12A11700-7_8-2
author: Menochio, Giovanni Stefano

-

[

-

-

-

— MÉ

u M E.

-—

;

wosqegecs

"*

gupten

i

E

*

at

pus

m

—

VYNINIES n - x a R p CY RTH IATR

ERE u ET C M EE

Es

rE

d. . m csim

-

2

-

.

pa

i

i

»

:

m

a.

2

LU

2

A

5

E

g

(

T

M

u

Y

s

.

CA

n

us

df

»

AU

j

i

AU

( 2 P

p

J

um

$:

A

Es

ed

r

i

^

*

hi

2

us

d

h

Y

m

d

]

s

z

-

2

g

a

ssl

NT

*

x*

w

&

A

»4

[

Q*

*

*

d

$

-

p

"s

tss

d

38

t

M

$;

x

€

TOR

z

NG

Ü

s

ss

A

E CT

v

-

s

s

n

SCI

* Rab

&

h-

a.

d

E n

w

2

-

»

Ei

Pj

&

3 s

s

*

i.

LA

p

i

»

A

E

x

x

*

3

229

5

n

d

i

A.

..»

*

,Ww

X

p

A

DWC

LSt]

d

u

s

*

3-

p

d

.

Y

*

S

R

d

j

D

p

gt

o

$

w

5

.

T

*

n

E

£

VN

Wv

g

p

P

Y

s

-

j

a

x

s

*

ob

E

A

k.kwy

V

M

x*

M

ii

:

v

-

i

^

n.—w

D

RD

*

N

1

.wn

h

2

j*

i

x

d

ia

p

TW

a

Y

g

$-

m

21

d*

7^

n E

R.

i

cA

W'v

Eu

W

b

d

Pt

Aac

».Hu

u

Ó

d

:

^

Ts

C

W

m

v*

aS

e

coi

Ts

*

x

N

**

Mä,

x

d

,u

xw

m ors

^W

*

u

*

F

zh

P

A

u

d

a

lo

-

L.

u

E

A

yu

E

T

f

d

E

M

EE

m

v

x

FR

C

u

i

E

*

A

AO

"

2

mac

D

u

n

p

P

E

2

R

*

n

w

N

$

e

RE

Pa

r

j

Vr

A

zm

NUA

2

vb

i

Y

F.

d

L

2

m

m

z

i

WA

N

"a

U

x

P»

gl

um

Es

s.

s

E

m

*

*

uw

d

.

*

5x

N

i

d

s

P

*

&

"

z

EE

:

as

X2

D

ee

r

Ls

o

1...«.9;:

.

P

D

FA

x

u

LE

EY

eil

u

»

-

i

x

M

v

L

u

$

s.

s

s

d

l

E

j

x

a

5Si

N

sE

d

R.

A

*

z

E

ij

z

s

o

p

N

m

-

4

a

N

w

À

ts

]

u.

*

fs

W

æ

E

s

A

A

s

.

3

um

vt

A

$

*

A

*

AE

TT

*

?

$

-

x

P

[

3.

A

W

B

E

5l

d

$

:

AE

E

d

-

AE

"

*

N

E

"A

-

-

L

h

Sfiys

-

p

j*

2

g

E

/a

;j*

d

.r

*

Ls

o

-

):

—

Vs

p

n

:

5

A

OE

A

b

As

x

o

z

d

p*

*

(*

nv

«w

n

3

X

$

:

X

N

T

ag

M

^ r

x2

W

"

*

s

D

m

as

E

*

n

*

Ia

w

DN

m

l

o

a

W

E

W

*

u

.

EY

*

D

*

d

s

Ls

35

i

23

wes

»:

»

UR

A

k

du

"

.H

"

um

ROX

-

UE

"

*

E

Ea

E

es

N

5

g

E -

s

n

.

3

|

As

J

u

s

x

s

p

e

-

d

$

d

s

»

*

x

p

x

$s

^

E

^.

RO

E

2

a

ts

3

:

P

s

s

x

i

t

35

-

$s

E

z

*

259

COR

hx

3

Es

*

i

d-

as

$:

A

*

z

P d

-

"s

E6

E

2

s

t

(

k

Es

at

od

a

*

d

"

* us

$

X

E

m

-

m

]

T

E^

A

:

LA

d

E

N

DO

x

3

n

E:

£.

m

gb

E

3.

z.

:

k

VT

d

x

4s

k

u

z

i

k

AE

:g

U

?M

s.

P*«

E.

$

dee

-

u

e l

xb

t

^

i

D&

s

s

E

4*

x

i

i

D.

ial

Pa

D

AUs

2$

MT

E

"d

a

u

UM

2

Es

a&

$

At

du

M

penr

w

E

X

M

S

*

R

iv

P.

Ms

i

2

vt

2

-

i

h.

.WW.

m

,

us

V

v

P

wum

d

A

2

E

h

u

M

X

,

v

3*

o

s

E

$s

RA

zS

$

z

s*

DI

m

As

X

J5

x

R

[

d

$

*

*

H

T

4

*

A

MERUGE

m

Xes

X

*

E

L

w

T

N—

n

D5

Ls

ao

*

E

Tv

AL

s

*

2*

a

p

EE

u

E

C

o

3

ET

D

$

p

m

ER

x

ET

W

d

u

$p

r

a

*

z5

:

24

Rs

* d

fs

g

a

A.

um

E

2

Zut

i

hr

E

-

*

$

s

i

MW

.»H

*

.!MJW

$

u

z

rE

v

E

v:SS

$

B

x

t

E

v

zi

E

N

ER

Bs

EEE

L

53

H

a

1

d.

u

M

w.w.

;v

X

E

s

o

:

X

—

2

3

w

n

x

»

3.

4

J

NG

s

&

33

nm.w,*ww.—

Es

p

x

r

E

x

*

5

as

M

p

Ls

PO

V E

EX

a

s

M

Ts

p

6

$

--

at

5

É

3

*

EX

x

*

t

N

L

p

As

p

z

E

&

w

»

E

i

w

A

AO

T2

-

v

L.

e t

*

d

mw.

- Q

m

s

*

*

£.

^qu

53

QU

Cs

x

s

mu

I

ls

"

$

N

Md t

e

M;m.

»

s

P

-

cee

A.

s

d

A

o

*

VOW

a

ia

E

EM

EU

.

E

ia

3

fw«

R

H

E

E.

i

Hs

"É

D

r r

33

R

*

D

d«

d-

[

a

s

É

x

2

TRU

2

*s

2 .äæ

E

a.

És

E.

Hw

x

....

M

s

5j

as

EE

n

n

*

de,

T.

AR

d

2

Mp

N

:

A

i5

A

$x

»

d

y

pH

j

t

n

us

M o

5

d

od P

M

D

z

UE

E

EAC

Ed

2

m

d

.

$t

E

st

x

s

.

M -

^

Iu

gU

"j

&

n

N..W

T

VA

EW

u-

5

ET

p

x

T

UE

ET

A

p

K

duEew

a

.W/

j

r

o

i

s.

d

k

AA

as

V

R

ES

Bo

U

X

»Uu

»,

as

.

*

x

us

*

t

f

E w

A

C EE

Es

N:

CC

5

i

n

s

M

:

$

i

&-

WO

m

eS

r

eu

z

m

395

U

«

*

x

C

s

L

m

$4

?s

u

E

m

T

n

Md

t

E

s

u

at

RR

*

x dR

*

m

E

a

M sE

p

Es

d

9

E

d

H

s ss

CRl

m

m

i

O

u

Rs

uT

r

d

s

(

-

a

NG

2

EY

3

o

A

i

Y

z

x

Ts

.M

M

xf

x

R

s

u

A

J

J

ss

-

M

kl5

E

R.^

p

s

3

j

x

j

cgv d

n

"r

x

22

d

A

À

.

[S

J

D

r

»

zl

gO

i^

i

T

x

m

as

AR

i

MUUSUA

s

x

w3

WMW../

D

u

D EE

d

a

Sn

A

i

AR AE

z

J ar

z

z5

e

n

"x

x

P

2

u^

^X

J 4

GE

M

i

o

o

D

-

A

H

-

z

A

$w

-

-

ide

-

E

E

g

A.

^ URT

ls

x

D*

o

m

d

d

D

Pt

i

-s

$s v?

"m

:

x

ET

X

A.

F

r

:

£

x

-

PO

5

NG

RA

"

a

L^

d

at

,

P

MC

PA

s

E

i

-s

s

-

-

P.

61

E

?s

a

2

f.r,

j

is

«

i

*

ii

-

r

u*

—

«

EY

*s

z

*

x

.æll

AC

z

A

352

3

"

i

K$

f

cy

VU

x

et

f

C A

3

E

*

.

-s

"

M.

x

i*

i

y

m L

st

l

-

PT

vt

u

-

p

u

Mx

d

Bd

-t

t

*

Mu

T

.w

*

$.

nu

-

x

hm

E

E. l

s

v

ä

4

d

-

x

M

DN

UR

re

a

45

.

E

i

33

n

p

D

x

u

(

-

P id

ïu../

C

Fs

W

ER

H

:

d

D

D

r

d

d

m

n

MTA E

E

P

E

2

s.

io

doee

Mee

2

o

MC

Á

z

d

ER

sb -

pre

A

d

E

Eu

d

x

*

E

AU

i.

per

E

As

-

Y

C

d

z

M

9-

-

d

n

53

L

*

hus us

4

E

1

m

2

*

d

-

z

a.

N :

n

oX

«

w&w,»!

P

*

d

P

-

É

5

*

EX

i

£T d

P

H

h

va

R

25

E.

i

ER

EY

a

R

G

b

ii

L.

d

A

Pa

EM

i

?

T

E

2

d

ROM

EURT

d

RC

o

1f

i.

ia

p

?

p

d

A.

x

$

,

h- d

1

E

A:

RRU

d

X

aE

n

o

s

A*

6

^

u

o g

:l

*

b

.ml

M

*

AS

^s

3509

d

s

rv

».

«

QU a

ä&

T

j

d

E.

J A

w

i-

P

$

AT

-

L

A

a

m

d

23

p

M.

PC

t

Y

EX

b

^

)

*

D

vt*

t

pO

*

LA

x

E

d

Es

W

d

d

nx

j

um

z

w

*

L4

*.

*

d

ul

ov

»t

-

a

*

x

P.

s

o

TM

n

:

*

A

2

E

TE

ID

x

x

EUA

$s

E

3

R

x

LE

i.

LA

1525

5

P od

T

M

xw..

H

14

P rdrd

P

)

V

ETX

zi

N

N

o

v5

2

n

p

A

e s

p

"4

x

hm

—

p

eos

I

*

:

TF

E

P

E

r

2

N

*

W

M:

&

As

T

TR

Eu

"

s

k

C

d

B

H

£

X

m

d

33

Is

d

i

H.

:

"

Y

*

A

:

W

p

1

EX

:

MP

m

B

ven

A

3

s

Mx

P

of

t r

"

(

D

Z

4

)

p

k

O r

L

As

hs

s

AA

&

i^

TR

-a

a

u

4

^5

t

D.

i

AME

s

,.

H

*

i

n*

i^

*s

3

m

-

v

-

R.

n

;

b

28

B

at

f

r

A

N

D

v

»

)

B

MY

3

d

L

3

a

fel

3b

E.v

v

o

hr

9

A

d

,

7

o

d

AJ-

N

I2

d

^.

:

E

f

.W,

*

,»zHM

w

AE

*

A

E

ä

u

Vil

E

« s.

i

M

i

s.

X

u Ed

E

M

-

3

r

5

1

x

.

E

-

B

FN

5

Á

décps

dv

d

P

5 d

u

"

p*

s

D

u

a t

B

x

P

*

':-

EK

*

Dd

Sowe

m

p

:

z

d

n

x

Jfb

nl

r d ^ æ

r

?

z

u

ss

a

s

z

d

us

X

H

H

:

3

*

m

E

-

E

ES

A r

4

E k

D

i n

Es

»

y-/

d

d

pR

Mx?..v.ïa

Es

E

Cer Y

od

p

3

s

—

A

rE

äu;-

s.

b PE

s

ais

a

v

--

z.

H

dvl

RUs

r

E

a

B

B us o

a

at

d o

( m

m ia

j

u

E

i.

i

du

E.

d

-

st

$

--

B

i

LT

E

262

N

P

i

A

z

a

x ial

E

p

t

! nE

W

u

NI

i

cetpedengue

ä&

wirs A

"a

!Jl

-LONWE AUW

od

u

« *X *

«

D

*sv

l*s.

d

.æ?

X

1

$e

3

WSS

R US

:-.

swMe

3*

*

p

t&,

Le^

LE

w

N

..

LA

v?

*

(*

LA

l

4

W

H

N

/

L

*

^

/^

- M

*

W

E.

&M

EX

47

N

&

L

$*

d-

^

XX

D

vv

y

*

LR

,

*

"

:

f

j

8

t

*

ts

rl

At

N

-

P x d

R-'

7

[

A

p* $À

|

|

"

,:

N N

Oi

«

s *

l

s

' Y

,

ew

"

i

-5

-

J

i

l

l

l

p*

x

x J

/a

à

$

)n.

A

i

«.//,

iM

xä

$,

Á

)

N

l

[

xx

f

T

IM

A

KXXx

I N

N

N

N

.! i

*

[

lil

N

|

M

]

i

|

l

il

As

N

VN

, /

&

-

]

/

n

7

Va

i

]

l

W

ts

&

X

*

N

" .

]

-!.

M

a

n

h

$

w

xax 4

Bs

-

d.

n

*4

M

-H-

ch.

/

[

//

uwm

«—

l

- E

A," *

N

$

"s

e

DW

A

M

^

-

"-

Yif

.

-s

w

L n

D]

qe-

i

N

UB Tübingen

DX ]

. U.

DNKN

$,

[

o ET a

-

Z d»

Ü

»f

—— m

?

T

PTAR

COP D li

É

/r

&i

$,

Wää,

N

M

:

—

**

n a

f

"

:

s

OM

M. 1

D

— G- m

N

X

L.

^s OCSPS

N

k g

m

w r

N

o

z

— -

*

--

- d.

RT

NNN

sp-

r h

T

$-

bN

4

1

w

f^

M

w

(;

g

9

x«f

s.2

z-—w,

LU

N

re

Db

.n

--

/

P d

W

",

;,

xxx

u-

D

N

:

M

ES

$:

;

»)

7

Á

(

ENS

/

n

d

bl

[ 72

N

ADUEEeen-.

CU B.

NN

)

s

/

u^

.—;s

,

-

N

N

Y

W

SSEN

T.

La

hd

|

$

—— 9

V

A

P.l

i

Y

'I

M

.M

"

lss

iA

,

,

p

.

wO CC

N

N

4 d

"

d-

SEN

!

TA N

; II

I i

k

AX

C

H

/

;

M

—

Acpnens

//

,

N

.. (

^

E

&i

E

sE

«SW»(& Q

» .x 4 —3 .W

"um

m p

w

[ T5

xX

pur

n n 04 x

——

———— ÁÁ

co-ewee

E

-

L Q

UR

—

m

UER EPT m

" '«.! h

Ue

- 4

m

-

2 M»A&.Mï

*

*

L

P d

P m uml

—

7 4

D-———

H;ï

2

p

F

( M

. M

BN

DN

b

&e m

*

To-a- -

p E

-

s

Z g n

Xx

N

2 P t

p w-xu—

-

—PÀ

g

—

u .

77

s

a

X

g

T —

— n

TESCEN

" NG

")

A

du

TP

.x

--—

[X

. .

E

N

,/ (

M..:

N

N,x

r

M j

N

AT.

3

al

97

E. s

Sih.

$s E5

VR

22 4

:

//

'

r

?.

.

—N

xæu

/r/

E t

Mm

7 ,

.

—

—

4 9

54 -

&

'.

N«-xx

d

p

9

$^

" d

,//

*b

4

1

"—

xhx

H

u

2

r

-

A.

" 0,

A

v

G,

Y

æ*...

)* 7

Fa

i^

N

»XXXK

mw

k3

WY

*

,

:

*

f

ag

t d

N H

,,

v -

T

85

x

xdü

d m

RMN .V

v

l

.M—.

/, BPT um

i.

ll.'

5

o

E ]

2 d

--

xx E --

R

N

/r

a w .

Tj

2 d

P d

/Js..

:

N

dN —

" A

» d

f

7

u

N

E CT

Xx»x

9p—

d

i

d

A

E

Lt

s

LP

[

(

-

d

umv CR

Wi

LL

$

D Xl

"

w

d P

P dul

?

a

N r r

AN

SMON

NXX r d

SWI

i

M.

f; /&uc j

A

ics

'

/w

W C

JIH

od

äæ!

*

NN

-

O

P um

M..

M—

"--

d

nE

N 1

N

-

N

D

*

b s

N

X

A i

E

h.

ts

[ -

*CSwWn

Q*

w* .Oc

M

E d

i w

*.

*

w

»"

,,,

*

I X

$.

É)

À

W"

E

r

Ó

I N

9.

p

/

;

ZA

T Jubt

T

VEND

WR

:

*

$4

À.

-

m

E.

DÀ

^ n

faq :

**

. [

,

D)

"U

:

A

h

w..-&llu

N

2

"P5

p — 3

,r.

u

um a

!

N

*

N

AT

d

L

z

///1

— àÀ

"--

PT d

-

Y

-Ow

N

,3

.,IM

Eu

«

Nf,.

:.-N.Xh

;

n.«nv

N

"u

hi

e-

P 2

M

[

N

r

-

p

d — €X

.J pc-' o'

|

/////:lu

4

x'x

P a m

Y

5 -

r

-enBES

m

^

f

7

ü

— t

—— ] À— 709

93

L3 $&

MU

- "

d

C

X

*4 84

L2 ]

LA

j

n

|

ff

s

.-a

— RE

r ..

m

—— —

& *

!M

b s

AOKX

EAU U ME

— M

$

X

N

2

-- -

NS

B

-i/l

*

s.

" rl

^i

u

"-— A

H

H.

OM

N

i

w

a

n

//

pb m

v

i

'/

p

/,.

'I

t

$

X

-

"u

M.

-

b

r j

J miR,.

E

"

f-'

e- *

.

^ CH

//,

M

'

L

/,Ilp

N

N

[

'K

P od

$-

- —*

'r

"

U E

M

m

"*

".

*«

wk.ï

.:,.-

d

u

RO

d

£

? E

g

m l-

:

DN

U

v

* .

N

OW

D

*- d

Va*

L

&

r

^f

Xx

P

um

!

3

NCN

»

[]

wsx

ASS

b

« W.

l

*

xltsnl,.ïAil'y

A ROE

AL

D

6.

M.

.. [

Xx

O.'ll

N

N

N * ...I,.

1

-

h.

P

MM

X

i

N

j

,

l

BM

——

x

/

-

EM

NN.

Bo

7

xxxx

áw

*

f r

*|

$*

N

nf

u

N

N

4' — , i

s.

n

P

«*

ané &

g N

N

) *

e.

v*

..H... *.

w .

.. i

!

"i

z

//,

T ,,.

4

"

H

xs

Un

i

lj

..M ».

3

"P .

g s;

(

ss

EEE

w ...M

ES

gt

k.x;x

:

É

s

..

T

E

EuE

t

X

A

u

d

n

x

* W -

4X

d

$£

^

zv

d

x

&

*

j

I

E

Md

AX

E

e

€

Y

Á

M

d

T

E

m

o

MC

A

5

—

—

ET

:

*

"

ais

£

Em

-

-

-

ER

DT ERN

zi

ia

T

$

-

P

BIB

SACRA

CVM

P MENOCHII

& $. J.

COMMENTARIIS

EDITIO

NOVITER REVISA

TOMVS VIII

C O^N IINSE6OMN.S

PAVLI EPISTOL. AD ROMANOS

3

AD TITVM

AD. PHILEMONEM

AD CORINTHIOS I &I.

AD GALATAS.

AD HEBRAEOS

AD EPHESIOS

JACOBI EPISTOLAM

AD PHILIPPENSES

PETRI EPISTOLAM I. &II

AD COLOSSENSES

JOANNIS EPISTOLAM . II. &III,

JVDi EPISTOLAM

AD THESSALONICENSES I. & Il

APOCALYPSIN

N

AD ATIMOTHEVM I. & II.

m ( m a

GR

VIENNAE AVSTRIAE

Tn*ls Ev SvMTIBvs Joaw. THOM TRATTNER ,

CAES

Rzc.

MA ]j.

AVLAE TYPOGRAPHI ET BiszLior.

WIDCCLV

.//'ä

»

inusd

T

——

j

- Duius et

i

h

di [xang

[ qiesd

j

Coleni

)

I

N

,

230

faxtls,

iA DI

camem,

7777

Apc

t ide

adevang

ts

SrSreg,

Y QU

od

U De

A&s n

l Ia

toj,

$D

tieth

Cetur

Bii

l

//g;

P

ij

93 W &

T

EPISTOLA

)

B PAULI APOSTOL

AD ROMANOS

CAPUT PRIMUM

Paulus commendato jfuo mutere Ewngelzco, ob snagnum præzlzcan-

di ]*wngelzz zelum, optabat. Romanos invifere, (Jiendem Atbnicos,

ui ex ereaturis Deum cognof;entes illius culium a fe ab]ecemnt

colendo éreaturarum imogines, merito a Deo defertos 6 in

pænam illius in al:ommanda, qu& bic recefienmr,

p

incidi]]e fcelera.

Ld

Aulus,. fervus efu Chmfu, vocatus Apoftolus, ü fegre-a A&.

3.2

gatus in Evangelium Dei,

- 2. Quod ante prormferat per Prophetas fuos in Scrlpturls

fanc?cls.

3. De filio fuo, qui fa&tus eft ei ex femine Dav1d fecundum

carnem,

4. Qui

"

bum, promiferat.- Nam, Chu&um Dei

VOc

as v"Apoffolus.) Ide& vocatione

Apoftólus, vocatus ad A poftola-

Filium a Patre fuiffe promiffum, uni-

tum, id eft, miffus a Chrifto per orbem

verfa novi Te&amenu fcnptura lo-

ad evangehzandum, & docendas gen-

qultur.

tes,

Qui fatlus eff ei ex Semine David c, )

Sit etiam ad Galat. 4. 4. Fatwm ex

Segregatus in Evangelium Dei.) ld-

Vox enim.

eft, peculiariter delectus ad pradican-

mulere, fa&um

& lege.

dum Dei Evangelium. Refpicit illud

Fatlus mag1s fignificat humanam na-

A&, I15.

|Q. Segregate mibi Saulum

turam Chrifii.

Vult enim Apoftolus

& Barnd&dm i Opus, ad quod 4]kmpf

eum qui ab aterno eft Filius Dei, in

£0$.

tempore fadtum efTe, ac genitum fe-

cundum carnem, ideft, fecundum hu-

. De jïlzo fuo. ) Refertur hzc par-

txcuüa vel ad Evangeltum Dei, ut ügm-

manam naturam ex femme & ppüe-

ficetur Evangelii materia; velad ver-

ritate David. :

- Bibl. cum Com. Memch T V!If.

4.

p

N

i

*

EPIST

. B. PAULI 'APOSTOLIAD RK—(—JMAN»OS-.- |

' ïo M

4.

ui praedeftinatus eft Filius Dei in-virtute fecundum -

dem ali

X

fpiritum fan&ificationis refürre&tion

*

(ii Domini noftri :

z

e mortuorum Jefu Chri-,

niend à

u

5. Per quem accepimus grat

iafn, & Apoftolatum ad obedi

Y

ïgratiæ |

dum fidei in.omnibus Gentibus pro nomine ejus,

ml

6. In quibus eftis & vos vocati Jefu Chrifti :

E

íá

4. Om

'atis faln&i*s.q

el fid

nibus, qui funt Romse, dile&tis Dei, voc

Gratia vobis, & pax a Deo Patre noftro, & Domino Jefu Chrifto.

E

venre

. 8. Primum quidem gratias ago Deo meo per Jefum Chriftum

froQur

pro omnibus v

mundo.

A

obis: quia fides veftra annunciatur in univ,evrxf.ov !

-

Hj

-

9. Teftis enim mihi eft Deus

, Ccui fervio in fpiritu mäo;'iln

bitor f

A

Evangelio filii

riam veftri

ejus, quod f?pelintermiiïione memo

e[lis

ff'acio ;

Io. *'Sem-

"

16.

4. Qui pmdeä;'n;ztus eff filins Dei.) xliicext uï,Apoiïoli fua prædi&äti—bne in-

i lu

Quafi dicat. Homo Chriftus, quifa-

sducant omnes gentes ut fe fubmittant,

&us ex femine David, feu, cui data

credant, & obediant Evangelio,

hat s

eft efTentia & exiflentia humanz natu-

Pro nomine cjus.) Ideft, pro eloria

r&, predeftinatus eft ad hoc

if

, ut fubg

& fide nominis Chrifti propaganda. "

h [jir

fifteret in perfona F'ilii Dei..

6. Ip quibzus.) In

, quarum gentium

In'virtute.) ld eft, cum potentia di-

numero,

?

Tirtum

vina, ut fcilicet, licet effet filius.Da-

. Fecatt Tefo Chrifi.) J]am vocati .a

hn & d

vid fecundum carnem fragilem infir-

:

atuita Dei vo-

mate

Jefu Chrifto, hoc eft

j

Io. y

mam haberet tamen tam potentiam,

catione fa&i fideles Je

:

Chrifli.

quam hypothefim divinam.

: Omnibus, qui fuat Roma.)

, cili;cgt.

item, ]

Secundum Spiritum fantlificatomis.)

fcribit hanc. Épiftolam,

5

-IL 7

NNimirum ut per hanc potentiam hic

Ic Ado

Dilefiis:,l)ei.) Amicis Dei.

— nj

modo unitus Verbo faceret miracula,

Focatis Sauélis.) Id eft, vocatis ad

remitteret peccata, fandtificaret homi-

fanditatem , vocatis ad C

Y

hriftianif-

pradioy

nes, quam potentiam habuit a Spiri-

mum, ut fint fancti.

Us ad

tü fancto, qui totum hoc opus unio-

Cratiz vobis, 65

Md o

& contineat.

pax. ) Mt;ltiplib&:tüg

:

d nc

nis. hofninis eüm Deo, 'in Chrifto

peregit.

g. Ter Jefum Clïri/km.

) Ideft, ob

Pas:ide

Ex. tqütrrg&iaize mortsergnm, ) Quæ

beneficia vobis impenfa per.Jefum

lnvdbï)is

potentia Spiritus maxime fe oflendit

Chriftum tanquam mediatórem mo-

p.i

ex refürredione ex mortuis;. id éft,

ftrum,aquo bona omnium proveniunt,

vt def

in réfufcitatione, dua Chriftus fe, &

na fides veffra, 6c.) Ideft, gratias

Y ]

alios mortuos fufcitavit.

ago Deo pro fide veftra, que tanta

w

At

5. Per quem.) Per Qïïiü'glm, be-

eít, ut

£

s

hto n

neficio, & vocatione Chrifti.

ama ejus in.univerfum mup-

dum pervagetur,

ï?üra,

|

Gratiam £5 apoflolatum. ) Gratuitum

( 0. Tefhis enigs mibi ef

Dm:.j RB—

I

lioc beneficium, quod eft apoftolatus.

fertur hoc. juratnentum d illud fe-

Tf

d obediendam frdei 6$c. Idefl, ut obe-

quens: QwWoZ fipe im:

üm fj

ermfione meno-

diatur fidei ab omniþus ge:xþibus,fci;;.

Aon d

riam: lzfcjïrïi faric::,— Ef f«

i

Cus

;j

-

ä

;

-

eu

'

"C AOPSUST LE

3

undum

148.: Semper in oranombus meis: obfecrans, fi quo modo tan-

i Chri

dem aliquando profperum 1ter habeam in Voluntate Dei ve-

mendl dü-vos.

)bedien-

11. Defidero enim videre vos, ut ahquld 1mpert1ar vob1s

gratlæ fpiritualis ad confirmandos vos :

/12. 1d:eft, fimul confolari 1in vobis, per eam quæ mv1cem

e&, fidem Ve&ram, atque meam.

fan&

Chrifio.

3. Nolo autem vos ignorare, fratres: quia fæpe propofm

venire ad vos, ( & prohibitusfum ufque adhuc) ut aliquem

hritum

nivetfo

fru&um.habéam & in vobis, ficut & in caeteris gentibus.

14. Greecisy: ac Barbarls, faplenubus, & mfipïentlbus de-

ff£0 fl

bitor futh :

t 15 d2 (quod in me) promptum eít, & vobls, qui Romæ

) veltri

Sem-

eftis, evangelizare.

——

d6,: Non, enim erubefco E Vanuehum.

Virtus emm-»Del efk

trone 1f

in talutem omnl credenti, ]udæo prlmum & Greeco.

bmittant,

*

iT Ju-.

10,

ro elora

Cm fe: vi0. )Evangehum prædxcando

- Probilitus fum uique 4d/w:.) Ide&,

anda

p /flrl/u mteo.) Ad ultimum usque

impeditus fum. Quale fuerit hoc im-

gentwm

Ípiritum ei ferviens, & pro eo labo-

pedimentum habemus infra

ve

^

15. ubi

tans & decertans.

VXel, quem pura

commemorat Apoftolus fe predican-

vOCt d

mente, & fpiritu colo.

do in aliis regionibus Evangelio oc-

1Davo

Io. Foluntate Det: )Per Dei volun-

cupatum: Romanos invifere non po-

tl

tatem, Deo volente.

tuiífe.

Scllicel

- XI- Ziderevos.) V os alloqui coram,

tione Evangelii.

Eruüium. ) Spmtualem ex prædxca—

fic AGor. 29, 20. Regavi videre vos.

bnpertiar.) Per meum minifterium,

14. Debitor fem-) Annuntiandi Ev-

yatis td

pradicationem, & inflitutiohem in re-

angelium, & docendx ea, quead falu-

riftiai

tem funt.

bus.ad fidem fpectantibus.

,151 confiraatdas 'va:.) Grece eft,

I5. guad in me) Qucd ad me at-

1phcewr

efg 7À gqotx:Srvaz Ugae d canfrmar:

tmet

wos, ideft ,. quo fiat,ut confirmemml

Promptum. eff ) Pmmptus füm , y &

di; o

defiderio teneor.

m doms acceptis.

] fu.

12- Idefe. fl confo þm) Quah di-

16. Non enim erube[co Ev;mgelmm )

em 1o-

cat, defidero videre vos, ut confirmem

Licet videatur probrofum & ftultum,

VvOS,

inflruendo & docendo in fide

prazdicare Chriftum efle crucifixum,

rattas

Chn!h, unde naícatur mutua; copfo-

non tamen hujus rei me pudet.

z tanta

lat;o no ra, ex. commum d&mea&

Vartus.enim Deief.. j 1d eft, Chrifti

l mul

veftra, lam perme au&a & confirmata.

mors, merita, facramen;a, præcepta,

1

- Aolo, antem , vos . 4gnorare - &fe. )

ptomlffa, licet. r1deaq;ur ab incredu-

Re

Excufat Apoftolus,cur defiderio non-

lis, nobis tamen Dei virtus funt &

mld fe

dum fatisfecerit, docens conatum fibi

potentia, per quam Deus in Hdehbus

mene

non ciefuxffe, fed facultatem

fuis faluæm operatur.

Az

jed«

(n

7

&

]

$

EPIST. B. PAULI APOST. AD ROMANOS..

p

17 I]ufcitia ehim Dei in eo revelatur ex fide in fid

,elh; ficut

4 Hab. fcriptum eft: P. Juftus autem ex fide vivit.

«

"

z

k..

fa&ta funt,

äal.

.18, Revelatur enim ira Dei de coelo, fuper omn

em:-in'ipigïeä;1 d virtu, &

& injuftitiam hom

i

ALCA

inum eprumä qui- v?ritatem Dei inf,änf*

Z

- ficaverunt

h

ebr. juftitia detinent.

.

IO- 38.

I9. Quia quo

dnotum eft Deigäm

. nibus us

! anifeüu

m eft in illis. -,Devi;ljsï

4

£

$9

N

2 Dic

: er1£im : il»lis manifefcavit.

5

—l

"

- tulnem i

"s

/

Judao primt'm:,

ä

; Piimüm enim ac quonque vivat juftus : ficut in vita cor-

E dmpedur

potifime a Chrilto & Apoltolis an- porali cor eft radix vite, & primum

, Prt

nuntiatum eft Evangelium Judazis, vivens, & ultimum moriens, per hoc.

quibus promiffus erat Chriftus.

tamen 'non excluduntur cerebrum,

: um e m

- i femeti

- Et Graco.) Et ponitur pro Zei»de, . pulmo; jecur, ftomachus, &c.

quin;

Gr4co.) 1deft, Gentili.

ex iis quoque animal vivat.

O17. Juffitia enim Dei.) Probat Ev- — 18. Revelarur enim "a Dei, ffc.)

anpelium eíle Dei virtutem in falu- Quafi dicat, re&e dixi juftitiam veram

nE

tem omni credenti. Per Juftitiam Dei — revelari per Chrifti Evangelium, illud-

Dei enin

intelligitur divina Juftitia, qua fcilicet' que effe virtutem Dei in falutem: quia

oD diet pectu

nos jultificat per Chriffum, quaque e€ contrario revelatur tum in eodem

nosjrevera in oculis Dei juftos facit. Evangelio, tum experientia, tum ma-

0. Ivf

-E. proprietates

. Ip eo.) In Evangelio.

xime revelabitur in die judicii impie-

M. lis afpici no

Revelazar.) Utitur verDo revelazd;, tas, & injuflitia hominum infidelium,

-

4 treatu

quia de myfterio loquitur ab humanis. qui propterea divinam iram m

fenfibus abícondito.

runt, &illi funt obnoxii.

erye-';

*

d ha oreni

; Qtur; vel |

Ex fide in fidem.) Ex fide incipien-

Qui veritarem Dei.in injuflitia deti-

. ' Ql a condit

te & imperfecta, in fidem proficien- zezz) Veritatem illi dicuntur in inju-

Perta o

tem, perfe&am, charitate formatam, flitia detinere, qui veram, quam 4e

reaturas c

fimilive modo augefcentem, velin fe, Deo affecuti funt notitiam, per inju-

Cmpitit

intrinfece, vel extrinfece per charita- ilitiam, id elt, pravitatem fu& volun-

L. füntia Q

tem & virtutes alias, quas fides exci- tatis, fupprimunt, ac veluti captivam

tat; quafi dicat: ln E»vangelio reve- intra fe detinent, dum eam non o-

fapientia [

Senpitem

latur verajuftitia, quz eft& proficit ex . ftendunt, & promunt per opera pie-

fidein fidem, id eft, que incipit,alitur, 'tatis.

s potenti

pl

41

augefcit per fidem in dies crefcentem,

19. ^

uod motum eff Dei, ) q»ecàv

t

Exmnij!

donec credentem ad falutem perducat. 78, Oc$, 1d eft,' quod de D

eo hatur.a—

At gt

Sicut feriptum eff.) Klabacuc 2. 4. liter eft cognofcibile.

1 fabria

Jufius autem ex. fíde vivit.) - Quafi

Manifeflum eff 1 illif;')' In illorum

dicat, vita gratie , qua vivit juftus, mente & intelledu . manifefla funt;

E um u

M ts

primo incipit a fide fota, deinde ére- quafi dicat, excufabiles non fünt, qua-

1 Eugrier,

ícit, & perficitur fides, licet non fo- Íi veritatem , non cognoverint, nec

la, fed ea fimul cum aliis virtutibus eam detinuerint in injuflitia ; nam

P I

crefcente. Itaquelicet fidesfitinitium, — veritatem cognofcere potuerunt, &

I apit;

nibu & f

radix, & quafi cor vitefpiritualis gra- re ipfa cognoverunt, quia naturaliter-

tiz, per hoc tamen nonexcluditur fp

B NIOM

es, eft manifefta & aperta, eamquc,-. doccet

E licetis n

charitas? gliæqgie vir,tu-tes,. f;&in ex iis.f. & diötgt ipfa natura. ^

; Dn-u

^M

g

[

CA 1.? pT o

- 20. Invifibilia enim ipfius, a creäturarmündi, perea, qua

m: fit

»

- fa&ta funt, intelle&a, confpiciuntur: fempiterna quoque ejus

j im

& divinitas: ita ut fint inexcufabiles. -

e

pie.

[ virtus,

.. 9r. € Quia cum co

gnoviffent Deum, non ficut Deum glori-c Eph.

)el mm

ratias egerunt, fed evanuerunt in cogitatio- 4- 17-

ficaverunt, aut gT

*

nibus fuis, & obícuratum eft infi

piens cor eorum:

:,. Deus

4

ftulti fa&i funt.

N

22. Dicentes enim fe effe fapientes,

23. d Et mutaverunt gloriam incorrupti

bilis Dei, 1in fimili- 7 Pf.

zo".;h.

RCOUTATEN

tudinem imaginis corruptibilis hominis, &

volquum- ) &— qua- äg E

1 VIta COf*

& ferpentium.

*

er

1 drupedum,

Y

t illos Deus in d&üderia cordis eo- 1

I.Io

k primum

.94. Propter

quod tradid

perhoc

ls

ra fua Iafr.

cetebrum,

rum,e in immun

ditiam: ut contumeliis afficiant corpo

Y

verf.

in'femetipfis :

26. &

&c. qui

E

acium, &

*

IO

itatem; Dei in mähd

-

, f)

25. Qui -xc-on?mTltaverunt ver

E

Co-

m veram

um, illud-

bqu: enim illi;f manifeft avit. ) :Sci-«

Ewt) obfeuratum eft z'nft'þim: cor eorgm.)

quia veram

Item: quia

x

licet per lumen naturz.

Adeoque ftulti fadi funt ,

n eodem

9o. brvifibilia ipfius.) . Attributa &

fapientiam, qu& in

praxi, & pietate con-

fiítit,

refpuerunt,

& Ítultiffime 1dola

] tllm .'m'

proprietates Dei, qu& corporeis ocu-

runt & coluerunt.

d impiee

lis afpici non- poffunt.

-

pro diis habue

fidelfum,

4 creatura mundi,) Ex univerfa

o2. Dicentes fe effc

fapienzes.) Cum

hac creatuta vifibili, que mundus di-

fapientiam pr

ofiterentur.

n mere

Sralt. fadli

funt.) Longiffimea ve-

[

citur; vel fenfus eft, a creatione mun-

unt, & in extre-

itià äm'-

di; a condito mundo, ab initio mundi.

ra fapientia aberrar

r init.

Per ea qu& f«da j;mt intelle&a.) Per

mam ftultitiam & in

fipientiam delapfi

funt.

N

quam. dt

creaturas cognitas.

Q2. Ef mxu

tdv;runf U c) k Quafi di-

perini

Confpiciuztur.) INam ex operis pre-

j volun.

ftantia cognofcitur ars, ingenium, &

cat: [dola pro Deo coluerunt. Al-

fapientia artificis..

ludit ad illud Pfalm. 105, 20 Er -

cptivim

*

.

faverunt gloriam fuam n /ipzz'litua(i:gfm

; not 0«

Semprterna quoque ej

"us virz;.' ) V,i-s;,

pei pit*

& potentia conditoris.

vituli cemedentis [emum.

' 9I. Qwia cum cognoviffent* Deum.)

24. Tradidit illos Deus, ) 1ta eos au-

Ex mundi fabrica, & creaturis.

xiliis gratie fuz deftituit, & cupidita-

| graci?

tibus eorum permifit, ut in immun-

y fatürt*

ZAnt gr;ztia: ggerunt.) Deo pro m*u,n-

di fabrica, fuique ac rerum omnium

ditig peccata, àc fcedas libidines pro-

ad

f

ni ac pracipites ierint.

i!ïdmm

tione.

füum ufum cgeationb & cor?ferva-

OBz contumeliis afcidnf.gxö)c.)

. Id eft,

"B

Evanueruzt.

ignominia feu turpitndine afficiant

int, quee

*

]

ld e['tx, vani & inanes

i, W6

fa&ifunt.

.

nimirum ob fceditatem libidinis , qua

.Ip cogstati

onibus fuis;) D»ifquïfltio-

illud commaculant.

.

Dei in

'; nam

nibus & üifcurfibus, quos ex creatu-

25. Commutaverunt veritatem

Ut, * .

mendacium.) Quia veritatem Dei, id

mraliter

zW

vis de Deo creatore fecerant,. quia fci-

licet iis relitis ad vana idola, que non

eít, ea que de Deo cognoverant, ut

aternitatem

j

pfam-

me Deps?.. cïoäenda deflexerunt.

A 3

; OmnïPOVt?ntiam, "5

quc

ho

poi

6

EPIST B PAULI APOST AD ROMANOS

Gal.

.coluerunt, & fervierunt creaturce potlus, quam Creatorl, q'ut

quitià f

Ig.

- eft benedi&us in fzecula.

Amen.

niat

Eph.

26. Propterea tradidit illos Deus in paffiones 1gnom1mæ.

0. Det

: 19- Nam faeminse.eorum immutaverunt naturalem ufum, ineum

-5

-

Ze

* elatos, im

Col

vfum, qui eft contra naturam.

y. Inf

3: 5

2. Snmhter autem & mafcuh, reh&o naturah ufu fuemmæ,

: v6, fine r

1.Theexarferunt in defideriis fuisin invicem, mafculi in mafculos

». QUI

1—3

&

turpitudinem operantes, & mercedem, quam oportuit, errorls

; quoniam.

- fur in femetipfis recipientes. -

- & faciunt

28. Et ficut non probaverunt Déum habere in notitia : tra—

j

-diditillos Deus in reprobum fenfum, utfaciant ea, quoe nomn -

€

"

conveniuünt,

09 Replems omni m1qmtate, mahtla, formcanone, av arnfm,,

ne-

que divinitàtem, transtulerunt ad 1do-

28. Nom probaverumt.)- &x &doxíua-

t

la, colentes ea pro Diis, attribuentes

c&)», non placuit ets..

La

que divina funt.

Deum babere 42 zetitia. ) Deum ve-

— Mendacium. ) Ide&, mendax & fal-

rum,. nofle, ut re&te de illo fentirent, -

fum idolum.

- fed idolis adhzferunt, eaque pro Deo

letus puat

àümi ad y

Om e/i 6enædxc'hzs n ].»m/a

) Qui

agnoverunt & coluerunt.

& re&a,

tanquam Deus omnium Terum crea-

Tradidit . ilos Dew, 60) Perm:ft

Ahl vexfum

tor, & omnium bonorum au&or,ju- -

Deus illos incidere in. xepxobum fen-

re laudandus & predicandus eft per

fum...

lum xnter

Mdllamw

omnia fzeula, hoc eít, omni tempore,

4n; re;;auwm F::zfälm) Id. eft, inimz,

Vltmm, Y

znen.) lta fiat, in &ternum lau« -

probam &. perveriam mentem, qua.

detur.

| probat non probanda, & reprobat &

tem aoj 1

fitm &

26. Tradidit illes. ) Vlde di&an. 24.

réjicit, qu& iunt.]ufïa, pura, falu-

At

Paffrones 1guominia.) Paffionesi igno-

. taria,

miniofas ac pudendas,

Qua nog coz veniunt. )

Res tl.rpes,

30 Släfzh

quz t homines.maxime dedecent. :

fiantur i

Nam . femine eorim. Meminit fo--

&t, ia

minarum , - fi gmficans exemplum vi-

29. Rc;ueta; ) To repletar pendet A.

E

Cint; hi y

rorum etiam 1n feminas redundaffe.

verbo tradiZit, quafidicat, hocipfum

quo tradidit illos Deus in reprobum-

z

Dfa add

^Im eum ufum qui ../r' contra maturam.)

& uj

N'efariam libidinem exercendo.

fenfum,

.faüum. eft .ut. replerentur

Que &him Y

07. Mercedem.) àvriuio'Si4», recom-

omni iniquitate, &c.

penfationem, mercedem pro meritis.

"R

Iniquitage. ) .M Obu, mju/lttuz

i, qu

-Qnuam epirtuit. ) Convenientem ;

Malitia.) wonggíe, bmprobitate,

mlmm !

qula, enim cóntra natur& ordinem cum

Fornicatione.) Scortatione, & omni

ignominia Créatoris, €o relido ad

genere illiciti concubitus viti cum.fæ-

Cat fce]em

creature idololatriam fe converterunt,

mma

Il

hac dé caufa jufte z Deo permiffi funt

Nequitía. ) xax:æ, mahtla..S Bafif.

naturz ordinem pariter in a&tu gene-

lib. de conftit. monaft. c. 3- x«xía» de-.

WQS,M&

rationis invertere, & pudenda libidi-

finit, Fisfutis de[ertionem ; hoc tamen

l'wmtor.

"lo-

1 Dtütg

ne fe dedecorare.

loco pecu.iare vitium f gmficat.

Jetu

1

w

*

-

*

þ,

. CAPU

T

IU -

À

d

afori, qi "

neq

uitia, plends invidia, hqmicidio,ï;cohtähtïdne, dolo, fpalig.-

*nominiäe.

nitate, fufurrones,

*

.:30o. Detra&tores, D

eo odiBi)lges, contunäeliidrfos., «fuperb.oä,

n d

elatos, inventores malorum, parentibus non obedientes ,.

41. Infipientes, incom

fo&fhifxæ,ï

pofitos, fine affeCtione, ab.sqge foede-

-

n

re, fine mifericordia.

s

s

hafcolos

p

n

32. Qui cum juftitiam Dei cog

'oyiii'ent,y n(.)n ihfellexerunt,

.t? erþpris

quoniam qui talia a

2

gunt

, digni funt morte, & non folum

$ qm

*

: t

€a faciunt, fed etiam qui ;onfen-t-iu'nt.faöient—ibu.sf

]ïlæ 101

AT

X

avatift,

f

prztor Go

j

CA-

x u-

M

F-

P

FOUR

BN

a

ljem Ye-

$

fentirent;

T

letus putat eqitc malam inclinationem &ulgo funt mala, alia Etiäm' äxcogi—

; pro Doo

animi ad prava libenter ample&enda,

tant, quafi eis fatis non fit commu-

&.reda, jufta & fan&a adverfandae nia peccata perpetrare. Vide D. Ba-

Permift

Alii verfutiam & fallax nocendi ftu-

filium in reeg.. brevior. refp. 78.

bum fen-

dium interpretantur.

*

N

" 3T. dufipientes.) ld eft, fine judi-

Malignitate.) xaxog9£«c . quod eft

cio, qui inconfiderate & irrationabi-

[i, inith'

vitium, quo omnia in deteriorem par-

liter omnia peragunt..

em, qui

tem accipiuntur.

Ali morum afperi-

O WO ETSG , ikhu,rbanis !

tatem &

Inäompoftas.Q

oprobit t

moroüta'tem interpretan-

À

moribus, inciviles, turbulentos, ab

Jrà, mw

tur.

-omni focietate & co

30. Se[urrbhes, detradores.) Signi-

.nefla alienos,

p*fuetgdine ,ho»

^

eä 'tläïþäsi'

cantur ii qui proximos occulte mor-

t S2e affetlione.) cäg'ögn/sg Y qui ne-

ent.

dent, illi ut amicum ab amico didu-

,minem amant nifi feipfos, qui inhu-

j;pe

det 3

€ànt; hi ut lacerent famam.

El

ocipim

mani fant, nec ullo fenfu pietatis & ;

Deo odzbiles, ) Ss0erveysig, id. eit,

charitatis tanguntur.

L

Deo odibsíes, aut Dei ofores; utrum-

dbsque fadere.) aomo

)9ss, fæ;i,:f;ägaai,

Plcrenm

que enim vox Graca fignificat, quos

quidatam fidem & federanonfervant. -

—X.'

Deus abhorret, vel qui Deum aver-

Sine mi[ericordia,) Cui alienis. mi-

3

fantur, quibus Deus eft horrori, ni-

feriis non commoventur,

17 2

mirum propter juftitiam, qua vindi-

0. Nom mtelexerunr.) INo!

ueruni

gomi

cat fcelera.

1taque-

parit hoc vitium

intellizere, confi

fcelerata conífcientia.

derare, & pradice fibi

,c.unnfæ'

perfuadere,

Blatos.) dN4dovac, gloriofos, jadta-

Qni conjentiunt , &&) Videtur ta«

5 if

bundosjactante; Jui, ut legit Cyprianus.

.Xare philofophos, qui idololatriam &

Inventores matorum.) Yos intellige,

alig vitia, que malaeffe fciebant, dif- -

j ramel

lb

0-

qui *pxæte;f ea, qu& ufitata & nota

*;Qmulabarnt, aüt probabant.

Ka

du

Ü

m

-

ï;

8

'. EPIS '1'0Læ B.PAULL'APOST. AD RoiwANöäi :

*

l

x

L

l thefatri:

C A UT OE

abant., ed-

.a Do

?udæos redarguit, qui ex data fibi lege Gentes condemn

6cQ

.. dem ipfi patrantés, cum Deus unicuique redditurus fit juxta ipfius

^ Tis Q

opera : adeo ut etiam Gentes, ea, que legis [unt naturali ]umine pre-

3m, & ho

. flantes, pro cireumcifis babendae fint ; eofque judicatur& , qui ex.

g. Tis :

.€? carnis circumcifione gloriant

veritat

1 M.a legis cognitione,

*

uï, E

T

traria legi operantes.

g

cufabilis es, o homo om

iiis.; qïii' judi'.-,

tis malua

r. ) Ropter quod inex

1o. Gl

cas. a. In quo enim

d

a Mat:

judicas alterum, .teipfum cond.gmnaä:

udzeo p

adem enim agis, quae judicas.

*

*

.

id?

23

2. Scimus enim, quoniam Ju

dicium Dei .efr feciincil-um veri-

N

tatem in eos, qui talia agunt.

n Qï

4. Exiftimas autem hoc, o hom

O

qui judicas €0s, qlui- talia

m

f

Dei?

agunt, & facis ea, quia tu effugies judicium

li dietu

—— 4. An divitias bonitatisejus, & patientite, & longanimitatis

- tur dies it:

füam vram

.contemnis? ignoras quonianm benignitas Dei ad poenitentiam te

adducit?

pios effun

tens cor ,

Revelati

a 5. Secundpm

! 1ïæüt'efri duriiam tuam, & impochi

diey Chrj

. bthe-

& operi

I. ;iexcqpbþli: esy Gc.) Quafi ' di-

cunäunï mérita opex*üm; absque r*e;

moium W

pe&u perfonarum.

' 'C'dbït, m

cat, quamvis tot & tanta fint

2 Ext:þimds antem Loc,) Quaü dicat,

dens p

peccata Gentilium , tu tamen ctiam,

verfaris autem in hoc errore.

illi debet

o Judee, qui legem Mofis habuifti,

qua clarius cognofceres quid fequi,

- Divitias benitatis) Ita appellat

,. lii

exuberantem Dei b

v

tiem bonj.

quid fugere deberes, quique Gentiles

gnitatem.

o.nitätem, & bgni—

Converty

contemnere, & tuo judicio condemna-

*

D

propter:

re foles, inexcufabilis es, nec ullam

Lonmganimt

tatis ). Longanimitas Dei

G)o.1;

- pr&texere potes pe

in eo eít, quod penam in longum

rantiam.-

:

ccatis -tuis i*gngj

tempus differat, fenfus eft: An, o TJu-

àpud ho

r

as alterum, &c.

)

dae, ex magna & fuperabundante be-

Incory

lg quo enim jud,

9. 0«

-J

Nam eo ipfo quo alium judicas pec-

nignitate, & longanimi patientia Dei,

Contenti

catorem,, & morte dignum , confe-

fecuritatem & impunitatem tibi pro-

quenter etiam te condemnas; eadem

mittens permanes in peccatis: ,

enim que judicas in aliis, ipfe agis,

dgnoras, quoniam benignitas Dei, &c-)

lm 4

um potius fcire debeas, &-animad-

/' ln igj, |

vel opere

, vel voluntate faltgm«&

&rent-

defiderlo. ,

verterere benignitate Dei bene uten-

N

Q. Scimmus e»

)) .Nos: Judai ex lege

dum ad penitentiam.-

:

itjuf

-aDeo nobis tr

a

r

| l

ta certius, quam Gen-

d penitentsam t€ 4

dducit.) & pie-

Ia g

TOA G* cïcy.s:, ducit, invitat ,

) gra

tiles, qui legem non acceperunt.

vocat.ad peenitentiam.

pro-

DT

Quoniam jndicium Dei ) Scilicet ex-

L

.

ercendum elt.

-

(8. Thefzurizas tbb iram,

) Colligis

EM

le:c-umlum veritatem

& accumulas in&az thgfauri.

Rtribi

) Jufte, & fe-

In

hij

p

*,

À

W

N

V05

CAT UT

II

d

b thefaürizas t

T

*

z

ibi iräm in die .iär:'æ,', & rEVeliätionisrijüRi judicii

K, e

Dei,

30- 35-

130 1f

$ Ms

ui reddet ünicu&ïq*uew fecundum. »bpkera,.,' ejüs 1

c. Mat.

AU f

-- 5. Tis quidem, qui fecundum patientiam boni operis; glori-16. 27.

L

am, & honorem, &incorruptionem quaerunt, vitam eeternam:

^. (l x

.. . Iis autem, qui funt ex contentione, & qui non acquieícunt

!^. (

veritati, credunt autem iniquitati, ira; & indignatio. .

—

; Tribulatio, & anguftia in omnem animam homi

Qnis operan-

wl

tis malum, Judeei primum, & Graeci.

i

ndemus P -

io. Gloria autem, & honor, & pax omn

i

Tudaeo primum, & Greeco:

i op?rahti bpnüm,

*

:

*

;äDth

Qir.d Non enim eft

accepti

0 perfon-arum aþüd Deum.

äum veri- : ;

J

IO.I7.

e peri-

2 Par;

12 Quicunqu'e enim fine lgge peccherunt, fine leg

i q,ui. t -

NT

buht i I9f ",

lg die ira.) In die judicii, qu& dicjg

Ic o'mvneml 4725;724;72;), 'In— omnem /H.(;)-

animitats T

tur dies ire, quia tunc Deus omnem

minem.

füam *ram & juftam vindictam in 1m-

AE ]wl.ez' primuiyz &

Crec.) "Tam [u-

entamte

pios effundet.

.dei, quam Gentiles : primüm tamen

Revelationes jr

li judicii. Eaenim

-acprecipue Jud&i, ut hoc paào, qui

a o ]

die, Chriftus judex hominum confilia

potior fuit in beneficiis,. fit etiam

pthe

a ia

:'

[

& opera in lucem afpectumque o-

principalior in pcenis.

mnium proferet, & prolata jufle judi-

10. E? pax,) Pacis nomine LHe-

ibsque t 3

cabit, omnibus manifeftans, & often-

^brai felicitatem & profperitatem in-

telligunt, fignifieatur ergo bene ope-

dens gravitatem

pe—ccati & pengz, que

«

;uaü dicat, 05 :

illi debetur.

rantibus futuram: omnium bonoruüm

7. lis quidem qui [ecuedum. patien-

quietam, perpetuam, certam & fecu-

tea 1ppeïllat;

tiam bonioperis.) ld eft, quiin bona

-.Fra

offeffionem.

; Hc;c ad-

n& bgni-

converfatione perfeverant, nec eam

Jelao primum Ef Graco.)

propter ullaadverfa deferunt.

ditut gentem fuam honoret, quam in

[imigaSlDei

Glo.iam €$ homarem q:;ærunf.) - NNon

priori parte videbatur depreffiffe, vi-

; Jongum

de di&a fuperiori capite num. 16..

apud homines, fed apud Deum.-

'An, OJu'

Incorruptionen.) Immortalitatem.

OIYI. Nez emmm ef l acceptio. per[ona-

ndante bg-

Q. Qu [(nnt ex contentione.)

Id eft,

rum apud Dezsm,)v Qua(ï dica,t'. Non/

entiaDei,

contentiofis.

Notat jJudeos contra

refpicit Deus an. Judeus quis fit, .aR

| tibi pro-

gentes contendentes & rixantes.

Gentilis; fed utrumlibet peccantem

ls.

!Nen atquiefeunt veritati, credunt u-

'&que punit, & utrumlibet beneagen-

2

n, &c-)

tem iaiquitari^) - Acquiefcunt, & ad-

tem premio afficit, refpiciens.

*

Lnmao

xffolum

herent injuflitie & dócrinis, quibus

ad merita cauf&.

ene qtf"'

injullitia & corfupta vita foveatur.

I2. ó/me lege peceaverzmt.^)

-Id eft,

Ira & indignatio.) Retribuetur, id

. non accepta lege fcripta a. Deo.

) ác p

Sinelége peri&unt ) Peribunt, non

eft, orave fupplicium, quale ab ani-

at ; Pl'o-

mo irato expedari folet.

tàmen condemnante eos lege fcripta,

Q. Tribelatio &$ amguffta) À Deo

» quam non acceperunt, fed fola lege

retribuetur & immittetur,

Colls

matur&, contra quam peccaverunt.

h

Bill. enm Com- Mmoc/ä- Tem. VIUJ.

2

1io

* Eþx'säf. p. PApLI 'APOST. AD ko&ANoSQ fin

-

',]ob; bunt, & quicumque

1j.

4- I9:buntur.

j in .lege þeccaverunt , per legäm ju/cïica-

i

p d

gap.

6.

15. e Non enim auditores le

g»is juftü funt. apud Deum, : feä

10

E

cchi. fa&tores legis juftificabuntur.

i

qui m

2

35015-

14. Cum enim Gentes, qua

legem non habent, naturaliter

&or.ca, quae legis funt

tem fo

Jo.

: iw'aciu.nt,þ ejusmodi legem" non .hahenteïs, 1pü

2l.

G

34' fibi funt lex

.

:v

2.6.

I5; Qui o

ft

endunt opus legis fcriptum in cordibus fuis, te-

N

non f

Coi.. ftimonium reddente illis confcientia ipforum, & inter fe invi-

2

3.25. cem cogitationibus accufantibus, aut etiam defendentibus,

idola

lo i

e IMat.

7- 2I.

- 16. In die, cum judicabit Deus occulta homin

u'm? fecun-

2

ac

dum Evangelium meum, per Jefum Chriftum.

*

| Inhono

i. 22.

.1T. Si autem tu Judaeus cognominari

r

5:& reqy1iefcis in lgge?

M

m N

E E u

—

-

1i8.Et -

2$ (

E

£t quieanue

2 lege p»ecm'vc;runt.);

fuorum intus in ahimo,;, qluæ» iþ(ïs te-

ptævazi

Qui lege a Deo fibi tradita contra

flimonium in

m

male fecerint.

gerit de iis que bene vel

eam peccaverunt.

obfervas

.Fer legem judicabuntur.)

Per eam

Et inter [2 imvicem cogitationibus, &c.)

ens .

ipfam

legem condemnabuntur.

TÓ cogitationibus , in. Greco eft, Ao-

I

.Fatlores . legit juflifcabuntuw.)

vic.3» , qug vox fignificat.non qua-

Requiej

j

fti cenfebuntur & pronuntiabuntur.

: ploria

lescunque.cogitationes, fed qua fiunt

I E

I4. Cum enim Geztes, &c.) QObje-

ratiocinando & difceptando dum ad-

tinne &

€ioni tacit£ refpomdet, quomodo

hibito judició rationis animus exami-

Gentiles fi non funt auditores legis,

nataliquid, & de eo pronuntiat fitne

Et wifi;

ejus fa&ores eíTe poffint, auttransgref-

verum,.an falfüum; bonum, an ma-

Et pj

fores.

Refpondet ,

quia ,

itquit,

A

(m.) 1

lum. Seníus ergo eftin tribunali con-

quando Gentes, qu& legem non-ha-

fcienti£ examinari bona & mala ; hec

E €5, ut f

bent, qu& funt legis naturaliter, id

damnari, illa probari.

-

I9

eft, natura duce, & fine do&rina ex-

|

rm.) ld

teriori faciunt, tunc ipfimet funt fibi

16. In die cum judicabit Deus occulta

£s fcien

lex, id eft, habent in feipfis & in cor-

ba(m'num.) Quaü dicat, 'rqui. teflis

| enþntibu:

confcientie maxime apparebit in die

de fuo dictamen rationis naturale, in-

judicii, ubi propria confcientia vel

QU in ten

dicans bona & mala opera, profe-

excufabit, vel accufabitunumquemque

us: lumw

quenda & fugienda

; quod didamen

Confidas.

habet inftar leeis.

apud Deum, qui judicabit per homi-

. 0. Er,

nem Jefum Chriftum.

Legem non habent.) Scriptam.

Secundum. Evangelium meum. ) ld

lst o

I15. Offenduzt opus legis.) Faciendo

Hilegro,

€ea qua le

gis funt, cumlegem non ac-

eft, fecundum quod de die judicii,

Q d

ceperint.

E

ejusque ponis &

premiis evangeliza-

I

U

Teflsmonium re

ddente -ill;:-con/äientt;g

re & docere foleo.

E

»ommj q

zpforum.) Habent enim gentes , licet

17. 57 autem tu Judaus c'agnbm;:;dr;:.')

Yi j

quple—, & tamen ipfam le

gem non

4l To;

legis gxper'tes, cgnfcigntiam fa&orum

*

obfer-

W dos

-

CAPUT H.

iX

Jud-

9. 'Ft nofti voluntatem eJus, & probas uuhora, mftru&us

per legem:

, fed

19. Confidis teipfum effe ducem cæCOrum

l-umen eorum;

qui in tenebris funi,

aralter

-2o. Eruditorem infipientium, maglürum 1nfant1um, haben-

tes Tpf

tem formam fcientiae, & veritatis in lege.

21. Qui ergo alium doces, teipfum non doges qu1 prædlcas

us tt

non furandum, furaris:

fe .

23. Qui dicis non moechandum, moecharls..qm abominaris

QUS,

idola, facrilegium facis:

fecun

23. Quiin lege glorlans, per praevaricationem Iegls Deum

inhonoras.

nl

24. Cf Nomen enim Deif per vos blafphematur 1nterGentes,f Ifar-

ficut fcriptum e:&)

Ezech.

8Et

25. Circumcifio: qu1dem prodeft fi legem obferves: fiautem 36 T

prævancator leg1s hs, circamcifio- tua præputlum fatta eft,

26 Sl

' müs [e-

um

LY

jbene vel

obfervas, gravius hae de caufa damna-

92. Sacrilegium fdcu ) Dum a-

jju, &c.)

beris.

varitia, vel gula, vel idololatrarum

amicitia invitante, menfas adis 1dolo-

e,

Requiefeis im. lege. ) Eit. tibi places,

ton qua

& gloriaris propter legem.

thytis inftructas, id eft cibis ex carni-

que frnt

Ig. Er gloriarts 17 Deo.) In cognl-

bus idolis prius facrificatis.

Vel dum

dum Ed

tione & cultu veri Dei.

"yota violas, aut alias actiones iacrile-

l$ examx

Er wofit voluntatem ejus. ) Ex Iege

gas facere non refórmidas.

t fine

Ef proäa: utiliora infirutlus per. le-

Q3. l» legt glormrt:.) 'T'anquam a

, m«

gemc ) 1d e&

ex lege fic inftitutus

Deo accepta.

ymali cot

és, ut noris bona a malis difcernere,

ADeum i1nhonoras. ) Illum lpfum a

quo legem accepifli.

ia ; *

19 Confídis zeipfum ducem c[fe caco-

rum.) ld eft, arrogas tibi tantam le-

24. Per-wes.) Veflra culpa,. qui le-

w! WNIM

is fcientiam , ut etiam cacis, id eft

gem a Deo traditam palam violatis.

errantlbus, ducem te przbere; & iis

Blaj;vlyem.zmr inter — Gentes. ) Male

u tdiis

qui in tenebris funt, id eft ignoranti-

enim de Deo Gentes loquuntur, vi-

bitin (ie

dentes eum habere tam malos culto--

mma «

bus, Jumen do&rinz a&'erre te poiïe

confidas.

res, quafi eos vel neghgat, vel non

[ uemque

Qo. Eruditerem mf p:eamum. J Scx-

poffit punire,

vel etiam fceleribus

d homl'

licet profiteris te.

eorum dele&etur.

Refpicit Apofto-

lus verba ifaix cap. 52. juxta verfio-

li

Habeutem formam faentm.) In Græ-

co eft,

oepecn , ideft,

formatio-

nem L XX, qua fic habet:

Prepter vos

e wth(m!

nem,

ormulam ,j regulam agendo-

femper momen mtum Llafphemarur. nu

' angem'

rum & credendorum, & agncfcendæ

Gemtbus

ventans juxta legem.

25. Circumtifro qmdem prodef.) Lo-

-2I. Teipfum mon decti.) Non vivis

qaitur D. P:ulus de circumcifione,

et non

ut doces.

M

prout erat in ftatu Ie legis, nam lege E-

f

2

Ya -

at

pE u

RRR

-

12

EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS.

26. Si igitür præpuflum )ufhtïas legis cuftodiat: nonne præ-

putium illius in circumcifionem reputabitur?

Quodam

27. o Et judicabit id, quod ex natura eft praeputium, legem

confummans, te, qui per htteram & circumcifionem prævarl—

fjttas,

eredul

cator legis es?

X d

28. p Non enim, quiin mamfefto, Judaeus eü neque quae

eft in manifefto, àn carne, eft circumcifio.

29. Sed qui in abfcondito; Judeeus eft, & c1rcumc1ü9 cordis

in fpiritu,. noà httera : cujus ktus non ex hommlbus, fed ex

P

])eo gi

^

CA-

QU]

/

3. Mu

creöha ;

vanpelica adve 1enteant1quataeü ita

$ qui per dt£erag &j czrcumc:f onen.)

ut etxäm jam

oxiafit & perniciofa, -

Id eft, te qui habes litteram legis &

3Q

ut idem Paulus p

robat in E;piftola ad :

-

quid inc

Galat.

Docet

cxr»umcxüonem, & tamen, prævanca-

go circumcifionem

tor es lepis.

& D

profuiffe conjun&am tamen cum le-

28. Neqzze enim 71:: in mamfe/la ju-

ficut (cr

gxs obfervatione.

ii

daus ef.) )

Per externam & publicam

-

C25 Cüim

Circimci(íó tua pmfuttum fa&a eff. y

Judaiími obfervatlonem & profeiïio-

Quafi dicat, fi legem violes, licetcir--

nem,

cumcifus fis, perinde tamen eft ac-fi

"Negue gua: in -mantffo eþ, &C)

ha

incircumcifus Gentilis eíles.

Repri-

Subaudi, hic verus, Deoque placens

Leus n

mit hic Paulus: arrogantnam Jude&orum

Judaus, hec vera, Deoque placens

glormnt]um de fua.circumcifione.

circumcifio e

Udgs eg

2Q6. 3$4 tgstur pmputmm) Id eft,

29. Sed 73; m 45fcandtta judens ej?)

cormmend,

preputiatus Gentilis.

ommes,

. Qui fcilicet in corde & fpiritu per le-

OCulis cor

Praputium illius i. cirecumctfionem ve-

s obfervantiam, fidem & gratxam,

putabitur.-y Quafi dicat, fi Gentilis

C

hriftum (qu1fcopus eftlegis, quem-

àpul Dus

legem cuftodiat, tunc incircumcifio

que lex tota clamat & confitetur) fub-

I

uld i

illi non oberit, fed reputabitur potius

audi, hic vere apud Deum Judaus

Su

ac fi effet incircumcifus , quia cufto-

eft, filius Abrahe fpiritualis.

J

dia legis tantum , immoó. amphus illi

Et rtrc:zmcz/' ?o cordis, ) Quæ fcilicet

valebit, quam ]udæo valeat circum-

cor, id eft mcntem, circumcidit a

Vgpo

cifio, quia ut "l 'heophyla&us ait, ve-

yitüs & paffionibus, hac vera & Deo

pecelhat?

ra c1rcummfïo eft przcifio non carnis,

grata eft circumcifio.

fed peccatorum, five eftipfa 4ctio ve-

lp fpiritu, mog littera, ) ld en .hac

4ut que

ra & bona przcifaa vitiis ; preputium

circumcifio cordis fit /[pz/;zu , id eft,

QUi orode

vero eft mala & turpis actio.

gratia adjuvante ac fanante, non litte-

2 M*dtg

27. Jadicabi?.) ld eft , damnabit.

ra docente & minante, id eft, fit per

Ümino

1d quod ex mutura eff pmpntmm )

grátiam, non per legem.

&i Quar

Id eft, ex genere & nativitate pra-

Crjz:.) Scilicet Judei, non autem

f

putiatus, five Gentilis.

circumcifionis;:. Grecum r8, cum fit

IUTM

» l0C 1n

Legem canþammam.) Legem obfer-

mafculinim, Judeum refpxcxt, non

anm l

VaNSs -

cnwmc1fionem.

g

&

4]l; dhy

Latus

g fmpt

^

i

13

CAPUT .I;ü?!

z

$

u

cOQAGP UP HPEN

Quodam mpaa pracellunt '?udæiu propter fat&ias ïz',»llz's a Deo þ

ramf

lm [

ü

fiónes, que complebuntur, quamquam nonnulli eorum fuerint. in-

rævari-

ereduli : omnes autem, & Judai, & Gentiles peccato funt obno-

e .qliæ

xii: a quonon liberat lex, fed fides in. Chrifhum propitiato-

fit cuiquam . de legis eperibus

Cordis

rem, uf non

?

- gloriandum.

fed &

Uid erzo ampliu

,

E

;

cifionis 2

s Judaeo efc?f aut quae qtilitas Circumf

CA

3. Multum pef omnerh modum.

Primüm ; quidefm " qh"ia

&

afmum)

eredita funt illis eloquia Dei.

z2

*5. Quid enim fi quidam illoru

m non crediderunt? a 'N,um-

'Tim.

lepis &

quid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit ?

Abfit.

2

rævarica-

2. 13

*

4. b Eft autem Deus verax: c omnis autem homo mendax,

O'.

h

ficut fcriptum eft: 4 Ut jufüficeris in fermonibus tuis, & vin- »';^

ublicam

.

c PC

cas cum jsudicaris.w

;roïeiäof

N

$. Sj 1I$II

4 Pf.

(, &t)

50 6..

; placens

Lazs noz lex Zaminiäu:, &c) Qul

3. Q^

Quid enim /z' quidam illorum non

placens

Judaus eo; modo circumcifus laudem,

eredi

derznt ? ) /Qüafl -d

icat: INam

commendationem habet, non.apud

quid tum ,

yni ff-)

homines, qui non vident nifi ed qu&

fliterunt?

fi popnul;i m perfidia per-

fdcm

uprle

atiarty

Oculis corporis funt confpicua, fed

Num7uid incredulitas. illorum

apud

eum, qui cor intuetur.

Dei evacuabit?) Numquid illorum

5-, quem.

incredulitas efficere poterit, ut Deus

ur) fb*

I.

, [

4d ergo 4mþl;us Jedeo eg ? )

promiffa füa non preftet, fidemque

Senfüus.ell: fiita fe res habet,

datàm non fervet? zi4es, hic accipi-

; Judetó

ut dictum eft, quid igituramplius prz

tur, ut etiam alibi in fcripturis, pró

^ fcilïcet

Gentili, quidve eximium colíatum eft

veritate & fidelKate in praítandis

jJudeo, quid habe

t Judeus in quo

promiffis.

4

przcellat :

Abfit. ) n eyt

yorTO "e ff , 56 fíat ,

i -&'-060

fcilicet ut hominum malitia Dei fidem

p qua ntilitas circxzmc?'þ'äniy ? Aut

Len; M

quid prodeft effe circumcifum ?

evacuet, fi quidem . impoffibile .eft

j Cü:

.Q. Madtum per omnem modum. )

Deurn mentiri, aut fidem fallere,

Omnino multum amplius habet [u-

EÀ autem Degs. ) Graca pro ef,

deus, quam Gentilis.

:

-

fienificantius habent yevece , id elt,

j & p

ff*; quafi dicat: Abfit, quin potius

Primmm quidem.) . nedro

» Mäz; id

Jn qutema

eft, hoc in primis & pracipue.

fit, & flatuatur Deus verax, utiomnis

qum

- Eloquia Dej. ) v& Noyie 18 Ot8 ,. o-

homo mendax eft.

900

racula divina, id eft, lex divina &

4 EF anrem Deus verax.

at

bus

) n oqa;uï-

fagræ fgripturïæ..

:ii&—ijs & pxjom,ifïïs.

Qumnis -

B 3

m

l

W

J

x

j

RPE

äg

I4 ;EP.'IS'I*OLA-'LB, .PAUI—;I,- APOST. Ab'ROMANOS.

4

:

H

J . Si autem in

E

q

uitas noftra juftitiam Dei commenda

*

S

-

t, quid

E Ü Sicu*»

?

. dicemus? numquid iniquus eft Deus, qui in/ert iram

Mp r Non

. 6. ( Secundum hominem dico.

. m

. dicabit Deus hunc mundum? .

y Abfit,valio/qu-.in' qaqmgdg ju-

M quifacat

. 3. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in glorï,äin

D £5

ipfius: quid adhuc & ego tamquam peccator judicor?2-

lo

fe agcba

8. Et non (ficut blafphemamur, & ficut ajunt quidam nos

n.iQ

. dicere

) faciamus mala, ut veniant bong: quorum damnatio

-

I KY

jufta eft.

-

16 C

e Gal.

9. Quid ergo? p

raecellimüs eos? 'lxxïequaqumh.* e Caufati

D. E

19 (UN

3 22. e

nim fumu's Jud&os, & Grzlaeco—sx omnes fub peccato effe, .

19. [/N

Io. lfs.ï-j »

[.

-T

-

u in lep

^2

AE fiat omn:

ömni.c dutemþþho;;zä mendax, ) -Sclilig

g-ui :

g

lert iram. ) Qui ïnaios pu-

20.

U

cet ex femetipfo; & ex inclinatione

niat, per quos elorificatur.

*

depravatz fue naturg.

j .

Secetdum hamiaem dico. ) Hec

: ram il

- Sieut feriptum efl.) . Pfalm.50.6.

objicio, non ex propria perfona, &

DN

-Ur juffificeris.) Particula »: fignifi-

proprio fenfu, fedin perfon

à

a infipien-

«at hic non.intentionem, fed even-

tium & carnalium hominum. .

ficata awl«

tum, quafi dicat David: Peccavi Do-

«4//.) Ut ideo credatur Deus. in-

mine, fed parce & miferere mei ; at-

juftus;-ut quis de Deo tam

.

*

IsiiSuapDee:

/queita fiet, ut per peccata mea, qui

abfurd e,

& 1ndigne fentiat.

Hzc autem illu-

| TT

; condonas, juflus & verax oftendaris,

ftratio gloriz & juftitie Dei per ac«

t fos Gentil

o Deus, in tuis promiffis. '

cidens ex peccato fequitur..

t L Cnfaeni

Er vincas cum judicaris.) Quafidi--

. $3 enim veritas Des, &c.

) Sen-

cat, & fi judicium inter te & homi-

tentia eft: fi

- Nea attul

fides & veracitas Dei

Ius alhts

mes inflituatur, illique negare velint

clarior & illuflrior fa&a eft per meum

D

]ulus t

te mifericordem efle, nec peccata pc-

mendacium, five injuflitiam ; cur er-

W d*)0

mnitentibus remittere, vincas caufam,

& mifericors, verax, & fidelis in

nior tanquam mehdax &

go pofteajudicor, condemnor, & pu-

: propter p

peccator? .

rO- Si[h

promiffis tuis pronuntieris. -

4bundavit.) Redundavit.

B. o52 autem. imaqflitas noffra , &c.) i

g. Et non fícut bafpbemamur, &c.

, Viffus,

Occurrit hic Apoltolus obje&ioni

5

hominum infipientium.

Unde ait,

ld eft, & cur, fi res ita (e habet,

1). $r

non faciamus mala; ut fequatur

b.a-—

; at: Ne d

feamdgmf bominem Jico, E cn , €a hic

num hoc glorificationis Dei? -

oppono & objicio, que homo non

Sicut à

L

:

-fapiens, fed carnalis objiciat; fcilicet

afphemamur.) ^ Sicut quldam

- E legis&fæ

- fi Davidis, & nollra iniquitas in cau-

ealumniantur nos dicere.

-- Vihfilibu.

* fa eft; ut Dei jufliti

Qnorum, Scilicet tam ita fentienti-

[ N W dul

fidelitas erga

um, quam nos calumn

! thtje

nos magis illuflretur: ergo iniquus

-

iagtiu:rrxy;

XONE U

videtur Deus fi nos iniquos puniat,

natio juíta eft.

üdeot fta

& non potius premio afficiat, quafi

( 9- Quid erga? p'ræ;'ellim—u*kgäf,ï &c)

b f

auctorés, ut eju

Lüppare

£eat. —

, jfl(ïitia magis elu-

Redit Paulus ad propofitum fuum,.

«

quod tetigit num. 2. & refpondet, ne-

-

qua-

1 mmm

.

SD

CAPUT IIL

15

ü

td; Sicut fcriptumeft; f Quia non eftk j'iifcus quisquam :

fet

ii

ïg; Q&lid i

ir. Non eft intelligens, non eft requirens Deum.-

13.3.

12- Omnes declinaverunt, fimul inutiles fa&ti funt, non eft

qui faciat bonum, non eft ufque ad unum.

i gt ;»

13. £ Sepulchrum patens eft guttur eorum, linguis fuis do- ;Pf.

n

lofe agcbant: À Venenum afpidum fub labiis eorum :

: II-

üidam ms

p Pf.

x

I4. i Quorum os maledictione, & amaritudine plenum eft

39-4

Ammio -

15. k Veloces pedes eorum ad effündendum fanguinem :

P

16. Contritio, & infelicitas in viis eorum :

e Cvf :

r7. Et viam pacis$ non cognoverunt :

k lfai

597

effe,

18. / Non ett timor Dei ante oculos eorum.

t9. m Scimus autem, quoniam quaecumque lex loquitur, iis, ^5.

Ido ?Si'

WORU EHUSMIO

:

ui in lege funt, loquitur: ut o

2

mne os obftruatur , & fubditus ;pt.

fiat omnis mundus Deo :

35.2

75 Gal

.'inalos' pl«

.. 20. Quia ex operibus legis non jufcificabitur-omnis caro co-

6

rlt:a) Hac

ram illo. Per legem enim cognitio peccati.

21. Nunc autem fine leg

rfom, &

e juftitia Dei manifeft—ata eft; telli-

à jnlipjen-

m.

ügata a lege, &Propþetis;

Deus p

22. Juf

:

:

m abfürde,

utem illu-

quaqua

m pracellimus nos ]Qdæi p

.

QO. Quia ex opcrüuïr [;gi:, &c.) Eit

& per at

fos Gentiles.

occupatio altera, quafi dicat: Exci-

, Can[n enim finnus.) Yd eft, caufam

pies iterum, o Judze, & dices, eíto

antea attulimus; jam ante probavi--

fim peccator , at luftrationibus & fa-

ïcc )Suw

mus allatis caufis & rationibus.

ts Dei

crificiis legalibus purgor.

Refpon-

permenm

Jndaos & Gracos omnes. (ub. peccato

det Apoftolus, opera hac legis poffe

; CUrdl-

effz.) Omnes eífe peccatores, &

quidem pürgare ab immunditiis lega-

or, &pi-

propter peccata damnatione dignos.

libus, non antem a p

CCOEOT s

l1o. S:'cui/&rt'pmm q/l) Pfalm. I3.

fide & gratia Chrifti.

eccato , -feflufa

vimus.

3. Ubi totum hunc locum explica-

:

Ouis éaro-) INullus homo.

y, &t

Per legem enim coguitio peccats.) Per

(e- babef,

19. Scamus a

fem , &;:.) Quafi di-

legem habetur cognitio peccati, quia

cat: NNe dicas, o Tudae, hos verfus

docet quid faciendum fit, quid caven-

L.

uzturubo-'

ad te non pertinere; nam funt verfus

dum, quid virtus fit, quid vitium

fed per Chriftum datur

legis & facre fcripture, qui non tam .

gratiq ; qua

L

Gentilibus, quam iis quiin lege funt,

peccatum tollatur.

id elt Judzis, loquuntur.

9I. Nwzc 'uüten)

znäeht?.

Ut omue 0s obfiruatur.) Ut nemo |

; ,&c') Legg ve-

audeat fe a peccato excufare.

téri ceflante.

d

Et fulditus ffat. omnis mundus Deo.

Juffitia 'I)ei;) Id eft, fu&ificatio,

qua nos Deus a peccatis abfolvit.

