: 29-T 24» p 1- 156 23. 12.. ]d.3. 6. 1 14-2. 7-I5. 7. 1 Reg, 15.33. 2 Reg. 22.25.. Pfal. dt 31 Eíd. 9.2. 2 Efd. 13.23. E. 2.17. I7. 21. Prov.22. 23. líaix33.1. T ted 6' T 66- 40 Jerq ;0-15029' T SI'.493' D ipfi "Fob. 4.13. T6.17. T 7- 15-16- T 9-9- zech.16.59. TJocl.5.7. Matth. 7. 2. rA Prov. 18. 22.-[19. 14. Eccli. 25. 2. Marci 4« 24- Luc.6.38. - Jer- 3. 1. Matth. 5.23.. t 19.3. 7: 122- 24.30. Marci6. 18. 1 10. .6.7.8. 9* Menfure & pondera debent effe zech. Qs T112.20. * Luc [j . Sc '-r 0190 1-16' I8. jufta; Lev.18-35. Deut.25.13. E 2 129:24. Joan. 2. r.2. "?x om.7.2.5. I 45. IO0. Mich. 6. 11. Amos9: 5. Pro- Jübe verb. 16. 11. T20.Io- Mi COT. 70* Ephef. So 31- 32- I rim- 30 h4 d $* ;B IBLICUSM í la| Y i J Mefarïtarutïi officium , 2 235. 1»/4. /s 9. -* p atcit e'ï'- David ot. 7 appellas ar;i 2 tur Meribbaal, t Par. 9. 40: * M erces - debe/tur operibus -,','Gen.. 4* Miphibofeth filius $ aulis fufgegäiä D . T15.T.. Pfal. 118. 112.- Prov. 11. tur, 9 Reg.2I. . I'8w Sal)i So 160 1- IO- 17. ECC]- 20 8. 1- Miracsla operatutDeus perSan&tos, [2 1I.24. f 18. 22. 136- 18- T 51. 30- 58- & eorum reliquias , vide San&ti, & l40 lfais 3.10. Jerm. 31.16. Mlatth. 5. Reliquis. I9. [6.1. T19.41.42. T 20.8. Marci item Charitas. Mifericor dia , vide Boni'tas( Dei : Jit. 9. 4I- Lucz 6.35. 110.7. Joan. 4.36. if Rom.4.4. I Or- 30 8. I Timc 51 18' Mifericordie opera. broximo exhi- P Apoc. 22. I2. - benda, 1 Reg. 15. 6. 2 Par. 28. 9. 15. d Mert?a operum, Eccli. Whö. 15'. Lf Pfal. 111.5.9. Prov.24. 21.31. T 19- 38- 18. vide pera. 7.92, Eccl.4.2.29. 35. 18. Ifai. 58. »pel Merob filià Saulis, 1 Reg. I4. 49. 7- xOf. Ó. Il. Mich- 6- 8- Zagh. 7 m Matthzi 5, 7. T19.13. T19.4P. T z f promittitur Davidi in uxorem, 18.17. 18.33. 125 41. Marci 9. 40. Luc& 6. adi Meffas , id eft Chriftus , & verus ^ ones un&us, eflDominus nofter Jefus,Joan. Ü S. T I I- 33- ROIn.Q IQ,. ];3- *Galo 60 120 g IO 4'!11-4"25'»*-'70401- TII- 27. Matth. oloff. 3. 12: 1 Tim. 5. 10. quere k- x 26.64. Marci 14.62. Luc.22.67. A&. leemofyna. i3, 17. 5. 1 18.28. 119.4. 1 ]Joan. 5. 1. - iffe facri ficium olim 'pre-edi&um. Micha parat ephod idolo matris fue, & prenuntiatum , Lev. 6. 9. 10. II. Judic. f7. 5. conducit Levitam, 17. 12. Pfal.22.5. T109. 4. Ifaiz2.2. $ .Io. idolum & ephod' auferuntur, -3. T19.19.20- T56.7. T 61. 6. t66. ) fimiliter & facerdos abducitur, 1g. | 19.20 18. 13. Ig. 20. I. IOD II. an.I2.1I. Amosg.11. Malach. 9 1 S MiCha 3 filius Miphibofemtfx, 2 Rxeg. , O 24 [] 12' -Miffe facrificium per varias figu- Michaas prophetat contrarium pfeu- ras Veteris ' l'eftramenti fignificatum, » do-prophetis, 5 Reg-22. 13. I5. 23. 9 Gen.14.19. T16.6. T22.13. Exodi M Paral. 18.14- 12.5. 24. T 25. 30. T 29-2. 15.. Lev. vidt Michael pugnat cum diabolo , Dan. 2.1431542. T14.23- 157 II T 6.15. T9.8- 114« 4« T16.3--T19.2T. I*OO 136 ]udæ 9' APOC- 123 7-- Num. 15.24. T18.17. 1 Reg. 21.4. m Michel, five Michal filia. Saulis,da- 3 Rego 190 6. 44Rego 4.0 41 * &n. 8.1 2. ,!]acho tur Davidi in uxorem, 1 Reg. 19.27. uf 1 juxta proiniffionem regis, 17. 25. con- appellaturque juge facrificium , Dan. fervat Davidi vitam , dernittens eum II. 3I. TI2. II. mec interibit offe- $, m perfeneftram, 19.12. fubducitur ei, & rens facrificium , Jer. 35. 19.21. dic T« datur Phalti, five Phaltiel , 25. 44. Miffe facrificium .a Chrifto infti- p tütum , Luce 22.19. & ab ejus di- redditur ei, 2 Reg. 3. 14- 15. deridet fcip U 165 ipfum faltantem coram Domino, 6.16. TSey&rre» O'aire»y. ulis ufitatum , Afxtor.l 13. 2. Ad- Miltare, vide bellum. - Mifífz facri&cii mentionem facit Vf Miniflirorum etiam malorum opera Paulus , 1 Cor. 10. 16. 1 11.25." t cffe dignatur uti Dei bonitas, Matth. 7. Moab filius Lot, & filiz ejus.natu gCChc 22. Marci 9. 38. Luc. 9. 49. quos & majoris , Gen. 19. 37. contra Moa- jubet audiri, iMatth. 23. 3. bitas pugnare, lfraeli a Deo prohibe- pie Miphibeferb fiius Jonathe , 2 Rkeg. tur, Deut. 2. g. fa&tus eft Moab fer- viens Davidi fub eg.8» — If $r 4 igyenit gratiam cggam Davide, ha : tributO , 2 R [ 4 L2 * L - | IN p,,.E/X 2 defï'ci.u-x;t Moabi'tæï ab. Ifr ael, 4Re- thai 9. 3 Lu"c—.-:7. I I-I. T3. 5. irruunt latrunculi. de Joab 3. Toan. H 3. A- 86 in terram Ifrael , 13-20..non admit- or.8.2. T9. 39. 2 'Thetf, 4. r3.. ter .Mortui. ad. vitam revocantur , 3 Sapi tebantur in Ecclefiam , Deut, 23. 3. Reg. 17. 20. 4Reg. 4. 33. 1 13» 21. 2 2Kfdr. 15.1. contra Moab prophe- Matth. 9. 25.. 127. 52. Miarci 5. 41, IG tatur, Num.2]. 29. 124. 17. Pfalm. Lucz 7. 13. 18. 59. IO. TI .IO. lfaig 16."* T 25.10. 9.40. T20. IO: 54- "loa?'u'**ä':A&' ]er. 49. 1. * zech. 25. 9. &mos 2. I. Mortuorum fe Sophon. 2. g. liendi: mortui. pultora, vixdel Se?.e.f . Meech . idolum, Lev. 18.21. f20. torium,; Mortuorum fuffragia, vide pu;-ga, 2. appellatur Melchom, 3 Paral. 20. tegt 2. Jerem: 49.1. Amos 1. 15. Sophon. Moyfes nafcitur ex Levi ; Exod. 2, gum I.5. de Moloch vide ; I. [6.20.' A&or. 7.920. percutit /E- lI- 5. 7- 4 Reg.23.10. dtem , 3 Reg: gyptum, & fugit in Madian , Exodi 2, Moréns , vide /Egrotatio. I2.I4.15. accipit Sephoram Madiani- ton "Mers eft pocna peccati , Gen. 9. 17. 2 T3:19. Rom. 5. 12. 17. 16.23. 1 Co- tem uxorem, $ xodi2. 2T, mittitur ad r Io.* rinth, I Pharaonem in JEg tum , 3 21. Ephef. 2.2. Coloff. 2. i5 R6.0I[12. 1218* 4 9* Ti2 N I3. I l'im. 5.6. Jacobi r, 15. revertitur cum uxore & liberis in /E« X .Mors, & certus dies mortis omni gyptum, 4. 20. orat pro Pharaone, nega bomini conftitutus eft, Deut. 31.14. 8.12.30. T 9.28-33- T IO. I7. orat Jof. 23. 14. 1 Reg. 26. 10. Job. 14. 5. pro populo, I4. I5. T17. 4- I1. 132. -N Pfalm. 88. 49. Eccl.3.3. 18.8. t9. Bab; 5. Eccli. 1 7-9-. 141-1. Joan.7,30. f 11.13-531. Num. 11.2.-1 14.13.17. 1 ET 21.7. Deut. 9.18.26. accipit prima alca 9.20. Rom.5.12. 16.23. Hebr.9.27. tabulas, Exxod. 31. 18. has. confrin- Io' Mortis hora incertiffima,. Eccl. g. git videns populiidololatriam , Ex- 12. Matthzi 24.43. Luce 12. A. 1 odi. 32. I9. accipit iterum novas, pet Ahefl. 5.2. 2 l hetf. 2. 2.. Jac. 4. 13. 34. 28. in faciem 'ejus intueri non fit Mors corporis juftis eff quafi fo- poterat populus Ifraeliticus, 34.30. tat mnus quidam & dormitio , Deut, 2 Cor, 5. 7. mittit exploratores in ter- $* 31'. 169 QReg! —7-4I2' gReg' 2' IOQ T dom ram Chanasn, Nüm, I3. 2. probat hi 11.21.43. T14.20. Sap.3.3. Mat- fe a Deo effe miffun, Num. 16.2g. N theig. 24. Josn.1r. 11. Ator. 7. 6o. 31. videt terram promiflionis, & mo- 113.56. 1 Cor. 11.29. 1 Theff. 4.15. ritur , 20.12. 127. 12. Deut, 34. I.5. by /lortem noftram fua morte devi- apparet in transfiguratione Chrifti, ]e cit Chriftus, Ifaie 25. 8. 'Ofeae 15. Matth. 17.5. Uuc€ 9. 20o. commen- ratt I4. Rom.6.9. 1 Cor. 15:54. 2 Tim. datur, Eccli. 45. 1. diabolus alterca- pl ; 1. IO0. Hebr.2.14. Apoc. 21.4. tur cum an Itm gelo Michaele de Moyfis Mortem qui fibi intulerint, Judic. corpore, Judx g. 9.54. T16.29. 1 Reg.31.4. 2 Reg. Munds corde , Pfalm. :)74- T 59 221 17.23.55 eg. 16. 18. .2 Mach. 10. 12. T72.1. Matth. 5.8. 1 Petri 1. 22. h) 13: T I4-4I. Matth.27. 5. AG. r.19. ÍVlundities interior & exterior com- tür Mortuos lugere quatenus.permit- mendatur, Matth. 2 1f tatur aut prohibeatur, Levit. I9. 29. 39. 2Cor.7. 1- 3.2.5—. Luct ;I I N cadi Deut. I4-1. 134. g. 2 Reg. r. t1. $ Murmnuratores quos imitentur, & 3.32. T10. 2» T1r. 16. t 14«2. Tr9. quz illis pocha metuenda, Exodi I4. LY I- |21. Io. I3. Eccli. 22.10.. 139.16. II. T15.24. T 16.2.7.8. 117. 2. Nu- Iner.II.I. " Tm. 1. 5. 10. ]14«2.22,* 4 I Mach.9.20. 1 12. 52 I13.26. Mat— :I. UM - P SIBLIC U s. ln A* : ?IGS'T I7.13. 1120;2. 1—215 * Deu- Nl prædic;c? i;i/NiflïVä,äillïïn ] ter. I. 27 Jofuaeg.rg. ]Judith g. ro. LT* 19* Sapient. 1. 1. Matth.20.12. Luc.15. Natban filiu.s Davidis ,»'zRgg. 5. þ 210 2. f 19.7. Joan. 6.41.* A&or, 6. I. I4. appellatur Mathatha, Lucz 3. 31. Ml Nathan propheta mittitur ad re- L] I qu. 19'— Io, Judx L6. em David, 2 Reg. 7. 4- 1 I2. I. Nathbanael dux tribus Ifachar, Nu- N, mer.I.9.. » ie?;f Nathanael v ïdgtþr a Chrifto, ]oan: üfde Naaman militum præfe'&u,s« apud I.47. regem Syriz mundatur a le PNSEM Chriftus manifeftat fe ipfi INatha- TA gum4. 5. I. Luczg4. 27. E nael, 21.2. 9 h E. Nechao rex /Egypti, A4.»R.eg. 23 odi2, Na45s rex. Ammonitarum . pugnat n * 29( liani« contra Jabes, 1 Reg. I1. I. moritur , B 2Paral.35.20. 136.3. - 9 Reg. Io. I. Negotiatio , vide Emere & Vendere. türad ]o.* . INaas pater Abigail, 2Reg.17- 25 Nehemias pincerna Artaxerxis , 2 qo* Nabal vir iniquue, 1 Reg.25.25.26. Efdr. I. 11. mittitur in Judzam ad - nE Nabethb, quia regi Achab vineam dificandum, que erant deftru&a , 2- )oné, negabat, lapidatur , 3 Reg. 21.2. 13. 9. appellatur Atherafata, 9. 9. Qrat Nemrod potens erat & robuftus — Nabuchedenofor - potentiflimus — rex venator , Genef. 10. 8 ta. Babylonis , Jerem. 27.6. invadit JE- 9. gyptum , 4 Reg. 24. 7.. Jerem. 46.2. Nicagor dux Lyfiz, 1 Mach. 5. 38. primo afcendit in Jerufalem , 4Reg. 24. 1. & etiam dux exercitus Demetrii, 7. phrin- IO. T25. I. Jerem. 39.1I. juxta pro- 26. minatur fe fuccenfurum templum, ] Er- 7.54. ceditur, 7.43. 2 Mach.15.28. phetiam, Jerem.25.9. T32.29. eri- git auream flatuam, Dan. 3. r. habi- Nicodemus occultusD'ifcipulus Chri- | non tat feptem annos inter feras, 4.29. fti, Toan. 3. r. 1 7. 50. 119.39. | 30. 30. ingens fuperbia ejus, amplitudo i tere dominii4 & cr Nisive sdificetur ab Affur, Gen. faie 14.2.9. udelitas ;xplicatu;* pb Y IO.IÍ. penitentiam agit de peccatis yobit Nabuzardam dux : militie regis Ba- fuis, Jonz3. 5. * defolatio & deftru- 1629 &io Ninive, NahumrI.* q2.7 T5.* & mo- bylonis deftruit Domum Dei, muros Soph.2.153. Tob.14.5. ftabit in ju- L Mi erufalem, & populum qui remanfe- dicio, & condemnabit obcecatos Ju- hnül , rattransfert cum omnibus vafis tem- umet pli in Babylonem, 4 Reg. 25. g. ]e- dzos, Marth. 12. 41. tercáe rem. 59. 9. IT. T 52. I2. — Nee filius Lamech, Gen. 5.50. prz- co diving juftitiz, o Petri 9. 5. &- Joyus QULQ- Nachor avus .Abraham, Gepgf. II. Nadab & dificat arcam , Genef. 6. * ingreditur 150 | Abiu igne. confumun- arcam, 7. I. 7. egreditur, g. I5. ac- |[.22 tur , Lev. Io. I- 116.1. Num. 3.4- cipit fignum federis, 9. 8, 14. com- : com T26. 61. mendatur, Eccli.44. 17. -^Nadab rex Ifrael Noemi uxor Elimelech ; RutliJ.2. ( Hl -c&ditur, I5.99. . 3 Reg. 14. 26. : . Novum T'eftamentum, Ter. 31. 51. Uh& Nabeffos filius Aminadab -pr ince'pqs Meatth. 26. o8. Marci 14.24.. Luce jdl H & dux tribus Juda , Num. E5 12 22520: I Cor. 11: 24. He » ber*8'—80 -l- 9: 02l Ó4 - 8.— -l-7. Iz. ïg. f10.16. TIS, 2 No- » 1 INDEX ^ Novum calum & nova terra/'po& Ezech. 16. 0. 36 t ao. g'I 123. þ3'7..* mundi innovationem ,. Ifaiz65.17. 1 Oblationum convivia cum gaudio LT .66.22. 2 Petri 3. 13. Apoc. 2I. I. Nudi veftiendi, Mfaig $9. 7. Ezech. celebrabantur, Gen. 31.45. Exod. 1g. 12. t32.6. Num. 25.2.. Deut. 12.* 38. 7. Yob.1. 17. 127.7. I Reg.1. 4. t9.12.* T16.5. i"'"vide Mi,fericor'dia. : atthg 250 260 39- 2 Reg. 15. 12, 3 eg. 1- 9.. 13: I5 , IParal. 29. 21. O. Oblationes impforum, 'Gen. 4 3. IReg.15.21. Pfalm 39.7- $49.7. f Obed filius Booz-ve;('RUth,, Ruth 4. 50. 1. rOv.15.8: T21.27. Eccli.35. 17. Matth. 1. 5. I5. lfa. I. Io. 143. 23. 161.8. T 66. Olediezd«m Deo ejusque preceptis, 3. Jer- 6. 20. t 7.9. T14. 12. Ofeaes. ':ïf: & que obedientibus fit conflituta mer- 6. 18:13- T9- 4« Amos 3. 22. Mich. ces, Gen. 12. 4. 117. 9. 25. T22.* 6.7. Malach. 1. 7.13. Matth.'9g. 13. ht xI r T26- 5. Exod. 1. 17. t 15.25. T19.5. T12. 7. Marc. ( o biEe omicid'um. j3. Hebr.195. .. I . « 1206,6. 123.22. 25. Lev.20.22. 125. Occidere , vide QI1e Deu4.40. I7* [1EC T. 19 Ocfiozias filius Joramrex ]u da,4.Reg.— 4. T17.15. TIS: 15. t24-8- T27. 10. 8.24. fugit in Mageddo a facie Jehu, T28-1.12. Jof. 22. I. 1 Reg. 12. 14 & ceditur, 9. 27. habet fibi fuccetffo- 21 rem Joas regem, 1 Par. 3. 11.- 1 rov. I- 8.33. 115.31. Ifa, I. I9. T Ocelas fimplex & retus, . Eccli. 35. & 49-18- T55.2. ]er-7.23. T 11.4« d I2. Miatth.6.22. Luc.II.34. u r 17. 24' 1-35'* Dan' 3- I6- ECCH.SS.?. Oculus nequam, Gen. 6. 2. Prov. Mach. 7. 3o.- Matth. 4. 1g.. T 7. 24- 6.13, Ecclef. 4.g. Eccli. 14.8., t 31- : j 18.21..115.3. T 17. - T 25.3. Luc. I4. Matth. 6.22. Marc.7. 22* ^ u 34 L] 0. 16.' Jo.2. 7.. A&or. 4 I9. 1I.34. 1 ]oan. 2. 15. X 2. Rom. 16. 19. Phil.2. g. 12. Óculorum cuftodia quantopere fit 1 lhat.4. g. TS-FS- 1 Petr.1.22. Ja- neceffaria ad vitandum peccata, Gen. cob. 1.22. . 3.6- 16-2. 134-2. 139 157 1.99- 7- ; ^. Obedientia inferiorum erga fuperio- 2 Reg.I1.2.* T13.1. Prov. 23. 26. .ges8, vide Subditorum officium. 33. Eccli.9.5.7. 8. 9. II.* t25. 29.* Oltio Omnis debet effe fine vitio 41-25.. T142.12. Jüdith 10.17. 19.* &ut macula, Levit. 1. 3. 13.1. T 22. 1 12. 16. Dan. 15. -* Matth. 5. 29. p uH T - 49. Num. 28.3. 31. Deut.1 5.21. Rccli- 9 Petr. 2. I4.. Oculus mentis vel intellectus, Num. 35.114.. Ezech. 43. 23. Malach. r. 24.5. Deut.29. 4. 1faix 6.9. Luc.24. ! . Oþ.lationes Deo grate coditus ac- 39. Actor.26.19. Ephef.r. 1. cenduntur, Gen. 4.4. T 9.20. 114.17. Odium, vide Invidia. Lev. 9.24.. Judic.6. 21.[13. 19. 3Reg. Odio habenda -malitia, Pfal. 96. 10. .£18.38. 1Par.21.26, 2Par.7.1. 2Mach. z 1138. 21. Amoss.Is. T6.9. 1,92. ] 2.IO. 12. 9. rRom.. Obiationes quotidi ang, Exod.-' 29. 98. Num. 28.3. 1Efdr.3. 2.- I"o Offerre prq defun&is, '9 Mach; 12: E RT at Ri u i al a "Oblitiones propriorum filiorum, Officixim fubditorü ä Tev.18.21. T20.2. Deut. 12. 31. 118. ditorum. m, videxinf;'a Sub. 1o. Jud.11. 39. 4Reg. 3. 27. t16.3. Og rex Bafan cæditu;', ' Num. 21.33. . 117.17. 121.6. 2 Par. 29.5.. Pfalm. eut.3. 2 T 29. ".. 1/ 531, 4. Pfalm. 135. 20« 195-37- Afa. 57. 5 ]er.731 1195 s QOse- Xä -- QiäLtha - D i 14-—13-* 155. 8. Matt'-a-. 5. i4,€ 31 Onef/phero optat 'Palllüä mifezi cbr- 10 diam, 2 1:m. I. 16. 22. Matc.B.32. Joan. 12. 4« 113. 8 Ozias fommus -| facerdos . offert þro Orare in nomine Jefu, joan. 14 15- 2( T I 5016- T I6' 23' 260 I J()an- S .I.'-gu !—Ieliodoro,w 2 Mach. 3. 32. cditur, rare qiemadmodum oporteat, fre- ) 4- 34- quenter ignoramns, Miatth, 20. 20. $ Opernm 'mgrït-a, & 'retributäo; few merces, Pfalim r18. 112.. Prov. 1. I8- Marc.10. 35. Rom.8. 25. Jac. 4- 3 ] - Kccli. 55. 1g. Ifaiz 3.10.. Matth.s.:2. Orare noctes & dies, Pfal. 178. 62. 110.42. 116.27. 125.34. Rcom. 2.6. Luc.ig. 1. 1 i hef. 3. 1o. 1 Tim. 5« s. 2 T imc r. 3. y Cor. 15. 28. 2 Cor. s. 1. 2 Tim. 4- Orare fine intermiffione ,, Matth. 7. À gne - 9. Hebr.6.10. t10.55. 111.25. Jac. l: $.24. Apoc. 20. 7. 9. T 22- i2-. 7. Lucw 11.9. T18- 1. Actor. Io. 2. Opera mala Deo difplicent, & po- Ephef.6.:8. Col. 4- 2- t Thell. . 17.. sam merentur, Gen.5. L. d- 4.7- 16 Orare ut fidei predic:tio fucceitus Q22 L^X habeat felices, Ephef. 6. 