(f,

Etapparet omnes omnino homines,

,

; fuum,

etiam Jud&os,efTe Deo judici ad &ter-

U

Evatïge

d

nam m'orte'xp obnox,iqs.i—

*

mamf.-,q.; ef/.) Per Chrifti

qu

l

l

. EPISTOLA B. PAULI APOST-AD ROFRQIA:NOS :

temþore

N

.35. Jufüitia autem Dei pe'ïrwfldeml Tefu Chrifti in omnes, &

' fuper omnes, qui credunt in eum : on enim eft diftin&io:

Chrifi

?^

.. 24. Omnes enim peccaverunt, & egent gloria Dei.

24. Tuftificati gratis per gratiam 1

*

Fstloru

X

"

pfius, per reuc.ïfemptïon?mfo

B.

qua eft in Chrifto Tefu,

fuit Deus (1.) pröpitiationegl per fidem in-

peribus

25. Quem propo

fanguine ipfius, ad oftenfionem jufuti

^

& fuae, propter remiífio-

-0 À

& Genti

-nem prsaecedentium delictorum.

s

. 26. In.

f

S 'in hoc.

9. Q

4uPte1—1t-afione Dei, ad ov&enüonem juftitiæä eju

Cifionem

——

—

?

.t'eüf" :

a. L

(1) propitiationem z edit. Sixt. legirur : propitiatorem.

.

Teflificata a lege, & « prophetis.)

eft: Gratis autem j

uftificantur per&epl

/üatuimu

Cui juftificationi teftimonium tanto

*ta divina gratia, ejus redemptionis

-

ante dedit lex vetus & propheta qui

beneficio, que a Chrifto Domino per- —

5

;

um

hanc juítitiam -

per 'Chri un? dandam

ada eft.

M

xv

pronuntiarunt.

'

25- Quem.) . Chriftum.

N

U f

anutem.) TÀ autem , þo-

) Id' eFi,

promifís,

22. Juffitia

Tropofuit Deus propitiationem.

mitur pro zz49«am.-

propitiatorem , viétimam propitian- ,

H bf

Per fídezm.) Qua.

datur 'per fidem.

tem, & placantem Deum hominibus.

h

EU qu

ln ome:, Cf füper omnes.). Qua da-

Per fidem [anguine ipfius, ) ld-þ&,-

!

je omm

tur, & defüper infunditur.

debtia,

per fidem fui fanguinis, & pafhionis.

Naàn enim cf diflinílie) Sciicet in-

"4d oftenfionem juflitis fue. ) WNe&e

27. Uj

ter.

udaos & Gentiles, ac fi. dicat:

cum verbis illis, Propofst Deus propi-

0 Juze,

INullus eft omnium quipoffit, aut un-

ï

Hationem, ad hoc fcilicet ut per eum

circumaifi

quam potuerit aliter juftificari quam

oftenderet juflitiam fuam, id eft, com-

Tibus li

* per fidem Jefu Chrifti... Hec una, &

municaret nobis fuam juftitiam, &

lu fa,&(

fola eft via omnibus propofità, qua

nosjuftos faceret. ^Veletiamloqui :

in0 |ib.

perveniatur ad juftitiam.

de jultitia vindicativa Dei, nam per

L:

aliis, lex

. 03. Ert egent gloria De;. ) 1n Gra-

hoc Deus jüftus oftenditur, quod Fi-

Wd fit f

co eft , Ucie&imaa defituuntur , ut ha-

lio fuo propt

"

65 que

bet Syrus. — Proprie ocegi;eSui, eft

percerit.

er noftra peccata I,mh pe-

32 chrío a tergo relimqui.

Senfus vi-

quod f :

Propter.) Yd eft A4.

E

.

ii ass

lexven

detur effe; Omnes peccaverunt, quia

Pracedeatium delsclorim,

[2 dÀ äcili-

'X Hdei [

ppeccato funt contaminati quamvis

cet Ade, & aliorum ante Chriftum.

lum ut Je

plurimum nitantur, & ad ccleftis pa-

26. I» [uffentatione Dci.)' / Quaü,

3

29 d

trie gloriam, tanquam ad fuorum ftu-

dicat: Que delicta Deus fuftentavit,

x

X d cor

:diorum, laborumque metam conten-

id eft, toleravit diu expectans, donec

lperiori 1

dant, in medio tamen curfu viribus

"Chriftus veniret, & ea expiaret, atque

P'opofitio

deftituti penitus deficiunt, & ab ea,

ita oíftenderet juftitiam veram in hoc

J

l

W five (

quam maxime cupiunt, Dei gloria

tempore

grati, cartiqu credentiþus- 1

em) üC(

cadunt. - Alii per gloriam Dei intel-

daret.

»

Berridia

''ügunt Dei gratiam, que.eft gloria

Ad ofó

enfionem jufittia ejm én boc tem-

]u'i catio

.,quedam inchoata. Alii Chriftum,

gére.) ldeft, usque ad hoc tempus

(': ïitgtg,

- "qui eft gloria Patris.

uo fuam juftitiàm mundo voluit

as

ls

^ 24 ]u/i:fcgti ] gigt(':, Cj'c.)x Senfus

tefacere & exhipere. --

Ue

Sine 0P É

-

V SREN ROU IBREHSU EU TT ETE GHURS NT

i

9

1

c APU 'r Jmr.

17

D o

1

omnäs, &

:

temþore:ut fi

Chrifü,

f:ip fe ju&us, & juiliü'dah's eum, quieft ex fi;ïe Jefu

*

tindio;

i

l

27. Ubi eft ergo g

loriatio tua? Exclufía eft; P

:

Fa&torum? Non: fed per legem fidei.

gf quam legem?

E

nptiönem,

iEX

28. Arbitramur enim jufüuficari hoxmianengïper fi

d-em 'fmä O-

fidem in

'peri bus legis.

- 29. An Ju

| remi[flo-

& Gentium.

deeorum Dgu; tän:um? nönnev& —'Gent,ium ? Imq

us in hi

30. Quoniam quid

em 'imuä eft Deus,

[4

jui jmiftiücag circum-

——

P

"

ter-

cifionem ex fide, & prdeputium per fidem.

51 Le

gem exfgoj defc;*uimus , p.eru fiderinï?

Abfit | fed legem

nb perceþ-

*QatLlimus.

demptionis

omino p

-

U ff* ipfe',jæ.g./f'l::.) Ideft , Edelisqiü

remonialibus , & jþüdici-alib'us, - fed

promifüs, vel fan&us & re&us.

etiam moralibus, folo legis dictamine,

& folis nature viribus

actis.

Vide

propitin

Et juflificans eum qui efl ex fide, 5e.)

fhominibus.

Eum, qui fidem Chrifli fufcepit ab-

Auguft. de Spirit. & litt. c.. 4.

jecta omni

29. -4n Judaerum Deus tantum, &c.),

,) [d'eit

10

s.

dentia.

fpe, & i,na/xü legjs confi-

Eit novum argumentum, quo probat

| pafï

Paulus ex abfurdo nos juflificari, non

Nee

Q7. Ub eff ergo eloria tua ? ) 'Qua,

2077 pNPi'

o jJudae, glorioris & arrogas tibi ex

ex operibus legis, fed ex fide Chrifli :

circumcifione, facrificiis, alisqueope-

quia fcilicet fi ex operibus legis jufti-

ut pel' eum

ribus legis Mofaicz juftitiam.. *

ficaremur, ergo juftitia effst alligata

jdell, co-

fitam

Lexf a&borum, &$c. ) Ex S. Augu-

legi Mofis, & Judais, ac confequen-

etiam loqut

ftino lib. de fpirit. & lit.c 13. &

ter Deus videretur tantum Judeorum

ïi) nam pEI'

aliis, lex factorum eft ea, qu& jubet

habere curam, & effe tantum Deusil-

-

quid fit faciendum. — Lex fidéi elt ipfa

lorum non gentium , quod eft ab-

? yoi £t

hides que impetrat gratiam faciendi

furdum.

*

at QOnPe'

quod lex jubet. Léex ergo fa&orum

Q. Quonïam 7ui$lem

: Unus e-(?; Dcu.rq.')

eít lex vetus, que continet precéptum ;

Judeorum, & Gentium.

lex fidei eft lex nova , qua dat auxi-

Gircumcifionem.) 1

d eft, Jud&os c'-irf

ft. —. sil-

lium ut legem impleas.

FE

cumcifos.

Chrium.

Praputium, ) ldeft , p

fæputiacbs-

Quii

29. driitramur, Bc.): )xo?ylgö(—LeSa,

^$

id eft colligimus & concludimus ex

Gentiles.

t

donet

fuperiori difputatione hanc noflram

.g1. Legem ergadc:þniimr;: &c.) Num

05

propofitionem , hominem five Tudz-

igitur legem tanquam inutilem, &

[at'et;

que

um, five Gentilem, juftificari per fi-

inanem Chrifli fide abolemus ?

As

jp 0C

-

dem, licet non ío!am fed tanquam

Sed legem flatuimus, &$c.)' Sed po-

elentibus

ïz

perradicem, fundamentum, & initium

tius flatummus, confirmamus legem

juftificationis, non exclufa gratia, fpe,

ex eo, quod illa, qua lex fignificabat,

at

charitate, ceteris

& promittebat per Evangelium (quod-

Joc temp ,

que Chx*i&ianis virtu-

T

tibus.

ffdem hic app

ellat Paulus) completa.

volut n

Sine operibu: legis.). Non foïum,c'ög

funt.

C

*

[

Biäl./fymv Cfm; Menzech. T..V liL

Aguid"x

1??

»

18

EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS

CAPUT I V.

4Exa

— Non ex legzs operzbus contingit juflificatio , fed ex fide in Deum:

gratlam

. qu& Zbrabe reputata fuit ad ju[Hitiam ante datam ipfi circumci-

&

: pulufica

fionem, quam pa/lea accepit, futurus, tion lege d ju[litia fidei, "

credidit autem Deg

propofi

pater omnium, qui ifius fidem . imitarentur ;

6. 9

Je patrem fore multarum gentium per. pramgüi:m fibi femen,- cum

Cepto fe

tam ipfe ,

quam uxor ejus Sara annos. exceü" yffent aptos ad —

N

generandum. —

——

Uid ergo dicemus, inveniffe Abraham pätrem noftrum

"Q

fecundum carnem ?

; Gend

2. Si enim Abraham ex operlbus legis Juihiicatus em ha-

gnifcue

primo jul

bet gloriam, fed non apud Deum.

4 Gen

3. Quid enim dicit Scriptura? 4 Credidit Abraham Deo,& 4

: ptimo De

jutlitia cr

C reputatum ett 1lii ad Jufcmam.

X

do & d

4E1

Scnptura

83 60

i Chrilta

]ac 2.:

[4

d ergo dzcemm, Uc ) Quafi

Et 7epuh4tjmz ef? li 4 juffttiam. )

didit (ibi

- Mi Q

dicat :

Senfus eft: Fides tam Abrahz quam

implicite

Quam juftitiam, an fi-

terea id aj

II 32- dei, an operum legis, dicemus Abra-

noftra que ex natura fua, ut actuseft

Paulus

L

ham inveniffe, id eft, accepiffe ? &

hominis, non eft juftitia , nec juftiti-

ut Syrus habet , Z4deprsm effe.

am parere, aut producere poteft ; a

minem o

Q-. 8E enim Abrabam , &fc. ) Quafi di-

Deo tamen acceptatur ad ]uf'cltxam,

-

1ne fde

cat:

$i Abraham tantum habet eam

41-21.

tam Abrahz quam nobis tribuendam,

juftitiam ,

uc ex operibus eft legis,

ut fcilicet propter hanc fidem . Deus

gümentat

aut naturz feclufa fide; fane ea parva

Abrahz, & nobis juftitiam largiatur,

t verfica

eft, & politica, tantum habens glo-

& infundat , repucetque nos juítos,

mod, A

amicos , & filios fuos ,. & hoceft quod

"i5 yerfd

riam, & laudem juftitiz apud homines

qui f

qui opera'externa vident & mirantur,

fubdit Apo&olus n. 5. fecundum pro- .

aütem

non autem apud Deüm, qui internam

poffeum gratis Dei, id eft fecundum

Q

mentém , & fidem v1det, & zftimat,

'vrratiofam , benevolam , & liberalem,

eft

) Ut .

& in ea collocat veram juftitiam,

Dei voluntatem qua. flatuit, ut per -

titus ef

&t juftj

Omd enio dicit Scrtpturd ? ) Gen.

attum fidei formatæ, id eft per con-

€

15. 6. . Probat Paulüs Abrahamüm j ju-

tritionem , gratia & juftitia detur fine

18 obtin

ftitiani, & gloriani-apud Deum ade-

operibus, id eft fíne merito operum:

AUt tnerit

reputan enim dicitur pro tali, quod —

quem D

prum efls, ; non ex operibus legis, fed

ex fide.

Km,&

e

in fe tale non eft, uti voluntas profa-

Credidi£ r abam Dee. ) Promltten-

é&to reputari, dlcu:ur

Dices Abraham

tUt pe

ti fibi, & Sare conjugibus fenibus fte-

jam erat juftus, cum credidit prolem

Teteeg ef

rilibus, infirmis, & impotentibus ad

fibi ex Sara nafcituram , ergo non ex

tux Pt() 0

hoc actu fidei juítificatus' e

perum, n

generandum femen, id eft pofterita-

Credidi£ Aäralmm &€c. re-

Refp-

tem tum carnalem ex Ifaac,

tum fpi-

hzc verba:

3

ET'T[) ]u&

'^ritualem. ex ^ Chrifto credentlum, &

ferenda effe non tantum . ad immediate

ä

nOblS Oht

* Chriftianorum.-

præcedentm, fed ad omnia anteceden-

tla $»

T

ïä

ï-ïcSlA P.U T? W.

1

/

Ie

t

/

3 i

; E1 äutäm-, qui*' Opekratur,'rfierc'e-s no

n );mpufätur fecuþdü1n

u

i Danr:

[

gratiam, fed fecundum debitum.

.

dttti-

$325

5. Eivero, qui non operatur, cre

l

denti autefnfin eu

m, qüi

J

fit fb

propofitum gratiade Dei.

Íüficat imprum, reputatur fides ejus ad juftitiam fecundum

.

fan D

6. Sicut & David dici

t,,beatitü

1

dinem homin

:

, QU

cepþo fertjuftitiam fine ioperibus:

W xa-d.'

-

A

£

| - Beati

um

—À

nQiïnim

t.iþa;-(v]enef. I2 & 15 Vult ergo fi-

ut operum & ,meritohnh þo&rorum fit

^

dinerces.

ü) ha'

.gnjfïcare Scriptura Abrahamum tam

Jum gratï;iin,

primo juftificatum effe per fidem cum

^:: Nez imput;ttuf" fequk

rimo Deo credidit, quam in accepta

&c.) Non datur ex gratia.

-

juftitia creviffe, per fidem , qua fecun-

S. Ei vero qui non operatur.) ld eft,

do, & deinceps credidit. |Dices ex

ui non affert fua opera, naturz fuz vi-

Scripturà non habetur Abrahamum

ribusfacta,nec ex iis qurit, auc fperat

4El

in Chrittum credidiffe. Refp. dum cre-

juftitiam, quafi mercedem iis debitam.

didit fibi hoc femen danduuy, faltem

x*

In eum qui. jufftficat. 1imptum. ) ln

gfitian. ]

implicite in Chriftum credidiffe, Prz-

Deum, &in Chriftum, ex cujus fide

hz quam

terea id aliunde habemus, paffim enim

a peccatis juftificamur.:

ralluselt

D. Paulus & Evangelifte docent ne-

Reputatur frdes ejus 4

d juffitiam. )

«c jufliti

minem poft lapfum

potuiffe iu[tifïgari

Id eft, hic per fidem hanc juftificatur,

otel ; 4

fine fide in Chriftum.

Secundum propofftzm. ) ld eft, libe-

uftitam ,

ui operatur, & c.)Ar..

rale decretum gratiz Dei,

H

ia nimi-

)uendam,

4 E Autem

P

[

c confti-

gumentatio D.

auli, hoc, & fequen-

rum placuit divinx bonitati i

m DEIIS

ti- verficulo comprehenfa, eft hujus-

tdere, ut fides Chrifti merita appre-

Jirgiatun

modi. Abraham juftificatus eft

ra-

hendat , hoc eft, eorum fructum per-

j ju&OSy

D

e0,

tis per fidem, quia fcilicet credidit

cipiat , & hac ratione veram, atque

C eü qll()d

qui fua gratia juftificat impium, non

inhgrentem juftitiam .confequatur.

um jrt-

autem quia fuo marte bene operatus

6. Sicut Cf Dawid diuiz, ) Pf. 31. I

(ecundum

eft, aut quia fuis bonis operibus me-

Beatifudinem . homints.) poxapisuo»

libefalema

ritus eft hanc juftitiam: ergo & nunc

beatificationem , Ícilicet, juftificatio-

jt, ut p

hzc juftificatio impiis, & peccatori-

nem illius hominis effe, id eft, beatum,

r cott-

& juftum effe hominem illum.

bus obtingit, non ex eorum operibus,

leur ,fï"?

aut meritis, fed cratis ex fide Chrifti,

Cui Deus accepto fert.) Grace Noqi-

ape[umï

quem Deus propofuit nobisredempto-

cerai, id eft, cenfet, reputat, adferi-

rem, & propitiatorem. . Nam quod

bit juftitiam ; hoc eft, quem Deus

i, qu

as pO

datur per fidem, &

ratiam, non

cenfet, & reputat elfe juftum,' Deus

Apatum

merces eft, fed gratia; quod vero da-

autem , quirectiffimus eft judex , eum

tantum juftum effe cenfet , qu

tur.pro operibus, five pro merito o-

i talis eQ:Z

perum, merces eft, non gratia, cum

per juftitiam fibi inhzrenteim.,

, MP

erzo juftificatio. tam Abrahz quam

" $ime operibus. ) d eft, non ex meri-

du

nobis obtingat gratis per fidem, fe-

to & virtute o

perum , fed. ex 'Propriæx

l.,nmediü"

guitur eam non obgingerequ operibus,

E

fua gratia.

geclit-

7

. tih

*C"zv

,

29

-

'"EPISTOLA B. PAULI APOST. AD,ROMANOfs.

&Pfal. — 4 b Beati; quorum remi

|

fïæ fü&,n«t igiquitgtes od qw

3L-1- te&ta funt peccata.

.

sïolfïl?f?

præputum

ER

9. Beatus vir, cui non 1

mputavit (Doymi/nus 'p eccatum.

9. Beatitudo ergo heecin circumcifione tantum manet,an etiam

: circumci

prapi

3npraeputió? Dicim

;

us enim, quia reputata eft Abrahae fides ad

p

1

juttitiam.

:

J

13.dN

ro. Quomodo erg

o reputata eft? in circumcifione

T s t

2 äh m

H

n Sie

praeeputio? Non 1n circumcifione, fed in przeputio.

cGen,

um jufutiee

/:19.

II. cEt fignum accepit circumþiüpnis? fignacul

| bolita el

lI.

& fidei, x

:

dgkpcsls um

j Beatikq;ta;um remiffa. f;m* iIntqui-

tio ergo (»)pusfeR n:)n le

is , -' 'q-uatu

; 4 ad hoc ut el

z

i

[ adeptüs ipf

tates.) Gratuita nimirum condona-

vobis arrogatis ; o Judsi;

ed gratiz,

tione, non meritis operum: hoc eniim

quez communis eft omnibus

tam Gen—

! cumcitione

vult probare Paulus, & hoc proprie

tilibus, qu:m Judzis.

Ut fr.) .

elt remittere offenfas & peccata, fcili-

Dictmnus enim , €c.) Eft alia ratio

- Tater em

cet ea gratis condonare.

;

qua Paulus probat juftitiam non ad fo-

putim.) I

Teüa fumt pec

Czfa. ) Non qu'aü X-i!l

los Judeos, fed etiam ad Gentiles

J omanentium,

jufto peccata maneant & lateant , &a

pertinere: eft autem argumentum tale.

; wn, quiqr

^

fiuerent,

"Deo diffimulentur ; fed ze&£z, id eft

Abraham ante lezem , inmo ante cir-

obliterata & obturata, ita ut amplius

cumcifionem juftificatus eft, non ex

U rejute

non fint.

circumcifione , aliisque operibus legis,

[ Ut eorum f

; Dominus þef-

que nondum erant, fed ex fide, un-

8.. CuZ mon imputavit

catum. ) Cui Deus peccatum condona-

de circumcifionem poftea accepit, ut

centur, (

vit, & confequenter nonamplius illud

effet fiynum juftitie accepte . per

-

us

ei imputat.

dem, ergo juftitia bec non eft ex le-

I2. E

Beatttudo ergo

: bac. ) ld eft, hxc

ge & circumcifione , nec pro Judais

: x : uido

beatificatio , feu juftificat

circumcifis tintum, fed

pro omnibus,vf

1ià, que f

E

io , 'de qualo-

qui fidem Abrahz fectantur.

tüons & j

quitur David. -

IO. :

omodo ergo reputata eft, G c.)

In 'circmnufone tantum manet. )

e-ü' :

lum, f

'Yantumne contin

git Judzis cjrcuxnci-

Senfus

b:

Gualis & quo in ftitu erat

J quuatz?

fis ?

Abraham , quando ei fides ad juftiti

eftin pra

um enam imp

;'»&futia? ) An etiam

am reputata eft ? Num circumcifus

eliet incirt

. pervenit; ad gentiles non circumci-

jam erat, an adhuc preputiatus? fane

1?:, 73;

os?

uafl dicat,; ex citatis Davidis

erat incircumcifus. :Ergo juftitia A-

1

verbis clare concludere poteftis, o Ju-

brahe non tantum pertinet ad vos, o

Sfdff;

daei, quod hec ejus beatitudo & ju-

Judzi, fed etiam ad przputiatos Gen-

F' det [7

. füitia non ad folos circumcifos., fed

tiles. ltem , ergo Abraham eft jufti-

Tut, '

etiam ad Gentiles pertineat; tum quia

ficatus non ex circumcifione, nec. ex

operibus legis; fed ex fide & gratia,

lr n

É

verba ejus indefinita funt & generalia,

Ctn Àb

tamque viro Gentili, quam Judeo.con-

que communis.eft tam circumcifis,

^

Centi]

veniunt; tum quia dicit ^beatitudinem

quam incircum cifis.

-

& juftitiam. no(tram fitam effe, non

II. Ef ffgpum acceps

?, 86.) -Quafi

Ia. N

ohu A

in operibus le

cis, fed in liberali cle-

dicat: Adeo Abraham non eft juftifi-

Credingiy

imentia & con

äonacione Dei, qui gra-

catus in, vel ex circumcifione, ut cir-

perit;

Con äxm

tis noþis rem'ftcit pecc."-t;af Juftifica-

cumcifionem poft ju&ïciaxn acce

a

K, d)

-

*

p

z

Lj

s

v

-

-

z

$,

.Caþuimü.

21

B

T&,fidei,, qua eftin

proeputio : ut fit pater omnium credentium pef

Es

o

lis ad juítitiam :

Hs

[ praeputium, ut reputetur & il

,

72

.

— 32. Et fit pater circumcifionis, non iis tant

um qüif funt ex

fed & iis, qui fe&antur veftigia

Lanetam

circumcifione,

! -fidei, quae eft

in praeputio patris noftri Abrahae.

.

fides d

tfio Abrahäe , aut femini4

14. d Non enim perlegem promi

ut heeres effet mundi: fed per jufitiam fidei-

nä, anm

—

E UET

t«

ejus,

r

Hebr,

I4. Si enim qui ex lege,

hacäredes qut : exinanita eft ,üdqes,v

E

n fhta

bolita eft p'romiffio;

: fitei,

UW HHH

ris, quam

ad hoc ut effet fignum juftitie, quam

legifque opera, fed þer ädem. Pro-

àdeptüs ipfe eft per fidem antej cir-

bat autem hoc ex promilfione fi&a A-

fed gratis,

cumciftonem.

brahz, hocargumento. Abrahe pro-

j tam Ger-

miffx fuit benedictio, id eít, juftitia ,

Zs

Ur fé. ) Abraham.

lia ratio

Pater omnium ;redmtium per pra-

& falus omnium Gentium, non per

lecem , fed ante eam, ex eo quia cre-

non adfo-

EE

putium.) ld eft, -omnium in przputio-

didit Deo, ergo pofteri Abrahz hujus

] Gentlls

manentium , fcilicet omnium Gentili-

ntum tale.

um, qui przputii circumgifïonem ab-

promiffionis , benedictionis, & jufti-

MTIR UH I

M

nuerent.

tig participes quoque fient ,

non per.

j ante Cir-

opera legis , fed per fidem. In fide

l, mon ét

Ur reputetur. && llss ad juffstiam. )

enim non in lege hanc juftitiam con-

Ut eorum fides reputetur eis ad. juiti-

ibus Iegis,

tiam , & ex £de fua illi quoque juti-

ftituere voluit

eus; & in fde non

fide, u-

inlege, immo ante legem juftitiam

ccepit, t

ficentur, ficut Abraham ex fide fua

[ianc accepit Abraham , ut effet exem-

:æper l.

juftificatus eft.

*

elt exl-

I2. Ef fff Pater et

rcnq;ïlfaäzis-. ) Id

plar pofterorum , fignificans eos non

eft, auctor. & inftitutor. circumcilto-

ex lege , fed ex fide pariter juRiH—cälïi-

tü Judæis

dos efle.

r

nis, que fignum eft foderis , benedi-

Qionis & juftitiz , non Judeorum fo-

Ur bares. effet mundi. ) Ut fcilicet in

lum, fed etiam Gentilium, -qui fe-

femine ejus bened

:cerentur Omnes

4 l/lla ff"') '

Gentes, hecenim eft pz

omiflio facta

Lenet

juuntar Abrahz fidem , quam adeptus

Gen. 22. Ig. u£ nimirum

eftin preputio, id eft, cum adhuc

Ab:ahz,

T jümti"

eíTet incircumcifus.

Abrahz.fides, bened

iftio, & filius

ycumlle

Jis, qui f[unt ex circmmeifrone. )

]lf-

fcilicet Chriftus, omnes Gentes ftbi

ng) lnt

*

st -

dzis.

fubigeret , (ï.cquevre. num Chrifti per

— Sed &f iis.) Gentilibus.

omnes Gentes dilataretur, ut dicitur

3d vo5 0

Fidei qu« eff.) Qs fuit, que appa-

Pfalm. 9. g. Poféula a me & dabo ub

itosGet-

Gentes bareditatem tuam, & goj]'q;'ï. .

) eü infd-

ruit. '

pem uam termimos terrá.

In praputio Patris Uoffri Abvahe.)

; pec. &X

Cum Abraham adhuc effet pre

Sed per jufüitiam, fidei.) Non per

1 ratid

-

& Gentilis.

Pu::iacus,

circümcifionem , aut legem,

*

;umCi 1$,

I

I

Non emim, €&c.) Probat Apo-

Si enim qui ex lege, &c.) Qua-

ftolus Abraham patrem effe omnium

fi dicat: Quod fl ii qui lezis prece-

] Quäfl

credentium etiam preputiatorum , &

pta fe&antur, boc ipfo nomine quo

j jolti

confequenter juftitiam nobis obtinge-

À legl obæmperant, ad ,Abrahæ Po&e-

us

n€-

ritatem fp

.e&a—nt , atque in illi

re, non per circqmciqonexh, & legem,

.C€3

re Li'i»

1

*

22

EPISTOLA B BAUL; APdST. AD ROMANdS.

u

15 Lex enim iram operatur. Ubi en*jm-nOn" eftlex, nec

z2

tarum g

praevaricatio.

16. Ideo ex

fide, ut 'fecündum gra;tiarn firma .üt- »plx'omiïfïïo

tuu3: (

omni femini, non ei, q

n L

ui ex lege eft folum, fed & 'ei,f;qui ex

"

emortul

fide eft Abrahae, qui pater eft omnium noftrum,

*

d

* 'lc Gen.

17. (Sicut fcriptum eft: e Quia patrem multarum

gentium

vulvim

-9 Ti

17. 4 pofui te) ante Deum , cui credidit, qui vivificat mortu

T

ae funt: -

?91

fed con

: &—Vo-cat ea, qu& non funt, tanquam ea, qu

i

18. Qui

y.P

o

st

perftat, & donat nobis hanc iu&iciaxr/x.

reditatis partem , ac focietatem vo-

5l

cantur, nullus profe&to erit fidei, nul-

-Omuz f[emis,)1d eft, pofteritati A-

D

-]us tam eximig pollicitationis fructus

brahz.

2!

aut utilitas , fed plane fruflra crede-

2 N7 ef

Ea

qui ex leg'g'e/l.fo[nm. )Non

"

tur, & fruftra ampla illa promilfio fa-

foli ]ud«o.

PTR

&a, immo abolita & abrogata fuerit.

Sed E el, qui ex ffde, &«

l.) Sed &

. Quorfuüm eniim mihi fidem przdices,

Gentili, qui Abfahz patris fidem,

: büm,'

moortux

fi promiffionis divinx 'fru&us legi de-

quafi genuinus ejus filius ; fe&atur.-

betur?

Z

zi 6ff pater. ) Propagatione non

[rene EE

I&. Lex emim iram

[

peratur. ) Qua;

carnis , fed fidei, & fpiritus.

fi dicat: Enim vero lex ipfa per fe

Oninum zoffrum. ) Tam Gentilium,

(D) I

E Qiiv

fumpta iram divinam quodammodo

quam Judeorum.

qià nin

excitat, & quodammodo damnatio-

17. Sens feripeum cff. ) Gen. 17.

"

^

hibet in

xem cumulat, quia- occafio eft preva-

Po[*i te.). Id eft, ponam te, & con-

W ofun&

ricationis, & confequenter divinz vin-

ftituam te , more enim prophetico ob

AE ins

dicta.

certitudinem rei future ponitur prete-

Ub enim uon efl lex , €c.)

id eft,

ritum pro futuro. Vel, pofui, &

1j. g

conftitui te propofito

7777

&bi non eftlex, aut preceptum, ibi

tione certiffima.

» ac preordina-

k

$

* potenti

é

transore

ffi

»

ioni , & violationi legis, aqt

BU fpl

mandati lecus non eft. -

-nte Deum.) Id eft, in præfcientia

& decreto divino, immobili, certo ,

o [

Iö.*lzfea ex fde.) Senfus eft: Ex

tébantur

lege n

on poteft obverfire nobis hxre-

& irrevocabili ; necdum-enim Abra-

Ft fe:

ditas, & juftitia Abrahz , ut dictum

ham acu erat pater multarum genti-

To F

um; fed tantum in prefcientia , &

- eftn. 14. ergo ea niobis obvenit ex fide.

N

*

tiüm,

Ur fecundum gratiam, Gc.). In Grz-

predeftinatione Dei.

NT

co eft, Ur fecundum gratiam, ut frma

/ QUi vsvificat mortuas. ) Cum eos a

fét promiffo. : Quaaft dicat : ideo ex fide

morte refufcitat.

Hifce verbis-,com-

Con. ;

Tendat Dei omnipotentiam, quafí di-

Robis obtingit juftitia, nt flt nobis

ftt: 'þ',

ratuita, fitque ex gratia, non ex dc-

cat, Sicuti Deus poteft füfcitare mor-.

-

ito & juftitia. Si enim ex leye effet,

tuos ,. ita poteft facere, ut Gentes nate

Is

in Paganifino fpiritualiter renafcantur

Vcillay

ex juftitia hominis effet, non ex dono,

Tim )

& promiffione Dei gratuita.

per fidem, & fiaut. Abrahe filii,. id-

Ür frzia ffe promiffo. ) Qua Deus,ut

16 credidit Abraham , cum credidig.

Carp.

.per gratiam liberaliter promifit, ita.

b

$

Ea

eo dicenti: Pezrem zeultarum. ;ge(zfiï

ye X!)(.V)w

per gratuitam gratuito , & liberaliter

wn po[us !e

*

I

Fere

,

E

Qg:

NY

:

*

cAPUij'

23

em in fpem credidit, ut fieret þatei' mul-

"X, "nec' ;

| 18. Qui contra fp

z

ndum quod;di&um eft ei: f'Sic Xeyiritïemenf Gen.

.tarum gentium, v.fecu

1 $

romimo

.tuum: (1)

m :

Xxg. Et non in

ärmatus E&ifide», nec Qonüdefavit" corpus fuu

| .qui ex

emortuum, cum jam fere centum effet annorum,

& emortugm

vulvam Sarae.

e

i

^oo. In repromi

ffione xetiam D'e.i» non hæütav-'it dliïïdenfiaæ

loþtuqs,

d confortatus eft fide, dans gloriam Deo:

*fe

21. Pléniffime fciens, quia qudecumque pxr.o'.mi

üt]?eug potens

* eft & facere.

m

faltitiam,

. 22. Ideo & reputa

tum eft illi ad juftitiam.

riati A-

j

':93a: Non eft autem-

fcriptum tantum propter ipfum? q

þiä ro

putatum eft illi ad juftiiam :

.

2 Non

bus "repïfml'tabimr* credentibus i

n

24. Sed &

propter nos,

.

qui

g yPet..

) $d &

I. 2I-

- filen,

eüm, g qui fufcit«avm J

efum Ch/"riftmj Dominum riofter à

*

mortuis,

-

"latür.

25.

f

one f10n

ficut St,ellæ)-vcæli* &- arena maris.

(1) Ip sdit. Sixt. additur :

Er emortuam vuluam Sare. ) Jam

iitiligm,

/

"i Vocat e4; qua non dumt, Se)

anus, & ad concipiendum & uterutm

- Quià nimirum Deus zqualeimperium

20

habet in ea que non funt, & .ea que

ferendum ineptz.

, &ton-

QO. Im remiffioze non

lm/lmvit dif-'

funt, & ea que non funt, facit ut

»

fídentia. ) Guamvis enim Abraham

tico 0U

fint.

r pratt-

18. Q^

;. )

.Sciiidet Abraham.

audita promiffione quafierit ; Putafue

fni ,

Contra

centenario na[cctur felins, & Sara no-

fpem.) Naturs & natgralis

g

nagenaria partet. . Non tamen id fecit

——

:or—dink

p Potentiæ generativæ

Z

.

H

ex incredulitate, fed ex admiratione.

m fpem. eredidis.

) Magham)con-

Clenti

cepit fpem,eventura qua- dli promit-

Sed confortatus 'eff frde. ") ld eft , fir-

CEII0 ,

tebantur.'

ma, ac robufta fide fufcepit Dei pzo-

N

mult A? m Gentium.)

miífionem.

Abri--

Ur freret pater

Dans gloriam Deeo. ) Credens ac pro-

[

l 'genti-

.^ Futurum fe patrem multarum Gen-

"

tjum.

.

fitens eum omnipo

A

tentem , & in pro-

Sécundum q?zod di&um efh ei , &c. )

miffis veracem.

21. Pleniffene fciens. ) Ide

e0$ à

-Gen. 15. 5. ubi eft illi di&um: $-

. fima fide perfuadens fibi.

ft, ccïrt"if-

-

; Corm

^ Mpice colum , & numera ffellas, ff po-

22. Ideo &5 r

»

f illi ad je-

uli di«

£es: fíc erit femen tuum.

EPüfdftt??Z' [2

107*

I9. Etnoniufrmatus eff

f;le. )Non

. füisam.)) Ob tam heroicam fidem ju-

ftitia ejus, & fanttitas incrementum

s at

vacillavit., nec dubitavit circa divi-

*

amtur

nam promiffionem.

accepit. Vide dida fupra n. 3.

ij )

Corpus f[nwm emortumum. ) Id eft, ef-

23. Quia. ) Quod.

In..Grzco. eifl:-,

24. $e

d preprter mos. ) No&ræ.

do-

edid

(iatt

xtum pr& fenio.

&I'i*'f,læu.caufa.

3

"

gmtt

ytxpOputyo» , mortifarume.

E

Fere centum Annoruw.

) Agebatan-

inäm reputabit

P ZD) 'Nof/cra fides

ad juftitiam.

€

num þonageüxngxn nonmfl.

»

Cre-

Qil

L

-

EPISTOLA B. PAULI APObT AD ROMANOS

24

Plfai.

25 A Qui tradltus eft propter deh&a ncih*a, & 1efurremt

sU

COf

33; & propter Juftlficatlonem noftram.

^

61

1.3

"CAPUT

.V.

*

dumt

Ex. fide, inquit, ]ujlzfcatz, non folum [be

glormnfur, verum etmm

$d

in adver [itatibus : nam fi Lhw/ius pro nobis adbuc impiis mortuus

qUSQI

$(

efl, multo- magis faloabit jam juffificatos per Janguinem ipfius.; &

fam

f jcut per wnam 4dde inobedientiam omnes. peccauimus ,

ac morm

9(

kmms, ita per unius Cbrifti obedientiam ex mulm delz&'zs

X

W

i

]ujiz]ïcamur ad. vitam.

uftificati ergo ex fide, pacem habeamus ad Deum per Do-

J

minum noítrum Jefum Chriftum:

« Eph.

3. & Per quem habemus acceífum per fidem in gratlam

r

2 18 iftam

fpernt

in qua ftamus, & gloriamur in fpe glorise filiorum Dei.

fed eur

40.

$N

orí folum autem, fed & gloriamur in trlbulatlombus. b

fiem re

ïa

LT

fcæntcs, quod tribulatio patientiam operatur :

4. Patientia autem probatlonem, probatio vero fpem,

Milus a

-

&troi

m

5. Spes

chariz

Credeztibzus. ) Sx credamus. -

In qua ; f aium, ) 1n qua gratm con-

fims,

ftanter psrfeveramus.

tem a

25. Qui trAditus eff.) Ad mortem.

confan

Etre[urrextt , propter. jefsfecationem

E£ gloriamnur in [pe jïlzarurn Det

tibus f

zoffiram, €c. ) ld eit,

ut faua refurre-

Quia fperamus nos confecuturos glo-

&ione typum quemdam nobis przter-

riam prepaáratam Filis Dei.-

parait

ret refmgendx ad juftitiam, feu vite

3. Non folum autem.) Nec id. fo-

bj

novxtatem, vel ut nobis reconciliatis

lum.

in 0pe

Non folum, inquit, glormmur

fe jam redivimus, & immortalis ju-

de eo quod dixi, id eft, de gratia iíta.

rumqu.

j

1

ificationem noftram , qua fcilicet

Tribulatio patienttam operatur, G e.).

v

mens noflra renovetur de diein diem,

Qui enim bene utuntur tribulatione ,

W 1mp

robuftiores fïunt in virtute , & perfe--

Cratter

& que inde fequitur falutem apud

&ior es,

datur,

Deum prcmoveret

4- P.zt:ent;a amtem probationem. )

ple

dcem hbabeammnt. ) Td. e& confer-

Quia redit eum, qui 4thmur, proba-:

Per

l a

vemus cum Deo.

tum , & exploratum, eumque a vitio-.

mbi )

regat.

tüm

Per Dominum nofirum ]efum Chr:-

fis cufefhbus pu

ffum.) Pacem concxlutam & confir-

Probatz0 vere

D

em. ) Probatio fpem

f ip

matam per Chriftum.

glgmt, qm emm ;æm [

x extus &

fiobis

*

nullis adverfis a iuítitia,

&

veritate H-

lo f

Q. Per quem 55 babemms 4ccefizm

dei dimotur. effe , licet varie tentatus .

tent

&;.) Ideft, cujus opera , & merito

admiffi, & addu&i fumus per fidem

it, mirum in modum erigitur 4mmo

6, ;

ad hanc gratiam , id eü

beneäcxum

in fpem- glortæ cæleüw.

ftendu

r]

N

EO

Ju[hfïcatloms

*

*

f. $pe

Ài

X

&

25

o

E od od dulgtitón confemdit qui L Ti Jbltois ea ab ia

btrexit )

in cordibus noftris per Spiritum fan&tum, qui datus eft nobis. 22- 9- -

LDcmc——————

5 ts

"

H

Juid enim Chriftus, cum adhuc i'nfirmi;giïemusv', fecu

L

" 4Heb.

dum tempus 4 pro impiis mortuus eft?

LI

.

*

L

M elian

7. Vix eriüm pro juft

La

o quis moþtur: nam p

ro bono forfitan? :

TT

quis audeat morl.

&

^19. Commendat autem. c

har'it('atem, f£1am Deus in. n-Q;bi*s- quo,-sf

u

niam cum adhuc peccatores effemus, fecundum tempus. -

miriti

v

Id

..9. Chriftus pro nobis mortuus eft: multo igitur magis nunc

pfum.

iu 1tlfi*catifi'n faþgtïiqe ipfius, falvi erimus ab ira"per i

L

t Do-

10. J-Si

T

NIRCRSPSE

tam

r s 'Sþe:'a'ai&m ;zon ;onfnnd;g'.') Ideft,

um habemus piä;dus, fenfus ergo e(ïi

Cur Chriftus tanta charitate pro. no

? Dei

fperantem non fallit, nec fruftratur,

' fed eum certo perducit ad affecutio-

bis mortuus eft, fi erat nos deferturus

nem rei'a Deo fperate.

.

*

*

& fpem noftram fruftraturus ?

iuS:- l

b

744 CcHzr£

^L

:?45 De: di

- zfdxef-;n;cþar«

- dafirmi.) Variis peccatorum languo-

-

i dibus nofféis, &/7.) Qu

afl dicat : Spes

ribus implicati.

&ternorum non confundit nos, quia

Secundum tempus,) ward xaipó» ep-

IpäS

chariratem habemus, qua Deum dili-

partuno tempore , teurpore a Patre con-

ftituto.-

-

gimus , & fümus amici Dei:. Deus ap-

" gon-

tem amicos fuos in fe fperantes non

Vix enim pro juflo, €fc

e») Sen—

confundit, immo vero iisdem diligen-

fus hujüs, & fequentis verficuli eft:

)

magna charitas apud homines exifti-

tibus fe hec fperata aterna bona pre-

s g

pamvit.

tmnatur , fi, quod rariffimum eft, pro

Diffufa. eff.) 'Tum in baptifmo,tufh

jufto , aut bono quis oppetat mortem.

id fo-

in operibus poenitentiz charitatis, alia-

At Deus füam ercoa nos charitatem

riamur

commendat, & tellatum facit, atque

tiaifla.

rumque virtutum , quibus vel primo,

"vel magis.juftificamur & peculiariter

humana charitate longe majorem o-

h.

:r',fff-) j

án impofitione imanuum , id eft in Sa-

flendit in eo, quod pro nobis injuftis,

itioDf

cramento Confirmationis, in eo enim

mori. voluit. -

& peccatoribus Chriftum Füium fuunx

Peïfet

datur, & diffunditur in nobis robur ,

"& plenitudo Spiritus fandi.

g. lz nebis.) In nos.

pem. )

— Per Spi:*itum lantius 7ui 'ddltw s/i

- Secundum temptus. ) V

ide di—&a n. 6

oMualto igifur magis, €c, ) $i

pmb:I-

sobis.) In jaftificatione enim non tan-

vitio-

tum gratia , & dona Spiritus fancti,

mortuus eft Chriftus ut nos: peccato-

fed ipfe etium Spiritus fan&us datur

res juftificaret, ergo multo magis poft-

jfpem

uam per ejus fanguinem, ideft, paf-

]

nobis: qui in anima eft. quaft in tem-

gft 'fe

lo fao, eamque per charitatem fan-

ionem, quà fuum fanguisem fudit,

tate i

ificat, & fui amoris participem facit.

à

juftificati fumus, per ipfius ejusdem

ptatus

»-

merita fervabimur in extremo judicio,

6. A quid enim Chriffus , &c.) O-

m

"ftendit fpem non confundere , quia

ab ira divina, ,id eft, vindicta

pu-

A

amoris Dei v'g& .Chriüi: erga, inos gx;imi-

nitione in impiogve;crænda.

I

D

— Bibl u Coris Menocb, Tem, VIIL.

^

- * IQ- : Rf"x

M

")

T

m m

2

*

E

- E EPISTOLA B. PAULI APOST.AD ROMANOS. .

Io. Si enim cum vinimiJci—eH'emus-, reconciliati fumus Deo

M sj

per mortem filii

] o m

ejus: multq ïmagis reconciliati;. falvi erimus

in vita ipfius.

gratia l

II. Non folum autem:

fed & glorïamu'r in .'*])e)o per Domi-

Bu

num nofirum

judicut

Jefum Chr'ii'tumg per quem nunc reCOnCiliatiöf

nem accepimus.

/

mulis

I2. Propterea-

ficut xper unum hominem þeccatüm in hunc

t

mundum intravit, & per peccatum mors, & ita in omnes hof

Tidgs :

mines mors pertranfiit, in quo omnes peccaverunt.

tes n

I3. Usque àd legem enim peccatum eratin mundo: pecca-

Bo

tum autem non imputabatur, cum lex non effet.

demna

.14. Sed regnavit mors ab Adam usque ad.Moyfen etiam in

jutfic

eos, qui non peccaverunt in fimiht

i

udinem pregva'ricatjonis

[

.,Adag; qu»i, eft forma -fufu'ri.

ii

(

"'15. Sedy,'*

-um,)t

Cuit pec

J g0. Recosciliati.) Po

V&,qu—a-m"illi re-

p

Ad'ai;nus, quam reliquï omnes ejüs po-

U$,

eonciliati fumus. -

fteri morti obnoxii. tacti funt.

COIpovita Spffus.) Qua ipfa Chriftu

Inm quo omnes peccavermut. ) Dicun-

Mul

tur omnes peccaffe in Àdam tanquam

þ()tiuä 1

poftquam a morte: refurrexit, jam vi-

tudinen

vit vita beata, & gloriofa, & fedet

Pater, & Princeps omnes fuos pofte-

Mort

ad dexcteram Patris interpellans pro

ros reprefentabat, ficut rex regnum

nobis.

'Totus hic Apoftoli difcurfus

repr&fentat, & magiftratus civitatem.

rali, q1

Deni

eo tendit ut probet fpem eletorum,&

13..'1[/714:: 4d legem enim peccatum

Chifti

probatorum non confundere , ad hoc

erat 4n mundo.) Senfus eft , tototem-

enim probandum inducit; & exagge-

pore quod inter Adamum, & legem

In n

rat Charitatem Dei erga nos.

interfuit, peccatum tam originqlg,qtlaxal-

lj )

URI. Wen folum autem.) Scilice

actuale fuiffe in. mundo.

E

,t -fu-

.

mus Deo reconciliati.

Peccatum autem mnon inäþumäatür.)

*äï&ï

Sed E* glortamnr :5 Deo. ).-Gloria-

"Tanquam transgreffio, quia nondum

mur nos habere Deum Patrem, ami-

lex erat fcripta; licet imputaretur tan-

16,

fif, )

cum , familiarem , &c.

quam transgreffio legis naturalis,

la

IQ. Gent enim.) Deus

-eft ;'tltära fi-l

I4.. &ed regzavit mors ab Adam uf-.

militudinis five collationis pars , que

que ad Meyfen, ) Quamvis enim ante

Vno t

hoc modo fupplenda videtur: Ita per

legem peccatum , ut explicavimus,non

flS, q[

Wnt,

unum hominem, id eft, Chriftum, ju-

imputaretur ) erat tamen in mundo ,

hYT

ftitia in mundum ingrgi'fa eít, & per

& propter hoc mors in

enus huma-

juftitiam vita.

t

num graffata eft, & quafi t'yxfannidem

E

m, (

Per snum ho

exercuit in mundo.

Xit x

mum.

æineä.) Scilicet Ada-

li

In ffmmilitudinem. pravaricationis A4-

-Pecca(um.) QOri inale:

d«.) Peccando acualiter , ut. Adam

Omny

Et per peccatum mors. ) Corporis.

peccavit.

:

tond

lm omnes bomines pertranfcit. ) Pro-

f*turi-) Qul A.damusf'

u

Yni,

Qui eff forma

Ci

pter ?eccäptlxn enim .Ac!ami ; fàm 'ipfe

Chrg&; 'vgnturi : eypes eft.-

L

3- Sed

li

d

L

-

Y

27

CA P UV,.-T,' V.

US Deo

1 ?. Sed non ficut i.»deli&um,. ita & donum: f ;niin unius de-

um

- Hi&o multi mortui funt: multo magis gratia Dei & donum , in

Chrifti in plures abundavit.

Doni-

j

gratia unius hominis Jefu

16. Et non ficut per unum peccatum, ita& donum: nam

mmæjä

k

judicium quidem ex uno in condemnationem ; gratia autem ex

multis deli&is in juftificationem:

1 hünc.

7. Si enim unius deli&to mor

s regnavit per unum, multo

fies xho- :

magis abundantiam gratid; & donationis, & juftitiae accipien-

!:

tes, in vita regnabunt per unum Jeftm Chriftum.

pee. -

- 18. Igitur ficut per unius deli&tum in omnes hominesin con-

Demm .

ï

demnationem:. fic & per unius juftitam jn omnes homipes in

jufüficationem vitae.-

;atjqnis !

t

IQ9. Sicut

$ed

q5. Sed mon ffctt. deliétbum ita &f do-

deli&tis prorcefïïtlad juftificationem, ut

—

sum. ) Quafi dicat: INon tantum no-

fcilicet non ab uno peccato, fed a mul-

tis, immo. ab 'omxnibus n

eiüs po

cuit peccatum , quantum .profguit Chri-

í

xet

?s ju&ifica-

us.

Multi.) Id eft , omnes, dicit tamen

I7. && esim z;m'u: delt'&a'-', &c.) Qua-

Dicon

fi dicát: Adam invexit regnüm mor-

ipqut

potius st , quam emwes , ut multi-

tis, Chriftus vero eminentius & gra-

tudinem pofterorum Ade oftendat.

; polte-

Mórtut [uni.) Yam moite corpo-

tia, & juftitia, bonisque omnibus ab-

pegnum

rali; quam mort

e .peccati originalis.

undantius regnum vitz invexit,in quo

(itatert.

nos reges fecit , ut vitam hic gratiz ,

ectat um

Dommz) Gra

»

tuitum be;xefici-txxn

Chrifti.

& poftea glorig adipifcamur in ccelis.

totem-

p gratía. ) Per ratiam.

Ip vita regnabunt. ) Non dicit Pau-

Legem

lus

Vita reguavit , Hicut dixit, zors

In pleves.) £ig noAMag , " mnltos.

regnavit , quia fuavius, & gloriofius

quam

Abundavir.) Nam longe majora

bona, & dona nobiscontulit gratia

fonat, Jeflificaté vegnalmht im wita

tir.)

^Chrifti, quam Adam abftulit.

peü Chrifzm, quam fi dixiffet, P«

ondurma

regnabit n jufifæzt'i: per Chriffum.

16. Er non ffcut per wnum pecca-

r tat«

$s. ) Supple, Adam infecit omnes.

18. Iz omzues bamlize;.) Scilicet rgaf

P.

]is,

Jta 5 dosum.) Supple, Chrifti, ab

tus pertranttit.

E

4nm u-

JPer unius j

uflitiam.) Per meritdm

n anté

vmno tantum peccato liberat, fed a mul-

tis, que pofteri peccato Ade addide-

Chrifti, quod eft csufa noftr

J

€ juPciH-

;

runt, & addent.

cationis, & juftitiz.

utdo y

idem , &fc.) Tudici-

Ip ouames honines. ) Supple, 'donum,

hümde

Nam jedicium qn

& beneficium Chrifti pertranfiit.

n

um , Grace wpipas reatus fcilicet, flu-

nidem

xit ex uno peccato Ads.

omnes inquam , qui a Chrifto fpiritua-

da condeinatiogem , &c.) Ut fcilicet

liter defcend

unt; V&þapcifmo in illo

-ni.ï 4

renati funt.

omnes etiem parvnli effent obnoxii

Mam

condemnatio

Ip juftiftationem vita.) Quaamorte

mni.

ni-, nimirum preenz da-

peccati , ad vitam gratie, & glorig

]uf

Gratia antem, €c.)

E cöntrarïo

"

r"evþc.xmur.

73

[7|

beneficio , & gräftia Chrifti ef Inultis

H 19. U;:ii& |

d

^L

99

EPISTOLA. B. PAULI APOST. 'AD ROMANTOS

ePhil.

9 e Sicut enim per. mobedlentxam unius hofinis peccamres

A^

I1. 8- confhtutl fant multi: ità & per umus obed1c10nem Jufu conih-

Y vi

r

9 tuentur multü. .

2o. Lex autem fubmtrawf, ut abundaret deh&um.

Ubl

(hrf

. autem abundavit deli&tum, : fuperabundavit gratia.

M

E

* 2r. Ut ficut regnawt peccatum in mortem :

ita'& gratia: re-

tem

$net per jufttiamin vitam æternam, per Jefum Chnfcum Do-

ttis (

mmum noftrum

)

6

CAPUT VI.

fimül

In Clar Fo baptisati jimms, u moriui peccato deinceps in no'vztm'-

vite ambulemus, ficut. Cbriffus femel mortuus, ac fepultus , ad no-

elt, 1

vam vitam, non ainplius moriturus, rofurrexit : non ergo jam,óbe-

peccs

diamus peccato, aut concupifcentiis, fed foluti a lége, liberatique per

Cbriflti gratiam a peccato, & fervi fa&i ju[htie, tradamus mem-

(I)

$, À

bm noflra in obfequium ju[litie ad vitam, que prius tradi-.

gt

deramus immünditie ad mortem.

um

Qmm

Uid er£o dicemus?. permaneblmus m peccato, ut gra-

Qüm Y

tia abundet9

jecut

Abfit

t

tan.

IQ. Uzius bomintis.) Ads.

nientis Ch1 nfh.

Vide di&ta fupm n;

Quor

s

I5

Malti.) Omfies Adz po(ï:erx.

Cabit

Untus. ) . Chrifti.

AI. d2 meorteg. ) Id eft, hommes a('

quibi

:Mulri,) Omnes qui ex- Chrifto per

mortem trahens.

134l

fidem, & gratiam renafcuntur.

Oratia 7egnet,) Gratia & miferi-

(tian

.20Q. Lex autem: fubintravit, &c.)

cordla divina late dominetur.

Per juflitiam, &c.) Adducens ]'lfïl-

li

Quafi dicat: Lex quidem directe ad

fivi

hunc finem data eft , ut diffolutionem

tiam, & per eam. homines perducens

mor

hoininum mores re['mngeret, eosque

ad vitam zternam.

duceret ad Chriftum, a quo fanaren-

Per ]efum Chriffum , d' ^ ) Per me-

d.

fur : fed indirecte. hic effectus fecutus

rita Jelu C hrifti Domml, ac redem-

ePc ut fcilicet abundaret delictum;

ptoris noftri.

Cato

X

—

Ch

nam data lege , transgremo illius pec-

tus

cata multiplicavit.

I.

Ujd evgo diaxmuef: 866 ) Ita lo«

tüt

"Subintravtt.) vaptio yASv . Latenter

quitur,quia dixerat gratiam àb-

ti.|

f e nfnuavit ,

zrrepfit, obiter & quafi

ündare ubi abundavit peccatum ; ne

tun

furtim ad breve tempus, fcilicet ,. uf-

quis propterea exiftimaret immoran-

tor

que ad Evangelii adventum..

dum effe peccatis, & peccata peccatis

Ubs; abundavit delit um.) Ubi pec-

*

cumulanda , quod fcilicet amplius ab«

i

F'&-

«ata occafione legxs mundarunt

tia,

undaret, öl, commendarecur Dex gra-

A

Qe

Supemäandawt € gratia. ) Adve-

*

2

U

4

(CAPUT VL

2$

iätores i

d UsL N oninisadi

L

42P et.

tui fumus. peccato, a :cäuo;podo' ad

| 24 22.

Qu d

huc vivemus in illo?

Is

43

— 3. An"ignoratis (1), quia q

uicunque baptizati fumus in

Chrifto Jefu, in morte ipfius baptizati fumus?

«

&

*

D

x

pb'ï..

4. b; Confepulti enim fumus cum illo per bapti

fmum in mor.« Gal.

,tialjlr'ex-,'

-27-

tem: ut quomodo Chriftus furrexit a mortuis pevr,gl.griam Pa-

quf»

tris,-.c ita& nos in novitate vitae ambulemus.

*

t

'$. Si enim complantati fa&

:

j

fumus fimilitu

dini mortis ejus:'ä'aää:

i

fimul & refurre&onis erimus.,

.

.

: 23-

*vz'tdzf'e.

Cl

a vetus homo nofter fimul crubiüxfäg

1

Hebr.

,

-v 68 HOCX f

entes., .qui

I2.

l.

ad "0- A

eft, ut deftruatur

corpus -pegccabi--, & ulFra non ferviamus

] Petr

1 übe-

2, l.

pg;c;atofu. !

t r

r Qui

&4. 2.

ffli« b

3637 Edit. . Skxt. additur : frdtrs—':.

Q. Mortei ([umus peccato. ) Quia

riofan & :'iwx—mnortalem 3 (juäm Chri-

Í

.geccati feryitute liberi fumus, quibus

ftus refurgens accepit a Patre. -

cum peccato non plus eft negotii, aut

In novitate Uite ambulemus. ) No-

commercii, quam mortuis eile foleat

vum yitg genus inftitua

um viventibus. Mortui fumus etiam

Chriftianum decet.

mus , quale

i gf&-

peccato, quia vetus homo nofter fimul

$& enim complantat: , 9':,) Ex-

t

cum Chriffo crucifixus eft, üt dieitur in-

citat hic Apoftolus Romanos ad no-

fra'n. 6.

vitatem vite per fpem refurrectionis.

Quomodo adbhuc vitvemu

;' ;n zllo ?)

Senfus eft : Nam fi fepulti fumus in

t f

Qiuomodo nos. iterum peccatis impli-

baptifmmo €um Chrifto, & quafi furcu-

cabimus, a quibus nos abduximus , &

li illi adherentes cum ipfo defoffi ; eri-

uibus mortui fumus ?

hgs äd

mus & nos participes ejus refurrectio-

X

Baptizati fumnus m Chriflo,) Chri-

nis ,^

g-ärminan—:gs & nos Vad imm?rta-

ftianam fidem fufcipiendo.

litatem.

pïferi-

Ip morte spftus baprizani [ unus. )la

.. 6. Hac fesen

fery . Quaü dicät z

jf

fimiltudinem | & re

:

pre fenteftiopem

Debemus mortui effe peccato , & in

ucens

mortis Chrifti.

novitate vitz ambulare hoc fcientes &

^ 4.- Confepultà enum fmmus . cum illo,

cogitantes ,

(s

ece

*

' ff«

«:ch) Quafi dicat: INos mortui

E

ticut

:

zid.) Ginod.

dettis

cato fepuli fumus in-baptifmo ,

Vetus bomo noffer. ) Meterem homi-

Chiiftus mortuus corporaliter , tradi-

nem vocat vetuftatem & corruptio-

nem peccati in homine,, quam ex ve-

tus eft fepulturz; nemo enim fepeli-

teri

Adamo contraxit.

a l-

tur nifi moirtuus: cum ait, Co»fezpul-

el potius

? b«

H umus per baprt[inum , alludit ad ri-

fum hominem ia quantum hujus-

*um baptizandi per immerfionem ;

modi vetuftate affectus eft. -

j Df

oran

corpus enim ejus

" hec' modo ba-

Snul ermeifiens eff.) Unacum Chri-

:CZEiS

ptizatur aquis quodammodo fepelitur.

d

ftoin typo & repiefentatione cruci

affixus

mortuus eft; biptifmoenim

" abs

d mortem. ) Ad hpc ut moriamur

reprefentamus crucem Chrifti, & vi-

7A

peecato.

i/graf

J

tiorum, ícilicet nos cum Chrifto effe

É

d.

?ïi*';m Patrés.) Per vitam glo-

£ruci-

B-

30

EPIST. B. pAm;f APOS&*.A'D äöMA&qu

?.

7.» Qüi-/cänim mortuus eft, jufti

ficatus eít a peccato.

ut ob

n

. $. S1i autem mortui fumus cum

CHRISTO : credimus quía -

fimul etiam vivemus cum Chrifto:

:

x

*

peca

( me

9. Scientes, quod Chriftus re

fürgens éx 'mortüis jam non

moritur, mors illi ultra non dominabitur.

z

P

14

1o. Quod enim mortuus e

ft

3

peccato , IDOTtLIPS e€

R fe'me.l :

ege

»

If

uod autem vivit, vivit Deo.

.

A1. |ta & vos exiftimate, vos mortuos qui

dem effe pec.cäxto,

fed f

O.

16

'viv,gnt*es autem Deo, in Chrifto ]gfu Domino noftr

Es

Bs

12. Non

dien.

z

— 1

rgent

five

crucifixos ,& vitia noftra crucifixiffe..

Q. Sezentes, quod bh;'i/?u:«'ref;i

T

Secundo , etiam per efficientiam, quia

ex mortuts, 6c.

Pendenthaca pre-

Ícilicét virtute Chrifti in cruce mortui,

cedentibus; qua

i

1 dicat: Si mortui fu-

aUtei

mus peccato, credimus quia fimul

eftis

ux baptifmo nobis applicatur, pec-

-

cata noftra deleta funt; cruxenim pec-

étiam. vivemus cum Chrifto in vita

i

catorum noftrorum mors eft & de-

beata & immortali^

Scimus enim

ftructio.

Chritum , poftquam refurrexit a mor-

I

tuis, talem vitam jam vivere, nec am-

Ur 'Jefruu;wf corpus pecca

4i. Corpus

peccaü e

tota peccaátorum maífa,

plius moriturum , immo mori non

que quafi unum eft corpus hominis

poffe.

Zum ergo vita noftra béata fi-^ 74

milis futura fit vite Chrifti, fequitur

Weteris , cujus memibra funt libido,

n

avaritia ,. fuperbia, &c. cuilibet Chri-

nos quoquc tunc amplius non moritu-

tort

ftiano. mortificanda.

Deftruitur ergo

ros.

Catil

IO.

uod enim mortuns efd peccato.)

Catü

corpus peccati , quando-membra ejus

Id eft, quod enim mortuus eft ad de-

*

morti/camus, ideft, quando defideriis

I/l

geccati non conféntimus , fed refifti-

ftruendum. peccatum , id jam fa&um

mus, eaque in nobis expugnamus-&

eft, ncc opus eft ut fiat iterum.

cut

abolemus.

:

uod azmtem vivit, &c.) Quod au-

1001

Ert onitra nón ferviamus , &c. ) Ser-

tem vivit.jam excitatus a morte, vi-

mil

vit peccato , qui peccati defideriis, &,

vit vitàm gloriofam & immortalem

Inà

Deoque dign.an , 'qui immortalis eft.

tita dicam, imiperiis obfequitur.

lI. Jzz

s 2n4 enim mortuies q/f'.) Qui ve-

ver, €c. ) Quafi dicat:

Sd

terem hominem in fe deftruxit.

]ta & vos cogitate de vobifmetipfis ,

j»y?:f'cdtn: ef a pectato

.) Abfolu-

tiimirum vos femel mortuos effe pec-

mi

qu

& domino

cato in baptifmo ; de cetero autem vi-

tus, & liberatus eft a jure

peccati, cui fuerat fubjectus , ficut fer-

ventes effe, ac vivere oportere Deo,

£

Vs per mórtem

id eft, vitam vivere Deo congruan,

quafi - fe fubduci; à

quam nulla mors peccati ulterius fe-

qm

Gominio heri fui.

üatur.

ni

DQ $ emim movbs

:'fu;nm) $i ita

W5

fnortii fucrimus peccato, quemadmo-

ln Chrifio Jefu ,

.ö'c.) Id eft, lger

la

dum Chriftus mortuis eft cárne; con-

Chriftum , vel; ad fimilitudinem Chri-

hi

fidimus, ficut ille- refüfcititus a mor-

;

fti, qui ita vivit, ut amplius non mo-

D

te vivit novain vitam ; ita nos quoque

r

iatur; quafi dicat, pari modo mec

6'1..

novam , id eft, a vetüftate peccatire-

vVos amplius mori debetis per pecca-

tun

r

: llzurgatax'twl vitam deinceps aéturos.

12. Nen

-

3

-

E

12. No

n

x

"äfg*o,f egnet peccatum in veftro mOrtä;ilfi" cyorp;oi'.ev,

ut obediatis concupifcentiis ejus.

$ quia

hibeatis membra veftra arma iniquitatis

I3. 56

d neque ex

»peccato:

fed exhibete vos Deo tamquam ex mortuis viventes,

[ non

Eu

Y

/

. & membra veftra arma jüftitiae. Deo..

ub

I4. Peccatum enim vobis non dominabitur :an

on 'än;fm f

mel :

.

lege eftis, fed fub gratia

.13. Quid ergo? pecca

bimus, quoniam non fumus fublege;

cato,

fed fub gratia? Abfrt.

*

.

.

16. d*An neícitis, quoni

am cui exhibetis vosfervos ad obe- 4Joz.

.

on

——

diendum, fervi eftis ejus, cu1

obeditis, five gedcati ad mortem, 8-P34-'

five obeditionis ad juftitiam ? .

3

2. 19

;trgm

uod fuiftis fervi peccati, obediftis

àpre-

IT Gratias aute

E

m Deo; q

t fii«

autem : ex

fimul

eftis.

corde in eam formam do&rinze, in quam tradiü

x

t Yita

-18. Liberati autem a peccato, fervi fa

&i eftis juftitise.

enim

veftrae ?

| for-

I9. Humanum dico, propter jnürnjitgtem carnis

C fl«

x

ficut -

fi0i

-

E

*

ii

u

IQ. Nom regnet peccatum m veffro

coricugifc;entiis.xxlo&ris liceat indQI-

yritti«

mortali corpore.) Ne permittatis pec-

ere.

. .catum & corcupifcentias , qux ad pec-

ALffz.) Nam legem afpernari non

.

4it.)

catum incitant, regnare in VobDis.

licet, fed poti

us per gratiam Aill&m adf

] dé-

I3. -4rma.) Inftrumenta.-

implere debemus.-

Tanqguam ex mertuis viventes. ) —Si-

-

16. Nefcitis, &

£,D) Probat ApoPco-

&um

Tus-fideles nec fervos effe peccati, nec

cut facere convenit eos, qui peccato

"

4mortui, jam vivunt cum Chrifto , fi-

illi fervire debere, quod fe jam divins

v

militudini /refurre&ionis ejus confor-

fervituti per baptifmum addixerint.

jem

Armati.

:

Li

Sive peccati ad martem.) Sive pefcf-

Jl

Eromembravefira arma jufitt'æ Deo.)

cati, quod ducit ad mortem.-

Cat;

Scilicet exhibere Deo membra veftra

$&oe obeditiónts. ) Legi Chri&ï,

)HS,

quafi inftrumenta & arma, quibus ei

quæ* d

ucit ad. vitam.

eC»

militetis. ad exercenda juftitiz opera.

I

Gratias autem Deoquod fuiffss.)

|VI4

Id eft, quod effe defiiftis.

I4. Non enim fub lege effis, fea [u?

Obedflis

D

gratía.) Quafi dicat: Peccatum iis,

$J L?gi- d(o&rinæ( Evange-

.

ifll

ui fub eratia funt, dominari nequit,

licz.

fe

nifi ipfi libere fe peccato fubjiciant:

Ipm eam fär

mam dolrina , fj'c )Eanm

iis vero qui fub lege funt nonfub gra-

recipientes doctrine ;/formáam , quama

per

tia, quaft jure hereditario ab Adamo

vobis Apoftoli fua predicatione quo-

J

hucufque 'præfgtïptp dominatur pec-

dammodo imprefferunt,

10

catum

Y

: 18. ]ufiti'æ,.) $

anctitatis & virtutis.

i5. Peccabimus.) Legem transgre-

I

Humantmn: dico , 6 c.

) Quadfi di-

i

74

(d*

eat: Egb a vobis, o þRoma.ni

fideles,

rem

diem:es-,, quafi : 111-1 non gubie.&i? &

: j

32

EPISTOLA B. PAULI APOST AD ROMANOS

ficut enim exhzbuxfüs membra Ve&fæ ferv117e Immundltlæ &

?

ità nunc: exhxbete mcmbra veftra

iniquitati ad 1n1qu1tatem

eft lem

fervire juftitiee in fan&ïzlücatlonem.

viti

2o. Cum enim fervi effetis peccati, hberl fuiftis Juihtlæ.

!

.21. Quem ergo fruCtum habuiftis tunc in. illis, m quxbus

glio. i

nunc erubefcitis? Nam finis illorum mors eft.

yn:t

22. Nunc vero liberati a peccato,

fervi autem fa&i Deo,

&

habetis fruttum veürum in fan&mcauonem, fmem vero vitam

Chní

ætern am.

&ufree

23. Stipendia enim peccati, mors. Gratia autem Ifei, vita

;(

æterna, in Chrifte Jefu Domino noftro.

perle

CAPUT VII.

Carent

In f mzlzmdmem mulieris,: cupus *oir defunctus. e/l-'., nos per Chri-

fhum foluii Jumus a. lege ,

'qua peccatorum affe&tus reddebantur

Temoni

«ebementiores, .ut. ferviamus Chriflo in novitate [pirituss occaftone

pittte

aliud d

autem legis peccatum judicantis , magis fe exeruit , €? crevit pec-

leze

tur: f

eatum, quamquam lex [ancta. e[fet, ac [piritualis, imo & nunc ad-

«erjante carnis fomite allicimur, quantumvis repugnantes ad .

pis &t

*

nem o

64, que fecum!um rationem de!e/famur, legzque

tiam 2

Tatura|

Junt. contraria. -

LAN 1gnorans, fratres, (fcientibus enim legem quuor) qula

fed no

fïtug

m

lex in homme dommatur, quanto tempore vivit?

Dou

L

P

2.. à Nam

1am

rem exlgo humanam, id eft equam,

Aficationem. ) Hoc eft, ipfam fadfh-

demn;

moderatam & . facilem ; ut fcilicettan-

ficationem , fíve fanctimoniam , vitz-

Qu

t£um, tantoque conatu Pcudems jufti-

que mundmam , velüt tru&um ex illa

at hr

2

tiz 7p [anttificationem , id eft, ut in dies

fervitute capitis.

snagis magifque fan&thcemmr, quan-

Figem wvero vitam A4termam.) Ad

paat

to olim R'ldu'fhs iniquitati ad i mlqul-

quam tandem perducit juftitie. fervi-

fubje

tatem , ita fcilicet ut ex una iniquita-

tus, & ad quam, ut ad caufam fina-

4l

te rueretis in aliam , & femper fieretis

lem ordinatur.

pm;n

deteriores.

Tito,

Q3- Stzpendia enim pen'dtt mor:)

2O0. L:äei Z f'm/!t.f ]uflttæ. )Id e&, ]u-

Merces, .quam peccatum fervis fuls

Nl

flitiz expertes.

répendit , mors e

lege r

2I- Qzem fiw&um babuiftis. )Quam

Gratia amntem Det ; €u)fhd e& gta-

teneb

axtilitatem ex peccato reportafüs.

tuitum,autem Dei donum, quod Deus

I» quibus.) De quibus.

fervis

uis largitur, eft vita &terna,

pulat

"ANam fenis ilovum mors eff. ) Adeo

acaptcnda per Jefu. Chrifti Domml

U

anullus ex peccatis fru&tus percipitur;

no ri mCI'ICl-

mupf

bæ

E etiam mors inde . con!lquatur

tD

ex i2 bomine, 6c.) . Per lesem

püam

22« Hfzäriu jrilum z:c;ärum in f:m-

non folum intelligitlegem c&

l'c-

[ d

hr

3

j

&, t

— 9

5

d Nam quse fub viro eft mulier, vivente viro ,i alignta., ,

eft legi: fiautem mortuus fuerit vir ejus, foluta eft a legec

Or.7.

viti.

:

*

39-

I,

4. Jgitur, .v

ivente vito, vocabitur xadultera'—,' /fi fuerit cum

qu,ibus

alio viro: fi autem mortuus fuerit vir ejus, liberata e.ift a lege

viri: ut non fit adultera, fi fuerit cum alio viro.

à

i Deo,

4. Itaque fratres mei, & vos mortificati efus

legi per Eorpus

Chrifti: ut fitis alterius, qui

Vi?ifm

ex mortuis rgfurrexit,' ut fru-

&ificemus Deo.

; Vi

^

ffemus in carne, paffiones peccatorum, quse

5. Cum enim e

per legem erant; operabantur ip,membris noftris, ut fructifi-

.

carent mQ1fti.

(lri-

6f Nunc

Vr

remonialem, /fe(-lk cum naturalem, ut

noGer, jvan-n/mortua eft, & effe defiit

per Chriftum..

:

77

patet ex n. 7. INotandum autem ell,

aliud effe lege teneri, aliud, eífe fub

Per corpus Chriffij.) n cruce im-

! jtr-

lege. Lege tenetur qui lege obliga-

molatum, hoc eft, per Chrifti paffio-

T.

tur: fub lege e(t, ;quieft fub ftatule-

tua ell lex vetus.

nem & mortem; per hanc enim mor-

id

gis & ejus dominio , quod eft homi-

nem obïigare, nec tamer dare gra-

Ur fítis alterins.) Senfus efl, quo fit

tiam ad earb implendam. -Jam lege

ut loco veteris legis jam alium virum

naturali & decalogi temen:ur quidem,

habeatis, eique conjunci fitis, cujus

fed non fumus fub lege, quia ab hoc

deinceps arbitrio regamini.

quia

ft.tu gratia Chrifti nos liberavit.

i ex mortutzs iefurrexit.) Chri-

ftum intelligit, ad cujus formam o-

Domiatur. ) :

ubendo, terrendo,

t

reum faciendo , accufando, con-

portet fideles in novitate vit& ambu-

demnando.

9d

lare, tanquam ex mortuis viventes.

Uz fratisfecemus Deo, ) ld eft, ut

'vit£-

Quante tempore vivit, ) lpfa

*lex,

aut homo legi fubjeaus.

Chrifto tanquam viro nofiro, cui

&y ia

9. Nam qua [vb vviroeff, &c.) Com-

conjun&i fümus, ex femine gratie e-

jus feecundati, bonorum op

E

| M

parat legem viro, & homines legi

erpm fru'—

fubje&os mulieri virum habenti.-

&us proferamus.

(etyi-

Alligata eff legi.) ^ Conjugali, que

5. Cum entm effe

unus im carmt. ) Ih

fina-

precipit fi

ftatu veterís & carnalis hominis, cu-

rito.

dem & oþedient'iam ma-

jusmodi funt omnes qui fub lege funt.

: i

w) 1

Soluta eff a lege

Vr ) ; Scilicetl a

Paffiones peceatorum.) . Motus, af-

füis

lege matrimonii

fe&iones, & defideria peccandi.

tenebatur. -

x

; quam ayitq viveïnte

Qué per legem erat.)

Juz funt,

de

* !i

83 fuerit cum alio vire. ) .

| Si co-

& excitantur per legem.

beus

pulata fuerit alii viro.

Operabantur im mtmi

r£ na;?lr;:;- )

jUED

y adutite, . ul

émpeqiro, id eft, exercebantur, &

-

U: xom f

nupferit, aut alteri corpo

'ris fqi co-

ipfo opere complebantur in me'quris

5

piam fecerit.

noflris.

d

4

Ef vos ziort

an efategi ) Qu

"Ut frudifecarent morti.) Ita ut fru-

*

pem

&us mortiferos peccatorum parerent.

.

fi dicat, lex qu& erat quafi maritus

"

e-

qui

Bidl. em Conmm. Me:fac/:. Tom. V;Il.

&*

£

9

hPIST B PAULI APOST AD' ROM XN?OS

1.

6. Nunc autem foluti fumus a lege mortis, in qua detineba-

tuim q

mur, ita ut ferviamus in novitate fpiritus, & non in Vetuüate

-

lhitterze.

IL

yit m

7. Quid ergo dicemus? lex peccatum eít? Abfit Sed pec-

catum non cognovi, nifi per legem: nam concuglfcentlam ne-

U

b Exo.

/

fmebam, nifi lex diceret: 5 Non concupifces.

joltur

9.0[/

8. Occafione autem accepta, peccatum per mandatum ope-

i

Deut.

ratum eft in me omnem concup1fcent1am. Sme lege enim pec-

peat

$.2

€atum mortuum erat.

f f

9. Ego auterà vivebam fine lege ahquando. Sed cum Vemf-

fiand.

H

fet mandatum, peccatum revixit.

TO. Ego

li fut

GUmommemeene.

qui nos ducerent ad mortem &ter-

1g1tur tolhtur eorum 1gnorant1a, qu:

nam.

in hoc errore verfabantur

IU

6. Numc autem, &'c.) Senfus elt :

fioxIUS

8. Occaffone autem actepta.) Ex pro-

C

NNunc autem per gratiam Chrifli li-

hibitione legxs & mandati,

fetum

berati fumus a jure legis.

Peccatum.) Concuprcentxæ vmum

inourm

4 lege zorti.) A lege, qus& erat

in me latens.

occafio peccatl, & confequenter mor-

2? [

th

Per mandatum.) szquam lpfO

monit

Ht

In qua detinebamnr. ) Cu]us ferv1tu-

mandato legis irritatum & laceffitum.

& ell

te detinebamur.

Operatum e[f ia mte omuem cozmcuptfcen-

$er 'vmmus) Deo & Chn&o

tiam.) Multo latius & vehementius

H

dolof

Iz uowitate . f[piritus , 6c.) Id eft,

graffari cepitin me, & excitavitomne

EI]

nonin veteri vivendi genere ammah

genus pravorum deüdenorum

hé m

& carnali litterz legis veteris, qu&

& vetabat

Mortunum erat. ) [d eft fopltum,

lepis

indicabat quidem homini,

quod quafi perantiperiflafim mvalmt

]2

vetuftatem morum, fed adeo non au-

& exarfit.

füs e

ferebat, utper occalionem etiam eam-

dem auxerit; magis enim refricabat,

9. Fivelamf fíne lege 4/17u4nda ) Nl-

bony

mirum tunc cum adolefcere in«ipe-

&a

irritabat, & incitabat veteres concu-

rem, & peccare, nec tamen legem

4i

pifcentie affedus.

qut 1

7. 4lfir.): Non enim lex in fe pec-

Moyfia do&us eíffem ; tunc enim vi-

catum eft, fed a Deo eft,

ideoque

vebam quafi exlex, ac. confequenter

Mu

peceatum non curabam, non agno-

Than

per fe bona, & quod bonum eft prz-

fcebam, non a&ftimabam, hinc ad il-

$u

cipiens.

lud non multum 1nc1tabar

Canmp/]cmt:am ne[ciebam, &c. j Con-

pie:

x:

Sed cum veniffet : mandamm j In no-

pey

cupifcentia in 'decalogo vetatur fpe-

titiam meam.

U

ciali precepto, fcilicet 9. & Io. exeo

quod plerique exiftimarent fexto prz-

Peccat um

re'utxzt )

Exc1tatum

&v

cepto.

Non mæcbabert:, & feptimo,

eft, & quafi per antxpenüaüm fe

]

fion

fU

Non furtwm f'actes ; vetaritantum adum

intendit, & violentius me oppugna-

U

externum ; internum autem non effe

re cepit,

vet1tum, nec cavendum Per legem

[2

lis

XOo. Mer-

^

-

^

f

CA PUT Vu;

35

EU

tineb. -

- zo. Ego autäm mortuus fum, & inventum eft mihi manda-

:tuügtg

tum, quod erat ad vitam, hoc effe ad mortem.

1I. Nam peccatum occafione acce

»

pta per mandatum , fedu-

?d pec-

xit me, & per illud occidit.

m ne.

12. € Itaque lex quidem fan&ta, &

É

*

AuITE s

x

mandatum fanctum, .

mot.

juítum, & bonum.

1 ope.

13. Quod ergo b

onum 'eï'Q mihi fa&tum eftkmorsï A,þiït. Sed

e-

n pe-

peccatum, ut appareat peccatum » per bonunm) operatum eft

mihi mortem:

ut fiat fupra modum peecans peccatum per

mandatum.

u veniff

14. Scimus enimjsquia lex fp

iritualis .eül.," ego agfgm carna-

L

lis fum, venumdatus fub peccato.

i qu

I5. Quïo,dä.

—IO. Mart:;:;sþtm.) Fa&us fum ob- piärh. i SdeisE&: Adeoque illud

Exþro;

noxius morti &ternz , propter mani- .ipfum peccatum in me latens, occa-

feftam le

fione mandati, fadüum eft tanquam

incurri.

gis transgreiiipnem, quam

ingens peccator, dum in me operatur

'vigjum

Quod erat ad witam. )

Mihi de-

omnem concupifcentiam , & in aper-

l

j «ipfo

monílrandam & procurandam.

tam pravaricationem impellit , infu-

ffitum. -

Hoc effe ad smortem.) oc cedere,

per & occidit.

.