19. Col. 4.5. 3 .8.6.7. 1 7-4. T9-6. TIrT-4^ T17 2 'l'hefl, 3. T. i4. ] 18- 20. ] 19-11. 24-26. - 20.5- Dg. 3- 42.21. —44. 16 Exod. 3. 9. T 7-. ^. Orare alium pro a lio, Terem. 42. i. i * D. 10 * II* I2.* I4."* 25-* 21* 20. Baruch 1. 13. 2 Mach. 1. 6. Ephef. 22.* 131- 13- 1 32- 9.27. 28- 33- Lev. 6.189- Col.4. 2. 1 'Thetf.5.25. 2l heff. demceps per Oomn es fa- 3- 1. 1. F'im. 2. 1. Jac. s. 16. ïO- /12'« n - Orare pro inimicis, Nutn. 15. 22. » ere Scripturg libros. l] Opera bona Deo grata funt , & 46. 2 Machab. 3 33. "Math. 5. 4f* Y p remium merentur, Gen.4. 4. 7. T 5- Luc.6.23. [23.34. A. 7.6o- 14.9-9. 1 8.20 21. T20.7. T22. Ozare Sanctos cum' Chiifto regnanf J ! 24- tes, vide Sanctos. ( 316.* 3- 26.4.5. - 29.32- Fxod. 1.20. T20.* 123-22.25. Lev. 1. 45- 44-45» rium, Orare pro defun&is, vide Purgato- Y fi & fic deinceps per totam $ :ripturam. Operari bene propter mercedem & Oratio quomodo,. quando, cm,& !f getributionem licitum eft, Pfalm t18. ubi fieri debeat, & quid petendum, Num. r1.15.24. Deut. 4-7.. [udic.10. f 112. Matth. 5. I2. 2 T'im.4.8- Hebr. 4 * 31. 20. Noni n quolibet Opere homo IOo. I&. 1 Regumi. i1.. 2 Reg. 22.2-7. ;'* peccat, 2 Perr. I. Io.. J Joan. 3. 6. s. 3Reg.3.7. l1aim65.24. Amos 7. 2» 54* . I8. Eccli.35.26. Tob.3.1:.* [udith4. $ "bonorum commemorati, 11. Matth. 6.5.9. 17.7. 118-19- t Operum 20.20. |21.22. T26.39.. Marci 11. " 4 Reg.20.3. Job.6.2.3. Pfal. 17.21. 2,*.0 T Ia 33' LlICæ II- 'Z;. Q, ï [8- [.. Opera bona quz fint,. vide]Bonzï t22.40. ]oan. 4.23- 3 0.51. T 14« I3* Opera. ) TIS.7. 16.93. AG.1.34 24. 12 42- T4. 24. 31. T10. 2. Rom.g. 25. 9 Opera a nobis proximo exhibita 112.12. ICOr. I4- I3. Ephef. 6. 18. tamquam fibi ta&a repatat Deus, five bona fint, five mala, Ifaiz 37. 23. jer- Coloff. 4.2. r'Theff 5. 17. 3 l'im. 2- 1.19. "ach. 2. 8.. Maxth. 25. 4». A&. 1. Hebr. 15. 18. 1 Petr. 5. 12.. 1 joan. z.4-. jac.1.6. 145 . 15-13 /APOC'- 9. 5. I Cor. . I2 I9.10. T22. 9. : n Opiniones, & . Cogitationes hominuin - Orationes , qu& fi :15: quem admo- frequenter funt erronez, Lev. 10. I. enef; 1. Num. 15. 30. Deut.12.89. T29. 19- 'dum oportet, exaudit Deus, j .3 Reg. 15. 9. 2 Reg.6.6. Prov. I2.I5. II. [21.17. Exodi2.24. T.3. 7- t ! 1fæ.;z.:ïzx..2. ifaig $. 21. T- 7* 12 6. 5. ng.gg. 27. Deuter. 4- 7- T"ffs,'* — n IND X 1 D at .,IO. —l-gn 16- TI20[7-ISC ötiæm, vide Xcedia.- u ih 2 REgo 220 4- 7-» 3 Reg- 130 6. T 17- 22- Ozias lácerdos recipit Achior in do- liabent 118.36. 4 Reg.13.5. 120. 5. 2Pa- mum fuam, judith 6. 19. Przfcribit of Fa ral.32.22. 133. 13. 4 Efdr. 15. 7. Ja- Domini miferatióni tempus quinque b 245 A dith 4. 8. 12. 'T'ob. 3:24. Pfalm 3.5. Jï p - T4-4- 19-13. T17- 7- T21-25. 133 dierum, 7. 23.. Ozias, vide Ufia. | 22 281 7. 149-15« 1 54- I7* 1117. 5. j119. P. 1Con I. T144. I9. Prov.15.29. ccli. 4« 9 Xf 1.21.6. T 36. 1. t9. 149. 22. [faie $10 Jatt Zafum cum —q'u*ibus' nönþ»» fit iheühä 39* I9- 137. I5. 2I. T55.7. Jerem. dum, Exodi 23. 32- t34. 15. Deut, G.f 290 120 Threno 3- 560 Dan- IS. 440 JO' 7:3- 129.13. 3 Reg. 20. 36: q2. Pfal. g n&€2.3. Zachar. 13. 9. 2M ach. 3:22. actum contra Dei voluntatem cum dd. . Joan.9. 31. A&or. 10.4. infidelibus initum, punitur, Jud. 1. 24. Jone 4 Orationes quorumdam quare non $. exandiat Deus, Deut. 1.45.. t31. 1S. 27. 13. 5« 3 Reg. 20. 54 41.- 2 Paral, I9. 2. I IHni Jud. 10. 1. 1 Reg. 8. 18. Pfalm 17.42. "Pa&um init Deuscum populo, Gen, . Dati Prov.1.28. T 15.29. T21.13. T28. in om 9. Eccli.34. 29. 31. lfaig r.15. ]e- 17.2.7. Exodi19.5. Deut. 5. 2. Jer. M "Y rem. 7.16. T1I.II.I4. TI4. I2. TI5. 31305« Pac&um ï; . Ezech.g.18. i14.16.20. Mich,; init pop'nxlus'cum Deo, ]0; 122 fux24.25. 4 Reg. o 3.3. 2Paral 15. P 9. 4 Zach. 7. 13. 4Efdr. 1. 26. 2Ma- I2. 123. 16. 2 Efdr. 10. 29. - 4 Ef chab.9. 13. Joan. 9. 31. Hebr. 12. 17. Pareutum officium, Gen. 1g. 19 x (.20. Jac. 4- 3-. eI 1960 24.- 9. T 250 6- * T 34-- 4,; 29. É 12 z Orationum « Sah&orum exempla, 149.* Exo di10:2. 112.26. 113. 33« lt e. Gen.32.9. Exodi 32. I1. 13. Num. I4- T21. I6. Lev. 9. 29. Num. 30. 6 ; 2Thei 14. I9. Deut. 9. 26...3 Reg. 8. 15.* Dellto 4" 9- TG- 7--200 : T IIO 19' TQI.R 251T , Reg. 20. 3. 2 Paral. 6. 16." t 14. 1f. N v 120. 6. r2. 1 Efdr. 9. 6.* o Efdra 1.* I9. $22.15.19. f32.46. Jof. 4. 2r. H Sap. 9.* Eccli.25.2. 136. 1. 1. fa.* I Reg. 2. 33. 1 3. 13. 3 Reg. 2.1.. Job. I. 5. Pfalm.77, 5. rov.1.8. T4. T. li Bar.1.17.212 1 2.6.* f3.L9. Tob; T5.7. F11.29. |13.24. 49 18. I -3010 12- TS' 7" -t-IS- I- Jrldith 910 2. 20.7. T22.6.15. T23-13. 129.I7. lI 116." Efth. 14. 3. 1faie 33.2. 137. Eccli.4. 23« 7.95- 18.22. TTTE 1, Ec 16. 164* Jer-10. 24. 117.13.14. f t25.10- T 26.13. 1 3911« 132-9h* Pas I8.19. 132.15. Thren. 5.* Dan.o.6. 32. 142: 5- Tobis 1. 10.] 4.* T IO:I3. P E 113.42. Jonge2.* Habac.3.^ 3Efdr. T14.5.11. r Mach.2.49.64. 9 Mach.. Ron, 9. 74. 4 Efdr. 3.* 16.38.* 1. Machab. 6.24. 28. 1 7.20. 21, 27- Dan. 45 3* Thari 7.57. 2 Machab. 6.30. AGt. . 24. Matth. 10. 57. E làng Ordiuis facramentum, Joan. 20. 22. $ lim.3.15. Tit.2:4. Phet 6-—-*'0 (;01. 3- 21- 13) C 9* tum T.5. I Tim.þ4.. 14. 15.-22. Q,Tim. L6. lr Pajchatis ieftiinftitutio,& celebratio, Exod. 12.*-113-6. q23- 15. 134 199 — IT oreb & 'Zebxïnte'r*fïciunmr , Jud. 7. Lev.23.5. Num. $. 2.Ti. 2537 A 553 Deuter. 16.1. 6.. Jof. s. 10. 4 Reg. 23. 25 b/Zæ!um pudicum , pacis & charita- 2I. 2 Paral. 30.1- I $. 1. 35- 1. 1 Efdr. Chig tis fyimbolum, Gen. 20:I3. 1 45-Ide15. 6.19. 3 Efdr. 1. 10. 17. io. Ezech. Lvün ] 49- 10- T 40- 34 Exod. 4. 27. Lucz 45. 21. iMatth. 26. 1 &re 1*5. 20. or. 20. 37. Rom. 16. 15. Luc. 22. " 9. ,Marcf I4- I2- Onr 1Cor. 16.20. 2 Cor. 1 Paffores, prgceptóres m E d 12. I lhefi. : & alii præf&- dicit 5.?6. 1 Petr. 5. 14. &i qua, d;beanc eile folicitudine, & cura :; l BIBEL iïþi;-fiïäs- * cura i eos, quos fuæ;-fä)dgeï; .commiffos Ro omam;,- 27- *XQ'S : n :, fmuur NZr,c-mï;, indo« habent, Prov. 27.93. 24« .»ap- 6.:23» 2 liun. 422* L fcribit * Matth. 18: I2« T ..,Eanlus -nemi ni vo]um effe , foheri, 96. Ezech. 34« 4 Joan. 1o. x1.^ T A&or. 20. 33. 2 Cor. II '9-11' TIQ-IS' iinque 24.45. Luce 15.4- li 13. I-* T 17 9. 11." 118.8- A& ;420- 92; 289..31. Rom. 9.2. 3. 132- *u * 8 tur olimy Saulus AMtpto g 59- 19 t Cor. 4« I4«. 2 Cor. 11. 28- 29 Galat. TI3CIe 9334 z 3-.' I 9- D P2x que dj temporalis, quedam ietlte Pxn es & longanimis: eft. Deus, gterna, Genef. I3.6-8- 126.22. 145 Gen. 6.3. . Exodi 24. 6. Numn, I4« 18- . Levit. 26..6. INum. 6. 27. ]erem. )Deut. 29. 7.. Eccl. 25. 2. 1 .28.15. 19. Matth. Pfal.g$.15. T1102.8. T 144. 8. Ec- ;l Sllm clef. 9. 12. Ifaie 30. 18. . Joel- 2. 13- 5. 9. Marc-.9. 5o.. Luce 14. 32. . AG. L2 on£ 4.2. Nahum 1. 3. Sapient. Il. Fa 31. Rom. 12, 18. 1 Cor. I4. 33- paral $ 4. T 15:1, Matth. 18 27.. Rom.2-4- E hef.4.3. 2'Tim. 2. 22.' 1 Petr, 5. Lf limin;d6.Petr.4.9.— pro He—br.ïg. Idi -]ac;.-33118. Apoca'l. ^C Patientia «t lo*nganumtas fide ifmh n Genn ' 6$ax interna quä];isc eft iht&f ADeum, h 20 in omni genere afllictionum, Gen. I2 -& ejus amicos, 1f:ig 2.4. T 9.6. E 46. 2 Reg. 16. 0. Job. 1. 20. 12:9. :O, ]0 ; f 20 * Prov.g.TI. [14429. T15. L- 6.7. 166.12. : Ofezg 2.14. 20. Mic x ir6 32. t 25«15. Eccli. 1. 29 3 2.4. 9. Zach.9-19. Luc.2.14.. T24. 36. i. 15 4, Efdr; 10 a 15 $ 'I..Ob- 2. 8- z Machab—. joan.14. 17. T16.33: $20.19. At 6,* 209 T 7' * ;Matth. 5.59. Rom. :5. 3. g 1 I2 2. T 15. 4 2 Corinth. 6.4. .Ga- IO. 36 R;om,'.: 5.1« Ephef. 2.14. PþilT p2 i 22. Ephef..4, 9. I Thell. 5. 14. Pacem & .miferico rdiam prgmitthn: 1 lat. 5. : LFim.6.11. 2 lim mendaces prophete, Jerem. 6.14. T8. .. 6 2 '—]vvll eiï'. [ . M 2.53.12. I etr- 1.6...]12-19- T3«14 8.I2: -T 14- I3.. 1 23- 16. , Ezech. 13. 1 » tan 17. [4«1, 2 Petr. 1.6.. Hcbr. 1036 » d9 16 L .. Michig. 5. 1 Lheff,. 5. 3. 4 l125 112:3« Jacobi 5.7. .. Pecea*z orioo Gen. 2. I Ó T. S mb . impatientia & ejus punitio , Exod Rom; 5.12. 1 Cor. 15. 2915 - L I4- 1 I-15- 24 116.2.7. T 17.2. Num Peccatum originale, Job. 1 44 15.14. Píal. 5o. 7. Rom. 3. 9.23. -t i II. I. IO.. 1 14e I- 28.. f 21 6. ng. 3. $. I2."* effectus ejus, Gen. 8.21. Ec- 291 /l j], Eccl: 2. 16 . T 44.0 - Panperes ,.vide Eleemofyna. cli. 17.50. Rom.5.12. 17. 16.2 z D 2202 ] ( Paulas.Judeus ex tribu Benjamin, 7.9-12. I3. I7.* Galat. 5. 17. E lo] m ]o.15 Rom.1r.. X Bhil. 3.5. natus & educatus 245 tollitur ejus reatus per Chriftum, yMach "Fharfi, A& 22.3. perfequitur Chri- Joan. 1.29;R0m. 3:23: 24« ]- 5«9. 15 ftianos, 9. 1. Galat 1. 13.. 1 lim. 1. 17:18- I9« ]6:8. 224 1812 433 « Gal.53.22. Ephef-2.5..; .. D 2 l.52 19* converfio .ejus ; fingularis, AG. pria aucto- Peccatum folus Deus pro ehratio, ..Pauhis do&or ;Gentil'um , Rom: 11. ritate--remittere. poteft, Exod.. 34. 7 a 3. T15.16.. Galat. 2. 2. . . I 'Tim. Pfal.18.13. T 3r. 5.. T 102. 12. 1faim 2 T 2 2 lim. . II. predicat Antio- 43-25. T 44.22- --534^ Jer-31. 34.. chiz, AGor. 15: 16.* 1conie , I4. I: 35-8. Mich. 7. 18 Matth. 9. 2. Marc. p2 Luítris, 14.6.7. "Vheffalonicg, 17: I: 2.5; Lucs. 5,20. 17-49. - Í Efdr D Peccatum Sacerdos remtstit au &ori- Euech ere, 17. IO. Athenis, I7.. 22. 28. fj 12 Corinthi,ig. 1. vocitur in Macedoni- tate divina, Matth. 19.18. Joan. 20.25. am , A&or. 16. 9. capitur, 21. 27. de- .; Peccatum reimitttitur per. Chriftum, ducitur Cefaream, 23.23. 30 vehitur I . iT i præfe: fai;ïa 53.* Dan.9. 24. Matth. I. z 2 ie: & qua 9 $ cI N-D EKX Perermnr !-'umüs &'adveme. in hac 9. Q*Tïf)i zgäï-zo 98. -ï-'z& 27. Maatci t 2. 5. Luc.24.46. Joan. 1. 29 .Adt. 9. vita , Gen. 15. 13- T 254 T-4p. 9 u L&J ÜP 4era. T0935. 43: E5 58. Rom. 1 Par. 29. 1s.. Pfal.59.32. ] 119. 19 425TS9 r Cor. 6. rr. Hs . 2 €or. Io 2 Cor. 5.8.: Phxi 3 20 Hebr. Il 13 S.9T. Gal. 1: 4 Coloff. 1. 14. Ephef IPetr. O. rf. h T.*2 1 "nh- r s. D it 9. I4. Peréprinationes pxe*tams grama fum IPsr.g,18. 12.24- [3419- ?-4 : fcepcæ funt utiles, 4 Reg. 8 AT« 4 Rezg. [ .t. O. Hebi/t.5. 9^ 12. 14^ 1 ]J0an. r:7 ? l 2.12. T3-$. Apoc.1.5. Pwmru & falfi cnmen, Exod 8 8' I Peccatümin c«pmtum fan&um Mat£. (28 LeV.4.5. 1 Reg. 19,6." 5neg. 12 QI A/ïdl'c 28. Luc. 11 I5. 112. I. gll Io. Hebx.ö 6 erem. 7 . ach.5.5. Malach. 3j .j 1e. 26 IJocm 5. UJJ.') E IM:ch 61 6ai T7:15:18- "F LI- 16 F 13.16. fo. 2Mach: :4.34- T12. 4R Päccafum-vmdlc'tmn chmans, Gerï. 3 thth 26.72. p Til 1. Jo. £. 0yr Lc- 4. iot-[18.9ec Exodi22.2 * w Per[a. invadunt Babyloneim Dan. 5. cli. 35. 18.- ]ac 8.4- 29. juxtaprophetiam Ifatz, 21- 9. Jer. M Peccantl ihinos fratri condonandum, 51- 8- H 44- 55. wdc Remittendum. Per[everantiz Gen. I9.15.16.17. ]'ob Xett Pmp*ter Peccatum': unius auit pdnco- 2.3: Prov. 3:51. 123. 17. Ezech. 18. rüm pumuntur multi, Gen.- d Num. d2* 13 r3. Eccli. 2:.2o: Frg 1 T 16.20.Jof. 7.* Jud..19. 85.; æRen» d 35. 9- i atth.1o.22. 1 15.22. 1'24« qua "Péccatum €ontra natüram, Gen; 16.* 13..-Làc. 9 54 Joan.6.62. A&. 2.42. Ex Levit. 20. 13.. Jud. 19.22.* . Rom És H.925; 3-43. T114.21. Hebr: 3.* fuo 27. 1 Cor.6. To- 1 T. r..16. 2 Petr. 3. 20. I ]oan J 24 Apoc. ; Peccatum ex ignorantia, Levit.'4. 2 216. f WiXoi 55 IXum.iS' 27 Lüc. 23: 4- Per/äczztta,( vide Cruær Jo.m.g 4.1 TI .24 A& 3 I7- Ihm. erfonarum acceptlo * dMllicita,.. nec ch:u I. Deus perfomm refpicit,- Lev. 19.I5. L Rerr- Peccatum éx mialitia & dat:a opera, Deut I.P2P-F-19/15. 7 Pean. y Num. 15. 30. Éccli. ro. 14.. Matth. . Paral. 19. 7. Sap.6.9. Job.52. P 59. 13. Joan II.49. A& 4. 1. Hebr. 19 Prov 18.5.- iog o - g. aT. 6. 5. TIOI - Malach. M t 5.15. I6. líaie rt. g Peccatorum confeffio,- vide fupra, JCCh'Vï atth 28; Tó: NIarc.IQ I4.Lu- Eonfefho é&26.21i Aft.Io. "Rom. 2. fI. 27 Peccátum non folum non imputatur, Adi fed étidm vere remittitür, & anima'ab- Gal. 2..6. Ephef. 69 'Coloff. 5. 25 Pj IPetiir.17. Jac. : f^. n luitur ac mundatur, Pfal. 5o. 12. Act. Perere , vide Orare. 2.38. I(,016II 2Pec1 L. 1 Joan. Perrgsà Chrifto vocatur, Matth. 4. [/ 1. 9. L 18. confitetur Chriftum, 16.16. appel- tüt a Pemlmm Déi ejus- populus Exod. latur &nmon, d. T8. " P-fo. d. ]oan. 19.5. Deut. 9.6. T 14.2. Joan.: 1.11. 26. 2.' appellatur Cephas, Joan. Pj Ephef J5 Fd- I.Petr. 2.5. * t9. 3- j 432. f Corinthi'T. I2. [3.22. 10, ^ - Pegzm lotió, vide fupra Lotio.- Gal. 2.:9: appellatur Simon Bar-Jons, Peregrizi; benefaciendum eft, (Jen. &Slmon Joannis, Matth. 16. 17.. Jo- P . E*(Od 22 oT. 'I-Q".g Lev. Ig. an. 21. I5. -negat Chriftum , & dene- pred "t f 23 22. Num. 15. 15.. Deu:. 16. catione facta pmnmentmm acit, IMatth. 14. or. To4. 14X T 26. r "6 69: 70« 79:75. pmdxcat &loqu:- füfcqm ; ïl 29. T« 2 "Zach. 7 [Q mr, A&orI 15. 4[2. TPAXES hat tl(), ; IQ« Dj Y anmcys hac æwüwi-hfglRwe-Tï* t ïd. 34 fanat c]audmrg—,, 3« 4 comdm- s&ur in'cárcerem, . I2.. . [3. 5:«1"1/. T29-1 d38«L. 1294 I) Petrus pnmus Apof'colorum, lVIau:h TSI:Ia .a Reg. 5-17.92. T21.15- I8- H 10. 2.. 116 18 T16 24 Luc 22 31- Phll:&hm csduntur , Jud 134.31- IReær-LI 1133 aQ ïlz 59. Jo:n: 21. 17-" 1j g.5iQd. fi« P/eacee fifius Romehæ, po&quamemc- T 18-27.4 & E) 9- 12352 itü C cilit Phacejam, fitrex 1frael, 4. Reg. t8-54 a g15-8-. contza: Phili heos, I$4525«27. pugnat contra Jerufalem, vide Ifaig 1de ges 7: 4. Ezech. lfaim 7.1. occidit de Juda.centum vi- 25 15. Amos " 6. Seph ach. . Mp ginti. lnlllld. vuorum uRO dte .2 Par Q h: ach. 29: 6.- Pbmee: Bllus Eleazari, E xod. 6 25 ID - Phaceja fllms Manahem fit rex Ifrael TJud. 20. 28. - placat eum zelo fuo, Num..25.7.12.. Pfalm. 105. 30 mit- H 4Reg I5.22. 23. - Péannuelturris 1ubverc1t.ur a Gedeo- titur in teuamGælaad Jof:22. I,, n ne, occifis. habxtatonbus civitatis, ]ud theee filius. Heh, d Reg I. 8 pe- d 9. & 15. 17. riit.propter fua peccata, 4. 1. ] Phzl xex Allyriorum copias adducit Phrao amemrpropcer Samm uxo- Jo gyem- Abraham, Gen. 12. 7. contra Jerufalem, 4 Reg. 15. 9- h 18' Pharao fomnia videt, Genef. 41 !I Piezas, v vide Bona opera; L qu& €i a;jofeph exphcan&ur, 4«1-255 Pignas falutis noftre. eft qpmtuq f&n&us;» Rom. 8..16. RCGI'. 1. 2I. 1 Pharao-AMfraelemn opprimit, feryn:ute, 242 Exod I«.* fubmergitur cum . cmgm t55 Ephef. 1- 13. f4- 0. fuo exercitu, 14.24. 29. Pzgmm . vide Ácedia. - E -;Pharaonis fili im accipit 5alom0n in Pilatus & Herodes fïunt cumcn, Luc. ipoc -I. "'I uxorem, 3 Reb Pl] vtus Chr:&um xnnocentem morti Pharao Nechao capit regem ]oa— niec chdz., 44 Réa. 23- addxcu:, Matth. 27.26. Joan. 19. 16.- Phari j.w: mvxt at ähuüum, .Luc Pl«ga Dcl, feu vmdl&t »cExod. v & . g.* D r 4.Qerr . 28* o Par.6. .28. & 1 04 Phdnf "eus & Pubhcanus ora.m: fïmul Pfalm T0 4 T1O4« 27.- Jer- 15. 2: $ ap in templo, Luce I$ . Io. Pesa peccati non [tatim univerfa ^A Pharifei graviter mcrep:mtur Match reinittitur remifía culpa, Num. I4. 20. HBCh 242,234 2,Rep..12- I3- 34* T24. i— L 3-7- 7- T. 116.4. 1237 JoanS«m t Par ar*. ) II A&or,7 51.52. 123.3. Phil. 5. 2 Phaffzr percutit. Jeremiam pxophe- Panirentia & fau;fa&xo pro pecca- J. 05 tam, Jerem: 20. 2. tis,. Pfalm.6. 7. Matth. 3.8. Lucz 3. 9. .A&. 2. 38- 18.22. 2 Cor. 7. 16; PLegiel dux tribus Affer, Num. I-13. m Pougelizs & Hermogcnes avertun- 'enitentia predicatur, ]exem. 7 3, tur a Paulo, 2'1im. I. 15. Matth. 3. 2.. 1-4. Lucs3.3 1. apïe Philigpus vocatur a. Chrifto, Joan. I. 13-3. 124-47. À d. 2.38. 13- 19 j. Jodn. 9«ab L17-86. [20. 22- 26.920. p 1 43* recenfetur inter. Apoüolos, Matth. 10. 5. Cupit videre Patrem, Joan. 4. 8- Penitentie verz, & non fitz pro- 103 Philippus diaconus eligitur, A& 6.5- mlffa eft.venia, Deut. 4. 29. - 30- JOH*I predicat in Samaria, Act. g. 5. pr tl- ..1Ré 93- 2Par714 T 29.6.. 7 30 g. 34 2f Ó 0b.22.23. Prov.29.13. Pfal. M a at Zthiopem eunuchum , A&. $. fufcipit Paulum & focxos ejus hofpi- 31.5. Eccli. 17. 23. lfaig 1. 16...] 0. v Jatth tio, AG. 21. $. 18- "F45.22- 1557« T:59- 29- Jerem. Joqt! Philiflhei perfeq uuntur Ifmelem, jud. 310 17-1 19-8- - 29- 12. T31-18-20. Mb tzech. n - "Eicch:18. 21/27. 433. 1 Ole 14 fï!ix;c;i ! Deïu; 1«911851.& 29* 1'334,; f)ivf. d $; Jocl. 2.12, Jon. 3. 8: Zach: 1.'4. 26 I ez.2.30.' Ezech. 1gY* [ 33. D«b iMalach.3. 7. É« T6.19.20, - ^6 I$ 18« AG- 3 1g.- T6^47:; T8- 31 1 18- I7. T15. 7- 14 »"Paenitentia agenda eft; dum fáni ïfv,i- lt om $. I7. 70l.1. 23.. Hebr- : I4e x Ti inus ,. Ecéli.17.24. $98.25,- - La L3 f 1 P H 2Pérp-42Ap0c.2.* 13* TRE-AL- ( Pe $ " 21 nitenti& verz exerhpla; Judic: - "Prophera, Vide Coneiónatotes, 3515 4 13.:2 Rég.12.13. t 24« To. 17. 2 Pa- E r X JProvideztia , vi $ g Q s d lip.12:6. f33-12: Jonz .* - Jadith & provideritia.. 1 » ) s * 4. 8- Matth. 26. 75. Luc. 7. 37: 44- btg Pfeudopropbere j & eo éwii pnmtlo, t15-18: T18.13. 19 ; p* u & quod non fint audiendi, Deut. T3.1- f23- 40 : -0;2-9 2 . ^ T18.20. 5 Reg. 13 T1. F 18- 40- T qzrei "- Ponitentik falfe e xienïpïz-t * Geää 4. 22. 6. 10. 4 Re o . Io:19. Prov; 2g:I9. 15212 ? 5 81 -38. Esod.g.gi" T 9. 27. dGis3.1::p28:7' T 56:10. Jerem. 39.16.: Jof. 7. 207 Judic. 1. 7.-' Y Reg. 14«I13.15. *F03." «p 27.9. "p og.tep Terni 15.24. 50: T I4-17:19. 9- 3 Reg:13.6. 29.9-21.25. Ezech.13." T I14-9. F 21. 27. Sapient. 5,5. t Vlachab.6.12. 42.05. 4-34, 2. 9. Ig.. Amos 7. Io. 2iVlachab. g. 12. Matth r Mich. 3. 5. "Zach.13. z. Matth.7.15. 8.13. 23 Hebr- 13.17. T 24. ir.: Luc. r2. T. A G.. 20. 29. U Ppsdicatores, yide Con cäcn*äföfäs. F RPraefediz, I Cór. T5. r2. Philip. 5.2.' Coloff.2:8. ; fTim.4. T. 2Tim:2. I7.^ 3 [ Tes. iePipunn E 2Pétr.2;* 1Joan.4. T. Jude.4. 9.* Precari vide ! O:nare.f & , Pfeudoprophetehabentur, qui cur- R — Pripitis fractuum de be»niüf —Dxeo,, fünt , antequam per ordinariam pote- . ejufque Sacerdotibus, Exod. 23. 19. ftatem mittantur,-Jerem. 14- 14. - 23* 2 1:34- 26. Levit: 25.10. Numer: 18:15. 3a. "F 27:i5. Ezech:15:6. Deüt. 18.4. f 26:2. 10. 2 Paral. 31: 5. b Antiocho; D 2 Efdr. to. Prolemens oppugnatur a tür, m 9. '5 z 1 Machàb. f. I9. init amicit'am Cum À "Tob.1.7. Alexandro filio Antiochi, Io.51. pug- ]ei Primogenita omnia JEgvp tiorum mO. nat cufn Alexàn riuntur, Exodi I2. 2 H d-ro A s -:r;;ox-i;t"þur » HI. rf Jic 9. Palm. 77. st. I.I$.. 6T 'T134-8- T 135. T0 Ptolemeus. Macer .veneno vitam iiimogenitum omne Deo confecra- fuam finivit, .2 Mach. r0. 12.13. - 1I.. tur, Exod. [3. 2. P&blies fufc Y 122.29.' 134: 20. ip.i.f:« fhofïäiäb'- Paulum. I Levit. 27: 26. Nur n. 3. 15- T5$- 17. A&iogig. " & Deut. 15. 10. r Reg.1.-24. Duc. 2. 23. Purgatorium , id.e 'H:- lïö,cu;—n' ubl fu'!ilï It . Primogenitorum jura,: privilegia; animz, que vivorum precibus; & ope- & prero [e] c'ativa í , Gen.2 pE 3 ditu *31- 149 3 fibus juvari poffunt, & purgantur, effe 1 Deutér. 21 15. 2.Paral. 21..5. - confrmatur, 2 Mach. I2. 43. 45.* [ -^ Primogeniti aliquando- a Deo reji- iVlatth. 5.25.. F 12. 32-. 1 Cor. 2. 16. ciuntur,- G aM E enef. 4g. 17«-;1-49.4, Rom. Philip. 2. ro. 2 Tim:1.19. 1 jom í R 9- ïa, IL. - Tred;tio &;.ejus punitio: Gen.' 37. 23. Tudic. £. 04 ia v I &ec:23.19: Ifate: 23. L Q n I5. 2 .Machab. «ds $ k * &.cp4- T. T'IQ'.ZO.' g^ nAadra 3qþm4!i :jejuni-i !eþxe.m-p]a, l0s $13:21. Matth. 26.14. 47." : : Moyfes , - Exod. 24. r5 T2f 18. Rie Proeiffo; vide Votam.- Deut. 9. 9. Ig. Elias, 3 Reg. 19. 9; regu ;?:quïïrqïones vDei cüm ïrc?hditione L junium, Re Chiiftüs, Mdcch 4. 2. Vide je Os«- l J ag * 'BLBLæcþa Liv, üqug - funht. "&i- £nodis ex;ah/gu&iat,ll Gen. I9. & Exoa'. tandx , Genef. 3. 1. 6. Prov. 25. 27. 5;.-933/2&»0,* inutiles ; I4." t19.9. 1 Reg. 23. 14. 26.27.28- . Reg. 7.* 2Paral. 18. 31]. T29o. 24« " Eccl.6.1 1. 17.11.Eccli.3.21. Matt.24. ^ I Efdr.8-22. Pfal. 4- 9- Tgo ."D' 90 bl- DE É . Joan.6. 52. Tt21.21. AG.1.6. I d* I J.'tm. 4 q6-3- zä*Tim,.z.;;& Tic. fther. 7. $. lfaiz 4I. IO. [43-1 nielis.3:91. T6.21. 93- 2 Petri 2. 9. 3. hi € Refugis civitates, Exodig1.13. INu- AO. 6,* Galat. 34 1g. «« Fendaw a .—'pä*cca—.ti"s:';. Ron.u.. 6." * p a mer. 35. It Deut. 4. 4I.. TI9.2. T- - Quies conti Jof. 20.* 3Rcg. 1. 5o.. 12. 28- .nge-t p cipu'l-(ä Dei b He- Regenerateo . vide .Homo. : i, breor.4«49.. - & t l io eft immutatio carnis II u Quietem $ paciä-m certam 'co,nfe—' Regenera in fpiritum,. Joan-3. 5.. cartialinm af- 110 27. 9. Luce 16. 22: A poc. I 13 fe&ionum in fpiritualem affe&um , ofem .. Quuietem inveniré animz fu& Y ? : Rom. 8.5.1 infidelitatis-in fidem , ; Je- loan. 1. 12. Galat. 3. 26.. 1 Joan. 5-1. E rt-m 61,6 M?tcþ. 11.29. $ innovatio mentis. per Spiritum fan- &t R. Gum, Tit. 3. 5. Galat. 4. 6. atque Betu adeocarnalis natur& in divinam na- 11$ . 20 R;lzääx':-ldvbüdet-jur, 2Reg.11.r. fm.ï turam ,. 2 Petri J. 4. Coloff. 2. 11. ut 12j 46. 1 Paral.20.I.- ui mali fuimus , fanctificemur , I - Rabfaces Sennuac herib arch.iþinder—' Cor. 6. 1r1. Ephef. 5.g. 31 na;, 4 Reg. I9. 17. 1faie 36 37* Regenerati interius , etiam exte- 8'3 Gen. rius in novitate vite ambulabunt, Ro- j cur- -" Racbel paícit oves patris fui , man. $.* 17.6. [12.1. Ephef. 4«22. POCC 29. g. traditur Jacob in uxorem, 29. 20. C lam tollit idola. patris fui, 31. Coloff. 3. 9. 1 Corinth. 5. 7. 2 Cïor. S. 3 " 19. ob difficultatem paspio ,Pef?cïica. ILS.': Ij Peltl'i 40* I c. tur, 35. 17 »Reges quid. facere » quidve fugere ;ocho: : Rabab explor äi;o';.es mittob murbem debeant , Deut. 17. 19. 1 Reg. 8.* 3 n cuim Jericho : excipit hofpitio s. Jof.'2.. r Reg.2.2. T 10.9. 2 Par. 9. I. T 19. p 5. Sap. 6." 9.* Job.34.30. Pfalm. n Jac. 2.:25..fervatur .cum. fuis , Jof. 2.IO. T1oo.* Prov.14.28. T19. I2. 6.17. yitam Ra hgal; uxor Salmkc')xi ^ —I-Pargl. 2. 120.8. 26. 1 28.15. T29-4.14- T3I- ^ I1I. .Mattb. 1.5...- N . Terem. 22. 2.. vide fuperiorum ot- Raphael. Aungeélus. Dnmml *&uedicus, ; & dux l'obiz, lob.5.5. 16.* 112.12. " Regzaum Dei vim patitür ; Matth. - Rationem Y)eo quifque pro fe red- II.12. Luce16. 16. Galat. 5. 16. - y futt diturus eft , Mattb. 12.36. T19. 23. poc;.O: F3* To2T- 7- & ope egcnum Dei fpiritu ale , internum t25.31* Rom14. I2. 2 Cor. 5.10. & xternmn, Genef. 49. ro. Num:24. ul die Razia: Judgus. gladio. fe interimit , j4 2,Mach. 14- 37.4- 17. 1 Reg. 2.10. f3.9-10. I Par. 18. t . Razom adver faryiusþ lfraelïs , 3Reg. 11. . T29. 24 Pfalm.2.2.6. 19.8. f 0'03' XIi-25. : 21: 29. T44. 7. T 71- - T109- " TI44- Rekecca filia Bathuelis, Genef. 22; 11. Ifaiz 9.6. 11." [32. 16« T 40.9- 142«1. Jerem. 23. 5.6- T35." Eze- 23. uxor lfaac, 24. 50 parit gemi- chiel.34« 23« 1 57. 24. Dan. 2- 44- T4- nos , 25.24. emplts Rechab pater-]onadab, amici Jehu , 33: 4 I4.27.. .T. 9- 24-25. - Ofes 3. . regis. lfracl , 4 Reg. 10. 15. 5. Mlich. . Io 40 T 5- I- ZGCh. 9. 9. o $ . Redimere" govic Deus fuos mültis 31:32. !3 'Lucæ' 1.28.-4( 12. [ 22« poium be 1 Lal CINDEX tatis T:22-29-' "fQ"-Qþ [oan. 6.14- T 12-14. M * fodera: iqeun"t;;-»I;Machïgg;!gg, 4.10. I7. 27- t 12 1. [ 145 17:200) ETW eut -ä.;.. H 28,933. 36. r Tim. I.17. Hebr. omanorum /Gentiliu 9 [ Relizquentés omnia pr;)pce;riChri«— Mach.8.2.6. . nj lauä,i d ftum , centuplum . recipient , Matth. Romanorum : $& '19.29. Marciro.29. Lucz18.29. - Chifiianoram Imu, Rom. 1. g. t g. Re'uquit & veftesSanctoraim, qüam * Romanos. deftru Quros J*-'wfä*fe'i' j vim a Deo habeant, q«uiaque pet:eas & templum Domini , Num. 24945 $; operetur Deus, ut pallium Elig, 4Reg. lfaiz 5.26. t6.1t; :Daa.9. 26. T 11. namt 2. 14. offa Elifzi, 4 Reg. 13. 21. fim- 3o9. 31- Luc.19. 41. bria Chrifti , Matth. 9. 20. T 14. 36. II.4 . x iA AR 12 fudaria Pauli , A&or. I $« 9. I2. umbref Rs5en primogeni tus ]acæb nafutm:, thitia Petri, A&or.5.15. Gen.29.32. violattbórum patris fat, Qut Remittendum. proximo. in nós päd-. 35. 22: dantur ob.id primogenita «jus Com] canti , Eccli. 29. 9. Matth. 5. 23. 6; filiis Jofeph. 49.4- f Paral, 5 . 13- T18. 22.35. -Lucs 17. 3. Eiphef. LE Legl 4. 32-- Coloff. 3. 13. nititur fratrem füum Jofeph libera- re, Genef. 57. 21. 22. 29, . dicit pa- Suc Repudii libellus, Deut. 24. 1. Ifaie tri: duos'filios meos interfice, fi nan ceffu 5o. E.. Jerem.. 3. g. Malach..2..16. reduxero Benjamin, 42.37. filiis Ru- 26 L Matth.5.50. T19.7. Marci 19. 4. ben primo re quies datur, Num. 32.* Re[pb4 concubina Saul , ad:quam Deut. 3. 12. -:39: 8.. Jof. 1. I25 i4*13. 7.6 ingteffus eft Abner, 2 Reg. 3. 7. .cu- 23. cxduntur, 4ike 159 feruntur ad terram . À .-. IO.. 33* trans- 2.20 ftodit eorpora eorum, qui.in crucem flyriornm,. 15. D j fublati eránt, 2I.Io. 29. IPar. 5. 26. fecundum. prophe- Süc Refurretlio mortuorum, & carnis ad tiam , Gen. 49. 4. «dificant. altare, um loriam facta mutatio , Exodi 3.6. Jofum 22. 10. dimicant contra A j garenos, I Par. 5. 1c. 2 T t Reg ob.I4. I3. 119-26. T21.30. 1fa.26. ?0 X9. T 66. 14- Ezéch.37. 1. 9. Dan.12. iKb Moabitis,. Rutþf.,r.z; " 3 CC*i.i)it. T2.1 12. Jons 2. 11. Soph.5. g. 4 Efdr. r. eam uxorem Booz , & parit Obed À. Sat 16. 114.55. 2 Mach. 7. 9. 14. 25. Mat- ;7 ta fo] th&i 22. 23. 31. Lucz 20.3«. Joan. 5. 4 13. IPar.2. 12.-'Magch. I j - x Tlenti 21.28. 16-39- 1 11.24. ACtor. 24.15. SEZädfflm ; Gen- 2'0 2; EXOdi 1)6-2"3. e 1 Cor. 15.* 2 Cor.4.14. T 5. *Collolf. Vat 3.4. Philip.3. 21. T4.3. 1 Fheff. 4. 120o8- 123-12. T31.14. 17. 34 21. litur 13.16. 2'lim.2. I1. Apoc.20. 12. 35:2. Lev. 19:3. T2 I5. T25. iu 4. Num.15.32. t2g. 9 3?) eut. 5. 12. 0m Revelationes & vifiones, Jof. B. lda lfaiz 56. 2. 4. T58-13. 166.25 .je- 4Reg.17.9. 21Mach.3.24. T5.2. ] rem.17. 21.27. lech. 20. I2. T22. fe f 10.29. T 11. 9. vide Apparitiones, T 9. 2 Eídr.15.16.02. 1 Mach. 1. 47. Teliio Reboams filius Salomonis, rex Juda T 2-15-34-41. 2Mach.r5.1. Matth.12. i conftituitnr, 5 Reg. 12.1. deficit I- I f0. Marci2.25. -13.2. 16.2.. Luc. $a] Írsel a Roboam ad Jeroboam, 12.19. 4« 16- 31. 16. 1. T13. 11. 14. 114 T.f precipit ei Deus , ne pugnet contra 24.1.Joan.5.10. 17.22. T9.14. A& 13. tur ) Ifrael , 2Paral. 11.2. oppugoatur a fat | Sifac rege JEgypti , 12. 9. moritur, Lje27.44- T15.21. T18.4- 1207 7- E. Tios or. 16. 2. Hebr.4.4.10. ha 3 Beg. 1. 31- regnát A 4 biasx filius ejus Sacerdotes Legis, & horum mu- $l pre «o, I5.I. nus, Exodi29.44. 130.7. Lev.10o. Roman: cum. 122.* 124. 3- Num. $ htti - ] udæis) pacis & fgbie4 I 67.9' TQ,I-,* 3 10. 1 ! - $ 1VBLI C U $; : H TA ;1o- E. 5'.'*/'11'. (fe IG-."G;-;, 1318.1:5. 'gem fuper Ifrael ,*5 Reg*.—x 1254 Do- minus apparuit ei per fomnium no- eut.2T. 5. 1 Reg.2. 28. 35* 1 Par.6. .&e in Gabaon, a quo fapientiam po- $1 9. - 2 Pal". 26- 170 E'Z:Cch, 44.' 15'. 20. Iebr. 5.7. T 1o- 1I. fulat, 3. 5. 9. 2 Par. 1. 7. dirimit li- lill&, -Sacerdotum multi tudo in veteri'Le- tem meretricum, 3 Reg. 3. 16. 24. de ge, IParal. 23.3. ubi numerantur 1 ejüs fapientia, magnitudine- divitia- (ilem 9o00. - rum , poteftate , & minifiris, 2 Par. N i3 Sacerdotum ALegis' indumenta, or- 9:3. init fedus cum Hiram rege T y- TL pnamenta & ordinatio ;* Exodi 2g. * ri, 3 Reg. 5.12. poftquam adificavit oann, T129.1. 139- I: -T 49 I2- ev.9. 1. g. templum , dedit Hiram viginti oppi- Sacerdotibus dantur decim& & pri- da, 9. II. venit ad eum regina Sabat, 10. I. Mattb. 12.42. Lucg11.51. - Cltur, mitie, Num. 5. 9. IO.. T 18. g. r1.* is fui, Deut. 18.. 3. ut liberi a folicitudine dificavit fanum Chamos idolo IMoab us comparandi vi&um , poffent vàacare in monte , 5 Reg. 1I. 7. Chanan&os facit fibi tributariosg I Par. 8.7. un- &b Legi Dei , 2Par. 31.4. * vide Deci- Ibers 1Tnc€., gitur fecundo i n regem, 2 Paral. 29. it p Sacerdotibus Legis aflignabatur ne- 22. moritur, 3 Reg. II. 43. fuccedit [ínon ceffaria vitz füftentatio, Exodi 29. ei filius Roboam, I4. 2I- Is Ru- 26. Lev.2.3.10. 1 3.13- 1 6.9. 19. T :Salus , vide Beatitudo. 3 a 7.6.32- T 10. 3. t24. 9. Num.3. 48. $aumari4, que oftea- metropolis 4 5.9- 118-8.11.28. Deut. 18.1. 1Reg. fuit decem tribuum Ifrael, exftruitur, il 3. R Mans- 2.29. 4Reg. I2. I6. 1 Par. 6.54. 2 eg.'I 6. I7. obfidetur a Syriis ,. 4 I, IS' Par.51.4. 2 Efdr.10.36. Eccli.45.25. À eg. 6. 24. qufïdetur ab Affyriis uf- " Sacerdotes mali & eorum punitio, que ad tertium annum: capitur &ab- .ophe ltáies Num. 16.* 1 Reg.2.22.* 3.13. 3 ducitur populus, 4 Reg. 17. 5. con- Jà Re !':2. 260 lfai& 3- II( ]er-2 S "f' . tra Samariam ;prophetatur , lfaie 7. ». Ofeae 4. 6. 9. fs. * Malach. 1.* Tgo 7. EZQCh. 23' i Of. 8.* 130* [ 0$3.12. Mich. I. 5. iccipit *|2.1.8. 1 Mach. 7.5. g. 21. Qbedy - Sacerdos, non Lex, aut $criptu- Samsztia nolebat recipere Verbum ra fola , eft judex quzftionum exo- Dei, Lucsg 9. 52. recipit verbumDei, E A&OT- 8 L -S'o rientium , Deut. 17. 9.12. Malacbiæ iferetur 'vulnerati ; 2 Samaritanus m . Sz;crijïcium novi T'eftamenti : appei- Lucz 10. 33. 162 latur juge facrificium , Dan. 11. 31. * Samaritana loquitur bu'm Chriíto p . d25 Ti2 II. celebrabitur, donéc veniat apud puteum , Joan.4- Dominus, 1 Cor.11.25. - quere Mif- Samfow nafcitur, Judic. 13. 24. juxta g fe facrificium & Oblatio. promiffionem Angeli, 13.3. uxorem $J accipit in "Thamnata , & dilacerat j Tag. Saddncei negant mmortuorum refur- re&ionem , Matth. 22. 23. Aétor. 4. leonem, 14. 1.5. Io. nocet Philifteis, 1 d L I2328.. eifque vim infert , ul2 Salmanesfar tex 16- 29- 30- ?5.»4. g. moritur, ]uc Aïï'yrior.um egr-ved'i- tur prito contra Samariam, & trans- Samttel, 1 Reg.1. 20. adducitur ad u fert Hfrael cum. Ofea rege. in Affy- domum Domint in Silo, I.94. vo- MU rios, 4. Reg. 17. 6. fecundo capit Sa- catur a Domino, 3.4.Io. congregat ) T [I mariam, 18.9. üniverfum Ifrael in Mafphat, & cla- .. Salemonis filiiDavidis nativitas pro- mat ad Dominüm pro Ifrael , 7.5.9. mittitur , 2 Reg. 7. I2. nafcitur , 2 pofuit filios fuos Judices in Itrael, exv Jo Iïleg,u 5. H Jrïm». 24. ungitur in Re- 8.1- probat fe inmocentem , 12. 3. Nun in- ] IOI JD * E I..N DEX* interficit Agag, 15. 52. Davidregem Geuef 9 90 1486« Enodi g,mg PUR ERE s ROE h 9] T eut.9.27. 3Rep.19.36. I Par-29.18. 21 hetat Sauli' poft mortem, 29. 15. I6. 2Par.5.42.. T'ob.7. 