*

& eíle mihi in occafionem mortis.

j

I4. Scuómus eniz,

&«) Probat hic

gfi/ren-

Apofltolus quod. dixerat,, fcilicet le-

ontius

II. Seduxit me.) Ín fuas partes me

e

dolofe traxit.

em eife fan&am, & non effe (an&am,

tomie

Et per illud occidit, me. - Et occafio-

&

& non eíle caufam mortis, fed pec-

l

ne mandati & legis, in mortiferam

catum lege declaratum & prohibi-

tum &c.

pitum,

legis transgreffionem induxit me.

15. Qxed' ergo bonum eft, &tc.) Sen-

Ozuia lex /þiriiua!i: z-y?) HDicitur

mluiþ :

fus elt: Num igitur mandatum per fe-

lex [piritualis, quia prefcribit ea, quae

bonum mihi factum eft mortiferum,

fpiritus. & hominis fpiritualis funt

)N

)d

& caufa mortis?

fcilicet virtutes fequi, & vitia fugere.

D

4if.) INon enim culpa fuit legis

1i.- Quia dirigit hominem ad cultum

egem

aut mandati, quod transgreffionem

Dei, qui fpirituseft. 1.

uia im-

m vi

pleri non poteft nifi per fpiritum &

1e/nter

incurrerem, fed ego in vitio fui, qui

agno-

mandato abufus fum. .

gratiam a virisfpiritualibus. IV. Quia

Sed peccatum. ) Sed vitium concu-

fpiritum hominis dirigit, & bene di-

aull-

pifcentie me

3

fponit erga Deum, erga proximum,

&j : quam ego non xcom-

&'erga feipfum. — V. Quia lex fpiri-

nn0

pefcui.

J

Ur apparéat peccatum. ): Ut robur,

tualiter accepta ducit, & preparat ho-

& vires ejus maniteítentur.

mines ad.legem Evangelicam, qu&

jtü

-Per 'fonum.

eft lex gratie & fpiritus.

fionaliter.

j Pqr mandatüm Occa-

» ft

Ego autemn c;arnalisfzm.) Non men-

- Ur ffat füpra modumpecca

;23 PECLWI "m

te, fed carne adhuc concup

z

ifcen;e.ad-

per maudatum.) —Loquitur Apofto- verfus fpiritum.:

*$

Tenun

d.

lus .de peccato v'el.uti de pä;fon? qua- ,

at us fuä pecc.-«tta.). Car

ne ad--

2

; DG'

EP:SiOLA B PAULI APOST: AD ROMANOS

56

»,Í

Es

uod enim operor, non intelligo, non enim quod Velo

Jney

bonum, hocago: fed quod odi malum, illud facio.

2

16. Si autem quod nolo, 1llud facio: confentm legt,: quo-

niam bona eft.

tem ]

elt i

AiT. Nunc autem jam non ego operor lllud fed quod habl-

241

tat in me peccatum.

4

.I9. Scio enim, quia non hab1tat in me, hoc eft in carne mea,

tür à

bonum. Nam Velle, adjacet mihi: perficere autem bonum, non

lnvemo.

. Non enim quod volo bonum,,hoc fac1o fed quod nolo

Cont

malum, hocago. (1)

libert

20. Si autem quod nolo, illud facio : Jam non ego operor

illudj fed quod habitat in me, peccatum.

pir

(ri

21r. Invenio igitur legem, volenti m1h1 facere bonum, quo-

tiam mihi malum adjacet.

22. Con-

t

t

Jirit

1) In Edit, Sixt. leg- Non enim, quod volo bonum, hoc ago

fed quod odi

ribir

mnalum, illud facio.

huc fervus peccati; nam fentw aliam

Con[entio legt.) Id e&, ratlone &

((

voluntate approbo.

legem in membris meis repugnantem

legi mentis mez, ut ait infra n. 25.

Quoniam bona eff.)

Quod in feipfa

Fenundatus.

2

Id . eft,

tradltus

bona eft; quafi dicat:

$i concupifco

quodammodo in pote!ïatem concu-

nolens & invitus, mens & voluntas

mea integra eft & intada; quia legi

pifcentie ; quz enim. venundantur,

E

ea emptori traduntur.

adharet, & cum ea confentit.

IS. Non intellige. ) Id eft, per ra-

17- . Jam non operor ! sdInd. ) Scilicet

tionem & voluntatem non approbo

humane & deliberate.

Sed auod habitat im mt pccmmm.)

opera & motus concupifcentie mez.

L

dele

Nom enim qzod vole bonum, Efc) Id

Id eft, concupifcentia.

fnà

eft, non enim perficio id quod men-

IS-

Nom babitat :m carne mea bo-

te volo, fcilicet bonum; fed carne

zum. )

In parte fenfitiva non eft

$

quidquam quod ad bonum faciendum

le&

operor id quod mente odi, fcilicet

hd

malum; quafi dicat Paulus: Vellem

inducat, fed propenüo & incitatio ad

. tem

non concuplfcere, & tamen concu-

malum.

pifco.

I

Non emim uod volo bonum, ö' £s

:

Quod od;. malum, : :llud frtcta) Fa-

Repetit quod d1x1t n. I5. vide ibi

Qt

diáa.

lii

to

PIT) ügmficat hic a&ionem hominis

1mperfe&am , id eft,

acum concu-

.90. S; autem, f)'c ) Vlde di&a n.

W (

pifcentis appetitus, citra rationis af-

I6. 17.

fenfum.

2Ir. In'vema tg:tur, 5:) Quafï di-

lex

me

16.- Si autem quod nolo, illud f'acio.)

cat, cum ad optima qu&que conten-

bdl

Id eft,

fi concupifco, quod, tamen

do, comperio me .nefaria peccati le-

..

nolo, & nolens facio , vel potms pa-

ge, & malo adjacente, ac pene dxxe-

qu

thl'.

rim infito, conftringi.

C

22. COII—

g

2

«

d

CAPVT VIL & VIII.

37

diPet.-

2 Ctmdäie&dr enim legi Dei fecundütrfgl interiorem ho-

)d VQlO l

L

minem:

g

y qUO

^93. Video :

a

utem aliam legem in memb'räs meis , repugnan-

tem legi

menti

is meae, & capt-ivantem me in legeþeceaþi, quae

d habi.

eít inmembris meis.

24.Infelixego homoy

quis me liberabit de -Corpore mortis hujus?

.

e mes

35. Gratia Dei per

Jefum Chriftum Dominum noftrum. Iei-

P

ferv

D

tur ego' ipfe mente

jo legiDei: carne autem l-egi».pecgati.

P

-

CAPUT

VIII.

d nolo

Cancludz';, Chriflo pe

* baptifmum in[ites ab omni dam

ha&ione elje

liberos, qui ton carnem Je&antur, [ed Jpiritum, quem acceperunt :

»peror

fpiritum iniquam adoptionis , qui Dei filios, ac future glorie cum

CbrifTo. coberedes efficit, ad cujus

*

glorie revelationem mon [olum

| q110'

on-

univerja a[pirat creatura, voanitati

"interim fubjetla ; fed &? bi, qui

—

" odi

fpiritus acceperunt, primitias, illam certa jpe expetiant, [piritu. 0s

rüborante,&? quid orandum fit, inflruente. — Declarat eliam in-

ione &

comparabilem Dei erga Juos exbibitam in Chriffo charitatem,

*

a/erens -ibil poffe eos a cbaritate. Dei Jeparare,

feipfa

!

que eft in Chriflo Sfefu.

Vpifco

)untas

hil ergo nunc damnationis eft iis;

qui funt in Chrifto

a li

WI. NI

Jefu, qui non fecundum carnem ambplagt.

2.-Lex

: -

Cilicet

P

22. Cma!;elec'far enim legi Des.) Nam

intelliit, quaz eft fomes ad g;eccan;

dium.)

dele&st me quidem lex Dei, qug eft

dum Ííollicitans, peccatum di&ans, &

S

7072

fanda, julta, & bona.

fuggerens.

Secuzdum interiorem bominem.) De-

24. De corpore mor

?i:-b-tfjm,) De hQS

I

le&at inquam me non quavis parte

mortali corpore.

ndurt

mei, fed fecundum mentem, feupar-

Q5. Gralía Der.

) Ipfa —*rvne quande-

o d

. tem intelle&ivam, qua jam per Chri-

que liberabit, nimirum in futura re-

fti gratiam fanata eft.-

furrectione dando mihi corpu

:

S immoy-

B.

2

Fidee aukem a

liam leg?m inmem-

tale & gloriofum.

ïe

dbi

lgitwr ego ipfe, &fc.)

Quafi dicat,

bris:6is) Sed experior aliam legem

interim vero dum adhuc detineor in

n

in corpore meo.

hoc mortali corpore, dumque plena

Repugnantem legi mentis mea.) Qua

lex bellum movet adverfus legem

liberatio mea, ad quam fufpiro , dif-

fid

mentis, & legem Dei:. intelligit re-

fertur; ipfeego Paulus mente faltem,

1ten

:

bellionem earum partium corporis,

& ratione fervio legi Dei; licetcarne

il

ie

" quas pudor nominari vetat.

adhuc ferviam legi peccati.

*€

Captirvantem me. ) MotiOne., mnon

I ]bil erge damnationis , &c.) Td

confenfione, ut ait S. Auguft.

* eft, nihil damnatione dignum

hrie

J;? (ege peecali.) : Conrcupiiïdentiam

^

i

-

v

58

EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS.

2. Lex enim fpiritus vitae

*

in Ch;*i&qï;]efu ; liberavit me -a' le-

N

E LERES --

ge peccati, & mortis.

j

tus, Y

..3. Nam quod impo'Tibil

eerat leci iri,quo ihfifma*'aatur .per

"Q

carnem: Deus filium fuum mittensin fimilitudinem carnis pec-

ondt

cati, & de peccato damnavit peccatum in carne. .

[5

&Q

|4. Utj

uftifica

F

tio legisimpleretur in nobis, qui non fecundum

carnem ambulamus, fed fecundum fpiritum.

fpirtu

3. Qui enim fecundum carnem funt: quse carnis funt, fapi-

200 ht

unt,

Qui vero fecu

Io.

nduxp fpiritum funt; quae'funt fpirittis,

fentiunt.

-

epro

6. Nam.

I

habital

Chriüian-i,exifïiment fe pati, etiamfi

Et de peccato damnavit ;:e&c&tm)z sB C

Viftcal

motus concupifcentia fentiant.

earne)) Küftprofopopoena , loquitur

Qui non [ecundum carnem ambulant.)

enim de peccato tanquam de tyranmno,

Spirin

qui de poíTetfione regni quod invafe-

-Qui fuggeflioni concupifcentie refi-

N

EsMceme s

tunt, necfe ab illa rapi patiuntur.

rat, ejiciatur. Senfuseft: Peccatum

2- Lex enim Jpiritus vira.) Lexgra-

damnavit de peccato, id eft, | Chri-

topitan

tie vivificantis, id eíl;

ftus in carne moriens damnavit & fu-

tualem tribuentis.

vitam fpiri-

ftulit peccatum. quafi reum hujus pec-

falicet

Ts indir

dy Chriflo ]rþg

cati, quod inju(le vim intulerit Chri-

k toti

um.

) Per Jefum dhri-

fto,

& illum innocentem occiderit:

Qu

Liberavit me 4 "le;;ge peccati, &Y mor-

hac enim de caufa jufte peccatum fuo

- lidl,

£5.) A jure, dominatu & reatu con-

dominio, quod habebatin alios ho-

t &

cupifcentie ;. ut licet eam fenti

mines, privatum eft.

Spiritu

non tamen confehtiam.

am',

?

4- Ut juflificatio legis z'mp[ere!ui V

M

que f

nobrs. Ut juftificatio a peccatis, quam.

9- Nam quod impoffibile, &c-) Mens

Ciht.

Apofloli eff hoc loco, licet verbis

lex exigebat, impleretur in nobis.

6

obfcurioribus expreffa, oftendere id

Hinc patet per folam naturam & le-

fieorin

nobis praeftitum per gratiam

p

gem, [fine gratia Chrlli, hominem

; Tquod

in hac corruptione non poffe totam

vere f

lex preftare non potuit.

Legi-) Mofaice, & etiam naturali

legem

totumque decalo'gu-m im-

& decalogi.

plere.

. tem an

Pri

Qui mon. fecundum carmem ambula-

du quo infirasabatur per. cavruem. )&

zu:.) Caufa efl precedentis fenten-

fipere

$o "c3fyti iZ T?G &'apxog ; quafi dicat;

m

tiz, quafi dicat:

Abolito & damna-

Ventur

Quatenus lex impotenserat & ipvali-

to peccato per Chriflum legem im-

:

da propter'carnem noftram

plemus, quippe qui non ambuliamus

dterna

&oncupifcentia infectam.

peïccatxo &

.71

ecundum carnem , legi ejus obedien-

K uc

In fimilirudinem carni:s peccati. ) ld

tes, fed fecundum (piritum, exequen-

Ne

eit , carnis peccatricis,

habentem

tes qua legis fpiritus funt.

fpeciem carnis peccato obnoxiz, nem-

,.5- Qu enim fecundum carnem funt.)

füb]l('.]

lon [

pein eo quia mortalis natus ell, ac

Qui fefe carni conformant,

quia ho:

funt

.S

miferias, & mortem paffus, qu& de-

mines carnales funt.

Otnhr

bentm*— peccatoribus.

g;;f wm*: f'ent fapitnt-)

Curant,

L:

cogi-

:äse

-

CAPUT-ww/

39

fie aï le.

.. 6. Nam Aþriïlde"ntia carnis, mor

s eft: xpflyldentïa a'&uteml fplrl

tus, vita & pax.

*

r . pef

entia cafnis inimica eft

7. Quoniam fapl

Deo: legi efii,mf]/).ei

his pec-

non eft fubje&ta: nec enim poteft.

-8. Qui autem in carne fuht, Deo p

lacere non pdifunt.

:undum

. Vos autem in carne non eftis, fed in fpiritu: fi tamen

fpiritus Dei habitat in vobis.

Si quis autem Spiritum Chrift

non habet, hic non eft ejus.

*

piritus

-1o. Siautem Chriftus in vo

bis eft; corpus quidem mortuum

eftpropter peccatum, fpiritus vero vivitpropter juftificationem.

Nam

m as ERT

11. Quod fi Spiritus ejus, qui fufcitavit Jefum a mortuis,

habitatin vobis: qui füfcitavit Jefum Chriftum a mortuis, vi-

lum ;fl

vificabit & mortalia corpora vefir

loquitur

,a,; piïoptef änhgbi.tantgm

)yramo,

?,piri;um ejus in vobis.

I2. Ef

go

iavafe»

o

eceatürm

; Ü

,cogitant,' odl opera catnis; ea

carnis eH-'ecS'iibus',.ferAir—iun*tk, eosque ex.

it & fü-

fcilicet, ad quz concupiícentia carna-

plent: qui carnaliter vivunt.

9. lp carme mon effis. ) INon eftis

jus pec-

lis inclinat, illis afficiuntur & ftudent;

t hri-

& toti funt in iliis.

,

carnales, nec càrnalia quaritis, aut a.

ciderit:

Qui vero fecundum fpiritum funt, &fc-)

matis, fed fpiritualia.

um füo

Id eit, homines autem fpirituales cu-

84 tamen.) Q

uod gle vobiä' mihii f;-»

i

ios ü-

rant & intenti fünt in ea opera, qu&

cile perfuadeo.

Spiritui.fan&to:fünt confentánea, &

—Spmritus. Des babitat ia v

obts.) Pe::

du m ,

quae fru&üus fpiri

fidem vivam charitate formatam, gra-

Fus appellantur, ad

qum

Galat. c. 5

tiam habitualem, & per opera inde

j

tobis

-6- Nam prudentia carnis mors ejf..) |

procedentia.

|&le

Qeoiti» rà 136 C'&oxog , fapere, & vi-

Spiritum . Chrifts.

vere fecundum carnem mortem af- .

proxime dixit.

Spiritum Dei, üf:

minem

Is inter fe&atores &

;0'gäm

fert, aliquando corporis, femper-au--

Non efd ejus.

| im

tem animz.

Prudentia antem fpiritus. )

Id "e&,x i

e

difcipulos "Ch'rjiïiN mumerandus non

uulü[d-

fapere, amare & fe&ari fpiritualia, pa-

- 30. 5j zurem Ch.riþm ig wvolus eff.)

onter«

cem, id eft omnium bonorum pro- :

Seicet per Spiritum fuum,

id eft,

fi quis Spiritum Chrifti habet.

m

ventum, conciliat , &.tquem vitam

j i

æternam.

B

.

Corpus quidmr mortuno eff.

) Id eft,

jamus

Inim:i

ca eff Dec.) Cujus legi fub- :

morti obnoxium.

odjett*

jici uon vult, ut ftatim additur.

Propter peccatum.) Ade, unde

mors

Neque emim potefé.) — Scilicet legi

in mundum eft indu&a. :

jl

fubjiei, acfidicas:; Vitium virtus.effe

Vsvit propter juflifrcarionem.) Vivit

773

non potefl, nec inclinare ad ea qu&

vita gratie per juftitiam , quamin ea

funt virtutis, id emim nature ejus

efficit Chrifti

a ho

N

tans.

Spiritus in vobis Habif

omnino contrarium.eft.

itüs Patris. :

l'iiflf;

D. Qu Mffem i2 carnze furzt) : Qui ,,

IL. Spiritus eju:. ) Spir

j

127 Habi-

À

"——

:

-

ad d V.EPIPST'OLA B. PAUL; APOST. AD ROMANOS.

À

42. Erg

[0)

EOS

o fratres, debitores fumus nO*n carni, ut fgcþndüm

carnem vivamus.

L

.

tedes

f

Cemuf

I S1 enim

ecundum carnem vixeritis, ïnofienïini - i

autem fpiritu fa&a carnis mortificaveritis, vivétis.-

*

$

h

I4. Quicumque enim fpiritu Dei aguutur, in-funt

filii Dei.

jus ten

42'Ti- 15.4 Non enim accepifus fpiritum fervitut/s iterum in timo-

IQ.

(mot. Te

?

fed accepiftis fpiritum i adoptionis filiorum, in

expet

1. 7.

flqo clama-

20

mus:.Abba (Pater) .

.

P

b Gaj.

16. Tpfe enim S

piete

4

piritus te*fc-imo—nium,-reddit fpiyit,ui noftro,

quod fumus»gfilii Dei.

Ri amccmeas

;x-y: Si-

x

Sp;rt'l

menti !

Habitat im velis.) | Per iu&iti;m,

15' Non enim actepifhis /þirimmæ ]25«-

117-1

idque perfeveranter.

w Efttertium argumentüm

tas fl

- .Qui (ujeitavit ,66c.) Ipfe Deus Peter.

quó idem probatur, quia fvilicet ad

Vivificabit mortalia corpora "vefira.)

hoc accepimus fpiritum adoptionis;

fur qui

Fare

Refuicitando ea ad vitam immortaiem

ut nimirum "fecundum .fpiritum -Vi:

Putris.

«X beatam, exemplo Chriíli capitis,

vamus.

[0777

& primogeniti mortuorum.

,

Spiritum ferwitutis im timert.) -

g'ï'g

fatris.

Propter inbabitantem Sptritumy Ec.)

Qoloy , «d timorem , : fpiritus. timoris

8 t

Hinc patet Spiritum fan&um per fpi-

eft fpiritus fervilis, quem acceperunt

frenur.

ritum charitatis in nobis inhabitan-

Judzi, ut quafi fervi legi obedirent.

timr ,

tem, effe caufam refurrectionis & vi-

Sed acceptfiss Spiritum adoptionis Fi-

eut eni

te gloriofz.

Eft enim hic Spiritus

lerum.) d eft, charitatem, & gra-

effet,

in fe vita omnia animans, vegetans

tiam Spiritusfancti, vel potius ipfum-

vivificans.

met Spiritum fan&um, per quem a-

al glg

fenti .

12. Ergo'fmh?:, &6). Quafi di-

doptati fumus in filios Dei. Filiatio &

filios (

ceat: Ha&enus dixi vos non eífe in

adoptatio noflra in eo videtur. confi-

carne, fed in fpiritu, ex hoc ipitur

ftere, quod ficut Deus Chiifto homi-

Chid

Ortiun

fequitur, nos fecundum fpiritum vi-

ni dedit feipfum, id eft, Deitatem &

fj

vere debere, non fecundum carnem.

verbum, ut hunc hominem qui dici-

I3. Moriemimi.) . Moorte &terna.

tur Chriftus faceret Filium Dei: - ita

ltet qu

ten

Fatla carnis mortifcaveritis,) Pravis

nobis dat Spiritum fan&um ejusque

defideriis ad peccata inci

Fantibus refï-j

Deitatem, vt nos

x

faciat fuos Qlios,

Tm gl

funt

flentes.

nosque adoptet.

Eeo M

itniy;

I14. Spmitie Dei agn

i» quo.) Spiritu, per quem.

Qrtia

bruta, Ífed ut homines ratione & li-

Clamamnui.) INon voce, fed fil

iafif

Tantur

bertate przditi.

& fiduciali affe&u.

H funr Fili Dej-) Per adoptionem,

" bba.). Vox Chaldza parrem figni-

Hsj

Qu

quibus a Deo promiílà atque. parata

*cans.

Vide quz

x

, ,diXi infra. ad Ga-

u

efíi hereditas vite eterne. Hoc ef

lat. c. 4. 6.

alterum argumeatum quo probat fe-

A6. Tefüimonium reddit. )

, Per cla-

lib

..

Ü

cundum fpiritum vivendum efle, quia

morem, id efl affe&tum, de quo pro-

;

Düt |

xime

*

?

nimirum ita decet filigs Dei.

at

^

Àil

* .g:bafiri-ï

xv

CAPUT Vi

41

undum

1. 'Si autem fili, & haeredes : heeredes 'ciu,iderh" Dfei; cohze-

redes autem Chriftü: -fi- tamen compatimïgirf,þ ut& conglorifi-

us

D

.ini . ü

cemur.

18. Exiftimo enim

, quod non funt condi"g-næxgaiïïoknes hu-

n

jus temporis ad futuram gloriam, quze révelabitur in nobis.

n ümo-

I9. Nam expe

Clama-

?

&atio creaturae; reVel-atiqnem fiorum Dei

expecCtat.

L]

20. Vani

«

tati enirü creatura fu

b

j

-e&ä et no.n,voierlxs , fed pro-

nofto,

pter eqm, qui "f,uijecit- eam in fpe:

J

: *zr.j:Quia

-

-

:g

—— jR$

Sp

inifui najz;a.

do revelabitur hzc. gloria á

u

ïa omnis

menti noílra.

) fNol')if, cordi &

1

rio ex-

wi r

creatcura naturali quodam de

2

nentam

I7. Ergo É baredes.) Nam haredi-

pe&at tempus quo Filii Dei

g

ria do-

tas filiis debetur, & ad hoc adopta- -

nabuntur, ut cum eis, quibus fervie-

ict ad

tur quis in filium, ut fit hres.

runt, quafi dominis; ipfi quoquefüam

xioniss

Haredes ^

l

quiuem Dei.) . 'Fanqüam

gloriam , renovationem , ac perfectio-

um Vl/'

Pa;ris.

nem tanquam famuli accipiant.

. €obsredes :iutekz Chr

Expetlatio.) dmoxapadoxiu , id-eft,

fratris noftri.

Jf )-/'lh'an'quam

" ) 87(,'

*

follicita, anxia. & quafi ereto exten-

i

moris

$; tamen compatimur ut & .co'nglari-'

toque capite expettatio.

Non dicit

ïperuat

ficemnr. ) ld eft ,. fi camen cuimco pa-

ereatura expeítat , (ed expedlatio crea-

jirent.

timur , ut & cum eo glorificemur , fi-

fura expetiat; quafi dicat: Creature

bnir H

cut enim Chriftus quamvis & Filius

ita avide hanc gloriam expectant, ut

&i

eíffet, & heres, merito fuz paffionis

videantur effe ipfa expectatio.

"

lum

ad gloriam completam pervenir, ita —

(Qo. Vanttat: enim creatura fubjetta

jem à

fentit Apoftolus etiam nos, etfi jam

eff. ) Vanitas hic eft defectus mutabi-

atio &

filios & heredes merito patientig,qua -

litatis , & opera fervilia, labores, paf-

confi-

Chrifto compatimur ,

glorig eju.S con-

fiones, & corruptiones, quibus crea-

horoi-

fortium adipifci.

ture oceupantur propter hominem.

m

I8. Nen funt condigne , €&c. ) Scili-

Non volens. ) I ePt, ,non'fponte fu'a,

l dlCl

cet quatenus paffiones humanz fünt ,

non ex inclinatione fuz naturz ; cum

:i.'*l'tü

& temporaneg, nam exdem ad futu-

unaquaque res naturaliter fuam appe-

usque

ram gloriam condignæ funt, quatenus

tat perfectionem, corruptienem autem,

Eiosi

]

funt paíliones gratie , Chrifti meritis

& defectum fugist ; fed ex ordinatione,

innixz , feu quatenus hz paffiones per

ac veluti precepto Dei; qui illam homi-

gratiam Chrifti fufcipi

nis culpa fic exigente , fubjecit huic va-

$

^

i

ntur , & ;o;e-

.Glliaïif

rantur.

nitati, non tamen in perpetuum, fed

— Hujsus temporis.

5 Hujus vitz.

- ad tempus, facta ei fpe liberationis. -

Qu revelalitur ip nobis, ) Qu no-

Sed Propter enm.

firi-

) Deum 'Dgiqüe

i Gt

bis aliquando retecta

palam a Deo ex-

Lj

^ordinatiodem. .

hibebitur.

»i-eam [nbjecir.) Huic vanitati.

: d-

I09. Nam, expellatio ereatura , 6fc

*

I fpe.) Liberationis,

!

: & commu-

v

pl'O

Dat rationem | precedentium,

q'ua 1

tationis in . meliu?.

dicat, certiflime in. nobis totiquemun-

-

"t

Biél. CH Me;äzoc/:. Tom. f/'III.

21 "

"

*.

4 EPIäTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS.

».

or. Quia & ipfawc'reatui'a liberabitur a fervitute

7

! cof;upfio-

-mis, in libertatem glorie filiorum Dei.

fam

232. Scimus enim

pofta

; quod Q:r*lnis. creamra';ingemifcit ,& par-

turit usque adhuc. -

.

21

25. Non folum aute

milla, fed & nos ipfi primitias fpiritus

quia

habentes ; & ipfi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei

4

expe&antes, redemptionem corporis noftri.

pau

.24. Spe enim falvifattifumus. Spes autem, qua videtur,

ha&

non eft fpes: nam quod videt quis, quid fperat?

.

*

20

25. S$1

aute

demus, fperamus: per patientiäm

imag

m quoq non vi

-

d

expecCtamus. :

o

|

iniferil

Md «

OI. Ip übertatem glorta Filtorum

redimetur, & liberabitur a mAftalicate

)5

Dce;.) Creatura liberabitur a fervitute

& concupifcentia.

Hadt

corruptionis; tunc quando Filii Dei

24. ópe entm fa

Ivi fatta f'amus.) 7d

U

enim, dat caufam cur dixerit nos. ex-

ll 0i

fuam affequent

-

ür perfectam, & g'lorip-

Wt oet

fam libertatem.

pe&tare hanc adoptionem filiorum in

tcleft

Q2. Omnis creatura ihgemifcit, &.)

colis , quia fcilicet necdum re, fed

ücutl

Quafi dicat : Ones creaturz. inani-

tantum fpe falvi fa&ti fumus ; per fpem

finii

mes anxie & magno cum dolore fi-

enim tendimus ad falutem , quam fpe-

xiliua

nem malorum expe&ant. Apofítolus

ramus nos adepturos in coelo.

non de omni prorfus creatura loqui-

Spes autem qua vtdetur , c. )Sen-

firam.

N4i

tur , fed de ea, que in minifterium ho-

fus eft: Nulla eft fpes rei prafentis,

fum

minum facta eft, id eft corporea, ac

que jam habetur,& poffidetur; fed

precipue de mundo hoc inferiori,qui

Ípes eft tantum rei futurz, ideft, non-

tiece]

Niedi

fedes eft corruptionum & corruptiva-

dum accepte ; ficut fides rei. non vi-

&s fi

rum mutationum.

Si haberent fen-

fz. Hifce verbis folatur Apoftolus

fc'ue Ó

füm,

emerent, quafi parturientes,

fideles, qui in hac vita.multa patiun-

tur ob fpem gloriw ; fu

erit enim

cilin

idque ab exordio mundi & lapfus ho-

D

$

minis ufque nunc.

fepe. mens afflicta homini afllito : ubi

fand

Q3. Primitias Spiritus babentes ) Di-

eft quod fperas? Huic fuggeftioni A-

citur hoc in perfona omnium regenera-

poftolus occurrit dicens, nos mala

tiobi:

nobi

torum, qui primitias habent fpivitus,

prafentia videre, fed futura bona nec-

lire -

uia principium aliquod guftumque

dum videre , verum ea fperare, & per

:

piritus fan&i, velut pignus accepe-

patientiam expeéctare debere.

Mdj

6t

runt in donis fibi collatis ; interim ex-

Nam quod videt quis. ) Quod videt,

pe&antes, & anhelántes ad. plenitudi-

tenet, poffidet.:

turg

nem illam fibi repofitam i futurum.

i ,Q;fid "berat?)

Nam re, que fpe-

ls

ineff

"doptionem. Filiorum-Dei expetctan-

rabatur , obtenta , nulla jam reftat cau-

*

Quor

£6$.) Id eft , aternam felicitatem ad

fa fperandi.

*

quam adoptati fumus, & cujus tan-

Q5. $ autem quo

4

-üonï videmus fþe-

Íeun

quam hzreditatis adoptatis debitz,

ramus, 6fc. ) Qiuafi dicat : Cum au-

TLf

2!

gompotes eftimus.

tem fpes fit earum rerum. quas nom

fentium

]i

Redemptionem Serport: gqgfji. ) Quz

videm.usf cum patientia pr&

mife-

|:

T CAP U- T Vi

43

Qptio-

56. '.S"ithili-te'f autem & 'fpir'itus adjuvat -ihfirmitastefhg noftram:

nam quid oremus, ficut oportet, nefcimus: fed i

pfe Spjritus

?;P?*Ff

poítulat pro nobis gemitibus inenarrabilibüs.

4

.

27. Qui autém fcrutatur corda, fcit quid d

Jritus

eüdefät äpirituä :

i Del

quia fecundum Deum poftulat pro Santtis.

28. Scimus autem, quoniam diligentibus Deum omniacoo-

letu

perantur in bonum, iis) q

.

Ui, feciu-ndum' propofitum vocati funt

z

N

fancti.

?':

29. Nam quos praefc

—iqvit, & praedeftinavit conformes fieri

ftam

multis fratribus.

imaginis Fili fuij ut fit ipfe pr;fnogenitus in

*

£

.. 5m Ouos ^

ff-

m

—

iniferiaru;p,expä&are debemus adöptio-

me- novit fenfum , affectum , defideri-

vt

nem ac libertatem glorig filierumDei.

um Spiritus fui fan&ti gementis in no-

26. Sumiliter autemO Spititus,Dc.)

bis; & ita novit, etiam approbet &

exaudiat.

i)

7

Ha&enus dixi Spiritum fan&um varia

0. CX

in nobis operari ; ac prefertim facere

szia fecundum Deum.) ld eft, Dei

ut gemamus & fufpiremus ad gloriam

mentem & voluntàtem.

um if

ccleftem : jam dico eumdem fpiritum,

Pro f2ntlis.) San&orum nomine eos

e, f

ficuti jam di&a in nobis operatur, ita

intelligit, quos ftatim

*

poft, di/?g-e'?zres

rfpem

Imiliter operari in nobis robur & au-

Déum , appellat.

mlpe

xilium, quo adjuvet infirmitatem no-

Qg. Schmaus aufem. ) Quafi dicat:

ftram.

JSa-

— Iiulta, ut dixi , Sancti patiunturin hac

Nam quid 0Y ezeus /z';'ut 0þorte*t,' Zze-

Vita, verum tamen iis omnia coope-

fentisy

feiznus:) Cum tamen hoc fit maxime

rantur in bonum; alacriter ergo &

fed

10f

necelfarium ,. quia- oratio propriumre-

[

fortiter feramus quz accidunt.

) vl

medium eft infirmitatum noftrarum ad

Oia.) Owmnes tribulationes , im-

eas fuperandas. Eftautem difficillimum

mo ipfi lapfus in peccata ; nam ex ca-

fftolus

fcire quid petendum fit, cum fic ditf-

fu. humiliores, cautiores & ferventio-

attun«

X

enm

cillimum fcire quid fit defiderándum.

res refurgunt.

&

-

Spiritus pofiplaz pro mobis.)) Spirims

Secendum propofftu

m.) Propoüium

y ubi

fan&us poftulare , feu intercedere pro

vocat liberale & gratuitum Dei confi-

ni À

mala

nobis dicitur, eo quod efficaci fua in

lium & decretum, quo propofuit, fta-

nobis operatione, nos orare ac poftu-

tuit, & decrevit Deus ab «terno ex

| f*

lare faciat & doceat.

In hoc enim

mera fua bonitate & clementia homi-

&pf

adjuvat infirmitatem noftram.

"|nes peccato perditos per Chriftum vo-

Gemitibus inezarrabtlibus.

Dicun-

caread gratiam & fancitatem fine

Vldet)

tur.zemitus inenarrabiles five ineffabi-

. ullo eorum. merito.

les; vel quia procedunt a defiderio rei

Vecats . funt

fp

ad fan&itatem.

fan&ti.) Mocati fant

ineffabilis, id eft, coleftis gloriz, vel

tCao

quoniam ipfi-motus cordis, ut profici-

9. Nam quos pra[civiz, 6fc.) Par-

fcuntur a Spiritu fanto, fatis enarra-

ticula 247 , dat caufam cur diligenti-

j fþ"

bus Deum omnia cooperentur in bo-

ri non poffunt. .

j *

. Q7. Qut antem

chrufdtm'— cor da. )

num, fimulque explicat qui fint fan&i

got

Deus Pater.

vocati fecundum propofitum, fcilicet

t um

præde&i—

: 5:!; qtd dqþ'de(gt Sgiriiw.) Opti-

þii » quos Pcus grsfdvit &

fe

* favit,

H

PM

-

h

L]

44

! EPIS'i'. B. PAULI APOST. AD. ROMAN()S. |

-

D

.go;dQuos autem. prääde&inavit, hos & vocavit: & quds; vO-

»

cavit, hos &

ficit,

juftificavit: quos autem juftificavit, illos & glo-

rificavit. (1)

94

eft:

41. Quid ergo

dicemus ad heec ? fi Deus pro nobis,. quis

contra*nos ?

.

intet!

32-

Qui

etiam propio Filio füo nbn peper'cit " .'fed pro no-

2j

bis omnibus tradidit illum : quom

qn d

X

odo non "etiam cum illo xc.)m'ilxi;a

A.

[

Q

)

nobis d-onavif?

-) "

h.

?,3- ,Quis? :

tota (

: (1) £» Edit. Sixt. Zegirzr: magnificavit.

*

jl

tavit, ut fint conformes Chrifto

ua-

D

ei naturalis; cum ceteri fint tantum

D0$,

:

fi imagini , id eft exemplari fuo.

enf-

ado ptivi.

IL. Quia ante omnes pre-

3

fus ergo eft: Diligentibus Deum , &

deftinatus eft Chriftus ad hanc fili^tio-

fan&tis vocatis fecundum propofitum,

nem, & unionem cum Verbo, & con-

omnia etiam triftiflima cooperanturin

fequenter ad omnem fuam gratiam. &

bonum , quia hi fun: illi quos Deusab

'gloria m.

HlI. Quia Chriftus finis, fco-

$

zterno pr&fcivit, & prgdeftinavitfo-

pus & exemplar fuit , & eft omnium

ut$

re conformes filio fuo , tam in dile-

crimir

predeftinatorum & eletorum , ut ex

Gione hac , -fan&titate, patientia &

hoc loco aliisque docet D. Augufti-

elegit

gratia, quam in futura gloria; fi ni-

nus lib. de predeft. fanctorum c. 15.

dicat.

mirum ipfi in dileftione , fanctitate,

fu.

30- Quos eutem pradeffinavit.) Quos

D

&c. perfeverent. Atque ficuti hosab.

inquam pradeftinavit. Hunc verficu-

mterno . prefcivit ,

( predeftinavit

lum proxime e

:

xplicavimus num. pr&«

Citis,

Deus tales per gratiam fuam fore: ita

cedenti.

te d

pron

& in tempore eodem eosdem per gra-

BI. Qaid erlggal dicemus: ad bac? )

tiam fuam vocavit , vocatos, vocatio-

Cum ergo-tanta fit cura, quim Deus

2

nique obedientes- juftificavit, juftifi-

fuorum habet, quid dicemus inter paf-

Ti

fiones & adverfitates hujus fzculi con-

f di

catos vero , & in juftitia conftanter

À

G

in omni tentatione & perfecutione per-

ftituti , nifi quod fequitur? -

manentes glorificabit.

$; Deus pro nobis. ) $i1D

eus pro ho;

Chr

Conformes ffert imngini:. )

Imago

bis ftat, volens omnino implere in

pro

Filii Dei eft exemplar'Filii Dei, id eft,

nobiseternum füum propofitum jus

ipfe Filius Dei, qui eft noftrum exem-

ftificationis & glorificationis: noftre.

"

lar fan&titatis, grati , virtutis, &c. -

Q&i:'camrd z205?) Quis vel homi:

Pit

Ut ff* ip[e.) Chriftus Dei Filius.

num, vel demonum ita contra nos in-

tis,

Inm wuldtis.

In omnibus.

furgat , ut falutem np&ragn impediat?.

Ka

Fratribus.) 1d eft, fidelibus, fan-

fane nullus.

is, amicis, electis & diüle&tis Dei. Si-

&t

32. Qui etiam , €fc. ) Qui adeo di-

tit,

gnificat illam conformitatem, de qua

lexit nos, ut proprio Filio non par-

tl,

locutus eft , redundarein gloriam Chri-

ceret. .

fti; nam ex ea confequitur quedam di-

Omnia nobis domavwir.) ln Gxreco

g

gnitas & prarogativa Chufti, ut fit -

eft, xap/istrai, id eft Zonabzz , eafci-

Cu

primozenitus in multis fratribus. Por-

licet que ad falutem funt neceflaria,&

LR

ro Chriftus filiorum Dei eft

rimo-

denigüg ipfam falutem & gvlor-ila'm.;

ler

genitus: Primo, quia »ipfe eft. Filiug

33

-

wü

4f

CA P UT VII. -

05 Yo-

53 Qu

1

;

is;ccüfabit adverfus ele&os Dei? -/Del'us*qui juüi"

; glo

tiCat,

.

34. Qui

E eft quicondemnef? Chriftus Jefus, qui mortuus

L

- qui

& refürrex

eft: imo qui

it, qui eft ad*dexteram'Dei, "qui etiam

interpellat pro nobis.

*

h3

0 0.

45. Quis ergo nos.

feparäbit acharitate Chrifi ? tribul atliö,?

an ano

[e)

)mhia

'uftia? an fames ? an nuditas? an periculu*m? an perï'e'...

cutio? an elad:us?

us

56. CSicut fcriptum eft:

C Qu,ia—.prouþt,er*' té rriortiücanäür ePfat.-

tota die; saeftimati fumus ficut oves occifionis )

. 43:22.

.31. Sed in his omn

:

1bus fuperamus propter eum, qui dilexit

antum

nos.

».

^

$ pre-

Jitio-

morä, neque vita, neque

X COn-

:38- ACeftgs fum eniirï-x ; kquiva neque

-

Angeli,

m &

S, fCO'

33- Qus 4[,,4;,"5;;Mvw/'zg:e/e&a: ?) ,teHigeie ih corpore, & rei)us exter-

al

Quis accufationem inftituet obje&is — pis.

criminibus adverfus eos, quos Deus

5ngufita. )

In animo ,"Qel certe in

Wi ex

gulli-

elegit , volens omnino falvare? quafi^ pebus dubiis, & perplexis , ubi con-

6 I$

dicat ; Nemo id fecerit nifi fru-

N

filium- haümanum deficit.

Quos

ftira.

6. Sicus fertptum eff. )

Siibebclis

Deus eff 71!1 /jz/?if'mt?a—) Id eít à pec-

&os pati, & paffuros elle, locus eft.

ricü-

catis , & ab intentata adverfarii actio-

- Pfal. 43- 25

p

ne ele&os fuos abfolvit, juftosque

E 'Praþtfï £e.

* Pfoptei:- ' confeffionem

pronunciat.

u)

24. Qfai: efo-qui condemnet ? )jDam-

'tui nominis, & qui;t tui cultores fu-

mus.

e

Deus

TM

nationis fententiam in eos ferat?qua .

Mor tificaniter fot4 die, ) AHïdgä tra-

"

P

fi dicat, Nemo.

dimur in mortem , quotid

Fianis pericu-

iconf

Cbrzféus Jefus, €c.) Qüafï dicat :

lis objicimuz.

Chriftus adeo eos non accufabit, ut

- Sicut oves occ

t:/z'am':; Y Haud fecus

) f0«

re It

pro eis mortuus fïtv,x & refurrexerit,

atque oves maétationi deflinate, ita

&c.

yro libito, « abfque commiferatione

j j

ui eHam interpellaz, 6c.) Apud

ad fupplicia ,

& mortem trahunt nos,

irg.

id eft,

onni

Patrem , tanquam perpetuus advoca-

37. Superams.) ÓTEE pY1X GOJLEY ,

y lt«

tus, & patronus nofter, exhibendo fe,

! plüfquam viétores fumus hoüium,* &

& cicatrices fuas, quas in paffione ac-

rerum adverfarum..

diatä

ceptas adhuc fervat, & Patri often-

Prepter eum qui dilexit nos.) Non

0 di«

tat , ac confequenter orat, fua meri-

zoftra virtute, fed per auxilium C hri-

ta, fuos labores, fuas paffiones alle-

fti, qui dilexit nos.

.

Päl"

ui,

W. Certus emum jum.

) wff&:o*þ.dt ,

gando divino confpe&

Qzuis

Ieco

A

.ergo, O. ) Quafi dicat :

id 'eft certam in Domino fpem habeo,

iMci«

Cum Chriftus hzc omnia fecerit, &

confido , perfuafum habeo.

faciat pro nobis, quis jam nos abftra-

« Neque mors, neque vitd.) N:equeg

l

here poterit ab ejus dilectione?

mors a perfecutore intentata, neque

i

p

Tribuldtia. ) Videtur aH*li.&iOne'm in-

vita promiffa,

3

M'ï?fe

-

a

|

46

;EPIS-TOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS.

Angeli,.

"

i. (

eque príncipatus, neque virtutes, neque finfcantia?

neque futura, neque fortitudo,

Tià

. 39. Neque altitudo, neque pro

fundum, neque creatura alia

N

s(

poterit nos feparare a

nem,

Domipo noftro.

Ccharitate Dei, quae eft m Chr,ifc*o Jefu

^CAPUT IX

005

Prbpzer Sfudeorum.

Tuinam, de qua vebementer dole

i, þromz]z'onäy

"]

ETO

non frufirari a[ferit Ifraelitis fa&tas a Deo. zibrabe filüs: mi-

mirum cum ille not. pertineant ad omnes. carnales ZAbraba. filios,

Jed tantum ad eos, qui ex J'udais, C? Gentilibus gratuita Dei ele-

idem ,

Mofes.

GHone filii Zbrabe per fidem conflituuntur : Deus autem, cujus

4 di

vult, miferetur, €?. quem vult indurat ; S'udaei vero quia non ex

D7 fa

fide ChrifH, quem rejecerant, fed ex legis operibus juflitiam quae-

frifi

ebant, funt in [ua iniquitate relitti

?

Tudsas

Gentibus per fidem. j

gihil c

Chrifli juflificatis.

z

len, f

Chrifto Jefüu, non mentior , teftimon

L : jEriiateïn dico in

Y

ium

b

mihi perhibente confcientia meain Spiritu fan&to:

Qs a

2. Quoniam trifti

Cogn

Ccordi meo.

tia mihi magna eft, & cor;uinuus dolor

-

dicg

4«A&. 4. 4 Optabam enim ego ipfe anathema effe a Chrifto profra-

4 (

2,

4

uqu

1

C

ö*r't'ribus meis? qui funt cognati mei fecundum.carnem.

flbl fuæ

i5. g.

4. Qui

C-. 4.7 :

[ TE

^TTefügmonium mih: Ker—lyiäfnfe LU

Etd

Neque Ansgelt Zeque Pr;nc;pkru:;

€c. ) Id eft nulla vis fpiritualis , f id

Ad id quod dico teftem mihi adduco,

tatjor

agerederetur. Propterea autem me-

& allego . confciéntiam meam.

X e

- morat Virtutes, & Principatus, quia

lg Spiritt [21&o.) Per Spiritum fan-

at

virtus , & vis Angelica his nomini-

Ett,

bus exprimitur.

&um, ut ejusdem confcientis meg te-

em.

üscu

Neque inflantta. ) ld'eft , prafentia.

2

Honziam. ) Quod.v

It

Negue fortitudo. ) ld eft, potentia,

Trifiiia magna efü, &c.) Scilicet

i D«

& robur prtincipum hujus fxculi.

ob rejetionem , & reprobationem Ju-

LT

Neque altitudo , negque prcfn"n;

dzorum a juftitia & falute.

Vel, tri--

àc diy

dum.) Id eft, nec celi , nec inferi ;

ftitia mihi m:

na eft, quod ita ali-

pu

Vel, nec altitudo profperitatis, nec

quando difpo

]

t

us fuerim, ut o

profundum miferiz.

anathema eíle a Chrifto.

:

ptarem.

io

Qza efl 12 Chriflo Jefu.) Per Jefum

Chriftum mediatorem

.. Optabam enim egaipfe anathema

prom

"

; & propiriato-

effe a Chriffo, €&c.) ld eít , in xter-

ul

tem noftrum.

num nom a Chrifti charitate, fed al

jrom

e.

4. F Chrzfo.) Chrifto tefte, - "T'eftor

ejus beatitudine & gloria feparari, fi-

iT

$

Chriftui

fieri poffet ut fratres mei Judai falvi-

[]

n, juro per C—þri&um me

&

: verym dicére

4

eiï"enf:., . Optat hoc loco Paulus illud

Par

idem,

c;lAPUA'r.; "

47

lanti |

i Quifuhf Ifraelit, quorum adoptio eft filiorum; & glo-

ria, & teftamentum, & legislatio, & obfequium, & promiffa:

Ta alià

5. Quorum patres, & ex quibus eft Chriftus fecundum car-

Jea

nem, qui eft füper omnia Deus benedi&us in fzecula.. Amen.

6. Nonautem quod exciderif verbum Dei. Non enim om-

nes, qui ex Iírael funt, ii funt IEraelitae:

—.

ifiner

7. Neque qui femen

f

v Geä:

unt Abrahæ, omnes filii : b fäd inIfaa

: 2[- Iz:

—

hi

svocgbitut tibi femen.

: 8; Id eft

j

—— ———Q

t d-

idem ,

3

Y

10d in fimili: cz.zfu;opfavit

- Super-- amn;4.) Vel ,, Deus fuper' 0..—

QUj

Mofes, Exod. cap. 32. 31. dicens:

mnia, vel benedi&dus fuper omnia:

*ut dumitte eis hanc noxam, aut. ff

uterque fenfus commodus eft, & tex-

n &

tui conveniens.

won facis, dele me de libro ruo quem

men.

w

f cripfi/li ;

Vel fenfus eft: Cum effem

]ta eft, & ita fiat

3

Judxus , eràm Chrifti hoftis, adeo ut

licet benedicatur in fzcula.

mihil cum illo commune habere vel-

6. Nom autem quod exctderit ; €c.)

lem, fed ab illius doCtrina & . mori-

Quafi dicat : Quanquam autem ega

DUm

bus penitus abhorrerem, adeo addi-

magnopere difcrucior, & pro ipforum

&us eram Judaifmo & Genti mez.

falute fum follicitus ; certo tamen fcio

Cognats mei.) Ejusdem Gentis Ju-

fieri nulla ratione poffe, ut divina

Jolor

daicz.

promiffio irrita & inanis evadat.

;orz'mz.

4. Quorum adoprio ef ff

) Id

Noa enim omnes , 6 c.) Quafidicat:

jf

eft, quos Deus adoptavitin filios, cum

Sic enim mihi perfuadeo non omnes

fibi fuoque cultui eos addixit , Exod.

qui ab Ifraele parente noftro genitifunt,

eos ad Ifraeliti

€. 4. 22. dicens: Fiius mems primoge-

:

cam gent?*m re ipfa

pitus I[rael.

pertinere.

E; gloria.y Quorum fcilicet gloria

.7. Neque qui femen funt "Abraha ,

&)

major eft quam ceterarum Gentium:

& c.) ld eft, nec ideo quia fecundum

daco,

Nom enim fecit Dominus taliter omni

carnem nati funt ex Abraham, cen-

phar-

mationt. Pfahm. I47..

fendi funt omnes ejus-filii fecundum

g

Et teflamentum.) Qua

fi dicat : Qui-

mentem fcripture, tales nimirum ad

buscum pa&um fxpius iniit Deus.

quos pertineat benedicio & hereditas

Et 1.

e

Abrahe.

R

45 lario. ) Hoc eü—, quibus lex

r £s femm.) I&

a Deo lata fuit.

Ip l(aac wvocabitu

Er obfequium.) ld eft ; cultus

facer

eft, in pofteris Ifaac ; quafi dicat

æ]ü'

Pofteritastua , o Abraham, cenfebitur

wX

|ur

ac divinus , legg ceremoniali prefcri-

tus.

per lfaac , qui Dei promiffione ,

d

uafi dicat:- Benedie

virtute fupernaturali natus. eft tibi fe-

Er promiffa.) Q

&io Abrahz proiniffa, omnefque alie

ni , & fterili Sarz ; non per Ifrael qui

promiffiones

ei, quarum eft przci-

filius eft carnis, id' eft, fola natmrali

pua Chrifti; & per eum redemptionis

virtute generatus; quafi dicat Paulus :

p

Ita ergo etiam nunc veri fpirituales

-

yromiffio. .

T

$: Quormm patres.

) Subäudi, funt, id

lfraelite , & filii Abrahz funt, & pro-

m

eft, qui primogenitores habent fanctos

miffz benedictionis heredes, non quos

s.glï'a-'

'Patriarchag Abmham,-lfaalc, & Jacob.

naturalis ,generatig ejug ed- quo

tia,

1

z

T

48 . EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROMANOS,

,

I ,

hi. 9. Ideft, non

q

vifilii carnis

z

t

; hi filii Dei

; fed c qui fili fant

Y

4- 28. promiffionis, aefimantur in femine.

dilesi

4Gen. 9. Promiffionis enim verbum hoc eft: 4 S

db

e-cuxidu.m" hoc

19-1o. fempus veniam ; & erit Sarze filius.-

Abft.

.Io. Non fo

lum au

I

ef**Gen.

item illa: e fed & Rebecca eix,u»no cföncu-

bitu habens, lfaac patris noftri.

-

l

ricori

25.24.

r11. Cum enim nondum nati fuiffent, aut

16

..alliqu.id,bon'i egiffent,

aut mali (ut fecundum ele&ionem propofitum Dei maneret )

3

:xz'. Nonk«exþperibjsl ;Nfed e*( Vocante di&um eft ei:

P 4

-

i

13 Ql'ïia(

viet Jat

in pf

tia, & virtus fpiritualis regeneravit

Cum enim nondum

; nati fuiffent.)

E

bi po(

pér fidem & baptifmuim, & fic patet

Rebecca Jacob & Efau.

Ex

prmmi

non excidiífe divinum promiffum.

ER

9. Sed qua fflit f'ánr promiffionts afei-

D .ezlz:quid boni egiffent, X ;;"z)zli.)

fercim

Quippe adhuc utero matris inclufi.

mantur im fe?nine.) Quafi dicat, fed Fi-

Probat hic Paulus Jacob Rebeccx fi-

élcu

hi a.

b

;

eo Abrahe promifli eftimantur

(

in femine, id. eft, xftimantur femen,

lium juniorem przlatum effe Efau fe-

hu) |

niori, non ex przcellentia xtatis , na-

five filii & hzredes Abrahe, & con-

tivitatis aut meritorum, fed. ex ele-

ia

germa

fequenter ipfius Dei, diving

queApra-

16,1

miffionis Abrahz facte.

&ione & promiífione divina ; quia ni-

itrR

9. Promiffonis enim verbum boc eff,

^mirum ante eorum nativitatem & ope-

tammen

rationem dictum. eft a Deo, AMajer ,

&c.) Probat hic Apoftolus quod di-

Efau, ferviez minori , Jacobo.

Y

f

xit,fcilicet 1faac fuifle Abrahz filium,

edio d

non carnis, id eft, carnali virtute ge-

12. U: feeundum eleilieuem propoft-

glei,

nitum ; fed promifflionis, id eft, vir-

fum Dei manerer.) Quafi dicat: Si-

itate

cut Deus

tüte divina a Deo promiffa conceptum

]

acobum, non quia id me-

etü

& genitum :

obatinquam ex eo quod

rebatur ,

ed quia ipfe erat filius ele-

linc ,

dicitur Gene

i!.)1'

€. I8- IO.

Secundum

&us, & promiffus a Deo , prztulit E -

fau fratri, fecundum carnem feniori &

ïrgun

hoc tempus, &c.. Videque ibi diximus:

tgm ;

Secundum hoc tempus , fignificat «»o

?

digniori, fecitque Jacobum folum hz-

denre

lzroximo.

redem benedictionum Abrahz. avi fui ;

N

m:Hï:c

.IO. Noz

jäilum /4ufem Ml/a. ) Scilicet

ita allegorice non carnales pofteros

ara.

'

kh

Abrahzg., fed fpirituales elegit idem

Io.y

M

Sed & Reä&;c;z. ) Sc(mce/t hoc iþfum

Deus, qui effent filii Abrahz , & bene-

*

«t

experta eft, fliós nimirum a Deocen-

dictionis illius hzredes , id

ue non ex

eorum merito przvio, fe

4

'ex libera

L

feri non carnaliter genitos , fed eos qui

Ü

divinitus promittantur, elipantur &

füa-ele&ione & dig natione.

&T

adoptentur.

Nam Jacob filius /ejus,

Non ex eperihus,) Jacob & Efau

lum

Icet junior, quia promiffus,, & electus

previis , & a Deo przvifis..

erga

A Deo , przlatus zuit Efau /eniori, fa-

Sed ex woramte.) Et gratuita Dei

fenti

&usque eft fucceior &, hzres Ifaac

"

vocatione & electione.

E

patris fui.

ng

II. Ex 220 Conczu

liru babent. ) Scilices

Di&um eft ei.) Rgbeccæ matri.

z

j

concegcm? i/vel foktuim.

I3- Jï(:tja-r

Ài

-

-

R

N

|JCABRUT us

49

uia ina

fGen

T

jor ferviet minori, fïcm::'i;'t:.rïpfunf e& g]ach

a

u autem odio habui.

X

25.23-

E dirä'i, E?'

n»'ho'cx

I4. Quid ergo dice

mus? numquidi

V

"

Abfit.

hïquïfas Qäpu&;Dle—umx?;'

:6nm

.15- Moyfi

enim dicit: X Mïfäfebo-r*, cujus ihifär;eör; & mife- bExo-

!

/83:19-

ricordiam praeftabo, cujus miferebor.

ifent

16. Igitur non vol

-

entis neque currentis; fedj.-rä'nfifer'enti

:

ret)

*

Á

e&. D eI

4

.17- Dicit

Er mi]?r?cardlam" Præ.faä&,. 9. t.j Si-

!uia' :

(33- Major ferviet minori.) Efau fer-

viet Jacobo, non in fua perfona ,- fed

rnificat Deum mifereri quibuscumque

"SUBESCOD

in pofteris fuis.. Nam Itraelite Jaco-

voluerit , eligendo €os ad falutem ex

folo beneplacito. fuz volantatis ; quaft

bi pofteri terram. Chanaam Abrahz

;t) Ex

promiffam poffederunt. Idumzi vero

dicat: Pradeftinatio hxc & electio Ja-

Ea pofteri fervierunt Ifraelitis , pre-

cobi ; pre Efau, & allezorice filio-

sdi)

fertim tempore Davidis & Salomonis.

rum fidei Abrahz , id eft Chriftiano-

inpluü.'

X l-

Sicut. [criptum eff.) Mal- cap- I 1.2-.

rum, pre filiis carnis, id eft Judais ,

acob dilexs , Efam amtems odio ba-

non eft cuipiam: debita, nec opus ju-

fui fe-

£ui.) Etft Efau & Jacob fratres effent

ftitiz , fed mifericordiz, ac confequen-

$, ld-

ter mihi liberum & gratuitum, nun-

x ee-

germani & gemini , eoque nominepa-

res , niff quod. Efau ratione. primoge-

quanr ergo iniquum; quafi dicar: Er-

luiani-

niturg preponendus videretur ; ego

£o nulla eft incarnalium Judeorum re-

X opte

tamen Jacob dilexi ; id eft, voluierin

pulfa, & credentium acceptatione ad.

Majtr 3'

fua pofteritate benefacere : E/z» awrem

juftitiam ,

oratiamm & falutem , que

edio haln:, id. eft, pofthabui , ac ne-

funt , bene

dictio Abrahe, & femint

i

glexi, nolens finfrularia. in

ejus- potte-

ejus promilfa, iniquitas; quia acce-

nf

ritate beneficis conferre.

Hic fenfus

ptatio hec nulli eft debita, fed' plane

T

| i&«

eft litevalis verborum prophete. Jam

eft in Dei arbitrio, ut eam det gratis

5 de

hinc colligendum relinquic. Apoffolus.

cui voluerit: INon ergo Judais feci

injuriam ,. cum:. Gentib

iE -

argumento-a figura ad rem fignifica-

cordiam.

us f,ecif mïferïï-

3

-

on&

tam ; fic etiam: nunc Jacob, id eftcre-

n hg«

denres Chriftianos, qui funt filit pro-

I6. Igiur nom volemtis , HeQue CHr-

miffionis, & femen fpirituale Xbrahz

rentis , &c.y Quafi dicat Paulus : Be-

ifii;

nedictio Abrahz &-Ifaac non fuit Efau

lao -

& Jacob, quafi filios dilexi ; E/fau ve-

ilen

ro, id eft femen carnis, Judxos fcili-

volentis, & currentis in-campum ad

bent-

cet , odio habui , repuli & rejeci-

venanduim , ut cum-ex venatione fua.

I4- Nunquid iniquitas apud Deun ?)

come diffet: pater , benediceret ei ; fed:

j ex

|bera

Occurrit Apoftolus tacite objectioni:

fuit Jacobr, cujus D'eus mifertus eft,

Si Deus fine merito Jaceb dilexit,

utin eüm.caderet, non in Efau, li-

Efau vero illi zqualem: odio habuit ;

ctt is fenior-effet, & primogenitus: ut

Efau

ergo injuftus videtur: quod dicereaut.

fit fenfus: Quod quis fit eletusa Deo

fentire efl impium.

w

-

non.ex merito bons voluntatis nequg

Da

I5- Moyfe ent.

drc

ii.)":Eärodä cap:33-

ex merito boni operis, feu converfa-

19- obje&tioni refpondet Apoftolus. '

tionis precedentis aut pr&vife, fed

folo ac libero bene

Milerebor.cujus mifereor.

) Id eft, cu-

i

p]iac-itöä eft Dei- mi-

jusoluero mifereri,

*

fer enti's; .

189 777

d

r

l.-augz Ccæ Menari:;; Z*iw-..-V(If'.

-

g

E

*

;

.

1

&» — EPISTOLA B.PAULI APO

ST; AD RQMANOS

; 2'2.

iExo, T7. Dicit enim Scriptura Pharaoni: i Quia in hoc ipfum ex-

poten

9.16. citavite, ut oftendam in te virtutem meam

, nomen meum in univería terra.

',.(

,&ut ,annüntigtur-

inte,rij

2

18. Ergo cujus vult, miferetur, & quem Vullt, indurat.

19. Dicis itaque mihi

U

qua

M

: Quid adhuc qu—æ-ritmj? Volunta.ti enim

2

.€jus quis refifüt?

.

]

:1

k Say.

Gent

20. O homo, tu qui

s es, qui refpöhdeas Déo? k I;Tumquiä

":

Iy7. dicit igmentum ei, qui fe finxit: Quid me fecifti fic?

Ti

A

2r. An non habet potéftatem figulus luti, ex eadem maffa

QU

j

erem.

facere aliud

;

-ta

qgidem vas in hpnorc:enr*x, aliud vero in contu-

).

18, 6. meliam?.

23

LUN

22. Quod

bv

OE cnusm

| 17. Dicit enim [eriptura.) Exod.

turüm divinis juffionibus, ejus mali-

Cap. 9. 16...

T

v

eredulo

"

tiam ordinavit- ad fuam gloriam & 'ul

lm

Quia in hoc ip[um, €fc.) Probavit

oftenfionem potentig fux in eo,

diredé

Apoftolus non eífe iniquum, quod

Ig. Er quem vult indurat? ) Infua

Q f

Deus gratuita ele&tione & voluntate

malitia & duritia relinquendo.

a

cob dilexerit,' ejusque mifertus fit,

* Ig.

zi adbuc queritur.) psuperats

parmij

i

« Tic pa

^fine illius operibus (& meritis. Hic

fenfus eft: fi Deus quos vult eligit, &

d vf

probat fecundam antithefis fuz partem,

quos vult reprobat, cur conqueritur

Ícilicet quod Efau odio habuerit, &

de hominibus apud prophetas, & ira-

p

noluerit ejus mifereri, id non ex de-

fcentis more gravia comminatur,quod

1

lic pe

p

meritis Efau prx Jacob accidiffe, fed

ad ipfum non conv

z

ertantur , ut falvi

1

ex Dei volaüntate, qui noluit ejus mi-

fiant.

Qu 'qtl

fereri; eft enim hoc Deo liberum, ut

Quis refffis. ) Qfüs re(iftere poteft

d o f

patet in. Pharaone quem- obduratum

divine voluntati,

uosdam pro libito

ndu:

:

am vero miferenti 2

aptan

in fuis peccatis, fibi. fuisque peccatis

damnanti, quorum

ermifit & dimifit ; ac tandem mifer-

Qo: Tw quis es qui refpondeas Deo ?)

3 | RUO

.tus fit Nabuchodonofor, & aliorum

Iu quis es? qui difputas cum Deo?

« peeay

ui eque ut. Pharao

Figmentum.) Xas fidtile. —

Qum,

i

:

uerunt.

j

."mali & obdurati

E£ qui fe frexir.) Figulo.

que d

im,

" Excitavi te.) Hebrga verba ficpro-

uid me feciffi fic?) Cur me tale

prie Latine reddi poflunt: Fec/ s ex7-

finxifti ? q

uafi dicat, minime poterit

EM

fferer , Nelfdare te fect. . Paülus Grz-

expoftulare.

s

o dm

ce dixit, /£«yripa o'c, id eft. excizavs

QI. -4m non hbatet poteff.

AfCm , Efc; )

brum,

4e.

Ditate

Sunt tamen qui interpretentur,

Sicut figulus poteft ex eodem luto fa-

Evexire, Ü ad regnum extuli, . Vide

cere va$ unum in honorem , id eft, ad

niof'

.dicta Exod. cap. 9. 16.

:

ufum honorificum ,. aliud in contüme-

Ibe

"Ut offendam 1n te wirtutem meam. )

liam , id eft, ad ufum vilem & abje-

n fan

(&um: ita Deus ex eadem maffa homi-

,

Deus

Hxc non prima' & przcipua caufa cur

Pharaonem excitavit.

Prima

-

num, cujus vult miferetur, & quem

n

enim caufa fuit ut Pharao Deo crea-

vult indurat. Cujus ergo miferetur,

D

S"?l:i

tori fuo obediret, & bene beateque

id eft, quem peceato liberat & jufti-

viveret , qui finis eft omni homint a

ficat, uti Chriftianos credentes , hoà

P

Deo

r

D

&fütutus. Sed quia przvide-

facit vafa in honorém: quem vesgiin-

bat

b

eus eum cqhtumacicer;qb]u&—a.

N

Adu:ac. , Ut Pþgaxam;gm & Judsos ia-

, ' /X xx

n

Pa,&

x

P

x

P

H

2

p

CAPUT lX

SÍ

Uf ex.

^52 Quoä ft Deus Volens oftendere. 1ram, & ndtam facere

» potentiam fuam, fuftmmt m multa patlentla Vafa irge, apta in

Düetur

mtentu imn.

p ss

- 23. Ut oftenderet divitias gloriae fuæ in vafa m1fer1cordlæ,

f

1enim

quæ praeparavit in gloriam..

24. Quos & vocavit nos non folum ex ]uaïæxs, fed etïam ex

Gentlbus.

tquid

25. Sicut in Ofee dicit:/ Vocabo non plebem meam, plebem IOfee

meàm : & non dile&am; dile&am: & non mifericordiam con- 2-5i-

1]

maffa

e

-

Ontu-

fecutam, mifericordiam confecutam.

/236. m Et erit: In loco, ubi dictum eft eis:. Nem plebs mea m()fee

L.

VOS :

1b1 vocabuntur hlu Dei vivi:

Í.1O.

Quod

L.

G 2:

-

27. If aias

s mull«

n &ad

redulos , - hos facit vafa in conmme-

24. Ozfa: £f vecavit noss Oc. )Qza!

h

"Mam. Porro ficnt Deus pofitive &

idem eff ac f dicat: Hac vafa iniferi-

' directe mlf,eretur, fic pofitive & dire-

cordre , non lutea fed humasna , funt

nfra

&e facit-vafa in. honorem ; .& ficut

ii, quos Deus ad. fe fuamqge gramam,

b|

permiflive & indirecte tantum indurat,

amicitiam & filiationem voeczvz/; nem-

pET

- fic permiffive € & indire&te tantum fa-

pe nos fideles , tum ex Iudæm tumex

irit &

^€eit vafa in contumeha.m.

Gentlbus.

[llel' Itur

22.

&i

aod ff Deus.,

aF Apoiïolus

28. Stcut i Ofee d'æczt.) Qap P

hic perfecte refpondec querele , quam

quod

propofuit: Si Deus homines indurat ,

num.: 24«

t falvi

V'ocaba non plebem meam , &c.) No-

cur queriur, & induratos punic? Re-

oteR

* fpondet ergo hoc modo, , quafi dicat -

cabo Gentes idololatras ,. quæ non fue-

"Andurati

ipli pofitive fe fecerunt , &

runt plebs mea, ad meam fidem

hblto

.aptarunt vafa ire: Deus er go non fe-

"

cultum, vt agm fuerint ad me conver-

ranti

fs vocem eas plebem meam ;

qui

n

; vit. eos, fed fggmwt, id. eft, patienter

ratlæ'

* peccare permutt , differens- dm fuppli-

non eranta me dilecti , id eft,

Deo?

cium , ficque eos induraffe dicitur,id-

donis affecti , faciam dlle&os, ita ut

populus meus, & dilecti mei vocari

que auplia de- caufa. Prior eft, ut

pot int.

áram, id eft , juftam & potentem fudm

e tale

vwindiCtam: in. eos thendexet, ut fecit

Ef ao mifericor p

eonfecutam,

yotertt

* dum Pharaonem merfíit in mare ru-

brum.,

Pofterior eff , ut ex hacfeve-

&c. ) Faciam ut plebs . Gentilis, que

antea non erat mifericordiam. confe-

£fc.)

ritate Detin iuduratos, appareat glo-

cuta, jam vere vocetur mifer mordmma

) fa-

ziofa Dei mifericordia, opulentia, &

COR ecuta.

fad

liberalitas & va[z mr[erzeardta, id eft,

turme

2,6 £? eviz.) Sc:lxcet id quod drcam..

in fanctos & electos, quibus &on pc-

abe

nam, fed gloriam preparavit.

In laca.) Ut verb: gratia in Grzcia,

hortiie

uod. fí Deus. fufinuit va[a træ 2j

Etalia ,

c"

(Ubi ditbum eff. eis , & é«y meus po-

quem

Supple Quid ad te? Vel, Tu quls es,

petul

qui refpondecw Deo?

puhs dici poterat, Ne» plebs mem vos.

;uül'

"pta: um mtertmm j xærn,or:r"puæ,

Focabunt uv fln Del ww ) Ad fï;v

ho)

dem converf

P Ldl

if«

apta E. apparata, fclicet groprm cul-

-

pa & 1mpcemcenna.

?

g i

2

*

52

EI;ISTQLA B,-PADI;I APOST. Ab*goMAN—ös

E^

/s]fis | 27i.';lfa'iäs aufem clamat pro Ifrael: n. Si fnerit numerus fi-

: 1o2- Jiorum Iírael tamquam arena maris, reliquiee falvae fient.

fen

f

conti

28. Verbum enim confummans, & abbreyians in zequitate:

— quia verbum breviatum faciet Dominus fuper terram.

x

3

elfais

29. Et ficut praedixit Iíaias: o Nifi Dominus Sabaoth reli-

Qrdi.

quiffet nobis femen, ficut Sodoma fa&i e

m

^

*

flemus ,& ficut Go-

frii

morrha fimiles fuiffemus,

.

ÍtS,

3o. Quid ergo dicemus? Quoc

| gentes,. quae non fe&a.'b,ahQ

tur juftitiam

0.j

; apprehenderunt juftitiam: jufüitiam autem, quze

z

G

ex fide eft.

-31. Ifrael vero fectand

o leg

em Jumuæ n -m -*lege-m. jpftit'iä

non pervenit. .

..32. Quare? Quia non éx fide , fed quafi ex operibus: of-

;

fend.erunt enim in Japidem offenf,iohis.—

z

x

33- Sibut

. Q7. $- ftqch;t nuimerus filzo -mm ,U;'(Z.e!)

præd?*xefint(

rophetz de Gentium vo-

D

&c.) E:fi populus fecundum carnem

«catione , &

j

daorum abjectione, quid

ex lfrael

e

nitus juxta proiillionem

. dicemus? Nempe hoc quo.1 fequitur,

Abrahz fa

:

am multiplicetur, & fit

uod Gentes qua non [eabantur ju-.

quafi arena maris, id eft innumera-

16)

.bilts.

Jféitiam, ) Quod Gentes, que erant fi-

ne cultu «& lege unius Dei, ideoque

Reliquia falva fent. ) Pauce t:n-

nec juftitie, qua quis Deo

Pl:fge;i;, af-

q

tum reliquiz falve fient, pauci falva-

fequendz ftudebant.

2 )

buntur , quafi reliquiz.

x

tpprehenderuns juflitiam, t1c.) Con-

m», (

. Q9. Ferbum enim con

f'umnaas, &. )

fecute func. juftitiam legis Evanzeli-

de,n

In Grzco e(t, Aóyoy qyap gpyriAeoy w«l

léus confum-

ce,que datur, &X recipitur per fidem,

catni

c'yyr£oy , Quafi dicat ,

O& eft vera juftitia libera

*

ns a -pgccat;is;

mabit, & abbreviabit verbum, id eft

& Deo reconciltans.

rem, fcilicet numerum fidelium ex If-

- S1- Jfrael.) lMraelitz..

Tiüm

xael brevem , hoc eft exiguum, facier.

Settando jufiitiam legis.) Möfaidæ-

In,s'g,uitdte.) In juftitia, id eft, ju-

i E

" legem jufistia moh pervenit,) Af-

fto fuo judicio id fa&

-

urus e&u Domi—

fecuti non funt legem juftitiz , quz eft

L;

nus.

, per fidem & Evangelium. Notandum

]uds

ag. £t ffc

ut pr&gjxt-tx lfaia:.) Cap.

. hic Apoftolum po

longam totius ca-

verf

I. num. Q.

pitis difputationem qu«

Ttionem folve-

cade

Nrff Domii:ä:» Sgädo'tb, &€7.) Nifi

re, & dare propriam caufam cur re-

E

Deus reliquiffet ; paucas aliquas reli-

jedti fint. Judzi a-juftiia & falute;

szn

quias, gentis noftre femen , funditus

^Gentes vero ad eam finr afcite & ele-

[(]

quafi Sodoma interiiffemus. Nifitem-

&z: nimirum quia Judii eam quafie-

d

pore Chrifti parum reliquiarum, | vi-

runt ubi non debebant , fcilicet in ope-

delicet beatam Virginem , Apoftolos,

ribus lecis, non in fide Chrifti, ubi

& paucos electos ex Judeis credentes

eam pofuit Deus , hoc eft

a

5

enim qfxoïd,

elegiffet Deus, reprobatus fuiffet totus

fubdit Apoftolus.-

]

lfrael ob infidelitatem ,

» & perililï'et ut

s

32-. Noz ex Jfde,

fed quaff ex op eri-;

&

Sodoma.

£u5.) Juftitiam quxfierunt Judei,Gentes

Tuà

. ge Q(gi;'i ergo..dfcemu:.) Cum taha yf:x,d fidem Chrifti aml)lfxæ'fugt',&C;' :

-

s

^

T

d

*

peccua **ix-."x.& x.

53

ES

us f

Tapïdem Of-. P fäïä

E

1

33. Sicut fcriptum eft: p Ecce pono. in Sion

i,

feníionis, & petram fcandali, & omnis, qui

9.14-

Cs has

"

*

28.16.

uitatei

| cbnf.undetpr;

E

jPetf.

s 0C APIT X

h lreli-

Orat jzäpqüolm

pro Studeis, quos zelum Dei &? Tegis

- babere a[- d

UtGo. -

Jérit non Jecundum [cientiam: . nam. Cbriflum finem. legis ignoran-

- fes, ex legis operibus jufHitiam querebant : de diverfitate juffitie

ex operibus legis ab ea, qua ex fide eft, que tam Judeo, quam

| qUæ

Graco in ChrifTum credenti commumis e[t : ubique autem terrarum

ChrifH fides; quam repellentibu

fim. j

B : pï/ædimzï*a g

i

. Jufceperunt. Gentes.

A

: nf- |

z.TjRatres, voluntas quidem cordis mei

,& ïob"fecrat'iou äd

Sicut

Deum, fit pro illisin falutem.

WUnapAAURU

.

L

3

uin—'vo-

21 Teftimonium enim perhibeo

illis, qubd | —ærfimlatïohägxl

Dei habent, fed non fecundum fcientiam.

D

-.

& quid

&

Quitut,

-..5. Ignorantes enim juftitiam Dei

& fuam quaerentes flatue-

hr

bje&.

ant fi«

?*e, Juihtlæ Dei po'g funt fu

RY

eoque

u ;

4 Ojfänderu—nt eni:vg in lapsdem ?fänþfo-

2. " Teflimonium enim perbibeo illis.)

zis) Chriftus dicitur. lapis offenfio-

Hoc de illis vere, & ex animoaffirmo,

Con-

nis , quia occafio illis fuit ruinz in fi-

JKEmsulationem Dét babent , Oc. ) 6;'

notli» -

de, nam propter ejus humiliratem , &&

2o; €:8. Fareor illos ftudio legis &

carnis infi

z

divini cultus teneri, non tamea pru-

fdem,

runt, nec receperunt,

irmitatem eum non agnovg-

»

X

denrer agere, .quia vere contra Dei

83. Stent fersptum eff,)

Ifai. Cap'.' 28.

3

honorem & veritatem agunt, cum Chri-

num.I6. &cap.8. num. I4. -

ftum, & ejus legem oppugnant.

fnict,

Pono im S:07. ) Ponam in ]udæ vel

3. Juffiitiam Dei, €c,) Qus nosju-

in Eccletta.

T

ftos facit non coram hominibus, fed

n

Laptdem .ojändiculi,, ) Chr

i*Ru'm— ex

coram Deo , & qua fita eft in-recon-

id

cHiatione hom

ydorm

"verfaturum

Judeis nafciturum , atque inter eos

:

inis cum Deo per Qd,em

M

25

'? in quem -.impingegt &

;,C hri ic

olve

cadent.

JEt fuam. ) ]düi:iau; ex fuis, & na-

r

Ergetram [candali.)

tur& viribus, & legisoperibus part .m.

lapis offenffonis.

.

.

-*[dem /eR«gtiodA

Quarentes ffatuere.) Stabilire, tueri,

iute;

| Qmnis qui credi

tám eum. 2 /.Sive" Ju.

defendere.

(de

daus, five Gentilis.

ufie

fua non!'frxwï'-

]uþlitia Det non

]»'xmtv f uäj:&i. J $8*

ope

Non cosfundetur.) Spe

Üntrdeumu» , non fubdiderunre fe, illi

bi

ftrabitur, fed falutem confequetur.

non obediverunt; quafi dicat: Quia-

I J/otentas ,cnrdi:m'eï,,;üc.:) £udoxula,

Judei fuam juftitiam ex lege quefive-

quod

runt, hinc noluerunt fe fubdere fidei

- id eft, propenfus animi affectus,

PHI

& vehemens defiderium mihi eft erga

Chrifti, ac confequenter néc verz jufti-

ontes

Judsos, ut falve

ntur , 3:;1ue ;deo pro

-tie Dei, hancenim Deusin fide, & obe-

illis oro,

[

4ientia Dei conüi-t'uin. Unde-fefluimrg

z

L

54

BEISTOLA & EAUEI ÁPO

ST. AD RSOVPVTVIVANOS

- 4.: Finis enim legis Chriftus, ad juftitiam, omni credenti.

To

5. Moytes enim fcripfit,

q

í

juoniam j»ufcitiam,..l quae ex..l.eg,e eft,

fit d

«Lev. a qui fecerit homo, vivet in ea.

IL

19-5.

^ 6. Qu& autem ex fide e

ft juftitia, fic dicit: p Ne dixeris in

Ezech

confu

20.II.

corde.tuo : quis afcendet in coelum ? id eft;yChriftum deducere:

I2

bDeut.

z. Aut quis defcend

x

et in abyffum? hoc efcj,Chti&um a*-l;:n.oïrï

ii

30.12. tuis revocare.

eDeut. . 8. Se

d

| qui

j

id dicit Scriptura? c Prope eft Vefb.um inore tüd-5

(v

394- & 1 corde tuo: hoc eft verbum fidei, quod praedicamus.

lh

9. Quia fi confitearis in ore tuo Dominum Jefum, & in cor-

de tuo cr

j

Aütq

edideris, q)uod'.Delv:.Ls' illumþ fafcitavit a mortuis, fal-

auen

vus fzris,.-/

LA

I.Sl

PU.

pum

dindue

; Iät'Corde

eVang

v

16

4. Finis -enfm vle;g';:- Cbräm.v ) F;ïni's,

';xï(ïïme.t legém Cijl-ïRi';graVem eäq &

"& fcopus legis eft Chriftus, quia totá

difficilem , ut fuit lex- Mofaica, eam a

£Doi

lex ad. Chziftum , quafí ad finem , tez-

facilitate commendat.

Senfus -ergo-

minum, & fcopum fuum refertur,

eft, Juftitia queeft ex fide, vere de fe-

tendit , ducit, & vocat; fenfus eft,

ipfa predicare

o

Chriftum effe , per-quem lex impletur,

corde tu0, Cfe.

potefff Ne fli.xeris—ik

Ne dixeris 1m corde

an.)|

& vera juftitia acquiritur, quatenus

;w'a,-) Sumpta

t «f

quifque in eum credit ut propitiatorem,

funt hzc verba ex Deut. c. 39. n- IT.

Ore

per quem Deus & peccata remittit, &

ubi habemus: Mesdarum boc, quod

*

Profe

preftat gratiam bene vivendi.

ego pracspso . tibi hodie , won fupra te

k&

- "d juflitiam omms credenti.) Utper

eff , teque procul Pa"fftz?h, nequeimce-

tonfa

fidem Chrifli omnes credentes in eum

lo fftum , ut. poffis dicere , quis noffrum

Ye)

juftitiam affequantur. Non intelligit

s

valet ad celum dpendere,'kt deferar

rend:

Apoftolus fidem: folam , fed cum illa

Hlud ad nos , &fc. Sententiaergo efty.

H

ea omnia, quz fides monftrat agenda.

non magna, & difficilia.a te petun-

Moyfes enim fä'f)þþ't.) Levit. c. I8. .

tur, ut juftitiam Chrifti confequaris ;

21

Sententia eft; Qui fecerit juffitiam Ie-

No,

non efttibi de cclo deducendus Chri-

hr fi

is, boc eft, juftum, quod lege pra-

ftus ; non e fubterraneis fpecubus edu-

I2

É

Criptum eft, hic vivet in ea; id eft,

cendus, omnia facilia funt,

hic non punietur morte, quam lex

prompttu.