15.. Efth; 13.15. ccli.45. 25. laudàtur, Eccli. 46.16. T 141018- Ifaiæ 63- I7. Dan.-g.ssg ' £ L Sannaba'lat- pretectus Samariz-co- -; $anéti. funt..cum Chrifto in .colis nátur impedire t ; regnantes , Joan. 12.26. 1 17..24..2 2 Efdr.2. Io. empli ääiücacib nem, Or. 5. g. Phili p. I. 23 Apoc 3 21 $ ? X « Sa;g&u:*e& Deus;i,- Ifayiæ-ö. 3 A poc T7.9- T14.13 * San&i etiam vita- de/fun&-i:frxe&ä' à 2 . :S;n(*i)cvi, &: muhdi effe deb;evxhu"sï, 'Le'irf. nobis laudantur, Eccli. 44..* - Joan. ) II.44- 119-2. [20.7.26. 1 21.6. Deut. I2.26. in Santtis fuis: ; 4 Àl 26.19. Ephef. s. 26. 1 Lheff. 443. I Pfalm. 150. 1. $ $ Deus vlaudaþiul'ä Sané& ; Petrir.16. qui fanctus, fan&ificetur * i judiclabun ; ts quære*zjmdlcæ' y adhuc, Ápaec.22.1E. - bunt. Saünctum Domini, Exod i äg;*a.» Le- San&i faciunt | mi ra&hlä, | ucNïoy— Mi vit. I6. " P fes & Aaron, Exodi7. t9. f9. 1Io. 4 IJucæ 'I. I. Im. 113. 2. '?Vlattþ.- 7- 6. TII. Elias éxcitat püerutn mortuum, Sancti þro hobis o'ranc-', ]ef. IS. j 3 Reg. 17.22- clauditcolum nepluat, 21»]:&&1- IS- quo- AI)OCU So v8-. -I- 8- 3. 17.1. Jacob. 5. 17. aperit claufüm ; 1b yropter eorum preces merita mul- 3 Reg..18- 41. 45. Jacobi 5.19. BElie tà nobis largitur Deus, quamvis ilfi pallium dividitaquas, 4Reg. 2.9.14. lu vita funci fint,. Gen. 26. 5. 24. Exo - M Elifus excitat puerum vidus mor- di 32: I3. 14.. 5 Reg. I1..12.13- 32.34- tuum, 4 Reg. 4. 35 fanat aquas, mif- Sdl 115:4-5- 4 Reg. 19. 54. 120. 6.. Hfat. fo in eas fale, 2. 21.22. oleum mul- Ec 37.35 ccli. 44.. 24.. tiplicat, 4.6. mittitfarinam in ollam, 1 . San&os oramus fine injuria Media- 4-41.. INaaman Syrum fanat, 5.14. Ro toris, ut pro nmobis orent ; ficut -& facit- natare : ferrum ,:6. 6. .Elifzus lr petimus ab aliis hominibus: preces, mortuus per contattum; oflium fdo- ut Paulus Rom.15.30. Col. 4.3.. E. rum operatur , 3 21. « phef. 6. 19. 1 Theff. s. 25. 9 "V hcff. 3. Apoftoli-ejiciaat d&monia ,. IVfarci 1. Hebr. 15. I8- nec mirum Sanctos 6. 13- 116. 17. Luce Io. 17. Joannes Tey noftras preces. cognofcere : quia fant & Petrus fanant claudum, A. 3.6, ficut Angeli Dei; Matth. 22.3o. Lu- Petrus excitat l'abitham, g. 41. etiam N €& I15. Jo. & offerunt Deo. noftras fola fua umbra fanat, 5. 15. Paulus preces, l'ob.12.19. Apoc. s. g. t9. reftituit claudum, 14. 9. etiam per fids nec huic contrarium eft, quod fudaria curat infirmos ,. 19. I2. red- Sam b eus folus eft infpector cordis: quia dit vitz puerum ex i QO. io. apfu mortuum, 21 & homines. cognoverunt fecreta cor- m dium Deo revclante T $ Dan.;z». 29. 4 Sandi plura quoque alia fecere mi- ]004 Rezg. 4 26. 16.12... ; racula, quz longum eífet enumera- Sancorum minifterio a iid-uazxdo re, ad. Hebr. 11 32. * 3t tribuitur quod foli Deo precipue con- Sanguizis confperfio , Exodi 24. 6. tac( Io venit, Matth. 19.16.18. Joan. 20.13. T29.20. Levit. I.5. 11 T, 3-' 20- 8 L] 13. Ij. Rom. I1. 14. 1 Cor.g.20.01. 1 l i- T46.16. T-7-2» $9r19«39: ; ]9-.19. trüc moth. 4. £6. Jacob. s. 19.. vide titu- 116.14.18.117.6.2Paral.3o.16- Eizech. Tru]i Jjum , Deo foli attributa , &c. 43.20. Hebr.9.11.13.14-19.21.22. - IÍn San&orum m«emoriam Deum o- Sanguinis Chrifti cosfperíio, LIebr. It Peli -rare;, docent nos majorum gxempla, 1. 19. tolly 9« I4de '!"I»O.lIg. T12. 24.. ] Petri Au- x -- * PT 13-1, ICUSs .^ Sanguinis ejuä probibitus, Gen. 9. 4. Smnda[mäfält offendiculum ,. pro- ximo nec in vita, nec in dotrina po- ät Lev.3.17. 17. 26- t17-10-14- T19. Sl 25. Deut. 12.16- 23. 1 15.23. I Reg. nendum, Levit. 4. 3. Num. 3I. 16 14:.32. AG.I5. 20- 21.25. 2 Reg. I2. 14. 1 Effdr. g.22.. Proverb. lis 1 inis fiuxus hüitur,'Mattkhæi, E Sängu EL 20« 27. q18.6. Marc. g. 42. Luc. 17. Sanguinis innocent is effüfiö, Dent. I. Rom. I4.1. 15. I Cor. g.* T 10:32. ixg 19. -I1. [27.24. 2 Reg. 20.9. 3 Reg- 2 Cor. 6. 3. I lheif. 5. 22. quicum- E 21.13. 4heg.21. 16.. 1 24. 4. 2 Par. que rtobis fcandalo effe poífent, vita- ln 24.22. Prov. 6.17. 128.17- Ifaix 26. bimus, Exod. 34. 12. Deut. 7. 2. 16. " 9I. Jer. 7. 6.. 1 22-3. Ezech. 22. 4- T 15* Matth. 5. 29 ? Efdr.r.32. Matth. 23.34.. Luc.11. 9. 42. Rom. 15.17. . T16-22. Marg Sczeztia Dei, vide Dei. 50o. Apoc. 6. 1o. T 123- 24 . -: Sanguinis innocentis e ffufio clamat - Seribtura facra unde fit, & q.üis vindictam coram Deo,. Gene-f. 4.-19. ejus ufus, Exod. 17. 14. . T 34- 27- y. Deut.4. I- T117. 18- 131-9- Jof. 1. ( 4 Ffdr. 15. 9. Apoc. 6. 10. n Sanguine Chrifti empti fumus, 1Cor. 8. lfaizg.9. T 3o.8. 134.16. Jerem. 6- 20- T?o 23' A&. 20' 280 [ Petro Io 30.2. T36-2-10. f45.1. Baruch. r. M 18. ApoC. 5-9. - 3.H4- t4.1. 2 Efdr. g.2. 3 Efdr. 9. ! [2 Saptentia divine origo , proprietas, 39. 4,Efdr. 15.1. Dan. 1o. 21. Matth. ? laus & utilitas, Deut. 4.6.. 1 29.9.]ob. 4*'0 4' -t 22]29- Lrlc- 4-4» —t- I6' 29- JO- )* 28. 20. 132. 7. Ecclef. 7- 12. 9- 13. àn. 5.39- T I0.44. 120.530- A. Is. 21. Ivy-Ir. Rom.:p.2. 144 23. ] il Sapient. 6. 13. 16.. 17." 8." 9.* 10* il ecli.-L^ T3.1. 51« 14« E2«:28..29- 15.4. I Cor. c- g. t10. H« T15.3 2 I.I2. 124.* T39.14- Luce 21.15. 2 l'im.3.I5. 2Petr. 1.20. ] 3.1- A- Ally i om.11,33- F Cor. [. 1Z. T.2. :6, IO- pocal. 1. 19. d Scriptura difficilis intelle&u, 2 Petr. T 13.19. Colof. 2. 3. Jacobi 1.5 T 3.15. 19* Saphira mentitur Spiritui fancto, . . 16. necomniafcriptis Apoftoli man- cadit in terram mortua, ACt. s. I.g. darunt, Joan.Io.30. f21.25. 1Cor. Sara filia Raguelis l obiz in. uxo- 1I.34- 2 Thetf. j 12. Tepift. 3. 19. 3- 15. Joan.» epi&. 2. 165 rem traditur, lob.7.10.15. - Sarvia , vide "arvia. Scriptura nec lex e ft judex, fed Sa- Satisfatlio , vide Ponitentia. cerdos, Deut. 17. 18. Ezech. 44. 24-" m Sasl.de tribu Benjamin quzrit afi- Jus Malach. 2. 7. vquarereSacerdotufrï otfi- cium. . nas, I Reg. g. 3. ungitur in regem a per H Samuele, Ic.I. T1I. 14.. AG. I. 15- $e£ & Ore b ihyterüciuntq;, ]u-d.ï7.ï9;5,. d 21. juxta mandatum , I Reg. 9. I5. Seba, quia repnum affectarat, ca« " percuffit Aminon, 11. II. obtilit ho- put przciditur, 2 Reg. 20. 22. locauftum , 13. 9. a regno rejicitur, Sectritas perfecta depeccatorum re- ni* I13.13-«:1.15. 22- 26.28. 116.* exagi- miflionc, aut falute confequenda non f* tat eum fpiritus nequam, 15. I4« T 18- vide Certi, habetur in ha'c,viþä,ï Ecclef. 9. 1. 3. 6' Io. t19- 9. nititur David configere, I8g.10. T I9. 1o. perfequitureum, 25." :SfdeciaJ'—ï)fetl(ïoprol)häta, gRe'g.*QQA'Q.- j trucidat facerdotes Domini, 22. 18- II. 2 Par. 18. Io. comburitur, Jerem, if 20. 22. 5 zn lls imulierem habentem pythonem confu- C lit, 25 7.. feipfum interficit, 51. 4-fe- ^. Sedecias, vi d pelitur, 31. 15. fliiejus in. crucem - Sedits $ [] bt vide Mürmuratores. ff puniuntur , NumT 1.6-731.? tolluntur, QR?g, 21. g. Se- Ia INDEX Seleucts Aüæ rexr,. 2 Mach.5.3. .13.4.. T 17.14- | T 18. 38 ïl-f-ao.* 13. Semaja wittitur ad Roboam, 5 Reg. 28. 4T&eg. 5. I4. ": 20. 9. Matth. g. 12:.99. o Par. I*. 52 TI2. 5..7; 26. - 9.2. 14. 28. "ab e REOC aE us d Sibon rex Amorrhgorum concedere $emei maledicit Davidi, 9 eg./ I6. 5. 13. veniam impetrat a David, 2 Reg. noluit, ut [frael tranfiret per fines fuos, 19. 23. occiditur ex precepto David, Num. 21. 23. Deut.-2. 50. percufíus - eftin oregladii, Num. 21. 24. iverfas 'cia 8ilas cum Paulo mittitur. Antiochi- Sennacherib oppugnat un vitates Juda munitas, 4 Reg. I9. 13. am, A. 15. 27. profe&tus eft. cum 2Par.32. r. blafphemat Deum, Ifaie Paulo, 1. 40. remanfit Beroes, 17 14. 56.* interimitur a filiis, 4 Re I9.37- Siteeeft utile, Ptov. 17. 20. Eccl la ie IO. 2.7. Eccliz29:6, -- 32. I2. 1Maiz 37. 57. fecundum verba 39. 131-8. 133 1. Silelogus, in quo tuit domus Deï; Sepelire motrtuos, opus mifericor- Jof, r8. r- Judic. rg. 31. -T 2o. 1g. diz, Genef. 23.10.]25.0.-35. 10.29,-. 1 Reg. 1. 3. convenerunt omhes in $:- *O -Eot—— . a — $—— T 59.5,13. 25. Numer, 20. 1. Deut.. lo propter Rubenitas, Jof. 22. 12. de Io.6. *-21.23. Jo::24.30. Judic.12. Silo affertur arcá, I .",lw(en*. 4- 4- Jerem. /.1Regees.R cba3n13 9Reg.2. 9. 19. 1 26.6. 32. 13.32. 3 Reg.2.10. 31 34. 1 11. Simeon nafcitur, Genef. 29-33. inter- 43. T13- 20. ^l14: 31., 4 Beg. 13:20. ficitcum Levi Sichemitas, 34. 25. eam ä 2 Paral. 16. 14. -- 24..16.. -- 35.24. ob remarguuntur a patre, 49. 5.in vin- J'obor. 90 7 32.3 94 -E4. $. 1g- T culis tenetor in /Egypto, 42. 25. l 9-14- "E 12:12.. r 14.13. 16. 4Efdr. Simen in Bethania excipit Domi- 2.23. ccli. 7.37. *l 38.16.. Matth. num , M.tth. 26.6. Marc. 14. 3. Jo- 14.12. 27 * an. I2. I. : 8. Joan. 19. 39. A&or.-- Simorta, vide Vendi dosa Diet 135.2c, I Cor. 15.4. Sephora , vide "Ziphora., Sipplició us & humilibus revelat fub- Sermo Chriftianorum ,. yide ,L Q- inde Deus, quod abfcondit iis, qui fibi quenda, ^ videntur fapientes, Ifaie 29. 18. 24. F ;ï ä Serpens eneus ei 22. 4. Eccli. g. 15. Marth. 11.25. Luc. £ollitur, & appellatur Nehuftan, 4Reg. 2. 9. — 5.8.9.10. T 1O i .21. A u- 3. lp 18-4. cujustypum gefferit, Joan. 3.14. ICor.r.24. T2.T1. ?1 - Siba, vide iba. Simplex & rectus, Gen: do. 6. Tob. 1.9. Matth. I0. 16. Act, 2. 46. Rom. Yi &iceleg , vide Ziceleg. d - Sichers filius Hemor Dinam räþit; 16.18. Ephef. 6. 5. Coloff. 3 22. & coneumbit cum i]la, Gen. 34. 2. ne- ófmulatto X hypocrifis cavenda, E catur, 3 ..96. Eccli. 1. 36. Ifaiz 32. 6. Jerem. o. 6. Sina : uturorum, Gen. 0.12. Exod. äOl.);* I5.34. 2 Maclfab. 6.24. Matths 31: I3. Jof.2,18. 1 Reg. 2.34. - 10. 2. 2Reg, 5.24. 4Reg. 19.29. lfaie H Sobrietas ,.,v(,vïde.Temlaei'antia- : te 358. 7.- 'lob. s. 1. Luc. 2, I2. Secietas bonorum. quxrenda, malo- na in memoriam przteritorum, . rum vitanda, Gen. ro. 15. Lev. 7. 19. hn ; EXSO ! d " I2.5.8. Numer, I5.5.5. T 16. Num. 16. 25. T25. 4. Jofuz 23. 12. 38-40- T 17. 1o.. Jof. 4.6.* 2 Paralip. 19.2.' Job. 31. r. Pfal. 25, Signa & miracula funt, ut per ea 4.9. T36. - Prov. r. 10. T 414« T 6. omnipotentia, veritas, juftitia, bo- 25. T 13. 20- 120. 1o; : 22. 10-24. 1 10 23. 6. 17. 1 24. I. 2I- T20. 27- Jer. 2l nitas Dei innotefcat, Exod. 4. 9. 6. '1'70.17- 'þiönlz- ]Of.S.IO-IA].». 3 R—eg- 'I" 9; 21. - E 16. g. Eccli. 6 35. T 8- 1. 18. OTI2 - * BIBLICUS -Hg,;o. * 13. I- 20. 'i'bb. 15 IMatch. Sa/z'pare) cormes Pauli, A. Q.oþ. 4« 7. 15. A&. Ig. 9. 2 Cor. 6. 14 Ephef. — Soflbenes princeps Synagoge percu- titur, A&or. 19. 17. S.II. 2 lim. 4. 14« Apoc.I9.4- — Sodoma & Gomorrha amaniffimo Spes juftorum non - in tä»mp*(ïrälibus ws. loco fita, Gen. 13. 1c. fpoliantur, Ge- rebus fed in Deo , ejufque protmiffio- lj nef. 14. 11.. fubvertuntur a. Domino, nibus fundatur, Gen. 25. 5. Judic. 7. Gen. 19. 25. Deuter..29.23. Sap. Io. 20 4( I—Regf«4g. 3'- -IE 17' 45' 1- 22' I' j 6. 7. fecundum verba Domini. 18. 20. 5 Reg.20- 29. 1 Par.19. 13. 2 Par.25. t caufa, Ezceh. 16. 49. 7« T32.7- 116.7- T20.15. 20. Judic. -- $4 & Luna creantur, (;en- Il 16' 9.13. Pfalm, g. I1. T:13.6. T2r. 5. fleterunt ad imperium Jofüs, Jof. 1o. Io. T24.2- T39- 2- 139- 5- T61.* 1 £ZO.I. T 90.2- T113.9. Io.II- T I41. I2. retroceflit So0] decem gradibus ad , petitionem Ezechiz, & p,eces lfaie, 6. T145.5. Prov.3. 5. f 22- 19. T28- 4 Reg. 20. II. amittit lumen, Matth. 25. T 30* 5. Sapient. 3.4. 9. Eccli. 2.6. 27.45. Marc.15.33. Luc 23.45. 12. 113- 9. 133-09- T34-14- Ifaiz 26. 4. (e Solicitude nimia, I2xod.: . Q]« Q- f29.19. T30- I- 15« T 31- I.. T 36- 7- vit:25.20. Deut, 8. 3. Job. 7. g. Pfal. t49.3o ]et.:3.53.-Dv.4- 19.22. T i 54.23. lI44 I5.16. Prov.ro.3. 17.7. 139- I8- Lhren.5. 24. Ezech. 13. 25. Matth. 6. 25. T1o.-9. 23- T 29.6. Ofex 12.6. Mlich. 7. 5.7. Na- 2i hum 1. 7. 1 Mach. 5. 19- . .Matth. 10. iil 13.22. T16.7. Luce g. 14. T 12. 22. J 114.18. f21.31. 1 Cor. 7.32. Phi- 37. T12.21. Rom. 5.2. T8.24. 2Cor. "3* lip. 4. 6. Hebr. 13. 5. 1 Petr. 5. 7- 5. 2. CoL 1.27. 1 hef. 1. 5. r T'im. file Sem»ia & vifiones, in quibus olim (.I. T6.17. Hebr. 3.6. 1 Petr. 1. 13. Deus fuam voluntatem aperiebat, Gen. Spes impiorum evanefcit, & in qui- o $0.5. T 28. I2- 131-24 f137. 59 T bus confdunt, vana fünt omnia, 40. 8- T4t--I. T 46.2. Num. I2. 6- 4Reg. 12.21. Job. g.13- T11.20o. f Judic. 7. 13. 15. 1 Reg. 3. 4-8. t1- T 24.19. T20. 4- Prov.10o.28- Ti1. 7. ) 28.6. 2Reg. 7. 4. 3 Reg. 3. 5: 15. 235. T25. 19. Sapient. 5. I5. Eccli. 5. fibt 1. 1o. lfaie 28. 15. 18. T130. 2. I2. t jJob.7.13. 133. 15. Dan. 2- . T uc j- 2 -Mach.15. 11. Matth.1.20. T2. 37.612 I. J,evr-em.l 9- I2. T 17.7- 1 ;Mach. 12.I3. AQt. 16. 9. 115- 9, 1231 I T27.23: Sp;z4 appellantur follicitudines hu- Somnia, & vifiones, quz noncon- jus mundi, divitis & voluptates vite, 10b veniunt cum doctrina Chrifti, & Ec- Matth. 13. 7.22. *- 19. 22 M áre.4.7. orm clefiz, funt contemnenda, Deut. 15.1. I8- 1 10. 22. Luc.8. 7. £4. T 19. 22. Eccl. 5.2. Eccli. 34. I. Jer. 23.16. 25. $piriius fan&tus promittitur. lfaiz i, m 127. 9 Sorotabel f'ï.liu-s Salathiel, 2 Efdr.12. 44-3. Ezech. 11. I9. - 36. 26. 1 39. 29. jocl 2. 18. IVlatth. 3. 11- Joan. 7. t I. Matth. 1.13. Lucz 3.27. inftaurat 39. -l 14. 16. 26.- T- 15. 26. - 16. 7. templum Domini jeiofolymis, 1 E fdr. nittitur, AG. 9. T. 4 .3. 3. Efdra 6. 2. Eccli.40. 13. ge- Spiritus' Dei edocet mentes, Exod, ale nuit Abiud, Matth. 1. 13. 4- 12. Pf«Im. 31.8. Ifaie 54. 13. Matth. 19 .Sereres. Chxifti, vide Eratres.- Ic. 20. Marc. I23. I1. uce I2. ÍT. I2 Sers Lev. 16: g. Num. 17.*. T 26. 55. 121. 14. Joan. 6.45. T 14 1$. 26. 115. Í 133- 54- lof. 7. 14 T 18- 1. 1 Reg. 26. T16. 153. Rom, g. 16. 26. 2 Cor. 1. 25 22.. - f Jo. 20. TI4. 17. 42. I Par. 25.. 5 -5. Ephef. 1. 13. T 4- 20- 2I. « 2 Efdr. 13.1. Pi0v.16.33: f 18. 18- J Joan..2.27. S !el'- piritusf probandi l,.ftyn:,— uf rum a. .Af N D«eo -INDEX Te- - Deo fiat; ]Qd'itïï- g. 29, I (50r. I4«29. —Suþerä;d prohibetur, com;nï(ctitur & f I Lheils.or. rJoan. 4. 1. punitur, Gen. 5. 17. 111. $. 7. Exod. fto Spa2fzs fpiritualis eft Chr iftus, : Ifaie 5.2. T14- 26. 1 Reg. 17.* 4 Reg. tg. tul :5-62.4. Jer. 31. 22. Ezech. 16. g. fc I9. 19.35. Tob.4. 14. fudith g. atth. 9. 15. -- 25. 1. Marc. 2. 10. 16. T 15-* Prov.6crg. d. $. T13. pe Luce 5.31. Joan.3. 29- 2 Cor. 11. 2. Io. T15. 25, T 16.5.18. -- 18. 12 F fec Ephef. $: 24.- Apoc. 19.7. T21.2. Q&. 6. 20.92 £C [O. 9. TI--15. LO Sponfa Chrifti, vide Ezcclefia. T25.44 dhi€3.15.17. T od93.- Ti5 l Stephanzs elizitur, Actor. 6. 5. accu- 8' TI;E'Q 9' .1-3 '* T37- 1032-44 TSQ-Q- RA n fatur, 6. 1I. refpondet ad accufatio- 5- T4.7- 8) Jer. ;38-290 T)'Q'IS' EZECH. p nem, 7.* Japidatur, 7, 57. 16..40. 253.2. T31.10. Dan. 4. I9. dri Sreltitia, Prov. 1. 29. T 20. 3. T 27. [5.22. Abdis 1. 3.. Malach. 2, tut 26.I. T27.922.. Par. 3. 23. Ecclef. ro. H. 2Mach. 9. 4. 6. Luce 1. 47. T 1o. 2. Eccli.35. ; Matth; 7.26. - 25.2. d5 Q dI. [RÀgorl-e-f[22 24 Cot pu Marc.7. 22. Ephef. 5. 4. A&G. 12.21. Rom. 1. 30 t iT« 29. eu .Sultitia eft. apud Deum fapientia 2-In.352. IPers ^ 5. 2 Petr. 2 18. hujus mundi, E Cor. t. I5.* 3. 19. - Jude 15. Apoc. 1g.*. tra - Stultorum corda in eorum fant ore, Su[asme hiftoria, Dan. cap. I3.* & contra fapientum $yr; imperant Ifraeli, Judic. 3.9. ral 3l . OS in corde eft, Aocclic aE 95 opprimuntur ab Othoniel 3. Io. ce- K - Gubditorum 0 fficium, ExOJ IO. :8. duntur a Davide, eique fiunt tributa- Mi 122- 28. Num. 16.* Jof.1.16. 2. Efdr. rii, 2 Reg. g. «. jnvant filios Ammon 5.16. Baruch. I. II.. Prov. tg: 13. T contra David, 10. 6. fugientes a facie 2 20. 3 P. E24.21:.. 1 28 6. Eccl«f. g. 2: Ifrael, occiduntur a David, t0.15.18. M. 11o.16. Jer. 20 7.. Matt^, 17.23.24. Samari mobfidentes ceduntur, 3Reg. C T 22- 16.21.. Luc.20.22- Rom. 13.1.7. 20.2^. pugnant contra lfrael, 4 Reg. Phl I. Theil. 5. 12.. 1 V'im. 2. r. Hebr. 15. 6. $. mentis -ftupore immiífo,. quafi 1P 17. Li-3. 1. d Peeria- I3; c&ci ducunturin Samariam, 6. I5.Ig. - Guperiorum, judicum &4re&'oruth obfident. Samariim, 6. 24. territi a officium, & poteítas in fubditos, Gen. jl Deo folvunt o'fidionem, 7. 6.7. va- 0.6.-Exod. .5* T5* TI3-35. I07. ftantur a rege Affyriorum, & transfe- 6 122-8. Lev.24. 1o. 23. Num. I11.16. runtur Cyrenen , 4 Keg.16. 9.' defola- D 24. 125.4- 127- I5 9. Deut. I. 13. tio eorum . prennntiatür , lfai - 17. T17- I- T 19: 17. Jof. 1. 10. Jud. & 17. L. Jer. 49;23. Al'nOS I'L 3. 2.7. 16. ; LReg,J0«24. 3Reg. 327 f. al: Ofa 2Par.19.5.8.. fob.29.* T 31.35. P 'I'. tha L'*Trmv8 ts 11.14. T12.24. del 116.10.-.120,8- t 28. 15.. 129. 4 I4. Tdäitlyä fufcitatur T3L4- Sap. i. T. 1 6^ adir. 7..4. 9. 56. 40. * mnfguig'-, A&. * tur 1-' IO. I' 13' tie. £:98. d. I8. "Temperantia in cib 0, potu, &.con'; Maie 1.23.25. T35.2. -FIo.r. T 32. cuhitu, T ob.6. 15. Eccl.3.5. Eccli, É Jes.8.26. -b 22.92. :]: 27.* -Ezzech. 31-18. 1 38.7. Dan. 1.8. t1. Rom. dit 22.6.12. 145.9. Dan. 2. 21. Ofex. I3. I3- T 4 17- I Cor. 7.* Galat. 5. 13. 10-. Mich. 3. 1. 9. Matth. 22. 17. im.' I4. . : Tit'. I' M 23. I Tim.3.2. 2 2I. 126. s1. Luc. 20.22. Joan. 3.5r. 8:^q:2. 6. 12. -t Pe-tri I.13- 4£5. g. 12 D. T19.11. E Cor. 15. 24. Rom. 12. g. Petri I-.6.. ili 13 r 2 Tim.2. i. Tit. 3. . Hebr. Templum Salomonis quando, quanz g ? 3.17. 1 Petr. 2. I 3. Vide Bex I;;dfx, to cempo,ï;—-, « gua forma fit exttti- um, lü — * BIBLICU S. . Alioqui Deus in Tem:plis' m,aceriä- d. &u;n v5 Reg. 6. 'I55s9Par d u libus habitare dicitar, 3 Reg.6.153. t promiífio ejus , 2 &eg. 7. F3. extrui- . 60. D tur ope Gentilium ,. 3 Keg. 5. * con- 9. I2. 1 Par. 23. 25. Pfalm. lgl fecratur g. * 2 Par. 7. 7. profanatur s f131. 13. Jerem. 7.5.7. M«eth. 23* P 21. AGor. 7. 46. * pärAch 12, 9 Par. 28.21. iterum con- 'Templum dici tur. locus 'fan&u-s,,., fecratur per Ezechiam, 2Par. 29. * ]^ ofan«tur & denuo confecratur per Genef. 28. r7. Exodig. «- 10 M anafle, 2 Par. 33. 7- 15. éxuritur, TFeinvolum magnis muneribus dota- » 4Reg.25. 9. prout. predictum erat, tum, 2Par, I.* 2.* 94* 4-" 5.* 2 e 9 Par.7.20. iterum extruitur, I JEf- Mach. 5. 2. fanatores D-eo puniunF I dreI.*.3." 4.* 5." 16.3.7. fpolia- - lT empli pro 2 tur & accenditur, 1 Mach. 1. 23. 33« tur, Ifaiz 55. 5. * 2 Mach. 3. 25. 25.* [0, profanatur, I. 49. 57. mundatur & Matth. 21. 12.. Joav. 2. 15. confecratur, 4. 36. 2 Machab. Io. I. Temporis opportunitas in omnibus rebus obfervanda, Ecclef. 5. r. 18- 20 ejus devaftatioy Dan.-9. 26. Matth. n 24.2. Mrcir3. 2. Lucz 19.41. con- 5. Eccli. 20.6.. ]-:32. 20. Rom. I2. tra templum prophet:tur, Levit.26. Tenebra trium dierum in ZEgyptoy, 3 I; 3Reg-9.7.. Reg.21.12. 2.Pa- Exodi 10. 22. Pfalm. ra 170 '2- Tlg. IG. 080 1.7.20. Pf41. 73. 6. ifaiz 65. 1. Je- Ín Tenebri $ ver fäfür 'rr;uh-(tüs & a-. rem, 7.3. 17. T 26.6.I2. Amos 9. I. ] itde Mich. 3. 12. Zach. 11.2. mat eas, 4 Efdr. 14. 20. lfaizg.I- f o 'Templum fpirituale & domus Dei, 59.9.160.2. Joan. I-5. T3.19- T 8* Q 2cho 7- 13- PI'OV- 9.' I'. Aggæi 20 80 12. T12. 35. A&tor. 26.17. 1 Lhetl. 5.7: I Joan. 2. IH* i. Matth. 7.24. T16. I8. Joan.2. 19. 1 Tzare Deum non licet , Exodi « Cor. 3. 16. 15. 1c. 2 Cor. 6. 16.. E- Y phef.2.20. 1 Tim. 3. 15. Hebr. 5.6. I4. II.. 17 2. Deut. 6.16. Judith 8.. ]i i 1 Petiiz. 5. vide Eccclefia. II. Mtch. 4- 7. I Cor. 10.9. D 'Teémpla idolorum, I Reg. 5.2. T Dentat, feu. verius . probat " Deus Y 1j fuos variis modis, Genef.22.1.* Ex- u4 31.9. 3 Reg. I1. 7.. 4 Reg. Io- 21 T Vde 17. 32: 1 19. 37. 1 Par. r1.30.. Baruch odi 13.25. 116.4.' T 20.20. Deut. sfer 6.16.30. $4- 1faie 37. 38. Jer- 43. 12. 8.2. 113-3 . udic.2.22. [ 3- L 2Ra- Dan. r4. * 1 Mach. 1. 5o. 15. 2. T 16. tal..32.21. 1 10b.2.8. Job. 1. 12. * Su- a 2 Mach. 6:2. A&or. 19.27- pient.3.5.. Eccli.2. 4. 127- 18-.Zi- 83: ] 'emplum domus Dei, & domis chaf.12. 9. Rom. 5-4. 2 Petri 2.9. ]a- M orationis vocatur, [faiz .56.7. Mat- cobi T. 2. thzi 2I. 13* Chriftus ipfe & omnes fi- Tentari non pa titur -Deus fuos fa- deles frequenter in templo verfaban- pra id, quod poffunt, 1 Cor. 1o. I3- 2 Petri 2.9. Apoc. 2. IO- M. ^ 5. Luce2.30. T19.45. A&. a. 46- Te rullus Orator accu íat «Praul,u—m ; j 3. I T5.29-21. f21.25. 122.17. A ftor.24. 2. i nf in Templo oratur Deus, & exau- Teflamentum, Galat ode2d. Hebr.g.* :C"y I. [ 13. 20-. vide Novum Teftamen- )m dit, 4R«eg. 9.3. T8- '.49..21?;1-. 6.19- tum.' Mätth- 2[ D I 3- f 5. 'Templa manu fa&a non inhabitat Teff isson i um tum —vrervlm,,( tm fal- t.- I , Deus, quaft iis concludi poflit , vcl fum,.Exodi20. 16. 1 23.1. N m.55. 4 illis indigcit, ut homo zdibus, 3Re- 50-. Deut. s. 0. t17. 11. T 10 15.I8- 3Reg.2I.1o. Pfalm.25. :2 T 24 1* tl gum 9. 27. 2 Par.6. 18.. ifaix 56.1.]8- Proz o :rllf ton. d9 ARTA 13 3 ..6-'.39.-: T34e5: 1 -i;9f s ts ^ ag x IND;EX*;L' 29. T24.£8. fas.- I8. Dan.13. 34* c& fa.s. qIP : Matth. 18. 16. t 19-18. 126.59. 128 14. 9 e'Fri 42. I7-. Tg 15 Apoc. ] I3. Marci 0. 19.. Joan.g.17. Aéctor. 'limoris Dei fru&tus , veiltis & 6.11. Rom. 13. 9. 2 Cor. 13. r. 1 Ti- moth. 5. laus , Genef. 20. g. Pfalm. 102. IT dacium. I24. I. 1 127.2.* Prov. t0. 27. t 14« * 2- T19.23. 122.4- ejus defe&tus caufa Jhaddeus, vide Lebbzus. peccandi, Genef. 20. 11. Thbamar concumbit. cum ]uda fu "imoze punit Deus & terrore, Ge- focero, Ge:.398 16. gignit geminos nef. 35. 5. Exodi23.27. Levit.26.36. Phares & Zara, 39.27-.146. 12. Deut.2.24. IIIQS- T'QS-IIOO 650 O- Th mar violatur ab Amnon fratre fuae 2. 29.. 1 fuo, o Reo. I3. I4. IC. 10. Judic.4.5. i7. €X9 C aC E —MER RE 21. IReg.7.I0. 4Reg. 7.6. 1 Par. "hamar filia Abfalonis, 2 Regum I5.17. 2Par.I4.14. T17.10. i206. 14. 27. 29. Pfal. 9.20. Jerem.49: 3*. Judic. P * Té&are pater Abraham, Gen.11.26. Iq.14. TIS.1. 2 Mach. 3. 24. Jhebes, obfidetur , .Judic. 9. 5o.. imoris Dei exempla, Exodi r. 2( Tbebyi rex lrael ,5 Keg. 16.21.- 17-. 1 14- 31- 3 Reg. 18:3. 2 Par. 1g. Thecuitzs mittitur ad regem David, 2 : .Obo Io'* ut impetret reduionem Abfalon, 2 2.9. I3- T13.18. T9 Regum 14. 2. " ^ " 12. Judic.8. g. Job 31-23. Jonz r.16. e Prov. 51. 5o. 2.Mach. 6. 3o. Lucs 2. Tbæglatb-lfbala f4r devictam magnäm 25. Ador.g:2. t9.31. "H 10.2.35 Dr partem lfraelitarum tranftulit in Af- imor & folicitudo non repugnat fyrios, 4 Reg. 15:29. * z fidei, aut fpci, Pfalm. 9. 11. Eccl. g. 0 [beodas occifus eft, A&or. '5'.'37." I2. Eccli.5. $. Rom. 11.20.* r. Co- Thefauru; minus diligendus magis diligitur, Ofez 9. 1. Matth. 6.19. T rinth. 9. 27- T1I.12. Philip. 2. 12. * 3 TS' II- 130 Hebro 30 14.. T 4- 1. * 2Pe- 19.22. Marcilo. 22. L:cx12.22.33. tri 'ä [ . I7. 118-23. Joan-6. 26.. 2 Cor- 4. 1g. iment & reverentur bonos eriam H Too/a dux in lfrael, Judic. 10. 1. mali, Genef. 20.9. Exodi 14. 2s. ] Tiolemai vex Geffur, 2 Rcg. 15.57. Reg. 18. 12. 4 Reg. I. 14. 1 Efdr. 6. C HEomas Didymus, parstim feoftert 16. 1 Mach.3.25. 112.28. Marci 6. cum Chrifto ire. in mortem , Joann. 920. Ac&or.5.13. 1 16. 29. 1I. 16. erat incredulus, 2o. 25. 27. Timendus eft Deus ,-& ante oculos Tozotbeus : circumciditur, & ,pröHci— Í fcitur cum Paulo, A&or. 16. 3. mit- $ habendus, Genef. 22. 12. 131.49. Ex- titur cum Paulo in Macedoniam, 19. odi 1. 17. T20.20. Deut.4.9. 16. 22. accepit gratiam per impcfitionem 2-13. .4. T ro- 12. 20. 113.4. Jof. manuum; l im. 4. 14. 2 T im.r. 6. 24.i4. Judic.6.10. 4 Reg.17.36. 2 Tit4m- Gentilem noluit Paulus cir- Par. 20. 15.. Job 1. 8. $28.29. Pfalm. conflitutus É cumcidi , Galat.2.5. "l'itus a Paulo I, 26.1. t32.8. 135. 9- 1O- T11o.5. T . - Pffcolaus Cietenfis, Tit. III.I. T 127. 1* rov. I.7. : . 5. 9.1o. 114.2.27. 115. 16. 116 :6. T Tob;ja4s vir pius & in pietafe con- ä 22- 4-0 6410 Q-I- ECCL 12- II. ECCU.I. ftans, Tob.1.1.* fit cacus, 2. IT. 130 $29 12:38. T 3101 949 35. vifam recipit 11.14. - . Ir' T15-1. T25: 16. 133. 1: 1 34- 16. 141- Trasitiones etiam fine '?fcriptö, ab 16. ifaiag.5. T41.10- T 43. T. T51- ü I2. erem. I..7. Apoftolis accepta- ; fervandx 'nobig r 3:.59. Barnch 3. funt , 2 Thefl. 2. 1«. di 9. 4»E(fdr. 16. 69. Matth. ;o. 29- I.IAI- "TIradiderunt: z?pö(ïoli quzdam vie va h X * - ,3[BL[6US; 06 $3 tantufh voce ; "'IICor- II.54.. epift. . Vafibi fpernit regis. ïmperiüm (& oan.9. verf. 12. & epift.3. ver ab eo repudiatur, Efth.I.9.19.. — rux. f I3. Vend: non debent dona Dei, 4 Re- Tribularto , vide Tritutum , vide Ejxactio. gum. 5.22.96.* Dan. 5. 17.. Matth,. Io.8. A&or 8.20.-T20. 35 1 Cor.. M Trinitas figurata & declarata , Ge- la nef.1.25. [ 18.2. Exodi3. 6.15. 16. 9 . I5. 2 Cor. ;I. 9. Tlg. 13 quare T4.5. Pfalm. 32.6. 1faie 6. 3. T 34- Emere. ? À Je 16. T 48- 16. T.öï' 1. Matth. 3./16. 1 ener pro Deb &lig uäur, : Bom. 17»6; f. -10.20. [17.5. T28.19.. Lüce 4. 18. 18 E . Philip. 3. 10. Verbum Dei fe mper ob GCuldä þOf Joan: 3. 35. T14-16- 26. T 15-'26",T16" d nendum, Deut.4.I. 16.6. 17. T II« I J Ijo'n 4 19. Num.15.39. Pfalm. 1. 2. Prov.. ht Tripudiare , vide Choreas ducere. Sot4db220-T6.99- t7.H-« 20. x Triflari, iwmoderate propter tem- 3 KC A Werbo Dei. non recedendum , dic. poralia, minime laudandum , Prov. I2.25. T 15. I3. T 17.22. Eccli. 39. Deut.4.2. 15.32- 139.14. ]^ 1. 7- | Ti 22. f38.19. Mach.6. 8.. 2 Cor. 7.10. 123.6. Prov.4. 27. lfaim 3o. 21. Tryphbom partium Alexandri ad É- Verbum Dei univerfum. non eft Ij »malchuel Arabem , 1 Mach. 11. 39. fcriptis traditum , Joan. 14 26.. 1 [ 20. 9I. t21.25. I Cor.11.34. 2 l'hef- If. & fingéns fe amicum apud Ptolemai- cupiens regnum Antiochi occupare, fal.2.15. 2]oan. 12-. 3 J :an. 18- » Verbum Dei , non audiendum fo- da, dolo capit Jonathan , .12.39- 49. n3 M aSimone accepta peccunia, Jonathan lum & loquendum, fed & corde cre- lg. occidit cum filiis , I2. 19. 23- interi- dendum , & factis preftandum, Deut. $ mit Antiochum filium Alexandri, 13. 5. I- 27. 1 5.1. T51-12. Ifaie29. 13. 2! 5I. : : Ezech.33.31. Matth. 5.22.. [ 7- 2 Taba clangent Angeli in confum- 11:5.9- 128-20. Luez6.47. 1 11.25- P matione feculi, Matth.23.31. ICo- T12.47. Joan. 13. 17. Hebr. H : c.Obi I-92$* 41- 20 Jil' |atti r'i.m:hk. I5. 52. I Thell. 4. 16. ;WMerbi Dei' contemptus & punirio: "2 . ejus, 5 Reg. 13. 4. 4 Reg. I7. 14- T9- ;l 6' 2 Par. 30. 6. Io T565. I5. Prov. I-24« 200VE , x;æ, qhibus & q/uas. ob cau- 28. T29. 9. lfaie 2g. 14 139- 0- I4« fas interminetur Scriptura, Num.21 163.10.. 1506.4. Jerem. 2: .. 1 5:12- f« $9. Eccl.4.10. t 10. 16. 1faig 1. 4 20. f 7.13: T 16-9. T 19.* T25.4- nit $4. 13-9.11. T5.8. 18. " 6.5. 11o Ezech. 33. 50. Matth. 10 14- II )j nem i. T17. I2. T18-I- T24- 16: T28.1 2o. Lucz10.10. A&or. I3.45. T 1g. ; 6 129.1. 130 I f31. 1. 133: 1- 45 6. ROIU. I. 21" 300 2'ic1i. 2-* .IO.7H€4 ar 9. Jer. 4« 31- f13-.27. T22. 13- T 23 breor. 2.5. vide [nobedientia. ulo I, 145.3: 48.1. Ezech. 6.t1.-1 13 Verbum Dei .manet in eternum ? 3.18. T16.23. t 39 .9. T 34.2- It 9.13. Joel. r.15. * Amos 5. I8. 16 INum.23. I9. 'Tob. 14. 6. Pfalm. 33. J.. Mich. 2. . Nah. 5. 1. Abac. 2.6 L. T116.2. T1rg. 39.. Ifaie 40.8. T n 12. Soph. 2. T3. r.. Judith 16. 20 1. 6.. T 54.10. Matth. 5.18. 124.35- Il larci I3. 31. Lucg 16.17- T21.3I- Eccli.2.14. T41. 11. Matth. r1. 21 I Petri 1. 25. ab 1139.7. 123.13." Lucz6.24. T1O. I3. T 11. 42. T 17. I- 1 Cor. 9. 16. Ju- Verbum Dei qilan'tæ fit virtutis & )bi$ de1r. Àpoc.8.13. 1 9. 22. T II I4* efficacie , Genef. T. * Pfalm. 32. 9. Y 12. I2. [ 18. I0- 16, LI ixlll ftc- yr Jxob.38.» II;lfaie 46.10. 1 SS.F I t & L E NDEX. e*fïæä 9:13- 26 VWIarcix I:27. Luc&5. I4.14. EXOdI I7. 9. D'eu—t.«7. 18';. Jof. Pf 13.14.24: 19.24- [ 18.42. ^ U.6- Jul.7.7. t Regi 14-6. T17.41. -^ Nerbum Dei eft cibus animz, Dsu- . 2 Paral. 14- II. 116.8 13 [ : *240 Quä"» T*QSUV ter. 8. 3. Sap. 16. 26. Jerem. 15. 16. 8. Pfalm. r17.16. P l'OV- 2[- ällr !.I—' Ezech.3.3. Matth.4. 4. Luce4.4. — dith. 9. 15. n - Merba funt ponderanda, & non le- Vi&oria pótiuntur pauci contra [] viter effutienda, Píalm.111.5. Pro- multos, Gen.14.14. Judic. 7. 24. Ja- vetb.13.3. T 15.2.23. 117.27. f20. .fua 11. 1. 7. I Reg. 14.6.14. 2 Paral. inl IS. T21. 23. T25. 11. Éccl.5.2. TI2. . I3: I4: TI4.II.12. T 24:24. 1 Mach. IO. Eccli. «. I2. t20.7. 123. 7. 129- . 3-16.22. poftpartam victoriam trium- II 29. t 32- 19. Matth. 12. 2l 13(. Col. 4. É ^phus inftituitur, Nüm. 31.13. Judic. 36 6. ]acobi 1. 19. i II. 34« 1 Reg.18. 6- 2.Mach.5.7. Veritas, ifaie 59. I5. SEMP- 3-I2. Vidui: benetfaciendum eft , i xodi T 14«33. 4 Efdr. 1.17. "Zach. g. 16. E- . 22. 22.. Deut. 16.14. 124. 17. 19- T phef-4- 25. . . 26.12. T27. 19. Judith 16. 28. Job24. ^ Vefitends funt üudi ; l(aig $3. 7. 3. T31-16. . Eccli. q. 1. Ifaiz I. 17, . "Job. 1. 17. Ezech. 18.7. Matth.25. — Jerem. 22:3. Zach.7.10. Malach. 3. 5. ! 96.. vide Eleemofyna. gïg "Meftium abufus, vide Abufus. M tth. 23. 14-. I lim.5.3. 16.. Jacobi I-Q"- Veftes fcindere,. Gen. 41.13-. fof- Viduas pias quid deceat , Judic. g. ( 7.6. Jud. 11.35. r Reg.4 12. 2Reg. 4. Lucz2.37. 1 Tim.3.3. 5. T it.2.3. B I3.31. 3 Reg. 21.27. 4Rep.5.7. Figilarey vide Adventus Domini. - 2j 6:50. T Tt/I4 [ 19 37- t 19. 1. [2 Vindicia loli Deo , ejufque mini- 9) I1. 19. Efth. 4. 1. Jerem. 36.24. Joel. ftris, ac magiftratui commilffa, unde /2.13- -2 Mach. 2- I4- 13.47. T 4« 31* aliis eft probibita, Genef. 15. 14. 2j TIH.71* Lev. 19. 18. Deut. 32. 35.- Judic. g. [ 116.22.- D 20'. T 16- 20. Prdlu 90 9- T 9- [3- 193- big Fia, per quam juft! ambulant, que I.* Prov. I7. II- T20.22.. 124« 29. phe & qualis fic,' Pfalm. 118. 5. Prov. 3. 1-28- 22- ECCH- 2811- EZCCb- 2570 12- "/ 6.17. 116. 5. 17. Eccli. s. 12.. 1faix I4. Nahum 1. 2. Matth. 5. 59. Luc. 26.7. 139-31- T35- 8. 140..3. Jere- 9-54. T15.6. 7.8. Rom.12. 19. Gal.. mix 31. 21.Ofeae 14. 10. 1 T] ietf. 4 r. 4.IO. 2 lheil. 5. r5. 2 Tim. 4. I4- - Hebr. 10. 30. 2 Petri 3. g. en j * Via juftorom a Domino dirigitur , 4. Apoc.6. [o. vide Remiflio. Jacobi s. d 'Tob. 4.20. PfJm.16.5. T24.4. Vinta , Genef. g. 20. Deut. 23.24. Z Vit ..118.35. l'rov.4. 12.18. 1.13. 6. T 16. Ifaie 5. 1 Cant. g. r1. Matth.20. 1. T 9. 