,

Crac;

777

transprefloribus fuis fxpe intentat ;

3. Prope eff verlum

.YcBet vt D

lis,

vivetque vita temporali profpera, quam

cilis, & ad

Di

lex fervantibus fe promittit, quaft di-

tim fubjicit.

pauca rtvavïocat-ur/; qu&íta- -

n

cat ; E contrario vero qui fidem Chii-

G. In.ore tb , É in corde £uo. )—mU't

D07m

fti amplexus fuerit, hic vivet vita ju-

corde Chriftum credas ,.& ore confi-

ftitie in hoc mundo , & in futuro vi-

rearis, ut paulo poft explicat,

Jodl

vet vita falutis, eloriz , & felicitatis.

H

Hee eff verbum. Det. quod pradica-

r

.6. Qa« entem ex ffde ,, ffcg):'Perï-

2mus.) Ad hzc paucarevocatur Ean-

mo verficulo dixerat ex Moyfe , ei vi-

gelium quod predicamus, ut fcilicer

tam promiffam fuifle, qui feciffet ju-

credas , & qus per fidem facie

.

-

ada

do j

.cngoVe;iS'; €a facias,

Tin

; A-i:iarrlr'-,j, q-qaïä ex lege Kefïï.) Nnnc ne quis

l

—

bor

TItt.

D

55

to. Cbrcie enim creditur ad.

j

Y

age d F

Bit ad falutem.

:

ju&itiaïh;äor.e (augäm 'co;;femo

ts n

1r. Dicit enim Scriptura:

d ifaïä :

confundetur.

d omni;, qui gfgd,it 1n ilium non.

29. 16;

üCete:

Y

I2. Non enim

eft diftin&io Tudzei, & Groeci: nam idem Do-

a"mor-k

minus omnium, dives in omnes, qui invocant illum.

*

:

».

.

[

L)

I3. e Omnis

Domiini, « fost

falvus erit.

enim qm

cumq.—uvc JDVOCHVQH? n'omen ,

A

]s

2'3 »

- 14. Quomodo ergo inv

ocaburi125 in quem non 6redideiunt ?

Actor

D COf-

ï)üy

Aut quomodo credentei, quem non audierunt? Quomodo ^^*

autem audient fine preedicante ?

&

Pl

.15. Quomodo vero pradicabunt, ni

fi miftäntur, ficut fcri-

Vide

f lais

ptum eit: f Quam fpeciofi

NT

pedes 'evangei-izgntixum/ pacem;

52-7-

uecore uH

evangelizantium bona !

. Nahu.

I6. Sed non omnes o

efïg& |

bediunt Ev"an'gelio

; -I.faiäls- enim '—dicit

* LI5.

em a

- g lfaie

uU0

g Domine, quis credidit fagditui' noftro?

E

17. Ergo 53.1-

" joam.

ed'efe'

i

s

ris f

io.

Corde: þ;g

um creditur ad .j?zjlitä- cit Paulus ut oftendat predicationem 12.39.

em. ) Fides Cor

dis valet, & neceffa-c verbi, & Evangelii debere effe gene-

ralem omnibus etiam Gentibus, contra

mpta

ria eft ad acquir

endam juftitiam.-

2 d

m OT

- Ore autem conj

ejfio fit ad [alntem.) | errorem Judeorum exiftimantium prz- —

qzoz!

Profeffio vero fidei, que fit. ore, va- dicationem falutis effe ipforum pro-,

"5

a fe

E

let & neceffaria eft ad juftitiam hanc

riam.

.'(()cra prædäcdö/iwf' nife

iptt-

'confervandam , & augendam , & con-

mittantur ?

I5. Q-o*moda

y?rhin

fequenter ad falutem aternam prome-

) Nullus enim licite, &Ie-

ï?mf

rendam, & confequendam.

itime przdicat nifl legitime miffus,

IL. Djcit emim [feriptura.) Wi c

unde eft illa Jeremiz querela cap- 29-.

T^

1 T

Non mitteb

atüfl-

28- I 60

has & nf c;ttrre'!wnt.,

as

"Nom comfundetur

-. ) Non fruftrabi-

.

?^hri-

tur fua fpe, fed falutem confequetur.

Qnuam fpectoff pedes , &fc

'.) Quam

I2. No» enim efh diflindlso Jedes & pu—lcher, fvavis, & gratus erit adven-

edt-

u

Graci. ) Quia Ifaias generatim , dixit :

tus, & difcurfusannuntiantium Evan-

Qnmmis qui credit , ideo urget Apofto-. gelium , ejusque bona & lIeta nuntia,

r

lus, & explicat.particulam illam ezzi5.

icilicet pacem cum Deos, gratíam, ju-

füitiam, & falutem? Vel. Quam gra-

j

Dives.) Lárgus , & beneficus.

13. incumque

-

E

imvocaverit momen ti, & accepti erunt auditoribus fuis.

Tt

Domtni. )

Sumpta e

ft hec fententiaex — Apoftoli, hec bóna hominibus per to-

Joele c. 2. n. 32. Quicumque autem-

^

tum orbein annun

^

if

antes.

tiantes , & 'äyange-

r

Deum ficut oportet invocaverit, fcili- ^ liz

jdu

cet cuni debita fide , fpe, conrritione,

16. Sed zom omnes obedtunt Evdn-'w

at«

& charitate ; hic falvus erit.

gelio? ) Occurrit Paulus obje&ioni, .

14. Quomodo erg?,

€v.) Quomo- ditit enim aliquis Judxus fi tam fpe-

(ceF

fi Domi- ciofi funs pedes, & tam lete voces

TP

do invocabunt Deum , qua

num, & au&orem falutis, omnisque evangelizantium Chriftum , cur tam

boni, in gu'eg non crequnc? Hoc di- multi in.eum non credunt ? gefpondec

EU

Y

L4

755

EPISTOLA E.PAULI APOST:- AD ROMANOS

".

I'T * Ergoif f

i

des ,ex auditu, * au*di'tuä" autem per "'vel-b.upjm

Chrifti.

X. ;&pop*

E P;faï...

18. Sed dico

Nurfiquid .non äudiärünt ?- k Et qiuidäm in

38-5- omnem terram e

vixit fonu?s epfum : & in fjnves: orbis terrae

.*-

verba eorumn.

£

Dut

Io. Sed dico:.

N

;üihquïd'lfraäf non cognovit ? Prïrïäuä"/läfloyf

nl

iDeut.fes dicit: ; Ego ad aemulationem vos adducam in n

H

on ggmexþ—:

- fnju

32.21- ip gentem infipientem, in iram vos mittam.

-

al

Klfis 20. lfal

asautem audet, & dicit: KInventus

fum a non quae-

bant. -

hii

65-1. renf*ib/urs, mez *palïgm appam?ä lis; qui me non interroga

4I1. Ad

E

Em

m

71

Paulus cæu-i?4m ; QH'&',. quod muftä fuis

'm'f'pmphetïc*o more , ob rei füturz

/

vitiis , aut fuo Judaifmo affixi , nolint

ceititudinem ; fignificaturqueEEvange- — —

lium ubique: terrarum predicandum.- -

credere , & obedire Evangelio ,. ideo-

que oculos, aures, & animum aver-

I9g. Sed-dice.). Quim vero dico.

sant ab hac fpecie, & pulchritudine

N:;mqu:ïd Iírael mom co gnavii 2)Sci-

Evangelii, & Evan

lizantium.

licet , etiam Gentibus predicandumef- — —

h

l

Ó

fe Evangelium, licet hoc fcire nolit ,

Benjai

2

- dfasas enioz dicit-.)

tique de Judzis

cap. 53. n I-

F

g

.

aut diffimulet? quafi dicat: Adeo ve-

nefcit

v dudituts m

0j

offro.) Sermonibus;,. qitbs

rum éft Gentibus Pfædïcandums effe

ex nobis audierunt, quafi dicat pau-

Evangelium, ut idipfum futurum pro-

kt D

hete Judeis przdixerint , ideoque

3.-1

«t admodum , loquitur I

f?,izas in per-

j

x

fonis Apoftolorum.

.

j

iudeis hoc i

pfum c'ogni'tum eft, aut.

deru

eífe debet.

-qu. Ergo: fde ex auditz. ) Deducit

Mofes dicit-) Deut. 32. JOI.

p

Paulus ex lHíaie teftimonio confirma-

A amulationem vos adducam 1m mom

»QII'

tionem - füperioris fententie, nempe

Tbh

non poffe Gentes credere, nifi audie-

Centem. ) Adeo Gentes elfera

r

m, ut

vobis invidendr evadant. '

"

zx,;,

zint, neque audire, niff eis predica-

In gau Geutem.) Propter Gentiles,

fioneq

tum fuerit , itaque ait z.

Ergo fdes ex anditu.) Si enim Lfaias

qui hactenus non fuerunt gens mea.

Im Gentem inmbicntem. ) Propter

äï

dicit, quis credidit auditut noftro :er-

Gentiles , qui hactenus infipienter vi-

fradic

o auditus fident precedit, & ff au-

xerünt, &

ulte adorarunt idolà.

diendum elft, verba

Tüej |

ceffaria funt..

,& px:æ'd.ïcatiox: ne-

In iram vos mittam.) lnvidiam, & . —

VZHE

iram in vos commovebo.

dndisus antemy pro. verba Chriffi.)

Oo. Ader E$ . dicit.

Per przdicationem Apoftolorum, qui

libere pronuntiat. :

) f)iuda&en &

T

quaft legati miflt

Tüum

a Chxigo-ï ejius; p

Inventus [nm a nomqua

fen;;bu; me.).-

bum przdicant.

tiam. hic eft pr&teritum pro futuro

Rep

-18- Sed dico , munquid nom andie-

-- $-

fenfus eft: Invenient me fide ex audi-

Qttic

zszr.y Dixi fidem ex auditu nafci de-

tr concepta qur me. non

[

huif

qxlæreba'pt $

bere, & ex predicatione, nunc addo

fcilicet populus Gentilis.

"

redicationem nomn detïuifïe-,. nec de-

Pa

E

is me nr;amfe- A

E

iuturanr.

lavi..

lao kpïami* Esl

-

N

Et quidem 1m ommem terram exiost.

Qu me wog interrogabant. ) Se/d' ïn(

| tmá

:e;bïw ,,dg;þiis.xf'ua idola cqn?ülebantg

Bj

ee. lä:?ceriþmn hic poW 'pro:/iïucyt-

-

-

Q

)

CAPUT X&XI.

57

'ertum

-31. Ad Tírael autem dicit: 2 "Tota die expandl manus nieas [faxæ

ad populum non credentem; & co-ntradxcentem mihi.

65..2.

dem m

CAPUT XI-

: tetrae

Dem qms[fdm ex populo SFudaico- gratuita þm' eleä?zm /' bz fer-

s Moy

entem:

vavit, per fidet in Cbriffum Jaloandos, reliquit ob incredulitatem

in fua cacitate quxta Propbetarum vuaticinia reli&lis, ac Gentibus

£n locum.ipforum ex gratuita Dei bonitate a[Jumptis : .quas monet

1003

ant.

"dpoflolus, -me adverfus Tudaos: glorientur : . quodque 'udei .ad

11 Ad

dempus deforti tendem ad. Chriflum comvertentur ; exclamam:

,

ob divine fazpzentzæ mvomprebenf lzx-

futurs

. litatem..

ii

ndum.

dico.

co ergo: Numqmd Deus repulit p0pulum faum? Abfit.

1. Dï

Nam & ego Iíraelita (um ex femine Abraham, de trlbw

1D&d-

t

dumef-

Benjamin.

e polit,

2. Non repulit Deus plebem £ua"n, quam præfcxvxt. An

(e0 vt-

um ee

nefcitis, in Elia.quid dicit Scriptura: quemadmodum lnferpelï

l.at Deum adveríum Ifrael?

impro

3- 4 Domine Prophetas tuos occiderunt; - altarla tua fuffo- 3Reg'

deoque

ft, aut

der unt,& cgey reh&us fum folus, & quærum animam meam. !9-Iov

-

s

4.Sed,

4u nom

'21. Aal gfma/ ) De Ifraeï

quemadmodum «& Apofïoh QXX multr

Tota' die.) Frequentiffine.

ahi ex Judzis credentes.

.Non ergo

m, ut

Expandi manut meas?)Per pradica-

Deus repulit abfoTute populüm: füum;

tiJes,

tionem- Chriftr, & Apoüolorum ejus;

9. Qua?n pre[civit.) Quamfua ster-

fne.

& per crebra miracula ab eis patrata.

Tix benevolentia complexus eft; quaur

"d. Bopulum non. credenrem , & con-

ab zterno decrevit ad fe etrahere , fmm«

mpter

fradicentem.) Populo Judaico, qui ta*

que facere.

r Vl-

mei perfüaderi non potüit, fed femper

1

lp Ela.) De Elix, velmreöus ge*-

n

Evangeho reïïltlt & contradixit.

füs Eliz, que fcrïbuncurhb 3. Reg. 19;

Ipterpellat Deum .:zd'verfhm Ifrael. -

u«

-D

Le erga, &c-Y Dico , inquít ,

Qïu afi cotus ad. lmpler,atem defec:iïec.

& quzro occaftone teftimonio-

TO lnt*erpel/:tt', in GlæCO eit', drv

rum , que ex Moyfe & Ifaia adduxi.

xctr r& Ote , ad verbum dïceremug y

yim.)

Reþubt populum f[umm. ) "Ut mon fiat

n.X e-

&T y

a

Ceollogitdtur cum Deo contra Ifrael. .

aidi-

G

hrifto.

rticeps benedx&xoms promiffz in

fpondet ph'rdüs Italica, Ricerrea Dio,

e ff lamenta del popolo d* Ifv aele,

jat ,

4lfr.) Non ita eft, non omnino

9. Relüus fum foles. ) Qrui tibi ad-

Deus- populum fuum rejecit.

hzream.

jilee

Nam & ego Ifraelita fum , . Ec

X

tamén' fidelis füum & Chrr&nnu*sf

Querunt animammeam.) cham mj

( 1f

B;5J. cum Com. Menoch, Tom; V AT,

ht tenmnc enpere.

i

À

f

Pa

-*

N

-

X

-

:

d

|

Á s EEISTOLA B.PAULI 'A'Poäï'.gxb RIOAMAN'OS."

&T

igReg — '4. Sed quid dicit illi divinum refpofum? ) Reliqui mihi fa-

19.18. ptem millia virorum, qui non cutvaverunt genua ante Baal.

&nc

Io.

5. Sic ergo & in-hoc tempore

*

; relxiqpi;:ae* fecundum ele&tio-

nem gratice falvse fa&tse funt.-

t

num

II

6. Siautem gratiajam non ex operibus: alio

jam non eft gratia.

Qpin grätia

Abfit

. 4. Quid ergo? quo

d -.q.u æräbat Ifrael ; )hcg nönweft bohfe;

entui

»

cutus: eleCtio autem coníecuta eft: caeteri vero excsecati funt.

PSPE-

8. Sicut fcriptum eft: c Dedxt illis Deus fpiritum compun-

nutdo

&ionis: oculos

6. 9

i:VIatth

; ut non videant; f& 1aqrcläs, 'th non audiant, us-

1344..-

que in bodiernum diem.

joan..

N

BG

"

9.Ft

uran.

dicat ,

12.40.

4- 'gez-;q*u;/ mz/az ") MIihi - zefetiii

T. QWid ergo? )'Supplgx, dicemus,

pos,

Aéctor Non omnes -defecerunt ad idola , ut

Vel fen

cultatet

Qis ?

fus eft : Quid. fe:quicur ex ,di-

z

28 25. tu exiftimas; nam funt in lfrael fg-

UL

" ptem virorum milii

4, qui genua non

Q uod q:;;ereä

at Ifz4el, boc non'-q/l

x quo

fléxerunt ante idola.

D

!

cozfecutus. ) Senfus eft :. Judzi jufti-

fimiems

J qen

Seprem millia.) Numerus |

tiam quzrebant & quarunt ,. fed eam

! 9.'&

pro indefinito, id eft, multa millia.

non funt affecuti , quia non quarunt

Fit

$. Iz hoc tem,

quemadmodum oportet ;

uzruntenim

]s anir

go;-e..) -Promulgati E-

i

-vangelii.

ex operibus, cum illa folum habea-

facrs !

Rdiouia.) .Hoc eft , p:mc'i Judei

tur ex *gracia.

& p

credentes Chrifto , pauci, inquam,

Eletiic. ) ld

-pretic

. pre innumeris incredulis , àtà ut'ex

puli electa.

eft elg&i ,, reluixq,uivæ po—

(s 0

tanta incredulitate & clade videantur

Con[ecuta f."

éx fide-in Chriftum.

dinem,

hi paucz effe reliquiz.

H

Careri wero excecatt funt.).Id . eft,

"T

Secundum eleciionem' grat:

4« ) AId' EH,

exceptis reliquiis ceteri Judxi non fo-

titm,

-per electionem Dei gratuiram.

lam deferti, verum etiam fua malitia

l

i

Salva fatle [unr.) Id eft , reliqui

excscati funt, ut clarum Evangelii lu-

(

hf

funt, remanferunt , fervati funt mul-

mei non videant.

inden

- ti qui Chrifti fidem reciperent.

:& c-2 * IOO

-.8- Srent firiptum ef..) Ifai. :,c'.*lö."g.

-

]

petan

6. Si autem $gratia , Oc. ) Occa-

potuii

fione ejus quod proxime dixerat , fc-

Dedit illis Deus.) Permitte

ndo , def

n

cundum eleilionem gratia , terum quod

ferendo, & occaftones objiciendo,

In;

fupra docuerat, inculcat, -nimirum

bonas quidem in fe, fed quibus illi

T .

non ex lege, aut legis operibus fieri

fe magis indurarent, fuovitio & culpa.

penda

remiffionem peccatorum , & juftitiam

Spiritum compuntlsonis.) Ifai .c. 29-

Io

coram Deo, fed ex virtute Chrifti,

Io. inde hec fumpta funt, habetur,

imt

.que per fidem vivam applicatus nobis.

fpiritum . [oporis ,' fiuporis nimirum,

loft

$£ autem gratia«) TO grata e

ab-

czcitatis & pertinaciz. In Gracoau-

telo

lativi cafus, & fenfus eft : Si electio

tem tam apud LXX. quam apud Pau-

^C f

. ex gratia facta eft, non-ergo ex ope-

lum hoecloco,. pro fageris, eft x«ra-

D

ribus, id eft, non ex merito & effi-

ve£uec compnuntlionis ; eft autem xaras

: i

(

^ cacia operum le

CR

fi enim grat-ia

»orrén, unde xzrzyv£i; derivatur, pun-

a(

i

T ;." üdeü

hoc modo data eifet, non haberet ra-

'endo penetrare & compungere, ve-

tetre

luti,agulfiï.:auc- acu. Videtur voce

tionem gradæ, fe(dg)otiu/s mercedis.

n q

]

—

E

CA PuT x-

$9

tibi fe-

m P.

«; Et David dicit: dFiat menfa eorum coram ipfis in laqueu

Bajl.

] &in captionem, & in fcandalum, & in retributionem illis. . ^68-23-

letlio-

i

ro. Obícurentur oc

uli eorum ; nevideant: & 'L-.do-rfgtm.* eo-

-

'Tum femper incurva.

Rs

$

pratia

1I. Dico ergo :. Numqui

d fic öifï*enderrufiti,

| ut Cadefent?i

Abfit. . Sed illorum del.i&ok'.,-rfalu? eft Gentibus ut iiïo-sf' -afcmuf;

confe.

lentur.

] funt,

.x2. Quod fi

deli&um illorum divitiae funt mundi, & dimi-

o eorum?

mpun-

nptio eorum divitiæ Gentium:

quan

to magis plienitud

l, Ui.

H«

13.Vobis

W

xa*favz':'geæg $ .cæcit:aS' fienif C;iri/, quaiï

rüm conveffati'o [ ccclis eft, dum ea

»

quz furfum funt querunt ac. fapiunt ,

dicat, oculos illorum it1 cecitate ca-

jCemus,

ptos, ac fi acu. compuncti -videndi;fa-.-

non qux fuper terram.

cultatem armifiífeut.

^CII« Dzco ärgo*, 'U;.

) Senfus eft :

L dr

$i ceteri excxcati funt, & impletum

;I-I[que i bodi

'erzgum diem. ) Id eft,

m sf

ex q

uo tempor

eft quod predictum erat per Moyfei

i julti-

i2 C'hriügs- ';fq.Vcnit u?—

& David, & Ifaiam de populi. exc«-

d eam

que in prafens.

catione & incredulitate, inferemufne

Qgc Er Dmavid: dicit.

y Pfulm. 69. 23.

[uærunt

Fiat men[a corum. ) Menfa fpiritua-

ex his, & dicemus: Ergo Judaei ifti

nteniim

lis animz , fcilicet menfa legis Dei &

fic offenderunt, ut caderent. fíne ulla

habei-

facre Scxipture , fiet illis in [aqueum,

fperefurgendi, & fe aa bonantrugem

"revocandi?

A

&c. per modum enim imprecationis

predicit mala qux eventura erant Ju-

-Lfit.) Non ia eít, ne

1

e &nim

i »

omnino populum- Judaicum

b

eus ab-

deis ob eorum .pecca'tav-& ingratitus

rilum.

dinem.

jecit, fed reliquias fibi-inde fervavit ,

] elt,

dn laqueum 65 in captionem. ) In exi-

ac ceterorum cafu ad tempus uti vo-

on fo-

tium, ut fcificet jufto Dei judicio,

luit fanquam óccafione c

(lmyxgrfionis

malitia

uia ea abufi funt , & quia ex ea

—& falutis Gentium.

hriftum agnofcere noluerunt ,' jam

'Sed slloyum delitlo, ) Per delictum ,

giil

ne

inde mortem & excecationem vitiofüo ruinam & lapfam Judzotui

ft, Gentes

69

etant, un

^

s

de vitamt& Ifm.nen capFare

Salus eff. gentibus.) Id e

potuifient.

2

ad falutem. & juftitiam vocavit.

1 ícan

dalum.) ; In 02:'cafibnem ruinz.

Ut illos amulentur. ) Dumenim Gen-

o, de-

ïendO ]

5 Fa retributionem.) Qua- illis malo- - tes ad fidem vocat, Judaeos ad zmu-

ys 1

rum qu& fgcerunt','deþita pona re-

lationem , hoc eít ad. imitationem ,

r

Ovocat, ut qui videant promitfa

Cü!Piiz

pendatur.

r

P

atribus fuis fa&ta , & a

^ 29 d

Io. 02

]

eurentur oculi eoä;urxn,;m/* vi-

feï-' neglecta ,*

etul ,

)migt.f)r Id eft, mens eorum fubtra-

transferri ad Gentes.

&ione tui luminis ita obtenebretur ,'ut

I2. Quod ff delilum ilforn

mite)

iium i

(oau-

recto judicio privati claram ac prx- $i delictum five Tapfus Judzórum per .

m

fentem veritatem non agnofcmc.

occafionem ceffit , ac redundavit i

Do»(-sm eorms! [emper mcarva. ) Ni- | fpirituales mundi divitias , hoc eft,

uT

44105

hil cclefte fapiart, fed animo ac de- " in falutem copiofe preftitam-Gentibus

fiderio femper terram fpectent , res toto orbe diffufis.

pu

ye

terrenas quzxrant ac defiderent: con- " E& deminurio eorum &fc. ) Id eft , i

R[2

*ra 9*(1&1!3 xVCriChlriüiani( Fadlmc"lqïw" ceffit fid*znultitgdinem Géntium cone

d-

*

À

-

ÉÀ

R -

LU

P^.

L

*

L

z

6o

ERISTOLA P. PAULI A?*oET, A«D;Romg(;g

14. Vobis enim dic

[e)

U

'18'*

Gentibus : Q'üamd'ïti quidem ego füm

Gentium Apoftolus, minifterium. meum honorificabo,

[f

14. Si quomodo ad aemulandum

B

provocem gargeæ meam,

N

20

& falvos taciam aliquos ex illis.

[

.

.

15. S1 enim ami

ffio eorum, recon

de f

ciliatio eft mundi: quae

affümptio, nifi vita ex mortuis? :

"

21

16. Ouo

nec

& raml.

d fi d'eli.b.ar.io fantta eft, &

H

maffa; & ürzidlx Afafll&a)

2

u

ïexv—-ramais fra&'i i'unt—, 'tu aütem cum oleä- n

quic

fter effes, infertus

.

pem

esin ilis, &'.fociüsl rädjic.is, & pinguedinis

2

491,ivjæ' vfa/&usx .

)

1

18. Noli

rento

vertendam ]ud'æofuih abjeio, qua

A-"iquw;elx &lss.) Diþit'aliquas , fciens

M

fa&um eft, ut tám pauci ex illis fi-

fue tempore non futurum , ut admo-

p

dem fufciperent ; ceteris iufidelitate

dum multi copverterentur, plénitudi-

! ]u&iüa

cæcar.is: P

ne in aliud tempus refervata. -

. Qnam*a 7

agis ,p)eu?'tuda"e'arnn;. )Sup-

-I5. $7 emim amiffro , Efc) Quafi dif

« .€ qu

cat, -fi Judeorum incredulitas & ab-

turum

ple, divitiz Gentium erunt cum. vi-

abjece

delicet plena eorum multitudo atque

je&io, Gentibus & univerfo orbi at-

'tibus,

univerfüs IMráel in fine,mundi credet

tüliteccafioném reconciliationis, quia

X

Chrifto, ditabitque Gentes &

s

videlicet a Judzis xepulía ad- Gentes

' Iu

cabit ad fe imitandum,

J aueceia

Cun

pertranfiit; quanta Ixtitie materia erit,

profan

33. Vobis enim dico gentibus , &$c. )

fi etiam ipfi Judai rurfum affamantur

infide

Kommendaverar , Evangelii predica-

ad fidem ? videlicer perinde erit , ac

tionem Gentibus factam , per quam

fi moxtuus quis ad vitam revocetur.

bf«

t in.

ipfe divitias magnas erant. confecutz ;

I6. Quod[i maffa, &$c.). Probatetiam

L

3qunc caufaim affert. cur hac ufus fit

Judaos poffe ad fidem converti ,

a-

commendatione, ut fcilicet fuum ini-

tiam Evangelü accipere, & fanttos

BP

nifterium honorificet ; non ad inanem

efle; fi primitie, & delibatio matfz

' t(—/ Partic

3

loriam ,, fed ad utilitatem populi fui

fancta eft, profecto & tota ipfa maf-

nis Sp

eidaici.

fa, quxejusdem eft nature cum de-

paren

u ngmdiu f*

v d lii Zpo/tïolm:, j

libatione , fan&a erit ; quafi dicat:

him|

Quandiu ero vefter Apoftolus.

Apoftoli & Difcipuli Domini , ' qui

' ,ri,q

enim

Min,!:/?trium mmin.) APO&O]QC!JS &

funt veluti primitiz & delibatio, Evan-

prxdicationis ad Gentes.

gelium amplexi funt ; ergo id etiam.

i

44« $4 quo made. ) Infinuat ]Judzo-

poterunt alii Judzi. Alludit Apofto-

itcre

fum obftinationem & pertinaciam.

lus ad Jegem Num. I5. 20. quam vide.

-4d emulationem provocem. - Ut pro-

Et ff radix /k&&a ; ramt. ) Si PaA

vocem Judzaos ad quandam falutarem

triarche, ,ex quibus velut ex radice

Judz::

ánvidiam & zimulationem veftri, üt

proceffit axbor Judaici populi , fan-

N

Jhoc ftimulo excitati divitias hafce fpi-

&i funt; ipfa etiam arbor cum ramis

V

- fion

ritüales appetant, & per.

fuis, id eft populus

Judeicus , erit [an-*

ifert

eas confequantur. -

Evangre!ium

&us aut effe poterit.

)

ccl

Carnuem meam.)

judsos -fighï'fïdat *

17. 46

liqus ex ramis.

) Ex Judais. .

Y

quibus cognation

7

e czfu;n'is conjunttus

Fratl; funt.) À radice aut ab ar-

f

Tunt

erat..

* ! | n

bore *fu'nï revulfi , fcilicet a fide &

E

gue

6t

*

-

c AE-P— ÜT XL

*

D

'Ijä.» No!: ïgïo'r'lari' adverfüs ramos.

:þ-funi

: ';Qch fi gl?:ia

'15is): mon !

.tu radicem portas, fed radix te.

s

L]

m

A

19. Dices ergo: Fra&ti funt rami

L

, ut eg-ö »inferar.

.

ncredulifatem ffa&ti f

oo. Bene: propter 1

f

que

de ftas: noli altum fapere, fed time.

.

I

1. Si enim Deus naturalibus ram

s non pe'päi,'c.itï; ne forte

nec tibi parcat.

;

[an&a,

22. Vide ergo

b,onii:atem, & fevseritat'em Dei: in eos quidem, r

| olezi-

qui ceciderunt, feveritatem: -in te atem bonitatem Dei, fi.

Á

edinis

permanferis in bonitate, alioquin & tu excid -ris.

25. Sed & illi, fi non permanferint in inc edulitate, infe-

rentur : potens eft enim Deus iterum inferere illos.

, [ciens

24. Nam fi tu ex natura

li excifus es oleaftro; & contra na-

admo

UH 3

;turam

fitudi

Juftitia fuorum parentum exciderunt, poffe, wt & raminatur

iies: Idb pac

uaü«di

eo quod fidem quam in Chriftum ven- . dzi, ob fuperbiam efftracti &l-evglfï

&ab

turum habuerunt, in eum venientem — funt.

abjecer

19. EraGi

]ïlit,r.-zvmi QU egawinfz;dr.) |

tbi at«

tibus.

unt. Pendet Lfgnfus ex fgqqm—,

Quafi dicac: FraQti funt & reje&ti Ju-

;; quià

dzi ab Ecclefia, unde fa&um eft , ut

Gentes

! Ta autem.) O pbþule Gentilis. .

Cum oleaffer effts.) ld eft, populus ego Gentilis Judzorum loco illi ag-

S

[a erit,

profanus & infidelis , ex profanis & gregar

er & in'ererer.

nantur

infidelibus oriundus.

2o. Bene, &/c. ) Re&e dicis; pro-

TED

—^X

etur.

dnfertus es in idlis. ) Nuper infitu$ bó quod dicis, fed fcito quod proe-

es inter olive ramosinarbore mahen- p

ter incredulitatem fracti fant.

:griam

tes.

*

T antem fide flas. ) ldeft , i.nger,tus

j

4

Ert focius vadicis , &6c.) Et fa&u;s es es

olez propter fidem.

M

;

0j

X

) Noli fuperbire..... /

malle

particeps fidei ,

ratiz, & pinguedi- -

- Neli altum [apere. )

nis Spiritus Sancti ; quam Judzorum

:

Sed £ime. ) Ne fcilicet per infideli-.

Bu

parentes habuerunt, prefertim Abra- .tatem ab ea

) d-

x

1exci1dals ; *üCuf. illi: exci-

dicat :

ham pater credentium , ejusque pofte- , derunt.

OI. Naof

ri, qui fuerunt. Ecclefia Dei , hxc

arqliäuä ramis.) ,]u;dæis.—

: qui

enim eít oliva.

Non . pepercit. ) Sed. expulit a fua

a

I9. Nolj gleriari adverfus ramo:.) Ecclefia,

aimicitia & falute.

otjarti

" Ne forte nee tiós ,

6c.) Tibi Gen-

lOHO'

]am ,frä&/os , fcilicet contra jJudaos

incredulos.

tili infititio non. parcat, fi in fidem .

Videf

uod ff glortaris. )

Si te ja&as,v & :

aut chriítianam vitam pecces.

ipe

]ud«ao infideli infultas.

QO. Si perinanferis in bonitate. j Id

adict

1

ANa" :u rddt('em Pöïfd.f D] 560) Re" I:e&",

digne vixeris.illa bonitate &

f

fpondebitur & dicetur tibi te tàntum — beni

:

nitate, quam Deus tiþi*exhibuit.'

qmi

infertum effe radici, hoc /eft, fidei & . 93. Inferentur.) Olivi.

Ecclefie fan&torum Pacgarcharum & .

24. Contra naturam. ) C

ontra natu- |

: [an-'

Apoftolorum , qui omnes Judei fue-. ramtug originis cum eiles oleafter,

g5

runt, ab eaque te omnem gloriamna- etiam infitus es in bonam olivam;

] a

'Q&um fuiffe , & utilitatem fuxiffe, id- . vel potius fenfus eft, contra natura-

que gratis , ideoqug rur'fmþ exfcindi lem , quia in infitionibus ftlxcglus non

-

62

,EPISTOLA B. PAULI *AP-OST:.;ADSRO:ViANOS. u

Y

turam 'inxf'e;'t«tïrs' es in bonani olivam ;fCï-z;äntö-m agis , quife- -

qu

cundum naturam inferentur fuse olivae?

^

ilorüt

2s. Nolo enim vos ignorare fratres.m

yfterium 'hOC»(l;t non

fitis vobis ipfis fapientes) quia caecitas ex part

3[

e -':'contigit. irr ;

12l

Ifrael, donec plenitudo Gentium intraret,

:

*

elfaim

ficut fcriptum eft. eVe--

.

26. Et fic omnis Tfrael falvus fieret,

tifet

5920* niet ex Sion, qui eripiat , & avertat impietatem a Jacob. — :

»

27. Et hociilis a me

l

teftamentum : cum 'abltuläïo peccata

eorum.

z

&COL

j

.38. Secund

um Evæhgelitim c;üiäätn, inimici proþfefLXVOs.; 7

fecundum ele&tionem autem , chariffimi propter patres.

s

lariu

-

ocatio Dei. -

3

29 S;ne-pggnitentia enïrrur fu'nt'd-onav& V

P«

—

30 Si,C'uEV.

b

uMaÀÀ

-

Dor

fequitür äaturam minef, fed üoti"uä

Qul auferat, & aboleat p'ei:catä Ifr

ae-

Apof

.truncus fequitur naturam infiti furcu-

litarum ; Chriftus fcilicet. -

* "quæta

Ji: hic autem in vocationetua a Gen-

27. Teffamentum-) Fadus quod cum

"

E N

tilismo contrarium accidit ; nara Chri-

illis feriam.

9.

fto infítus naturam Chrifti & ejus mo-

Cum abffulero peccata eorum.) Infine

Aor

tesinduifti , contra naturam infitionis.

muhndi

E

L. 'Iïiæe

per præqicatigggm Enoch &

efereutur fua olfva.) ltezum eidem

ingre

fuz olive inferen

r

QQ. Secundum: Evangeli

m

DUr, fic ut i;lfiti coa-

z

adverfantur Judzi.*

l

vum; ) 15 (?lli

*

1101 (

1

25. Nole enim "vos igrzardrä & )

Inimici.) ScMicet funt Dei.

idofí

Quafi dicat:. Hoc-dico , ne in fuper-

Propter. vas. ) Ut V08,. 0 Gentes ,

]/7

biam erigamini.

3

hac occafione, recipiatis pr&dicatio-

licet

) Quod fe

itur.

nem & fidem. Urget, & repetit hoc

Myferium boc.

?;

ferü

Vobis. ipf& fegientes, ) ld e

fuperbi,

Apoftolus, ut.Gentes beneficium E-

fapientia. en*m . parit. fuperbiam

eft

vangelii fibi occafione Judeorum pre-

ftitum agnofcant,- ideoque illis , licet

N

metalepfis, nifi oeóvigor -pofitum. fit

imn. Grz-

st;d

pro gecnpa. éxérré 5 eft en

incredulis , non indignentur, fed com-

afk

cis Qeonpua y elatus an?'mu: ; quod ve-

mifereantur.

rius videtur.

Secundum. eletlionem 4utem. ) Qua

fida

U

Ex parte. )

Id eft ali cillibüä'.

Deus- olim. Judxos ' in .

it.

Í

Qopulmþ' ftbi

- Donet plenitudo intraret.) Donecnu-

merus eorum qui ex Gentibus credi-

^g

bariffeni pr

o;ter—Pdt?E.f.)- Charlmmï

lice

turi

f

z

funt propter. fanctos . Patiiarchas pa-

Xim

unt, plene compleatur, &intrfet

hn

in ovile Chrifti. "

trés eorum , quorum pletas; & fides

26. Erfíc omnis I[rael

| /Ik;vu: frerct.)

ita Deo placuit, ut promiferit fe Deum

ath

d e&, pene omnis, plurimi fcilicet

fore feminis. eorum -poft eos, Genef;

lo

ex fingulis tribubusinfinemundi c

cap..I7. $- & Dan. cap. 4« 374 ^.

vertentur & falvi fient.. :

-29. $;ze þæaiienfi,z.')".'posrggugkn'ra,

d

Sreur feriprum eft. ) Mai. c. 9. 20.

quafi dicat, impenitibilia, immuta-

f

Feniet ex Si0P.

ente Judaica ,

bilia,. talia quorum . nec poffit, nec

Ut

2

4

atque ex ipfa regia ftirpe Davidis.

debeat [

cqnj;tlerq e,mþ gui dedit aut

Qu

qe

gzgf' cfifiet' Epietafcm . 4 | J«cab.. )

promi itf

".

s

»

z.

:ï

ES

zX

.63"

L

CAPUT X

J 4c. Sicut enim aliquando &,vos non €redidiftis Deo, nunc

qui e

. autem mifericordiam coníecuti eflis pï*qut;er/þ—incretd'gxlitatem

ilorum:

ut non

n

31. ka &

ifti nuhc non crediderunt. in;veft.yam mif(er;itor«

gt Il

diam : ut & ipfi mifericordiam confequantur.

E

I-.

32. Conclufit eni

in in,credulitage :iit-q*nmium

.eVef

/

m Dre'us, omnia 1

b.

mifereatur.

ivitarum fapientice, & fcientice Dei : quam

i

)ngata

. 35. O altitudo d

iscomprehenfibilia funt judicia ejus, & in

veftigabiles viae ejus.

fi- f 8ap-

M ]

31 f Quis enim cognovit fgnfum Dovmi—n.i? Aut quis con

s* 9.f

liarius ejus fuit ?

Afaiz

ior dedit illi ".&-re'tribpetur ei?

:

CNER

-35- Aut quis p1

-

36: Quo- 1

Cor.

VRLGURSCSN

; Slcut

2.16.

Doma, €&5 vocatio -Dca.) Loquitur

4 d i;zcr?a'u/äaæ.

) & dwäsSä;av. A -

Apoftolus de prom'íilis & vocatione.

de di&ta n. 30.-

d lfrae

quz fa&a funt abfolute, & fine con-

Ur omnitm mi[oreatur.) Omnium:

nationum ,. tam Jadzorüum $ quam

d fum

ditione ; hec enim funt iminutabilia.

-

30. Ef 'U0-.) O"Gel;ltes.

Qentilium.

[nfine

Non: eredidifis Deo. )

jntSoart

93

a. O altitudo divitiarum ,

p

x &

j

T& 9:9, imeredalifuifiss Deo, plus eft

Ca9og mAera , O prof uudum drvitia-

incredulum effe, quam non credere;

rum. Senfuseft: O quam profanda,

. Qi

nam incredulitas fignificat pertinaciam

& humanis. fenfibus imperfcrutabilis

eft copia, feu m

non credendi etiam vifis, vel auditis

*

*

agnitudo faPienci/æ &

:

idoríeis documentis.

fcientie Dei.

L

entes,

Proprer incredulitatem eoram.

) $d-

LIzcom prelze;-vzþ'äilid. )

clvs'gsg:ä'v?n;'d , m

icatio-

licet ]

j&rutaä,lid(

t hoc

udeorum, in quorum locqxnjp-

[4

.

ferti eftis bonám olivam.

: L'z'v"/f

gabiles via ejts. ) Noh vef&-

im b-

51- Lta 6 if£i. ) Scilicet ]udæi.

cvabiles.

'Senfus eft, rationes operum

l Pl'æ'

ï)ei non

" Nem crediderunt im veffram miferi-

pette a quoquam penitus co-

i

. Jicet

eordiam.) Ut vos, o.Gentes, eaoc-

gnofci. :

com

cafione miféericordiam predicationis

34- Senfr

Wm Demimi.) Cogitationes

& confilia mentis divinz.

:

fidei & gratiz-a Deo reciperetis..

J Cenfiliartus ejus. ) c'op9eNo

65 pa.rtt-

Qu

Ur €? ;pff- ) Judai fcilicet.

v ftbi

Mifericordiam confequantur. ) VU't: fci-

ceps & confcius confiliorum Dei.

licet veftro exemplo provocati, ma-

x€

35* D7 qm': friar, ,Hdedit. ei-,f & c.;)

i(-ïïtïnï, :

xime cum viderint plenitudinem Gen-

Hanc fententiam videtur-fumpfifle A-

j

d

sium intraffe , -credant in. Chriftum ,.

oftolus ex lib. Job. c. 41. 2. ubi ait

fides

atque ita mifericordiam , gratiam &

b

ominus: Szi; apre dedit mibs , ut

Jepfi

1

h

À

.gloriam confequantur.

rcddam ei? Porro neminem Deo quid-

fnef-' ;

32. Cosclufft enim Denus, Efe. )

.dd

qiam:primo dediffe, quod non acce-

eft, permifit Deus concludi omnes

perit ab eó , probat Apoftolus ex fe-

flfra,

Wfde

fub peccaso & fub incredulitate. Apte

quentibus, Qzezzam ex spfo , &c.

vutitur verbo , cenc/ufi? ,.quia peccator,

Ef retribuetur ej.) Quis priorDeo

neé

-quaft faxo aut carcere clauditur, un-

dedit, unde merito

aut

E

re;pllnerationetn

de fine Dei gratiäg egrf,di.. nequit. :

expetet ?

-

*

x -

—

d

L:

64

L,EIL?IS;fOLA B. PAULI-JAPUST*-,.AD k()MANOS;., (s

46. Qïuo'hiam ex ip

$51

o; & perpfuni ia ipís funtomia;

[urit 1f

1pü gl(vnzia in faccula feculorum. Amen.

L

pere d

CAPUT XI-

f

t

ram f

49

Juffruit Roma/fæos;;'iyt a faculi vaniïaïe)abj?w&i totos fe De

0

de

ER

Qtumia

daut, de fulceptis donis non fe efferentes , aut illorum limites trans-

$4

gredientes ; fed in modummembrorum ejusdem. torporis omnia ad

altet

atem ordinantes, ipfis

42

*

6..

| p(aximi u(üit

A

:

"

Faciamt. -

qitongig inimicis 'lme z

-

tz elt

4

: ;Phür | '-Bfe'crökita jUe vOS; fratres,per mi'feri

C

cordiam Dei, a ut

[4

fidey,

7.

418- .

exhibeatis corpora veftra hoftiam viventem

' Deo placentem, rationabile obfequium veftrum.

Y fan& æm,

&iv

2. Et nolite conformari huic fzeculo, fed reformamini in no-

Tiu

*þ"—äþ"Eph.« vl

tate fe

n

.

$ 'P,"fl'

us veftri: l ut probetis quze fit voluntas Del 'bonä,

l

cipit n

.*

rede f

4«3-

U

z

3. Dico

at

nitatl :

36. ä:go;z;qfn ex/il'p/ä Ó ä—'c,)'xNam fpe; pigta&e » mrlxore & pietate men-

ab ipfo tanquam au&ore, 'ac'per ip- tis, quam externis« corporis

1

fum, quafi coüfervatorem & cufto- niis colendum efie.

$

gemo-—'

d ni

velm

dem . omnía exiftunt, & ad ipfum

2.. Nolite conformari bu

1c/leculo) In

Dioq

tanquam-ad finem referuntux, ,Ipfi Gr&co efl, u5 evoxauaritto9t, ne

offci

fit gloria in fecula. Amen.

configuremini , id eft, ne&curam mun-

&

»p

Er müfericerdiafa Dei."y Quafí diinduatis, ut tales fiatis , qualis eft

0

di*catl : Deus ergæ vos mlfeli- fnu'ndüsv,' & mundanï ; fCïIicet Vanï n

bus,

"ordem fe exhibuit, hecergo miferi- fuperbi, ambitiofi , £

t

errena tantum

-

No

:€ordia vos inducat ad ea preílanda, querentes, non cocleftia.

^

"

que: Deus a vobis poftufat..

Sed feformamint.) gpsrauopp

8

'0'.9;9

li

N

Heffiam viventem, ) "Ut fcilicet ex — ttamsformamini , ut tranfeatis ex. vete-

buat

corporibus veftris non .occifis , fe4 ri figura in novam formam , fludete

$ei

viventibus, hoftiam Deo offeratís, quotidiane renovationi mentis veftrz,

fenfuüs veftros mortíficando , & fpiri- per mortificationem malorum. affe-

fe fe

!

tui fubjiciendo,

"

quod e& gfagïlïïnmm" &uim

x

I25

$

; & cupiditatum. -

"m

Deo facrificium.

9vitate fenfus veffri. ) Ita ut jiþ-

Sanism, Deo p*larmte;m) Ab ömni vitatei

n fenfus, id eft mentis, induatis. 4

m

immunditia, & inquinamento pecca-

Ur. probetis. ) HMoc elt experiamini,.

divil

ti iminunem ,

fiei

per hoc £udoecor , £e-

.quodam judicio, acguftu fpiritua-

Urd

meplecemtem , id eft, acceptam & gra- i agnofcatis quid a vobis requirat

M

tam Deo, cui exhibetur.

. Deus. . Quo emim mágis reformamur

toll

" Ratienabile olfequium vefrum. ) Id fpirita mentis noftie, eo magis illu-

Ttuai

tf

eft, non corporale, uti olim erat]u- ftramur a Deo, & mente magis pur-

fil

'dzorum ; fed fpirituale ,

10d in ra-,

ata probamus , & cognofcimus quid

tione & mente fitum eft.

.Recta enim-

[

5

t optimum , & divine volun

j

t.m ma-

D

ratio fl,iiïag eum mag'is intérna äflg, ximf

-

confentangum.

P

Bs

4

[

e

--

x

X

xit.

65

2On);

/'4. Dico enim per gratiam quoe data eft mihi , omnibus qui

funt inter vós: Non plus fapere quam oportet fapere, fed fa-

pere ad fobrieta

cICos

1

tem : « & unicuique ficut De-quï ,diVif,ïtf silenfi-

22.11.

ram fidei..

;

-4. Sicut enim in uno corpor:

e

'P e!'o,

5&0 d

: multa nïemsraïv -liabemuS*

)4

9^ 7.*

dfan-

omnia autem membra non eumdem a&tum habent :

*

$. Tta: multi unum corpus fumus

N

in: Chrifto;,. iin'guliä autem

m'auad .

alter. alterius. membra:

6.. Habentes autem donationes:

—fe*cun'dfumï gratiam,. quäe;d'ä*-r

ta eft nobis. di

Ee1fe'ntgsv;' five prophetiam: )fecun*dum;rationemï

; 0 t

fidei,.

t in do-

Cs Si

ve .minüj't'eri»þme in lfhi'niiiï.ïmndo,æ, fïy'e: qui doce

k am,

&rina..

8 Qui

it 10«

Voluntas? Dei / bona ,. & beneplactns y,

. 5, Iéa: mulri--); ld. eft,. omnes: nos.

&f perfetla.): Nolüntas ,. quenon pr&--

fideles,. qui. fumus: quafi varia: mem--

A

cipit: nifi bona',. ac. fibi: & omnibus:

bra, varias:gratias &: funGtiones: ha--

xecte- fentientibus placita & perfecta;.

bentia , unum . corpus fumus:-

id eft fan&a ,. &: fuæ»--.feipienciær&boa--

— Uhum: corpus: fumus ,. &c..) Id . eft ,.

nitati, confona:.

"

uja: Ecclefia ,. cujusnexus interior.eft:

? Jnen

ry^

*

Dico enim per gratia

per fidem. & gratiam 5; exterior. per fa--

eLemo«

eff mibi..)) Id eft .. per.- Apoftolatum:

cramenta:a Chrilto inftituta ;. per. hec:

vel'munus: Apoftolicum gratis. mihia:

enim: omnes: ne&imur- & . jungimar:

.)h

Deo datum; quafi dicat,. ex munere;.

cam Chrifto ,. & in:Chrifto ,. qui hujus:

9;, nt

officio & au&oritate: Apoftelica ,. di--

T fhufi«

TA

corporis , id. eüvEccl'äïiäe",:capuclef'c.ï

co' & edico qux fequuntur..

6.. Habéeutes amiem dónationes ,. &c. )/

ilis elt

^. Oinnibus qui funt mter vos..). Omni--

Id eft,. habegtes dora diverfa & va--

yatll,

bus , qui Romz-eftis..

L

ria . prout- ufricuique roftrumpergraz-

antum

Non plus fapere quam opo: tet"fapere.)

tiam fuam làrgitus eft' Deus:-

Id: eft4. ne füpra. modum: de fe: fen--

Srsve propberias, ) Ptophetia" ntomi--

igvs;,

tiat,. neque-plus quam par ,e&"vübi*tri--

ne intelligit. Paulns. doctzinam ,. & ea:

yett"

buat..

qu& ad docendi murus pertinent:-

hidete

Sed /:iþer

Ü )d'fdäriätzt-fem. ) 'Sed de:

. Secundum:rationem ]ï/ife"i." ) Fides hlc

direy

fe fentirefobrie, temperate & modefte:

eft intelligentia: perfecta: rerum divi--

at

Et wunicuique;ffcut Deus dtvifez menju-

narum' & fcripturarum ,. que'non tam:

ram fdei.Y Dico: unicuique^ veftrum:

humano ftadio & induftiia ,. uam Dei:

th'o-

fapere, id.eft, ut fapiat, ficut: Deus

illuminantis: operatione-& infpiratione:

att$

divifit, feu partitus eft' ei' menfuram

acquiritur.. Senfus ergo eft;: Haben--

nill,

fidei, id eft, fentiat de:fe juxta' mea-

tes: prophetiam ,. lioc.eft' gratiam' ex-

furam, ac modum: doni in . fide-fibi

rimaf

plicandi: doctrinam & fcriptüram fa-

pn'm

collati- "l'oletus pu*at per metony-

cram: fecundum. analogiam ,. id eft,.

imul

miam functiones cuju:

sque fidei: com-

fecundum: proportionem: & menfuram:

ilii

miffas fidem vocari ,.

jf

ve menfuram

fidei, id eft,. intelligentie: & fapien--

üdei.

À

tiz:a Deo nobis conceffa.-

pur-

quid ;

4. Aum.

)' A&i(mekn ; fun&tonem ,.

J Sive wimiflerium: i miniffrando.y

operatioxlexn.

s

.

imz-

Sive V.h'abemes.- gratiam: alicüjus f".*i?ïi' .

Bill, cum Gom..Me

qocf:. ,Z?:n; VJII;

-

T

63

EPISTOLA B.PAULI APOST. AD ROMANOS

$. Qui exhortatur in exhortando, quitribuit in ümplicitaf&,

16.

.qui praeeft in follicitudine, qui miferetur in hilaritate.

4Aw. j15; Dile

gilbi

Y!* bono:

&io fine fimulatione. 4 Odientes malum, .adhær'e»ntesr

5

r

itate fraternitat

tantuit

,ieïEph. ! I0.e Char

1s | -i.n'yi»cem diligentes : 'Hiondorex in-

4.'3. yicem praevenientes :

1j

1Petr.

11. Solh iitudine non p

igri-: | Spiritu ferventes: Dnmino -£e-r-

nibus-ï]

.

locum

E

£

12. Spg

gaudentes ; in tr—ib.uïat.io.nGVT.patienæs-: Orationi in-

ftantes.

burm.

5

20«

fHeb. '13. Neceffitatibu

E

s San&torurp coümtzgniean.æs ( Hofpitaï-.i-

.

I3.2. tatem fectantes. .

ói

£zire rg*

& nolte

4; 9.

i4. Benedicite perfequ

epjiþus YOS : ïbehe,dicit'e, —

: e]us«

maledicere. .

A.

—

I$. Gaï

fterii aut functionis Ecclefiaftice ver-

Vitlis

Odtenzes malum. ) Abhörl&ei;tes E

;

fantis circa res & munia charitatis

externa.

Habenti

igitur hujusmodi

Adbarentes bono. Y Quod juftum eft

donationes '& oratias edicit Apoftolus

& honeftum fectantes.

ne fibi placeat aut fuperbiat , fed cum

IO. .Charitate frattrnitatis. ) Amo-

UE s

modeftia & humilitate *exerceat fein

re fracerno.

snunere fuo.

2

Sive qui docet íz ktloc"l;:.find.") Id eft,

II. Honore imvicem .pr;wmimfu.q

f dic

Praevenit qui antevertit, id eft, qui

C

Wt fra

fi quis habet gratiam docendi, ea fa-

primus honerat.

.

:

&nltate utatur ad docendum alios. -

Selitcitudine nom pigri, ) om

s25, ftu-

YOj a

8. Qu exbortatur 1 exbortando. )

16

Éj TZ nkpaxN(otu, in exbo* ratione , hoc

dio & diligentia folliciti, alacres &

tis &

prom

.

fe&'x.-

eft, in exhortationis talento ( eratia

roximus.

pti, prafertim c-umjuvand.us eft

de exerceat, alios movendo & inci-

Spiretu fergentes.

E

N.

tando ad virtutem capefiendam.

Ardore quodam

Qui tribuir. ) Qui habet officium

& impetu, mentis fuccenfi ad exequen-

i*oþis

emn

dum ea , quz veftri muneris funt..

*

€leemofynas diftribuendi.

Domino f'ervientes.) Utin omni of-

$t

dna fimplicitate. ) ldeft, bona fide,

TOU

fine perfonarum acceptione, ac fine

ficio, & ebfequio .quod proximis im-

ditio:

penditis, non que veftra funt quera-

vefpectu proprii commodi, id faciat.

tis, fed Domino ferviatis, & ejus

iliis

Qui praefh m follscsttudine. ) 1d eft,

loriz.

:

t5

qui habet funCtionem in Ecclefia ut

feut

prefit, totas ferio ilii incumbat , &

1. S?g g-.tudmtc). ) Futurg retri-

fion

butionis.

E

E

follicitus fit , fedulus, &

di'ligens .Aut::

i,

omnja bene procedant.

In tribulattone pattientes. ) E

adem ni:

« i m[evetur im - bilarztate. ) QUï

mirum fpe animati.

h

mifericordie operibus fe impendit, ut

I3 Nece:äï-tiäus fkrt&'ar?bi Commu-

ino

cure eerorum, aut hofpitum, hic alacri

micantes.) Id eft,' fratrum, feu Chri-

teti

animo&hilari vultu partes fuas impleat.

ftianorum indigentim veftris facultati-

qua

9. Dileclo ffue [imiulatione.^) ld eft,

bus fubyvenientes , res veftras inopi-

bus communicantes.

à

proximus diligatur fincere; & ex ani-

ini-:

qie

mo , non fimulate,

) Benexprgevatn

fun

14 fEe)ttägicgtc,

^

4«

lC^A P***ü? * OR -

w;

.15. Gaudete cum gaudentibus, Hete'f.dim H'entibüs,«

.icit;fe,

16. Id ipfum invicem fentientes:, Non alta fapientes, fed hu-

milibus coufentientes.. Nolite effe prudentes apud vofmetipfos:

T entes

r7T. Nulli malum. pro: malo:reddentes :providentes bona non.

irefin-

tantum coram. Deo, fed etiam coram omnibus hominibus.

gaCor

I8. g Si fieri poteft, quod. ex.v

?bïs eft, cum qomnibu"s. homi--

g.21.-

10 -fe.r-

nibus-.pacem-habentesz

r9. h Non voímetipfos

defendentes chariffimi, fed. date LH«br

I2.14

.

Qni;ig-

locum irae; Scriptum'eft enim, ; Mihi vindi&ta: & ego. retri-

a.

£iCcCÓ.

l'..

buam , dicit. Dominus..

:

.

.

1

28' Ia*'

fpjtag.

2op..k Sed.f1 efurier

jnimicus tyus, ciba illum; fi fitit;potum

6s d

da illij hoc enim facie

; ns, carbones igrþuïis,x: congeres filpe.r. caput.

Mareh

5:30-

nolite

ejus..

kleut.

jBfe No

li?v.i-nci.; a;mïa!o,; fed wänhcxeïinhbonbf malumg« !

)

ia

2.55.

ebr.

en;es 1

P

10.59,

hrme&q

N

Ano-

cam

d

CXPUT

z

is; Gandere cmgaudenriäm;-) Qxna- Verfagio bona & amicabilis,. non:tan-

*

tnfts, )

' 4

fi. dicat,. ea fit. fympathia-inter.vos, tum:Deo, fcd& hominibusprobetur,.

t qui

ut.fratrum profpera vel adverfa &que. nec.a: quoquam jure. culpari. polfit,.

vos ac illos tangant..

: fed ceteris liceatin victatis exemplum.-

316. Idrpfrz 1avicem fenrientes. ) Si--

18.- Si ffers. poteff.-) Salva juttitia ,.

j «

tis eodem-animo- alius:erga. a

etate,. ac vciltate.-

À

dus elt

fe&i.-*

&

Fi'umjf.af---- pi

- fcilicer a

ob

Quod.et vobisef:- ) Ne

i

cr

Nos altz f(2

apFemtesi) an*ïel«äte: de Y

"

s'prebeatur ulla: difienfonis: oc--.

odam

vobis: fentientés ,. ut'velitis fupraalios; cafíio..

:

equell-

eiminere..

19 Defendemntes:

Jéx dixSvrtG; öiädt'&iz'?a .

,

L

Sed bumilibus: con[zntienteti.): TÓg z.. Sic Whidith- T. 12. dicitur. Nabu- -

mï d-

TAmti»oig o'UYwTAMcyémty0:,- hrinilis con-.— chodonofor.juraffepes tbronum ,- 67 ré-:

à

i5 II«

ditionis-hominibus . accomodantes, & g fuutm

ugra-

illis condefcendentes ,. & obfecundats-- " ulefceretür..

7396[ /b* deffl??de*þef*' 35 id 58&), :

3

ejus |

tes: potefl.etiam r&tndg effe generis * — Dare focum iv

2..); Vobis itato" cedi--

neutrius,. quafl dicat, Vilia «nbites- se; ne re(üftatis- illius: itx, . contradi-

retfi«

mon alta ,. tugite- faperborum . confor-.

tia,

C.

cendo, aut ccntra .,qggd äipfei valt. pu-

;:i;ih doq :

mj

Noüte effe: prudentes

Kapud-f'va'smft;';z-ï— -Qo. Garbonts sgnii congeres faper- ea-

fos.-) ddceft ,. veftraipforam opinieneg- pur ejws.) ld- eft

iemitos . on: irg,

in oculis: veftris;. quafi dicat:. Ne: pu- - fed- charitatis & amoris carbones , qui

u^

tetis veftra: confilia-vobis- fufficere,: eum inflamment- ad-redamandum:-

|ati-

.quati aliorum:confilio non egeatis.-

S1.: Nof£vint a. malos-)

'.'A ld;e& v,ä ma—

17. Providenies - bona ,. &« ). Quafi litia.inimick tui;

1ol)if

dicat, ita honefte,. amice., juüfle.c

»Sed wince in bono malum.-y Sed tita

I

fancte vivite,; ut. vita veftra ,; &-ucofx- Pene*ücemia«a vince: iliius. malitiam..

*

.6g | inISfOL.A g. Pgw.m APOST: AD ROMANQ g.

"

J TCC A pagopo p ss

In hoc

»*

-

JHortatur, ut. füperioribus obtemperent inferiores , etiam propter

u

x

u v

- Con[cientiam, quamquam cioilem tàntum gerant magifiratum, omni-

honor

.busque debita reddant : de proximi. dile&ione , ad quam univcer[a

—ex reducitur : & de tempore gratie, ut tran[atfis legis te-

qu ef

..nelzri;? feliciis

viitis , ample&tantur Cb

9. |

QUirtuies.

PUS :

Non !

sl

ap

Mel

eft al

- -

i6.

4-- v

Mnis,can'ini/äïþ.otä&atibus fublimioribus fubdita üt

iPetr.

eft.enim

um

*

dinatee funt.

poteftas nifi:a Deo: qu*æ autem fünt, a Deo

-

I0.

:-2' 1.30 : NQI

2. Itaque qui refiftit

poteftati , Dei ordinationi refiftit. Qui

legs:

H

autem refiftunt, ipfi fibi damnationem acquirunt:

..3. Nam principes non funt timori boni operis, fed mali. Vis

furge

autem non t

didif

imere poteftatem ? Bonum fac; & habebis laudem

.ex illa:

p

D

4. Dei enim m

etgo

inifter eft tibi inbonum. Si autem malum

feceris, time : non enim fine cau(a gladium portat. ..Dei enim

miniter.eft: vindex in-iram ei, qui malum agit.

6.1

5. Ideo neceffitae

,

Nam

e fubditi eftote, non folgm propter i.r.am,

;fed etiam propter ..cg,nfcienluf.gm.

ei p

MÁ———À

6. Ideo

I

fum ;

fint i

L. 0

Mnis anima.) Ownis homo.

: Haäeäi; llaudem

MC Pot

€,

teftate.

, ex il!q. ) '»S'cilicxet-—p(ï)-x

7 [

cipibus & Magiftratibus.

eff atibus ]kälimioriäns.) P rin-

4 im Lezuwm.) l& bonum tuum,

tribu

Non eff .enim poteflas miff a Deo.)

s

Ícllicet ut jufte' &. tranqville vivas,

immo laudem etia

fis f

Nou tribuamss, inquit Auguftinus lib.

m & przmia confe-

r

4. de Civitate Dei cap.- 21. 4a»4; re-

quaris.

4

gni Arque dmperis potefiatem, niff Deo

Non enim fme caufa gladium ;arfat.)

pto n

vero, qui'dat felicitatem n - regno ce-

Sed ut eo utatur, u

N

x

ts p

Jorum) folis phis, regnum vero terrepum,

malefactores.

x

t eum. -R*ringat m

G

& piüs, & unpis, ffcut ei placet , cui

Vindex in iYam. ) Ad iram, hocj 6&

dlenn

nibil izjuffe placez.

ad fupplicium fume

Qu autem funt. ) Poteftates.

"

ndum de mak"fa?

tum |

44 Deo ordinate funt. ) vevacyutyoi ,

étoribus. .

T e

ordinate , inftitute, «decreta.

dibe

(8. Neceffitate. fubditi -Wäte. ) Pro-

oQ. S:1b4 - damnatsionem 4cquirxmt.)

pter feceffitatem przcepti, & divinz

Tum ab ipfa poteffate temporariam,

ordinationis poteftates conftituentis.

yrec

tum a Deo sternam in inferno.

Propter 1ram. ) ld eft, punitionem.

3. Nam principes non funt timori ;

; Propter. con[cientiam. ) Nec fcilicet

$2

&'c. ) Id eft, non intentant penas,

ea fiat rea coram Deo:

Dei enim.

f:

& fum)liciä bo'niä , fed mal*is. |

miniiï'er eft magiüra;üs.-

ï;

69

(CAPUT XIL.

i 6 Ideo enim & »triï)xüta'græ&atisz-m'iniftlfi

'-gnitril"iDäi ii*"u/*-trt--, ;

*

P

- ;in hoc ipfum fervientes.

S

W

7.aReddite ergo omn

ibus debita: cui trib

tum

, tributum; aMatt :

h, fj-

cui ve&tigal, ve&ig

j

al: cui .ti:moxje;n . «timer-emï: .cni ':hqno;'e

m » —'-22--'21-7

honorem.

ao

..8. Nemini quidqu

am debeatis-., nifi ut invice

:

m ':di*fi'gïafi's* :

Ht

qui enim diligit proximum , legem imple

vit.

des: Non furaberis : ^ Exo.

o. Nam : b Non adulterabis: Non occi

Non falfum teftimonium dices: Non concupifces : & fi quod

eut.

*

IT

eft aliud mandatum, in hoc verbo inftauratur: : Diliges ïPIfOXïi'

:5'.[-8';

"eLev.

X

mum tuum ficut te ipfum.

I9.I8.

m |

1o. Dile&tio proximi ma

lum; non /;:ope'l'atuf 4'-Pl-e';nïitu4ïdov ergo

IMIatth

t Qui

legis eft dile&io.

L

-

, 22.39-

11. Et hoc fcientes tempu

.

s: quia hora eft jam nos de fomn:

^ Marci

li. Vis

furgere. Nunc enim prop

jor '-Eft -n.oü.xfa falus, q?am cum cre-

IQ' 3[' z

didifnus.

Galat.

-

zudem

&i

12. Nox przeceffit, .

dies Vaut'e'm appropinquavit. Abjiciamus .

uamur arma lucis.

: acþ )

na!um

ergo opera .tkeknebrall"umr, & ind

:2 8

Á

13

1 3 Sigu

venim

r

. 6. 1deo emm e& triäz;tzz praftratis ). -

citat ïad maluin aliquod aïl)ifp'äixno ïin-

irathy

Nam folutio tributorum fubjectionis

ferendum. -

eft profeflio,

i

Plenitudo enim legis eff dilettzo.

) Id

In hoc ipfum ferwiem

res.) In hoc "ip-g

efít, dilectio ita nos difponit, ut le-

]deo.

fun incumbentes , ut Dei loco bonis

em adimpleamus, nemini.noce;mqs-,

fint in tutelam , malis in ultionem.

;

ed omnibus benefaciamus.

;etpo-

7- Chi tributum. ) Scilicet debetis,

"XI. Ef boc.) Scilicet quod jam dixt,

tributum reddite.

'Tributum Grece

2

M

tuum, .

praftemus.

eft, $2eoc, id eft tributum, vel cen-

Hora eft

jam mos de. /ömär'o furgere: )

vivas,

fus facultatum & perfonarum.

;

3

1

Cum viderimus lucem Evangelit, par

gonfe-

Vétigal.). Grzcer£^oc, id eft

m

eft ut a fomno negligentie

&

' l)eCCB.*-

torum veterno evigilemus.

pro mercibus importatis

| yel exporta-

uridl.)

tis penditur.

|Propior efó moffra, [ulus quam chm

7 EU

Cui'rimorem.) Reverentialem & obe-

credidimus. ) Ewangelio promulgate

dientialem.

viciniorem habemus falutem , quam

)c'yef,ï,

'9g.. Néf£ ut imvicem diligatis.) Debi-

eo 5empore haberemus cum tantum

al

Xtum enim charitatis & amoris proxi-

credebamus , & nondum Chri&us no-

*

.

*

mi etiam poftquam exfolveris adhuc

bis fuerat exhibitus.-

debes, femper enim diligendus eft.

-12. Nox prace/fit. ) meorxoNpev, pro-

Pro.

Legem implevit. ) Ormnnia fcilicet

ceffit. Nox hujus fxculi plena tene-

ivjnz -

precepta ,: proximum quz fpectant.

bris errorum & peccatorum , longe

1t$

9. Àn boc verbo inflauratur. ) dvuxt-

jam progreffa eft, ad. finem jampro-

net.

" Qahai&rui , id -eft , recapirmlatur ,

perat, ac ferme jam prateriit.

) Adeft

ilicet

feu /ummatim comprebeuditur.

Dies autem appropisqiacar.

enim

Io. Majum non operatur.) Nonin-

vóbis tejnPus Evaïngelicæ: lucis. .

)

EPISTOLA B. PAULI APOST. AD ROM"ANOS

79

)À

dI uc..

3- Sicut in die honefte ambulemus, 4 non in comeffatio-

21-94- mbus, & ebnetatlbus, non in cubilibus, & meudrcrtus ntm

Tnus

) T5

in contentione , & semulatione :

cGala.

I4. € Sed: induimini Dominum Tefüm Chnfcum,. & carnis

non d

affomp

5.16. Ccuram ne feceritis i in defideriis.

IF etr.

l

2:11..

CA,PUT XIV.

[at,à

ilium

dee Jïrmzores delbent. e0s. qui adhuc. infirmi funt fovere, 699 f0f

-

contemnere , C nec bi , nec illi. judicare-quemquam ob ciborum, aut

ommnea

dierum: di fcrzmezz fczem'es : quod omnes. eumdem babeamus Domz-

num, cui. & viginus, €? morimur , cui etiam rationem. quisque

a. 4l

pra /e redditurus ef?: €9 quamquam nullus cibus jam. fit immundus,

tinnia.

licere

- fi£ffib. mmm quidquam edere: debet aut. cum fratris. ofendzmlo,

I20 quox

aut contra [uam con[cientiam. -

ga diter

[

Nfïrmum autem: in fide afi'Umlte, non in. dxfceptatxombus

fi ii

I

co2itationum..

2, Alius

fide &

u

e

Ofer,a tenebrarum.. 2 Peccan, qua

I4. Se4 smduimusi Deminwm Teíum

|

inend

lucem fugiunt ; 4«4 emüm male.agrt ,

Chriffum. ) ita. mores veftros compo-

olen ;

edit lucem , Joan.. 5..

nentes;, ut: Jefa Chrifti Spiritus ,. gra-

o

Induamur arma (ucis. ) [d e& ope--

tia, virtus in vobDis eluceat..

ra-bora, quaz.clara lüce fine pudore

Et carni:ncuram »e feæ:t s m dcj/' n

uiiis

fervat,

exhiberi & exerceri poflunt. Hec

denu.) Ne ita corpori veftro fervia-

Nm

enim funtarma quibus n0s murmimus

tis, ut illi indulrestis ea. quz concu-

contra hoftium. affultus , &. quibus

pnfce.ntm carnis. inordinate- defiderat.

leg Y

Kon

illos. vincimus..

| Nyirmos. auteim in frde, ) Eos Apo—

Ye

13.. Séeut. in. dit äme/?e 4mäulemus. T-

ftolus. vocat infiimos , qui non-

fandi

Honefte, módefte, compofite, utho-

dum e:ant in. fide fatis. inftructi ,. &

plo f

mines; bene. morati. de. die przfertiin.

qui a Judaicis moribus, & veterum

confe

facere folent..

ceremoniarum. confuerudine : &gre fe

Ma

m ulemus. ) Converfemur

abftralii patiebantur..

Tif

Non in come[jationilus.) Comeffatio-

Affemite.) ld. eft,. fovete; fic fzpe

nes funt convivia que.non. honefhm,

in Pfalmis dicitur :

Dommw feícepst ,

grel

"m

fed gnlfe caufa fiunt.. -

vel. affumpfit me ;. &.Dominus efd fufce-

D«

Noa.in. cu!n:äns.) Hoc. e& .non in

pror meus, id. eft ;mjutm ; fautm

&

vum

fornigationibus, quz fiunt in cubilibus.

prote&or meus..

Quis

bopudicitiis. ): aeshotizio s. lafcwus

Non in. dzfæpmftombus cagttahonum )

& libidinibus..

Id eft,. non eos recipiatis, .nec affu- -

quem

)

Noz m cantent:me, g amulatzane)

matis,. ut cum ipfis contendatis (&

d. ;

Contentio eft. quz in honoribus affe-

dlfceþtens, utri bene aut male fen-

& |

quendis ,. &. in. humana gloria obtinen--

tiant, & ut veflras partes defendatis

da.verfatur ,, dum alius. aliüm fupe-.

conténtiofe.. Ín Grzco eft, u5 & D

id

g

8

rare nititur, ex: qua. &mulátiones. &.

xpiotig. OiaAocyiouGy.y mon in altercaties

3

tlb

invidie procedunt..

nibHs szpumtzonum.

dem

l

L

-

CAPUT XV.-

:

tefftio.

2. Alius enim credit fe manducare omnia:

qui atlfem in-

firmus eft, olus manducet.

llä;nen

anducentem non f perhaf , & qui

4. Is, qui manducat , non m

*

non manducat, manducar

z cämiä

tem non ju.dice.t; Dgusgnim ilum

affumpfit.

*

4.a'Tu qui

s es, qui judfiæs alienum fer&*umï& Doxmno (fuo « ]ae -

ftat , aut cadit :

:

ftabit autem: pot'en's eft-enim Deus ftatuere *13- —

ilum.

-

M

g. Nam alius

-judicat diem inter diem : alius-autem judicat

i, at

? Duti-

omnem djxem £. unusquisqge in .fuo'fep.fu a-bu:n.d—et'.

6(23

Quisque

2 äli;;s enim credit [e manducare.

Statuere Mlmm. ) Bjx*ficerc ut ftet.

omnia.) Quuafi dicat, alius putat fibi

S. Nam alias.

Vidus,

licere omnibus vefci. quafi , mundis,

fide infirmus-

) ld eft , ]udaïgs in

"

eo quod in lege Evangelica nihil le-

Judicat. diem auter ditm.

y € ertis

.'iwl(i,;

galiter fit immundum.

z

diebus juxta prefcriptum veteris egis

, 56'-) Qllä..—

jejunat, & a quibusdam cibis abftinet;

Qui autem infrmus eft

alis vero. diebus non abítinet.

fta-

otibus

fi dicat, Judzus, qui infirmus eft in

fide & libertate Evangelica , putat-

que diem a die diftinouit.

u

b-

- lins antem judicat. omnem diem. )

e cibis leze veteri vetitis adhuc a

&

j ]ejum i

d

inendum eiie, ille iis abftineat ,

Diem fcilicet eife equalem , nec unum

compo-

olera aliaque lege permiffa comedat.

d

ab altero diftinguit jejunüs &.abfti-

s p

3. b qui manducar. ) Gentilis, aut

nentiis , aut Judaico ciborum dele&u.

quivis alius qui deletum ciborum non

lns[quijgue m [uo fenfm abundet. )

i df-

fervat.

mweopoesic o , certes . effo, id :eft,

fervia-

Non manducantem.

D

perfuafus, id quod facit, five man-

oncu-

: Cems : cibos

ducando, five a cibis quibusdglm ab-

T

lege vetitos.

à

lerat;

Non fp'ernat. :

) Quifi fuperfïi*tiofum.l

ftinendo, licitum.effe, ne aliquid ad-

jApe- »

Vel, non habeat vilem ejus falutem,

mittat repugnante confcientia, &ideo

fcandalum ei objiciendo, . dum exem-

.. Syrus habet: Qai[2te m fcien-

i of«

peccet

i,

lo fuo facit eum comedere contra

?a anima [as confirinetur ; eodem fen-

terurn

confcientixs dictamen.

fa. Animadverti

idem effe .apud

^

Mandncantem mon. judicer.) Id eft,

Gracos fcriptores —^« eopoet

1

a 9« ,

gI'C

fodisf avf , id

non condemnet, tanquam lecis trans-

quod Italice dicimus ,

- fpt

refforem, aut immundo gibo fe cgn-

L

eft, fibi ipfi fatisfacere. - Ín hoc fen-

If,

taminantem.

-

fü utitur Chryfo&. hoc vérbo non in-

ft)

Deus enim illum . affem;fr.) |n fer-

frequenter, ut homil. 2. de prophe-

u

»1')

vum & cultorem fuum ; quafi dicat:

tiarum Oobfcuritate non longe ab ini-

Qis ergo eum judicet & damaet,

tio, £ roig dn2NOvO1 TÓJG. , inquit ,

quem Deus probavit & advocavit.

TQy O kt/t) XTEJAT O , 1:(,4.,4;5.:?9»(1. Aa,—

yum.)

aflt-

4.. Domins fuo flat ,. autcadit.) Hoc

,8(»0':95 wpkurs?xs'a'rs(»a, Éxü)ym T4 -

*

du«

eft, apud Dominum fuum caufa ca-

moNehora (arüy £oítrat , 9

6 g

fa-

det & condemnabitur ; vel ftabit ,

eo» nNqeofootio Jai, £€ &» avTA Wmo-

Aa[?ec'w.

$; duando nommulli fuas a.

ydatis

id eft, abfolvetur.

m

w

Stabit autem. )

Quafi dicat, immo

quas facultates amiferimt , licet majores

- tibtaffirmo non caífurum , non con-

&f pretioffores acceperint , dlla spfa qu&

alit

demnandui , fed abfolvgpdqm.

zmt n 7)"!2"6'76:* Capimmt , neque prius

*

-

:ï

N

4

72

EPISTOLA B:. PAULI APOS'I AD RO'VIANOS

1

6.-Qui: fapxt diem,, Domino: fapit..

Et qui manducat, Do-

mino: manducat : gratïas enim agit Deo. -

.Et qui non mandu—

qihi

z

I»

cat, Domino: non manducat, & gratias agit Deo..

7 Nemo enim noftrum fibi vivit, & nemo fibi moritur.

^

n

8. Sive enim vivimus, Domino. Vlmmus .five morimur, Do- .

magis

mm O: morlmur

H

Szve ergo V1V1mus, five morlmur, Domini

fümus. .

per

mune

. 9. In hoc emm Chriftus: mortuus eft,, & refurrex1t. ut &

mortuorum,; & vivorum dominetur.

n

10. Tu antem quid: judicas fratrem tuum ? auttu quare fper—

2on f

£2Cor nis.fratrem: ituum? ? p Omnes enim ftabimus ante tribunal Chrifti.-

--

$10-

N

dere.

II. Scn-

16.

ffói tffsfat::ftz&um pumnt', 7u1m ipfæ

ac commodum precipue, fed ad: Déi

1

rec;rpe; AVertnt..

Sententia. ergo: erjt ::

obfequmm vivimüs;. &. morimur:

11-

. &pt

Nemo: conta: dictamen. copfc:entxæ,

le.enim Dominus:eft. noftre. vicz-

quidquam: tentet, féd. prius-fibi. &

morzis, in: cujus ufuüm: & landem. q—

confcientiz fua fatisfaciat ,. folida: ali--

mnia. noftra. ac. confequenter omnis.

!

Viv

. qua. ratione. fibi: perfdadendo fe nom:

tam abftüinentia ,, quam.: manducatio:

l

Mil

peccare ;.& tenc. demumn , aut comedat,

noftia tendere. debent..

Sicut. fervi:

aut- abfhneat &c. nam: hoc pacto per:

omnia: fua in. dominorum: ufum

gentes

commodum referre. debent..

prem

erroneam. confc;ieuu am non l)ecmxbxt..

[

Vlde infrá.ad Ehefial.r. c r..n:

9. Syve-ergo;vurvimus, €1c.)) Quaü

6.. Qu£ fapit. diem..) Hoc. eft , qui

dicat ,. totum quod. fumus ,. quod agi-

dabit

]udxcar, & difcernit- diem ab&mentlæ,

fed .b

Eft

mus ,. quod. vivimus ,. quod. monmur,

COA&I

.8 die-quo: nóin. eft: abftinendum.

eft- domini;. cujus feryi.fumus..

metalepfis- :

Sdpore enim: difcernimus

9- In:boc enim , €5c.) ld. eft, hac.

n

cibos.,. hinc fapere. hoc loco fignificat

enim de caufa. Cliriftus inortuus: eft,

—f

difcernere,. & difcernendo: obfervare

& refurrexit;ut ex morte &refnrre&lone

judic

. diem: abihnenmæ

füa: dommmm in. vivos. & mortuos,

Dowino. fapit..) Hoc eft,.

ad Dei

vel potius dominii.hujus. fui ufum ,

N

—

lum

legislatoris: obfequium . id hcexe, &

'exercitium.adipifceretur ,. atque o-

leOa ita: difcernere- exiftimandus. eft;

mhnibus. dommaretm*

. licet enim Chri-

E

Eb qui manducat. ) Cibos vetitos..

ftus.a primo inftanti fug conceptionis.

u d

Domino. maesducat.) Ad Domini ho-

culun

9? noiem..

ratione. unionis lypoftatice fuerit o-

u a

mnium. Dominus,. tamen folum pof

Gratm:emmagyt Dea ) GthEt man-

mortem. hujus. dominii p enum .exer-

Qng

" dücatürus;

citium dCCeplC

&ode

I

Qui: non. mandimat. ) Cibos le're ve-

Io.. Tuaurem) Qui non manducas. '

tltOS.

Fratrem.

fuutm. )

1 dnducantem,

r

Dommo "od manducat.) Ad Del

Vide fupra n. 5..

fl

Thonorem illis. abftinet..

li

At f4.) Qui manducas.

OEr o gratias agit Dso.). Non tam

Quare Ípernis jratrem tuum. ) dee

[cio

quia lege vetitis abftinet. ,. qnam quia

di&ta eodem nuim.

2

^

Omnes enim ffabizus amte tribunal -

- lege. conceffis: utitar.

7.. Nemo-enim nofirum ff?icvivse , &. :.)

Chrif;.) Quafi dicat , ille unus erit.

c

. Quafi: dicat ,, non 'àd. noftrum. ufum,

judex, ergo invicem non judicemus,

N

Mi

-

/

'jj

g

*

^

-

CAP UT X

i, Do.

I lrïl'

lS"crïptuüi eft enim:« Vivo ego, dicitDominus; quoniam « Iiie

mihi fle&tetür omne genu : & omnis lingua confitebitur Deo.

45-24-

mgndu-

12. Itaque unusquisque noftrum pro fe rationem reddet Deo.

.

llip

r

invicem j

À

udicemur, fed hoc

13. Non ergo amplius

-

judicate ger

ll.r,Dd-

magis, ne ponati

s offendiculum fratri, vel fcandalum.

Jomini

z.

/14.'^Scio,

& confido in Domino Jefu , quia nihil commune

per ipfum,

nifi ei, qui exiftimat quid commune giï.'e) illi com-

: ut &

mune eft.

Y

f0p—ter cibum frater tuus- contriffafu"rk jam

"

31$. Si éenim p

efper-

non fecundum charitatem ambu

]

as:dN

;Acqn,

»hrifti.

Voli cjbo tulo.ill'um per-

dere, pro quo Chriftus mortuus-eft.

3 1'";.'

. Scri-

16. Non ergo blasphemetur bortum noftrum..

DAL GE

&

al DeiT

17. Non eft enim regnum Dei efca,

Es

: i

& potus : fed juftitia

d&

& pax, & gaudigm Kinx S'piritu ,f:;n/&o :

E

x

.

I g.gQui*- ;

ydem.0-

Omiis

-AXI- Seriptsm e[ eniM.)

| Ifai. 45. 23.)'-

"Niff ei qui. exiffmar, Be. ) Scilicet

-* Frvo ego.) Juro per vitam meam.

per confcientiam erroneam.

ducatio:

— Mihi flefeiur omnue genu. ) Omnes.

&

vetïtïum.i

i. fervi

Co'fizmznc.) Immundum

üm. -

gentes celent me, adorabunt , & fu-

I5. $4 emim prapter cibum , €fc.)

premum judicem agnofcent.

Quuaft dicat, fi frater tuus. exiftirnat

Qmnis lingua confitebitur Deo.) Lau-

cibum eífe immundum , & ab illo.

Quaft

dabit clementiam , & juftitiam meam ,

abftinendum ,- & tu taimen eum co-

od.agi-

fed.boni voluntarie , 1

:

pali / invite &

medis, atque ita fratrem contriftas &

lrimllf,v :

€oacte.

fcandalizas, peccas contra charitatem ;

I2. Pro (e rationem reddet .) Defeip-

n

;prevocas enim illum.ut contra con-

fo, non de aliis. Itaque nemoalium

Ícientiam eundem cibum comedat, vel

13'9&1

judicet , fed feipfum examinet..

ut hoctuo fcandalo offenfus, a te,

(lione

A23. 7ndicate. ) Decernite ,. ftatuite.

ac religione refiliat

15105 ,

& tua fide ,

&

——

ER d

-Ne ponatis offendiculum vel féanda-

'ad Judaifinum rede

dt.

:

ufüm ,

dum.) Offmdicelum Grece eft, meio-

E

?o

E

16.. Nox erge 6/4],?;2?»&0)21;, ef

)

Chri-

woup.z y feandaium. vero vox ipf« Gra-

Id eft, ne fitis caufa ut rropter dif-

ea eft, que quamvis Latine offtzd;-

cordiam noftram male loquantur de

ItiOH-iS

-

culum Tonet, utraque tamen vox addi-

fobis Gentiles.

rt o

ra ab Apoftolo praecepti gravitatem

ypok

— Bonuza naff.'rum.)

Ckhrïüia-na refïgïo,

exaggerat. Sy

rus etiam hec duo p

cllln qua. omfle boinum.; habe,mus. 3

IC:XCI"-

eodem accipit-

14 $50 &* co

nfido. ) C'anf'd'a , A

1;7'.4 Non eff enim ?egrzwä De£z ejl'zi ew

Uca

Graco eff, mimecuai, id eft, per-

qotus. )) Quafi dicat , pietas, fides, ac

ntetti,

fuafs [mm , compertum habeo.

gratia, quibus Deus regnat in ríobis,

]n Domino Tefu.) & quo didici , &

-non éconfiftuut per fe in certo cibo

fcio id quod d:co & doceo.

& potu ,- quafi hzc per fe fint necef-

D

faria ad gratiam &. beatitudinem affe-

de;

Quia. ) Quod.

M

v

Nibil commmu

s

me per 7)

þjïtm; ) Nullus

uendam. Dixi, per fe, nam fecus

Eml

cib

us per Chrifti lezem immundaseft.

fentiendum

f

n

eft, fi Præcegtuin Eccl'efïæ

erit

"Wide didta A. Io. 14.

: accedat.

4

--

us

Bibl. cum Gom. Mettoch. Tom. VÀ.

111;7 n

u

-

E

-

74

IEPISTOLA B. -PAULI APOST. AD ROMANOS

18. Qui enim in

7

j

.. eft hominibus.

hoc/fe'rv,ixt Chri&fi,ï pläceþ De(.),/ &ïprpb'aätus

1

[ Efmidfæ

I9. Itaque quae pacis funt, feCtem

- funt, in invicem cuftodiamus.

ur,& quæ/ agdiificatjibnisï

- fin t

coM T.

20. Noli propter efcam deftruere opus Dei:eOmniaquidem [ &jv

-L15. funt munda :

ífed malum eft homini, q"uiv per off*endiqulum

Y odius.

: manducat.

2

ob m

- fiCor .21. f Bonum eft non mandu

care carnem ; &,-/noh bibere vi-

- Gu

$813. num, neque in quo

aut infirmatur.-

1

frater tuus oH'e'ndi;ur ; aut fcandalizatpr,

QEOdun

i

22. 'Tu fidem habes ? penes tämetiþfum habe ,,co/fäm Deo:

(

"d

/.

b

Beatus, qui non judicat femetipfum in €o, quod probat.

.23. Qui autem diícernit, fi manducaverit, damnatus eft :

quia non e

I.D]

-tum eft -

Vikde Oa aem quod non l ex fde, pece-

4

4

-

£

$l

[

&if

l "

CAPUT

jf

I8-. I» hoc ferv;t Cär'i/fm ) In his (illæ

Pc;;?s'tcmetipfum babe. ) Quafi dicat:

almpt

^.ofxi, feilicet, pace, juftitia & gau-

Noli illam . ja&are, & illa uti cüm

4f

dio Spiritus Sancti , in quibus confi-

fratris fcandalo.

-

it regnum Dei.

Beatus qui mom judicat femetip

ii

fcript

1

I9. Qu adifccat.

fpem |

ia;;g's þmf/ invicem

Qui nihil agit, contra confcientiam,

cuffodiamus.) Scilicet prebentes invi-

qui cum aliquid agit non' pronuntiat

cem bona exempla ,* quibus xdificen-

contra fe fententiam, quod male agat.

tur ,- & confirmentur

Ip eo quod probat. ) -In eo quod fa-

i

& pietate.

1

l)roxixn?" in fïde

&itur.

cit: quod eligit facere; quod ample-

:90, Opus D

ez. ) Scilicet fïdem', cha-

D

4

ritatem & religionem Chriftianam in

23. Qwui artem. Kdijic)*rnillj.) Cibnin

Jate,

proximo... Vel, epus.Dei, hoc eft,

a cibo, quafi illici

^ meelli

oximum ipfum , quem Deus fecit

licito & penililï'o.

tum & vetitum a

i

"

oD

h

if

:

riftianum ,. fidelem , pium , imo

$i mgnducaverit ,, dqmnatm; eff. )

Qu ex

domum, & templum fuum,;

Id eft , peccati, & damnationis rea-

Etg

.Omnia [unt munda.

tum incurrit.

E

inimo-.

imundi funt.-

) -()xtmgs c1b1

Qm'a nom ex fiíde. ) XH(—)C gff * gtiia

cre-

5:!'5..&11

Malum. ) Yd eft , peccatum.

non ex confcientiz dictamines

X f

Qu per offendiculum | mauducat. )

dulitate, qua credit licere hoc. cibo

j

f val

Qui ita manducat, ut

vefci , illum manducat.:

2

Iedam

dalum patiatur.

$

proximus fcan-,-,

Omne autem quod non eff ex

72

dä, &fc.

)

|OQI. Neque';n quo frattr

! £npus offt ndg

Id eft, quicquid . fit contra dictamen

dit,r

—tur. ) Id eft, neque aliquid fimilefa-

confcientiz , cum fcilicet quis perfua-

* cc

Cere , .quo proximus offenditur &

-

fus non eft id licere, peccatum eft.

E

fcandalizatur.

x

Apoftolus enim hic. per fidem non

229. T« fidem babes.

j -Qqua fcilicet

f C

intelligit fidem: Chriftianam, , fed. cre-

Thode:

tibi perfuafum 'eft omnia effe munda ,

dulitatem , perfuafionem ,. & dicta-

i ]

ien confcientia.

V

öf legem.vx?cä.rïem per.Cþiqun cgüalü?

/

2

)

m s

75

1.

**s: * ä.e**æ' :

j

..

»rpbatus

DSQUAP UT xV

Cationis

| E'rmia;'elv deþem* "

nfi

rmorum ferre & Mble-vdf& z?nperfcj&z'mef :

-fon jue fed proximorum utilitati, ac mutuae paci fludentes : Cbri-

qim [ — füus juxta f actas patribus promiffrones predicavit Studais ; Gen-

3icu1um

ibus. vero ex mifericordia Zlpo[foli, non praviis promiffionibus.

Jete vi.

Excufat fe Paulus , quod liberius Romanis Jcripferit , tamquam

-

lzatur,

Gentium ZApo[Tolus , offendens. quotmodo fit boc. munus executus ;

dicens quod ad ipfos quoque fit veuturus, ubi datam a Macedonibus

tus fuerit JYerofolymitane Exclefie,, petens

nDeq:

eleemofynam elargi

H

ul pro fe interim orent. -

us eft:

*s

Ebemus autem nos firmiores imbecillitates infirmorum

pec-

$

fuftinere, & non nobis placere.

2. Unusquisque veftrum pr

x

oximo qujpfgceatz in bonuth, ad

Y

eedificationem.

m

4. Etenim Chriíftus non fibi plac

uit, fed cht'vfcript&rln' eft :

i dicat:

almptoperia improperantium tibi ceciderunt fuper me.

Pa

uti cum

4. Quaccumque enim fcripta funt , ad noftram do&trinam 63.10.

fcripta funt, ut per patienti

'i;fm. )

a;m.,ï& confolationem S—cþi.pturaïum,

lentiam,

fpgnl haþegm—usy

y

*

K

ongntt

*

$. 'De-üs;

aleagat. '

s ]

lfianis. J Baovdf p

fere, por-

(äua'fi dicat, imi»tami;ai& Chriftum ; n;m

juod h-

L"S

R

ample

tare tanquam onus, ficad Gal.

fas voluntati,

quieti ; & commqüs non

c. 6. Q. ait: .4lter alterius onera por-

fetvivit.

Cibum 4

fate, Per imbecillitates infirmorum ,

"

Sed.

intelli

it eorum ,. qui minus in fide

fervivit.

? S.uþpll*e, Vno/fï»riä' commodis

-

"dtom L

1

d

inftruc

funt , ignorantiam , & e«x

Sieur. [criptum ef. 2 sz;l.l'mï 69.Io.

r )

que ex.i

ty

enorantia faciunt-

Japroperia Vzzp. oper antium tibi, G&c.y

j 16

E£ gom mobis blacere.) Non noftro

Qiuaft d:cat , -immeeria: » opprobria-

animo imorem gerere, ut qu& erata no-

& peccata , contra'te ,. 0

eui, fa-

&a, ita me Chriftum affilixerunt, at-

, qu

bis funt & utilia fectemur , cum pro-

&ae-

xiumi fcandalo,' vel incommodo, . ut

que fl in me facta fuiffent; & fic ob

* Cibo

fi verbr g-'i'a«cia efcas lege vetitas €0-

ea indolui, ut ad placandam iram.

medamus cum offendiculoinfizmorum.

tuüam meu

fi

(Q. ProxPmo[uoplacear. ) Condefcen-

miliaverim.

que ad thortem.crucis: hu;-l

ï, ff(. )

(lamen

dat, morem gerat, obfecundet ,. illi

s

4« Becumqueenimfiripta funt tfe.)

fe accoriamodet..

Caufam reddit, cur loco fcripturx

*

perfua-

d adifcationem. ) Ut fcilicet illum

ui mon de nobis, fed dé Chrifto lo-

m ee

fua charitate, fua . continentia , &

1 nOll

modeftia «difi

quitur, ufusfit ad perfuadendum aliis,

d a

:

cet , v& pej)icixat ad o-

ut infirmitates proximorut fuftineant.

imne bonum.-

;

Senfus ergo eft: Licet verba allega-

r H

x 37.. .E:tmimr Fkr

* w'n/f.äf ;lgguif.)

D de Chm&o fint ,. tàmen utiliter ad

z

1

P

76

EPIS TOLA B..PAULI APOST AD RDMANOS.

41 Cor

m

$. Deus autem patientize, & folatii b det vobis id ipfum fa-

1.1o. pere in alterutrum fecundum Jefum Chriftum :

gmficæ

- 6. Ut unanimes uno ore honorlücetls Deum, & patrem Do-

mini noftri Jefu Chriftj.

regere

13-

E Propter 4uod fuícipite mv:cem, flcut & Chrlüus fufce-

creder

pit vosin, honorem Dei.

li.

$. Dico enim Chriftum Jefum miniftrum fuiffe c1rcumc1fïo-

e

qUOM

. mis propter veritatem Del ad confirmandas promlfüones pa-

i t

trum ;

!j

. Gentes autem fuper mrferlcordla honorare Deum, ïïcut

eaReg fcnptum eít: c propterea confitebor tibi in Gentibus , Doml-

quam

22 $0.

e& m

Pfalm.

ne, & nomini tuo cantabo.

10

E

1o. Et iterum dicit : Lasetamini Gentes cum plebe ejus.

17.50

Tyan

4L Et

Q1

rem, noftram afferuntur,

qum quæ-

g Dico enim , ffc.) Exphcat qua

cunque fcripta funt propter noftram

ratione Chriftus .omnes fufceperit,

j

"eruditionem & inftitutionem fcripta

&.id in honorem Dei cefferit.

Us.)

funt, etiamfi non.de nobis tractent.

Minifirum. fenffe cmrcumeifronts.) Id

puli a

Ur per patientiamry [eripturarum. )

5 €R$ crrcummfo.rum pra.dïcatoxem fa-

ticord

- Patientia fcripturarum eft illa,- Snam

lutls fuiffe.

milloi

Próprer veritatem Dei.) Nimirum

2

n0s fcripture docent.

ut Deus oftenderet fe veracem effein

um

Per £0n/b/41107zem ) In Grzco eft.

i TapuxAQOtOG. per exhortationtm,

promiflis factis Patribus de Metfia

Rat

mittendo populo fuo.

et f

fczhcet,, ad bona opera.

«t

&, Deus autem lþattennæ e7 falatn)

9. Gentes autem /2:7787' m:/ertcardm

Scilicet auttor & dator.

—

beonorare Deum.

ico Gentes , qui-

dum

bus nulla fa&a eft-promiffio , debefe

B

d iplum (apere in 4/1:rutrum ) Idem

Deum glorificare, & laudibus .cele-

poni

fentlre vobis det.

dicat

^ Secnndusm f;fuæ C'/wt/f'um.) Id eft,

brare pro mifericordia fibi przftita. .

. fecundum do&rinam, quam (,hrxftus

- Sicut- fcrzptmm g. Pt. 17.,50.

quoi

P,opterez. ) Propter vocationem,

üet

-docuit, vel quam tradxt religie Chri-

ihdna.

gratiam,. aliaque benefïcxa Gentibus

adju

preftita.

I

EE Sufctjzz(e invitem. ) wgoo*kau/.?a-

Conjïteäor tb i Gem*täus ) . Inter

quzu

»so Se.

Hoc eft, ultro excipite invi-

Gentes aperte profitebor , && cele-

cem , imutuo vOos,juvate & fovete,

brabo nomen tuum, lmfencOrdlam *

firmus infirmum , doctus rudem, &c.

(or

& beneficia -eis 'exhibità.

Qu

In benorem. Dei. ); Scilicet fufcipite

Ef momimi tWo cantabo. ). Laudabo

À

jnvicem ;.mutua enim concordia, &

nomen tuum.

[ri7

Jdufceptio: Chriftianorum facit ad ho-

IO. Ef Jterum dicit. ) Deut, 32 43-

p

norem Dei.

el 0 i» boner.m De:,

juxta S'epl:uagmta

la

refer ad illud ,. Chrfus. [ufeepit voss

Letamini Gentes cum plebe e;us.)

^Cum ]udeis converfis lxtamini, o

nam Chrifti redemptio ceffit in -ma-

P

t

xxmum honorem Dei. -

(Jentlles : & Denm laudate.

YQ

-

71

-

E A—'P,U-/ij XV.

:

fum fs.

i. Ft ï&e&uæ: d

Laudate omnes Genæ?.

D?fpinunä: .'&*ti]-a-;

dP fa.

$9

116.1.

8

gnificate eung omnes populi.

12. Et rurfus Ifaias ait : eEti

t radix Jeffe, & qui exurget

e 1faie-

Em Do

in eum Gentes fperabunt.

Il.1O-

Tegere Gentes,

bl

-33. Deus autem fpei re

pleat vos omni

gaudï'o ,& þrace in

; füfce.

credendo : ut abundetis in

fpe, & virtuje Spiritus fan&ti.

imolfio-

I4. Certus fum autem ,

fratres-mei, & ego ipfe de vobis;

quoniam & ipfi pleni eftis dile&ione ,

repleti omni fcientia,

mes pa.

. ita ut poffitis alterutrum monere.

fratres, ex parte , tam-

1. fícut

1j.

Audacius autem fcripfi vobis ;

ee.data

Doni-

.quam in memoriam vos re

ducens: propter gratiam; qu

eft mihi a Deo,

Chrifti Jefu in Gentibus

: fan&ificäns

ju.

- 16. Ut fim minifter

Evangelium Dei, ut

fiat oblatio Gentium accep

ta, & fan&ifi—

,n.»E:

WIRGEWRINIUU

cata ig:'S'pjyi;u fan&o.

aT. Ijaþgg

icit qui

r vieutw Sjiricur Senti ) Spes ib

[cperit,

i I.. Laudate omnes Gentes Do;æz.ihäm .

3

.&f.) Invitantur ommes gentes &po-

quam,

augeatur per virtutem ,. id elt,

puli ad laudandum Deum pro mife-

efficacem operation

em Spiritus Santti.

) ll

Vel , 42 virtute , (Gragce , 8v

dvvdue:

rem fi-

ricordia confirmata, & veritate pro-

mifforum exhibita $opulo Ifxaelitico.

in fqrcitudjne accepta à

Spiritu San 0.

Jilhïrum

14. Certus um antem, Bc.) Quafi

num. IO.

I12. Ef rurjäis Jfaias a. ) Cap. 1[

à ellem,

dicat, ego vos hac Epiftola, o Ro-

-Radix Jeffe.

) Chiftus fcilicet ,

mani, doceo & moneo, non quait

-Mema

eft furculus ex radice Jeffe, id

$

ignaros ; certus enim fum vos plenos

ex ftirpe. Jeffe Davidis patris fecut/u-

eife dilectione & fcientia , fed ut often-

virbrdi)

dum carnem prognatus.

dam animi mei affeCtum erga vos ,

, qu-

debete

Ef qui Ex/;trget.») Co

njun&iö & -/,

ut memoriam eorum quz fcitis re-

j cge

ponitür hoc loco pro ;7 e/,' quafi

fricevm-r,x tanquam Apoftolus vefter.

dicat: Radix five furculus de quo lo-

Atita.

M

Chriftus eft, qui Gentes fubji-

15. A:&d(ic'iu's ex- parte. ) A'liquan-

g.

quor,

tulum audacius,, paulo liberius.

iorett

ciet fuo imperio ,

& illas reget ,. fus

Proptev gratiam. ) Apoftolatus.

adjun&as Écclefiz. ,

entibus

—— na.eum Gentes. [perabunt. )

16. Mimiäer.) -Prædicando & do-

n redemptorem fuum,

E

cendo.

| [nter

' quam i

Scilicet du

S;mc'fifmnf Evargelium Der. )

- dteso

- cde-

13

Deus autem [pei. )

.

x

&or, cujus grati

a factum eft; ïut-in,

iÉpras À Cvuryo) T8-3t8. Quod

diam ,

eum fperetis. .

fan&us Auguflinus vertit, coz/ecrans

; g-audio; & pace n

Evangelium , ideft, Evangelii predi-

;ddäbo

— Repleat vos omn

:

.

n fide fufce-

cationem." San&ificare ergo hic , eft

eredendo. ) Ut nimirum i

f

[4

*

icrificare, five fanctam vidimam fa-

ta nullas contentiones cum fratribus

- habeatis, fed perennem concordiam

cere," Gentes quodammodo , vel po- -

tius Gentilismum-in lis mactando, , ad

&.pacem.

eum modum qudo. Petro dictum elft ,

Ut . abuz

detis 1n : fpe. ) Ut 'fpeä in

ni, ?

vobis femper xïnvagis ac ;rï;gis,,augegtt?r

Occiat 8' ?Mndlfcï. fï& IO.

pe

z

z

M

/

-

l

DA

A

" *EPISTOLA B. PAULI Jæäd?si*;- AD ROMAN(JS. :

^

:37. Haheo igitur gloriam in Chrifto Tefü ad Deum. -

24

- 18. Non énim audeo al

3

quid loqui eortüm, qua perme nom

r

p tenen

X

efficit Chriftus in obedientiam Gentium verbo, & fa&tis :

exptt

IQ9. In virtute fignorum ,. & prodigiorum, in virtute Spiri-

E

25.

tus fanGti : ita ut ab Jerufalem per circuitu

af.

cum repleverim Evangelium Chrifti.

m usque ad Iilyri-

alique

20. Sic autem praedicavi Evangelium

ï»ïoc, ngn ubi h:omï-

"

natus eft Chriftus , ne füper ali

F

"^rem: fed ficut fcriptum eft :

N

enum 'fund:[ærgem:—urqiædfiiiga-

[

21.

Carta

- flfaiz

f9

uilbas non eft annunti a:tu-m; de eo

28

52.15. non audierunt de 6o, intelligent.

s

Qum

22. Propter quod & impediebar

.

& prohibitus fum usque adhuc.

pIïu'rimum Xvenïfre- ad vos,

29

benei

23. Nunc vero ulterius locum non-habens in his regioni-

bus, cupiditatem autem haben

p.

us

S venie:ndi ad vos ex multis jánx

fum (

preecedentibus annis :

à

; ï4 Cum

I V

Oblato Gentium. ) Sacrificium Gen-

* In ?;irtü;e Sþi—rirm* ;S*;;z&;w) $» duxd-

a

tium modo explicato mactatarum.

E& , hoc eft ss porentia. ' Robore, e£-

f

- Santitfrcata an Spirt'tu S-/m(fia.) QjïO1

Bcacia , Ícilicet, potenti & efficaci

velut igne hec vittima . incendatur,

operatione Spixritus fancti

& fanéta reddatur.

,I» j quain ex-

.

ln «s

piicat dum fubdit.

A

E

7- Habeo. igitur glor'izzmä.-). XHaBeO

a nbab Jeru[alenr

sls ;;p

Á

qw)äriä

que R

quod glorier ,

quod. fim ,ïræini&en

Evangelium. Chrifi.) ld eft, diffude-

tutis,

Chrifti. -

xim, dilataverun ,

lÀle Chrifo fe[fug.) NOn in me ,. fed

þropka;gaverim E-

byterl

li

Vangelii um.

in Chrifto, qui in. me operatus eft,

2O0. Nem näänomi?zaf/m' cy!ähr.ylas »

cedor

& in dies operatur falutem. Gentium.

Id efty non in iis locis, ad que E-

polt:

d Deum: ) In iis rebus ,' que'ad

rintd

Deum pertinent..

)

- vangelica przdicatio jam pervenerat.

,

. Ne fuper. alieumm . fsndamentum adi-

I9. Non enim amdec eliqu

id | !a-eyui

Jfesrem.) Intellige Paulum' ut pluri-

PBT []

eormm», qu4 per memon effiut C/arz:/ius)

"ii

Quafi dicat : INos aufim. alienorum

mum.iis Gentibus przdicatfe , .quibus

Evang&liwn nondum annuntiatum fue-

Tam,

factorum mihi laudem arrogre , eo-

rat; nam alioqui Damafei predicavit

rum Ícilicet qua: per me nom efficit

ubi jam- erant aliqui fideles ,. &. Ro-

ahqu

Chriftus ; fatis multa habeo in quibus

féris

glorier, que per me D'ominus opera-

manos-hac Epiftola inftituit, & po-

ftea etiam prefens docuit, ubi multi

s

$i

tus efl i» ebediemtiem Gemtium, hoc

erant in Chriftum credentes. .

-

Y

ra)

€ít, circa converfionem Gentium,

Q1-. Sed feeut [criprum ee.) lfai 52.15

adobedientiam E vangelii redactarum.

AL«nxnuila!usus mo

.

tem[

cet de Chiifto..

7 ff de eoþ.A)" Scili-l

- Veréo.) Esangelicepredicationis. "

Chr

Et fatizs. ) Pexpetratione miracu

B

l*o-.'

Videbsn:.) Cognofcent eundem.

dde

fum.

"

220»'

I9. Je wirtufe fl:gäornmä:" pra?l;;giq;

:

&pius.

fïl»zrimaæ*:) T& TONNA , plugïiqes*;

4

Qua

raém.) Per po

in j

Y

tentiam declæm;fæm.. fi-

23. Locem mom babens .;z';z bss regio-

-

t

gms & Prgdi giiS;

æi?m- ), Lecum , fc?lic'ec ,Vacuum , Cunmr

E)

;

À

-

79' *

CAPU T ; XV :

l6 n0n

24. Cum in 'H'ifp»ani»ain f)ri)üci(c-i coepef-o, fpero quod prae-

teriens videam vos, & a vobis ded

»

!

ucar jilxlqc;5 fi vobis primum

ex parte fruitus fuéro.

*

*

Spiri

25. Nunc igitur pro

ficifcar in ]erufalem miniftrare þfaxäj&is.

Ilyr-

.

-46. Probaverunt eni

m Macedonia, & Achaja, collationem

*

Domt-

aliquam facere in pauperes fan&torum, qui funt in Jerufalem.

gILCorI

/

27. Placuit enim eis, & debitores funt eorum. g Nam fi fpi-

9-1I.

lhific;-

rituslium eorum participes facti fun

t Gentiles : debent, & in

"

L

carnalibus tniniftrare illis.

&qi

28. Hocigitur cum confüummavero, &

affigna

/

vero ei/s fru-

&um hunc: per vos proficifcar in Hifpaniam.

| $,

-29. Scio autem, quoniam veniens ad vos, in abundantia

benedi&ionis Evangelii Chrifli veniam.

?

Tioni-

o. Obfecro ergo vos, fratres, per D

ominum noftrum Je-.

a

fum Chriftum, & per charitatem fan&ti Spiritus, ut adjuvetis

me in orationibns veftris pro me ad . Deum,

6332-

31. Ut liberer ab infidelibus, qui funt in Judzea, & obfequit

;

IEC2CE

mel oblatio accepta flat in Jergfglilemïfan&is, !

32. Ut

n -

in 6s i'epleverim 'Evïnrrelium ,. ubi-

27. b"t iieä:'fores fuht eorum.) Nem-.

d

que fundatis Ecclefiis, ubique confti-

pe fan&orum Jerofolymis agentium.

Ttude-

tutis, & ordinatis Epifcopis, & Pres-

Nam fí fpiritualium, €1c..) Quo-

byseris, qui a me coepta promovcantz

niam fi gentes fpiritualium bonorum

DE

ipforum participes factz funt, fane

t s regioniäm.) Achaiam &"Ma-

fzt

cedoniam intelligit; eas enim paulo

& ijfe debentin iis que ad corpus

»olt nominabit , & in Achaia erat Co-

tuendum & fovendum fpe&ant, illis

:b

rinthus , ubi hanc fcribit Epiftolam.

opem ferre, & eorum indigentiam

r

fublevare.

:

-

94. Cun. i Hifpamtam. proffcífes -em-

i d

pero-) En Grgco eft , £z» moofvepua lg

o9. Hec igitur cum con(ummavero. )

v2 lonawes. $i proficifear im Hifpa-

Cum hoc munere perfunctus fuero.

R* X'

füs

niam,vel qufmdamnqu? Profczþar, & c.

Et zffignavera ei fructum bunc. ) Pro

I

nE

44 volis dedacar.) Id eft, fperome

affgnavero, in Greco eft, e$eayi-

aliquos ex vobis:focios habitur

:

um iti-

G Zytyoc, obfígnavero , id eft, pecuniam

B-

neris in Hifpaniam.

obfignatam tradidero.

nÜ-

$; volis primum ex parte fruitusfue-

- Frutbum. ) Eleemofynam.

r

fcilicet

»ó.) Meftra confuetudine ad aliquod

Per vos. ) lthac. Roma

z

tempus fuero recreatus.

tranfiens.

I

oS. Mjsifrare funuís.) Ut Judais

oQ. ln abundantia beneditionis Evane

Chriftianis in. paupertate , conftitutis ,

geli. ) Quafi dicat, Deus per meum

conver-

deferam colle&tam — eleemofynarum ,

adventum, przedicationem

quam pró ei$ feci in Macedonia , &

*

fationem , copiofam vobis impertie-

E

in Achaia:

1

tur Evangelicorum myfteriorum co-

- 06. Probaverunr. )

/s,uä*dinääv, volue-

-

gnitionem, amorem, confolationem,

em..

raunt, vijum tfé. ltalice diceremus,

eratiam , & fructum fpirital

g parute ng ) € piacinto.

31- Oäfquii ?ei qälatio'.) Nþnïfte-

*

M

TSO

; EPIS r OLA B. PAULI APOS g AD RO'VIANOS'

*

:32- Ut veniam ad VOS in gaudla per Veluntatem Det & re-

i

(

d

gon fol

^frigerer vobifcum. -

33- Deus autem paCIS fit cum ommbus vobls Amen.

p

diledu

6 s

-

CAPUT .XVI.

N

[5

Commendat Apdialus quosdam apud Ramanos propter nannullas—

V0s t

«eorum praeminentias nominatim Jalutandos ; quosdam vere . vitan-

mnt i

dos bormmr & de aliis dicit , quod falutant

p

Romános.

$

s

Stachy

Ommendo— autem vobis Pheeben fororem npffram, quæ

10

To::

eft in'minifterio Ecclefiae, quae eftin Cenchris:

ll

* 2. Ut eam fufcipiatis in Dommo digne fan&tis, & affiftatis

ei in quocumque negotio veftri mdlguent : etenim 1pfa quo-

'que aftitit multis, & mihi ipfi.

4 Pn

JA&

Ceruti

^. Salutate a Prücam, & Aqmlam «adlutores meos m Chrliï:o

ticulo

18 2 Jefu,

velinf

4. (Qui

excitata

rii eleemofynarum qtïas detero chn—

ngne jkn&u.) Scilicet ut decet

rinthiat

ftianis pauperibus jerofolylnls degen-

Chriftianos excipere ali ios Chriftianos.

quà ali

tibus.

Aflitik: multis. ) n;»ogawg £gy&xq9 ,

Grat

Sanilis.) Fidelibus, Chriftianis.

Parroma , Íeu [uffragatrix tuit.

x

&

(32- Ut weniass ad vos im gandto. )

quo c:olhgltur Pheben non contemnen-

Thi]tam

Ex quo.fiat ut ]xtus & oaudens ve-

dz auctoritatis fuiffe im patria fua,

Primit;

miam ad vos.

cujus rei etiamr ex eo capi poteft con-

at Ch

Pcr va/ænmtew De. ) Dea bene ju-

jectura quod negotiorum caufa Romam

V*dnte *

co et

proficifceretur ; hoc enim majus vi-

61

Et refrigerer volifcum. ) Et fimul

detur quam ut humili fcminz c-)nve-

Mam

mutu.t confæætudlne recreemur.

niat.

Aliqui docent ,

W()"ï dTG&g P

3 Dfu.s 4::tem gaa:.) Amdator &.

olim dictos fuiffe eos, qui delizeban-

dfe p

auä

OIr.

tus,

tur, ut hofpites domi fuz ,. & in.fi-

du

dem Ífuam reciperent ,

eósdeimque

Quis

rorem . uoffram. y Sororem reli-

etiam zeofé;s; , appellatos, quales

Tit f

1 r

gione , id eft, Chriftisnam.

olim apud Chriftianos fuiife eft valde

Ex horum numero tuerlc

uam

Qu ejl in mmxþ*er:o ) Sca» diuxo-

probabrïe.

4d BA

»0? ,. qua eff diaconzffa ; exant enim mu-

Phobe, in quam conveniat- illud A-

partin

leres

uxdam , quz ita dicebaritur ,

poftoli , ff £ofpirie recebit , [f pedes fa.

quibusdam - Ecclefis. minifferiis ad-

d.

Gorusz lavit,

I. ad

"im. s. IO.

7'

Adic

æ-

Qu

3 Pn Ca9 J' qulmm.

Judaos.ten-

fierty

Qua eff in Cemiyrt:.) Cenchn erat:

toriorum artifices, qui

&

oma a Clau-

portus, & pagus Corinthi.

dio e]e&:, iterumi Romam fuerant re-

þ!0p1

2 Ut eam |wfcipiatis 1m Dammo.)

verfi. Vide dicfa A&. 19. m.

TaC

d ett.

N

quod

Ut cum venerit ad vos eam. rec:pn-

-djutores meos 4n. Coriffo. )

"

VinQ

tis, humamniter tractetis , opem &

in iis, que

ad Chrifti fidem Prove-

time

auxilium in negotiis feratis.

hendám pertinent.

2255

B;(

24

X L

Ym

f

-

h-

Fi

À

GA PmUT x

m

8r

4- (Qui pro ahimæineä fuas cervices fuppgfuärunt ;'qm'bus

;*5[& fe-

non folus ego gratias ago, fed & cup&tee ecclefiee Gentium.)

[.

.. $. Et domefticamEcclefiam eorüm. Salutate Epheenetum .

dile&tum mihi, qui eft primitivusEcclefiae Afiae in Chritto Jefu.

6. Salutate Mariam, quae mu'tum laboravit in nobis.

-7. Salutate Andronicum & Juliam, cognatos, & concapti-

onulus

| lt

vos meos : qui funt nobi

:

les in Apof*tdlis, qui & ante me fue-

runt in Chrifto.

$. Salutate Ampliatum dile&tiffimum mihi in Domino.

. 9. Salutate Urbanum adjutorem

&

L

noftrum m Chrifto Jefu,

Stachyn dile£tum meum.

d

.

hqu

16. Salutate Apellen probum 1

n Chriffo. -

I.Tdïatis*

| S'alütate

RT. Salutva-tgeos,dqui funt ex,,, Ariftoboli fïoæo*

A*Herd-"

2

18

-

lu

mea.). P'r'o« vita 4mea./

: Qui fumt mobiles im Apoffolts. j Qua-

: 4- Pro auima

Cervices fuppo[serunz.) Mlortis pe-

fi dicat, qui inter Apoftolos & Do-

ïhii&q

ticulo objecerunt.

Id. ab ill's factuim

&ozes funt infignes & illuftres , non

vel in feditione Ephefi per Demetrium

enim foli illi duodecim vocati a Chri-

(Qui

cmmcrrEsar]

fto, fed & Paulus, Silas, Barnabas,

excitata / de qua A&. Ig. velin Co-

E decet

rint

X

hiaca, de qua A. 18. yel* in ali-

aliiqie fimiles apud Ethnicos & infi-

[lianos.

qua alia hujusmodi.

deles evangelizantesfuerunt, &e

t;i am&

Gratías ago. ) Gratias habeo.

num funt Apoftoli. ..

t *

)'WSW ,

X

i

e

Inte me fuerunt im Chrifflo.) Quui ante

S'æ Dam

JKicam Eccleffam eo;—u?. ) Fa-

emnen"

miliam Chriftianam.

me crediderunt, & Chriftiani fuerunt.

a fu,

Primiivas.4fis.) Primus, qui in Afia

g- ampliatum. ) ln-Greco eft, zu-

[L con-

ad Chriftum coónverfus eft.

In Gr&e-

mv , dmnpliam.

Chiffo, u Chri-

Lomanm

co eft, civ(uexü; primiia.

I» Demino.) In

jus vi-

6. Mariam. ) €uznam

ftïeri't" hzc

ftianam declaret dilectionem.

Cofves

Maria, non conftat.

Quidiin eam

$. Ip Chriffo. ^ Hoc eft, in'iis, que

éefle putant ad quam fcribit 8. Igna-

drdg s

ad fidem Chrifti propagandam perti-

:

geban-

tius, & Mariam Catloboliten vocat.

nent.

dnfe

ue muíltum, laberavit im "vobis. )

Stachyn. ) Dilectum meum, hic Sta-

Quis hic labor, vel quod opus fue-

chys a B. Andrea Apoftolo primus

qu'.ïe

rit non exprimit Apoftolus ; «quan-

B

r4anting civitatis Epifcopus creatus

quaies

€

j

valde

quam credendum eft tale tuiíle, quod

, ut le

gitur in Romano AMartyrg-

fuerit

ad Evangelii negotium

| þromqve'ndum

logio.

percine'rec..

dqo. Pro

lum i Chrife. ) Dbagor &y

d M

-

;f

T. Cognatos ,

& .concag tivos .nieq.f..)

Xzig 9, probatum & fincerum Chrifti

Qui fcilicet mecum ejusdem funt ce-

difcipulum, hoc fignificat vox Greca

st

neris, fcilicet, judei, vel fanguine

eóupoc.

II. Qui

funt éx Ariftoboli. dema. y

(]tti-

propinqui: quod 'etiam fignificat vox

t It-

Grxca rrucyq/spä'i'g , Concapt;vos yOCat,

Hujus tanquam Apoftolorum difcipu-

quod aliquando communia cum Paulo

li, & Martyris dies natalis. notatur

vincula pro Chrifto paffi fuiffent. Ubi

in Romano Martyrologio ldibus Mar-

[6&1 B

tamen,aut quando factum fit,ignoratur.

(Qvee

tii.. Vide 7ibi noltlas Baxonii:

du mr/:- *Cfæm. Mchh Tqmz F.

"

7

92 EPISTOLA B. LP'A'UI-;I 'APRO,S-T. AD ROMANOS.

| y»1

Herodionem cognatum meum, Sa

"

ciffi domo, qui funt in Domino.

lutate eos, 'qui' funf ex Nar-

2

. fedfu

ducunt

I12. Salutate Tryphaenam, & Tryphofa

m, qus laborant in

Domino.- Salutate Perfid

j !

Lj

*

em chariífimani , quae miültum labo-

z

ravit in Domino.

Chude

I3. Salutate

& fim

meam.

VR.uflem ele&üm in Domiho ,I & m;it?eim .ejüis'a,,. &

..50.

veloc

14. Salutate 'Afyncritüä ) Phlegohtem

, Hermam, P»?trobama:

Hermen, & , qui cum eis funt, fratres.

h

2[0 )

15. Salutate Philologzum , & Juliam, N

ereunig & fororem

&Sofx(

$j

us, & Olympiadem, & omnes, qui cum eis funt, fan&tos. *

2 :

-16. Salutate invicem in ofculo fancto

.v.

3

:

Salutant vos qmnes.

J

" Ecclefise Chrifti.

17. Rogo autem vos, fra

*lut,atlv

E

tresþ, ut obfetvetis'eos, qui diffen-

Enfassnenaru

— . fiones

?

& offendicula praeter do&rinag (ïpam vos didiciftis,

TE

faciunt, & dg;linate' ab illis.

4

fontun

D

-

18.Hu-

ple'ant.

'

Der 4

nghatum meum. ) V.id;e),di&ä h. 7.

tio n. II-tanqïmm Apoftolorum di-

Qu fun: in Domino. ) d eft 'eos ,

fokgyi

fcipuli recitantm—: in Martyrologio Ro-

&

do fera

qui in Chriftum Dorninum credunt ,

mano.

El

unde videntur in eadem domo aliqui

Salutate — Her

mam. ) Hic- Hermas

benedic

fuiffe infideles, quos falutari non ju-

auctor fuit libri qui dicitur Paftor,

duoi

bet.

Non eft improbabile Narciffum

dequo libro, & ejus auctore vide

P

Ij.

hunc fuiffe Claudii Imperatoris libe-

multa apud. Bellarmin,

de fcriptori-

prom

rum, cujus mentio apud Tacitum,

bus Ecclefiafticis.

didifs

Svetonium & alios, .

Vide Benedi-

Et qpui cum eis fant fra?rcs. ) Id eft,.

h

&um Juftinianum in hunc locum.

I2.

Chriftianos eorum domefticos.

hmal

x& laberant in Dorirae.) -]d

I5. Sandos,) Fideles.

o

quii.

eft, quz collaborant Evangelio Chri-

I6. Iu ofculo (22do,) Id eft, cu

m

pitis,

fti Domini ,' nimirum eo labore , qui

ofculo , quale decet fan&os, quodque

& ob

fexui illi conveniat, : Fuerunt "Try-

fymbolum fit amoris cafti, finceri. &

Ia

phena, &- Fryphofa mulieres Ico-

fpiritualis, quem charitatem-vocamus;.

vellmi

nienfes nobiles, quas Paulus Iconii

Salutant vos omnes Eteleffa Chrift;, )

m

'ad Chriftum convertit.

.

Non quod ab eis falutandi Romanos

13- Ele(lum in Domsno,

) Electum

Paulus mandatum accepiffet, longe

et,

VOCaE,

i

quod

.ter Chri

t

i0d pietate effer infienis in-

enim aberant, fed quia earum chari-

dilcil

i Domini fidelesz

tatem. & affectum noverat, qüo Ro-

cidati

Et matvem ejus, & mfldm, ) Eam

manos;falutare , &

que fecundum carnem Rufi mater

cupiebant.

prquer;e age?c

erat, honoris.caufa matrem fuám no-

d

I7. Obfervetis. ) Syrus, edveatis, .

tiocer

minat.

Ex hoc colligitur fuiffe ve-

Prater da&,rinfz;.n.'.)' Contra. doctri-

20

nerabilem feminam , & de re Chri-

nam,

fliana & Paulo. bene meritam.

Et declnate

ab iZli:,) Qüaü dicat ;(

..

at

;

I4. 4fyneritum , Phegontem. ) Hi

ideo obfervate, ut ab iis declinetis ,

M

duo fimul cum ngodione , cujus men-

-

$i

p

id eft, confortium fugiaijs. |

X

CAPUT XVf

*

93

ex Nar-

z 18.*Hü.ïufbemodi enim Ch:rif'co,Dom

ino nöffro non ferviunty -

fed fuo ventri, & per dulces fermone

H

85 &i'þengdi&io;ies' fe-

)raiït i

ducunt cordc innocentium.

.

1 lqbo-

-39. Veftra enim obedientia 1

n omnem locum divul gata eft.

Gaudeo igitur in vobis. Sed volo vos fapientes effe in bono;

ejüs; iM

& fimplices in malo.

is COnterat Satanam fu'b'pedfbus/. veftris

20. Deus autem pac

velociter. |Gratia Domini noftri Jefu Chrifti vobifcum.

*

*robgm, :

PAG.

. 21. bSalutat vos Timotheus adjutor meus, Lucius, & ]afon,

Torem

& Sofipater, cognati mei.

*

L

y

;6. I«

Ctos,.

. 22. Saluto vos ego Tertius, qu!

fci'ipfi epiftolam, in Domino.

23. Salutat vos Cajus hofpes meus, & univería Ecclefia. Sa-

qm'nes

; & Quartus , frater.

diffen-

'lutfæt vos Eraüus grcarius ;:is*/itatis—

2

24 Gratia

icilis

:

eos comprimatis & obmutefcere fa-

I8. Sed fzo vcr!tri.)xl(i eft, qua-

runt unde laute vivant, & -gul;m ex-

"

X

ciatis, qui demone inftigante bopem

pleant.

pacis, charitatis, & unionis corrum-

Per

dulces fermones. ) &cïv'ïyg Xen-

pere ftudent.

rim d-

' Fobiicuam. ) Scilicet fit.

£ o^Qsy

íag , per Htmili/aqllentiam: blan-

zio Re-

do fermone. -

^

Q1. Timorheus a4jutor meus. ) Scili-

Et beneditlienes. )

£uANoryíaG , &

cet in negotio: propagationis Evan-

detmas

benedicentiam, id eft,' affentationes. *

elii. Hic eft l'imotheus ad quem

d

u& extant Pauli Epiftolz.

Páftor,

lænac;nzium.) Simplicium.

e vide

I9. Veffra eniw aäcdz'entia.') Qua

Er Luciu:.) Hunc aliqui- exiftimane

iptori-

prompte & perfecte Evangelio cre-

effe Lucam Evangeliftam.

5

didifus.

3

ide :dicta ,—fuprk;

n

Cognats mer. ) 1 N

li di,

lp ommem locum "valgata eff.) Ejus

-fama l.te regiones omnes pervafit;

2;,;. $4l.üta va.)r *eg;a VTertins; ) Fuit

quafi dicat, ergo o Romani, ut cc-

hic Pauli faltem in hac Epiftola ama-

nuenfis , poftmodum vero Iconii E

, am

piftis, ita pergite tueri hanc fidem

p?f.

iodque

& obedientiam.

copus, tefte Amphylochio. :

cerl.

a volij;) Proptervos , ac tantum

$

1. Salutat "vos Cajzs, ) Hic Co-

veftrum borum.

rinthius erat, quem a fe baptizatum

4mos.

Volo vos lapientes e]ä/in bono.) ld

fuiffe teftatur 1. Cor. 1. 14.. Ad hunc

rifi. )

miHOS

eft, prudentes & cautos, ne a bono

Cajum fcripfit fancus Joannes ter-

leg

quod accepiftis, feductorum illorum

tiam fuam Epiftolam Catholicam, in

dur-

dulcibus & blandis perfuaübn

qua eum ab hofpitalitate & miferi

cidatis.

'ibfls exe

dia in pauperes dilaudat.

901'-

) Re-

at

- Et ffmplices n wmalo. ) Rudes , qua-

Et uauiver[a Ecclefta. ) Q

-

uz 'fciliceïcl

fi nefcientes rnale agere, qui nullam

eft Corintli.

4

nocendi artem teneatis.

Artarius crottatis. )

Grece , o)'xovo'-;

ais

po64 comomnus , quszftor ,. cui fcilicet

od

20. Demé amtem. þ.afi:.) Au&(lïr' &

amator.

commiffa -erat cura publici . zrarii,

jicit;

i

Conterat [atanam.) Qui ma

Hic poftea Philippenfium fuit Epifco-

& incentor «ft diffenfionum.

giüer $

pus, & martyrio vitam finivit.

ueci:' 1

ub pedibus vefiris.velecizer. ) Iraut

E quartus ffdi:i'.) Ex noxpine none

-

ss

94

')EPIS'I"OLA. P. PAULI APOST. AD ROMANOS.

24 Gra

Amen.

tia .Domi,fli.nfoi'tti ]efq' Chrifti cum omnibus V'obiï;

z

25. Ei autem, qui.

potens eft vos confirmare juxta EVangä;

lium meu

m

z

| 5

n, & praedicationem TJefu Chrifti, fecundum tgje:

lationem myfterii temporibus aeternis taciti,

E

26. (Quod nunc patefattum eft per Scripturas Pro

phïetarüm

fecundum praeceptum aetern

:

cun&tis Gentibus cozniti ,

i Dei, ad obedj"tioncm «üdeiv)f in

:

.37. Soli fapienti Deo, per Jefum Ch

"

Duilu:

niï:um j ;:—ui. h(ï)yn.or. &

gloria in fæc—ul.a £æ0ulo?um , Amen.

*

*

quad Í

*

DI

de; &

& fit

:

/l?lt:

EPI-

u

x

nulla Jefl:'-conj'e&um idé T«eväii'v,"qui

Per jcr)ikmmi P;afb?ta;-um. )--Qu,i

Chiiftam, & ejus Eva

feripfit Epiftolam, | fratrem dici 1e-

dixerunt.

4

n g&iiq111 pre-

cndum.carnem,. — Vel frzzer , idem

]

eft quod fidelis; omnes enim Chriftia-

* Secuzdum prxceptzzmat'emibe-:;.. ) Ex

. mi tunc temporis fratres dicebantur.

mandato feu delegatione eterni Dei ,

(hri

facta videlicet Apoftolis.

1

Then

Q4- Cum omnibus vobts. ),Scïlicet fit.

Ei autem, 60.) Supple, fit honor

Ad. obeditiogem fidei.) Ut nimirum

?

. & gloria, ut patebit verfu. ultimo in

omnes Gentes Evangelium & «Chrifti

iimne.

fidem a

.

hr

" Cnfirziare.) Stabilire in. fide fufce-

diant.

üdiant , illique credant &obeï

r

pta, quod-dicit propter multos infir-

In cuntlis Gentibus cogniti.) Scilli»ceþc

quà

mos in fide, de quibus fupra.

myfterii. Clarius ita diceretur; My-

- Juxta Evangelium meum. ) Yd eft,

fterii, quod nunc patefactum eft, &

infide, quaadhgretis doctrine Evan-

in cunctis Gentibus cognitum.

|

L

elii mei , quo vobis predicavi Je-

7. Soli fapienti Deo.) Refpiciunt

i

u

m Chriftum ; fuum ergo. vocat E-

hec, & necuntur cum dictis num.

Pe

vangelium , id eft, a fe pradicatum.

25. & fenfus integer eft: Ei, qui

reto

Ez prsdicationum Je[u Chr.ff. ) Quod

potens eft vos confirmare in hoc E-

E

Evangelium meui

»

n e&þ«prla/edicaciro Je-

f

vangelio & przdicatione talis ac tan-

'ttps

fu Chrifti.

ti myfterii, qui folus eft fa

pieïls . fir

Chii

- Seeundum revelation

- n-:—)/tfer'ii,p &c.)

honor & gloria , &c.

Gall

- Senfus eft : Qua Évangelii pradica-

Per 7

[3

z

lum Chrsféum.

) Gloriam &

À

L.

tione revelatur , & manifeftatur my-

honorem Deo optare per Jefum Chri-

tüs ;

fterium omnibus retro feculis mundo

ftum ; idem fignificat ac optare Deum

F

Occultatum , & paucis cognitum..

agnofci, & coli' ab hominibus fecunz

B

96. Qaod.) Scilicet myfterium.

dum Evangelium Chrifti, id eít , fi-

de Chrfli fufce

pell

- Nunzc £^

1

ef atlum : €

7 .)- Pgrx Evange-

un

li. p'x'æ'divcationem..

mum profitendo.

pta, & Cïlilri&ianis—--

E

b

85

IT goe

i

.

5 vo*bis.

s

TPPISTOL

j " ./ :

Dunpe

Ü reve

b.

PAULI APOSTOLI

(K. ' xv

*

ætarüm

-AD.CORINTHIOS PRIMA. -

Ldei»)f i

CAPUT PRIMUM.

gnor &

Paulus Deo gratias agit de dotiis datis Corintbiis : ceterum dolet,

q

uod de baptizatoribus effent inter ipfos. Jcbifmata ,

gaudens quod — - -

offen-

mifju

s ad pradicandum 4xoangelium.: paucos baptizaverit :

dens etiam repro

batam mundi fapientiam, C? ele&tos fimplices : ficut

.

& fita efl [alus in Cbriffi worte, cuj

us pradicatio judicatur munda:

credentibus vero oirtus , ac [apientia ; ideo enitm con-

| jlultztza ;

ndi elegit Deus , me quis inje —

: temþtibjliä-' u

»

ts tpET

glorz'etur.

.' )-.Qui

wAulus vocatus Apoftolus Jefu Chrifti per voluntatexftlx--

T Pfæ-

Dei, & Softhenes frater,

ii g

2. Ecclefiae Dei, qu&

eft Corinthi,, fan&ificatis in

j.) Éx

Chrifto Jefu, vocatis

fanCtis , cum omnibus, qui invocant no- .

rqi Dá,

men Domini noftri Jefu Chrifti,

in omni loco ip

forum, & noftro.

jmirum

|.9. Gratia vobis, & pax a Deo patre n-oihf-o,

& I'meino' -Je.fq

xChifti

Chrifto.

'meo femper pro vo

: &obel

.4. Gratias ago Deo

bis in gratia Dei )

—

Geilicet

Jetu:

quæ dxa.ta Q& vobis-in Chrifto

m

L35

$o Qued

: My

n

Qcatus leofolm.)Vide dicta Rom. -

ut viri nomen aþud fuos ficiat fidem,

—i.

In n. I.'

& intelligant. Corinthii quicquid. hac

Fpicinm

Per weluntatem. Dei. ) Juilu, de-

Epiftola continetur, nonmodo effe ex

; f

Pauli fententia, fed etiam Softhenis.

creto & beneplacito Dei..

Q. Sanüsficatis in Cbrj/lb 7:/14)

hoc B«

i, qi

Et &'Q,äbbnes frater. ) Erat hic Prin-

ac tatte

ceps fy

n

j

:

agoge Corinthi converfus ad

Qui fcilicet per baptifmum luftrati ,-

Chriftum a Paulo, pro fide coram

veram a Chrifto fanctitatem, & gra-

19,. f

Gallioneproconfule acriter verberatus,

tiain perceperunt.

A&or. I8. 17. ac poft mortem rela-

Vocatis Sanülis. )

Id eft, vbcaciä ad

m &

tus inter S$:n&t s 23. Novembris.

fan&itatem. .

j Chri'.

3- Gra:i4 vo

Dauri

Frater..) Supra non femel. monui

tiplicetur.

bis, &fc.)) Scilicetg lþlxl-

fecut

omnes fideles eo tempore Fratres ap-

pellari folitos.

Porro Softhenem fe-

g gmria'

Dei, qua data ef) vo-

el.

3&, á

«cum conjt

u

non quafi Softhenes

di.) ldeft, propter gratiam

tjani

.Au&or fit-

piftolz ,

ut Paulus ; fed

Nomen gratiz- com/Ple&itur pmng'dq-

ält

N

-

96

EPISTOLA B PAULI APOST AD CORINTHIOS

.$. Quod in ornnibus divites fa&x eihs in illo; in omni ver-

Ir:

.bo, & in omni fcientia :

qui für

.. 6. Sicut teftimonium Chrifti cönürmatum eft in VOblS :

p

7. Ka ut nihil vobis defit in ulla gratia, expe&antlbus reye-

qulder

"lationem Domini noftri Jefu Chrifti ;

Y

autem

/

8. Qui & confirmabit vos usque in finem fine crlmlne, in

D

die adventus Domini noftri Jefu Chrifti.

pro v

«allh

9. a Fidelis Deus: per quem vocati eftis in. foc:letatem flhl

u

cnifi

'

5:24- :ejus Jefu Chrifti Domini noftri. -

-

10. Obfecro autem vos, fratres, per nomen Dom1n1 noftrl

Tj

16.

ïefu Chrifti, ut idipfum dlcatls omnes, & non fint in vobis

Íchifmata: fitis autem perfe&1 in eodem fenfu & in eadem'

fcio. |

5

fententla.

-

^

II Sl-

It

il

üum gratmtum ordinacum ad falutem

Syrus habet

Ma Ut nom deþ*zmammt

ïä;

I

vel propriam habentis, vel commu-

wllo ex . donis ipfus.

tur ell

nem

delium;-

" Expetlantibus: revelationem , f)' 6 )

-dn. Chrifta , Jefu. ) Per- Chriftum Je-

Interim.dum alium Domini noftri Je-

quafl

fum.

Nullum enim bonum falatare

fu Chrifti adventuim ex pe&tatis.

Qu

predic

*

datur a

eo hominibus , nifi per me-

Revelitionem. ) Adventum quo eit

pareo

ritum Chiifti.

manifeftandus.

I2

g. Confirmabit ves- ) Quantum eR

5. Divites fat in ommi verbo zO

e€x 1e.

g

lo adh

aentm.) Quafi dicat , gratias ago

?

aceh

- Deo , quod vobis per me, & Apollo

U.67ue m fnem.) SuIlcet vitz.

tiàm,

col)mfam exhibuerit predicationem ,

Sine ertmine. ) Sine culpa. In Grz-

Gj

& doctiinam Evangelicam, ejusque

co eft, d ytcyxNit8G , mmlpatas, quos

En

fenfum , & intelligentiam.

CIIlceE nenio* culpare , aut .criminari

qit ve

In ómni verbo.) Poteft accipi non

oilit, quafi crimen aliquod contra

dolen

de verbo prædxcatmms audito , fed

:

dem,

aut charitateni

Chrifti: com-

miferitis

tent;

de facultate alios. ]uvandl per verbi

ton |

prædlcmion em.-

Ia die adventus, &fc. ) ld eft, .ut

In i[lo.) Per illum, fctlxcet Chn&um

ín die adventus Chrifti ad ]ndxcandum,

6. Sicur. ) xa0ec, quod hoc' loco

fine ciimine inveniamini.

icat

quide

idém figmfv't:at: quod 31 à»; propter que,

9. Fideiis Deu:.) Quafi dicat: Deus

lol

vel qmäm rebus; fcilicet fetmone , &

qUI Verax e

& .iu promitfis fuis

fcæncm, qüibus dicati eftis.

conftans , VOblS auxilium füum , quod

hus !

N

Te/ftmamum Corifli confirmatum ieft

daie cepit , & deinceps fe daturum

v0bi;

2 voli. ) Id eft , hujusmodi donis

pr oniifit; non fubtrahet..

Chii

veluti certo , fïunoque teftimonio co-

In foctetarem frlid ejus. ) Socuecatem

nofcitur vos effe

fideles , ac fervos

filit hic. vocat Paulus. conimunionem

v

fiom

hrifti , ejusque fpiritum accepife.

dei, gratie, &c, qusx habetur in

eftis

lia ur vobis Bibil. def 7 in ulla gras

Ecclefía.

dele

£ia. ) ld eft, ita ut nullum gratiarum

10. Per nömm Dam:m.) Per Do—

& charismatum genus vobis defit,

mmum.

L

put

j

T

N

JS

5

-

Z

-

idhacpard d

:

nl x;er-'

Il S-ighxiü'catum g& enim mihi de vobis, fratres 'meli,' ab ivi"s,

u

- qui funt Chloes, quia contentiones funt inter vos.

N

12. Hoc autem dico, quod unusquisque veítrum dicit : Ego

O

| &

A&.

ls reye.

:'T- 2

-autem Chrifti.

quidem fum Pauli: ego autem.b.A-p;ollol: ego vero Cephae : eg

t

. Ig:24.

"

in?, it

13. Divifus eft C

hrifts?. Numquid Paulus crucifixus eft

pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati eftis ?

n

.

14- Gratias ago Deo mieo, quod

Pc'rumbaptiz':;Vi,*j[

&.

T

lnemmem' ve

cnifi Crifpum, & Cajum. -

I9.8.

üofri

I$. Ne quis dicat, quod

in nomine meo baptizati eftis.

| volis

.16. Baptizavi aütem , & Stephand domum: ca&terorum ne-

j

fcio, fi quem alium baptizaverim.

.egdem

Tl

17. Non enim mifit me Ch

iítus baptizare; fed evahgeliza-j

doPet

hrifti.-

n ,Si;

r6: dnon in fapientia vérbi , ut non evacuetur crux C

e—MÀÀ

i

18. Ver- i

7771

L 45— 45 qui fumt-Chloes. ) .V ide: - fit, u; hoc'ïqilgdefc paulum ,nöh ba-

- tur effe nomen familiz, velfeminz,

ptizaffe Corinthios , ceflerit ad eo-

d)

quafi dicat, ex familia Chloes andivi.

rüum bonum, id eft, ad evitationem

fuorum fchismatum, de quibus hic

)Rri j-

Conten:iones. ) Scilicet fuos quisque

predicatores , .vel baptizatores aliis

loquitur Apoftolus.

per contentionem przferebant.

— €ifpum. ) Crifpus apu

d *Corimhio;

'qvo d

I2. Ego au/em .4pollo.) . AMiqui Apol-

JudeorumArchifynagogus fuerat quem

iimf d

lo adherebant, & fibi illo magiftro

: Paulo przdicante credidiffe Domino

placebant propter hominis eloquen-

cum omni domo fua fcribit'Lucas,

j

/tiam, qua valebat:

A&. 18. 8.

j Gre-

N

Cepba. ) ld eft, Petri.

- Cajum. )

Hofpes 1hi'(—: erat Pauli.,v'

» quog

Eso astem Chiifti.) Paulus hoc ad-

ut ipfe ccftatur Rom. ultimo. n. 23.

minarl

dit velut bene, & chriftiane dictum,

vide ibi dicta. :

contta

dolens quod :non omnes idem dicé-

"^ I$. Ne quis dicat ,q'mwl dm nomine

£om

meo, &c.) Grwco eft, s r igo»,

rent; erat enim hzc vox veritatis,

non fchismatis.

gïoy..a. ÉBanTio a, in nomenweum bapri-

H u

13. Dvvifus efl Chriflus? ) Quafi

zav, . Ne quis-calumnietur, & di-

dicat.' Num plures funt Chrifti , alius

cat , quod vos baptizando tranfcripfe-

ldüm,

rim in nomen meum ,. & de me Pau-

uidem Pauli, alius Cephz ,. alius

[]eus

Apollo? An,unus eft;

j qui áb omni-

lianos vocari voluerim, tanquam meo

; [üis

— bus predicatur.

baptismo fan&ificatos.

Nenquid Paulus crucifxus eff pro

16. Stephane domum.

y Scephana vir

qnod

-

erat Corinthi celebris, quem . proin-

um

vobis? ) Quafi.dicat : Nonne unus

.Chliftus pro vobis crucifixus eft,

de a fide, & charitate laudat Paulus,

item

non Paulus, aut Apollo ? nonne in

cap. I6.

.

.

nomine Chrifti, non Pauli baptizati

$; quem al

nz Bapiizaverïäy. » $ciz

ynettl

licet e Corinthis.

yill'

eftis? cur ergo Chriftum, & ejüs fi-

TE

deles in varias partes diftrahitis ?

I7. Ne» me miit baptizare.) Sc

De

IQq. Gratias ago Deo, . €&c. ) Deo

cet principaliter , nam primarium le-

g;aþizts agit, cujus providentia fa&qm

: gat.ionisx mfeæ munus eft predicare.

v

X

,

$$ ^ EPISTOLE I. B. PAULI AD-CO-R;NTH[O& |

31

18. Verbum enim crucis pereuntibus quidem 'Rultït.ia,e&';,, E

sRom. jiis autem , qui falvi fiunt, id eit nobis, e Dei virtu: eft.

Dai vit

- 1. 10-

IQ. Scriptum eft enim : f Perdam fa

$(

f Maie

prudentiam prudentium reprobabo.

pientiam "fa;pientinuxm 9&

;

&qu

29-14.

461

£ Ifaiz

20« £ Ubi fapiens? ubi fcriba? ubi conquifitor hu

jus fäeculiz

mult f

33.18. Nonne ftuitam fecit Deus fapientiam hujus mundi?

3

-

L

21. Nam quia in Dei fapientia non Cognovit mu-«

dus per fa-

multi 1

pientiam Deum :-placuit Deo per ftultitiam

Qs

praedicationis fal—

vos facere credentes.

Aiu:

füpient

48. ]

22. Quoniam , & ]udæl figna peþun-

-*, & Gfäedi ffapierïtiäiäï

quarunt:

que n

23. Nos autem prae

c'ïicamus: Chriftum crucifixum : Judaseis

aT

2

quidem flcandzïlum, ?'entibus: autem üult'itiam 4

tiobis |

|724. Ipfïs;

ptio:

"Nem in : fapiejztid verbi. ) Affe&ata

predi cationem

D

po&olioi'uting,g & glg?

pe cred

eloquentia , & fermonis ornatu.

riam Evangelii.

flam eu

Ut mem evacuetur cyrux . Chvifli.) ld

Stzltam Jecit. )

Ideft , offen(lïi* ; per

&[t, careat vi fua, & inanis redda-

lucem enim-Evangelii errores pluri-

tempora

tur, tum putant homines fe falutem

mi veterum philofophorum patuerunt.

Gestil

affecutos , & fibi perfuafam efle fidem

Gentilib

cet ofte

21- Ip faprentia Def.) Quam fícili-

n

hominer

Vi humanz eloquentiz , non vi paflio-

*

dit in molitione , & guber-

nis Chrifti. Hzc fuit orico fchisma-

natione mundi.

mundi f

tis inter Corinthios dum aliqui fePau-

Mandus,) Mundt hujus fapimiteä;,,

2f

li fe&tatores. profitentur , ^alii vero

Per fapientiam.) Eft. Metonymia ,

10 qi

funt ad

Apollo , qui eloquentia magis valebat.

id eft, per mundum, tam fapienter

I8. Verbum crucis.) Sermo de cru-

conditum, & eleganter defcriptum.

five Gr:

ce falvatrice , five quod per crucem,

Per ffultittiam |predicatwnis.) per-

Qrij

& paffionem Chrifti redempti fimus.

predicationem doctring...crucis

* - fe divin

mundo: ftulta. videtur.

qua

bentem,

Pereuntibus ffultitia efl.) Incredu-

lis, & perverfis hominibus, ideoque

'Q2. Judas fégma petunt.) Id efï,

2y ,

perituris, ftultitia videtur.

Judzi rebus admirabilibus aflueti, quae

(u,

. Quelan

- is qui [alvi funt.) Eledis a Deo.

in lege veteri divinitus olim contize-

Des virtus eff.) &rm(.ug . poten-

rant, figna & prodigia expetunt.

Bapie

tia, robur, fortitudo.

Grac;. faptentiam . quarunt. » Grzci

mang [

g. .6c

z

autem folam fecCtantes rationem natu-

i

E g

juxta LXX.

"iptum eff emm) Ifa. 29.14.

ralem, requirunt humanam fapien-

tdem.

20. Ul-i]ï«yims.?

) Phiïbfophus Gen-

ti«m, id eft, philofophicis rationibus

! imp(

tilium.

do&e & diferte propofitis. perfuaderi

org

Ubi fériba ? ) Do&tor Judzorum.

volunt; & fi quid ratione aílequi ne-

-

N

Omni h

Cangug'/itar Jetculi. ) Phyfï CuS, - qui'

queunt, quale eft myfterium crucis ,

t f;

ftaturz & mnndi arcana curiofe fe-

non reci

piqgt'ï fed explodunt ,&,igri-

* ^Mpm

Gatur ; Gr. eft, ev/urarüc, difpstator,

dent.

D

265

fcrutator. Quafi dicat:Abjecti func Phi-

.93. Judats quidem. fcandalum. ) Itz;

f T4're;

lofophi & Scribz, omnes mundi fa-

loquitur Paulus, quia crucis oppro-

ts "m

pientes depreäïï, & confufi fünt per

brium Judæos turbavit, & impedivig

Qüque

«

iij

-

L

E

-

OCAPUT .

89

;

itia ef: ,

24

. Tpfis autem Vocatis—.]udæis,x atque foræ,cisslï Chriftum

*

Dei virtutem, & Dei fapientiam ;

25. Quia quod ftultum eft Dei, Sapi

entius eft hbminibüsl:

& .quod infirmum eft Dei, fortius eft hominibus.

i

.

E

5

L

26. Videte enim vocationem ve

ftram , fratres, qui

a non

& ]

multi fapientes fecundum carne

"N

*

m, non multi poténtes, nþg

;p'är f

multi nobiles:

A,

funt muudi elegit Deus, u£ confundat

-»;n'i;fal-a '

j

..27. Sed, qua ftulta

fapientes, & infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia :

28. Et ignobilia mundi, &

^

contemptibilia ele

*

lentlam EI

git Deus, & ea,

" qus&e non funt, ut eaj qua funt, deftrueret:

Juleis

- 29. Ut non glorietur omnis caro in confpe&u ejus.

D

3

30. Ex ipfo

autem vos eftis in Chrifto Jefu, qui fa

&us "eft;

redem- ; Ter.

Tpfis

mobis fap

*

ientig a Deo,& A juüivt-ia',j& fanctificatio, &

ptio:

.. 31. Ut 2355.

& glo-

j

l'-'l-ebc':l.'ederent : Putabant enim Mäf-

Quia nom mult fapientes fecundum

fiam cum majeftate venturum , &

carzem.) ld eft, quod non multi hu-

d pt

g pluri-

temporaliter regnaturum.

mana fapientia przditi, fcilicet voca-

"Uüertfite

"Gentibus . aurem. ffultitiom,

r Nam

ti funt.

- Gentilibüs ftultitia videbatur docere,

Poreztes.

8l Secuhdum fzculum.

n [cii-

hominem crucifixum effe Deum,; &

27. Qua jhdta funt ngndi.) Quz

glleI'T

mundi falvatorem.

-

ftuka a mundo putantur, eos quos

ien:tes;.,/

- 94. lp[is amtem "vocatis , tfc.) lisve-

mundus fimplices, & tantum non fa-

.ro qui divina przdeftinatione vocati

tuos exiftimat.

bnymiï L]

funt ad fidem, five Judzi illi fint,

uferma mundi,) . Eo

vs fcili-cet qüi

rpienter

five Greci, id eft, Gentiles.

"ia mundo -nullius

futtt»

Meffiam in

. aqt eifiguæ fgnc

Chriffum Det "virtutem.

potentia.

- . fe divinam virtutem & pot

Fntiam ha-

. -98. Imobilia mundi. 2

I

nobiles &

squ -

bentem.

obfcuros, ideo

&

ej. ) Illa

tihilo habitos.

que defpedtos & pro

:

^

d eüi

95. Quod féuitum ef D

i q

crux, qu& hominum judicio ftultitia

1

"Ea qu& non funt.

)

) Id eft, abje&ak,

quzdam reputatur.

que vilia funt, & pro nihilo repu-

yntize

Sapsentius eff. bominibus.)

CLIiViS hu-

tantur.

nt

dit éa qua funz deffrueret, ) Id eft,

Graci

manz fapientie anteferenda eft.

ea

gt«

Et quod infer mum ef Dei. ) Et hzc

uze habentur in pretio everteret,

eadem craux, quam fubire infirmitatis

X

fapientes'fcilicet , & potentes mundi.

äpiepe

"& impotentiz effe videtur.

2

Ut non glortetur , 6c.) Utnul-

nibus

Fortiss effh bominibus. )

Fortior e&

lus gloriari poffit fe propter corporis

adei .

aut.animi dotes, aut externa bona,

ynme

Y

X

. omni humaná fapientia, & potentia;

nam fapientiam philofophorum , &

nobilitatem, divitias, &c. ad

»

i

Chii-

rucis;

regum potentiam fibi fubjecit..

: ftianismum vocatum effe.

CIffie

26. Videte ehim wocattonem "veflram

( *0iphis caro.). Nullus mortalium.

23

fra'res.) Videtis enim, opinor, fra-

So. Ex ipfo ves '?j?i!,' &c.) Quic-

) li

tres, quz fit vocationis veftre ratio,

quid eftis, Dei beneficio eft

3

)PIO-

quique ex vobis prxcipue vocati fint.

is , idgue

diril

JErli, cutn Com, Meuoch, . Tom. VLI.

. per i]gftftn :Chriü,um.

L

h

90

VEPISTOLJE I B. PAULI AD CORINTHIOS

i Jer.

U

31. Ut quemadmodum fcrlpturn, eft: zQul glonatur, in Do-

tute De

923 mmo glorletur.

£

CAPUT II

65

2Cor

trero fX

T Ojiemlzz Paulus " fe Clarzjlum &? bunc cruczfixum, Inmagna moc?e-

. delrot

/lm "verbisque fimplicibus pradica[Je Corintbiis : quamquam per-

7Se

feä?zs loqueretur etiam [apientiam mundo ab[conditam, que Julo -

dlta ef

noftrat

Dei fpzrzm cognofcz pote[? : animalis enim bomo mon

Q

gercipit , que Dei Junt.

C0gDoY

aSup. T.

T ego, cum vemfï"em ad vos, fratres, veni 4 non in fubh-

$t

I.17

E

ris aud

mitate fermonis, aut faplentlæ, annuntlans vobis tefu-

3

momum Chrifti.

Deusi

1o. ]

4. Non enim judicavi me fcire. ahqmd 1nter vos, m&]efum

&

Chrliïum & hunc crucifixum.

füs €ni

& AG.

5. DEt ego in infirmitate; & timore , & tremore multo fu1

I5.I

uissetescrg

apud vos;-

c2Pet,

4. Et fermo meus, & prædlcatlo mea, cnon in perfuafibili-

vurtufibu

Watet,

L16. bus humanze faplentlæ verbis, fed in o&enücne fpiritus , &

5. N

|!

V]I'tUtlS :

"

5Ut

Non nit

-—

tribuatu!

2:3: ) Sclhcet Chriftus. .

latione & perfecutlone

Vel ponus

&ed ii

Fattus eff nobis fapientia. ) Datus eft

fenfus eft, magna cum demiffione; at-

ü &

Evanoe

nobis a Deo, ut vi ac merito ipfius

que . humllrtate chriftiana, :

emnem fapientiam, juftitiam, &c.

Et timore, $ tremore.) Mere humx-

f. 54

confequ&mur

litatis. & moleftiz comitibus.

& fec

31. Ur quezadmodum jl'rtptu/n eff.)

4. Ef /Erma meuss., é6fc.

Id eft,

l,

Jet- 9. 22. non verbis tamen usdem,

oratio mea, qua ufus fum in prædl-

T trad

fed fenfu.

cando Evangelio.

Intey

Thaots

Qu g/ormtur, im Domino g[or;emr )

Non im perju.zfä:/:äus, &c. ) Id eft,

tam fl

. Id eft, de Dei in fe benignitate.

non fuit in exquxfitls ad perfuaden-

I. IN /üä/mnmte fermoni:. )Ornato &

dum humansz fapientie verbis; in his

N i

enim excellebant, & Paulum fupera-

]/777

fublimi dicendi genere, quo.fa-

bug'ity

plencmm oftentarem.

bant oratores & philofophi , quierant

Wbra

Tofimonium Chrifi. ) Evangelmm $

Corinthi.

quod eft Chrifti teftimonium; namin

Sed im offenffone fp/rztu: & virtutis. )

hojus f

Sed nitebatur veris & firmis rationi-

B

eo divinz fapientie & majeP:atxs my-

potenti

fleria confignaca funt & teftata.

bus,

ugz cum rem certe dperteque

5

Qm [

Q. Nom enbm judicavi mt.[cire ah-

conclu

1

erent, tum fpiritualem ac- di-

traafeu

quid, &5c.) Non magnifeci ullam

vinam potentiam , fapientiamque faci-

aliam feientiam , quam Jefu Chrifti

le. demonürabant

VMel fenfus eft,

781

ita fe ceffiffe. Paulum, ut. fpultum,

ahorum effem 1 ignarus.

€rucifixi , ideoque me ita gem , ac fi

&WW

hoc éft magnum zelum , & charitatis

——

Et. ) Pro :faque

affectum exhiberet , cum chriftiaria fa-

Pfovec

r mfrmm:e )In ærumms, tribu-

pientia conjun&tum, & que dicebat,

Cltaj

L

-

*

CA PUT IÉ -

ot

E

-« $. Ut fides ve&fajnon fit in fapientia hominum, fed in vir-

L

tute Dei.

7

;

-6. Sapientiam autem

ldquimur.inter perfä&os 5 lfap"ientiam

Vero non hujus fzeculi

'nzzfmoile-i

-

À

,gnequg principum huju:s: faeculi ,. qgi

" deftrauntur :

*

i pyr-

N

7. Sed loquimur

Dei fapientiam in myfterio, quae ab'vfconq-v

dita eft,

4

quam præde&inavit Deus ante fxcula in gloriam

74

s

noftram,

*

z

i

.8. Quam n

emo principuin hujus feeculi cognovit : fi enim

L

-cognoviffent, numquam Dominum gloria crucifixiffent.

aITatee |

n fubl.ff

9. Sed ficut fcriptum eft : 4Quod ocu

lu

^

s non vidit, nec au-

ris audivit, nec in cor hominis

]s te-&i-

Deus iis, qui diligunt illum :

Y

*

Io. Nobis autem revelavit

iJclum

Deus per fpiritum fuum : Spíri-.

profunda Dei.

Jito füi

- tus enim omnia fcrutatur, etiam

2

II. Qïuis

virtutibus

"

, hoc KePc miirac*ulis, cogfïf.

;

Quam pmdefi';gm)itbeu: ante f&eu'a.)

afii

maret,

Quam fapientiam id eft , que confi-

tus, &

S. Nem fit in fdp;mri« hamz'mmz.)

Jia fapientie fue Deus ab zterno pre-

finivit , ac decrevit exequenda ín tem-

od

-

s Ut

Non nitatur humana fapientia , nec iil

tribuatur veftra converfio.

pore, quibus nos adduceret ad glo-

Sed im virture Dej,) Sed in poten;

riam adoptionis filiorum.

g]'pofius

tia, & efficacitate divini verbi

9. Qz«m. ) Scilicet gloriam.

pne, d-

Piinezpum bhujus faculh. ) Pilatus,

Evangelii fundetur.

*

ic huinl«

6. Sapientiam autem lo uimhr.) Id

Annas , Caiphas, aliique principes Ju-

deorum.

eft, fecrctiora & altiora fidei myfte-

E

$; emim aagnbfw]änt.) Dei fapien-

Id eüæ

ria tradimus ,/ & docemus.

tíam , vel gloriam, ejusque per Chri-

l prædl

.

Inrer perfedtos. ) Perfectis, id eft E

- magis profe&tis, qui capaciores funt

ftum predeftinationem.

i ol

| Nunquam Dominum gloria. crucifixif-

-tam füblimis doctring.

fenz.) Scilicet Chriftum, cujus me-

uaden

Non bujus faculi,) Nonhumanam.

rito nob's ab xterno przdeftinata &

j)

jn his

Principsum bujus faculi-) A& dzmoni-

fapera-

businvectam, qüi principes funt ce-

preparata eft hec gloria.

mebrarum harum. Vel per principes

, 9. Sed. ) Scilicet abfcondita fait eis

I"i grant

lizc. gloria.

" hujus feculi primores intellipit, qui

Q Sient feriptum -

æc) Ifa-—64- 4. E

riatis.

inter homines fapientia, opibus, vel

Nec i cór bominis afcendit.)

rationi-

| potentia preftant.

in nientem hominis non venit.

Id e'&,.

Qwus defiruuntnur. )

Ideft, æbolenmr,-

.'-

erteqlfe :

30« Nobis. aurtom revelavit ,. 65c.)

.ac a

trmfeunt , evatiefcunt.

Quafi dicat; Qiuam etiam. nos igno-

; haci

^ 9. Sed lo'qzzimüi Dei fapientiam in

raremus, nifi Deus per Spiritum fuum

g &h

myfefioy 6c.) Quafi dicat, fecreto

nobis reyeluffet; hic eft enim spzrtur

ritum 1

ap'd paucos, fcilícet ad eos , qui

Sanüus 2tem , ait Dominus ad Apo-

ari[ans

provectiores funt, fapientiatn hanc óc-

ftolos , Joan. 1q. muffet Pater in na-

a

cultam & grofundïam loquimur.

wzt'rgc m ile v*o.? docf&it emníd ,

i^

*

-

-

p

á

L

E

1

X

92

*'-EPISToiæ I. B. PAUm AD *cöka*THIfOS :

E

v Quis enim hOminVumwf'cït, q'uæ*'funt hominis nifi fpiritus -

hominis , qui in ip

a

s d

vit , nifi fpiritus Dei.

(o eft 2 ita, & qjl1æ Dei funt, ne

à

i

mo cogno-

*12. Nos autem non fpirit

um hujus mundi accepimus, ,—fedx |

Spiritum,

qui ex Deo e& ; ut íciamus, quae a Deo donata fqnc

j

d

Corin;hi

nobis :

eSup.

I3. eQuze & ]

ho f

I.17

;)quimür* non in doétis humanze fapientiæ

trani, C

verbis, fed in do

2.14

Grina fpiritgs, fgifi»t—ualibus fgiritualia com-

filusqu

Petr.

ggrantes;

L]

I4. Ánl

malis autem homo non percipri't ea,quae ffuxntvs-pir'i;*

'male |

;.16.

tus Dei : ftultitia enim eft illi

«

|

&

,. & non poteft intel.l«ig.ere.g, qüig, ;

fpiritualiter esaminatur. '

z

15. Spiritual

is autem jud-icat:—omniä ;& ipfe a ne'mirig judi-

^

catur.