120.2 4.' J[ftiæ u;*,-l?- er'cm- 10123- 21-53- litie Mich.4.2. Virgtmitas commenda Hll' ,þ Matth. | ] ^ Via juftotum remu heration&m a I9. I2. I Cor.7.25. * Apoc. 14.4- -Deo expectat ,' Pf4lm. 24 AI'2f. Prov .Mirginitas prafertur conjugio , X & 12.28. Jerem. 6. 16. 17.3. - Cor- 7. 38. 40. 0f .Mia impioru ^ qualis, P f:iïxn.I,IS ' irgines & . Prov. 4. 19. 26. 27. T I2.15. T 21 18. ferVäntlïïa —Num.ep 31-, 2. T22.5. lf« 57. IC. N irgines»olimf& hunf: conclaflæj, z | Vie impiorum exitus & finis, Job 2 Mach.-3.19. . :'f eu 6. 19. Prov. I4. 12. 129.19. lEccli.2 Vifftare & confolari infirmos, &b 16. [21.11. Jerem.2.35.. T4.19. &grotos, opus miftricordig , Genef. ! D. o . ERe lin, Vidoria aDcä expectauda 'eft, Gen, * 49. 1. 4 Reg.8- 29-..1-'13.14,(;1?[ aim. lo - * Faæäþrcüa ! thæiö.[b. fgö;gg. Märcï I4- 361s Lus " : þfalm.4o.4.'E'ch.7.g. Eccli. 7. 2g. : . ^188.13. Matth. 25.37.40- Joan. 11. cze22.42. AGor.21.I4. I Cor.4.Ig. 2 [2 T 12'9- Qritor- I- * J Hebr. 6. 3. Jacobi 4- 15- vide Abne- Ji Vifere Santtos dcfiderat PauIüs Ro- atio. man. J. II. 115. 23.32. Galat. 4.20- Voluntas Dei , Matth. 7. 21. T12. p u-?-'fns i EhHr.. 17 SO, P Mdrci 3. 35. JOKI!- 6- 39-' Rom' ]o Va fidelium a I2:2. Ephef.5.17. Coloil.1.9. 1 L heff. nl d quath regulam fic I Tim.2.4. r Joan. 2. 17. ch inftituenda, Genef. 17. I. Exodi 20. *S iffi ir." bev.ri.44- T19.2. T:.20- 29. T oluntas Dei non eft, ut aliquis liC ^:9I.9. Matth. 5. 48. 1 11.29- L nc, 5. pereat , Ezech. 18.23. Ioanp. 6. 39* 36.. ]oan. 12.26. T13. 13 T 15-12- I Tim.2. 4. 2 Petri5. 9. tl 121I-15. Rom.6.4. 1. 8.29- 113. I4- Voluntatem |pro opere acc eptat odi (15.2* Ephef. 2.9. T4.1.23. [5.1- Deus , Genef. 2o.3. 6. 122.9. 2 e- ] gum II. 14. T12-9- 3 Reg. 2I.1g. vi- H 9. Philip. r:27. 12.5.14. Colotf.2.6. de Or. t n 13-9. 12-" L'Theff. 4- 3. Tit. 2. rr. T Voluptas carnis, videC oncüpifcentia, :8. Hebr,12:23: 1 Petris.Is. 1 2«" j obt 307 t4 i. IV]oan.fI.'y. T2-6. Votum, Gen-29.20. Levit. 27. 1. NubbB.*. t21-3 d 3947 st . Vite humang brevitas & vanitas, 21. Judic. 11. 3o0. 1 Reg. 1-11. 2 Re- G«nef.3.19. 2 Reg 14.14. .1 Paral. 29. u mIS.8. Pfalm.75. 12. Eccli. 5.3. h) 15. Job. 3.20- 17.6. 18-9. T9.21. B arüch 6. 34.. (Matth. [4« 7- . A. 18* lh 25. 1 13. 18- T14.1. Píalm.33.6.. T I8: 123-22-. 123 I2* fl* 89- 5- 9- 1 IO1. 4. I2- T 102. 15- T108- otum-caftitatis fervande, feu nom x 23. 1143* 4 Eccl.2.03. 3. 19. T þo It Sjl). 2- sls Ts:go ccli. 14. 19- cognofcendi virum , Lucz 1. 34- non lh 0- fine damnatione violatur, f Ti:n. 5.12. $ 117.31- 148- 8- 149-6. T41. 1- lirias defertlitteras Davidis ad]oab, 9) u biz4.23. [faig 40.6. Luc& 12. 18. E- 2 Reg. 1I. I4- 20 phef. 5. 16. Hebr. 13 I4. 1 Petri 1. Urias prophetat contra Jerufalem, D 24. Jacobi r. 10-/ 14«15- ) ideoque eductus de /Egypto , occidi- c: s Vitam pro fratribus ponere, Efth. tur a Joachim , Jerem. 26.20. 23. i Jd l, . 15. Judic. 13. 3- 25- Joan. 15. 13-. I o[. - Urias Sacerdos juxta prseceptum W ] oan. 2 regis Achaz exfítruit N ; aláre , 4 Regf » Vitis , Genef. 49. 11 Judic. 9. 12. 16. H Zach. 3.10- 1 Mach.14.12. Josn.15.1- Uriel Ángelu : DeiJ, 4;Efdr.'4,.. ) R M Vitis palmes appellatur populus Ifrae- S. 20. liticus, Ofeae Ic:. 1 Joan. I5. 5. Uffa rex Igda pugnat adverfus Phi- j Vitulus érigitur in idolum, Exodi Ifteos, fumit fibi otficium Sacerdo- 'tho 2.4. Deut. g. 16. 5Reg. 1I2.28. 4 tum ; adolere volens incenfum, lepra eg. I0 29. - 17. 16.. Pfalin. r05.1g- punitur , moritur , 2 Paral. 25. 17. 20, $ Ofeae g. 5.. ACtor- 7. 40. 23. appellatur Azarias, 4.R.;g. I5. I. Vivendgym Deo non fibi, Rom. I4. appellatur Ozias, Matth, 1.9. j 7. 2 Cor. 5. 15. Galat. 2. 2 q: 2 Thgiï. Ufura , Exodi22-25- Levit. 25.35. | $. IO. I Petri 4 2- Deut. 23. 19. 2 Efür- 5.7. Pfal. 14- 5. $1 Untlioz;$ €extrema facramentum, Ja- Prov.22.16. f 28. 9- ]Jerem. 15. 10. cobi 5. I4. Ezech. 18.8-13. 121. 12 feu - Voisztas noftrs accommodanda vo- s . Luce 6. 3.4;f d 119-8..— luntati diviagz, IReg.3.I9. 2Reg. Uxeris otficiui n, Genef. 2. 02. 13* Il Eth. Io. I2. T15-20. I M;':ch. 3. 60. 1 Mat- 16 .N um.59.7.13. LDeuc. 22. 5 I. INDEX' BIBLICU Ss. & 'tv. Io." 'fob;ïo. I2- Prov.15.16. ] -Zelee & Sïdmana'reges Ma*dia;xit*a-* 112- 4. l/aie 3.15.16.17. 1 Cor.7.* 1 rum capiuntur, Judic. g. * I1.5.9. [14.534. Eph«f. 5.22. Col. Zedecias , qui & Matbanias , 'pä- :. IE. D Tim.Sdr 13.H. Tf 52.19, truus joachin fubftituitur pro eo ia it. 2.4. I Petri 3.1. vide mariti otfi- regno [uda, 4 Reg.24. 18. Jerem.37. 'cium.. I. obfeifa » Nabuchudonofor ]erutss lem , Zedecias eftoíEs oculis, ac vin- Z. &us, necatisque coram fe filiis, in FE e-r m Babylonem. ducitnr, 4 Reg. 25. 1. 6. E uemadino- Zachess excipi£ Chriüuni Tuis &di- 7. er. 39. 4.7. 1 52.3 bus, LuczI9.6. dum ei predi&um erat, ] €r, 27- I2. Zacbarias hlius Jojade , Bo Birs- chiz fácerdotis lapidatur, 2 Par. 4 111-' Y Zelus X -Lielowypia , Gen. 34.2. 25. 20,, Matth. 23. 3«. 27. Exodi 32. 19.27. Num, 25. 7. Ju- Lacharias propheta tempore Darii, dic. 20. I. 69 I Reg. 11. 6. T 15.11.32. Zach.I. I. 5Reg. 18.49- T 19:10.14- 4 Reg.10. * E "Lacharias Lucs1.5. pater Joannis Baptiftz, 1 Mach.2.24; Matth.2r. I2. . Joann. 2.17. A&or. 9, T. Philip.3.2. Zadech filius Abiathar fit fummus Ztba fervus Saulis con(tituitur pro- R 2 E Sacerdos, 5 Reg. 2. 35. — curator Miphibofech, 2 Reg. o. 9. do- Zalbbaad filie pO&ü lant. hæredi.tqa- nantur ipfi omnia bona Miphibofeth, E tem, Numn, 27 1.7. 136.2. Jof. 1 7:9: I6.2. procedit o bviam regi D.avid, Zarvia filia lfai foror Davidis e- I9. 17. nuit Abifai , Joab & Afael , 2 Reg. Ziceleg 9. IS. I Paral:2, 16. d01;atu;r regi,Davxid; I Reg. E 27. 5. exuritur ab Amalechitis, 39. I« E Aebedaus pater Jacobi & ]oännïs, Zipbora uxor [Moyf(is, Exodi 2.21. Matth.4.21. uxor ejus Salome inter- circumcidit filium fuum , 4. 25.; cedit pro filiis a * thai 20. 20« pud Chriüqm, MMat- Zorobabel, Y ,idev—Sorobabi:l. ! E, I EV E* Z m L LL ss N "2 » NY N ES 2 N N u R x —— ; - C UR ] N I/IP CV. N rP N N N ;j N NS ää (/ SS fTN n f0 l t Itl lt l INDEX p s x N * ):(-o'):(:ä m.k INDEX EPISTOLARUM, t ia i FT EVANGELIORUM, j á* ug e veteri, &? novo teflamento äxcerpta;, in Ecclefie Dominicis, ii & alüs fejlis diebus leguntur , juxta AMhiffalis reformationem ex f u Decretis j H ücrofantli Concilii. Tridentini. rejlituti, .. Pü. V. Pon- . f mi faffü editi , & Clementis II 10* tificis (Vlaxi auctoritate recognitt. [2, Aifie, [* A D V E-N PO Dominica qwtrt;z.. , X Dominica prima. Epift. Sic nos exiftimet homo. 1 Cor.4. l [^PIST OL A, Scientes quia ho- Evang. Anno quinto decimo. Lucz3. ra. Rom. I3. In. vigil.a Natrvitatis Domini, » Evangelium, Erunt figna in fole. Lu- Epiftola, Paul cæ 2[- EX .Rom. r. us fervus Jefu Chri?civ. : l. Domintica fecunda. Evang.Cum effet de prnfata.Nl atth.I. 0 Epiftola, Quzcumque fcripta funt 25. ecemb. Izmnat;vit4te Domini- Rom. I5. d primam mi[am in notle. ]o- d Evangelium, Cumaudiffet Joannes in Epift. apparuit gratia Dei. Tiit. 2. id, vinculis. Matth. 1 T. Evang. Exiit edictum a Czfare Augu- Dom:nica tertia. fto. Luc. 2. : A fecundam Mil[am im aurora. eg. EpiPc. Ga udete in Domino. Philip. 4. l Evane. Miferunt Epit. Apparuit benignitas & huma« J mis. Joan. r. ]leafi ab Jerofoly- nitas. Tit. 35 — Feria quarta quatuor Temporum, Evang. Paftoresloquebantur ad invi- cem. Luc. 2. Epift. Eritin noviilimis diebus. lfa. 2. ]tem Epift. Locutus eft Dominus ad & s d tertiam Miflam in die. Achaz. ifaie 7. Epift. Multifariam multifque. modis, Hebr. 1. Evang. Miffus eft Ange lus þGabriel. Lucï 2. Evang. In principio erat Verbum. . Feria fexta, oan. I Epiftola, Egredietur virga. Ifaie 11. 26. Decemb. 1» fefo S. Stephani ens Maria. Luc. I. - Protomart. V ang. ExPlrg Sabbato, Epift. Stephanus plenusgratia. AQt.6, Eþiü.'(*lamabu nt ad Dominum.Ifa.19. Evang. Écce ego mitto, ad finem ca- Item Epift. Lxtabitur deferta. fa. 55. pitis. Mlatth. 23. 27. Decemb. Iz jeffo $. Yoannis .4pa« Item Epift. Super montem excelfum. lfa. 4o. flolt & Evangeliffa. ]tem Epift. H«c dicit Do: Epift. Qui timet Deum, faciet bona, 'fto meo Cyro. lfa. 45. ninus Chrj- Eccl. 15. ft. Aneelus Domini .defcendic Item Épi Evang. Sequere me. Joan. or. cum Azaria. aniel. 3. 28. Decemb. £»feffo S$. Innecentitm. Item Épift. Rogamus vos per adven- Epift. Vidi fupra montem £ion. Apo- tum. 2 l'hefl 9. calyp. I4. Evsng. Anno quintodecimo imperii Evang. Angelus Domini apparuit in fomnis Jofeph, IMatth. 2. : 'I'ibe;;ii. Luce 3. ! 2 29. De- — N s 4NDEX z 29. Decemb. t» fe/fo $. Thoma Cantua- — Evang. Nuptie fatte funt in Canäl/ zen[is Epi[copi €$ martyris. Galilzs. Joan. 2. R E F bus- Epift. Omnis Pontifex ex homini Domimica tertia pof. Epiphamiam. affumptus: Hebr. s. Epift.- Noliteeffe prudentes apud vof- - b metipfos. Rom.. 12. vang. Ego fumpaftor bonus. Jo. 1o. Dominica 1nfra Otlev. Nativita- Ev. Cum defcendiiiet jefug de monte. t£45 Domini. - Marth. g. Ep Epift. Quanto tempore hzres parvu-- : Dominica quarta pof? Epiphantam. E Aus eft. Galat. 4. Epiftola, Nemini quidquam d!ebeatis. vang. Erant Jofeph, & Maria Ma- Rom. 13. - Evane Afcendent ttr. Luüc. 2, 39. 5 z e ]efu( in.nraviculain. b d»fra Otlavam. Nativitat 4 Dopini. Matth. g. » ; Epift. Apparuit benignitas & humani- Domtnica quinta pof! Epipbhan £49m. Ej tas. Tir. 5. Epiftola, Induite vos ficut ele&ti D. Evang. Paftores loquebantur ad invi- ;0l. 3X cem. Lac. 2. Evang. 3imile factum «ft fegnum cot- D fef'» S. .ïylw:/?ri Papa , lorumhomini , qi fexninavit. Mat- 31 . Decemb. 42 Cozf. ÉhetI1a. — — coram Deo. 2 Ti- zM E :Epiü,' "T eftificor E Dom:ntca lexta poff Epipbaniam. moth. 4. Epift. Gratiasagimus Deo. 1 Theff. r. fet Evang. $int lumbi veftr Evang. Simile eft repnum calorum " præcin&L Lucz 12. rano finapis. Matth. 15. b .T. Januar. zz die Circtgmölf/t'onis Dominica 1n Septuagefrma. Domini, - Epiftola, Nefcitis, quod hi, quiinfta- It Epi&i- Apparui t gratia Dei. Tit. 9. d:o, ICor..9. - — Evang. Poft quam . confummati fun Evang. Simile e (t re nufn tælorum &ies o£to. l JïJC L 2. ; E : Ahom ini patrifamilias. Matth. 20. (5, Januarii. 22 Vrgrlin Epipbania. Dominica in Sexagefima. Epift. Quanto tempore hxres. Gal. 4. Epift. Libenter fuffertis. 2.Cor. 1 1. Evane. Cum turba D Evang. Defuncto Herode, ecce Ange- £y , pluri-ma» convenis . Jus omini. Matth. 2. I0. ret. Luc. g. 5. Jan. I» Epzphania Domint. E Dominica 12 Qutnquagefmma. Epift. Sur á ge, illuminare ]erufa!em. Epiftola, Si lin guis hominum loquar, F lfaie 60. * 1 Cor. 13. r Evang. Cum natus effetJefus. Matth,o. Evang. Atlumpfit Jefus duodecim di- Dominicasnfra Oclavam Epiphansa. fcipulos. Luc. 19. Epift- Obfecro vos | Feria quarta tsnerum. Dei. Rom. 12. per miferi*cordiam' Epift Convertiminiad me. foel. 2. N Evang. Cumfactuseffet Tefus annorum duodecim, Kuc. 2. ufq Evang. Cum jejunatis. Matth. 6. D à ug ad finem Feria utnta. : capi.tïs. : lt I2 Ollava Epäp]mniæ» Epift. JEgrotavit zechias, Tfa. 3 Evang. Cum intraffet Jefus Capharna, Epift. Sur ge, flluminare Jerufalem. uin. |Vlatth. g. b It — Mfais 60. Evang. Vidt Joannes Tefum venien- Ferza. fexta. I . tem ad fe. Joan..1 Epiftola, Clama, neceffes. Ifa. 28. Dománica [ecunda pofü Epsphaniam. Evarg. Audiftis, quia dictum eft an- I Epift, HabænteS-donationes. Rom. 12. tiquis, Matth. s. 2b- ; € EPISTOLARUM ET EVANGELI Ó RUM. w Sabhato. P Item alia Epift. Rogamus vos, corri- pite inquietos. 1 '] hetf, 5. Epilt. Si 4bftuleris de medio tui cate- r n nam, lfaiz 49. Evang. Affumpfit Jefus Petr 5 : vol« £ cobum. Matth. 17. um & Ia-: Evang. Cum fero effet 1 a&um, «d. fnem ujanue capitis. Marc. 6. Dominice ficunda in Quadrageffma. mtp. Dominica primain Qadmgc/ïmd. Epift. Rogamus vos, & obfecramusin Domino Jefu. 1 T heff. 4. Epift. Hortamur vos. 2 Cor.65. m, Evang. Du&us eft Jefu sin defer?um. Evang: Affumpfit Jefus Petrum & Ta- at$. [4 i atth 17- 1. Matth. 4. ! bum. M Ferio Secunda. Feria /icumld. — lam, Epïf'c. :.Ecce ego ipfe requiram oves. Epift.. Oravit Danie Dominum di- cens: Domine Deus nofter, qui Exod. 34. Evang. Cum venerit Blius hominis in eduxifti populum. Dan. 9. . Ev. Ego vado, & quaretis me. Joan. 9. Deïi, majeftate fua. Matth. 25. Feria tertia. " Ferta gertía. 2 Q« . Epift. Quzrite Dominum, dum inye- Epift. Fa&useft fermo Domini ad Eli- am '/Thesbiten, dicens : Surge, : lat« niri poteft. Ifaiz 55. Xvang. Cum intraffet Jefus ]erofoly- vade'in Sarepta. 5 Reg. 7: Evang. Super cathedram Moyfis. Mat- 3mam, Miatth. 21. n Feria quaria quatuor .'Templ. Juadra- thzi. 235. 2. m m e/774. Feria quarta. d b;)xmï-; 'Epift. Afcende ad me in momen&ï Ex- Epilt. Oravit Mardochzus a f odi. 2 num. Efth. 13. 8. - Ttem alia Epiftola, Venit Elias in Ber- Evang. Afcendens Tefus Terofolymam fabee, 5 Reg. I9. afiumpfit duodecim . difcipulos ïuos 1 yrüm Evang. Magift er volumus a te fignum fecreto. Matth. 20. atth. I2. Flïld "ntia, O yi(/lere.' ? Feria uinta. Eyif. Maledi&us hómo , qui confidit in homine, Jerem. 17. ] Epift. Fa&us eft fermo Domini ad me vfflï: diceus. Ezech. 18. Evang. Homo quidam erat dives. Luc. Evang. Egieffus Jefus feceffit in par- 16. 19. 2707 fexta. tes l'yri. Matth. r5. Feria fexta quatuor. Temp. Quadrag. Epift. Dixit Jofeph fratribus fuïs, Au- quar. dite fomnium meum. Gen. 57. Epift.Anima, que peccaverit, ipfa mo- n di ^ rietur, Ezech. 13- Evang. Homo erat paterfimilias, qui Evang. Erat dies feftus Juds&orum. plantavit vineam. Matth. 21. " Sabbato. joan. 5. Sabbato quatuor Temp. Quadracefima. Epï*R. Dixit Rebecca filio fuo Jacob. t Epift, Quando compleveris decimam — Gen. 27. [ * ^cunctarum fr umtnarum. Deut.25. Evsng. Homo quidam hab;iït .dua; Item alia Epift. $ icuftodieritis manda- j Bliogü IJUC. Iqo ta. Deut. TI. Dominica tertía in æadrdgejïmk. 43, - Ttem alia Epift. Orationem faciebant Epi(t. Eftote imiratores Dei, Ephef. s. Sacerdotes, 2 Machab. 25. Evang. Erat Jefus ejiciens : d?monïum. Item alia Epift.. Miferere noftri, Deus VLI«ICæ II. i omnium, Eccli. 35. * Ferza fecunda. o de- Epift. Naaman princep Ttem alià. Epift. Angelus Domini s militie repis p Syriz. 4 Reg. 3. fcendic'i—cum Azara, Dan. 3. 13 7 - - Eyang. n Evang,.k Utique di?:etis mihi hanc fimi- Feria quim;d. b litudinem. i.uc. 4. Epift. Venit mulier Sunamitis ad Eli- " i M Feria tertfia. eg- fzum. 4R M Epift. Mulier quadam clamab Evang. Ibat. Je j fus in civitatem — fxuin. 4 Reg. 4. 'at äd Eli- , qus vocatur Naim. Luc. " l; Evang. $1 peccay " gric in tefratertuus, Feria fexta. Miatth. I8. tavit filius mulieris ma- Epift. Jpro E Feria 9'u4r2;4. trisfamil;as. 3 Reg. I7. Epift. Honora patrem tuum, & ma- trem tuam. Exodi 20. Evang. Erat quidam languens Laza- rus. Joan. II. E d Evangx. Quare Zlïfcipuli tui transgre- Sabbato. diuntur. Matth. 15. 