.E'I

16.fQuisi

&L

J Seru£atur.). Penetrat & Ipärfï cit.

utentes verbis arte compöficis, ,nec

Xtis : f

Praf

oratione

*

uzda Dej.) —Maxime abdiFa.Dei

per humanam fapibgcïam in-

$, (

myPceria. :

ftructa.

nales

II. Qm': enim /aäminun; fese , quafunt

Späritualiä'u:

: /þijit:i;l;a caþzparkn-

hamigzigz &7c.) Quafi dicat : Quemad-

fes.) Quafi dicat : Spiritualia per

4 (

modum ea que funt in humana men-

fpiritualia explicantes , & accomodan-

tem: ]

n

te recondita cognofcit Spiritus , id eft,

tes myfteriis

explicandis cogvepie'n—

lo*

mens & intelligentia, que intima eft

tem fermonem.

sl

in homine: ita qua. funt. Dei, & ad

dedit

ejus naturam , aut providentiam , &c.

I?].., dnimalis xmiem;—b.om,o.) Qm fci-

licet fenfus tantum & nat

urale lumgn

6

pertinent, novit Spiritus Dei, " qui

rationis fequitur.

dit

eandem cum Deu naturam habet &

C Stultitia enim eft. illi.) Nidenturilli

cognitionem.

I2. N?s antex» »non k-

abfurda, & cum ratione pugnantia..

16

!

uitum. bujus

Spiritnaliter. examinastur.) Id eft,'

m

mundi accepimus.

]de

,

non fumus

fpirituali intellectu , & lumine fidei

vinibu

inftituti fapientia mundana & fzcu-

examinanda , difcutienda &

lari.

:

da funt.

-

x

s

di jüdicag-

Qu

te4t el

Sed fpiritum Qui'ex Deo

e

i

e-) Id eft,

I5. Sþir;;l;dll-l autem. ) Judicat ,

1 Smj

Spiritum Dei.

Omnia p

thente

Ut feiamnms . qua « Deo donata /;"Zt

er fidei lumfsn difce'rnic' &

nobis.) Quafi dicat : Hic fpiritus re-

intelligit.

«& 6j

velat nobis que & quanta bona a Deo

Er spfe a nemine juJicatur.) Qui -

videlicet non fit fpiritualis ; nullus

W

nobis donata fint, nimirum tanta,

enim qui intelle&um in obfequium fi-

quanta nec oculus v

ikdic-, nec auris au-

dei non fubmiferit ,. & lumine hoc fu-

dum

divit, &c

l

pernaturali illuftratus non fuerit. de

U

.I9. Qua &5 loguimsur. )

Id eft, Quæ

doctrina , quam fpirituales homines

eadém tradimus.

hoc eft, fideles, coleftis luminis par-

otnibus. -

aliis , fed Jop paiíun

ticipes ,, tra

Iem

dunt, rede jqfli;are po-

N

Nen. f(x da&is? &« ) Id et, non

telt..,

N

E

N

*

93

CA Pb U 'r'* I & Ilf

fpirits

16. fQ

nis enim cognovit fenfum Domini, qui ihfh*uat eum ? /Sap.

z

3

Cogno-

.. 13-

Nos autem fenfum Chrifti habemus.

-

lfaie

-

. 40-I13-

iüs*,' fed

à

CAPRUT I .

ROm.'

ita füat

x

1

Corintbiis adbuc carnalibus mon potuit Paulus pradicare recotidi- 11-34-

1a fidei myfleria,; contend«bant enim de bis, qui tantum minifiri .

plentie

erant, cum [olus Deus po[fit gratia ; ac voirtutum dare incrementa,

b cgm-

folusque Cbriflus fit fidei fündamentum : [uper quod.quis bene, aut

t Spiri-

male fuper «dificavo

erit, patebit in die exauitis. — [Non e[f *uto-

5 quia

ldndum Dei te

mplum quod fumus nos, nec in Det. — —

*

*

minifiris gloriandum.

: judi-

'T'ego, xfrxätres, non potui vobis loqui quaiï fpiritualibus;

fed quafi carnalibus. "Tamquam parvulis in Chriftoy

: | E

2. Lac vobis potum dedi,non efcam : nondum enim potera-

ls ,. ,ne'cl

tis: fed nec nunc quidem poteftis : adhuc enim carnales eftis.

.. 4.. Cum enim fit inter vos zelus , & contentio : nonne car-

tiam i«

nales eftis, & fecundum hominem ambulatis ?

at

4. Cum enim quis dicat: Ego quidem fum.

É

í

Pauli, alius au-

alia pet

yodáne

tem: Ego Apollo, non

ne homines eftis? Q

;

uid,.i'gitur eft Apol-

lo ? quid vero Paulus?

L]

2

.

nvepien-

t Dominus

s. Miniftri ej

us, cui cre

digi&iæ & '.unic'uixque ficu

*

Q

dedit.

e ]umet

entum v'de-

t: fed Deus increm

lt.

lgntafiz Apollo ri'gai/i

3

- Itaqgg

ntarill

jantia,

x 16 Quis ekim cognovit j?nftgm Do-

enim hujus/modi cibi & doctrina ca-

&

Id eü, j

ami . quis humanis tantum

P

aces eratis.-

fe fidei

mini? 9)

,-3.

Zelus.) Invidia, & ftudium þartiumi.

.viribus confilia Domini cognovit?

| Secun

dum hominem ambnlatis.) Miedu

udicat

Qui inffruat eum.^ Syrus, wt de-

ceat eum.

,

humano'& ca:nali, non fpirituali.: .

Sen[um — Chrif

4 bhabemus.) Id eft,

- Ego fum Pauii. ) Scilicet fe&ator.

lidicät !

Nonne bomines eflis ?) |deft, huma-

dC

mentem, & intenigentiam, nimirum

nis affe&ibus & carnalibus obnoxii.,

.ex ejus revelatione.

. Minifiri ejus , €$c.) In Greco

Q d.

r

Lirnalibus.") Id eft , carnis fen-

fum adhuc fequentibus » noü-

eft , Nifé miniflri per quos credidifhss, -

aj]us

[

dum plene fpiritum..

À

Et unicuique fecundum quod Dominus

um f«

Parvaulis 15 .Clyri/?a-.i

dedir.) Miniftri funt div.rfa " haben-

hoc l-

) In Ch;*i&i my-

tes minifteria , pro ut cornmunis eo-

ait d

&

fteriis adhuc rudibus.

rum Dominus cuique dedit.

omine

Q. Lac voli: potum dedi.) Humilio-

3

- rem ac fimpliciorem do&rinam.

- 6. Ego plantavi.

4

Scilicet vos in

j pl*

Non efcam.) Non cibum.folidum.

fide, primus enim omnium Chriftum

e 0*

- vobis annuntiavi. .

Nondum enim. poteratis. ) Hf)nduln

94

-

| EPJS'FOLE I B. þAth AD gogïüfaxos

-7. ltaque neque qui plantat, eft al

iquid, neqpä qui ,ri,gatg

, Ut

. fed qui incrementum dat, Deus.

*

dedarib

HP fdl -/'

8. « Qui autem plantat, & qui rigat, unum

f pnt; . b Unus quis-

ur

gle fit

61.15. que autem

i

14 3

2Niatt borem.

:

propriam mercedgæ accipiet fecundu;p, füum la- -

,

I6.I

od

dem a«

R

,l.

[) x

9. Dei enim fu

1. 8

*

^

2. 6.

dificatio eftis.

f

vus €

lat.

1o. Secundum gra

tiam Dei , llqæ data eft Bnihi, ut fapïäaä

16 ^

6

5. archite£tus fundamentum pofui: alius autem fuperzedificat.

t m v

Unusquisque autem videat, quomodo fuperecedificet.

Jp3

11. Fundamentum enim aliud nemo poteft ponere, praeter

Doss. :

id, quod pofitum eft , quod eft Chriftus Jefus.

dbl

.12. Si quis autem fuperzedificat füper fundamentum hoc,

inhoc

; ftipulam, .

aurum, ':aljgeütumï lapides pr'etiOfOï? ligna, foenum

1j

um

3. Unius-

D

Gs

pr?l/a rigrz'vt;t.n)xRingre ; etdee. .. Semrzdmþ grati'ar);ï: De, , €&fc, )

-

rinz Chriftiane jam plantate. &fun-

Quiafi dicat , non mea eftfabrica Ec-.—

quæ met

Tum , d

datz, fuperaddere precepta, quibus

clefiv Corinthiace , licet enim ego .

illa confervetur & augeatur.

quafi architectus prima illi s fundas '

- La

- Sed '"Denus incrementwm. dedit, ) Id

menta evangelizando jecerim , tamen-

pv

eft, interius dedit vitam , & vigorem

quicquid ego in ea £eci, non meis,

autem c

gratie ad crefcendum & adolefcen-

fed g.atim DJei viribus eifeci, itaque .

Ligna

dum in fide, virtute & chrifti.nifino ;

Ecclefix veftrx iabrica, non miht

tam pi

Toc entm folius eft Dei.

fed gratie Dei trióuenda eft.

;

pompx

— .. Neque qui plamiat ef altquid, & c.)

Adus autem faperadi/eca:. ) Quicun-

nonad

Quia licet foris fuum exhibeant mi-

que poft meum difceiium ad vos ve-

I3.

nifteiium ,. non tamen actione fua in-

nerunt, uf vos in Chriftiana fide &

efft.)

teriorem attingunt affe&um , vel ve-

doctrina erudirent, ii, quia fidei non -

do pro

etationis in' naturalibus , vel fan&i-

adverfantur, fed,fua addunt ad.ea.

appar

D

cationis in divinis; fed illam quidem

* Die

qu£ a n.e dicta funt, fuperzdificant, -

efficit natura Deo auctore, hanc ve-

Unus tt.z'sque Tdeat quomodo fkperl.

xq fibi foli Deus refervat.

dificet.) ld eft, qualem doctrinam fu-

tevela

9. Qui autem plantat , Ó qui vigat

peraddat, ne forte ex fxci lari philo-

unum [unt.) Id eft, ambo non aliud funt,

-

p

ateb

fophia, qua videntur inftructi , admi-

quam miniftri unius &ejusdem Domini.

fceant aliqua difientanea veritati 4&

Y

j

u

2

Adjutores.) Cooperatoxes:

fimplicitati Chriftians.

B.

«

Dei emim agikcultura effis. ) Quafi

XIs Fundamentum enim , 6c.) Qua--

DAT

dicat, primariüs iftius apricultor eft

D

fi dicat, nam fundamentum quidem

tU

: Deus; femen eft gratia , tractus funt

aliud ponere nemo pot.ít, prater id

prob

bona opera, Deus colit interius per

quod ja&um eft a' nobis; quod Rihil

Opete

Ípirítum. Paulus & A

«

aliud eft,

üam Jefus Chriftus , cu-

dum

exterius per Vocem.

po'Il-ro juvant

jus. vobis

:

dem & dottrinam

: m'ga'-

m

Dei adiffcatio effis. ) Deus ä&;pl*ï—*

predicatione-propofui.

)

marius àrchitetus , Paulus vero &

I2. Zdutum argen/um , lapides ;rät'ip-r- ,

Qyis

Apollo illi fuþfe;viïmtf.

| [os.) Solidam fcïilic'et do&ri-nam,rö

pes

4

L4

F

-

-

4

-

CAP UT 1;1'.

95

ii rigt,

434. Unius&uiüsq-ue opus manifeftum erit: Dies enim Domini

declarabit;

'ndSquiQ

.quiaig igne revelabitur, & "gnivqscujusqvt—le opus

it

[oum h-

-- quale fit ; ignis probab

*

*

I4. Si cujus opus m

-

"

anferit , -guod» fuperäedi-ü'c;ayit . merce-

'dem accipiet.

&i"s-,'Dei

15. Si cujus opus ar

f

erifg,detrimentum patie'tug ipfe autem

[ - falvus erit, fic tamen quaft per ignem.

P.

füpiens

- 16. Nefcitis , qui

plum Dei eftis, & Spiritus Dei habi-

:difi&c'at.

a tem

tat in vobis ?

I7. Si quis

,autem telrhpl,um Dei violavei-it, di'fperdet,illum

c Infra

prater

: Deus. c Templum enim Dei fan&um eft,

quod eftis vos.

etur inter vos fapiens effe

6.19.

t

18. Nemo fe feducat: fi quis vid

2 Or.

1 hoc,

in hoc fzeculo » ftultus fi

at, ut fit fapiens.

6.16.

Md

pulam.

eum.

J

"us mundl ftalti

itia eft apgd D

N

uumpuecz ]

Unius-

9. Sapienti.a eninæ Tu

Scri-

D Uf-)

rica Bc-

" que inerifto habeatur iïrï p.retio, ut aue

Xböris & induftis fructum feret, &

t

juftam a Deo boni operis mercedem.

m &

rum , argentum , &c.

Marroreos ,.

t d5. Deirimentum patie*fur.) P,,aana

" fünda-

Lap:ide:

precofos. )

. Litteft

-porphyreticos , & hujusmodi , non

mulétabitur operans , ita tamen ut

aueem. gemmas 3 .adamantes

, «C

falvus fiat per ignem illum purgató-

T

Do&ri-

rium , fignificat Apoftolus hac fimi-

itque.

Ligna, jesum, ffipulas. )

litudine ardentium flipularum , &c.

quilt,

nam pravam ,

aut inanem, quz ad

uniendos effe doci

P

ompam , & oftentationem referatur,

tores , quifidei Chri-

nona

d folidam audientium utilitatem.

[

i curiofa fuperzdificant.

Docet fal-

[&ïcun-

vos fore, fed ficut eos qui ex incen-

05 V&«

13.

Unigscujusque | opzs manij effum .

ide &

erit. ) Cujasque opus t

andem aliquan-

fa domo elabuntur, & ambufti per

'do proferetur in lucem ,

& quale fit

ienem tranfeunt.

l o

16. Neftiris , 69c.))

Docet Chri&ia-

ad. e

-apparebit.

A

.

*

nos templum Dei effe, quod proinde

Cant.

: * . Dies Dom:i

-

z;.)ld eH-, extremi judicii.

»

"ia inigae revelabitzr. ) Ipfa dies

falfis do&rinis prophanare netas fit.

p«

revelabitur quod fit. Domini, id eft,

- Habitat i2 volis. j Per fidem , gra-

unfi

tiam, charitatem , & doría fua.

phllo-

P

er ignem conüagrationis mondi ap-

17. Difperder.) Mile perdet , «ter-

adm

rebit quod. fit dies ivinz ulcioqis

:

- judicii.

nis addicens fuppliciis.

fl

Et unius cujtsque optes s d.

) Senfus

I8. Nemo ft feducat. )

. Ne (iuis fe

ipfum decipiat.

/

Qi«

eft, igne conflagrationis , quo Deus

$ quis videtur

* jnter vos fapiens ef-

utetur tanquam | juítitiz? fue miniftro :

ídei

probanda , & purganda effe cujusque

fe , &c.) Sapientia fcilicet & eloquen-

2Ui

opera, quod metonymice intelligen-

tia feculi hujus Rhetorica, Philofo-

pilul

phica, mundana, terrena.

Cl«

dum efít, quia nimirum ipfe operans

uretur.

, propter opera ardebit ,

* Srultus fa. ) Salutari humilitatis ,

ineá

I4- $1 cBjus opus manferit , &c.) Si

fidei, & crucis Chrifti ftultitia.

U.

/4

tit

'quis ejusmodi materiam folidam - fu-

Deum.

21 jkpiem..)' Vere, & fecundum . -

eredificaverit, que vim ignis toleret,

&

*. 1g. Sapientia enim l?'fl"f* wnund; ful-

ab illg permaneat illefa ,. is fuila-

.

EPISTOLZE I B. PAULI AD (,ORINTHIOS

06

4 ob Scrlptum eft enim:4 Comprehendam faplentes in a&uüa eorum.

3M1

513

20. Et iterum: * Dominus nov1t cogltgnones fapïentlum,

humano

931'

4l quoniam vanze funt.

4N1

21. Nemo itaque glorietur: in. homlmbus.

fm : q

22. Oninia énim veltra funt, five Paulus, five Apollo iïv-e

h ]ü

Cephas; five mundus, five vita, five mors, five præfentla,

Domin

five futura: omnia enim veftra fum.

nifefta:

23. Vos,autem Chrlfu : Chriftus autem Dei.

6H

pter vo

CAPUT IV

9

UnUs à

INon 1emere judicandum ef? de Dei miniflris : reprebenduntur Co-'.

puuemmeme

. vintbü, qui de mini[iris , & acceptis donis gloriabantur , ac ff illa —

fiemo e9)

ü fe baberent, & Je extollentes contemnebant etiam ApofToles, quam-

ut par &

-meni fibi

enm Paulus illos in Chriflo genuerat : dicit, fe brevi vventu- -

s

exhibeat

4

rutn. Corintbum , quo Pfeudaap(ylolos

5 Mi

N

redarguat

*

& v

f19n oj

oCor. I.

Tnetuo.

Ic nos exiftimet homo, ut miniftros Chrifti, & dlfpenfa-

LI

4 ha

64.,

hs

tores my fteriorum Dei.

1

20 judi

vematur

. ch Jam quærltur inter dlfpenfatores ut Hdehs quis in-

f0 jud

[

3. Mihi

|

1C Tels

fiant

* ntm ej? apud Deum.) Quia mhll faplt:

Apollo ,. & alii omnes homines ,. i-

$li

&falutare, & divinum, fed humi repit

imnO omnes creature cuivis vefi'rum

^non fe 'attollens ad negotium falutis.

üWJeN(

communes funt , voblsque communi-

pntlum

Seriptum eff enim.)

ob. 5. I3.

ter ad falutem veftram procur.mdam

tention

Comprebendam

Japtentes am. o flutia

fabferviunt.

veftrun

eorum. ) Quuafi dicat. eorum aftutias ,

23. Vos autem Chriffs. ) Cujue meme-

z

füccenl

deprehenfas evertam , & oftendam

bra eftis, & polfeffio quafi dicat,,

ftultam efle eorum folertiam."

Ín Gre-

Tuli n

ergo in Chrifto gloriandum, non in

]udicm

co eft, Qxi camfrebmd:t, ut etiam le- -

Paulo , aut Apollo.

48

gitur loco citat.; Job.

Chriflas autem Dei; y- Scilicet eft. Chrx-

181'1 [

20. Scriptum eft. ) Pfal. 95. I1.

ftus enim ,

ahomo, Deieft, qua-

Cogizationes fapiemtium. ) Cogita-

fi Domlm

&c

capitis fui creatura &

Culpam

tiones & confilia hominum , qui fi-

polTelïïo, ita. S. ''homas & Cajetan.

Ton dg

I.

*

d

bi fapientes effe videntur.

Omo. )*Id eft, unusquisque , eft .

40

Vass fum:.) Ét inutiles ad finem

Hebraismus.

falutis conf. equendum

Dz]þenþ'ztores myfteriorum Dej.) Id

b

Te ju

2I.

Nemo glortetur £m bominibus. )

e

» Inyftice , arcang ,

& divinz,

j

Eloquentibus, vel fapientibus verbi

i en

do&rmæ,atqn'» facramentorumChrifti.

Cande

gratia, 'Apollo , Paulo &c.

Q. Hic jam quaritu: , 6 c. ) Quafi di-

judie

92. Omn:ia enim veftra [unt.

| Qua-

cat :

Quod fupereft. illud. in prmms

fi dicat, Nolituin Paulo, illeiri Apol-

providendum eft , ut quibus hzc tam -

Que

-Jo glonan , quxa tam Paulus, quanf |

gravis admmlürauo demandata. eü,

OUU

E

i

Bi

"

J

AL

-

97

atm, |

Mth autem pro minimo eft; ut a vobis —j—udicerf ,auta

b

"humano die: fed neque meipfum judico.

»

E

)Rptillm,

*

:4. Nihil enim mihi conícius fum: fed non in hoc

M

S

[4

L

ju&iücatu

N

fum : qui autem judicat me, Dóminus eft.

Jlo, five

5. Itaque nolite ante tempus judicare,; guoadusqüe veniat,

JDominus : qui & illuminabit abfcondita tenebrarum , & ma-

ræfgntia,

mifeftabit confilia:cordium, & tunc laus erit unicuique a Deo.

6. Hs&ec autem; fratres , transfigurayi in me, & Apollo, pro-

J

d . pter vos: ut in nobis difcatis, ne fupra

quam fc'þithm eft,

K ,!-unus .a—dye»rfus al;el*um infletur pIïO alio.:

-

ntur C«

À

*

-rgu

«t f il

/n'e-fno eörumïvfuo conagl d&fit, fed, . Qui. uminaler 4!]2-07:2;'!4 tenebra-

t, (l

ut par eft; Deo primum, tum mu-

run.) Venebrofas, & obfcutas, &

z

-meri fibi credito, fidum

1 fe quisquev

occultas: hominum co

gitationes ,. &

(

!

exhibeat.

s

actiones.

-

. Mibi autem ,

(ö"t. ) Quafi dicat :

Confilia curdium.y Scilicet quo fine,

-vo vero, fi: de me loquendum fit ,

& intentione quisque fecerit opera fua

etiam in fpeciem bona.

Vel fimpli-

non moror hg

Tnetuo. -

minum judicia, ilf:þ illaï

fpenfi«

citer, latentes c

&

ogitationes vanimo-

- 4b bumano die.) ld eft,

ab hüma-'v

rum.

[

no judicio; quo modo dies Domini

Tunc laus eyt unimiqüe 4 Deo.) Sl

jtis it«

£

. - pfo judicio Dei -«frequenter accipitur,

bene egerit, ut e contra dedecus, &

j Mihi

fic reis dicitur dies, cum citantur ut

peona, fi male fe getleiit.

DoLERKA GR

- fiftant fe judicio.

6. Hsc aurem.) Quse dixi contra

n ,

j ) Grece

inanem diftinctionem , & jactantiam,

veltum

-Sed neque metp[um . jud

d»uxoio , dijudico ; Quafi dicat. Non

& gloriationem magiftrrorum, & de

ymmonie

poflum certo judicare mea Opera , in-

non curandalaüde, & judicio humano.

yrandatm

tentionem , confcientiam, . Itaque nec

TransfeguraUi $n qme , 65 .4po :6, ) De

p

veftrum judicium timeo, nec vobis

me dixi, & de Apollo, quafi nobis

j5 mette

. "^fuccenfeo , fi me judicatis, quia licet

conveniret quod de aliis dicebatur.

dä(.'at,q

mihi nihil fim confcius , tamen in me

In Greco eft, uerig X4u4aríic«, in fi-

non i

jhdiqando falli potlum.

guram tranftuli, typum, & exemplum

"4« Sed mom sm Loc ju/hfrki»g: fzem-)

eOrum conflituiin me, & Apollo.

Chr- -

-Fiéri enim poteft, ut Deus in me

-t im nobus difGarss.

Ut in propo-

culpam al—iquam" vide

fito exemplo mei, & Apollo, difca-

1

non agnofco.

at $ vquam eoo

r

€atis vos quid facere debeatis.

'aje:an.

Qui autem me j«dicat: Dominus eff.)

- Ne fupra quam 'fcr'ipmm eff. ) Initio

Quo circa illi uni zquiflimo . judici

hujus capitis, cum dixi nihil cuiquam

ue',- &

me judicandum perniitto.

noftrum plus tribuendum effe, quam

C

Jarze tempus udicare, ) Quuam-

Dei miniftris debeatur.

[vl

diu enim- non habetur certa rei judi-

- Unus adverfus* aterum Amfletur.) $ ci-:

licet füperbizft, & alteri fe, .aut ma-

hrifti

cande notitia , pondum eft tempus

:

af de

judicandt.

giftrum fuum preferre ftudeat.

uo usque vweziat Dam-z'n

*

m) Chriftus

Preo aíio. ) Pr&ce

primis

omnium Judex. .

ptore, aut prædi-

ctam

gä;'org Evange'Iii.

j n

J?iät': €nm Ca:?c.

Mai:od:. T q;'na-f'lll.

*

*

x*

Ü

98

. EPISTOLE 1. B. 'P.AUL»I 'AD eo'RiNïTmos :

Ó

54. Quis enim te difcernit ?. Quid' autem 'habes quod non

L dl

P fumusg

accepifti? Si

autem accepifti , quid vglforiaris,- qpafli non acvceä-

4

n

peris ?

.

8. Jam faturati

eftis, jam divites fa&ki eftis: fine nobis regna-

$5 i. &b'engt

.

r B

tiss

utinam regnetis, ut & nos vobifcum regnemus.

: 9. Puto enim, quod Deus nos Apoftolos noviílimos ofteü-

E

nl

N

dit, tàm

quam morti

d

mundo, & Angelis , & hominibus.

-

leftinatos: quia fpe&äïcglfürh fa&i fumus

:

OE curff

i. ]

Io. Nos ftulti p

T

opter Chriftum, vos aut

em prudähfes* in

fed not

Chrifto: nos infirmi, vos autem fortes: vos nobiles, nos au-

*

- Usque

ng V0

tem. igï:ïobil,?vsi |

! 61

enim adeo non rägna'muä ,'-vuc-kpocAius

7 Quis eni';;z' te di[gerait? ) Id *eft,

"B

facit exéellere, itaut fis ab aliis difcre-

viliffimi & abje&tiflimi cenfeamur.

. Imus,c

tus, & fuper alios eminens, quafi di-

Noviffimos. ) Id eft , poftremos , feu

cat: Nullus, nifi tu qui inflaris.

*abje&tos hominum judicio.-

quæ Á

- Quid autem babes quod nom accepi-

Offendit-) Exhibuit.

Ea

f2 ) Ne forte fuperbus aliquis. inter*

Tanquam morti. defflimatos. )

; Qqaü.

rogatus, Quis te difcermir? ex adver-

dicat : /«Deus deftinavit nosnon regno

1l 0

fo refpondeat : Ego me difcerno ftu-

& triumphis , fed morti , perfecutio-

tiopréd

ni-& martyrio

-

tempus.

dio, labore, induftria ab aliis, qui-

bus. prefto; fecunda.hac interroga-

uia [petlaculum. fadt

; .kfthu!L*, d. )

, lfl

tione preffius eum urget Apoftolus di-

B eft, facti fuinus ut. damnati, qui

J

tàm fed

in theatro morituri, vel cum . beftiis

dibus

cens: Qwid autem habes, quod non ac-

D.

cepifüi? Scilicet ab alio , nec aliunde

pugnaturi ab omnibusfpectantur. Lo:

tobis

quam a. Deo.

quitur Paulus de fpectaculo, quo

g. Jam faturatt. effis.

Eft fermo

Apoftoli velut homines damnati Judi-

v gnve

orinthiorum

Bent

ironicus quo Doctores

briis fpectantium videbantur expofiti.

irridet.

Senfus eft : Ad fatietatem

Io. Aos

finitss ) - Neftro & fæ?lllil

5

ufquerepleti eftis fapientia , & cete-

- judicio.

^

y

ris donis, ut quidem. vos exiftimatis.

Pro;er

Chriflum.) Cujus EVar;gei'

dm,

Et ol

g«m divires fatls efis. ) Idem figni-

»

4

lii przdicandi.caufa tot pericula &

ficatur.

incommoda fponte fubimus.

f quu

— éfme. mobis regmzti,:'. )

Sine noftro

Pradentes-) N eftro & feculi judicio. -

&um

auxilio omnibus Dei. bonis excellere

Tk'm

I Cirifto.) Cujus Evangelium pre-

^ & triumphare vos putatis.

dicantes fimul captatis Jaudem fapien-

a

anqt

Ef utinam regn:ti;. ) Q

uafi dicat. :

tiz & eloquentiz.

Ün;

Regnum yobis non invideimus , fed

Nos infirmi.) Q

uia multa mala pa-

Graea

timur, nec refifti

Optamus, modo vere regnetis, id eft,

mus, quod e&inül:—

iliquj

Corinthios ad eorum

z

falutem regatis

TMitatis.

, bm,

& diricat's.

*

Vos autem farte:.)

-^Quia veftra fs-

àbjici

ur ös, 0s vvolifcum vegnemus. ) Par-

culari. eloquentia ,. fapientia , & arni-

r f

ticipes facti tanti boni per charitatem.

citiis. potentium , mala ; qu& occur-

pe ;

Veftrum enim: bonum noftrum exifti-

runt, facile avertitis.

. punni

inamus.

Vos zobiles. ) Clari, gloriofi.

üdor

9. Pato eni;;z quoa' Dess , &c. ) Qua-;

Nos autem . ignoh'lcs.

Al

) langlorii , ob-

'm) |

ii/-dicaï: U,tinam, vosrregnetivs; nos

; fcuri, inhOgoxaci, '

-

7

^CAPUT IV..

99

1

l0d non

fr. Usque in hanc horam & efürimusj & ütlmus, & nudl

] aCCe-

fumus & colaphis caedimur , & inftabiles fumu.,

D

12 Ét* laboramus operantes manibus noftris : maled1c1mur * A&,

$ regna.

& ben:dicimus : perfecutionem patimur, & fuftinemus :

. 20.34-

II hef

I3. Blafphemamur, & obfecramus : tamquam. purgamenta

$ often-

hujus mundi facti fumus, omnium perlpfema, usque adhuc.

2Thef

| fümus

14. Non ut confundam vos, hac fcribo, íed ut hhos meos - 8-

chariffimos moneo.

ntes I

I;. Nam fi decem millia pædagogorum habeatis in Chrlfto,

f05 aU.

'fed non multos patres. Nam in Chrifto Jefu per Evangehum

ego vos genui.

Usque

16. Rógo ergo vos, imitatores mei eitote,f cut & ego Chrlftl.

h

i potius

Ammur.

17. Ideo mifi ad vos Timotheum, qui eít filius meus chariffi-

«

mus,.& fidelis in Domino : qui vos commonefaciet vias. meas,

nos , fe

quae fünt i in Chrlüo Jefu, ficut ublque in omni Ecclefia doceo.

*

2

18 Tam—

) Quf

|

Y

onu&os tottius. Cl'VltatlS fcelenbus in

n regno

JI. Ufque, in banc /yaram ) Ab ini-

rfecutio«

tio pr&dicationis nofhæ , ufque ad hoc

mare projictebant, & Neptuno facri-

tempus

fïcabant, dddenles hat verba: mép-

. nffaliles fumus. ) deTarüpsy , CeE-

du w4ue» veS , effo noffrum perip-

w,?fc )

ati, qui

tam fedem non habemus, incertis fe-

fema; id eft, " noftrz piacularis victi-

* be(hls

dibus erramus- & vagæmur

Inde

lale piaculum fuit apud "He-

12. Operantes manibus . moffris. ) Uc

breos caper emiffarius, Levit. 16.21.

u Lo-

04 qHO

nobis victum quzraimus , nec cuiquam

UW4. Cosfundam. ) Pudefaciam , ut

ati Judi-

graves fimus.

vobi$ hzc exprobrer.

Benediciminui- ) Bene precamur.-

I5- $ed mom zmulos patres. ) Quaü

ip ofiti.

Suflinemus.) Patienti & «quo animo.

1 fæcuh

dicat, in iis qu& ad religionem Chri-

I3. Bsphemamar.) Convitiis affi-

ftianam fpectant ; ego pater vefter fum,

cimur, & fama noftra laceratur.

rehqm tanquam nutritii, aut pæda-

,vange-

Ef 06/ecramfu ( Humilíter & demif-

'7'00'11

u &

fe loquitur more obfecrantium. Vel,

16. Imitatores me; effote. )Audenter

Deum pro ipfis obfecramus.

'hoc dicit confcius fuz integritatis.-

udicio

Tquuam purgamenia bujus mundi.)

17- ldeo mifiad vos Txmotheum)

impre

Ut fcilicet ex eo. difcatis vite mez in-

('apxen-

szquam excrementa , fzces, fordes.

Omniunm pcrtpfärrm ) weg:.þqua ; VOX

ftitutum , & converfationis rationem,

Grxca, quam retinuit interpres, eam

quam imitemini.

a p^

aliqui putant fignificare abjectam fco-

Fidelis ia Domino, ) Íd eft, fidelem

[Lintif*

bem, ramenta, resque viliffimas*, quz

mihi opéram iprzftans in iis que ad

abjiciuntur: nam meerpZ», abfterge-

Chriftum, & ejus Evangeln propa-

r fe

re, limare, radere fignificat. .

Ahl

gationeni fpe& ant.

& afit

occul«

per ferisfema intellig putant vilem

Qui vos commonefaciet ) & 440 81 ,

panniculum, vel (ïrophlolum ; quo

E UEHOrTLAma UVO2iS Yeducer.

fudor abftergitur.

Budzus ex^ Suida

Vias.meai.) Mleam converfationem,

& alüs, mt, purgamtnia ,; (nafugua-

Præ(hcaclon'em pericolala^ores, uno

Í, Q

'rcc) erant homines facri , quos quafi

verbo vite me& infitutum » quibus

X

d

äIQO

L

-EPISTOLE I. B; PAULI AD'CORINTHIOS:

!T

...88. "Tamquam non venturus

lam:

fim ad vos;fie inflati fntqui-

£

Tüdicavl

j Ti

19.

Vehiam autem ad Vosï vcito', f Domlnus voluerit :

&'ccï)';-

gnoícam non fermonem eorum, qui inflati funt, fed virtutem.

bjs, &t

20. Non enim in fermone eft regnum Dei, fed in virtute. -

& Tr

21. Quid vultis? in vir

yt ii

ga Veniazp ad 'V.*osv,ian in; ;haritgte), & .

&N

fpiritu manfuetudinis ?

-

*

femen:

(CAPUT V.

P

*

1

ficut ed

Corihtbz'os feþieïheh.dz't , quod in ince[1u. publice. 'vz'*vente-ha tolcid—'

vent , quem abfens tradit [atane , monens , ut expurgato citiorum .

ftos.

p

uri Pafcba celebrent : nec ult eos c

*

: $ Pré

! feranento , p

ommif;eri

animo., «

; :

- ObrifHianis palam eriminofis.

jam jle

Levif. I.

Mniäo auditur inter vos fornicatio, & talis f;Orn-'iCaf:iQ;.' :

prelens

19.7.8

o

qev,

qualis nec inter Gentes, ita ut u

Y

*

:

xorem patris fui aligui—sv

: LQO habeat.

& impet

du

2. Et vos.

inflati eftis: .& non rh,a

gis lu&um habuiftis , u,g'

Goritate.

- gli ned

tollatur de medïioiveürum', gui þpc opus fecit.

2 "go

at Oif

tralere |

.c(')gnitis habeatis quod in me;,

: Iu-t fïliri

Sed in virtute.) ïn'.pdtenti opera-

executio

in patre, imitemini.

tione Spiritus Sancti, in efficacia fer-

vite Ch

| Steut ubique in omn: Ecclefra doce

40.) Id

monis, poteftate miraculorum , 6X«

eft , nihil peculiare vobisinjungo, fed

Congn

ill&d exigo, quod paffim ab aliis , ut

pulfione demonum , & potius in to- -

Cong're;

lerantia adverforum ;; vita. Apoftoli-

BU

Ícilicet exempla Apo?c*o]orum imiten-

*

"

ca, morumque fanctimonia.

- Qitudn

tllr.

A.

18-T4mquam non d eniaFus ff & c.)Id

eli gitis

Quid vultis.) -Utyuxn e duobus

5. 7;'4:

eft, ceterum accepi quosdam adeo inter

- YeExe

In virga.) ld eft , feveritate cor-

nrqui

vos elatos effe , & infolefcere, ac fi

tyrani

nunquam ad vos venturus eflem.

reptionis , & pote/üate puniendi.

poftr

Ig. Cognoftam.) Obfervabo , & at-

I- f )Mviszé.). Non Qago . rufnöre, :

ficatüs

tente perfpiciam.

z

- fed conftanti, & certafama; ..

t05, q

ANoz [ermonem eorum.

) Non fzg'cuh-

Uxorem parris [4i. ) Novercam fuam.

lii

diam eorum , qui inflati funt.

Hateat, ) Scilicet fibi concubinami

Sed wirtutem. ) Sed energiam , &

9. Et-vos £m[lsti eflis.) Quali dicat,

"Vexetu

U

fpiritualem . doce

í

ndi . facultatem ? &

& vos interim in veflris fnp'erbis con-

ma, (

agendi.

tentionibus occupamini, & ne

falva (

QO. Noz enim in fermonue ef) regnum

correctionem hujus inceftus.

gl lgms :

Dei.) ld eft, virtus, energia Spiri-

Ef non magis intlum babuiffis. ) Su- v

6.(

ucere debeatis.

ln

a

tus, & perfe&io Ghriftiana, & maxi-

perbitis cum potius 1

-

cülar

me Apoftolica, qua Deus regnat É-

Tollatur de zmedio v

e/?rnm.-) ld eft,

vangelii fui ,efEcuaciam in Vobis o&'eþ-

expellatur e cctu veftroó ,

ll,e

municetur.

& egcqm;

&imc

23

; den80

-dup

w

o QU UT-V/

IOI

: 3* Fgo quia-þm- abfens corpore, pi*æfer;

^wtrvov?»frtco

E *aprtgm fpifitu; ] ah& * Col

p 3:

»

1

udicavi, ut preefens,

eüm,qui fiC.

vpg VA wutuo

AMát,

E

tt & (Q-

4. In nomine Dom!i

ni noftri Jefu Chrifli, congregatis vo--

V'irtutem,

i noftri Jefu,

l

bis, & meo fpiritu, cum virtute Domin

-

Virtüte,

iUe. Drad

ere hujusmodi hominem fatan

ze ininteritum carnis

riatey d

ut fpiritus

faivus fit in die Domini noftri Jefu Chrifti.

-6. Non eft bonà gloriatio veftra. * Neíc

itis, quia modicu

m* Gai.

"$9

fermentum totam maffam corrumpit ?.

| *

ntum, ut fitis nova -Confperfio,

.'Expurgate vetus ferme

nv lole)a-

ficut e

cha noftrum immolatus eft Chri-

Ítis azy.mi. Etenim Paf

-

8. Itaque

ftus.

N3

Alfiru

Nef:?ti.rfq:;z'a mo;l;'cuin jermmïum,ö" e.)

fceri

g þræ;f;?n:- Antem þir'z'm; 3. Id eft,

^ "Quafi dicat ; hec unius fornicarii la-

animo , affe&u , follicitudine.

— jam jtfdil"avi ut pmfäm: ) Ac fi

bes omnes vos quafi fermentum per-

& fuo acore inficit, pravitate

'hicatio;

præfen

*

s effem judicavi, ftatui, & de- .vadit,.

crevi,

& de facto hifce verbis ftatuo,.

exempli, & acerbitate pone , que

i aliguis

& impero.

5

manet vos negligentes fcelgs' tantum

- a nom

int Chrifli. ) Id eft, au- . amoliri.

',i fermehtag , id eft,

st, u

&oritate, & vice Chrifti, quafungor;

Corrumpit.) vt

alii nectunt cum fequentibus , Iz zomi- totam maffam faring con

fpgrfæ fuo

at Chrifli congregatis vobis. . Alireum, fapore inficit.

3.*Fg0

£radere [atana, quia traditio hec., &

— M. Expu'gatt verus fermentum. ) Pu-

tl opetee

executio fiebat virtute, nomine , & tidum iftum fornicarium e cotu ve-

cia fa.

vice Chrifti.

ftro ejicite, ne eum totum. quafi fer-

I(1 j i à

Congnegatts 'Vobis ,

&f aneo ffiritw.) mentum inficiat. Aliqui fermentum

g i t

Congregatis vobis ,. quibus.'e

go ad- vetus generaliter interpretantur pec-

& folli- |cati vetuftatem , feu prioris vite cor-

lpofloli- .

fum prafens fpiritu, aftectu .

:

x

U

citudine.

rüptionem , ut hec fit generalis'e.g-

.

: duobus

-S.Tradere S.«zta;u.-)ld eft,excomunica- — hortatio: ad vite puritatem

re. Excommunicati dicuntur tradi Sata-

Ur fitis nova confperfío. )

[dreft,

nova maíla, hoc eft, ut fit veftra

ate Cot-

nz,quia extrafocietatem Ecclefieejecti,

di,

tvrannidi, & incurfibus dzmonis ex». Ecclefia nova, & pura.- Confperfio

pofiti fant. Aliqui putant excommus — Grece dicitur QUeapua, a verbo Qued»,

mumore,

nicatos olim a demone vexari foli- quod fignificat »/cre, eft enim fa-

fima

tos, quod fequentia confirmant.

rina aqua mixta, & macerata.

|/

la interitum carnis.) Ut corpore

eicut effis. aZymt.) Sicut per baptif-

n fll'ämj

binanu

vexetur, & maceretur.a demone.

mum facti eftis azymi , id eft, a. fer-

(idicat,

Ur [pirinus facvus fft ,:6$c.) Utani- mento peccati puri..-

ma, & mens hac pena refipifcens ,.

Etenim Paf ha noflvum ,

&.) Quafi

hiscot

gignb d

falva fit in die judicii.

dicat, jure exigo ut fitis azymi, &

6. Gloriatie "weflra.). Ja&antia ve- puri, quia Pafcha a

itis in quo omni4

ftra , qua vos jactatis defapientia fz- — Judsis funt a

ma.

D

ebetis autem effe

,)Sü-'

[!

eatis.

culari, & qua dicitis, ego fum Pau- azymi, quia

icut agnus Pafchalis erat

|d eü!

li, ego fum Apollo , &c. fatius eft, typus Chrifti, ita panes

azymi Chriftia-

animos dimittere, cum tantum

fcelus norum funr typus,& innocentie baptis-

inter vos fuftincatis.

E

;c(,)m-

ægalis ac vite purg , aC ?hriüignæ.

b

E

-

*

102

- EPiSTöI;E L. B. PAULÍ AD'CORINTHIOS

9. Itàque epulemur: non in fermento veteri, neque in fer-

*.I 3' N:

mento mal

4

7

itice, &»n.eq»ui,ti'æ , fed in azymis (iïnc-eritä(tis ; & v'ej-

x lgm o

ritatis.

1

*

ipfi vobis in Epiftola : Ne commifceamihi fornicariis.

9. Scr

10. Non ütique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut ra-

-

- Corrii

E

$.4

pacibus , aut idolis fervientibu

E

lio quin debueratis de hoc

NOLI

mundo exiiffe.

:

K

dui

rI1. Nunc autem ífcr

ipfi vobis vnoh»,commifc'eri:; fij

$5 q.ui

frater nominatur inter vos, eft fornicator, aut avarus, aut ido-

lis ferviens, aut maledicus, aut ebriofus

, aut rapax: cum ejus-

Ü

modi, nec cibum fumere.

712.

üid enim mihi de 1

is qui foris funt, judicare? Nohneï

À

20 IA

E

de iis; qui ih;u; funt, vos juddicati[s-?

Ef

—

d

LÀ

13.Nam

[

p

Tn1$ UC

ï"afcbk-na]?r;i:;z. ) G.l,uaü Hnovþun'xx pa-

commi[ceamini fa;nickri;! 35 .non -in&äl.

yN

f;æc.ula

fcha, id eft, vicima, & agnus Pa-

lexi fornicariós paganos eife vitandos. -

fchalis. immolatus eft Patri.

Sed fí i qui frar-r ef. ) Id eft, fi

N

fit Chriftianus, . & publice male au-

-8. Epslemur. ) & ogTdZsti ; fifum

qui f

eclebremus ; nofter tamen interpres di-

diat, u£ fornicator, hunc vitate.

v

€it, epulemur , quia folebant tefta ce-

XO. Neg utique.) Scilicet.veto vos

lebrari fol

fapier

*

emn/ibus epulis in. fignum

verfari cum fornicariiss hujus fzcu-

Ixtitiz.

Ài,

[2

- AMljo

4i dePutraris de boc mg?na'a ex;'?

cum fermento veteris vitz,

Non i& fermento-verter:. ) Ideft, non

ife. )

am in hoc corrupto feculo

^

Malitie , &$ nequitié. ) o ntquiria ,

viventibus impolflibile eft eorum vi-

i

"

P

dicaï;!;

in Greco eft zo»4erz; quam . vocem

tare confuetudinem. ^

Mal;

alii verfíuziam . ali praevitazem ver-

Ii. thdter -na;?zin;zf;af. )

U gt

ftianus.

.Eft Clui-

tunt. Auguftinus zaLgzitarem legit.

"T heophylactus notat zeq«z7/2z aliquid

Czp; .io'zj'um;o'dl; nec etbum. [umere. )

.-I-AA

pejusefíe, quam fit zL zz.

ivialus

lta pronuntio ejus confuetudinem vi-

tandam, ut nec menfam cüm eocom

lo5

enim eft, inquit, quisquis male agit ;

2

tigare:

nequim autem qui meditate, & cum

munem habeatis.

Apu

dolo ma'Ie a'gi.t.

x

I2. Qsid emum mibi

" de : das qti;' foris

1

deles

Wib U. ) Guaf

lg azymd: /1

f'ant judicare ? ) Quafi dicat : non erim

E

dícat ; Épulemur, nonin panibus azy-

ad mé pertinet eos'judicare ,. qui ad

mis, non triticeis , fed fpiritualibus ;

Ecclefiam non pertinent.

qui funt finceritas , & .puritas, vita

Nensne de üis qm intus fint vos indi-

do j

( a

etiam hypocrifi, ac dolo vacans, qui

catis ? ) Quafi dicat: Hanc enim vi-

funt

funt 2zym? weritats.

detis effe Ecclefie praxim, & veftram,

BELS

Ne c*ommi/äea;mini; f;rü;?dfl.;!a )

ü£ de pertinentibus ad Ecclefiam ,. in

Id eft; ne habea

.

tis -co-nforsïum cum

quibus jurisdictionem habetis judice-

VObl

fornicariis.

ti$; fiot autém pdganos ad quos ve-

In

Nom utique fafn;iarf;: bufus mundi.)

ftra; . & Ecclefi

E

g :juris'di&io non por.-f/

»e

Quuafi dicat , cum diXi«& Ícripfi, ge

rigitur. B

lltes

E

103

QO AP U -"r;'*v. & 'LVI-.

einfet.

-'ig. Nam .elos, qui- foris funt

s)&Ve'

:

5;15eus judicabit. Auferte nia-

lgm ex vobis iplis.

1

rnicafiis.

*

CAP U T VI

s

T

if e0$ , quod judz'cid con'tgndercnt' coram judice r

tbnico H änit- :

Cörfip

5

E

i'd,e loc

merans qua&

dam peccata , quibus imooluti regnum Dei non po[fide-

iisaqui

bunt : quedam licere dicit, que non expediant : e wrias:'

j

endit. vitandam

ut do-

: -ob cauJas .oft

Y

fomz'cq- |

: *

dionem..

m 'ejusi'

Udet aliciuiä veftrum habens negotium adverfuls;alterum,

"Nonne |

A

. judicari apud iniquos, & non apud fan&tos.

/..3, Àn nefcitis, quoniam fan&ti de hoc mundo judicabunt ?

jNum

Et fiin vobis

$T

judicabiu;r Itm?ndus, indigni eftis, qui de mini-.

mis judicetis ?

:5 Nefcitis , quoniam an

! 'in&f- / "

foecularia ?

.

2

.

gglos juäi-cäbimus ? 'quanto magis

tandos,

df

104« Seecularia igitur jud

icia fi habueritis : contemptibiles,

d judicandum.

wlewæu- |

qui funt in Ecclefia, illos conftituite a

ate.

^*. Ad verecundiam veftram dico.

Sic non eft inter vos

eto vOg

m ?

poffit j'udiäcare.i»nter fratrem fuu

j fzcg—

fapiens quisxqvl,lamï.; qui

L

MC M

ss

n tti

Taculo

143. Num .eos

*

Z faris

pngf; ngï' ja-

Nefcitis ;uoniam. Aägelo:, judim;

jn Yi«

dicabit. ) Non

cclefia.

.

Lmus?) Chriftus enim & fancti ju-

Malum.) Fornicarium1

ntelligit , ut

dicio proprie dicto judicabunt Ange-

los, & homines, bonos quidem judi-

patet ex Greco, 0» movqeov.

D

verfus. alrerum. ) ld eft , ad-

cio -approbationis , laudis , .& glori-

"xf

verfus frátrem,five Chriftianum.

ficationis ; malos autem propriiljïme

nert. )

judicio condemnationis.

w

( v

ticare.

g«4ic2ri.) Judicio gqr.ltendere y.di-.

*

Quauto magis facularia.

) :Selliter

) Cortte

Aþu;l iniquas

:j .Apud judi.ces i^fi-

negotid, que ad commutem homi-

deles.

num ufum pertinent ( hoc enim fi-

] þr/'!

OE mom apud Santbos.) Chriftianos.

gnificat. Gracum Bieria) fubaudi,

Vetíitl

digni, & apti fumus judicare.

!

ui ad |

9. n ne[citis quia fantli de,hoc mun-

Contemprililes qui funt i Eccle-

do judicabznt.). Quuafi dicat, fi fan-

d.

&i cum: Chrifto mundum judicaturt

ff« . &c. ) Potius quam Gentiles judi-

funt, quanto magis zquum eft vos

ces , five arbitros conftituite ad judi-

n vt

candum,

"

[ratt

. alios. judices non querere quam illos?

p

In

|odeé vobus judimäitur mundus.) $ia

. Ad verecundiam veffram dico, &fc.))

vobis judicabitur mundus.

Quafi dicat Hzc idcirco a me dicun-

(lice«

Indigui effii, ($c. ) Quanto magis

tur, ut hanc potiffinfum ob caufam

g ve

juftum vobis pudo/em incutiam. Nam

POl"

pér vos quafi arbitros minimx velftre

revera cui credibile vidgatur nelï)i-

lites componi dþf:b.ent :

LÀ

$

104

EPISTOL&* I B .PAULI AD CORINTHIOS

n (

26 Sed-frater cum fratre ]UdlClO contendit : & hoc apud m-

EE

Hdeles ?

A atc

d Iam quldem omnino deli&um eft in VOblS., qlf)d Jud1c1a

n

has del

«39- habetm inter vos, quare non magis mjurlam acmpms ? |quare -

ucat

ï

à

Demn

6.29.

non magis fraudem patimini ?

Rom.

. 8. Sed vos ifjuriam facitis, & fraudatls & hoc fratrlbus

TR

yittute

I2.17.

9. An ne(citis, quia iniqui regnum Dei non poffidebunt ?

r Thef Nolite errare : Neque. fornlc.arn, neque idolis fervientes, ne-

1j

L TToller

^ ^. que adulteriy*

1o. Neque molles, neque mafculorum concubltores, neque

Abfit

1.

fures, neque avari, neque ebriofi, neque maledlcl, neque

rapaces regnum Dei poffidebunt.

pus ef

P

ir. Et haec quidem fuittis fed abluti eftis, fed fanïtlücatl

I2 0

eftis , fed-juftificati eftis, in nomine Domml noilrl Jefa Chri--

iïzl2 &i in Spmtu De1 noftri..

2

-

cet Tont

Y

I2. Omnla

tere f

purue

*

L

um

pliciter

malum

nem eífe inter vos tarita fapxenna, ac

turpla patiuntur ,'ita mafculoruui con-

fatone

prudentxa preditum, qultratrum con-

cubitores , qui eadem turpla peragunt.

. At dicat

troverfias judicare. poilit ?

cxunt convicia.

Maledici. ) ^ofdopoi .. qui .in ahos ja-

quit i

Izrter: fratrem fmmz.) Inter Chrl-

Teeten

faanos

.II. ££ bac 7mdmz fwft:) Id eff

rm, f

fuerunt-etlam allqumdo ex vobis ah-

7- Delitium e/i ) In Græco eü

procur

nrfrr(xa, .a verbo nfr"ræ/ucu quo

qui ,^ qui fe hifce peccatis macularent.

tefater

fuccumbo , Cedo , tmngor

Icaque

4Sed. abluti efl;s. ) Sed has peccato-

Qum

rum fordes. per baptifmum & poni-

lh t

5grT4u«4, animi quamdam nnpotentmm,

tentiám 'abftexfiflis.

& imbecillitatem fienificat ,

qua-irz;

Mil

lucrive cupiditati üccumbebant, &

i

Sed [anüifcats effis. ) Non folum

tiolim

labes, fcelerum abluiftis.; fed fimul

fhtem

ad litigandum ante Gentiles judices

incitabantur.

-

etiam fanéctitatem divinz ; nranæ LOI'I-

fecuti eílis.

l

j'ud;cla lmäett:.) Llces, & contro-

u

j

verfias .

ufiféati eflis. ) Veram Ju&utxam per

cur ]i

aptlfmum adepti.

Quave non magis xn]urmm 4ct';þztts L )

Ip nomine Jefu - Chriffi. ) Per meri-

qug |

Id eft, damnum patimini, ut decet

d'it;

25

Chrlftmnos.

tum Domini, ac redemptoris noftri

fid,

Jefu Chrifti.

'Tota enim. juftificatio,

r

autem

9. Nelite errart. ) Exiftimantes ali-

& renovatio noftra a principio ufque

ua ex his que enumerabo peccata

ad finem adfcribenda eft mento

lol

non effe ,. faltem gravia , ut fimphccm

fionis Chrifti. -

P

p aL

uf

fornicationem.

Hy

Ef m/þzr:m De; soffri.) Ideft, vnr-

Tiemi

IO. Neque mall'cs ) [za?xauo: , illi

tute Spiritus San&ti a Deo no&ro pro-

cedentis.

s oqui

proprie funt. qui. Catamiti dicuntur ,

Huic enim auctori ea que

Gentu

-fcorta fcilicet mafcula.

ad fan&tificationem noftram pertinent,

6;

M;z/cularum ceéncnbitores, ) d. po EVOX CTA

peculiariter in facris lltens adfcubn

T , f' cut imolles illi. dicuntur qux

folent.

licet

"

Bt«

E

Ll

105

r

a

| äpud'ig.

I2. Om:nia miEï'ljcent, 'fe'xdï-non omnia -egpediülnt : Omni

-mi,hi licent, fed ego fub nuHius rediear poteftate.

d judicà

13. Eíca ventri; & venter efcis, Deus autem & hunc, &

has deftruet : cor

.

pus autem non fornicationi, f(äd Domino: &

À

x

w

! qua

Deminus corpori.

j

u

14. Deus vero

& Domin

;

virtutem fuam.

m fdfCitayit : & nos flufcvit»aþit' 'per

*

debunt!

35. Nefcitis, quoniam

corpora veftra membra funt Chrlfu? *Gen.

l]teS*,xne'

UNOE

'rollens ergo m

smbra-' Chrifi; faciam membra meretricis ? 2 æg

.

Abfit.

:

, teque

5.

16. An nefcitis, q

lqloniam- qu1 adhseret mcretrici, umim-' Cor- Rfï;

rci

La

L.

IO. $.

Qificai

pus bmcitur ? * Efunt er-ïim:(.i'n,qu.it)»dþuo in carne una

z

x

rÍ Qlli .Eï)hef

L

I2. Omni;t miki lic,m:?.) Que fCIll-

Sed i)omina,.ä Ut. illi cafto corpo- ' is

ü C-h*ri-;

re, & probatis moribus ferviamus.

cet funt indifferentia ,. quale eft repe-

tere fuum in jadicios quatenus fim-

Et Dominus corpor:. ) ld eft; Chri-

Ms a

Onria

pliciter prohibitum non eft , necperfe

ftus corpori noftro datus efl in ca-

ut; quaft dicat,

malum, nec tamen expedit, propter

j

e'rgo corpora no-

"du Coft-

rationes initio capitisindicatas. (ua-

*

ra non fornicationi , fed Chrifto ca-

fi dicat, hec contra judicia dixi, non

piti, quafi. mer

»eragunt.

) :

bent.

þbr?ï pure feIVi;e .de-

xliog je

qugtfi illicitum fit ex fe in judicio fua

repetere , fed quod nolim, fub .alio-

. 14- Do;nintim- fuþit;zvit.' ) *Chri&um

W dft,

rum, fcilicet judicum , advocatorum,

fcilicet crucifix m & mortuum.

Ei mos füftiitabzt.) Ad vitam immor-

obis ali-

procuratorum , Tmaximé infïdeliumPO-

tlarent.

teftatem vos rediei.

h

talem, in qua ceffabit ufus membro-

Omnia mihi lceut,

fed &go fub zul-

rum ad ea, que fynt hujus corruptibi-

-

eccito-

lis vite.

E

k porni

lw: redigar poteflare. ) Senfus .eft:

"

Multa mihli licent, que tamen;facere

t Per virtutem. fuam,) Potentia fua.

folum ^

nolim, ne redigar fuüb a

"

- I5. Corpora vefira membra (unt Chri-

ftateim.

li.enam poté-

ff ) Quamquam enim Chriftus cor-

| fimul

i 0f*

(13. Efta ventri,) Scilicet deftina-

poris fui myftici .caput fit prxcipue

ta elt, ficut venter efcis; quafi dicat,

ratione animz ,

cui impertit fidem ,

gratiam , (&c. tamen fecundariorefpi-

at per

cur lites fufcipitis propter temporalia,

que fere ad efcas, .& ventrem ten-

Cit etiam corpora , quz funt animz

metie

demnt; efca enim res vilis eft ad hoc

infirumenta, iisque Jar

itur vim,

facultatem ,. qua facile

[

nofi

facta,ut in ventrém demittatur, venter

| efe animz in-

jcitio,

autem .eft. corporis pars .admodum

perio fubjiciant.

ignobilis, ut'pudere nos debeat ejus

Tollns ergo membra. Chrfhi, 6e. )

ufque

,caufa tantas lites movere.

Quafi dicat: Sane rem indignam fa-

) pil

J Huncy E bas deffraet. ) Cum mo-

cit qui. fornicatur ; nam membra fua,

Vi

tyiemur, aut poft re(urre&tionem ,. in

quz quodammodo Chrifti funt, cui

j

tanquam . capiti, agglutinatur, tradit

) PI'O'

. . quà ficut homines ec mabemt gec u-

bentur , ita nec comedent, aut bibent.

meretrici.

| qllæ

Coipus autem 7292 fami;niioni.) Sci-

'.16. Unzum co:pus 'efc:;tur.«) Per cor-

ferty

Jicet deftinatum eft.

&

[orii

É

pggum un?one'gq & commixtionem.

X

e.

*

1 B;'&/. mf" C;a—m..anqch..» ïam,z?llf..

-

h

*

Es

*

*

1o6

EPISTQLE I B. PAULI AD CORINTHIOS -

.17. Qui autem aäþæi-Et Domino , unus fpiritus eft. -

« h

X8. Fugite fornicationem. Omne enim peccatum, quod-

abeat

cumque fec

3*

erit homo, extra corpus ef; : qui autem fornicatur,

N

ín corpus fuum peccat:

*

D

.

*bup.

19. An neícitis, quon

1

iam * membua veftra »templüm- fu'nf

qnilitet

8-17

oCor.

Spiritus fan

,

&i, qui in vobis FR, quem habetis a Deo; & non

muüer

6.16, efts veftri?

$]

* [nfr.

20. * Empti e€

nim eftis pretio ma

x

.

N

pus, ü

7: 2» De

5

güof Qorificgtg,& Port-*axte'

LÀ

tentet

etr.

um in Corpore vestro.

€

1.18-. .

»

6H

^CAPUT VIE —

imper

; Corz'nt?äio& z'njlmzt de matritnonio, ejusque ufu , &? i&dzjälubili fvm-

2

-N

que p:

culo, inuuptis commendans calibatum : & quemodo fidelis cum con-

. juge infideli fe babere debeat : quodque unusquisque , in quo vite

VerO |

$

Jlatu ad fidém vocatus eff , permaneat : "Virginitatem matrimonio

perm

-pr;»efärt,' uxorem mortuo marito liberam dicens , ut cui *velit,

z

9. (

, "

in Domino nubat. ;

,^

bere,

IQ

E quib'us autem fcripfiftis mih

hi: Bonum eft homini mu-

"p

6s

: 1

lierem non tag*gere 4

4

LA

-

2. Propter

T s curna nb j:«Id, eH:,X duO

i ïu;em lm?eti:

21

Ífunt una caro, cikat locum Genef.

vos mifit.,

3 Deo, ) Qui illum in

Tomic.

€:

cap. 2. 24.

z.

Er non effis veffri.) Id eft, veltri

i

VIY ER ssus

/þ;'rltm. ) Unus chari-

juris ; ideoque 'fi fornicamini, corpore,

Jopali

tate, voluntatis confenfu, gratia &

quod veftrum non eft, abutimini.

)ouy,

ploria, qux hominem faciunt quafi

Qo. Empii enim» eflis pretio magno.)

quibu

divinum-

Deunm, ut cum Deo qua-

Non eftis veftri juris, cum fitis fervi

gale i

fi ünus idemque fit fpiritus.

emptitii, magno p

x

;*gtäo Chrifti f:mj-

N

Mc't.

I9. Fagite, fornicatiozem. Y Peculia-

guinis"redempti.

x

Je eft huic vitio , ut fugiendo potius,

Glorificate &f portat

e Deum im ca;þofe

qua [

ve/?ro.) Caftum illudfervando in ob-

Te

quam pugnar.ldo vincatur.

-

ä'

PW 4

e Omne peccatum.) Pleraque peccat

fequium . Spiritus & Dei.

volr

Extra corgus eft. ) Id eft, taleeft ut

E quibus autem [eripfiflis mhi.)

proprium peccantis corpus non pol-

Mp

Quafi dicat: Quod attinetad

fécy

luat4& maculet..

;

quzftiones ,

1as propofuiftis mihi

de matrimonii

&

; caclibatus jure , ufu

debit

Àz covpus fuum peccat.): Quia de

i

honeftat illud, & ignominià affic

"

ip

fructu, fic tefpandeo.

fcedám libidinem exercens? -

Benzum ef bemiu: mu

lerem: non tf;ä—

Re

Ig. Membre veflra templum

/;m? Sp;;

gere.) Id eft, commodum, honeftum,

temp

T0Us Samr) Nam in juftis eft Spi-

& honorificum homini eít caftimo-

m

niam colere, &am

ritus Sanc&tus , ut indicant fe

á

quentia ,

ulierum conf?gtqï

in ;

&

Es laf:ips disimus Adt. c. 2. 4--

dme abRinerg.

QT

*

&

*

CAPUT VII

107

2. PrOpter formcatmnem autem unusqmsque fuam. uxorem

) qm)d

habeat, & unaquaeque fuum virum habeat. -

"chatur,

3. * Uxori vir debitum reddat* fimiliter autem, & uxor viro. !Pet

4. Mulier füi corporis poteftatem non habet, fed vir.

Si- 3- 7-

i funt

militer autem & vir fui corporls poteftatefn nOn habet, fed

; & not

.mulier.

5.. Nolite fraudare invicem , mü forte ex con(enfu ad tem-

porta

pus, ut vacetis orationi : & 1terum revertimini in idipfum , ne.

tentet vos Satanas propter incontinentiam veltram.

6. Hocautem dico fecundum 1ndu1genuam, non fecundum

imperium..

Jl i.

7. Volo autem omnes vos effe ficut meipfum : fed unusqms-

m C0

q*ue proprium. donum habet ex Deo: alius quidem ficy. ahus :

vero fic.

1 oitt

T I00000

8. Dico autem non nuptls & V1du15 bonum eft 11115, fi fic

cdit

. permaneant, ficut & ego.

*IVfat£ ,

9. Quod fi non fe contlnent, nubant. Mellus eft enim nu-

$32

. bere, quam uri.

I

[ni ffit

. IO. lis autem, qui matrlmomo ]un&I funt, pracipio non Marci

ego »- fed Dominus, * uxorem a viro non difcedere.

IO /'

-O2

Luce

—

t0pter

ais

11. Quod

10.18-

illom ii

9. Propter fornicationem. ) Ne in

tanas, fi diutius maneans thoro fe-

formcatlonem incidat

paracl.

Propter incontinentiam véffram,) ld

, vefir

. Debitum reddat. ) Debitam oon-

corpOl'e,

jugahs copule. In Greco eft, dac-

eft, per continentiam veftram occa-

xmml

ANop&vqr. £vyoicY , debiram beneva/mnam,

fioneit lapfus vobis objiciens per in-

quibus verbis: honefte debitum.coriju-

continentiam ad quam vos proclives

Mdgilö )

animadvertit.

tis fervi

gale Apoftolus circumfcribit.

i(ti t

Mulier. [us corporis poteffazem mon

6. Dico fecuudum mdn/gemmm.)

babet.) Scilicet fecundum ea membra

Quuafi dicat, copulam mdulgeo, non

quz fexum dlfhnguunc, & qudtenus

PræClPIO

qurpit

j inob-

"ferviunt actui conjugali.

". Vola.) Mellem , cuperern.

Poteflatem mom baLet.

) Ut pro fua

Sicur meii fum. ) Qiuoad c.æhbatum

voluntate poflit &onti

nere, aut alteri

continenti :1i.

i. )

fe'conjungere, fed maritus.

Alius quidem ffe , alius autem fic. )

th.Eil

Id eft,

S. Fraudare imUiceps, ) Denegando

alius: tale donum, alxus vero

sml'

debitum conjugale.

tale ahquxd diverfum. ^

oU -

EÉx caa/än/i;

Ab&mendo.

L

9. $ fi€ permaneant. ) Id e&

i.

Revertimint m ddipfum. ) Finito

nuptl & collibes.

y It

tempore orationisredire ad opus con-

9. Quam w,) Id eft, quam libi-

gftom,

]ugale.

dlms ardore flacrare, & in . libidinem

fbimo

Ne tentet. vos /sznm ) Id eft, ne

0011fenc1re

!

fuette

in adulterium ,

aliasve - damna.bnles

l1o. Pracipio mom egoó, fea' Dominus.)

R" odfb

corruptelas vos tentando pertrahat fa-

Refpicit Apoüolus Domini prscepeuna

*

108

| Eþ[STöL.ZE 1 B.'PAULI AD CORIN'THIOS

r1. Quod fi difcefferit, manere innuptam

?

j

| !16.' U

, aut Viro .fï:IO re-

* unde d

conciliari.

Et vir uxorem non dimittat.

*

IZ N

12. Nam ceetéri$ ego dico, non Dominus.

Si qüiä f ra*täi'

.' uxorem habet infidelem , &

ficut vo

;

z

-

.haec conferltit' habitare cum illo-

T. doeo.

non dimittat illarfi.

I3. Etfiqua mulier fidelis h

abät virum. inflldelïemg*

g. (

& hie.

confentit habitare cum 1illaj non dim ttat.virum :

A um Á

m-*iïde- |

i (

I4. Santtificatus eft enim vir infidelis per muliere

. lem, & fan€tificata .eft mulier infidelis per virum fidelem: -

AE fenati

E

g0.*

alioquin filii veftri immundi effent, nunc autem fan&ti funt.

1«. Quod fi infidelis difcedit, difcedat: non enim fervituti

qpaneat

^ior

fubje&us eft frater, aut foror

*

in'huju;mpdif: 'in— pace autem vo-

o cävit nos —Deus.

? G*

WE

.

— fl

16.Unde

us s

de uxore nbh dimittenda , Matth. c . luitur fidelis

»er contactum : i'nfïdelis-,*-

i

Ig. Marc..cap. to. Luc. c. 6.-

fed potius in

;

delis morali quadam de-

foror t

11. Quod ff difee]ferir. )F aCto divortio.

nominatione fanctificatur, tum quia

- qu dilc

^. fentiutit

Manere ibnuptam.) Nam fl conjux

maritus eft fanctz, id eft, fideliscon-

feparet fe a conjuge , quia, verbigra-

jugis; tam quia eam.in fide fua non

Iu

tia , eft adulter, non propterea diilo-

impediendo ,. & benevole cum ea vi-

- Nd,

Jutum eft matrimonium.

vendo, quafi viam fternit fibi , ut per

.-;-v-gi(') Ch

Vir uxorem mom dimiitat. ) Sine

preces, merita, verba, & exempla fidelis

&i fumu

gravi & jufta caufa; ob fornicatio-

conjugis convertatur, & fiat fanctus,

vituten

-Aliaquin p2 vefri tnmundi e[fear. )

hoc d

nem enim & aliis juftis de ,;,ailfïs'(ïi'

s

mittere licet.

Quafi dicat, fi ab infideli conjuge

* füol

:« I2- Nam cfe,teris.) Sc

ilicet qui mä-.

faceretis. divortium, filii veftri habe-

16

trimonio junc&ti non funt.

Opponit

rentur quafi nati ex. illicito thoro,

1 f 4 Vun

enim huné.verfum verfui Io. ut patet

adulterini & illegitimi.

fidelis

ex VOCe; z4mi ( ex voce, cateris ,

Nanc autem [ands [mut.

j ,IlïQeR , ex

&fid

quod ex fequentibus clarius patebit.

honefto , & legitimo matrimonio con-

Tit ,

Ego díco. ) ld. eft, ego auctor fio

cepti, & nati... Vel faz& fus£ , quia

Htl p

non prxcipiens, fed confilium dans ,

connivente infideli facile fidelis paren-

Conv

ut fcilicet. innupti perfeverent, qui

tis fide, diligentia & cura fanttificari,

f65 ]

" fiümirüm continere poliunt: ad pre-

funt.

baptizari ,

& chriftiane educari ,pof-

nxof

cedentia enim. & mnon ad fequentia

|

Vfce

hoc eft referendim,

I5. Quod ff infidelss diftedir, di[äeäat.)

&i quis-frater. ) ld

eft NC.hri&ianuqs.

Senfus eft, fi infidelis difcedit, non con-

bor

Non dimittat illam.): Poterat enim

fentiens habitare cum, fideli , ut fi-

Ufic

conjux fidelis cum conjuge infideli

del:, id eft, fi religione ejus offen-

ut

ermarnere ob fpem converfionis infi-

fus eam relinquat, non eft quod con-

3

elis-

VMide Conich. de Sacramen-

jux*fidelis exiftimet fe, debere illum fe-

fei

-. tis difp. 26. dub: 5. n. 56. & 57.

qui ; fed finat eum difcedere tanquam

Sen

14- Santlificatus eft égtm vir 1ufide-

hr

per illius difcelï'um libertati fuz refti-

tutus.

lis per mulzerem frdelem. ) Q uafi dicat,

hd

matrimonium . & conjunctio hec fan-

Nog enim fervituti, &fe.))

'Id eft y

«

t

EU

! ',&a : gg y und'ej n0n profanaturnec pol-

non eft fervnilliter Flll)je&uä' irater aut.

oX

CURYT

--

-

/

;).'-C A.PKU ']A:'*. VI!c ,'& *

1

109

jïö.-' Undeefiihi fci'*s*, qmulier, fi virum falv

f iw ".

um fac»,i*"es' ? aut

*

unde fcis vir, (i mulierem falvam facies? -

f

.

s frate

ficut:divifit Donfinus, unum quetïx.cju-em

j

17. Nifi ubicuique

üm 1llo.

À

)

ficut vocavit

D

leus , i'ta amwbu,lcït, & ficut in omnibus Ecclefiis

s

doceo.

-18. Circumci

f

us aliquis vocatus eft? non adducat prmæþu4

; & Bicf

d

tium. In praeputio aliquis vocatus eft ? non circumcidatur. -

$

üfide- [

19. Cmcumcifio nihil eft, &

vpl;e?þt.ltiu-*m nihil ett : fgd vgb'-!.

*

delem: - ]

fervatia mandatorum Dei.

fünt.

2o.* Un

*Eph. )

;

ione vocatus eft , in ea pt-ï;fþ

tvitati

1naneat.

usquisque , inrquzf. vocat

«

Ab

em vo-

2I. Servus voca

tus es? nonjü

*

t:tibi curg : 'fed & fi potes

äeri, liber, magis utere.

s

. Unde ]

O.5

22. Qui

puss

nfidelis,

damde. —

foror: talibus , hoc EG: * inh;delib-uskt ;velim unumqüeihque in vocatione 'Vfui—'

conjugii perfeverare , & univerfim.

im quia

qui difcedunt , aut cohabit

:

zfre'nön con-

-forte fua effe contentum.

eiscOle —

fentiunt.

f got.

Ào pace amtem vocavit nos. Deus. )

— Et, ficut.) In Grzco eft, », 5-17&);, & fíc.

| & vl

Id eft, ad pacem.

Senfus eft : Reli-

Doceo.) Qiurácooue , ordtmv.

9. Cireumceifus aliquis vocatus eff ?.

ut p

»io Chriftiana ad quam a Deo voca-

fiddi

ti fümus , non cogit nos ad hanc fer-

Id.eft , fi'quispiam prius circumcifus,

fanQdus,

vitutem , qua pax Chriftiana turbetur,

quia Judaus , vocatus eft ad fidem.

- Non addnucat praputium. ) Circunt-

f[czzt. J

hoc eft, pacificus & tranquillus Chri-

Yonjuge

fti cultus in. familia impediatur..

cifis enim preputium reduci poteft in-

| habe-

16. Unde emim fess multer , ff virum

ftrumento attractorio, quod Spatifte-

zivum facies? ) Quafi dicat: Sicin-

fem vocant, adducta cute ut plan-

dem tegat, ut docet Celfus lib. 7.

fidelis, rixis, probris, minis in fidem

dia

& fidelem conjug'em difceffionem qua-

C. 25. idque eos qui a Judzis apofta-

10 COft«

'xit , difcede o conjux fidelis ab eo,

tabant ad Gentiles ,. facere folitos,

patet ex lib. 1. Machab c. I. I8: &

, qui

ut pacifice vivas neque pratendas fpem

)31-eq-

converfionis ejus. " Unde enim id fpe-

Jofepho lib. 12. Antiq. c. 6

ificar,

res in homine pagano, blasphemo,

lz prdþm:io voratus. ) Vocatus à

xixofo? ac confequenter undefcis, aut

Gentilismo ad Chriftianismum.

M

i

unde fperas, quod eum falvum facies ?

Non circumcidatur. ) Moc en'im ef-

eat.

17. Nifi unicuique . &e. ) Ordo ver-

fet. judaizare.

'borum eft , ita ambulet quisque , ficut

Ig. Grezmc

if mibil f , &c.) Sen-

1C0n

fus eft, nihil hzc valent, aut confe-

ut

unicuique divifit Dominus , & ficut

offen«

unumquemque xocavit Deus.

runt ad falutem, & ju

l

ftitiam , ; id?O

Njff. ) Idem hoc loco fienificat quod,

non funt affectanda.

] coti*

Sed o&j&r*vxztia mandatorum | Dei.

m fe

"fezl verumtamen, vel boc ramen [atvo.

"Senfus ergo Apoftoli eft, quafi dicat,

Supple, eft

a;iquid Q& confert"a»dfg-

lquïm

jl

-hxc dixi de conjugio fidelis cum in-

]utem.

*

$

-fideli, deque difceffione ,. & divortio,

QO. In qua

vecatione, ) Mite ftatu.

QI. Nez fit tibs cura. ) Non te res

lefh

i infidelis illud querat, aut conftare

illa angat, quod fe-g.vus.fis'g

r il

gon poffit pax fine divortio ; alioqui

-

Lj

^

*

:

]

-

-

uo — BPSTOLE i, B. PAULL AD CORINTHIOS

vittt

42. Oui enim in Domino vocatus eft fetvus,"liberiüs eft

Usmo

hu

Donin!: fimiliter qui.liber vocatus eft , fervus eft Chrifti.

Y

-

SSup. 23. *Pretio empti eftis, nolite fieri fervi hominum. ,

*420.

efi ut

24. Unusquisque in'q

n

uo vocatus 'eit'? fratres,l'inïho-c,pïrma-

I*tt. neat'apud Deum.

*

.

30'

LÀ

ni

a quam T

2s. De virg!

ibus ,a*utem? præqeptüm Domini noii »hax"b'eo—:

"Confilium

3

iT

autem do; tamquam mife?icordigm confeCufusa Do-

terit et

*

"mino, ut fim-fidelis?

*

m

./26. Exiftimo ergo hoc bonum effe propter inftant

6&1 n'ef

ceífitatem, quoniam bonum eft homini fic effe.

eft, ol

9

47. Alligatus es uxori? noli qüserer

e fo—l,utilone':m, .Sþ,lutgs

.es ab uxore? noli que&rere uxorem.

quom

fti.' Et ü»:nupfe'ricg

M.

X

«""28:. 51 autem acceperis uxorem ; non pecca

*

virgo,

ut fit

s

[ d

LÀ

8b Q

$; *p

e£ ef

Qfe;j*i llber , magis utere.

)

Td;*zq'u.:ïm *mi/l;ricor;di;trh cabjä'cutu;f $

Pa x

*Senfus éft , ( tamien fe fe aperiat oc-

&:.) Virgini:ate confulo, tanquam

tb

«afio & opportunitas confequendx li-

is, qui mifericorditer affumptus fum

bertatis, eam fuadeo elabi non finas,

ad gratiam Apoftolici muneris apud

berorm

-tionam

fed illa utaris', ut in libertatern te af-

:

Gentes, ut fideliter illis confulam ;

*feras.

quafi dicat: Quo pr&' aliis Apofto-

que ci

22. Qui enim in. Dom'iæ; vOCAIH T eft

lis indignior majori gratia & miferi-

ür, &

cordia vocatus fum ad Apoftolatum ,

à Ego.

fervss, 6c.) NeGe verba'hzc cum

mitten

ilis : fereus vecatus es j non fit t;bz cu-

' eo magis decet me efle fidelem in meo

*4.

Senfus autem eft, qui enim cum

munere, & fideliter confulere iis, ad

füs &l

fit fervus, a Domino ad fidem ejus-

filis |

quos a Chrifto miffus fum Apoftolus.

;

molef

dem Domini Jefu Chrifti vocatus eft,

36. Ex.f/i!i;)w ez';;;a boc bonum ;Wä

)

imanumiffüs eft,' & libertatem filiorum

tut;

Ut fcilicet virginitatem fervent. .

tl

Dei affecutus, licet adhuc fe;viat fer-

Proprer inflanrem. neceffitatem. ) In-

vitutem temporalem.

1

ftans neceffitas eft brevitas temporis ,

)

^5 ServWs cj? Cbr(f

Quuia ab eo re«

ju v

demptus.

quod nobis conceditur ad &ternitatis

Íueul

conquifiionem ; que proinde non

lüte

QS!':PT

etio ;empt:f, e/?f&. j Sanglæinis

mundo, nofn conjt

Chrifti..

Deo-danda eft.

igi, 1"ed eïnh;næ &

Tà

Noite fierd fervi Lominum. ) Ne vos

.,

ton

in fervos vendatis, aut fervituti man-

^^ Quimiam binum e/?i*kpm:'n;/;q e]&. )

Wt a

Quafi dicat, exiftimo bonuin effe ma-

£

Cipetis , fi poffitis libert&te gaudere;

nere virginem propter inftantem ne-

mag,

*hec éními civilis libertas decet Chri-

defi;

Rilibertum , & juvat ut expeditius

ceffitatem ; bonum, inquam, efle in

X

Virginicate.

Particula enim. 24o2£a,.

eidem Chrifto fervire poflitis.

non reddit caufam , fed.infervic ejus-

lt

: 2'4. d5 pud Det;m,

Deo adhzrens,

,

fun

cui per Chiziftiánismum fe adjunxit.

dem fententis repetitioni.

dui

25. De virgimibus dutem. ). Ut fci-

-99. $i aeceperis uxorem , mom pecca-

th

licet manemt virgines , & ferviant

f^. Stnimirim nullum fubfit; unpe-

du

Deo ín vïrginirate. !

dimentum , .

quod matx:imqnium —rde*ab

fu

o

ülicituun.

| 4Cerf€fi:fm anieu: do. ) Ut. id .fa(c

-

ianc. ;

.

Lt

*

b

*

CAPUT VHL« E

:

YII

ertus et

virgo, non peccavit: tribulationem tamen Carnis habebunt

*

lrifti

huiusmodi. Ego autem vobis parco.

.

l,

j

29. Hoc itaque dico, fratres: "Tempus

breve eft: reiiï:luqm

eft, ut & qui habént uxores, tamquam non habentes fint:

C.psrm;;.

4

3o. Et qui flent,tamquam non flentes : & qui gaudent; tàm-

Uib

juam non gaudentes : & qui emtint; tamquam non poffidentes:

f

qs üDe. - Ó

31. Et qui utuntur hoc mundo tamquam non

'uc'antur, præ:

terit enim figura hujus mundi.

"i

.32. Volo autem vos fine folicitudine effe. Qui fine uxore.

eft, follicitus eft, quae Domini funt, quomodo placeat Deo. -

Solutus

.33. Qui autem 'cum uxore eft, folicitus eft; quae funt mundi,

quomodo placeat uxori ; & divifus eft.