2. E Epift. In tem pore placito exaudivi te. Ferza 7»11'71':'4. Ifaig 49. ] | Epift Factum eft verbum Domini ad Evang. Ego fum lux mundi. Joan. 8. E me.-Jer. 7. Dominicade PafRione. -EVdn Epiftola Chriftus afliftens g. Surgens Jefus de Synägqug. ^ pontifex, b Luc. 4. Hebr. 9. E - Feria fexta. Evong. Quis ex vobis arguet, me de Epift. Conveneranc fiti I fráel ac/h.ïer- E peccato? Joan. g. fus Vloyfen. Num. 20. Ferta. fecunda. Evano. Venit Jefus in civitatem Sa- E Epift. Surge, & vadein Niniven. [o- mgriæ. Joan. 4. nge Sabato, Evan o-.. Miferunt Princi e pes, & Phari- Epift. Erat vir in Babylone. Dan. r3. fzi miniftros. Joan. 7. Ü l Evan ? Feria tertiA. g. Perrexit Jefusin montem Oh- Al veu. Joh. g. Epift. Congregati funt Babylonii 2d Dominia quarta in. Amzdr:zge/fmd. reo'em, an. [4. * Epift. 9cri E prum eft, *q.uoniam' Abra- Evang. Ambulabat Jefusin Galileam. ham. Gal..4. oan. 7. Evang. Abiit Jefus trans mare Galiiväe.æai Fertà. quavta. « Joan. 6. Epift. Loquere ad univerfum cetutm h Ferta fecunda. Bliorum l1frael. Lev. 19. " -e Epift. Venerunt duz mulieres meretri- Evang. Facta funt Enceni i ces. 3Reg. x lymis. Joan. to. a in Jgrof?- - Fetia u"inta. Evang. Propeerat Pafcha Judeorum. ]nan. Qu " Ej Aftola , Oravit ziarias Dominutn. E Feria tertía. - Dan.3. ,'E/Epiü. Locu tus eft Dominus ad Moy- Evang. 'Rog/abati Jefum duidam' de Àl fen, dicens: Defcende de monte, Exodi 33. | -Phaxifæic. Lut; 7 — Ferza [fexta. E die Fefto mediante. Jo. 7 L] Epi&. Dixit Jeremias, Domine, omnes, Ev;?ng. Jam Fe:sia quat a. qui te derelin quunt , confundentur Epi&ola, Sa n&ificabo nomen meum. Jerem. 17. D EZCC]J.'36. Ev^ng. Collegerunt Pontifices, & PhaQ Item alia Epift. Lavamini, mundi efto- rife concilium. Joan. 11. D te. lfaie r. Sabba:o, Evang. Preteriens Jefus viditJh(VJþmi- Epift. Dixerunt impii Judai ad invi- nem cocum,. Joan. 9. cem. Jer, Ig. E Evang. * 2 i KNG.ETrL. - £PIS A ET EV Evang. Maria Ma l. Evang Cogitaverunt principes facer- cdalens &*IaCObi? & . dotum. Joan. 12. Salome. Marc. 16. Dominica in Palmts.. Feria fecunda, Pofo benueditlion^m Palaarm. Epift. Stans Petrus in medio plebie Epift, Venerunt filii. 1frael in Elim. dixit, Viri fratres. AG. 10. 37. Exod. 15. Evang. Duo ex difzipulis J le -efu i*baqt. XEvanes E i . Cum appropinqua . ffet Jefus Luc. 24- " Jerofolymis. Matth-21. Feria fertia. u 44 Miffam. E Epift. Surgens Paulus, & manu filen- Epift. Hoc enim fentice. Phil .2. tium indicens. AG. 13. Evano. Paftüio Domini noftri- fecun- Evang. Stetit Jefus in medio difcipulo- . dum Miatth. 25. rum fuorum. Luc. 24. Feria fecunda , majorit- Heddemade. Feria quarta, riens Petrus os fuum dixit, Epift. Dominus meus aperuit mihi au- Epift. Ape rem. lfaig $0. * Viri Ifraelite.. Act. 3. h Evang. Ante fex dies Pafchz. Joan.12, Evang. Manife&a—vkit, fe iteium»-—]efus. Feria tertiA majoris Hebdomada. Joan. 21. Epif. Dixit Jeremias, Domine, de- Feria 7:;572!4. —eü ad monftrafti mihi. Jerem. r1. Epi&, Angelus Domini locutus Evang. Paffio Domini noftri fecun- Philippum. AGor. g. dum Marcum. 14-. Evang. Maria ftabat ad monumentum E - Feria quarta majoris Hebdomada. foris. .Joan. 20. l: Epift. Dicite, filiz Sion, Ecce Salva- Feria fexta. is no;l-. .tor tuus venit. lfaiz 62. Epift. Chriftus femel pro peccat . Alia Epift. Domine, quis credidit au- ftris. 1 Petr. 5. d ditui-noftro? ifaiz 43. 1. Evang. Undecim difcipuli abierunt in T Evang. Paffio Domini noftri fecun- G , 3lileam. Matth. 28- dum Luc. 22. Sabhato i Albes. Feria qyintd i2 Cxna Domini. Epift. Deponentes omnem malitiam. Epift. Convenientibus vobisinunum. I etr. 2. 1 Cor. 1It. E Evang. Una fabbati Maria Ma gdale-' « Evang.AÁnte diem feft um Pafchæ fciens N ne venit mane. Joan. 20. Jefus. Jo. 13. Dominica in Albis 12 Ollava. P4f;/;e. Feria fexta im Parafceve. Epift. Omne quod na:um eft ex Dco Epift. In tribulatione fua mane con- vincit. 1 Joan. 5. furgent. Ofez. 6. n! Ev. Cum eflet fero dieilla. Joan. 20. . Alia Epift. Dixit D ominus ad Moyfen Dominica fecunda poft. Pafcha. Aaron in terra Zizgypti. Exod. 12. ^s Epift. Chriftus pafíus eft pro noþis. - Evaug. Paffio Domini noftri fecun- : —f Betr. I.. dum Jo.18. & 19. SabLaro fando. Evang. Ego fum paftor bonus. Jo. 1o. Dominica tertia poft Pafcha. : Epift. $i confurrexiftis cum . Chrifto. Epift. Obfecto vostamquam advenase Coloff, 5. I Petr. 3. 8 d« Evang. Vefpere autem Sabbati. IVIat- Evang. Modicum, & jam non videbi- ^ tht 28. - Domtinzica Re[urreä*ianif Domini." tis me. Joh. 16. Dominica quarta poff P:z'Z'!äd. Epift. Expurgate vetus fermentum. X Cor, 5. Epift. Omne datum optimum, Jac. t. z 3 Evang. - N X INDEX * Evang. Vado ad eum, qui mifit-me, Alia prfv':. ;per manus Apoiïolorum joan. 16. fiebant figna. A&or. 5. Dominita 71;:72:4 paþ Pafcha. Evang. Nemo poteü: venire ad me. Epift. Etote factoresverbi. Jac. T. Joaa. 6. Evang. Amen, amen dico vobis: fi Feria 7:::71:4. qmd pec;ermx ern 16- Epui't Phl]tppus defcendens in civita- - de Rowztm :uu-f- tem Samariz. A. g. Evang- Epift. Confitemini alterutrum peccata Convocatis Jefus duodecxm veftra. Jac. s. Ap() ftolis. Luc. g. Ewmg Quis Vefh um habebit umxcum. Feria fextaquatuor Te'mp. Pentecoffes. Luc. ib5 Epitt. Exaïtate, filiz*ion, & lætdmml Ip Vigilia AjEHzf fonis. i /2eo veftro. Joel. 2. w 'Epilt. Unicuique noftrum daca eft gra- Evang, Fa&tum eftin una dlerum, & tia. Ephef. 4. Jefus docebat. Luc. 5. Evang.S abley atf Jefus oculis in ec- Sabbato quatuor Temp. Pentecoffes,. Ium, dixit. Joan. I7- Ep. Effundam fpiritum meum. [oel. 2. Jn die A/Z'enf onis Domini. Alia Epift. Loquere fili;s [frael, & dtces Epift. Prnnum quidem fermonem fec1. ad eos. Lev. 25, 10. AG.z. Alia Epift. Audi, Jfriel quz ego pre- Evanrr Recumbentibus undecun dx- cipio tibi. Deut. 26. fcxpuhs. Miatth. 16. Alia Ep. Siin præceptls meis ambula-— Dominica inf[ra oclavam . Afcenftonis. veritis "Lev, 265. Epift. Eftote prudentes, & Vlglldte in Alia Ep. Angelus Dómini defcendlc ofationibus. j Petr. e cum Azaria. Dan. Evang. Cum venerit Paraclitus. Io. L5. Alia Ep. Juftificati ex fide Pacem ha- Saä&ata in Vzgz[m Peztecoffes.. -beatmnus. Rom. [ Epift. Fadum eft; cum Apollo eiï'et Evang. Surgens J«fus de. SynagOga. Lormthn. A&. I9. Lac. 4. 38- Evang. $i dilizitis me, mandata mea In feffo fantisfim& Trsnitatis.. fervate. Jo: an. 14- Epift. O altitudo divitiarum. Rom.r1r. In Deminica Pentecoffos. - Evan », Data eft mihi omnls Poceft.ts. Epift. Cum complerentur di e5 Pente- M (ztth 2g. -coftes. A&. 9. Dominica prima poff Pen!ecqïen. Evang. $i quis diligit me; fermonem Epift. Deus charitas eft. 1 Jóan. 4-. meum. fervabit. jJoan. 14. 23- Evang. Eftotemifericordes. Luc. 6; Feria [ecunda. lm lolemnitate Ca,paru C/ar:/l:. Epift. Aperiens Petrus os fuum, dixit, Epift. Ego e enim dccepl a Domino. 1 Cor. II- Viri fratres. Act. ro. TN Evmrr Dixit Jefus Nlcodemo Sic Evang. Caro mea vereeft s Jo.6. Deus dilexit. Joan. 5. Dominica [ecunda poft Pentecoffen, que - Fer£a tertia. eft infra Ollavam Corporis Chriffs. Epift. Cum anudiffent Apoi'coh, qui Epift. Nolite mirari, fi odxavos mun- erant Jerofolymis. AG. 9. dus, .1 Joan. :5. Evang. Amen, amen dico vobis, qui Evang Hoino quldam fecm cænam non intrat per oftium. Joan. 1o. mafrnam. Luc. ; i E Feria quarta quctuar Temp. Pentecoffes. In Otlava Co: par:: Cärt/lx. EP'&* Stans etrus. cum undecun le- Epift. Ego enim accepi a Dommö. vavit- vocem. A.& 2. I Cor, II D u — EV& n go- EPIST ET EVAN GEL. .. Dominica duodectma pojï Pentecoj?en. Evang. Caro mea vere eft cibuti jo. 6. Dominica tertia paä Pentecoffen. . Ep.Fiduciamtaleim habcmus.aC or.13. ^ fab Potenti manu " Evang. B- oculi; quivident, que vos Epift. Humiliamini vxdems Luc. Io. Dei. j 1 Petr. 5. EVang Eranc app*opmquantes ad ]e- Dominiéa detimea tertia poff. Pem*ecaäen. Epift: Abrahe dx&æ funt pxomliïiones - fum Pubhcam. Luc. 15.: - Dominica quavta pof Pemgca/feæ. Gal. ; quod non funt con- Evan Dum iret Iefus in ]erufalem, Eplü Exiftimo dienz. Rom. 8. tran fibe.c. Luc. 17. r. Dominica decima 7u4rt4 poffPentecoffem. Evang Cum turbe 1rruerenbm ]efum. j Luc. 5. Epift. Spiritu ambulate. Galat. 5. iDominica qumm pof Pentecafen. Evang. Nemo poteft duobus. Domlms fer v1re Mlatth. 6. Epl& Omnes unanimes in oratione ! eftote. 1 Petr. 3. . Dominica deeima qmnta /;a/i Pem"eca/?en. Evang. " Amen dico VOblS mfi abun- Epift. Si fpiritu vivimus. Galat. 5. 2 davenc. Matth. 5. Evang Ibat Jefus. in Cwntdtem, qua 2 Domiuica fexta pojl Pmtecaþïe::. 'vocatur Nàim. Luc. 7. Epiít. Quicumque baptizati fumus in Domintca dectma fexta paffentecaffm. q« -Chrifto Jefu. Rom. 6. Epift. Obfecro. vos, me deficiatis. EV?:nO' Cum turba multa. effet cum Ephef Sje* l- ]efu Marc. g. Evarng. Cum i mtraret ]efus in domum Derüinica feptima poff Pentecaþen. cujusdam principis.. Luc. 14- dit Ejift. Humanum dico propter mhrmls Dominisa decima feptima paþlpmtecq/len. tateni. Rom. 6. Eplü: Obfecro vos ego vin&us in Do- lde Evang. Attendlte a fdlüs prophetis. mino. Ephef. 4. iMatth. 7- Evang, Accefferunz ad Jefüm Pharl- Damm;m aöïa'va paþ Penteca/ien. "h. fzi ,. &mtelrogawt. (Matth. 22. Epift. .Debitores fumus nOn carni Ferja quarta quatuor Temp. Septembris. Rom. g. Epift. Ecce diesveniunt. Amos. 9. I Evang. Homo qmdam erat dxves, qui Alla Epift. Congregatus eftomnis po- habebat. Lauc. 16. pulus, Nehem. vel 2. Efdr. g. r Dominica noua poft Pentecoffen. vang. Refpondens unus de turba. z Marc. 9..: Epift. Non fimus concuplfcentes ma- lorum. I Cor. 10. Ferm fexta 704:14" Temf Segtemäru. appropinquaret. Jefus Epift. Convertere Ifracl ad Domi- Evang Cum Jerufalem, videns Luc. 19. num Ofez I4- 10v Evang. Rogabat ]Dfum quxdam Pha- Dominica dectma poft. meecojien. rifeus. Luc. T. Ed Eplü Scitis quoniam cum gentes effe- - 6' tis, I Cor.12. Sabbato quatuor . Temporum Seþtemärz.r u Evan - Dixit Jefus ad quosdam,' qui Epnf'& .Décimo die mcnfis hu]ud fep:x- in fe. confidebant tamqnis jutti. "Lesy:25. A!xa prR Aquinto decimo dlC inen- Ifle IJUC IS fis feptimi. Levit. 25. Dominica undecima ;;a,&' Penteco/?m. Alia Epiftola Do mme Deus noRer m pr& Notum facio Vobxs Evangelzum * 4 Cor. 15. ich. Alla Epift. l* a&um eft verbum Domx- Evang Exiens ]efus de Embus Tyrn 10 Marc. 7. üi adl me. ach 8 m Alm INDFX' A 1 Alia Fm& Angeius Domint defcen- dit/cuim Azaua. Dan. * PROPRIUWISANCTO. uv Aha Ep.. i Lzbernaculum fa&um eft :go. TX'o'-fembus lz fe,äa S Andreæ : phmum Hebr.- Aaal vanz BDicebat: chus vutbis fïmth- ; dincin. hanc: Arborem- fici- habe- Epift; Corde efitür credxtur ad ]uülu- am. Rom; 1o: : bat, &c. Luc. 15. Evang Amibulans- ]efus Juxta mare g.- Z2 Etceal a z ia dl Dam;.-z.fm de£ima ofliva poff Pen- "Galitzx. : Matth. 24 i tecajäen b Decembrh In Ca,z:ept:orze B M Epift;: Gratias ago Deo: meo fcmper /zrgzm:. pro:vobis,' 1 Cor. 14-18. Ep:?c -Diosnisus pofledit me. va.g , Evang. Afcendens Jefus in nav:culam, Evamcr Liber generationis ]eül Dhrl- transtr"tævxr Matth. 9. af "M atth.: I Dominica dectuna nomapoff Pmtecoj?en QI Dccembrlb. In feffo fantli T/:am. Epift. Renovamini fpiritu mentis ves - zdpoffef. fre. Eph. 4. prfc. ]am non eftis hofplces, & ad- I*.van'f Simile fa&um eft regnumccc- ' veng. hphef 2. Es lorum- homini regi, quxfecu: nuptlas vanrr 'Ihomas unus ex duodectm.« .fflio fuo.. Marth. 22. & Joan. 20. Donmisica vigefima poff P:meco/lem "R. Januaru. In f* /la /izn&'t A::taml Epift. V idete, quomodoc«m:e ambu- Adbbatis, letis; Eph. s. pr& Dxle&us Deo, & hommlbus. vang. Erat quidam reaulus Toan. 4. Ecclef. 45. Dominica vire[ima prmza pofl Pen-: Evang. Ecce nos rel1qu1mus omnia, tecoäelz. | Mdtth I9. . Epiftola, Confortamlm in Domme. o. Januarii. J» feffo S$. Faäum: thef 6. 7 ä & Sebaffiani. vang. Simile en: regnum ca,lorum Epift. Sanüi per- fidem vicerunt re- homini regi, qui voluit rationem ena. Hebr. rr. . ponere cum fervis fuis. Matth. 1g. Ev*mrr Defcendens Jefus de monte, Domis:ca "vigefima [ecunda poff Pen- ftetit in loco campeftri, Luc. 6. teca/*,en 25. ]a.nuarn. In converfione $. Pauli, Epdï Confidimus in Dommo Jefu. P ^Phil. 1. 6. Epl& Saulus adhuc fpn'ans minarum, Evang. Abeuntes Phanfæt confïhum - Aétor. o. inierunt. Matth. 22.. Evang. Ecce nos 1ehqu1mus omnia. Dominica wigefima tertia poft Pen- Marth. 9. Iecofcn 9. Febmaru. das- fe effo Purxfmnom: ï Eplf'i Imitatores mei eftote. Phil. 3. B. M. V:rgtm:. ivang. Loquente Jefu ad turbas, ec- Epl& Ecce ego mitto Anfrelum. Ma— cc princeps unus. Match - 9. lachie B. Evang. P Darmmca visef£ma quarta & ult. pajf ufïquam 1mplec1 funt dles " Pen tecaf.g z. pur«rauoms :Lüac. 2. Epi(t- Non ceffamus pro vobis Oran- 24. vel 25. Februar. Infe/fo S. Mat/mw tes. Coloff. 1. -dboffe!r. vangc Cum videritis abominationem Epift. Exurn'ens Petrus in medlo fra- defolätxoms. Matth. 24 trum du-.lt A&G, 1. Evang ! EPIS Y E 'IE.V ANG E. 26: Julii: fn fefo S. pE Evang 'Räfþgndehs ;-];fu;sx," dïþäit:' Confiteor tibi, pater. Matth. I1. Eptft. Mulieretm. fortem quis . i E njrcf- z niet ? Prov. 3I- ,25-. Martii £. B. M. F. feffo Anngntia(i?nis ft re&-ri-xzm colorum Evang. Simile € " Ep"i&. Loeutus. eft Dominus ad À- 'thefauro abfcondito ,' Matth. 15.. chaz. lfaie 7. : Augufti: Im feffo Trandfigur.itionis . -^ 6' e Evang. Müfus eft A ngelu*ä. Lauc. I. i5 Demin; noftri Jefa Chrifas. £, . 25 April. Zz f /Za s Manci E?an- : Epift. Non doctas fabulas aff.ctici-. 2 elifta. - Petri I« Epift. Similitudo vultus quatuor ani- Evang. Aífu xfic. Jefus. Perrum & malium. Ezech. I. Jacobum. Matth. 17. g. 71 AM.;rr'f.— : l- Evang. Defignavit Dominus & alios Io. Àug. de feffo S. Lanrent) Epift. Gui par feptuaginta duos. Luce Io. ce fe-mina.?,,;parï:e. 2. 1. M. aj D fefto fanctorum Apgäalorum Corinth. 9. 6. UPbilppi G Jacobe Evang. Amen.amen dico oU d. Epift. Stabunt juíti in magna co;:. - fi granum frumenti. Joan. 12. füntia. Sap. 5. -u Is. Àuguili. Im Affumriose B. M.V.- Epift. 1n omnibus requiem quafivi. d Evans. Non turbetur cor veftrum. 3 oan.I4. — : Eccl. 24- |MEAis: Iu feffo Inventiontis $. Cracts. Evang. Intrav it Jafus m "-qirx«oddam.. : Hp. Hoc enim fentiteia vobis.P hil.2. Luce 10. 38- X Evang. Erathomo ex Pharifeis, Ni- 94. Aug. J» feffo 8. Bartheloynet «dpoff.. codemus nomine , Joan. 3. Epift. Vos eftis corpusChrifti & mem- 2 ünii. 4 feffo S.704". Baprifla. bra de membro. 1 Cor. 12. Evang. Exiic Jefus in montem orare. Epi(. Audite Infule. Ifaie 49. Luce Ó. ^ x Evang. Elifabeth impletum e(t tem- 25.Àug. I»nfeffo S. Ludevici pus pariendi. Lucg 1. flolerum ï'etri cofe[eris gg.]uni*i.- Infffo d. Afc.f Regis Francorum. E$ Pamnii.. Epi&. juftum . deduxit. Dominus per vias re£tas. ap. Ic. pifü. Mifit Herodes 4r'e'x magnus. Actor. I2. Evang. Homo quidam no bilis abiit Jefus in pärtes Cafa- in régionem longinquam. . Luc.19. Evang. Venit rem. Miatth. 16. 25. Aug. 1 Decelat. S.Joau, Baptiffa. 