*

mpfefit

34. Et mulier innupta, & virgo cogitat, quee Domi

ni funts

ut fit fan&ta corpore; & fpiritu. : Quae autem nu

meaenas i UE

Vitgo,

2

pta eft, ;ogif

ufecm.; r

5

tat, Fluxæ funt.mundi, qpqmodo placeat viró. .

45:Porro

tanquam

us füm

Tribslationem caruis.) C ofijugii : li-,

dc:nfe:.) Confiderationé brevitatis &

15 apüd

berorum & familiz onera. "Exibula--

vanitatis gaudiorum hujus mundi.

tionem .enim carnis appellat eam,

Tanquam non poffidentes. ) Perpetuo

lm ;

Apollo-

que circa carnem & carnalia verfa-

?

fcilicet , fed canquam

à

dfgfru&u:arii ad

mileri«

tur, & quae carnem: afliigit.

vitam.

Ego au.em vobisparco. ) Scilicet per-

I T:m"quain nom utantur.) Uten-

litum,

|inmeo

do fcilicet obiter, & quantum fers

mittens conjugium :.. Vel potius fen-

js,ad

fus eft: Ego autem vobis tanquam

neceffitas , & fine adhzfione affectus.

ffolus.

filis parco, cupiens afHicionum &

Preterit enim figufa bujus mundi.)

moleftiarum |quz nuptias confequun- -

"T ota hujus mundi facies & difpofitio

tranfitoria eft, & ali

43

tur; expertes elle, ideoque continen-

qu'ancþ .c;:lïx'aþit.

tiaun fuadeo.

n 2- VOO.) Velim»-

ïl) I-

29. Tempu: &reveeff. ) "'emp

CR

S;ze /öäz*citudäne effe-) Ac confequen-

poris,

jus vite, ideoque non immorandum

ter in virginitate& celibatu vivere.

nitati$ i

feculi voluptatibus, fedde aterga fa-

Sollicitus eff que Domini funt. ) Id

non

lute ferio cogitandum.

eft, magnam habet opportunitatem fe

ng

Janquam non babentes.)

Ut fcilicet

totum occupandi in rebus'

non magnopere rei uxoriz afficiantur,

bus ad falutem &ternam.

fpe&gnf.i.

fe.)

ut animum, mentém, atque ; morem

Quomodo placeat Deo. ) Per :cordis

c má«

magis in Domino, quam in uxoribus

puritatem , & opera pietatis.

Y

defigant.

33. Drwifus efl.) ln multas curas

ffe i

diftractus , ita ut uni Deo: vacare nos

20. Qu flent,

't;mqtmm .non- flenzes 5 ;

lilünj

Id'eft, quibus triftia accidunt; que

poflit, fed. partem cemporis Deus ,

funt flendi materia ,

non iis admo--

partem & quidem majoreim & potio-

equ-

dum commoveantur, fed patienter &

rem.uxor & filii vendicent.

d

wquaggmiter ferant , utpote.non diu

34- ngiiat qua Dosini þmt.) Op,i

ipe

duratura, fe

que'confcilentulf fpe' vite

portunüm habet otium ea meditandi,

*

future. '

i

que fpectant ad Deum.

"

4

- Et-qui'g.m

erit,, : an":ian 30;(.'24"!

2 Ef [ f füä*'-) Pura & .imxnacg;ataæ

-

-

$

fs

LÀ

*

Ó

hd

*?i:

LÀ

P | : ,Episï*oLZE h 'B.-'PhüLp ADïCOR!NTHI(')S. '

-3$. Porro hoc.ad utilitatem veítram dico :: non ut läcjueuni

vobis injiciam , fed ad id, quod honeftum eft , & quod facul-

- tatem' praebeat fine impedimento Dominum obfecrandi,

t

-.46. Si quis autem turpem fe videri exiftimat fuper virgine

li f

fuà, quod fit füperadulta, & ita oportet fieri : quod vult fa-

e

EM

ciat: non peccat, fi nübat. *

*

9.

b

de füo firmus, non habens seeti-

- 37. Nam qui ftatuit 1n cor

p

fitatem , poteftatem autem habens fuce voluntatis, & hoc judi-

.

cavit in corde fuo', fervare virginem fuam, bene facit.

48. Igitür & qui matrimonio jungit vir

I.DF

ginem fuaïn : b'enþ, :

*

ficat

. facit, & qui non jungit, melius facit.

om

39. * Mulier alligata eft legi; quanto tempo

re vir ejus vivit:

4. 9

7- ?- quod fi dormierit vir ejus

.liberrata eüV: cui vult nubat': tantum

1

vit,q

in Domino.-

;

3-9

. 40. Beatior aute

m-erit», fi fic þermanfärit, er'cundu'm meünf

i,

tihi

l

confiltum : p;qto autem , quod & ego Spiritum Dei habeam. -

P

X

A

X.VQCAP'['?T :

f^.

IDl

7 95. Nen wt läqheum vl5 injeciam.) .habet animo propofitum, nec mo-

Non quod vobis-imponere velim-ne- vetur vulgi fermonibus, ut fecus fa-

éctmi

- ceffitatem continendi, & vos eo cogere.

Iciat, quam apud fe conftituit. -

idolis à

Sed ad id quod boneffum eff .Y Scili-

Nem haLens neceffitatem. ) Scilice

p

cet vos adhortans 'ad honeflum, id

precepti.

:t

pus h

.

Ni4

eft, honeftiorem & meliorem viven-

Poteffa

tem anutem ï*/;.aZemj. )/ Cir(:;a(

Chit

'di conditionem ;in ccclibatu B.

propriam voluntatem.

- &e

"Facultare

Ez. boc judicavit in corde fuo.))

Ideft.

- nibus.

T

m-þræ?ed!.) - Vobis v"irgi:

EC

maturo judi

nmt

ftatuit.

cio apud fe decrevir &

qui f

— dnpedimento.) ld eft,

: diHra&ione.

ferentt

6. Si quis turpem fe wideri - exifl;-

Servare virgimem fz

virginitatis,

x

4m. ) In l äejtuj

E

,Pat , 6f0.) dd eft, fi quis putat fibi

tailt

- effe turpe & indecorum , quod filiam,

Bene f acit.

) Quia conüliufn. l(fhfï.

-hubef

verbi gratia,-jam fadulcam nuptui non

fti & meum adimplet.

tradiderit.

39.- Alligarta eff legi.)

Scilicet ma:-

idolot

trimonii, ut fcilicet difcedere a viro.

Íind;

Superädu[ta. )

ers'gauyc-fgv , mültum

qum

fuperans axug» ,

tempus opportu-

fuo,

. alteri nubere non polfit.

num eam viro tradendi.

52 dormieriz,) Si mortuus fuerit,

CORt

Ef $ta oporter fieri. ). E ita potius

Liberata eft.) Id eft, libera eft,.ut-

L2 0s

: firmo

debere fieri"putat, utfcilicet eam vi-

nubere poffit cui. voluerit.

rOtradat, quam ut eam domi virginem:

— Raatum in Deomino. ) ld eft ,/'iin

: p

fenefcere patiatur.

Chriüi&njszllo i

nubgns viro: Chri-

;;

Tye

Quod .vult. faciat: ) Collocet eam

ftiano.

A

re, |

*

mQXï(

án matrimonium, Ífi hoc mapis- pla-

40. $2 ffc permane

rit. ) Sinwir—o;.

Cat(

ceat, vel fervet virginem , fi id malit.

; Pate autem quod & ego fpzritum Dei

37. Nam qui ffatuit. n torde fun ffr-

babeam.) Spiritum confilii , fecundum

J

J

mus,) ld eft, qui ftabile ac. firmum

quem puto me hzc Hdgliter faadere.

b citp

17

-5

ä

-

-

x* ä&ïï* æ*ä !

713

15(ju60m

CAPUT VIIL

od fieyl.

i,

uamquam idölotbyt;"s;vefcz' non Ft ex Je illz'cz*tuha, cum z'dalurr; nul-

' Vitrine

lius fit efficacie,, aut pote[latis, non Junt tamen illa edenda , aut re- -

| Vglt fa.

pugnante con[cientia , aut cum infirmorum -offendicillo : neque

15'n€cef- !

-ea edere , aut non edere , bominem efficit —

meliorem.

l.

V u- .

E iis autem, quzse idolis facrificantur, f—cimus/quia omnes

l, bere.

w'i )/

,

LI

ficat.

Ícientiam habemus. S,cientig infiat, charitas vero ædl-

s vivit

*

2. Si quis autem

fe exiftimat fcire aliqüid,fnondum cogn'04 :

| tamum

vit, quemadmodum oporteat eum ífcire.

3 Si quis autem diligit Deum, hic cognitus eft ab eo.. -

j meüm

. 4. De eícis autem, qua idolis immolantur, ícimus, quia.

ibeam,

f1i unus.

nihil eft idolum inv'mundo, & quod nuilus 'eü Deus, ni

Y

21

s.Nam

3 í

'ABUT

1

| E

féc mo-

D

ME us , 7:?& idolis faerifécantur- )

Q. 4f qt;;.c um fe exiflimat fcire ,

fecus fa-

Carnibus, & aliis hujusmodi..

€c.). ld eft, qui putans fe aliquid

Scimas. ) Quod fcilicet. immolata

fcire inde inflatur , ne&tum Icit quis.

t.

idolis ab alis cibis non' differant, nec

fit finis , ufus & modus fcientiz , vi-

Ccilicet

plus habeant nuininis aut religionis.

delicet ut per fcientiam ne fuperbias,

Wa omncs.) Bene & plene in fide

profis quibus poffis, nemini obfis,

), Ciyca

Chritti inftituti.

neminem fcandalizes, & fic a Deo

Scienttam. ) id eft, fufficientem ze-

agnofcaris & -ameris, ut fequitur,

I

rum Chriftianarum cognitionem, ' ex

3- 91 quis autem diligit Deum.) Et

'evi:

qua fcimus idolothyta rem eife indit-

propter Deum proximum, bt eum

E

ferentem.

idolothytorum efu, aliave re n

Qü

, Scientiainflar. ) Quafi dicat, fcien-

fcandalizet, fed xdificet.

? fï;tu

ic

tia ifthzc veftra, qua fcitis idola ni-

- Hic cognitus eff a5.e2, ) Id eft, h

i

hil effe, & confequenter licitum etfe

a Deo approbatus & dilectus eft ; in

idolothytis vefci , iisque vefcimini cum

hujüs fcientia complacitu.a eft Deo..

et ma-

fcandalo ignorantium hóc: hec, in-

4- De efcts amtem , é1c. ) Quafi diQ

1 yiro.

[

quam , Ícientia facit vos fuperbire

cat,igitur, ut ad propofitam qu«x-

contra ipnorantes, eosque defpicere.

ftionem redeam , que de. ufu eorum,

f;lerifc

Charitas vero adifcat.. ) Scilicet in-

quz idolis immolantur, inftituta eft.

Eüg'ut.

firmos & ignaros, ut eos in fide

Scmus , quia mibil eff idolum 1n

pietate Chriftiana contineat & pro-

N

mundo.) - Nemo noftrum ignorat ido-

moveat. Hoc enim fignificat e45/fea-

lum nihil efle in rerum natura, id eft,

Chr-

re , fcilicet proximos ad falutem pro-

non eft id, quod exiftimatur, & quod

movere, cui e.contrario opponitur.

reprefentat ; quia hnihil veri numinis

10

fcandali peccatam, quo proximus de-

illi fibeft; nullus enim alius Deus eft

] Dli

ftruitur ,

hoc eft damno falutis .'af-) :

preter unum ver

ydom

Í

ficitur.

colimus.

um D)'ewvïj, quem nos

ge

P

.. Bibl, cum cæm? Mergär& Tom. V*JIII.JV i

E

-

-

114

EPISTOLA I. B. PAULI AD. CORINTHIOS

$- Nam etfi funt, qui dicantur du, five in coelo; üve m

n

terra ( fiquidem funt dii multi, & domini multi.)

tiam €

. 6. Nobis tamen unus Deus Pater ex quo omnià, & nos in

1j

illum : & unus Dominus Jefus Chriüus s per quem omnia, &

mand

*

»

p

nos per ipfgm.

ligem,

7. Sed non in omnibus eft fcxentla.

deam autem cum

confcientia, usque nunc idoli, quafi idolothytum manducant:

& confc1ent1a ipforum cum fit infirma, polluitur.

Iw 4

8. Efca autem nos non commendat Deo.

Neque enim fi -

tii 0f

d ni

manducaverimus, abundabimus : neque fi noa manducaverl-

mus, deficiemus.

Jhres

-9. Videte autem ne forte haec llcentla veftra offendlculum

*

t

fiat infirmis.

IO. Si enim quis v1der1t eum, qu1 habet fcæntlam, in 1dole

recumbentem: nonne confcientià ejus, cum fit 1nf1rma, ædl-

ficabitur ad manducandum idolothyta?

Rom.

I1. *Et peribit infirmus in tua confc1entla frater,& propter

I-'N(

14 P quem Chriftus mortuus eft ?

eflisin

m Sic

VE

fignacu

Nam e!fl funt ,

qui dicantur dii.)

- Efca astem nos mon cammendat

A Genuhbus ldOlOldtrlS.

Dæo ) Quafi dicat :

idolothytorur ,

UI

-6. Nobàis mmen) Recte fentientibus.

vel aliorum . ciborum efus. .per fe nihil

b

Et.nos im :bn.) In illius fcilicet

acit ad pietatem, qua Deo placeatur.

glorxam & cultum creati fumus. :

Neque enim. ft mandum'vertmm.) ldo-

Ignorans

Per quem omnia.) Faéta funt.

lothyta.

vefei ido

.Et! no$ pev spfum.) Smhcet creati, &

Abundabimus. ) Efcls, & dcliciis

In tua

tiam ;

redempu fumus.

abundablmus quibus alia ranone trm

Vterys,

7. Sed menm ig -ommnibus eff feientia.)

non polïïmus

Jam di&a, quod 1dolum

& 1dolo-

Deffciemus. ) Quafi eodem genere

I2. E

t;hytum nihi] fit.

edulii edere non liceat , llcet 1dolo

ltantes

immolatum non fit.

foo W

Omdam autem cum co:a/äzmtm ta'olt )

Ex confcientia erronea putantes ido-

9. H&c liceniia 'vefrd.) Comeden-

d (irj

lum habere ahquld divinitatis.

di idolothyta.

*

Vi fd&m

Quafí zdolathymm mandscant ) Id eft,

Ojändtcu/um fat mfrmu) Eo mo-

timis em.

cum reverentia , quafi cibus ille ah—

do, quem ftatim explicat.

?o. R

quxd facri hibeat ex eo , quod idolo

IO. Eum; qui haber fcienttam. ) Ido-

1lmum 1

immolatum eft. Vel cum horrore,

lothytum non effe rem facram, aut .

nifi f

quifi efu inficiantur , & polluantur.

rellglofdm

pobitate

^S fio

Et con[ctentia :þfarum eum f toanfr-

In idolio. ) In templo , vel menfa

ma.) Non plene inftructa circa ido-

idolis confecrata.

O eYem

lothyta.

*

JEdifféabitur.) ld eft provocabitur,

T EQ,

Pollajturi) Quia contra confcien-

excutabltur, ut comedat 1dolothyta

tiam aliorum -

uafi facra.

exemplo manducant -

N f at

idolothyta.

II. Es peribir uyfrmx:.) Peccabxt

Á

PeCCimdl

]

/

-

M

-

113

^

"c A P UT vmk»f;'& IX —

ïy.e m

:15 Sic ,au,tem peccantes in fratres, & percutientes confdiän-

3

tiam eorum infix mam, in Chriftum peccatis.

0s in,

ROID,

13. *Qüa propter fi efca fcandalizat fratrem meum : non

ia &

E

manducabo carn

14'21-

B

em in eternum, ne fratrem Bieum Nfcanda-'

p m

lizgm.

CAPUT IX.

ücant:

No,n ;acbiþiebat Paulus xvi&um a Corintbiis; quibus concionalyd?ur,

nim fi

ut omnem amputaret offendiculi occafronem, licet boc fibi fuifje lici-

tum multis probet argumentis : fed in omnem formam [e vertit, quo

cïajferi-'

plures ad Dei cultum adducat : Corintbios exbortando ad imitatio-

kculum

- fiem eorum , qui in fladio currunt , aut. in agone certant :

uumn quoque ait Je domare

j idolo

, æ'di-*

I'NTOn fu1-rn liber? Non fum Apoftofhs * ,-Nyo)n-ne Chrifltxum

topte

Tetum Dominum nóftrum vidi? Nonne opus meum tos

eftis in Domino?

. Sic

ss

2. Et fi aliis non fum Apoftolus, fed tamen vobis fum: nam

fignaculum Apoftolatus mei vos eftis in Domino.

MMMIJI!

me interrogant, haec eft. -

VOTUUS ,

3. Mea de—fen-fllo' apud eos; qui

[ nibil

2

4. Num-

Jaceatul-

ignorans non eiï'e per fe peccatum 1. Oz fum lher?) Non fum Apo-

u;.) ldO'

vefci idolothytis.

"JFfus ?: Quafi dicat : Nonne

p (u;i f ientia.

y Per.&uam f. cien-

mei jurs fum , ut tanquam Chrifti

qdici

tiam, qua tu male, & importune

Apoftolus fumptus & alimenta a vo-

tiorfe fri

uteris.

bis exigere , & accipere poffim ?

P IQ.*Et/þercufientes,.) Id eft fczlhda-

Nenne Chriftum: T. fum Dominum no-

n enel'e

rum vidi ? ) Quafi dicat, hinc pa-

tinodo vulnerantes.

lizantes , & per fcandalum quodam-

ret me effe Apoftolum , quia Chri-

:eF idolO

fïus enïm

Is ChrifÉum Peccati.f.) Chri

ftum vidi, & ab eo ad evangelizan-

fibi fa&m arrogat , quod uni ex mi-

dum miffus fum, At cap. 9. 5

P

"

nimis ejus tactum fuerit. Matth. cap?

cap. 22. 19.

E l:IIO'

25. 40. Rurfum |

ui fcandalizant pro-

Opus meum vos effis. ) Quos epo

ih

per predicationem Chrifto

enul. -

ximum, in Chriftum peccant, quia

j Wo-

Chrifti fabricam, fcilicet proximorum

D. Etff aliis mom [um Apoffolus, E$c.y

ams' ?""

probitatem & .falutem , quam' Chri-

Quuafi dicat, efto, non fim aliis Apo-

ftus fuo ^ fanguine conftruxit, malo

ftolus; at fane negari non poteft ve-

fuo exemplo deftruunt & evertunt.

rum Apoftolum me effe.

'Sigüacu/um Qofolatm' mæi.) "Grece

13. £fca.) Cibus idolo oblatus, &

ocabifur,

carnes immolatz,

TE

eft, Zipeavi , figillum, teftimonium

iolodiya

'Ne fratrem meum [candalizem.) Ne

figillo mutitum. [talice diceremus,

fratri meo 'offendiculum objiciam, &

Vo; ffere la pateute del mto Apoffolato.-

poabi

peccandi pccaüonemfpræbeam.

29 Mea,dfenja Apud eo$, qui me

-

b

.

116

EPISTOLE L. B. PAULI AD CORINTHIOS

4. Num

to- 4

bendi?

quid non habemus poteftaterþ manducandi, & .*bï,'

fcriptà

s. Numquid non habemus poteftatem mulierem forolr'eni

tritant

L

circumducendi , ficut & caeteri Apoftoli,

II

& Cephas ?

€

& fratresx Domi.r;xi,

T05 Cat

.6. Aut ego folus, & Barna

D. !

operandi ?

bas5»-no.q habemus pote&äþem hoi:

tiüs Ro

ey

£

"z. Quis militat fuis ftipendiis umquam

*

.

Quis plantat vi-

ThUS, !

neam, & de fructu e

$ non edit ?

ju

Quis paícit gregem , & de

1*

laCte gregis non manducat ?

;

facrar

8. Num

m hac dico? An cäz Iex-rhæä'.

ticipani

non dicit ?

quid fegundum homine

b

MU

Deut..

9. Scriptum eft enim in lege Mo

Y

fi:* Noh— alli

E

ti&mt, 1

95. 4.

g.abis' OS brövi*

Ilim

trituranti. - Numqvujd de bobus cura eft Deo?

-

p 15- ]

Io. An

lec t

; 5-N18-

*

enterrogant.) quui 'negant, aut du-

acäpiunt , cui milifänt ; ità zquum

qani

bitant me effe Apoftolum, vos eftis

€ft precones Evanäelii; vivere ex Évan-

imnea defenfio ; vos enim oftendens,

o

ia

quos converti ad Chriftum ,. fatis

f

eho: fic vinitor vinez fructibus pa/f

Aluü

Citur,

& paftor la&te gregis fui.

10.0

oftendo me effe Apoftolum.

Numquid fecundum bominem bac

aut.) 1n

putant fenfum- effe, quafi dicat, iis,

dico?) Numquid hzc dico ex huma-

qui vitz mez rationes explorant, hoc

edem f

fere modo

no & carnali affe&tu, tanquam mihi,

tor fper

facere.

, qui fequitur, foleo fatis-

"

meisque commodis confulere volens?

predicat

minime.

Manducandi t$. bibe

An & lex bacnon dicir ?') Nomge

II. Sp

fumptibus veftris.

na':) Scilic,e—et

geicam,

quod dico Scripturz. teftimonio pro-

Carna]

S. Mulierem firorem. ) Chriftianam

:

bare poffum ?

Ia yQu

aliquam. matronam.

9. lz lege Moyfi-)

Deut. cap. 25. 4.

CGircumdnuceudi.) Perea loca, in

titr, 6

quibus Evangelium przdico , exem-

Non alligabis os éovitriturants.) Q uia

D. A

nimirum par eft, ut animalia laboran-

Weft : j

plo Chrifti , .

uem fequebantur mu-

tia comedant.

Utebantur olim bo-

Qaft di

lieres. ei mini

d

rantes de facultatibus

bus ad fruges-pedibus triturandas.

fuis, Luc. cap. g. 3. vide qus ibi

Qui vero tenaciores erant, bobus ora

piendi al

diximus.

'

obli

QUE non !

5

gabant, ne de frugibus, quas-te-

fed omp;

Eratres Domini.) Scilicet Jacobus,

rebant, edere poffent, quod erat in-

Joannes, Judas , -Chrifti confanguinei

clementig :cujusdam , & injuftitie,

& alia i

fecundüm carnem.

,

tlll', quo

quám .lex, inhibet.

10 Qm

Et Cepbhas.

ceps Apo-

Numq4utid de . bo

bzus eura ef Deo ?)

M [

ftolorum.

) Et ipfe Prig

Quafi dicat: precipu: cura Dei in

:6. Hoc eperandi.) ld eft, faciendi

quio, )

hac lege non fuit boum , fed quid,

Ts oce

quod ceteri faciunt, vivendi ex Evan-

altius fpectavit, videlicet n6s, & no-'

Nüt ere]

gelio , & mulierení circumducendi. -

ftri fimiles, qui fumus boves typici ,

7. Quis miltat fuss. ff ubendiis un-

laborantes & triturantes in agro &

At yblo

131 1"

quam? ) Quafíi dicat, ficut par eft

area. Domini , quos ex Evangelio vi-

OPGW

mülites vive;e ftipendiis, qua a duc'g

vere polle volgic fmdicar'e..

,, bfiss

zv

-

CAPUT IX.

I17

"T

tb.,þAn' ,prbpte'r' nos utique hoc dicit ? Näm'p-ropter, nos

.

fcripta funt, quoniam debet in fpe,

torem

4

fru&tus percipiendi.

L]

qui aïgt," flrareþ -É& qui

triturat, in fpe

L. *SSi nos vo

bis fpiritualia femi

navimus, mdägn»urn eít, fi Rom.

omi.ni?

nos carnalia veftra metamus ?

15.27-

emvhoc

12. Si alii poteftatis veftrae participe

s funt, quare non po-

tius nos2 fed non ufi fumus hac poteftate : fed omnia fuftine-

t Vi«

mus, ne quod offendiculum demus Evangelio Chrifti.

13. * Nefcitis, quoniam , qui in facrario operantur, qus de Deut.

,&de

facrario funt, etlunt : &

^

qui alFar.i,defe;*viunt, cum altar»i par- 18. 1.

:x.-hæä

ticipant ?

I4. lta

& Dom;inus' ördi.nþa.vit iis) qui Evängä.liurn 'anfnurjx»-y

"

"4

s bori

tiant, de Evangelio vivere.

fus fum. Non. antem f;clripü

i5. Ego autem nullo horum u

" m

hec, utita fiant in me : bonum eft enim m

4

-—f

evacuet.

ihi magis mori ,

quam ut glqriam mgam quis

æquum

P3

ylvar-

16 Nam

i

Que d? fagraria fent; edunt.) Id eff,

(l

1 Xo.. Qaahiam debet :';: fpe arare 'fq.;;i

sem hu

arat.) Im fpe , id eft ,.cum fpe , mer-

hoftias aut templi. proventus , verbi

x hum

cedemi fperans; ergo-etiam przdica-

gratia, decimas & primitias.

tor fperare poteít alimoniam ex

Er qui altari de[ervsnnt.) 0i T& Üv-

m mill,

FUA

atione.

Afua

yolens'!

predic

c'iacnole meoatopkvorreg , id eft, altar

.i

-RI. Spiritealia.) Do&rinàm Evan-

affifflentes , aut affidentes.

elicam , & Sacramenta.

Cum altarí parti-ipant.) De obla-

Nony

— Carnalia. ) Alimenta ,

& alia 'i'ub'-

tionibus altaris participant,partem ob-

110 pro*

-

fidia , quibus caro, id eft corpus, nu-

latorum accipiendo.

tritur, & fovetur.

I4. 44 6 Dominus ordinavit , &c.)

» 4

I2. Peteflatis veffra.) iEsolag vpoy,

Legimus enim Luc. cap. 1o. 7. 42

;) Quit

eadem autem . domo manete edentes,

Jaborati

id eft ,. juris fui, quod habent in vos;

Jim bo-

quafi. dicat, fi alii,ufi funt jure acci-

bibentes qu& apud ilos funt dignus eff

piendi alimoniam, quod habent in vos,

enim operarius mercede fa.

Similia

aanda

cur non & ego uti poffim ?

habet Matth. cap. Io- num. IO. II.

ohus orà

& I4-

^

uas:te

Sed omnia [uflinemus)) Famem, fitim,

enit i*

& alia incommoda, quz ex eo oriun-

-

^ 15. Nzallo Lhorum üfils ];lm) Nam

tur, quod vobis parcamus , nec jure.

cum e[fem. apud vos && egerem 4 nuli

yuftiitn

noftro utamur alimenta accipiendi. -

onero(us fui , uc—.quibit' m 2. &p. cap.

$

-

Du!)

— Ne quod . offendtculum demus Evan-

II. nutm. 9.

gelio. ) "Ne accipiendo fumptus de-

Ut £t fíat n me.) Ut aliment

a mihi

Da 11

mus occafionem hominibus tenacibus

praftentur.

fed quld

Bonum eff mibi magis.) ld eft, x

)

/&m

Evangelice pradicationis prohibendi

lius mihi eft.

W

aut obloquendi.

1 [yl)lcl ,

13. 1p [acrarío.) In templo.

4

Gloriam meam.) Yn Graco eft , xav-

agto

Operantur. ) Sacris funguntur aut

xupas gloriationem, evangelizandi fci-

gelio d ,

licet fine fumptibus.

'ftibfervitïnt.,Q1t Sacerdotes & Levite.

L.

"

*

118

EPISTOLEE L B. PAULL AD CORINTHIOS

16. Nam fi evangelizavero , non eft mihi,gloria':þnegceffï')tää

w !

Qmribi

enim mihi incumbit: vae enim mihi eft,fi non evangelizavero.

PA

17. Si enim volens hoc ago, mercedem habeo : fi au

23(

Eem in-

—

vitus, difpenfatio mihi credita eft.

epus ef

.24' þ

18. Quae eft ergo merces mea:

Ut Evahgelium prædi-ca-hs,ï'

fine fumptu ponam Evangelium

-

currut

- u; non abutar poteftate mea

*

hendat

in Evangelio.

*

1g. Nam cum

liber effem ex om

ss f

)

nibus, omnium me fe

T?llm :

X

N

abitine

feci, ut plures lucrifacerem.

DL

105 20

20. Et fa&tus fum Judeeis ta

"

mquam Judaeus; ut Judaeos lu-

6

crarer.

i

Ton q|

21. lis, qui füb lege

funt, quafi fub lege effem ('cimä ipfex

non effem fub lege) ut eos, qui fub lege erant, lucrifacerem.

v

forte (

lis, qui fine lege erant, tamquam fine lege effem (cum fine. .

n afacorus

lege Dei non eflem: fed in

crifacerem

monm

lege effem Cþri&i) ut lu

—

Gentile

eos , qui fine lege erant.

22.F a&us :

22. (

Y6. Non. eft. mibi gloria.) Gloriatio.

- Sine [umptu ponaz.

V

mentitn.

Nece/fitas enim mihi sncumbit.) Sci-

annuntiem.

):Sc.jillicet txfadam

l«,mtis 4

licet evangelizandi; ut enim predica-

Ur.niz abutar.) Ut non

.Omlij. Jure j

omnibu

carem Evangelium , injunctum mihi

« poteftate mea utar.

Auguü

eft a Chrifto.

19. Cum liber effen ex omnibus.) ]d

eft, ab omnibus-

Ut nin

d

Va enim mibi eff , ff non e'v4ngeliz4-

obftrictus.

" cxgn nemini eifem -

ve6oc.) $i non evangelizavero manet

edi f

me pena, tanquam divini przcepti

Omnium tamen me fervum fect.) fd

partic

transgrefforem. E

.eft, ad omnii me demifi, etiam ad -

Tibus;

17. Mercedem babeo. ) Mlercedem ,

inopiam & famem , & me omnium.

& bor

-& oloriam eximiam.

infirmitatibus accommodavi.

b

— Difpenfatio mibi credita ef.) 'Tunc

Ut p!:ires lurrifa:erem.) Ut quäm'

[17 117

non.habeo gloram fingularem , fed

plurimos Chrifto ac

VOS facerem.

quirerem ; & fal-

10, 6

qeque pecco, quia fungor otficio meo,

fladi

& facio, quod jubeor, demandatam

2o. Fadus [uz -,ïuäæi:'t.-mquam 70-

quiq

difpenfationem , five adminiftrationem

d«u;.) Quoad quedam, quz tun

Y

In Grezco eft,

ftianz fidci non

c Chri—

DUII ]

Evangelii exercens.

repugnabant.

mium

olxcyou. iav memio'Tupuat, quod Syrus ver-

DI. Lmutri acerem.) Ad Chriftianam

-

Sed

tit: Prafeclura domus mitbi cresita ep ,

fidem adducerem.

& fortaífe fenfüs efle poteft : Non

li: , qui ffne lege cravf.) Gentilibüs,

gnifi

Thium|

confequor eximium meritum , & de-

qui non erant fnbditilegi Moyfaice.

RliOQ1

€us , quale eft Evangelium predican-

Quafr fine dege effcm. ) Quafi natu-

titdi

tiuim, fed modieam aliquam laudem,

ram tantum ducem fequerer , ut Gen-

Br.

n

qualis domeftice rei adxnini&ris, &

tiles faciant, & non legem aliquam

*

Witur

turatoribus debetur.

fcriptam.

d

NT

IS. Su e/f ezgo merces mea?) Exi-

Cum /ïne lege Der »on

Leffine.: $)

L0

iha, & fingularis merces hoc loco

Cum t men revera non vivam fine

lec

e Dei, fed Chrifti le

»

ponitur pro egregio opere mercedis

Io]

gem profï;'e'af-?ï :

Qui

eximig meritorio per metonymiarm.

illique obediam.

d

32

vbgfvrixf

119

&ceffts

52. Fa&usïfu:m infirmisr infirmus, ut infirmos Iücfifaceæm,

l2 V6fO,

Omnibus omnia fa£tus fum , ut omnes facerem falvos,

23. Omnia autem facio

l?em ]t-

u

| propter Evangel

*

ium, ut pa'rti.ce ps

ejus efficiar.

*

.

s quod ii " 'q-ui in ftadio currüht, omnes quidehï

edibang

24. Nefciui

Ite mea

currunt , fed unus accipit bravium

'

hendatis.

»

'?. Sic currite, ut compre-

4$. Omnis autem

,qui in agon& C6ntendi,t, ab omnibus fe

l'erïgm

abfünet: & illi quidem, ut corruptibilem coronam accipian—t;

*

?05 lu-

Tos autem incorruptam.

:

. .26. Ego igitur fic curro

P 005 quaü in incertum: fic p'ugng,v

non quafi aerem verberans *

n ipfe

TOR

27.. Sed caítigo:corpus immeum ,

& in fervitutem redigo : ne

m fine

(ECA-

forte cum aliis praedicaverim, ipfe reprobus efficiar.

Cererm

Eos , .qui ffne lege érant.) ld eft, autvelocitatem corporis impedire pof-

Gentiles.

unt , cujusmodi eft Veneris , aut

Q9. Ommnibus ommiA f4&u£/ fum.)'Nan

quorundam ciborum ufus.

emenriendo , fed compartendo , non ffmn-

lit. corruptibilem coromam accipiant.)

tr;dam

lantis aftu, fed. commiferantis. affettu , .

Premium aliquod temporale, & pe-

u jpre ;

omnibus omnia factus eft Paulus.

[tfa

riturum.

Auguft. epift. 9. & 1g.

Nos anutem incorrnftam.) fd eft, xter-

23. Omnia facio propter Evangelium.)

nam coronam in cclo iis, qui bene

" ) Id

elem

"Ut nimirum fructum predicati Evan-

certaverint , repofitam.

gelii fuo tempore percipiam , & ejus

96. No»x qu4f £m incertum.) Sed cur-

)

particeps efficiar cum aliis predicato-

füm meum, & vite mez rationes a

um ad

ribus ; hoc eft,ut una cum illis affequar

debitum finem dirigo.

:

^

nnim

ea bona, quz promittit Evangelium.

Sic pugno.) mvxrtue, pugilem ago ,

?

Q4. Nefciri,

uod s; , qui 12 ffadio

pugnis certo.

r

P

um

eurrunt.) ldeo

1

ne fumptu evangeli-

Nozx 7uaþ' aerem ver

Lerans.)) de eft,

k fil-

z0, & gener:tim contendo hoc vite

fruftra, & inaniter laborans, fed ho-

ftadium rite decurrere, ne ex iisfim,

ftem verbero, id eft corpus meum.

) 714-

qui quadamtenus quidem currunt, fed

Videtur alludere ad pugillum morem,

non perveniunt ad percip

qui antepugnam virium oftentationem,

(hr-

mium.

4

iendum pre-

brachia ceftibus-armata jactabant , ut

Sed unus' accipit bravium.) Non fi-- Virgilianus Dares lib.gs.* :

inam ;

gni*fïcät unum fantum xternum prz-

" Talis pri;)m/ Dares caput altum I

imium 'confecuturum , fed paucos ;

jbüs,

preba zollit,

[i2

alioqui fruftra diceret in numero mul-

Offenditque bumeros

74!0:, 4lterfz;z-

atu-

titudinis , fíc currite, «t comprebendatis.

que jactat

: Bravium.) [Jeaf3éoy , victorie prc-

Brachbia protendeüs ; 0 verberat?

Cefe

mium. -

yam

fhbus auras.

Sic currite ut caripreh:nddtix.)s cilicet

éoronam glorig, & bravium victoriz.

: 97. Sed cafligo eerpus mm*my.) UTO

(«.)

Q5. Omsis qui in agone contendir.) - te, lrvidum facio, fcilicet verberibus.

fine

Qui lu&ta aut curfu certat.

lz fevvwitutem redigo.) LUt fpiricui

u-

Eear,'

; db omnibus fe abffinet.) Qu vires, l?areac, 'öl.fubjic—:iatur.f(

LI

e

120

)

| .EyrsToLzE L *B-.- PALUL,I.)-&D COBINTHIOS -

6. Wa

capilce

N

Cammemi'atiaize ingreitvmm Sfudeorum 'freq'üehier 'ob wrza þecä

admod

cata a Deo punitórum, bos: a. fimilibus abflerret : de tentatione

& fure

lx

bumana, C? Dei im tentationibus auxilio : non folum idololatria

$N

fugienafa 67 , [ed & tmena eorum , qui idoletbytis vvecuntur ; tum

& ceax

. quod per. boc «ideantur aliquid idolis deferre, ium

N

.r'.

Aquäd i

*

— 7 feandalo fint infirmioribus. .

yerunt

x

'*EXOr I-

I0.

Olo enim vos ignorare, fratres; quoniam/,pat;es, noftri

13-23-

omnes * fub nube fuerunt, & omnes * mare tranfierünt:

tàveru

*Num

n i

9.21.

.2.* Et omnes in Moyfe baptizati funt, in nube, & in mari,

fünt at

*l xo.

: .3-." Et omnes eamdem efcam fpiritalem manducaverunt,

:

14.22.

4* Et omnes eumdem potum fpiritalem biberunt (bibebant

u

16-15- autem de fpiritali

xO..

y cc);nfeqpcnte eps petra? petra aut':'e-mxera-t

ereli |

17.6.

Chriftus.) -

3

dui, pr

*Num

5. Sed non in plu

riabürsïeorüm b

tui fünt

2O6.II.

?

Qneplacittjm eft Deo * n,.;ï'ä

Caeo,

profcrïat,i funt in deferto,

in défe

*Num

260640 z .

6. Hæj

miliam,.

6 I

65f'k J-ö

UE wube. Ü Nubes häac fuït co-

fli;.& quia non nature vï; fed err

nofhrun

lumna per diem obumbians He-

miraculum, &.fpiritu operante , Deo

; & eor

brzos ut nubes; & per noctem lu-

Ícilicet, aut Àn

Teverer

cens , ut ipnis, que eos duxit per

eductze funt.

gelis, paupe aque ille

- Mal

defertum quadraginta annis.

Canjäquente €os. petra.

) Hec pecrä

, prohib

AMare-) iubrum.-

comitata dicitur Hebraeos, eo quod

$ia

2. I5 Moyfe-) Duce Moyfe.

aqua , quas petra copiofiffime fünde-

Conc

Baptizat, [unt.) Quodammodo ba-

bat, ad commoditatem populi in ri-

ptizati. — lranfitus enim per mare

[ -]eo,

vos divifz, longo fpatio profluerent,

- Mfien

rubrum figura fuit baptifmi, in quo

mer-

donec veniretur ad ]oca,ubi eflet aqua-

14

fanguine Chrifti rubricaniur,

rum copia, unde Pfalm. 77. 16. Er

cap ^

gimus /Eeyptios ,. hoc eft peccata.

deduxit tangmam flomtua aquass 6 tor-

Sb

In nube.) Sequentes nubem.

rentes ipundaverun:, & Pfalm. 1 94 L;41.-

g. Efeam fparitualem.) (d eft manna.

| Nm

Dirupit petram , 65 flaxerunt

| 4,&300 :

finà,

icitur manna efca fpiritualis, quia

abterunt in fteco flumina.

?

3

PURV

Angelorum tinifterio producebatur.

Petra autem erat C'brtfus. 3l

Petra 1113

$w

Unde Pfalm.. 77. 5. vocatur Paz;s .4»-

Chriftum fi

Tum

gclarum C

fpiritualis,

gnificabat , qui erat petrá

T

Euchariftiz.

quia typus erat, & f*ïgt1ra

tüo

— 8« Sed mon. su plusébus

DRNNURU .

i

oy*

- 4- Eundem potum fpiritualem.)

-Aq.uas

cirum «ff Deo.) Quuafi dicat, licet omnes

5

intelligit, quas percuffa petra Moyfes

idem manna commedeiipt , eandem

elicuit. Dicitur autem potus ille aqux

aquam de.;

i

J

»etra biberint ;:tamen lnon,;

* Tunt

fpiritualis, quia typus erat Sanguinis

omnes Deo placuerunt.

M e

Chiifti, quo fenfu etiam dicitur Pe-

Nam profiraii imnt dm deferto; :Os

fum |

"

"trà QJi'ritiläli; ; quod eflet-typus Chri- 'mxll—es, enim Hebrsi, qui duce Moyfe-

t

-

CAPUT X.

I2Y

6. Hzec autem in figura facla funt nofm, ut non fimus con- .

cupifcentes malo rc.m,*flcut, & illi concupierunt. .

*Pfdl

Jrd bt

05.14

7. Neque idololatrae. eichamxm,hcut quidam ex. 1pfis quem-

fetil li

,admodum icriptum eft: * Sedit populus manducare; & bibere,

*Exo

thlirria

& (urrexerunt ludere.-

32.6

8. Neque iornicemur, * ficut quldam ex lpüs formcau funt,

*Num

tur M -

& ceciderunt upa die viginti tria millia.

25.1.

| quod

c. Neque tertemus Chiiftum; *ficut qmdam eorum tenta—

! *Num

verunt &.a ferpentibus perlerunt

21.5.6

og noihu

: Neque murmuraveritis ; ficut quidam eorum murmu-

*Num

raverunt., & perierunt ab exterminatore.

fierünt:

ILI.

1 mari,

1l Haec autem omnia in figura contingebant illis : Ícripta

I4.T

Unt,

funt autem ad coxrepnonem noftlam, in quos tines fzeculo-

»bebant

rum devenerunt.

12. ltaque

em erat

egrefh funt ex ]lwyptc ob peccaca

Ceciderunt una die vzö»m d iria-Gufe

dua,

32. 28-

prefertim murmurationem mor-

lia.) chllcrt ad Exod. cap.

. atl

tui funt in deferto , dempto Jofue, &

ubi ob adoratum vitulum cæfa dlcun-

Caleb, qui foli cum nova fobole nata

tür vwmtl tria millia. -

in deferto - mgreHn funt terram pro-

9- Neque fenremas C/:rzfum b Qudfi

6.Hac

miílam. Num. 14.29

difidentes ejus promiflis , ut aliqui

ml

6.. In figura noffri. ) Ad exemplum,

Coiinthiorum dubitabant de refurre-

fed pet

- noftrum & eruditionem noftram , ut

&ione, üt patet cap. 15. I2.

te, Deo

ex eorum punitione difcamus Deum

Sicut, qmdam eorum temavertmt)

que ll

revefen, & illi obedire

Num. 21. $.. E£ redere ce;i populum

Malerum. ) . Rerum. noxíarum , &

&inmrisy 6 daborisy, tacumsqw €onra

;C petra

prnhlbltarum.

Dominum, 5 Moyfen, ait

:oCar eduxt/h

xo qu

Sicur && dili.) M eteres Hebræl.

zo: de JE ypto , st zs0reremur £n /ä/x—

fande.

Concupierunt.) Delicias carnium in

fudime ? Deef panis, nom funt aquas

liin z

anuma noffra jam naujmt Jeper ctäa

-Joco , qux dictus eft, /e»«kra conca-

luerent,

p;/cemm Num. 11I. 33. & 34

iffo leviffimo.

etáquee

7 Quemadmodum jertptum eff. )Exod

E a ferpentibus per:er;mt j MOrr-

cap. 52 6.

bus eorum interfecti, Num. 21. 6.

j 8

£

& torz

Se, j poptilus manduczre, e 6z£ere )

Io. Neque mmmmavcnzts) Vel

944l

51

Nam ederunt, & biberunt epulo con-

contra Deum , vel potius contra ho-

"

firu&o ex ho'tiis pacificis, quas au-

mines vobis præfe&os

44," *

reo vituli fimulacro obtulerant.

Sicut quidam eorum murmuraverumnt. )

m ia

Surrexerunt. lua'cre) Saltando nimi-

Num, JXI.I-

14- I.

rum, & choros agendo; hos enim

b extevminatore.)' AnO'eIO fcuhcet,

petra

U

aulo poft defcendens e monte vidit

cujus minifterio. exterminati , id. eft;

M

occifi. funt.

veplt-

4

oyfes,Exod cap. 32- I9..

mftes

|

g. Sieut quidam ex ipffs fcrnrczttt

1I. Hac cWomia d þ:g;zrd tontinge-

funt. )

Cum. fcilicet Hebrzi colue-

bant ds.) ld eft,

Deus punivit He-

qidenm

N

; n0n

runt Beelphegor, id eft Priapum , &

braos in figura noün, hoc.eft, ad

in ejus graciam , & cultim tormcat:

exemplum noftrum, ut eorum pena ,

fuüt cum fihabus Moab, Num. 25.

eruditi , fdpxamus.

X

B:H eum Com. Menocb. Ibm. FIL.

Jojf |

-

k

À

*

"—

-

122

! EPISTOLE I. g. PAUI;"I AD COR?NTHIOS | -

"

'32. Ttaque qui fe exiftimat flare, videat ne cadat.

"2

^15. Tentatio vcs non apprehendat nifi humana, fidelis au-

ts

tem Deus eft, qui non patietur vos tentari fupra id, quod po-

I9

au qu

teftis, fed facie

z

t etiam 'cum-'tentaþ;ioxïe p—roventum , ut poffitis

fuftinere:

20

Dgo;

14. Propter quo

d äh'ari'ffï mi mihi,fu giteka'b idolorum cultura:

calice

35. Ut prudentibus loquor, vos ipfi judicate, quod dico.

- 16. Cálix benedi&tionis, cui benedicimus, nonne communi-

catio fa

1N

"Qamo

;

;

guinis Chriiti eft ? & panis, qucäïn frangimus, nonne

participatio corporis Domini eft?

12

n ?

17. Quoniam unus panis,unum corpus mu

Iti fumiis,þemncäs;,

qui de uno pane (1) participamus.

18 'Viderfg

24'

(1) Im Edir. Sint. additor: & de uno calice.

-,

d.

4d correptionem noftram.

"Ut iis

fpirituali refifte

re poffitis iinpremoni

tentationis.

»

Topan

anditis, aut le&tis fapiamus , ne fimili

|

ratione peceantes, eadem patiamur.

I4. P,oprer qua:l.) Í

faque, figüifï.ca't

Cmxnwac

1p quos fies faculorum deven etrunf.)

fe -omnia precedentia dixiife ut ab-

Qui extrema hac

ftergeret eos ab idololatria, & ido-

1inis

"

/ 'mxmdi | ;ætate vi-

]othytis.

i

ä

delib

viibus.

I2. Qu fe exiTizmat

/ät'are.x) Qui va-

IS. Ut prudentitus loguor .) Scilicet

ur.m'mrï

ni, & arroganti fecuiitate flare fibi

id, qued fequitur, quafi dicat, cum

fti, qi

n

videtur, & firmitatem in bono fibi

prudentibus , & intelligentibus mihi

pollicetur.

V

fermo eft.

—

Vldetc

- Fideat me cada

p cilicet hoc : di-

Vos ibff judicate quod dico.)) Id, quo

d

80!90]

volo dicere, tale eft, ut vos ipfi tan-

Wunt,

fcat alieno exemplo.

13.^ Tenmtat;o vos wom apprehendat

quam prudentes, facile de eo jüdica-

*

4

funt 2

af bumana.). ld eft, cum vos ten-

re podfiis.

:

Qu

16. Calix beneditlou;s , E5c. )

. Qüæ

iis c

tatio aliqua pulfaverit, nolite eam fo-

vere & apprehendere, ita ut fenfim

hic dicuntur, eodem fpe&tant, fcilicet

parx

crefcat , tandemque fiat infuperabilis;.

ad abftergendos Corinthios ab idolo-

»

thytis. Argumentum vero eft hujus-

r

Quo

nam humanas, « leves tentationes

modi. Quemadmodum qui.comedunt

omnino excludere , ut eas nunquam

( con

fentiatis, eft impoflibile. n Grzco

de pane Euchariftico , & de calice

idol

nunc eft, £(A«0c» , apprebendit , non

confecrato bibunt, participes funt fa-

Ti

crifici/ Euchariftici ; ita qui come-

fiben

ut leoit nofter interpres elAgoíre. Vi-

o

de Caffian. lib, s. cap. 16.

dunr idolothyta , quodammodo parti-

ia

UR

Fidelis autem eff Denus. ) ld eft, ve-

eipes funt. facrificit idololatrici.

s

pred

Calix -beneditliozis. ) Dicitur calix

A

etu

rus in promiffionibus, qui fe prote-

é&torem fuorum ele&orum promifit.

benedi&ionis, quia quod calice cor-

Pa

Supra id, quod poteffis.) Ferre.

tinetur, a Sacerdote benedicitur, &

Qua

Factet etiagm eum tentatione proven-

confecratur, -

Dir

x

z4m.) Faciet, ut tentatio bonum for-

Ef panis, *r'/uem fhzkgimus.) Ef Chri-

tés 1

tiatur exitum, ut illam fuperetis, & -

fti corpus, quod fub fpecie, panis fu-

ln

vobis inde lucrum fpirituale prove-

mimus, & fidelibus diftribuimus.

fiat.

17. Quonjsm unus pauis, unum cor-

L

qui

d yqj?ri: 977

n:rfi ) Culïï £u&tu

,tïm g;'wltiv fémus.) At ficut: ex multis

u

CAPET OX

125

;:8,. Vi'cï'*eæ Ifrael fecundum carnem z nonne , qui efd:unt loc

[ — ftias, participes funt altaris ?

od po:

Ig. Quid ergo? dico, quod idol

is immol a*tun—u. üt alaiqüidä i

ooffti

aut quod idolum fit aliquid ?

entes, daemoniis immolant, & non

20. Sed quae immolant G

1ltum:

Deo. Nolo autem vos focios fieri daemoniorum: non poteftis

Ico, -

calicem Domini bibere ; & calicem daemoniorum :

Imuni-

*

-e1- Nonm poteftis

menfse p.mi:ni participes: effe, & men

*

"

D0nte

daemoniorum.

n

22. An &mulamur Do

mmum? Num quid. £6i4t"ixdre.s: illo fu-

mnes

mus? *Omnia mihi licent, fed non omnia expediunt.

* Sup

9*

s

j

-..;

Jidete

23. Omnia mihi licent, fed non omma eedificant.

s cnd

24. Nemo , quod fuum eft, quaerat, íed quod alterius.

»refïïöni

- 35. Omae , quod in macello vænit,,,mandu.cate,,:p..ihili intet-

9-

1

rqganftes' 'p-,rop.tre.r confcientiam

Q

N

26.* Do-

giïifïcat

ut ab

& ido-

janir fic ais panis, ità ex m*uTt-i—s*-:ï " Gf.- Mesfz Domiai.) In Euchariftia-

2

delibus fiat unus: pánis facer & vivus,

229. A2 amulamur Dominum .?) SApue

vcilicet

unum-fcilicet corpus. m

yfticum Chr—i"-'

(o^Sper , id eff, ad. zelum ,, & iram:

, Cum

fti, quod eft Ecclefia«

.

N

PI'OVr Ocamis..

5

I8. F;dete I[rzel fécum

dum- M?nem.j

Numa uid j-b-r-t lores:

4

77 fumns :;) Quafi .

; mihl

dicat, minime. Ergo non impune no—

Videte ,. & confiderate IHfraelitas , qui

eorporalem circumcifionem. circumte-

bis cedet üila &mulatio, & D?'i'. ad.

-s

, quod

iram provocatio.

4

Íi tat-

yunt, & qui externis þfac*rifx'ciis adhuc

faünt addicti..

Qugia "mihi

cent. j GSeilicet -

idct-

25

Q edunt boffías.)

Qu nanab

omnia , qu&. funt. indifferentia, quale

illis: cefas , & Deo facrificatas edunt,

eft comedere idolothyta..

x

- Que

)

cilicet .

pa

rticipes.cenfentur fadi facrificii..

Sed om ominia. exþediifn(...

| Quia,

idolo«

I9.- Quid.ergo » 65c. ? ) Quuafi dicat :

ut fequitur , non omnmia zxdificant. ;

Quorfüm autem hec difputo ? .Àn

quaft dicat, materialiter licet vefci:

hajos-

idolothyto per fe, per accidens tà-

edutit

( contra id , qnod: paulo ante dceui )

caice

idolum aliquid eife, vel qnod idolis

men non licet , fi fequatur fcandalum:..

immolatum eít, aliquam. contr: xii.e

24',. Nemo- Qf*uad- Teetozz efnqu'ærat--.) Ne--.

atf

1mo fua: commoda ita. ftudiofe quarat;,

;orme-

Jlabem.affirmo ? aut aliqua. tandem

wi, feu poteftate deorum. fimulacra

ut alieng utilitatis rationem. non ha-

p

pradita elle exiftimo,ut ab. iis aliquid

beat. Nemo velit vefci idolothytis:

metuendum. videatur ?

^

cum aliorum offénfione , fed' libenter

cix -

[

2O.. Sed qua- tmmelant Gentes , 6$c.-)

careat illa voluptate vel utilitate , ut:

:

'Quafi dicat; immo affero idola multa

aliorum fcandalum vitet..

n

..25. Qiae 7;20;[ in- macello 'vææii'.); :

elíe dgmonum fímulàcra, & qux Gen-

Chf l«

tes immolant, ea demoniis; non- Der—

Quidquid in macello venaleproftat,

immolari.

ANibal ;;nt:?rraga-?ife,fi ) Àn fit. idolo-

i lt

thytum.

3

l

j

Nolo- autem vos:focsos freri. damnio-

j

T.

xum.), Nolim autem vos cum. demone

Proprer coz

fesentiam. ) Ne: vel con-

gpkiä

quidpiam.habete. eoi?rxmuneä, :

Ícientia. veftra lgdatur, quafi fit. reli-

«

-

]

124

; EPISTOLE 1. B. PAULI ADF CORÍNTHIOS

i Pþfal.

.36. * Domini eft terra, & plenitudo ejus.

"

23 T.

27. Si quis vocat vos infidelium , & vultis ire; omne, quod

Eccli. vobis apponitur, man

Vir

nducate , nihil ix?terrogantes, propter con-

'I?'.3I' Ícientiam.

rijrdt

*

28. Si quis autem dixerit :

H.bc immolatum eft i'*dol.»i,'s : no-

erpua

lite manducare, p

I

íÍcientiam.

x

L

ropter illum »quih indicavit, & propter con-

29: Conícientia

m autem dico non tuam., fed .-alteriu's., Ut

- quid enim libertas mea judicatur ab aliena confcientia?

! I.IMi

40. Si ego cum gratia participoy quid bl

aSphemOri pro eo,

uod gratias ago ?

mores

ducatis, five bibitis

*Cok . 31.*Sive ergo man

; five aliud quid fa-

?

3: 17- citis : omnia in gloriam Dei facite.

"

e[ :

-- 32. Sine offenfi

fione eftote Judacis, & Gentibus, & Ecclerüæ

4.1

Dei :

Caput

33. Sicut & ego

per omnia omnibus placeo, non quarens,

$

cupit

quod rrmlih';',i?tile gü? fed qUOd'me'll:ti,S,- ut falvi fiant.

1

CAPUT

6

Ti

. gio carnibus ïmmolatïtiis vefci, vel

exemplo provocas, ut contra confcien-

^

aliorum , qui forte fcandalizabuntur,

tiam fuam idolothyta comedat.

A

. — fi videant vos ab hujusmodi carnibus

dU dU quid ruim bicrras mee ia

non abftinere.

:

À

£,

dicatur , 6c.) Cur enim ego flibertate

^ 96. Domiss efó terra

UW : plenit?lda

mea ita temere utar, ut hoc libertatis

ejus.) . Quafi dicat : Omnis creatura,

beneficium swgro fratri, qui iea actio-

uia Domini eft, bona eft & munda,

ne offenditur , interitum afferat?

^

]

fic & idolothyta non fünt immunda ,

O. Siego cum gratia partteipos &c.)

ut vOos putatis ex eo, qàod demoni

Senfus eft , committere non debeo , u$

E EU

fint obJata, fed munda funt, quia a

alius mihi maledicat, aut umale de me

N

traät

— Domino creata funt. -

loquatur, propter id, pro. quo ego

; Plenitud

Deo gratias ago , id eft, propter ci-

b o

ea eft.

7,.7"*,'-.) ld eft, quidquid in

/

bum: fed potius abftinebo , quamvis

fape

1S.

27. $i quis vocat vos, ) Invitat ad

alioqui cum gratia participaturt

M

a

25

prandium, vel ad cenam infidelium.

31* Srve ergo manducatis 6 c.) QU u».xtfiþ

homi

-Omnze.) Etiamfi fit idolothytum.

dicat, ita manducate, bitbite , omni1que

pu,

Nibil snteir

veftra ita facite , ut apta fint ad Dei

oga?:tes,xö'c.) , ide dicta

»

loriam promovendam, & qus nul-

num. 25.

Phl

28. $i quis autem

di';xer"it;) In pran-

lum fcandalizent , fed omnes edificent.

pro

N

dio , vel in ccna.

M

32. 7wdars , 65 Gentibe:.) judzs,

D

Propter ilum , qui. indicevit.) Ne

aut Gentilibus ,

qui nondqm —ChriPc'o

widelicet ei fcandalum prebeatis ,

fe adjunxerunt.

ded

manducando, five

lfïd*eli.s ille '(it, five

-Et Eccleffa Det. )

Et- Chriüiahaä

ftru

infidelis.

fidem profteffis. .

dori

Ef propter con/cz'mti,gm,) Ne 'lx—ædas

33- Omnibus placeo.)

Id e&, placere:

pu

J

confcientiam fratris tui in fide infirmi,

ftudeo ut omnes edificem , nemi

]

nem ;

dun

-tibi in menfa affidentis, dum eum tuo

1

Oifäxfdam? aut fcandalizem.

X

p

»

,

Á

ET

E

*

lat Ü

Ed

I55

CAPU T X

y QUOd

eT con-

Fir aibärto ,mulier autem velato debet orare b.gpite.: V C'orz,'ntlä,z'o;

reprebendit , quod ad celebrandam coenam Dominicam invicem non

s: ho-

expettarent , Jed inter fe diffiderent : referens interim Sacraineuti

er eon-

Chriflo- inflitutionem , C Jcelus

&6 penam

|

Eu;baripiæ ,

indigne ad illud accedentium.

195 ,..,Ut

'

l. IM

itatores mei eftote , ficut & ego Chrifti.

d

*

10 0

4. Laudo autem vos , fratres, quod per omni

a mei me-

l

mores eftis: & ficut tradidi vobis, praecepta mea tenetis.

*Eph. .

üid fa-

3. Volo autem vos fcire , * quod omnis viri caput, Chriftus

eft : caput autem mulieris, vir: caput vero Chrifti, Deus.

59?3'.

:cläüæ

. 4. Omnis vir ora

z

ns , aut prophetans velato capite; dgturggt

caput fuum.

*

*

Prens

--8. Omnis autem mu

lier orans , aut prophetafis non velaïxoi

capite, deturpat caput fuum: unum enim eft, ac fi decalvetur.

6. Nam fi non velatur mulier, tondeatur. Si vero turpe ett

fcicn-

mulieri- tonderi , aut decalvari, velet caput fuum.

*

f

j

*.

am* iina- *Gem

7. Vir quidem non debet velare caput

uum

:quon

lier autem gloria viri eft.

. 1.26. |

stÁ jf

bertate

go,& gl?ria kj-)eixef;,- mu

8. Non

bertatis

1 a(lio-

l. Jeu: €$ eyo Criff;. ) lmita-tor-

ram damus. Velper cepsr fuum , in-

)

—ms

fum.

telligitur capuf ipfius orantis, quod

*0, g [ .)V

Q. Per omnia mei memores eflis.)

velari non decet, quafi erubefcamus;

je0 ,l

Meam do&rinam tenetis , precepta,

quam rationem attingit 'Tertull. in

*X

traditiones.

A pologet. c. 30. JlJ/ac, inquit : fzpiczen-

de me

Qunis viri caput- Chbriflus: eff. )

tes Cb ifliani manibus expanffs,quia inno-

0« H

ter C

Caput hic idem eft, qqod. Dominus,

€nis 5 Capite nudo, quia non erubejczmus.

janwis

fuperior, redtor.

Malier deturpat caput fuum. )

Capnt vero Chrifüü Deus.) Chirifti

Q üia f1icitcontra naturalem honeftatem

I5.

& verecundiam illi a Deo inditam.

Quf

hominis , five humanitatis Chrifti ca-

uaque

put, & rector eft Deus.

((6. Nam. ff nom velatur mulier, ton-

( Dd

Pfop/)ctan;.) S-.:cris hymnis , àut

destur.) Quuafi dicat, fi Jicet non ve-

Pfalmis Deum laudans , fic Propheta

lari, licebit & tonderi.

; nül-

| Decaluari.) £voZotdas , radi.

jcants

|pro cantore fumitir r. Paral c. 25.

(dgs,

I: & 1. Reg- c. to.IO.

a Leago , 66 glria Dei.) Imago

Deturpat caput- "wem.)

Videtur Nenim.

Dei. gloriofa, in qua fcilicet maxime

hyUïO

dedecore affici Clhnriftus caput no-

elucet Dei majeftas, & imperium.

Malier. auteim- gloria viri.) ld eft,

Zirllilkn

ftrum , cui tanquam fupremo Sacer-

, doti', humanique generis apud Patrem

mulier facta eft. ex viro ad viri glo-

patrono, caput aperiendum 'eft, five

riam , veluti ejus iniago , unde illi

Acere

fubje&ta eft, &

jnert

dum preces fundimus . five alia qua-

nis velaànda.

in fignum fub je&iOf

piam -faf:ra' fun&tione rej diving ope-

SS

-

126

.EPISTOL E I. B. PAULI AD CORIN'THIOS

9. 1

g. Non enim vir ex muliere eft, fed mulier ex viro.

*Gen. -

qudio f

.9.* Etenim non eft creatus vir propter muherem fed mu-

2-23- her propbter virum.

Igï'

mamfe

1o. Idec debet mulier poteftatem habere fupra caput pro-

pter Angelos.

40. |

iC

II. Verumtamen. neque Vir f'me muhe1 e, neque muher fine

aL |

viro, in Domino.

candur

12. Nam ficut mulier de viro, ita & vir r;el muherem omma

--

21.1

autem ex. Deo.

Or3.. VoS lpü ]udlcate decet mulierem non Velatam orare

dum ?

ton ha

Deum 2

5

14. Nec ipfa natura docet VOS, quod vir qmdem fi comam.-

2j

'-—

niam |

nutriat, igi.ominia eft illi:

1

Ij. Muher vero fi comam nutriat, glorla efc 1111, quenlam

uv

capilli pro velamine ei dati funt.

pracipi

16. Si quis autem videtur contentiofus effe : nos talem con-

L

qme,

füetudinem non habemus, neque E cclefia-Dei.

) t

ond

17. Hoc autem preecipio : non laudans, quod non in mehus,

/

[UPTT277

fed in deteuus convenitis.

. 1 g. Pri-

fitatem

1Cut 0

licet decere imulierem non velatam

fam,

9- Sed mn/te; praprer) virum. Ü Ut

Orare;,

eflet viro in adjutorium ad vite fo-

fed. potius. contrarium, fcili-

Dus d

cietatem , & prolis propagationem.

cet 1d quod feqmcur.

i

nj

IO. Pa!e/t"atcm 3 Velamen, quod

$ comam mzfruzt l Ut muheles

Grzce

faciunt.

eft fiznum poteüatxs viri in mulierem..

»

Pr apter "tngelos, ) Ob reverentiam

!gno/nznta eff illi.) Qum effeminati

Spf&c

- Angelorum , quia mulieres Angelos

animi eít argument um.

b

16. Sé quis autem videtur cantm-

£eftes habent honefti pudons, aut

Ht

impudentie , item obedxenclæ , aut

£io[us effe-). QiXovemoc, contendens non.

in fj

inobedientie fuz.

veritatis , fed

lorie, & victorie ftu-

H

dio, feminas.

ó

hrchnnas velandasnon

1. MWegaue vir fmme mu!tere, &c. )AL

h,

ter emm ælterlus, utpote COH]Ug'lS ope

eife, cum . in templo orant, fed pri-

20

mdlget,

ftinum Gentiliun morem Letmendum,

Waxd

Iz Domizo. ) Id eü Domino. lta

ut fcilicet fint aperto capite; quafi

ttoni

dicst , cum hujusmodi contentlofo

vo]ente, & dxfponente.

C

q ov Mm'ter) EV&

pertmacms rixart nolim. .

tij,

dra £y orsr fet suelierem. ) COHC;I)I-

Nes falem confuetudmem 5o»x- baäe-

mu:.) Nos certe, & Ecclefia Dei ta-

2]

tur, formatur, nafr'n:ux

" propagatur.

Ínmi

Ormta uufenv ex Deo-) ) qunc Ol'dl-

lem confuerudmcm non hzbemus, ut

p

mantur, & difponuntur.

mulieres orent aperto capite. —Aliqui

ant

tamen , ut Chryfoftomus putant figni-

33« Vos ifi jmdicate.) Id ePc in fuo

ficare Pzw.lum fe ahenum effe a con-

Omn

quxsque animo zxítimet quod dlco

QUA.

Decet mulierem , 6c.) Quafï dxcat,

tencwmbus

tue;

nl inime.

-

I7. Hec attem pracipio, &f e.) Quaf'

dxcaa. hoc de. vclzmdts muhenbus ua

C

14 Ntc pÍa m;mm dom* W:.) Scx-

m

-

E

"

É

12y

OCAPRUT x

)

"' 1'8.- Primum quidem convenientibus vobis in A" E-ccl'efïam; ;

cad

audio feiffuras effe inter vos, & ex.parte crédo.-

L

I9. Nam oportet, & haerefes

ve—iïej,, ut & qui

probati viunt,

n ]

-manifefti fiant in vobis.

20. Convenientibus ergo vobis 1

unum;, jlaminon eft DQ-

-

lier fine minicam coenam manducare.

^

*

:

^21. Unusquisque enim

fuam coenam praefumit ad mandu-

l:omnia

candum. Etalius quidem efurit, alius autem ebrius eft. -

X

^.23. Numquid domos non habetis ad manducandum, & biben-

h onre

dum? Aut Ecclefiam Dei contemnitis, & confunditis eos, qui

. non habent? Quid dicam vobis? Laudo vos? in hoc non laudo.

COmam -

/23. Ego enim accep

i a Domino, quod & tradidi vobis, quo-

-

panem,

niam Dominus Jefus, in qua noéte trad.e-bagur, accepit

s

-

24. Et

gogi'am "

præcipio , Ut interim vos non 1:111(1*6m rat, ut divites laute conarent, nec

ff COf* Wj —.4n eo, quod fequitur,, fcilicet, 4w4

pauperes, quos negligeþagt , exp e&aï

rent.

205 in meltus , £&5c.

-Quod mom in melius , fed im deterius

d

Pr.cfägzä;tl ad manducandum-) Prefü-

niel.i-us,

9.

comvenitis.) ld eft, quod non ad uti-

mit manducando.

Italice d»i:ceremus,-

litatem ,

profpe&um fpiritualem ,

- udanticipa di mangiare.

ficut oportebat, convenitis in Eccle-

Et zlius quidem eurit.) Efuriebans

velatat

pauperes, quod nihil attuliffent , & a

fiam , fed magis ex veftris conventi-

, dül- 7

- Dbus detrimentum creatür animabus.

- divitibus negligerentur.

-19. Seifferas effe inter vo:.) Dilhdia,

Alins autem ebrius eft

.) Divites ni-

mirum, qui laute epulabantur, & fe

inqlieres

Grace eft, eyicuara-

IOo. Nzm oportet & bx?efes ejä)

fupra modum cibo replebant & potu.

jeminati

Spectata nimirum inconftantia, fuper-

29. Numquid domos nonm habetis, 6c.?)

bia, & pronitate ad res novas.

Q uafi dicat, fi cocnam non . vultis fa-

cere communem , fed privatam , cur

cuttt-

Herefes.) Schifmata, & fedias, tam

óns f0f

in fide, quam in moribus.

in veftris domibus privatis potius non

ig t

Quj probati-fant.) Qui probi, fo-

comeditis ?

"

—eg.l centemnitis ?) Lo-

jasnoit

lidi, ac firmi funt.

Aut. Ecclefram D

d pr-

QO. Jam nom efb demiuicum cunam

co moderate refectioni , & mutus

mdum,

manducare. ) Dum rixis, (& coineffa-

charitati deflinato abutentes, & in eo

comeílationi , & ebrietati. vacantes.

| qualï

tionibus-locus, eftf; non tam videmini

jriolo

conam Domini inftituere, quam iIMar-

Mel, per Ecclefiam Dei, cctum in-

x

tis, aut Bacchi.

telligit Chriftianorum, contra. cujus

reverentiam l]uxu illo epularum,

e-

Jubt-

QI. $uam cenam prafumit.) Xloc e(t,

Já t*

fumit ante fynaxim, nec pauperes ex-

brietatis peccabatur.

" pectat.

Mos enim fuit illius evi, ut

Confusditis eos , qui wmem

balent. )

$, u

Pudore afficitis pauperes, qui cibos

igui

ante. fümptionem Eucharifliz, ccnam

omnibus 'Chriftianis , tam divicibus ,

non attulerunt, eo quod non habeant,

fgie

quam pauperibus, communem infti- quod conferant.

; cor

23. Im qua noHe tradebatur.) À Ju-

tuerent, Chriftum imitantes, qui poft

cenam agni & commuünem , É£uchas da, & fudszis in inortein & crucem.

ii

- riftiam inftituit, ]äm abufus irrepfe-

y':fcc*eff': panem , &c. ) Hæc ,gxp;i'ca-

X

-

4

128

EP[QTOL]-E I. B PAULI AD CORINTH[OS

30. I

*M at.

24 t gratias agens fregit, & dixit :

T Acmp]te & mandu-

26.26. cate : hoc.eft corpus meum ; quod pro Vobls üadetur. hoc

multl.

Maici facnte in m-am cc mmtmoratwnem

n

14. :22.

remur

Luz:&e

. Simihter & calicem, poftquam eoenavit. dlcens - ch

cdhx novum te'l'amentum efc in meo fanguine.

.Hoc facrte,

32

22.I

J

E

[

T

*

quotæscu nque bibetis, in meam commemorationem.

um hC

Quotiescumque enim manducabitis panem hunc,y & ca-

33]

hcem bibetis, mortem Domini annumlabms donec vehiat.

mvxcer

*Joan.

27. *Itaque quicumque manducaverit pancm hunc, vel bi-

»

/6.59. berit calicem Domini 1nd1gne : reus erlt COTPOTIS 8. fangm-

vematr

nis Domini.

N

*:

*oCor

28. * Probet autem fe:pfum homo & fic de pane 1110 edat.,

5.5. & de calice blbat

Vartis

29. Qui enim manducat, &. bibit mdlgne, judicium fibi

sindum

^

manducat, & b1b1t non dl)udICanS corpus Dommx.

h

-—

x

-39: Ideo

ia

4

vimus Mlatth. 26.-num 26 & fe-

Irl mteam commemaratwnefn) Ad re-

quennbus.

colendam memoriam palïtoms, & mor-

Clb mez.

24- Quod pro 'Uolu: £radetur. ) Sa-

licet in | inortem.

796. Mortem Daæzm ;mmmtmä;m X

ID

Hoc facite im meam cammemaratta-

Annuntiare - mortem Domini ,. eft

imortis, ac totius pafïtoms ejus pre -

lachra

zem.) Q.uod ego nunc facio, quodque

F

vos me jubente tacitis,id ego deibceps

nobis . fufce),tæ/grdtam memorwm re-

a vobis, & fuccefforibus veftris, ce-

colere.

Donec vmmt) Ad extremum ju-

terisque "fidelibus fieri volo, idque i

dicium:.

Smmfïcatur hunc: facrifi-

meil commem(n dclonem

id. eft,

xe-

Multi

colentibus. memoriam p;dïioms ;«

candi ritum- non celiaturum ufque ad

prem.

finem mundi.

mortls me pro vobis.

fonjt

2 . Hic calix novum Tæ/?zzrhmmm e/i )

27. .Rems ertt carporzs, & þmgu:ms

difpof

Quafl dicat: Hic.calix eft. mürumen-

Domini.) Wiolati nimirum, mdmne

tum authenticum, & quafi charta , in

fümpti , & tractati.

exam

qua fcriptum, & confignatum eft no-

vum teítamentum , ld eft, fancitum

28. Prebet feipfum bomo. ) Hoc e&

Tua

fe examinet num áptus fit, & dlgne

idio:

eft novum £&edus , novaque promiifio

d.lfpofitub ad tanta m

j

eria, & con-

muni |

divina, & ultima volancas mea con-

4

fignata eft, de eterna hereditate vo-

grue. fe purget , &:; pr

P aret.

29. Judicium fibs mandzzcat, & bibir.)

3.

bis d,mdd, fi' credatis , & legi me&

fcilie

pareatis.

Quafi dicat : '"T'alis reatum damnatio-

mor

L; o fangwne.) Quafi dicat:

nis incurrit fuo: Vlth non ex fiarura

C

Hoc Feftamentum non atramento fcri-

facrorum mvüenornm , quz vivifica

tione

ptum eft, fed quodammodo fanguine

funt, &.gratiam & falutem con-

Catiit

níco , qui hoc calice continetur.

cdnnt.

tenti

Nan a';;udtcdm corpus Dormint.?) Sed

Hc facite.) Quod égo jam feci,

3

Gi

confecrate , Offerte- in ftcnfïcmm «fu—-

eo tanquam promifcuo:, . communi,

V:

Catoy

mite, dxfmbmte Euchanülam, &c.

& indifferenti cnbo utens.-

d-

x

li

—.-

—

r

-

29

fnaedq.

j *

"E xäo;"-Iääof inte

t: ho

*

r.vos miulti irifirmil,-.-.ti& imþe,;illþ;?. & do'rmiu'nyt;

*

multi.:c0

à

$: Hic

31. Quod fi 'nq.fme

t'-i'pfos dijüd'i;'cl:ai'*emüs,. non i;;tiqti; jqdica—

remur.

E Du

m

j

| fac[ite,

* jUdiCafnur QUte'fnï a D"omïnp co-l;.flipimq*r " ut non

.currf hoc mundo damnemur.

*

j &N cäf

,cü

43. ltaque, fratres mel

'—m convenit.is,!-ad iiian-ducand:utïï—ia

n

invicem expectate.

.

.

vel bi

34. Si quis eturit,

domi m,an:du&:et : 7'11t non in ijudiciürh /c;ön-

fangul-

veniatis, Caetera autem, cum venero , difponam.

A

) edat,

- C.ARDT X

"Wfiis j dantur varia ejusdem Spirïzus-]an&i charifinata , ut in

n H—bi»'

"odum bumani corporis quisque Juo fungatur officio, & mutua [e

9mnes -

f

- opera

,

indigere cogno[centes , miutuo Je f'oveant ; $" ia |

jue providit Ecclefie de vaïi?s

M fe-

| Cbrg/lus

N E

- dominum flatibus. -

&mor-

fþiritu.alibus.uaü"täm—-"nolo vos ignorare, fratres. .

sahitti.

IDE

2. Scitis aütem, quoniam cum Gente

*

S effätis,.ad ümu—

p 6

lachra muta prout duc—eþamini euntes.

';us p?

am I6«

B 3...Ide-30-

*

um jt-

j20. ..Idea. -in?äi vO: mu[tiinfrwi,ifcl.)'

33 In?;;æm exge&aic.) Vide di&a

facriti-

Mul variis morbis c-eripiuntur;A&

fupra num.-2I.

?

H

.

premature moriuntur , ob indigne

34* $4 qu1s €

f urit,v- domi »mkäduc&t. )

(que 1

fumptam Euchariftiam , & non .ea

Si' quis.non poteft tamdiu- jejunus in

difpofitione , quz neceffaria fuifiet.

Ecclefia' permanere , donec omnes

d glll'ïll.i

convenerint , prius domi comedt, ne

ndipnt

1. Dijudicaremss.) Probaremus,

examinarergus , difcuteremus.

munem ccnam expettare. .

fit ill moleftum, aut noxium com-

Laris,) -Ut'

oc ell,

Judicaremur.) Puniremur a Deo ob

Ut non im judicium conven

J

digne.

indienam corporis & fanguini»s Do-

conventus veftri non ita fiant , ut da-

mini fumptionem.

y

mnationem , & ponam. mereámini ob

',(vcon-.

32. Dum. judiqa;'när tzktein ) | ,Dum

füperbiam , gulam , ebrietatem, &c.

jilir.)

fcilicet punimur in prafenti v:ig-a, per

- Cerera ) Quz fpectant ad dignam,

morbos, & mortem.

& honeftam Euc^aiiftiz fumptionem.

patit

Difponam.) Ordinabo , conftituam,

jaura

Corripsmur. ) Ut.hac Dei caftiga-

vifici

tione adioniti. refipifcamus, .& pec-

ai:..ligillat—im prifcribam.

con

catiim indigng: fumptionis

E fpiritualitus. ) Donis,--fcïli)cgt

tentiam expiemus.

is

QPe'r pa;nif

I. FD

Spiritus Sancti.

n

-Q. Com Geztes. e

9d

- Cumbéóc mubda.) In

fid-libus, & pec-

efetis.) Cum 'e-'iTg;is

nini ;

catoribus mundi. .

Gentiles ; :&ui'guliqlo.la;r.æ.

Biet, 'ct'mz Cori. Métiochs.

[4

'

"

-

L

t

'1301

EPISTOLZE . R.PAULI AD'CORINTHIOS -

3. Ideo notum vobis facio ,.* quod nemo in' Spii'i(tu;fDeifïlo-

10 À

j

quens, dicit anathema Tefu.

tituum.

Jefus . nifi in Spiritu fan&to.

"

Et nemo poteft dicere,]i)qmi-h-t;;ls

:

in*

.

' 4 . Divifiones vero

-gratiaru

m funt, idem aütem Spiritiis ;j

dividen

s. Et divifiones miniftrationum funt, idem autem Dominus:

D

6. Et divifiones operationum funt

omnia :

i

) i'dem! VeroDeus, qui ope-

ratur omnia in omnibus.

1

COrpUs

: 7. Unicuique autem datur man

-

if

efta&io äpifitus ad utilita*t:ïäm;

vicl

8. Alii.quidem

.

-gati fü

er Spiritum datur fermo fapientiase : alii,au:

tem fermo fcientia fecundum eumdem Spiritum :

&omn

9. Alteri fides

m in uno

m quiem Spiritu(:l alii gratia fanitatu

I4 .

Spiritu:

.10. Alii

$

—— -

Á

; "

Prout duceä;min:; e'ukte.r.) lbatis; ut

tatem intelligit opäfahdi, que adræ

di

-

,

L

orpot

ducebamini a confuetudine : inílitutio-

16.

ficationem fpe&ant Écclefig, & quz

ne majorum , & facrificulorum, atque

etiam vim naturz fu

perant, cu jusmodi

- de coi

a demonis impulfu.

funt iniracula.

A

3. n Spiritu. Dei loguens-)

—,

ritum Dei.

Pär Spi-

ddem "vero Deut, qui cperatnr, ffc;)

ubïz)d

Ó E»sgxe» , quod Hilarius g. de 'Tri-

Dicit anatbema jf/;!. ) ]efum exe-

nit. vertit. Igeperatur; fignificat Apo-

18

cratur ; Jefum maledicit, fed potius

ftolus hoc verbo intimam. prafenti-

Tüm i

eus

qui Spiritu Dei ducitur, Jefum, agno-

&

am, vim, & eflicaciam , qua

fcit,

invocat, quafi auctorem era-

intime omnia operatur, maxime mi-

r

tie, falutis, & omnium donorum

fl)i-

racula, & dona gratuità

flerion

ritualium.

7- Mantfeflatio Spiritus.). Aliqilod

[ &

Dicere: Dominus 7efus.) Agnofcere ,:

hujusmodi: donorum ,. per quod ma-

Grai

credere , invocare, & predicare no-

nifeftatur

di lan

men Domini Jefu, ejusque fidem pro-

&um.

, eum allccepiliï'ew Spiritum .fan-þ

1

f pondl

fiteri, eo fcilicer inodo ,. quo oportet,

d uttlitatem.) Non ;

Propriam,.' fed

Á

Io

& ut proficuum eft ad falutem.

totius Ecclefiz.

Yum,

Nift in Spiritu Santla-) Nifi per Spi-

8- Sermo. fapientias.). F acultäs ex-

ritum Sancum , quafi dicat.' Hac

Prol

plic:ndi fapientiam , id eft , altiflima

cendi

dona adeo -non funt veftra, fed Spi-

myfteria "lrinitatis ,. Incarnationis ,-

phetic

rjus San&i, ut nec Jefum agnofcere,

Przdeftinationis, &c. ut explicat infra :

.nec invocare ex vobismetipfis poffitis :

*

Dtj'

cap. I3. num. 2. Donum, quo altif--

feilic

fed agnitio hzc, & invocati^ fit Spiri-

N

fimas rerum caufas, maximeque abdi--

tus Sancti donum.

tas, atque a noftris fenfib

3

fque

4. Diviffones vero gratiarum jämt

fimas rimatur.

ug remotif-

-

dat

à De

Gratie divife funt in. Ecclefia, hec

Sermo feientie. ) Scientiæ dohum,

uni, illa aálteri datur & dividitur.

ad humganam, civilemque vitam. bene-

&

Ge

oS. Minifivationum.) Qiaxovido , mi-

inftituendam.