2. Julü. d» feffo Vifeeateon. B. M. V. Epift. Factum eft verbam quini Epift. Ecce ifte venit faliens in mor- ad me. jerem. 1. tibus. (Cant. 2. Evang.Mifit Herodes, ac i tfenq*iia ]oan- Evang. Exurgens Maria abi:i: i;i mone nem. Marci 6. tana. uce T. 22. ]-ul:.i. Ip feffto $ Mar. Mdgd;timæ. ^ 9. Septemb. InNazivitate B. M.V. Epift. Dominus poffedit me ab initio Epift. Suzgam & circuibo civicatem. v viarum fuarum. Prov.9 ^ Cantic. 3. Evan I g . Liberg enerationis Tefu Chei- E yang.- ch&bät docin quidii Pha- fti. Matth. 1. ^ rif. Luce 7. ïacozä «dpoffoit. 14.9cpt. 1a feffo EX 4!'!:!?. $. Cä'z:ciï; 25, Julii. 4de feffo S. Ep. Hoc enim fentitein vobis. Phil.2. Epift. Puto, quod: Deus nos Apo- ftolos. 1 Cor. 4. Ev. Nunc judicium eft mundi. Joa.12. Evang. Acceilit ad Jefum mater fi- gï. Sept. In fzffn S. Matthai: Agofle liorum Zfäbedæi. Matth. 20. m2 Q' »Ev.avn .ggli/ü. spiü'.; ls ä: [^: z H ERa [/ Epid.- S'imli.l'ïtädo viultus 4quatuür ani- Aliud Evan máàlium. Ezech. I. j T qu fum /'P*'lïfl,sif—vïvusä ' - Joan. 6. Evang. Vidit Jefus hominem feden- II-INov. 1m feffo $. Martini Ep:/äo. eem in telonio. iMatth. 9. p € confefforis.- t. I2 fefflo Dedicattonis S. Mi- Epift. Ecce : 29. Sep ; - facerdos nágntis. ; F.c- -ecbaelts "Archangeti. E clef. 44. Epift, $i gnificavit Deus, quz Qlfi'ïor; Ev. Nemo accenditlucernam. Luc.ir. tet fieri cito. Apoc. T. Es oI.N Ov. In feflo Prafentatió: B. M. F. Evang. Accefferunt Difcipu li-ad Te- Á Ep. Ab initio & ante fecula. Eccl.24. fum dicentes : Quis putas.Mat.h.18. Ev. Loquente [efu adtürbas. Luc.1T. 4. O&ob. Izfeffo S. Francifcs Cozfe]]. Ip feflo $. Catharine, Virg. 6 Mart. Ep. Mihi autem abfit gloriari. Gal.6. E; jift. Confitebo ot tibi ,*Dvon'ai"nlg rex, Evang. Refpondens:autem ]efus, di- xit: Confitebor tibi. Matth. 11. Ecclef. 51. Evang. Simile eft fegnum 'cdelü"'rünþï 9.OGob. I» feflo S5.Marr. Diony- . $52, 65 fociorum.: decem virginibus , M aþ—th.. 25. j s Paulusin medio Ar Epi &. Stan z s gi- A&OI'- 17' COMMUNE V*SANCTORUMQPT Ev. Attendite a fermento.-Lü&. I2. I. a Vigiliis -Apoffolorum. - 18. OGob. I» feffo S. Luce Evaugel,: Epift. Jam nor.- eftis ho fpiEeg & ad; z Epift. Gratias ago Deo. 2 Cor. g. s vens. Ephef.o. Evang. Defignavit Dominus & alios V. Hoceft preceptum meum.](')av.l 5 feptuapginta duos. Lucs 1o. de matali enius Martyris Poutifess: Gob. In feffo 5S. Apof? / elorum Ep. Beatus vir, qui fuffert. Jacobi 1. $. O ? SEmontis Ufudne. Alia Epift. Benedidus Deus & Epl&w Unicuique noftrum data eft ter Domini noftri. 2 Cor. 1 gratia, Ephef. 4. Evang. t i quis venit ad me, & non vang. Hec mando vobis ut diliga- í odit. Lucx 14.. tis invicem. TJoan. 15. Aliud Ev. Si quis vult venire poft i.lNovem. z feflo Omnium Sancloruzm, me, Matth. 16. Epift. Ecce ego Joan. vidi alterum lz gatal: untus Mart. nog Pamfäis. Angelum. Apoc. 7. Ep. Juftum deduxit Dominus.Sap.ro. Evang. Videns Jefu s turbas afcen&it y Alia Ep. Omne gaudium. Jacobi 1. in montem. Matth. 5. 1 Alia Ep. Memorefto, Dominum fe- fum. 2 l'im. 2, Communicantes, 1 9. Nov. . In Gaahme;nomt. Defuzilor. Petri 4. - ift. Ecce myfterium vobïs;dico. I Corinth. 15. - Ev. Nolite arbitrarï,'quia venerim pa- Alia Epift. Vir: fdxtiiïï &, cem mittere in terram. Matth. 10. imus Judas. 2 Aliud Evang. Nihil opertum , quod Machab, 12. Alia Epift. Audivi vocem de colo di- non reveletur. Matth. 1o.. Nifi gra- centem mihi. .Apoc. I4. num frumenti, Joan. 12. De uno Martyre tempore Pa[chali. Evang. Amen amen dico vobis, quïa venit hora. ]oan. s. Epift. Stabunt. jufti in magna con- Aliud Evan ftantia. Sap. 3. Joan. 1t. g'.Dix'it Martha ad ]efumä Evang. Ego fum vitis vera : Jban. 15. i Aliud Evang. Omne, . quod dat miþi Deplurihus Marryr. temp. P:tfc-bdli. | Eatcr. Jpgïn. 6. Ep. Benedictus Deus & pater.1Petr.1. Alia COP EE n m wl P EPI..ST.*E',.'I;EVANGEL; us Alu Epift. |;Poft hæb eäb Joannes. Aliud Évang. Vigilate, quia 'n'cï'cï- Apoc. , I9- tis. Matth. 24. Aliud Evang. Nemo accendit lucer-. Evang. Ego fum vitis vera. Joan. 15 .nam. Lucse 1. Aliud Evang. .AÀmen amen dico vo- Y bis quia plorabitis. Joan. 16. Aliud Eyang. Videte & vigilate, & Commune plurimorum Marryrum extra p-rate; Marci 13. 4 Commune Dotlorum. zampus Pajchale. Epift. T eftificor coram Deo. 3 Ti- V, XEpd'n Tuftorum anime. Sap. 5 A Alia Epift. Jufti autem iql)el'petu,u*m. moth.4. ]Juftus cor fuu (m tradet. I[T. Sapient. 5. Ecclef. 39. Evang. Vos e ftis fal terfæ Matciï. 5 Alia Epift. Rememoramini priftinos Commune Confe[[orss mom, Poutifcis- e dies.. Hebr. Io. . Alia Epift. Reddidit Deus juftis mer- Epift. Beatus vir, qui inventus elt 4 Wi cedem. Sap. Io. fine macula, Eccl. 31. -AliaEp. Juftifcati ex fide. Rom. 5. Alia Epift. Spe&aculum facti fumus mundo, I Corinth. 4. Alia Epift. Non-funt x condign& ,paf- fuemm:l lücra. [ fiones. Rom. g. Alia Epift. Quz mihi . Alia Epift. Exhibeamus no f&xetipf-ps. Philipp. 5. 2 Cor. 6. Eváng. Sint luxifbi veftri. prgcin- &i. Lucx I2. . AliaEpift. San&i per fidem vicerunt ebr. Io» - reena. Aliud Evang.. INolite tifïxer«e pufillus grex. LuczI2. Alia Epift. Refpondit unus de Senio- j ribus. Ephef. 5. Aliud Evang. Homo quidam nobi- tis pr*æliä.Lucs'QI. lis abiit in regionem longinquam , " Evang. Cum audiert Lucez 19. 4 - Aliud Ev. Defcendens Jefus de monte Commune. "Albatug. ^ — ftetitinloco campeftri. Lucg 6. - Aliud Evang. Sedente Jefu fuper mon- Epift. Dile&us Deo & hominibus, 0f -— cem Oliveti. Matth. 24« Ecclef. 45. V Videns Jefus türbas af- Evang. Ecce nos reliquimus omnia .. Aliud Evang. jl cendit in montem. Matth.5. : Matth. 19- Aliud Evang. Refpondens Jefus dixit, Communue Virgmmum &5 Martyrmn. -Confiteor tibi Pater. Matth, 11. Epift. Confiteber tibi, Do ?n-iäne rex. Ecclef. 51. |0. Aliud Evang. V& vobis , qui ædifï— Alia Epift. Domine Deus meus, catis monumenta. Luce1I. : en Aliud Evang. (QQui vàs audit, me exaltafti,. Eccl.51.- oelorum" $ audit. Luez 10. Évang. Simile eft.regnum c Aliud Evang. Atten dite a fermen tö decem virginibus , Matth.25. Aliud Evasg. . Simile eft regnum ce- J« Pharifzorum. Lucx 12. Commune Confe[foris Pontifrcis: lorum thefauro abfcondito. Mat- od Epif. Ecce facerdos magnus. Eccd. th&i 13. . D Comimune' Vtrg: £um 308 M»irtyr?um. Ua Epift. De virginibus preceptum Do- 'Ali-a.Epii;c.' Plures fadi funt;'Sacerdo— -Amini non habeo. 1 Cor.7. . tes. Hebr. 7. Domi- Alia Epift. Qmnis Pontifex ex ho- Alia Epift. Qui gloriatur in n z minibus affumtus. Hebr.5. no, 2 Cor. IO. : Evans. Simile eft reghum coelo.ritüa H Alia Epift. Mementote prepofitorum veftrorum. Hebr. 13. decem virginibus. Mattb. 25» Óa D Í Ev. Homo quidam pcregre.g M attha Q 5'1 Aliud Evang-. Simile eft re,gr;u' i* £ I NDEX ÉEPIS , ET EVANGEL lorum thefauro abfcondlto. Mat- Ceontra Pagano:. thei I3. Epift.. Oravit Mardochzus ad Do- Commune Mylierum þm&amm zec V:r- minum; E(fther 13. ginum , nec Martyrum. vang. Quis veftrum .habebit aimi- prü Muilerem fortem. Prov.31. cum., Luce IL. Alia Fpift. Viduas honora, que ve- T empore Le/L. re vidux funt. 1 lim. 5. Evang. Simile eft regnum cmlorum prfï Accefferunt. omnes prmcnpes bellatorum. [ferem.42. thefauro abfcondnto. IMfatth. I3 I» Dedicatione Ecclefta. vang. Dic nobis, quando hæc erunc. Mlatth. 24 Epift. Vidi civitatem fan&am Teru- Pro Pace. falem. Apoc. 2r1. Evang. Ingreffus Jefus , perambula- Epift. Fratrlbus qui funt per ]Egy- .ptum. 2 Mach. r. bat Tericho. Et ecce vir nomine ^ Zach&us. Lucs 19. Evang. Cum eiïec fero die illa. ]oan- nis "O. In Spor/kl;ä:z:. Epif. Mulieres viris fuis fubditm Pro anda morml:t.zte 'vel tcmpa- funt. Ephef. 5. re peffts. Evaig. .$1 licet homini dxmlctere u- Epift. lmmxfït Dommus pefhlentlam -xorem. iVÍ :tth. 19. in Hrael. 2 Reg. Ad tellendum [chifma. Evang. Surg gens ]efus de Synagowa. Lucsz 4. Ep ift. Obfecro vos, ut dlgne ambu- letis; Ephef. 4. Pro infivmis. Evang. Sublevatis Jefus ocuhs in Epift. Infirmatur. ali iquis vePcrum. cclum,.dixit Pater fan&te, ferva acobi s. Evang. Cum introiffet Jefus Caphar- eos in nomine tuo. Joan.17. Pro 7:-4::;»:7;;6 nece /fizate, nfxum. Marth., g. : hl ift. Si iniquitates nofire concende- WA Pró peregrinan:: bsus, vel zer 4gen- -rint COntra nGs. Jerem. I4. :£ibus. Fvang Habete fidemDei. Marc.11. pr& Egreffus Jacob 'de. Berfabee, Pro remi/Foue peccatoruo, pergebat Haran. Genef. og. Epift. :Condele&or legi Dei. Rom. 7. vang. Euntes predicate dicentes : Evang. Peme & ddblmr vobxe. Lu- quia appropinquavit regnum calo- ce II. rum. Matth. 1o. F I NW SESSM 3. SE E zSNS N S E x m E / i f ä — ) E aT ITH , r P;IX LLT i [L/r l* f E ;l l« L in d 2j T — s — 4 P s El s D. « X m* 3 - 4 * E T v M Ya * [ i^ ^ j É£- g ts * 14 : d i at - d i m z MTETIATNS —— — — n l—ÓQ t VTTUTRUMN ER r — - A [ T. — - I* I * La $ * L M u * s M E j - P 33 u a P - 1 m d i —— M p m —ÁÁ— u E ER h Z A ER E ERN t s; TR C MR p aOt s RCR GE RE n a. m m N Q a. d a - * : D. a N R — E n N ä . n a s ln ii UA h. as o . Is E Mu z n g t - M — N uB d —— ss * o s N EXUe EL u " x .Wæä.m i u g N 2 - s2 W. / JÓAE E - k vt - : ey E 2 f5 " 7 é t , /7 7 " ; p- us - ao - B u " hN N A. 7l As f ) á d WE Y - T N o/ g 5 , j A - s x Es "4 EN zP j L A v N * .. j k* : R N d . d N i s r5 X A DESQMse VOR ] "N P P. x a ...s:w 4 Mi hi 3 la ij n N .. yra 3 £ $ vl' Ed $ V, p N x P t w x F. RE F. m ^ * N äa ae d d s £ E 9N E-U (/ . d A » w...,.mu 7 7- A L H B Y s M u E * A RE U &w d É P^ Em .W.u,u s r P A a 2* .u«.æu Vur s* " P n j 4 g " V i , UE 3 » ia | $4 wf..n x.w.u./ " . m AE d "- E a. l |1 ) | Q UR N RA [ // d M P r ;.W/J &M 2 m : $u A 1 * 4 m F / as s d J5 RE Ww u À j l. Y 4 AO y k P 3 | 24 MO P M Y E " d P Y A j Y T. B * T L^ w g8 TR ? I Ms $ müx D E Y M i [ 9 s W $ i« / d M P s : d 4 à $ y - s ts // 4 5 -! m [ Es E -* Ti i A r2 z 9 E F E Y n dU : : C A gSN " L. i5 AE i [2 ; N & a &U X -u s M s ss - d 3 1 as p Á A . AA / 4 Z "H &»ä NG E , * Es S M P 2* 7 P m M bl N ON o P od N MW i& 5 i d posant Y 25 " ts * Z iv Y " E w( b * * j " AE "um /7/ - - l N M N od 3 rR - AT. $ a u . i. g ae n A d " / - 4 P ) E j Pa z u * du E D 2V P P. " W V d p X VN 9 X E d A p , x E * iB J * "— u - m Est A a ,f ^a. T DN S. OODUUDEI EUAT a. u P^ at ) E " l "d & a Ea fs. "m o 9s E. A " 4 o* end " w ^ U 2 ol u LUR PN Jf gesrd ES u a » $ - ..f 5 : PT E : d E AW Pl w J. Y ,// x / $ d " . gfï w T t hs A ) :$ vt5 M- " U/ D * :r// N- ] // NONS As LE .. ,I:// E us o ——. b E * NS o o s li Dd i M w Sx ) 3. N N E [ $ E , l * x N N X »y ï // 3 I(ix(/ ,^ a* NS N d M VX : H. * o "B * 3 NUN. VI a ij N [ 'J LE -——- ! N X LU N x* by 1 R E N EU. h l *« O/æ "o Ts .. $ H/M * OM $* nE d E —— — À .. ^ N p ^W N ,&. M EE s v $? Q (f xdev | ** N aM ^M2 U m iä.ü / 1 4 ( / b f/& / M l / N N VNSES [ s i i E H : Q | N Md l * -- €* w wv » * Y i re $4 z /// B EU F (.,M N $ao ** m M '.- x j m — x LOA ä N E $ Pv t X t ,w, VN P X w N TL . P , N Y df at S [ N um VE H -* -b ,: " * XAQN. d — - ^P. NON M. n .. , N .l N - SNS N- Pxcde L2* * * d / A ax y LAS ;/ M st E N ;« CR ^ ^ P d r £ M ,- U P E. N um m x r d " ' L s — r lM L2 j i z p .& : N 'D 7 e. » $ ISM N ( r; ^ dN RAl 2 h * NS E ..I * , M f : N V Y " DI /U Q x ; OA.O P4 -- E ! x 2 x 1 W u- - ,/. N /, /,/ æ a A MBR N m U X SUN .wo u —— — iV Y - o s M * a as $ ET — "É ml r EM -- * B SNN N ,///.b. — Ll A QQM — L n 128 AW CT z T "- lE x W W d 45 "7 -- Á - — g EE — um — Ó u Il d CNS EN. '..I p CAME — . CAEENEEESS — — —— —— m D "—— X NUNY VN m v n; m Y p Of * . .Pc/,/, z. M o Xx — £0 Y "f $ E $ s — CO ia ïNxx nE . Ves u ».- 9?..89 .mt E - ^ ^ TX-— p — u ii Es " ii i i zi um [ TET p - E i EM OR A SÉ s o T um m "5 — E eietcs od s N T u "N N E E * us m r uei — " oW A " s EOE a " A rR AL A X d M E AUE s — CVK YX : P5 3 AON u x A s AUA CO : SSORED AUE A: AM NÀ ER n * i55 te (5 AO TA x M M.w. i V &v * .ra'.l. M M ORE N Es ^j i & * »*; N x AveUR Mw sqw NU Wabe e€ P d A. ib EM E 5 MU AX W: N * . x u F LU t C m : s A s - R. r * o d. x ET K ASS M N va b " w lr Rs 6s * mw! x wa,wy s AT AUE 3 E rrw Ed " * d at AR gt s j Ape TA aE cus AE qu x i R - P * " SSEADTEAN - * X : 2 3 u Z e u M * N ) Mv lt b t»nm» Y 23 g" N o A d i A A SS ia MQ) : u- M a ANY w N M & : Ea r - X i ia E m P 22 TM Wa A At ENSNS Ws i 3 & E o 2 :2 i * T. EO x u x N uX EOR HH 1 ] P*j aE T. AC N MT $ J ( mX - r 9- w ^ La «.dw y d NI N t m g : j H $3 pcty P»J'x( 3 *. A wm : PC p e u " L - $lx h * * .wwf ,W. 1 E o PT as E DN SRAVE s E A t s RA * As E - i (2 d . EE L hm &* uY M* Pa -a z E 5 Z ;3: d P m A SNAM- uw,? C m.& — " d e 13 2 "E - 4 J A PX * w & Hv d »* R g P d 3 9 A: * * M du d z p 5 A *s g, M E a [.29] EE V ä - -N AE - xjus * t . X 5 A 5 X WL v 3 GU - n 4 32 s *l b j* — n ii z AC NON A. yv- :W s " * Y - wx. i n W K i $ ^ LA u ^ vn ia5 x N V* E^ QW Bd s X M NY A d s EM R. HH.. * .» J^R s 0s £. u v A EE E 3- x $ * - us i . m 3 g $a Yab ? w Ó .Nm 2 I- w k Id N X cd us ECME W " u [» - p . ha Vi A s UE NG , Av & RE u N J/o " R ca " w R ^ "d * * s N /,f A R Sci m "s x 3 k 5 b N & N d d. " M EOE N SAS N : N WW N Vi * x* n : 346 $ D6 /fut Q ss Pt i A m NY i RSS yY 3 SS N t É * 5 s S - R. Yuts - t s a MM s NY N &t x DO N äf m z » A Rib EN SSNS - T us A N N M - LT » * * N N "1 M y» NS has n NY yv » vt .w, m A w A * D Rs d " i Ed L N BM W N W P u A M /&, as ; : n W s "x € * "RX [ d M s ha M, £ * r - A n i u 3 NSEN p w * * SE P dx a n ET s N N ^ i ^s U E M P h * C E t UET UP i. ,.,.W/,J N 5 $t f* .eJM H À AL IN £ d f : A L A 9 W B- z " - s . i DN r Xv r » el N Ls d TA » N . ERN $. — u A & : WJA-» $ As Ts - s Y 35 3 s 2 w 2 TM " w Y - E5 st R P* 3 d N st s Laf 3. Á n» N x Pl i RC d h - 2v a * st AAE i x Á fs * 4 Ü 2 sg -- 4 f P - m. * : m M E T P 4 $ POT 23 : P ; W X* , jew C LOK Y u $. E d E EE . o E U d Qu my s d g S n S u $. . E Csl .W. j M » PC w/&& m E R s * u x n M« ii Is d d ss Y* MA - L z M !(&ä «s 6d y d x z us r $ a x m a ag — u 2 d t - v asb H E Ed fs . 2 Etut 7 J A d v Jm& 2 d E * 23 z d : T. s o P — La "E T p ib duu- wpde a ss as a as h gO Vesisi Ben a E -X gpenn rA Y X IB W E^ -u 19 SACRA 18 CVM VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset 17 CCUEMPEANI M 16 ! Lonemsaum MENOCHII ESJ ET M 15 ä COMMENTARHS 14 BI Ril 13 RE EDITIO NOVITER REVIS/! 3 - GENEQESEE T OVLU TOMVS VIII -jge CONTINENS 8 PAVLI EPISTOL. AD ROMANOS AD TITVM AD CORINTHIOS I. &I « AD. PHILEMONEM AD GALATAS . AD HEBRAEOS 7 AD EPHESIOS JACOBI EPISTOLAM wueM u MeiEUE - . PETRI EPISTOLAM I. &II. 6 AD PHILIPPENSES AD COLOSSENSES JOANNIS EPISTOLAM I. Il. &ll!& AD THESSALONICENSES I. & II JVDig EPISTOLAM 5 AD TIMOTHEVM I. & II. APOCALYPSIN. ) ] 4 E 3 VIENNAE AVSTRIAE L CaES R Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com Ü ä Tvrls gv SvMTIBvs Joaw. THoM. TnaATTNER, MA ]j. AVLAE TvrocRnAPHI ET BIBLIOP. WIDCCLV 1//' L »