Ali, fcientiam intelli-

niffertorum ,

ue fcilicet varie diftri-

loque

buta funt in.

gunt, qua res fidei per exempla, com-:

ln

cclefia.:

parationes, rationes. humanas

Tum

ldem autems Dominus.)

| ]gfus Chri-

lofophicas explicantur.

-$ecundum eundem

L

ftus, a quo, ut Deo, & per quem,

SPiri?W?-) Opera

ut hominem, illa omnia conferüntur.

ejusdem' Spiritus.

E àtin

lt

J

,6. | D;fv»ffone: operationupr. ) F acul-

9. Fi*h) Mägna intäligenciä mi[i

pus

v

s

M

[

vorCAPUT ,X-ll.' |

: ngt

| Dei .

1o. ,xAlii— operatio virtutum , alii prophetia, alii difcretio fpi- -

m

rituum, alii generà linguarum, alii interpretatio fermonum.

ROH'!.

11. * Haec autém omnia operatur

u'ritüs :

unus, atque idem lSpiritþus,

t2.9.6

Ominus;:

dividens fingulis prout vult.

Ephef

I2. Sicut enim corpus unum e

ft,& membra habet multa;

QIIi 0pe.

T*

omnia autem membra corporis cum fint mul

ta, unum. t;med ;

corpus funt.: ita & Chriftus.

1

liate

&

I4

Etenim in uno Spiritu omnes nos in un

üm corpus bapvti-

alil.au-

e Gentiles, five fervi, five liberi,

Zati fumus, five Judaei, fiv

s

& omnes in uno Spiritu pota:i fumus.

inüm

14. Nam, & corpus non eft unum membrum , fed multa.

0. Alii

-1$. Si dixerit pes: Quoniam non fum manus, non fum de

—nà

al ædi-'

corpore : num ideo non eft de corpore ?

16. Et fi dixerit auris: Q

&qu

uoniam non fum oculus, non fum

jusmodi

de corpore, num ideo non eft de corpore ?

17. Si totum co,rpus;oculus: ubi auditus ? Si'totugï/ auditus:

w É)

ubi odoratus?

1

de Tri

u

at Apo-

19. Nunc autem pofuit De

(

us membra, ulnu*mquodq*ue eo-

tfenti-

L:

rum in c0þpore ficut voluit.

1 Des

RQ,

. 19 Quod

ne ml«

Beriorfn;n'fïäei, ad ea contemplanda,

jus varia funt tngïhbra , & ipfe eft

caput;

Miquod

& explicanda.

od m

Gratia fanitatum.

) Donum cxur'anl*-

15.

Etenim im -uno [piritu.) «PEr

un fan-

di languores , & sgritudines cor-

unum eundemque Spiritum fanctum.

*

p wnu corpus.) Chrifti myfticum,

Porales". :

-

IO. Opemh

" vi;tktx;æz. ) Miracgld-

quod eft Eccclefia, & co

;

nfequentg; in

lm'? fed

xum.

*

ipfum Chriftum.

4$ eX-

Prophetia.) Donum futura prs

d-

Baptizari fummus.) Baptifmo infiti

Íumus.

tilluma

cendi, vel fcripturas , prafertim pro-

;

3

Oi ,

pheticas , explicandi.

Potati [umus.) 1n calice Euchaziftiz

: jnfra

Difererio fpsrittnm.) Cogitationum

unum Chrifti $

fcilicet; & intentionurn cordis, & con-

;ie haufimus.

piritum , cum. fangl1i.

altif-

I

abdi-

fequenter actionum , & fermonum , ut

Nam 3 corpusmon eff unum mem-

yotil-

Íciat'an a natura, an a demonis, an

érum.) Quafi dicat : Porro cerpss

a Dei, vel'Angeli fpiritu, & inftin-

cum dico, non unum dumtaxat mem-

brum intelligo , fed unum quidpiam

furmt,

&u proficifcantur.

Jene.

"Genera liznguarmum,

) Id eft ,*deonuin

ex multis membris compactum , (

loquendi variis linguis.-

.

coagmentaturm.

.

telli-

1

"m

I5.. $: dixe.

COf

Interpretatzo

fermonum.

? ,Obfcuriloy-

st pes , &c. ) infinlla-t

phi-

rum, maxime facrz Scriptura.

i

Apoftolus querelas fuifíe" inter Corin-

I2. S:eet e

mim corpus.) Natura

Ie&

thios, propter do

rum difparitatem.

norum, & my&erio-

animale, puta hominis.

lpef'&

x

M 6* Corif/us-) Unum fcilicet cor-

18. Pofuiz.) Collocavit,

;!

.pus habet, nimirum Eckcle-f'?a-m ; Cu- fun&ignem attribuit.

& proPriam

my

t

s

7

L

-

D

X

-

-

£

132

'EPISTOLE L. B. PAULE A*DïbQRINTHIOS

I9. Quod fi effent omnia unum; membrum , übi cotpus?

28:*73

20. Nunc autem multa qu

Apoltol

pus.

i

i—de.m membra ,**unum autem cor-

x

tutes, €

2I. Non

poteft autem oculus dicere manni- opera tua non

Qles gent

-

D

indigeo : aut iterum caput pedibus: Non eftis mihi neceflarii.

22. Sed multo magis, quae videnturi

[ nunqii

membra ;:orpdris* jn;ü;r—.

a

miora efíe, neceffariora funt :

d

/:23. Et qu& putamus ignobil

iora memibra effe corp()ri/s' , his

. bent &i

honorem abundantiorem circumdamus, &

quae inhonefta fqnt

]. quidor

noftra, abundantiorem honeftatem habent.-

;

j-

.. 24. Honefta autem noftra nullius egent: fed Deu

S tempker—'aï

* cellem:ï

vit corpus ei, cui deerat, abundantiorem tribuendo honorem,

25. Ut non fit fchifma in c

^

orpore, fed idipfum Pro invicelffg

:

folicita fint membra.

26. Et fi quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia

Of

membra: five

gloriatur unum membrum, .c-ongaudent omnia

membra.

em:brd.

I

- 21. Vos aute/m e&is coi-þus Chrlfu, & mwexmlbra dem

298:*Et

SI

cymbz

'Ik'gþ. UL;- car,;i;s 22 Quod**nimü-fum- nem membrorüm, & eomm condi-

conflatur ex diverfitate membrorum.

tionem temperavit.

22.

( Italice dicere-

Membra corporzs infirmiora. )

mus: Ha bilamcdaro, e cotutrappefuro )

p

Ventrem intel]

K

ligit, &guæ ventre con-

ut quod ignobilius erat, majorem ho-

tinentur.

norem fortiretur.

Y

qufi

23. Ignaä;/iärlzgmemära.) Pedes íin-

Sty

Et eui detrat. ) v jctoBwmI, iis

OCuli,

telligit Chryfoftomus. Vel, per igno-

membris, qux aliis erant ignobiliora;

Tet

biliora membra ea intelliguntur, quae

quibus. multum . deerat . ad aliorum

hoc eodem verfu vocat, 4zhozc[fa.

membrorum nobilitatem.

inüag

His honorem abundantiorem circum-

Dei

* Aóundanttorez honoreg.

m,'h.

damus.) Majori ftudio te

imus, dili-

ram , & ornatum.

) Stilicef eu-

gentius , & elegantius veftimus , cre-

j

(pos

pidis, aut.calceis ingeniofe elaboratis,

25. Pro. invicem follicita /;'nt' m;m.

quen!

i

£*4. ) - Mutuum fi

hi far

Inäorzejfez.) Verenda.

bendo. .

bi auxiliuin. prg-

Gr;

Hae abundanttarem honorem babent,)

Diligentius tegimus, & veftimus, ut

|26. G

licet 1

loriatur. ) äoäag"a' j glort;

;

"

OP'

etiam fi. quis toto. corpore nudus fit,

faficitur.

tüt

hec.tamen membra nudari

t

,non pa-

27. Vos 414'2*;

».) M'e, Eioliha,

Teg

tiatur.

- 24. Haizef;z autem nofira. ) Oculi 4

in qua velim omnia , quz de corpore

tes 0

naturali dixi, per.

filitadinem intel-

ayr])

facies, manus , &c. que funt membra

ligi.& compleri.

$

"

t

i

honeftiora , & nobiliora corpotis.

Effi: membira de mem

iro.) Membra |

Lj

Nulius egent. ) Quia per fe fatis

membrorum, commeimbra, compar-

natj

decoris , & honoris habent.

tes ejusdem

.

i

TA

-

s

.!ïccle ig.

corpogis myiha ? fc1hce5

?ngäMw? corpus.) Ita di&ributio-

-

DO

e

-^

B

CAPU T XI. & XIll.

"

Jfpus ?

N

! 58. *Et quosdam quidem pofuit Deus in-Ecclefia, primum «Eph.

l

m cor.

Apoftolos, fecundo Prophetas, tertio Do&ores, deinde vir- 4. 11

tutes, exinde gratias curationum , opitulationes , gubernatio-

Hülnon .

nes genera linguarum , interpretationes fermonum.

"

.

t

i

ecefari, —

Prophetze?

: 9. Numquid omnes Apoftoli ? numquid

à

TlSlnfir

numquid omnes Dotctores?

LI

'5o. Numquid omnes virtutes

? numquid dmhes gratiam 'Hä—

0ri$, li

beht curationum ? numquid omnes linguis loquuntur ? num-

n

eüa funt

quid omnes interpretantur ?

31. JEmulamini autem ch

arifmata meliora. : Et adhuc ex-

empäl'ä-' i

E Jcelleln-tiquem viam vobis demonítro..

orem,

nvicem

^CAPUT XII

ic-bar-imfz'sl üe?z:ej]ïmtem, dpfius. officia , perþetui?atem,j ac

"omnü

, Ojïemlz't

L

ra fidem , C? [pem, r

elz'guaquex

ï ompia

?ïæc-ellentiam— Jup

- Dei dona.

2

]

m,. charitatem

embro,

linguis hominum. loquar, & Angeloru

m i

B F',SI

s

autem non habeam, factus fum velut &es lfOna»xüms, aut .

*

f:ymþalum tinniens.

m

t condi-

z.æ:,-t

- Qicere-

efurt )

29. Pr;muni Apoflolos.) Qui funt',.'

lis ele&i, AG. c. 6. Hi erant. quïaü

rem ho

quafi corporis hujus caput.

T

Lr

pedes m'y?c

ici corporis Ecclefiz.

Secundo Propheras, ) Qui

funt quafi

Genera lingua:sm.) 1d eft, d(-)numA

yri, ll

'Oculi, occulta & futura pr&videntes.

loquendi diverfis linguis.

Jiliora;

Tertzo Deilores.)

ngi quafi lingug

Interpretationes (ermcnum.

J Obfcuro-

jlioruim

anftar habent.

rum, maxime facrarum Seripturarum.

29. Numqmid omuts

Demde virtutes.) Quiausig , pb,te/i4-

fi dicat, minime.—.

41:9?01:' ?) Qua- ;

£e$, hoc eft, miraculorum operatores,

iCït (l

(potuitur enim hic, ut etiam in fe-

t 5o. Numquid omues-

intgrpretgiztär ?)

quentibus, dbftractum pro concreto )

Id- eft, habent do

t tf

terpretandi,

num fermones. ig.

hi funt quafi manus Ecclefise.

aI. F müulamini aute

m chari[mata me-

p

z

Gratias curationum.) LO

A:

ur.atores fc;i-

licet morborum.

t

liora-) Quafi dicat: Q.

uóniam zmüla-

Opifulationes.) Qui aliis

3 opi*t;ula,n-

mini charifmata , quod non prohibeo,

| g/ar'i;;i

ftüdete confequi meliora , id eft Ec-

tur, exercentque circa egros, paupe-

defta, |

res, miferos, peregrinos, & hofpi-

clefie Dei utiliora.

tes Oopera mifericordiz. In Grxco eft,

Excellentiorem viam.)

Viam, fcilAiä:evt;

,;'p()re

dyriNNiuc , fufceptiones , hoc eft , ut

charitatis, que via eft ad Deüm , ad

i

alii.Jegunt , fubfidia , fubventiones.

vitam , & gl»oriam eternam.

. " Gabernationes.) Qui prefunt guber-

d

nationi rerum temporalium, quas fide-

li)igu;s 6amjnfm.7xz, &c.)

^

I;erürin-

n 4* -

U

1 SI

"

gl

t Corinthios, qui donum lin- .

z

7s offerebant! Ecclefiz , quale munus

:ilige;c

i ïïerc'e*balifffePtein'i'diaCOni ab Apofto-

guarum pre 'cgtelïïs*',adlxïir'äbantur.-

x

x

T

134

EPISTOLE I. B. PAULI AADL"CORINTI'—IKII-k()),S ;

6. Nof

2. Et fi habuero prophetiam, & noverim myfteria omnila;&»

omnem íÍcientiam , & fi habuero omnem fidem , ita ut

montes

i 0m

C

transferam, charitatem autem non habuero, nihil fum..

(.79$. Et fi diftribuero in cibos pauperum omnes facultates.

- tur, fiv

meas, & fi trad.dero corpus meum, i:a ut ardeam: cha

j

autem non habuero, nihil mihi prodeft. -

ïitgtem

1. C

4. Charitas patiens eftj benign

*

i

d e

:

quod &

inflatur.

Ít : Charitas nonrrage"mulxaj-' :

H

tur, non agit perperam, non

- $. Non eft ambitioía, non

üt parv

quærit qua fua funt , non irrita-

— .tur,non ;co'git:;t, malum.

fum vi;

*

qpusscvunmenms

6. qui: |

6 N

E£ JAngelorum.-) $i loquar» lingua ,

.Bem'gnd eff. ) Xeuceverai, Ambr'o-f.x

Non gat

qua inter fe loquuntur Angeli. Vel

fius vertit, Jucuzda ef. Significat au-

injoftom

per Angelorum linguam :ntelligit lin-

fimili

tem comitatem, & fuavitatem morum,

Congat

.guam elegantiffimam

ïlyper—

opponiturque afperitati , & dithicul-

hic fomu

- bol« dicimus aliquem habere vocem,

tati , feu morofitati.

& jftit

.aut faciem Angelicam.

Nonamulat ur.

^

.zelät $i

non invidet.

) 8 £yNdi, non

^

videt j

Velut. a5 fouazs. ) Quafi crepitacftlum

Cete, f

&reum refonanms, aut perítrepens.

Non agit perperam. ) 8 wsg»f&g?w;dl,

gmento

ts Cymbalum.) «vu3aoy, eft genus mu-

non eft procax, vel proterva, füm- ,

ilarefe

fici inftramenti ex xre:

i

pta eft vox Greca meeneetos a s ut

1. 01

Tianieus.) &Auhatoy , quod verbum

etiam Latina perperam , a Perperis fra-

ctntimel

. factüm «ft per onomatopaiam, quafi

tribus, qui-etiam Cercopes dicti funt,

&

1 tipni

dicat , refonans, J4laLz , a/4/a , incon-

quorum procacia, & improbitas tabulis

o vdav

ditum, & contufum fonum reddens.

k'oetarum eft nobilitata.

j

T5, q

.Q«^ dra ut montes transf-ram. : Re-

S. Non eff ambitiola.) 8x

&

T^ Xngo,vs?'!

- fpicit di&um Ch.ifti, IMiatth. 17. 19..

: CPqtD

non fe gerit. indecore & impudenter,

. prium

Nzbil |um.) Id eft, nullius fum pre-

fed eft'modefta, & yerecunda. Am-

þ tolera

tii apud Deum; nihil horum me Deo

ambitiofi autem o y250»801, dum ho-

"

-fiocit

commendat, fi charitate deftituar.

noris captandi cauía ad vilia & pu-

do,-

3. Et Jf diffribuero , €6c. ) Grecum

denda obfequia ,^& adulationes inde-

aliquo

Nyepttti» , fignificat fruftulatim con-

coras fe . dimittant.

*

Üm

cifum panei, aut efcam ingerere ori

puerorum ,. vel egrorum.. -Hic vero

ANen inflater.) Non fe .'e)itollkit fu-

*

dente

perbe, & ambitiofe.

crede

fignificat fubftantiam

-

fuam in ;aleln

Non quarit qut [ma [unt.

) Ad que- . ^

eft t

ufum expendere.

-

rendum. que fua funt impellit amor

[U/

; k

SZ fradidero corpus

HsEHms Ur) Sive

proprius , qui eft vitiofa cupiditas :

XIino

uis id faciat ob inanem gloriam ,

Charitas vero aliorum cornodis fervit.

n

í

1

ve etiam propter fidem , interim ta-

Nom irritAtur. ) lioc eft non fa-

Xit

men fervans affectum ad peccatum

cile.concitatur ad ira

$

m fed tolerans:

alios

lethale , 'verzbi

gratia , retinens o-flium.

eft injuriarum.

^

7ie proximi.

ANoz. co git'a't ,gnftlmn

i2 ; Aoquferas. 78

us

4« Charitas parzens ef , &.) Grace

xaxo», non imputat cuiquam malum:

&l

habemus, paxecSuusi longapimis eff ,

fi laceffitur ab aliquo charitas, non

ad i

.quia fcilicet patientiam & longanimi-

&ftimat injuriam , nec vindictam pe-

Cut

tatem parit, ut etiam .,bgþignitatgm.

tit, -fïdïdilïïmulac,' excufat , lgnofcng aVb

U&

*

BC PU E X

135

H

0tnja & j 76. Non gaudet fupeiæiniquitate : congaudet äute'tfx verita

tmos j .7. Omniafuffert, omnie credit, omnia fpera, omnia fuftinet. -

f

.8. Charitas numquam excidit 5 five prophetiae evacuabun-

äqultates, '

tur, five lingue ceffabunt , five fcientia deftruetur :

ritatem

H

9. Et ex parte enim cognofcimus, & ex parte prophetamus,

,Io. Cum autem vene

X

;fit, qu—od perfe&um eit. evaguabitür,

: agmula- d

quod ex parte eft.

II. Cum effem parvu

lus, loquebar ut parvulus»"., fapiebam

n itrit

ut parvulus, cogitabam ut parvulus. Quando autem fa&tus

!

fum vixl, evacuavi, quae erant parVu?i..

m.'Vide-

& Non.-

6. Nm gaudet — fuper 'iniqzifalte.)

Srve prophetza eveckabentur; ) Quz

, Ambro-

Non :

quidem omnes. abolendz funt, quia

Qficat at«

injuftum faciat. -

gaudet, fi quis n'igllum quid &

3

3

non erit illarum ufus in colefti pa-

) morum,

*

tria, ubi omnes clare videbunt Deum,

Cangdua'et AMHLCP "Vert

tati. ) Veritds

diicul.

hic fumitur pro equitate, probitate,

nihildue remotum a notitia beatorum

& juftitia.

Charitas , cum.proximos

erit ills annuntiandum.

n ielac,

videt jufte, & re&te vivere ac profi-

Lingua. ceffabunt.) Id eft varietas

cere, non invidet, fed quafi de au-

linguarum; alioqui enim in coclo beati

TEEUTAR

gmento proprii

loquuntur inter fe.

a, Ínm- ,

hilarefcit.

prOfe&ug gaudet, &

Sive fientia deffruetur. ) cg»a5'i6 ,

rma s Wt

E Omnia [uffert-)

et rye) , tolerat, vel

id eft cognitio, hec fcilicet inperfe-

xeris fras

coptiner , eft. enim metaphora fumpta

Ga, obfcura, & snigmatica, quam

difut, -

a tignis pondus aliquod fulcientibus,

hic habemus , quz cefiabit, fuccedente

s fabulis

clara vifione- Dei.

vel a vafis, quz nihil exfudant liquo-

ris , quod intufum eft.

Hoc enim eft

^ 9. Ex parte enim cognofeimus, 6$ ex

'Wovs?',

céys , apud Grecos..

Valde- pro--

parte prophezamss.) E rebus divinis in

ydenter,

prium eft charitatis aliorum defectus

hac vitá, quedam clariüs , quedam

* Am—

tolerare, & filentio premere, qua aliis

Obfcurius cognofcimus, quafi lumine

om ho-

nocitura funt , aut tamam denigran-

prophetico, quo obícure, & fub in-

tegumento fymbolorum, aut enizma-

& p

do , aut alia ratione incorpmodum

s inde-

aliquod afferendo.

tüm, Pro

phetis aliqu.a interdum often-

Qmnia credit.) Scilicet, que pru-

duntur.

llit f

denter. poteft . fine erroris. periculo

IO. Cum) vwenerit id, quod perf-tum

credere.

Facile aliis a-iffenti:ur, non

eff.) In ftatu autem /beacittlldigixs, ubi

] qu.

eft fufpicax.

nihil eft imperfectum.

amor

Omnia [perat.)) Omnia bona de pro-

Evacuabitur.) Cefiabit.

——

Ouod ex

ditzs :

ximo fperat. .

parte: eff. ) Quod imper-

fervits

" Omnta fufimct.

) Pravos mores pro-

fectum eft.. .

n fl'

ximorum , & illorum morofitatem ,

1I. Cwm effem parvulus.) vumioc , in-

aliosque defectus.

z

fans , puerulus, qui. nondum rationis

erans

t

ufum . ade

(.Q. Charitas nunquam ex

cidit.) Sen-

ptus eft, aut. certe im'Bexj-

-

u T

fus eft, ita charitatem haberi in hoc

fecte.:

fzculo, ut fi quis eam retineat ufque

Sapiebam.) 6Qeoyer , fäntiebzïln.

jum :

non

ad exitum hujus vite , permanfura fit

WEvacuavi qua erant parvuuli-) Abo-

qe

'cum illo in vitam xternam, cum in-

levi, abjeci, miffas feci cogitationes

fcit

terim ceffent alia dona.

parvuli ? & c0gicaci01xlers ánimumque

N

T^

1367

EPISTOLJ L. B. PAULI AD CORINTHIOS

—

s. Q

I2. Vldemus nunc per fpeculum in &enigmate ; tuné aütem

facie ad faciem. . Nunc cognoífco ex parte :

tUl'lC autem Cco-

Deo:!

-

N

.gnofcam, ficut. & cognitus fum.

13. Nunc autem manent, fides, fpes, charxtas, trla hæc.

& exhoi

4

major.autem horum eft charltas.

-

prOphe

CAPUT XIV.

-

x

phetart

D(mum lmguarum inferius e[fe dicit dono þropbetzæ imo mm*de n

hnguls

- defit , qui interpretetur , tradit ergo eis normam qua bis donis

z

L]

accipia

ordinate utantur : C? mulieres in Lcclef i5

6

Jilere jubet.

uid v

in Ície

E&amml charitatem , æmulamml fpmtälla magls autem-

7.1

ut prophetetls.

-s

2.Qui.

athar

i, q

virilem indui

fic apud Homerum.

]In anigmate.) ()bfcure, æmgma emm

&

Odyil. z. Minerva 'lelemachum ad-

eü fermo obfcurus.

bellut

hortatur

Facie - ad j aciem.) Clate & perte&e

id eft, hod ténrdm- Md fumlu:udme,

$.]

— Ovà£ Ti 0t X?W

fed per fuam effentiam.

Nmrmag dx£er, Emti &x Év Tq-

$,

$C

-Adxog 6co7.

Ex parze.) Impertecte,

queni

Sieur cognitus [um.) Sicut Deus me

—-.Noz oportet te ultrA

novit, & intuetur hoc quod fum,

Jtudm puerilta fetlari, quia non

meam fcilicet eiientiam.

2

4mplm.r £ali$ es.

gnia,

I3. Naac manem) Scxhcet in præ—-

Noí

Porro Apoftolus hac fimilitudine o-

fenti vita.

mtell g

ftendere vult nos in hoc feculo de

M. qar borum c/ cbarttm) Qüæ no-

NT

bilior eft & diuturnior, cum perma-

Deo, & de rebus divinis- cocitare ,

verb:

loqui, & intelligere obfcure, & im-

neat etldm in pdtl"ld

tatur

perfedte ; fimul atque vero iuturi fz-

I.

L&am:m charitatem. j Q uam pro-

Ne

xime dixi reliquis virtutibus

culi ftatum illum .beatum attigerimus,

In

$

obfcuram hane cognitionem ceílatu-

theologicis effe preftantiorem.

C& 1

ram , claro lumine Del vifionis fuc-

I

Græco éft, O xeirs, id eft, pexfe

ui-

nyl

cedente

mini. chdutatem, ficrmhcat Ardens

hs

üu-

dium charitatis, ut eam mfe&emur,

12. Vzdemus.ï Sclhcet Deum &

prod

divina.

ut venator feram tuglentem.

fela

JEmulamini fhiritualia.) Dona Spl-

Per fpeculum.) Non diredte , fed

ritus-fan&ti defiderate, & illa confequi

quafi per radium reflexum , ideoque

conamml

non ftudio excellendi, fed -

d

obfeurius , quam fi res in' feipfis vi-

ut magis proximis prodelíte ,po!ï' tis.

derentur.

In Grxco eft, 27 eaovrrgov,

Magz.f autem. ut Projberis.) Ut fci--

quod aliquí . vertunt , per in pecto-

licet ex afflatu qpultue fancti docea-

hng

rium , quafi dicat , e lo

anuo

ti$, dicatis vel canatis e4, qu'e alios .

-Hoc enim eft.

lpf(

obfcure, ut ea , que per fiftulam dio-

-

ad pietatem excitent.

pls

ycncam vxdemus.

i

h1€ i* 0p/7ctare.

- Vide mim ». 24.

"

137 .

"u6 AP UT X

Catom

N

^. Qui enim ]

:

L]

equituf lingua, non 'homiïnï«bus' loquïtur, fed

m audit, Spiritu autem loquitur myfteria.

t€m (

-

Deo: nemo eni

D

3. Nam qui prophetat,

hominibus loquitur ad aedificati

P

onem,

d hæc

& exhortationem , & confolationem.

N

* 4. Qui loquitur

lingua, femetipfum eedific

ificata t

ätx—: qui autem

"

*s

prophetat , Ecclefiam Dei aed

£

$. Volo autem omnes vos 1

oqui linguis , magis.autem pro-

phetare.

Nam major eft, qui prophetat, quam qui loguitur

iib , 1

|

Ecclefia sedificationem

linguis : niü»forte interpretetur, ut

J

3

1

accipiat.

-

6. Nunc aute

m, ffetres5 fi venero ad vos linguis loquens;

quid vobis prodero, nifi vobis loquar aut in revelatione, aut

autem

in fcientia, aut in prophetia, aut in do&trina?

. Tamen quze fine anima funt vocem da

ntia,

five tibia,five

cithara, nifi diftin&tionem fonituum dederint ; quomodo Ícietur

.2-.21'13. .L',' :

id, quod canitur, aut quod c

itharizatur ?

na.enim

$. Etenim fi incertam voce

fv-n-det tuba 5

quis parabit fe ad

1

bellum ?

)e,rfe&e, I,

9. Ita & vos pe

r lihguam nifi manifeftum fermonem dederi-

tqdine,

, quod dicitur ? eritis enim ín aera lo-

tis, quomodo fcietur id

*i

quentes.

L

eus fne

-

6. sz -vaä;'s Iogum-; Aut n rCOOlad-

| fum,

Q. Quis emim loquitur lingna.) Fncc.

gnita, & peregrina.

tjene,) Quuatuor hoc verficulo nüme-

inx prge

Non bominihus lequitur.

) C;u.ix non

rantuür , revelatio, prophetia , fcientia,

ant illud idioma.

*

& dodtrina. Junzenda autem eftpro-

intellg

hetia cum revelatione, doctrína cum

DZHO:

.eed Deo.

) Qui non folum intellicit

?enna-

verba loquentis, fe

*

d etiar

nx rer;es fcru-

fcientia; ut fenfus fit: Si linguis peregri-

tatur , & corda.

nis lo quax,nec vos ínftruam,& doceam,

Nemo enim aud;1.) lta ut intällïga-tu

vel per doctrinam labore, & feientia

npro-

partam, vel per prophetiam revelatio«

ütibus

Spiritu autem loquitur myfleria.) LA-

. l

&et ipfe divino Spiritu afHatus alta

N

ne acceptam , nihil vobis prodero.

ii

a loquatux.

7« Tamen.) 6?-;1,(;&)(; 4 quafi' dicat ,

fk

myfteri

Semetipfum &

d;,fed;f ) Uni fibi

étiám, quin etiam ex ihanumatis, quod

$

3

[

j

prodeft, dum elevatur fpiritu , & a£-

dico , cognofci poteft, fcilicet finauas

*mm' j

£fectu in Deum.

nihil prodeffe, nifi intelligantur , nam

:

optarim.

pari modo citfíaza, & tibia, nifi diftin-

| Spi; :

5. Volo-) N clim ,

betare. )

&um dent fonum, ut intelligantur,

fequt

Magis autem. prop

Uc aliós

ad pietatem. excitetis.

neiini prodérunt ; nemo enim fciet,

l-; d

Nifí forte interpretetur.) Ex igm:;)f;al

quid canatur, aut ekharizetur , nec

itis

3

i

iingua in aliquam notam.

fe iis pafcet, aut oble&tabit, niec con-

r

cinne ;

ad riumerum faltabit.

-

]u2

-Ur Eccleffa adifreAtionem accipidi^. )

jlios

Ipfo ïncerpret.ame,obfcura ; que ex-

0. Mazifeffum fonsum-) :s'z)OjW.op ; be-.

lanata zdificant.

ne fignifican

1 e.'

Bibl. cum Com. Menoc

A;e( :7i7izll ;c;lïïl

$

f:—em P incel;igibiletn,

]

x

ä

1

Ó

^

$

EPISTOLE L. B. PAULI Ab.' CORINTH»I*OKS

-

10. Tam multa, ut puta, genera 1inguaru

:

m funtm hoc mun-

*

do : & nihil fine voce eft.

catur,

3

II. Si ergo nefciero virtutem vocis, ero-

ei, cui loquor, -

barbarus : & qui loquitur mihi barbarus.

L]

:

loquor.

. 12. Sic & vos, quoniam semulatores eft

E

ficationem Ecclefize quserite, ut abundetis.

Is fp'-irit,uuln—u,k ad ædl-

u &2

I3. Et ideo, qui loquitur lingua : oret, ut interpretetur.

*

90. :

14* Nam fi orem lin

eftote

gua, fpiri;qs.meu; orat, mens autem"

z

:

mea fine fructu eft.

g

biis al

15. Quid ergo eft? Orabo fpiritu, ora

bo & mente: pfallam '-

fpiritu, pfallam & mente.

Domin

16. Caeterum fi benedixeris fpiritu : quis fupplet locum

;

J

*

*dääu

juomodo-dicet, Amen, fuper tuam benedi&iö'nem ; -3

quoni

am qui-d dicas, neícit.

z

*

-

L m

17 Nam

. qui i

Erztzs enim im aera. loqguentes.) Ae-

tur, ad aliorum iricälligenxtialh proferre

qui fed

rem fruftra fono vocis veftre& verbe-

poffis explicate, ut percipiantur ab

. Tudes ]

omhnibus.

rabitis, cum nullus intelligat.

Quon

IO. Uf pu£a.) ld eft, zempe; Grace,

I4. Nam ff orem lingua.) Loquitur

Tus tuà

£)oUXor, ut res tulerit, ut varias lin-

D. Paulus de publica oratione, qua

telimit.

guas audire continpit. Aliqui vertunt,

unus, privatus"licet, afllatus fpiritu

3

Verbi gratia , eodem fenfu.

coram omnibus alra voce orabat, ce-

. Ninin

E£ nibil ffne voce eff.^) Et nulla

li—n-

teris audientibus, & cum eo: depre-

animi

guarum eft fine voce di&in&ta, & in-

cantibus , fuaque vota jungentibus.

$d

totum

telligibili, fi calleas illud idioma.

ficior.-

Spir4IAz$ mieus orat

1

'.) Spiritu meo p

JTI. Vrrturem.) Ouvaui» , vim,

p

It

ficationem vocum illarum.

Mens autem mea fïn.e frz;fiu et) .

r

Ero ei, cuij logpor , barbarus.) Bar-

ter

0 9? »8; u$ dxenóig se1, id eft, fen-

barus is-dicitur, qui in alia regione

tentia, & fienificatio , que verbis a

vxmpm

conftitutus , ejus gentis linguam male

me prolatis fubeft, fine fru&u eft pro-

ipfe «

intelligit , & imperite loquitur, & fi

ximorum, cum ab illis non percipia- -

V0S |

propria utatur lingua, non intelligi-

il z

tur. I[taque hoc loco ;ezs , v3c, idem.

tur, fic dicebat Ovidius :

eft, quod Italice dicim

;

us : .'Il concetto,

-

1)

il fransfrcato.

i

d

alo

Barbarus- Iyic:ga. j;am, 71!-24" 7'zqn in-

* IS. Quidergoed?) Q

£elisgor ulii.

eft, ut faciam ?

*

uid' ergó öþus

2

NT

I2. Spirituum-) Donorum Spirituä

Orabo fpiritu.) Ut fpiritus meus ora-

In

fan&i, & gratiarum, de quibus c. 12.

tione pafcatur.

t5 1

"4d adifrcationem Eccleffa quarite,ETc.)

Orabo EY mente.) Id eft, fignï.fïcah-. f

P

Petite , & pofcite a Deo- hec. dona

ter, & intelligenter, ut alii fpiritualis

te,

abunde vobis donàri, & iis non ad

fructus fint participes.

pu

oftentationem, fed- ad Ecclefis «di-

16. Si benedixeris fpiritu.) Si Deum

ficationem utimini.:

vf

T

laudaveris peregrina, & ignota lingua.

Oret, ut saterpretetur.)Deum ro-

Qui fupplez locum idiota.) In Greco

e

e&: Ó a'väm?wgfäw TÓ» TOmOY 7B làore,

i

vol

get, ut ea, que peregrinrav lingualoqui-

E

-

*

CAPUT-'XV. .

39

)b QOf«

1 7'.'Nain tu

quidem.b.*ene- gratias agis fed alter. n

*

on z'aediü.-

:

1 catur.

"

*

Tutg

loquor,

18. Grati

as a$o Deo meo , quod omnium ve

ftrum lingu

loquor..

" ägdi.

I9. Se

F.

d in E&&lefia volo quinque—.verba fen)fti' meo loqïli,

ut & alios inftruam : quam decem millia verborum in lingua.

tür,

20. Fratres, nolite pueri effici fenfibus, fed malitia-parvuli

aufem

eftote ; fenfibus autem perfe&ti eftote.

& la: *Ifiiz

21. In lege fcriptum eft : * Quoniam in aliis Iinguis,

T

biis aliis loquar

populo huic : & nec fic gxaudient me, dicit 281

Dominus..

P

locum

,

-22. Itaque linguae

in ügnum funt non fi

deu s fad infi-

n infidelibus, fed fidelibus.

dnem ?-.

] -delibus: pþopheyiæ autem no

S35

23. Si

i

4 5

Sen./ibus aetem perfei effihe.) Mehte,'

qui implet , vel occupat jocum.' idiet

proferre

qui fedet inter idiotas, fimplices, &

& anmmo fimiles eftote viris adultis,

ntur ab

rudes linguarum ignaros.

:

& xtate perfectis, ita ut habeatis fen-

Approba&x-

Quomodo dicet, dmen.)

Íus exercitatos ad fpiritualém þogi,*

»oquituf

rus tuam orationem , fi iliam non in-

malique difcretionem.

l, qu

telligit.

L

2I. I» lege.) lfa. 2g. 11.

Jäliquando

l7- Nam

?u qia;dfm benegratias Agis ?)

enim lex vocatur non foMun Penta-

fpirta

teuchus , fed.& Pro

/* Nimirum quatenus fpiritu, id eft, pia

E

vetus Teítamentum.

phete , cowxyque

depre-

animi devotione id facis.

bus,

Sed alter nonp adzfrcatur. ) Cu—m nihil

UH li is linguis, &f labiis loquar populo

eorum , que& dicis, intelligat.-

buic.)" Ego Dominus loquar populo

De0 Tt-

huic judaico variis , & peregrinis lin-

/19. Oxnum velirum lingua loquor.)

r

.,—

- Oinnium gentium , que vobifcum, &

guis , fcilicet per Apoftolos meos;

. anter vós verfantur , quafi dicat: INon

quod quidem precipue impletum fuit

, lin-

vitupero donum linguarum, nam &

in-die Pentecoftes, A&. 9.

Aliam .

1bis a

hujus explicationem vide Ifa. 28. 11.

l pro-

ipfe eo utor, fed non eo modo, quo

vos in Ecclefia ad oftentationem, fed

Et nec ffc exuudient me)) Et ne fic

rcipia— :

àd xdificationem.

quidem , id eft vifo. hujusmodi fïgno,

idem

quod eis daturus fum ; exaudient me,

19. Se4 iE

*

cclefa ;ualg.) Id eft,

ïf*eflf,

rmalo.

id eft, credent, aut obtemperabunt

Quinque ) Pauciffima.

verbis meis, que loquar per Apoftolos.

qu

Senfz meó.) lta ut intelligat.

22. lg frguum .funt, Éfc.) Meritatis

fidei, non fidelibus, qui jam credunt,

»

XUCH

In lingna-) Peregrina, quam audien-

X

tes non «i'ntelliganc. —

fed infidelibus, ut credant,

Q9O0. Nelite pueri effic

i fenffbus.) Men-

Prophetie autem.^) Doctring verbi

i

Cf

te, judicio , ae gatione nolite effici

Dei, & exbortationes,

malis

—Nenu iufdelibus, fed fidels

]ns, Yi«

pueri , ut pueriliter oftentetis donum

veftium linguarum,

gnum/funt , nímirum benedicüonis,

Jeur

-Sed malit:a parvuA- effete. ) Sed

qua Deus fuos erudit & benedicit,

p

eftote in malitia fimplices, ita ut illa

id eft, ad omne bonum incitat, &

1200

laf'oxjxfovet.

*

iuri

vobis, qpafi infan;iþus fit incognita.

149

'EPIS'TöL.i: l, B. PAULI AD CORINTHIOS

28-

23. Si ergo conveniat ünivei-(a Eeclefia in unum, & dfnnes

LO

autem

S]

ling

uis lo

g

uantur, intrent autem idiq;æ', aut infideles: nonn,e

4j

dicent: quid infanitis ?

L)

z

24. S1 autem omnes prop

hetent, intret autem' quis *infï'zcilyxelis,

dicent.

30.

vel idiota , convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus.

. $5. Occu!ta cordis ejus manifefta fiunt, & ita cadens in fa-

L

ciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in.vobis fit.

difcanf

X

2

.246. Quid ergo. eft, fratres? cum convenitis, unusquisque

veftrum pfalmum habet, do&trinam habet, apocalypfim habet,

b

omnit

linguam habe

P. int'erpretationem habet : omnia à .ædi'ficatiq-

nem fiant.

Ej

H

27. Sive linguà quis loquit

ur, fecundum düos , aut ut mul-

loqui

d

*

3

tum tres, & p,er—pjartes ; & unus infer"pretetux.'.

1

28. Si

gent.

$

23. 0m: Rdunguis laqzänmr. ) $i-

tens, & palam atfirn ansDeun; Chr

5

venti

mul, mixtim, confufe, tumultuarie.

ftianorum effe verum Deuin.

k

ddiore. ) Quui dialetum illam non

26. Quud erg

o fratres ?) Scili(*:*et.ffl-

:

I

intelligumnt.

ciendum . eft.

"

fim 6

ut if

d

eles. ) ; Qui nefäiunf,

Cum comvenitis.) In Ecclefiim

q-qid

Unusquisque veffrum plelmium lyaöet.)

E

fit habere donum linguarum.

urius !

24- $i V uiem "omnes þ'»'rolv/nten'!.')

Qua—f.i dicát; Ego vobis fum au&or,

ditus,

at quotiefcunque convenitis, ita fint

Prophetare accipitur pro eo, quod eft

inter.vos omnia conftituta, ut alius

4'mguï

ex infpiratione divina proferre quz-

hoj

*dam occulta, ;prafertim pertinéntia

quidem canticum , alius do&rinam

s.

:ad explicationem fcripturarum ; atque

proferat4 alius peregrino fermone lo-

ex s auditores inítruere.

quatur, alius revelationem; promat,

alius adhibeat interpretationem , ut ad

bet d

Convincitur: ab emnibus. ) . Quia ni-

$

mirüm ab omnibüs prophetis, id eft,

Ecclefiz utilitatem cuncta. referantur.

Citu

doctoribus. & concionatoribus , defua

Pfalmum.) Gratiam pfallendi, qua

hymnum aut pfalmum dicet, aut

P

infidelitate ,' malis moribus & vitiis

cantet. .

*

v

rani

arguitur & increpatur.

Deotlrinam. ) Gratiam populum do-

os. Occulta cordis ejus manifefla

cendi in iis qux ad fïdgm pertinent,

itf

"ni.) Dum exhortator & doctorea

& bonos mores.

Joquitur, quibus fe peti fentit audi-

tor ,five is, qui loquitur, difcretionem

Apocalypfim. ) Id eft, revelationem

fo

& explicationem aliquam , vel loci

habeat fpirituum , & ad illius audi-

alicujus obfcuri facrz Scri

d

0

toris falutem fermonem fuum dirigat,

rei future aut occulte,

ptum , vel

qdo

five nón habeat, & cafu

uodam,

Linguam.) Donum linguarum,

ex divina tamen providentia, in fer-

leterpretationem, ). Donum inter-

b

monem illum incidat.

7)

E£ dta Cadens idn faciem, &c.) ld

pretandi pïeregrïng? linguas.

ü

eft, tota cordis & corporis humilita-

Q". Secundum duos , uaut'— ut multäm

U

te verum Deum agnofcet , & in po-

zres. ) Id eft duo, aut ad fummum

te

fterum 'eum fibi colendum ftatuet..-

tres loquantur , fcilicgt in uno con-

ventu.

Pronuntians , &c, ) xIdve[.ï;, PIOE-

P

ICAPUT XV. —

1l

M

C Ohites

28 :Si autem n

0

2

bi

" d

n fuerit ihtgr.pfea, taCea't in Ecclefia, fi

N

' noxme

autem loquatur, & Deo.

"

. Prophetze aute

lïl :

dvuo 2 auf tfes di"canf, & cæ.cei*ï

diju-

nfiäelis,

dicent.

tinibus,

uod fi- alii revelatum fue-rit—fedent.f : )prioxi*- taceat..

30.

snfs

j

Poteftis eniin omnes per fingulos prophextg»lfc*;,üt omnes'

obis fit

diícant, & omnes exhortentur:

juisque

42. Et fpiritus prop

hetarum prophetis fu

bíe&i funt.

l

.. Non enim eft d

il

! hàbet,

iffenfionis Deus, fed pacis : ficut. & in :

ficatio

omnibus Ecclefiis SanCctorum doceo. :

X

A

P

-

4. Mulieres in Ecclefiis taceant non en1

m permitütur 'eis

*Gerr.

t mul

fieut * & lex dicit.

Y

loqui, fed fubditas effe,

domi viros fuos in

terro-

35. Si quid autem volunt difcere,

$. Iäfyï-.,

ft enim mulieri loqui in Ecclefia.

58; Si

gent/ Turpee

3

6

m Dei proceffit? aut in vos folos per-

ni Chri

venit ?

$. An a vobis Vgrbu

53*

L

37 S1

ilicftfla

Et pär p:zrfe:. ) Id eft, quisque feor-

mn&s prop'hätæ figllatim hac ratione

fim & viciffim , ne fiat confutlo.

exfortari , fi nimirum fervent mo-

LAf

Et unus anterpretetur. ) Hoc eft,

dum & ordinem , quem jam prafcripfi.

vlabet.)

Et omues exbortentur ) n&puxaNovrTa,

unus aliquis interpretandi dono prw-

au&or,

ditus , ftatii

n interpretetur, quod alius

uod paffive accipitur, id. eft, exhor-

jtà flnt

grina dixerit, ne fcilicet .

tationem & confolationem accipiant.

gt alius

Aingua pere

2. Er fpiritus prophetarum propheris

drinam

huj usmodi

fermo a' nemine ij)telle-

^

&us , fructu careat.

fubjsde funr. ) Dat Paulus caufam cur

one lo«

og. Taceatim Eccl

efr

Prophets fibi invicem cedere & tace-

tOtnat,

bet donum linguarum.

$4.) ls gui ha-

re debeant, quia nimirumf, irigas pro-

3 t 3d

pheticus eft in poteftate prophetantis,

8;bs antem loquatur, & JDeo. ) Ta.,.

docentis fcilicet aut. exhortantis , , nec

rantut.

citus fecum oret.

j

QQ. Prophera autem duo

; "aut tres di-

aguntur ad verba proferenda eo im-.

^ au

peu, quo "fanatici idololatre.

rcant. ) Scilicet fuas prophetias , fua

dogmata;, l'umina aut monita a Deo:

95 Diffenfonis.) duaragacias , id

m do«

infpirata. -

eft, confuflonis, & turbati ordinis,

-Er cateri. ) Prophete.

ut eiíé'folet in tumultu & feditione.

bi concef-

34 Sicat 66 lex dieit. ) Id eft j fcri-

Dijudicezr.) Ex dono fi

ipnem

fo, an id quod dicit propheta , five

ptura. Genef. c. 3. 16. " 'wiri-»?ate-

à

] loci

do&or, fit vere prophetia, id. eft,

ffate erts.

? vel

do&rina fana. & utilis , necne.

3

Turpe enim efd mulieri loqui T

d fialii

Ecclefia.) ld enim eft contra verecun-

.40. Qxued ff ali/, &c.) Quo

l

Pmphetæ

fedenü & audienti aliquid

diam illi fexui naturaliter inditam.

intd'"

melius reve

latum fuerit, is furgat ad

5. 4dn 4 volis verbum Dei pracc:f-

dicendum , & prior ille, qui loqueba-

ft? ) Bf acris objurgatio concludens

di&:hoc cap. & precedenti, quait

yltum

-

tur,taceat, (X audiat verba facien-

dicat: Nonne ante vós credidit Ec-

tem.

Tib

I. Poteffis emm omn;s

per þ.'ngufas

clefia Judaica, Samaria , Paleftina,

cont

' pæroflaetare;). Quafi dicat :;Poffunc; o-

Cyprus & Syxi-*a—ä Infpicite ergo. or-

-

142

E;PISI'O'IJZE I B. PAULI A»D» 'CORINTHIOS :

*

37;, Si quis videtur

prop

heta effe , aut

f

P

s. P

. qua3e fcribo vobis, quia Domini funt mandata,

] f

48- Si quis autem Ignorat, ignorabitur.

?

P

hrifi

49. Itaque fratres, zemulami

ni plrophetar

e:& loqu1 lingiiis

[

-nolite prohibere.

] t[aN

,J

honeüeg & fecundum ordinem fiant (

40.) Omnlrira autgm

Q

du

CAPUT XV.

s.F

Chrijiurh- docet à mortu

is refurrexi[fe, multisque, ac demum Paulo,

6T

- qui fe minimum dicit A4poflolorum, apparuifje : ac moflram bic affruit

quibu

51

- rejurre&lionem, €? ordinem , ac modum ejus , una cum diver[a re-

&.|

— Jufcitatorum gloria , non in anima [olum, [ed etiam m corpore,

^

ttihl,

mors autem in refurre&tione Xalgþfbelyitur.'

9'1

1. NTOtum auütem vobis facio, fratres, EVangelium,-qtjod p—ræ-—

nus

)

I0.

dicavi v,obis'? quod'&—accepi&is ; in quo & ftatis

o

2-.vPer"

icavi

, (I) In Edir. Sixt, adéitur ; i vobïsï

dinem & morem illarum Ecclefiarum,

nunc habemus , eft Zqoosíro , zgzoret;

philof

*am ita de fuis donis contendant, an

quafi d'cit, fi quis hanc legem non

q,

agnover t, fed eam violarit aut contem-

bitet

italinguas fuas jadtitent,, & - iis ità

pueriliter glorientur, ut vos facitis.

pferit: , per mequidem ignoret aut con-

$ lhf

At im vos [olos pervenit ? ) Anvos

temnat licet, certe fuo malo id faciet.

tetine

. - foli credidiftis? Veftra Ecclefia .nec

39- ZEmulamtnt : propbetare./) Quo:

niam zimulatores efüs fpirituum , id

prima eít , nec fola, debetis ergo

ete,

priores imitari,& illis vos conformare.

confequi ftudete, quod magis zdifi-

eque

37.' $; qeis "videtur prnþibehz; effe.)

cat , id eft, donum & actum prophe-

tionc

Si quis inter vos eminet ,. &. habetur

tandi potiuS, quam Iinguis loquendi.

&

Et lequi limguis nolite probibere. ) ld

sanquamexcellens propheta.

vd,

ut. fpiritualis. ) In. rebus fpiritua-

eft, ne rejicite canquam malum aut

Qi,

libus cognofcendis & dijudicandis

inutile ; habet etim & illud fuam uti-

hr

eruditus..

A

Titatem, modo quis in tempore ttatur.

1nan

2414.) Per me ju-

O. Omnia autem honeffe frant. ) Ad

Domini fant man

glor

bentis, ut hic

s

ordo fgrvetur in veftris

honeftatem. & decentiam pertinet, ne

prai

cctibus.

x

mulieres in- Ecclefia loquantur, id

!38, SP qHis autem t'gnar;zt.")vauafi

enim turpe eft, ut fupra dixit.

Et fecundum ordinem.) Ad ordinem

Clpu

dicat , qui non vult agnofcere has

,

leges , & poteftatem meam.

fpectat, ne quibus loqui licet , ' plu-

p

lJguorabitur.) Nofterinte

res legit,

res fimul loquantur , fed finguli , aliu

[/]7

&vyorotrai; & fenfus eft,

[

quisnon

poft alium.

tol

In vob;s. ) In . pu

fe

agnofcit hanc legem , nec illi paret,

ventibus.

x

I?;i'cis väüri? 'con-

ipzorabitur , id eft , improbabitur a

pi

Deo dicente

Nefezo vos.

Nam 4

I

Ormm autem vobis facio. ) . Id

vos andit , mt audits qui vos fperntt ,

* eft, in memoriam vobis re4»

D

we fpernir... ln -t.extu Greco quem

vp-co'* Évangelium , quod vobis pra-

n

d

[

CAPUT xv |

L]

113

. Per quod & falvamini : q-xia:ra*tione prædicäv;e

,'noi'caF,

Vrim- Vobiää

fi tenetis, nifi fruftra credidittis.

*

-. 4. "Tradidi enim vobis in primis, quo

d& a'cïcgepif:l' quoniam

*Galat

h'ngiiis

Chriftus mortuus eft pro peccatis np&ris *fecundu.m/ Seriptu-

*

I.II.

Ta:;

int (1),

4-* Et

.

qüia fepultus eft, &

3

ijuia r'e'furregif tert'a die/ fecun

* *[faiz

dum Scripturas :

153.5-

-Jone

. Et quia vifus e

f Cephae, & poft hoc undecim í

2.1-*

Pay),

6. Deinde vifus eft plus quam quingentis fratribus fimul : ex

]oan.

ujfrii

quibus«multi manent usque adhuc, quidam autem dormierunt.

20.19,

t rt

7. Deinde vifus eft Jacobo, deinde Apoftolis omnibus: -

71

8. Noviffime autem omnium tamquam abortivo, vifus ett &

mihi.:

9. *Ego enim fum

minimus Aäo&olorum, quvi non fum di- *A&.

|pra-

9. 3--

gnus vocari Apoftolus, quoniam perfecutus fum Ecclefiam Dei.

Eph

sin

[9]

3e'

2, Per

Jo. Grgatig agtem Dei fum id, quod fum, & gratia eju

me ?

8

5. 'c;P/,.e.') l. Peno.

dicavi, ne quispiam veftrum inani

gumentatione dece-

mtret ;

philofophorum ar

Eti pofl boc undectim. ) Ing&ava Pa-

m f10n

puus ,

de refurre

Gionis myfterio du-

fche, '"lhoma przfente.

ontem

bitet.

x

6. Pi[us eff plusquam quingentis fra-

-

tribus.) In monte Galilez, de qua

] Cor-

In quo €& flatis. ) Q

üod C(-:)nürä,nter

faciet

retinetis.

Matt. c. 28. 7. & 1o.

Nuntiate fra-

Quo-

Q. Qua vatione pradicaverim. j Re-

Eribus meis, u£ eant 4n Galilaam, ibime

.

ete, Norum facio , vel &fer hecad

videbuxt.-

m, i

;

-

Multi manent u/'quel;zdlmc.) Ita ut

adif-

equens, /f retimetis, Ícilicet qua ra-

roplié

tione predicaverim..

ab illis peti poffit teftimonium.

gendi

S; tenetis. ) Si. memoria retinetis ,

Dormierunt.) Mortui funt.

7. Vifus eft Jacobe.) Alphzi, qui:

)H

vel, fi que vobis tradidi, & vos qu

cui , retinetis.

frater Domini dicitur.

V

ie-

m a

N:ifi forte

m u-

ANSfé fruffrra credidiflis.)

ronymum libro de fcriptoribus Eccle-

tatur

inani tantum Chriftianorum no n:rie

fiafticis in Jacobo.

gloriamini,, & fruftra fidein per m.am

Afcenfio-

)Àl

nis.

Apbfglis omniäu.f; ) In die

t fe

predicationem concepiftis.

d

3. In primis.) lVoc eft, inter pr&-

9. Abortivo.

ï $e voücac Pauh,l—s aL-

"cipua Chriftianz religionis capita.

ertruum , quia tcdus abortivi imper-

ucd 69 acctpi. ) Sic eadem hac E-

feci, tenui res, graciliores funt ,

um

nulli ufut futuri, fic fe n. fequenti

plu

piftola fupra c. II. n. 23. ait; £go

alios

enim accepi a Domino, quod E$ £radid:

minimmum . Apoffolor «m. appellat.

vobis , fignificans non fe alicubi legif-

Vifus ef mibi.

Cum fe . eunti in

fe q

Damafcum Chriftus oftendit A&or. g.

con-

ug doceret, fed .diivirqliyus acce-

.

IO. $z id, qnad /itm.) Chrifti A-

piffe.

W

Secundum Scripturas.). In quibus de

poftolus, & do&or Gentium.

r

^morte, & refurrectione Ch

Gratia ejus im me vatua mon fuit.)

paffun occutrunt,

ri&fl mgïta

Prf

Id eft, inäni's, & otiofa, id eft, fine

*

1

*

b

1

P

À

"UMU

p

ie vàcua non fuit, fed abundantius illis omnibus -laboxrdaïvi/:

rabiliorj

nonjego autem , fed gratia Dei mecum:

.

*

s

20

11. Sive enim ego , fiv

dicavimus, &'ii-cv Cräe

didittis.

x

e illi: Iive- prae

qientiü

j*

12. Si adtem Chriftus pr

ædieatur' uod refurfeiit a mor-

velutt

tuis: qdomodo quidam dicunt in vobis, quonia

m r?furre&io

mortuorum non eft?

g

2

Qmoes

13. Si autem refurre&tio mortu*orpm

non eft: 'ïïequ»'cïe-Cþri-

ftus refürrexit.

M

deinde

/..14- Si áutem Chri

ftus non refurrexit , '*inar)iwiAs' eft ergo præ-

dicatio noftrá, inanis eft & fides veftra :

x

,

evacu

15. Invenimur autem & falfi teftes Dei

: quohiam teftimd-

nium diximus adverfus Deum , quod fufcitaverit Chriftum :

25«

quem non fufcitavit, fi mortui non refurgunt.

.

vm,icqs

16. Nam fi mortui non refurgunt,neque Chri

ftus refurrexit:

[ n

17. Quod fi Chriftus non refurrexit

PQrie*.

adhuc enim eftis in. peccatis veftris,

, vana eft fides ve(iträl,

furpit,

ierunt.

jpteribi

'Ilg.- ijrgo*&/* qui dorm!ierunt in Chrifto, per

. fineco

t f

opere, &f?u&u : fedi cre(ii-tuin*talen-

itaqu*ä fí penitus impbffïbiïis eft refur-

violen

tuin nego'tiatus fum.

rectio mortuorum , Ííalfum erit Chri-

& Ti

ftum refurrexiíie.

debeat

- A5apndanties illis omnibus. ) Id eft,

non copiofius, quam omncs illi fimul,

3

14. Inanis efd prádicatio kä,gra. j Et

l9

fed quam finguli, -

falfa, cum . morztui non refurgant.

i mimib

que eorum.

Jd 'e*& , unusquis-

2z. Ipvensmur.) Ar

ü

ev

hendimur.

gtgimur » dgpre*-

i

anu

Non ego.) Solus.

]

JI. Sive euim ego , ffve i

l, €)

Falff zeffes..))

Dïcimüs enim Chri-

20

» Quafi dicat : "Tam ego, quam alií

ftum refuriexille, quod falfum eft, fi

Cat

Apoftoli idem predicamus , fcilícet

refürrectio mortüorum omnino non eft.

rehn

Chriftum mortuum effe , & refurre-

Pri

"

Qsoniam teflimonium diximus adutr-

xiiíe.-

P

fes Deum. ) Quia quicunque falfum

» m

Ef fic credidiffis.)) Quam. pradica-

aliquid annuntiat, tanquam Dei ver-

Ttort

tionein ;vOs etiam a

bum , facic Deum mendacem.

2l

z

gQiRig , « com-

Mi

plexi eftis.

17. Vaua eff fide: veffra. )

;inupilis ,

I2 $: autem C/ari,fïus pradicarzur , $D)

ac nullius fructus.

Tes,

Id eft, fi unum ex . prxcipuis fidei

Adbuc eflis in pe.ccatt's vq?ris.)

N ani

articulis , quem ego , &Apoftoli pre-

Chriftus refzrrexit propter jufftfecatió-

indu

dicamus , eft refurrectio

hrifti.

Vitat

nem noffram ,. ad Rom. c. 4. 25. Pr«-

Qvadam dicuni.Y Cexinthus cum fuis,

terea, fides refurrectionis eifet falfa,

Qf

qui primus poft Simonem /Magum

fides autem falfa juftificationis initium

I

& fundamentüm efle non potéft.

Ch

xefurrectionem.

herefiarcha tempore $. Pauli negavit

I8. Qui dormierünt jm Chrsffo. ) Quui

lü 1

13. Neque Chrifius re/i;rrexit.þ) Quia

fcilicet in fpe, fide, gratia, & chazri-

r

etiam Chritus fuit unus ex mortuis ,

D

tàte Chrifti mortui fqnc.

,

4

Pa

L:

E

""

'CA PUT XV.

145

borayi:

"m Ip.ï-'sï'in?hac vita tantum in Chrifto fperanfes ïi"uniiu;", -miïfe-'»

rabiliores fumus omnibus hominibus.

É

*

:'fzc Cfä-.

-2o. Nunc aute

m

-

| .Chrilïu's rgngrreïkit.a mort

/u—islpri;rflïtivæ dor-

mientium :

/

/

* Cor

ia

/21. * Quoniam quidem per ho

*

& per hjominefmw

refurrcCtio mortuorum.

mïnem mors,

I.18.

urrg&io

Apoce

22. Etficut in Adam omn

I.^*5.

es. J;or,iü—n,fur, ita & 1n 'C'h'r-ifc-o

omnes vivificabuntur.

ievClx)ri-

25. * Unusquisque autem

in fuä ordine, primitiäe Chriftus: *iThe:

p

deinde ii, qui funt Chifti, qui ih adventu ejus crediderunt. 415

24. Deinde finis; cüm tradidetit regnum Deo, & Patri, cum

SN

eftimo-

'evacuaverit omnem principatum , & poteftatem , & virtutem.

3 Cji.

i.

itum :

25

. Oportet autem illum :

xf;eghare, * dogecponat pmges ini- Hcb

re.

micqs fub pedibus ejus.

hu ( -I"-

rrexit:

-«

2(;0 No" & IO.

[3-

reftra,

þ,Pc.—ri&ru'nt.,) Qlïti'el fi corpus no*rire;-

13. U)zu.-qui;cque aufem n þo ordime.)

fürgit,*fed plane in inorte interit,

Hoc eft, omnes in Chrifto vivifican-

interibit & anima, que in aternum

üi hoc ordine refurg.nt, ut fcilicet

fine-corpore effe n07, poteít, cumna-

Chriftus fit primus, tum tempore , tum

s

tura fua fit forma corporis, ut nifi

dignitace ; fecundo, jufti xrefnrganc ;

R.refur-x

violente animz fuam quafi naturam,

tertio fequatur mundi confummatio..

t Chii-

& naturalem | ftatum adimat. Deus ,

Primutia Coriffus.

me nam. 2o.

) xVid? dicta iproxi—

debeat ei füuum corpus reddere.

19. Mijerabilores [nmus omnttus bo-

Deinde.di qui

7

Parlt'

minibss.) INon enim mundi,

carnif-

electi refur,,ge'nt;

fust : Ch;:;:/?i; ) —.D-ein'kdje( 1

?

| depl'e-

ue voluptates rejicimus , quas alii fe-

Qui m AAvenulm ejus credidert)þt.»)

À

antur.

Qui crediderunt illum venifie in hunc

:

Chr-

20,) Nunc autem, 6c. ) Quafi di-

mundum, & tan

agnoverunt & coluerunt, .

quam Deum verum.

L

d f

cat: At Certum omnino elto Chriftmp

onelt.

refurrexiíle a mortu s.

24. Deinde fui:.) Hujus fzculi.

adhtra

Primiie dormientium.) Primus, qui

Cum trAdiderit regnum. ) Id eft, Ec-

clefiam fidelium, &

allom

ex morte refurrexerit , non amplius

electorum,

c!ongregg.tifdnem ;

:

iye-

moriturus.

H

QI. Per bom

1nem.) -Adamum.'

Deo £$. Patri.) Id e&', Deo Patri.

Mers. ) Scilicet inducta eft in homi-

Cum ebtacnaverit ommem primcipa- -

;tilïs ,

nes.-

u

tum , 6c. ) ld eft, cum aboleverit

Namoc

Er per bominem, €fc.) Chriftu

m,

Deus omnem principatum demonum.

indu

&

i

Principatum ,U. poreffatem &6 wirtu-

(Attin

vitam &ternam.-

tà eft- mortuorum. Fefurre&io /ad

:

£em.) 9unt nómina trium chororum

p

Falfä ]

22. In Adam. ) Pr

Optér Adáimiu)

Angelicorüm, ex quibus,. hinc'patet,

l» Coriflo omues. vivifecabuntur.) Per

aliquos cecidifie, & ta&tos efle demo-

in'qm '

Chrifti enim merit:, qui mortem abo-

nes, qui eadem nomina retinuerunt.

QS. llum vegnare. )

Qul

Jevit, ad vitam xternam aditus pate-

Hoc eft, Chri--

T

factus eft.

ftum regere Egclöüam,-

$

*

T

L:

&

j Bib. ctm Cm.Mmkeþ. Tom kIII,

*

-

146

EPISTOL& 1. B. PAULI AD CO^INTHIOS

i

L

* Pfal.

3

26. Noviífima a

^

utem inimica deftruetur mors:* Omnia enim

i

$. 8. fub

"

ebr.

jecit fub pedibus ejus.

Cum autem hoc dicat:.

mihi pro

27. Omnia fubjeGta funt ei,.

bamus,.

27- 8- fu

bjecit ei omnia.

fine dubio preter eum, qu1

j

28. Cum autem fubje&ta fuerint illi

n

ja: tunc & ipfe Filius

» E

fubje&tus erit ei; qui fubjecit fibi om

ïnä

qmdam

omnibus.

2

nie

at ü.tvDeusx omnia-.jn :

1

j5

.29. Alioquin quid fä.ciän't : unixb::lpfizaïnttu'w pro mor.tu:isl,., fi

Corpote

omnino mortu

*

»

y. T

illis ?

i non. refurguüt ? ut quid & baptizantur pljo

3

Thortaà

tü

u

..3o. Ut quid & nos .peri-cli,tämur omni hora ?

q r

I

uotidie morior

per veftram gloriam fratres, quam -

nds fed

habee in Chrifto Jefu D

omino noftro..

-

42. Si-

DEBERR U rr A CERSSRS

- ——

-

bis glorio

^. Deus Pater,

quatenüä homo'eft. Vel, tum vero

filiis; ex

Dozec Ponat.

J,

^ne

Tamentur

Ozmes snimicos.

) .Du:

M

*

&Xo;

totum Chrifli corpus myfticum erit

mnes reprobos.

D

euv

^^ na

|r's--

:

e fubjectum

paricula

d^ u o

obtemperans.

H

, & per oxljgig 1.

Ubi etia

26- Noviffima autem inimica-

WCJ;ng—

tur mers. ) In Greco eft, £oxeroc

Ut fi Dens émnia s omnibus. ) Lo-

i'»LE,'Tc'fav

$ ng(?g- xaTupeirüi Ó S4ywrog, dlri-

cO omnium, qut pöfgnt" optar ab ,

Vaterpres

mus snimicus, qui deftruetur , eff mors.

homine.

MHATI

Primus enim inimicus Chrifti & Chri-

Q9. Alioquim. ) Id eft, fi omzino

qu: gler

ftianorum, eft diabolus, :qui a Chii-

non eft mortuorum refurrectio.

ex Cujus

fto incruce victus eft. Secundus eft

Quid facient.) Quem fructum re--

venit on

r

illad ad

peccatum , quod a Chriflianis per

r

porztabunt ?-

atiam Chrifli in hac vita vincitur.

Qui baytizantur

Pramorïtu?:.) Id äff; ,

hi ghu

T

"'ertius eft. mors , que in refurrectio-

qui purificantur ad facrificia, que

Ttfu C

ne ultima vincetur.

offeruntur

ro mortüuis ; folebant enim -

3. $

j

more Q

J OmniaA ähimfuäiecitji&ä pedióus eju.f.)

Judsi puri

cari ante facrificia, preces,

4d i

Quafi dicat, omnes Angelos & ho-

omnemque rem divinam. Vide Mazrc.

mines, bonos & malos, in refurre-

c. 7. 9. Hebr. c. 6. 12. & c. 9. 10.

WKW

&ione plane fubjiciet Deus. Chrifto.

fi.corpora omnino moriuntur, nec. .

QitOmy

Dicit prophetice, /z4zeczt , id eft, cer-

b

eft refurrectio , nec animz fuperftites

Bphéf

tiffime fubjiciet.

?

Y

funt , ut dicebatur fupra n. 18. fru-

Qum ii

Cum autem dicat,

ftra preces funduntur , & facri

feros hi

) Nevmpe chiptu-

feruntur pro mortuis.

d

Qcia of-

:

vll

rà ; five Pfalmifta.

? bkmi

27. $1ne dubio-) OxNo» Oi , palam ejfï,

39. Ur z4d 63 nos pertclitamu

Md?]dup

perfpteuum eft..

bora ? )

*

uafi dicat, ftulte nos*ob-

z

(icat ,

Prater eupt,

&c. ) P;æïtw:þr'Deum Pa-

jicimus tot periculis, & perfecutioni-

tefrre

Vitàm -

trem, Ífi er

o omnia preter Deum

bus ob fpem refurrectionis , fi noneft

Pättem Chriífto fubje&;t funt , bene

ji

refurrectio.

volu

concluditur Principatus,, Poteftates ,

31- Quortidte morter.) Id eft, mor-

H ]

virtutes , mortem. &, omnia reliqua

tis periculis me expono.

luþï 4!

illi fubjecta effe.

" Per vefiram gloriam . fvatres.

)ER.

2g. $wbjetus erir. )

"Quäfi dicat :

juramentum ; quafi dicat: Juro per

Te ftn.

1

cWï

,Nec' mmc mefi definet effe ï"fubjeftus

/glor'iam,feu gloriationem , qu'a-df- vo-

N

-

-

*j

!

CAP WE v

—

147

Wiaeim | z 'gi.?/Si

fecundum hominem) ad beuüias'pugr'lävi Ephefi, quid

] mihi pro

|

eft, fi mortui non refur

gunt ? f**"ma'n.d.urc,emus,» & bi- *g

x

»

ap.

eunä, Qu

;

- bamus, cras'enim moriemur.

.

"

2. 6

res bonos col.]bäuia

nialæ lfaiz

33. Nolite feduci: Corrumpunt mo

*

22.I3.

pfeBi -

34. Evigilate jufti, & nolite peccare: ignorantiam enim De

l

& 56.

L-omnia j :

quidam habent, ad reverentiam vobis loquor.

;

T

2

-

üu

35: Sed dicet aliquis: Quqmpdo rejfurgmït mort

i? qüalive :

—

oräis5 Í

. Corpore venient ?

X

lmlll' 'PI'O

36. Infipiens, tu qu

od-femihas, non vis)ifibatur, nifï-xprius,

»-moriatur.

537. Et qu

od ,femänas W, non corpus , quod futurum ett, femi-

$, qur-

iticl, aut alicujus caeterorum.

nas, fgd nudum granum,ut puta' tr

2

« 38. Deus

253

EEE

bis gloriOr,"tanq'uam meis in Chrifto

la.

Eft verfus fenarius jambicus

tüm ve

filiis; ex textu Graco patet efle ju-

Menandri, $9e/eson 294 xeuoSaópu-

(cum ett

Níai xaxai.

ramentum,, yü früv u,(.L&-rsngav xau')csoitv "

p omn

articula enim »7 juramentis fervit.

Colloquia mala. ) Cum atheis & in-

Ubi etiam notandum in Greco eife

credulis ,. qui negnt. refurrectionem,

34. Eeigtlate juffi. ) Grxce eft, 3»-

. ) le

(»uira», Hofram ; vulgatus tamen

opt;ri J .

iaterpres legit vuerteav , veffram.

x4íoc» jMÓe. Oyrus vertit: Exczzate

Quam babeo in Chrifo fefz. ) Yd eft,

corda veflra juffe. ; expergifcimini a

: qua glerior per Chriftum Dominum,

peccatis, ut jufti fitis.

i omzito

)

ex cujus merito & patfione mihi pro-

Ignorautiau enim Dei quidam bha-

[&um, It

venit omnis oloriandi materia, juxta

£ext.) lta vivunt, ac fi Deum igno-

illad ad Galat. c. 6, 14.

Abf mi-

rarent ; nam fe totos voluptatibus

,) IU

hi glsiari nifi im cruce Domani noftri

r

tradunt, ut ne cogitent quidem de

Deo.

ja, Qu

Jf« Corifi, —

Q. Secundza

m homïnem; ) Humano

Ad reverenttam vobis ,Iaq;gar.) weög

xint enit

more, &ob finem aliquem temporalem.

&wreomdj» , ad pudorem ; pudor enim

,pres

je Matc

d Leffias pugnavi Epheff. ) &0qeio-

eft Chriftianum de refurrectione du-

s

péxuca, cum tefiis pugnavi. . Chry-

bitare.

e09 i

foftomus, Ambrofius, &aliiPaulum

35- Quomodo gefqzigznt ;nartui , & c;)

yr,

Qua(t dicat: Quui fieri poteritut mor-

ais

a

Ephefi beftiis obje&tum putant , &

cum iis pugnaftfe.

Alii per beftias

tui refurgant ? Unde;corpaus fument ,

p n

. feros homines intelligunt , qui illi ad-

cum jampridem corpora illorum com-

ifcia of- |

verfati funt Ephefi,

-

putruerint, & in pulverem foluta fint ?

Manducemus €$ bibamus , €f

7 qnti

E Quafi

36. 4ufrpien:.) Es, qui ita loqueris.

dicat, fi non eft futura mortuorum

uod [eminas non vivficatur . &c.)

nos'Ob' J5

refurreCtio , reliquum eft, ut omnes

Semina queg terr& gremio creduntur,

|00ne

vitam ducant Epicuream, & deliciis

non germinant nifi putrefcant & cor-

& voluptatibus ind'ilgeant., & dicant:

rumpantur. : Hoc eftquod dicit Chri-

Ede, bibe, lude , poft moitem nulla vo-

ftus Joan. 12. 24... Niff. granum fra-

|, i

lupta:s.

2

. Nolite

nenti cadenms im terram mortuum fuerit,'

/feduci. ) Nolite decipi;

splsem . falum maner , 65c.

,)B

"d

natis vos.abduci in errorem.

37- Et quod lemumas, &6c. ) Quafi

g pe

Av

Corrumpunt bonos mv colloquia ma-

dicat :.Adde quod t quidem femen

J

at

I48

.EPISTOLE.I. B. PAULI AD CORIN' THIOS

(, Se

|.58. Deus autem dat illi Corpus, ficut vult & unlcmque fe

deinde q

mln um proprlum Corpus.

g H

39. Non omriis caro, eadem caro : fed aha quudem hmm-

" num, alia vero pecorum , alia volucrum, alia autem pifcium.

Q0e10, C

4 Q

40. Et corpora cælefha, & corpora terreítria : fed alia qui-

.. dem coeleftium gloria, alia autem terreftrium.

& celel

A41. Alia claritas folls, alia claritas lunae, & alia clarltas üel—

ap. T

larum. Stella enim a ftella differt in claritate..

& magi

42. Sic & re(ürre&tio mortuorum. Seminatur in corruptlo-

. E

papo

ne , furget in incorruptione:

ide

43. Seminatur in ignobilitate, furveu in glorla : Seminatur

poffide

u j

in infirmitate ; furget in virtute:

44- Semmatur corpus animale, furget corpus fpmtale.

Sl

fs

|

eft corpus animale , eft & fplrltale ficut fcriptum eft :

*Gen.

45. *Fattus eft prlmuc homo. Adam in animam Vlventem,

2-7- noviffimus Adam in fpiritum vivificantem.

Nnif

46. Sed

h $

elt ia

Jacw tritici ; videlicet gmnum,auc hor-

Seminatur im corruptione. ) Huma-

ct hab

- dei , aut aliud quidpiam fimile, non

num corpus cum terra conditur. poR:

tamen idem prmfus cerpus, quod te

mortenm.

Tnam Ü

metiturum fperas.

43- ]n ignobilitate. ) Quia cadavera

Spirit

judque

38- Dat i. ) Semini & grano.

vilia funt & ignobilia.:

Proprium corpus.) Sum f; eciei con-

In sefirmitate.) Nam corpora mor-

fr f

gruens

-

tuorum infirma funt, & invalida,

nnpaiï

0. Noz omnis caro, eadem cAr0. )

cum.ne tantillum. quidem fe movere'

mqual

"Quafi; ; dícat, fic. & beatls in refurre-

poffint.

46

.€&ione proprium dabit Deus corpus,

Iz wirtute. ) 8» äxuva,us: , i2 poten-

d.

quale voluerit ,

& quale decet homi-

£i4, id eft, potens, celer, aglle

ety

nes beatos & glorlofos.

44. Corpu: «nimale.) Quod yixit vita

deind

Sed alia quidem lnwmmmz, &c.) Eft

vegetativa & fenfitiva , ut animalia ,

df

fimilitudo & analo

nid inter naturam

egens cibo & potu.

4

— & meritum, quod ?

cut natura talis,

Corpsis fpiritale.) Spiritui fubditum,

$t

p

verbi grátia , hominis, tale ex1g1t COr-

cibo & potu non egens, & fubtilita-

pus, fcilicet humanum, ita tale meri-

tis dote ornatum.

C

tum, tale exigat corpus glonofum,

Si eff corpus animale, eff & jþ:rtm-

vina

ut qul ftnus meritus eft ; minus ; qm

le.) ld eü, eit & fpiritale; hoc e-

«

&t

magis, magis gloriofum corpus reci-

-

nim ad univerfi complementum & per-

piat.

feCtionem pertinet, ut omnes rerum

tate

40. Et corpora caleffia , &c.) Id eft,

fpecies & gradus fibi invicem oppo-

LR

alia funt corpora cælePaa, alia ter-

fitos complectatur.

lite

reftria.

Sicut ferspzum eft. ) Sicuti mnuxt Scrt-

8

42. Su

vefurretlio mortuorum. )

ptura, Genef. 2.

Scilicet fefe habebit, ut

1emadmo-

S. Fatlus eft pr:mus /wmo, E(c.)

hi

dum una ftella alteri , ita

&

unusbea-

Adgm factus. eít z»ima , id eft, ani-

Iet

tus alteri, ut gratia & mneritis, ita

mal vivens vita fenfitiva , '& vegeta-

qi

gloria & pramio præfulgeac.

cwa.

i

s

-

i

,

i

149

/c AP UT XV. —^

-

6. Sed non prius,

ulque fe: :

b

4

e.

quod fpiritaïe- eft, fe;ï quod anïmalc :

deinde quod fpirital

m horii-

1ag7. Primus homo

de terra; -telj'r—enus« :

*

ftäqundus h-omoï'-p chä

Dium J coelo, coeleftis.

ali qm

-49. Qualis cerrenus,ta

les & tfäfijäni, & qual*iä cloeläfcis, þt--a'le;

. & coelettes.

[

-

(e

49. Tgitur , ficut p

Ttavirhüs-jmaginem terreni :V,por't.emus

riltas Qel. :

& imaginem coeleftis.

egnum

Mp .

*

Hoc.autem dico :

fratres quia Caifol, & fanguis r

. pei poffidere ; non p

Voü"unt': neque corruptio ineor?u

gtelam

mipatr

- poffidebit. -

obis dico : Omnes qu

RA

. $1. Ecce myfterium v

idem reft/lrgä-»

-mus, fed non omnes immutabimur.

Valec *' Si !

T 5

»

m

?enfEhw,

Ef 7u'z;ll-5,'vcælf/f;5 : 8073 Ur, ficut

Noviffimus Ad&;þ;) Id eft, ChriPcfus.l-

Chriftus, per refurrectionem adeptus

TE B

n Spiritum "wrv fcantem. ) Factus.

| Huma-

eft in fpiritum vivificantem , ut fcili-

eft corpus calefte, id eft, immortale,

cet haberet poft refurrectionem ani-

& gloriofum: ita ex eo renati fanti

fiant ccleftes

Itur pgü |

mam gloriofam ,

quz. inftar vivifici

;5 1d eft , immortales,

"adayera

! Spiritus , corpus pl

ane vivificaret, il-

& gloriofi.

*

]udque redderet fpirituale

, id eft, in-

4

Sicut portavimus

dma giizeh fer-

yent. ) lranfit Apoftolus ab allego-

rà mor-

ftar fpiritus gloriofum, cibi expers,

ria ad tropologiam, -quafi dicat, fi-

alida,.

impaffibile, & immortale , corpus,

dnquam, tum fuum , tum noftrum.

cut aliquando viximus in infidelitate,

movere

6. Sed mom prius quod fpirit ale ,

& peccatis, quafi homines terreni,

fimiles Adz homini terreno, -

PGC-

] IWIHI'

-&c. ) Sed non prius fattum eft quod

Catori.

Je.

eft fpirituale, fed quod animale, cui

deinde in refurrectionefucceditid quoc?

Portemnus ö' : imdgilne'm ca-le/f'i:. ) ^Coes

xit vità

leftemi vitam agentes per probatos,

ixpalia,

eft fpirituale.

Primus homo. ) Mdamus.

& fanctos mores.

4T-

'ditum,

éeczun

dus bómo. ) Chriftus Dominus.

So. HMoc astem dico fratres. ) Hoc

De celo celeflis.) Secundus homo.

eft, inquit, quod volo dicere.

btilita-

Caro 65 [anguis. y H9m0; mortalis,

/ Chriftus, qui de calo eft, id eft, di-

& corruptibilis.

vinam habens originem ; utpote natus

þiriu-

ex Deo per refurrectionem factus eft

»Nekque cgrrüptio.

Id eft, caro ani-

-

l0C &

eriam corpore ccdleftis , id eft , quali-

malis, & corruptibilis.

C por*

entes etiam

Iaucorruptelam.) -Mitam wternam,

rergm

tates fum dignitati congru

in qua corruptioni locus non eft.

-. fecundum corpus accepit, factus fci-

0ppo-

licet immortalis , impajlibilis, & omni

SI. Ecce myflerimm volis dico. ) His

ex paite gloriofus.

verbis Apo(tolus excitat attentionem

feyYrenus, 14

les &5 ferre-

legentium , atqve infinuat fe- qnid ma-

Sfri-

48- Qualis

num, tremendum ,: fecretum de re-

zi.) ld eft,

ficut Adam e terra ter-

H.)

renus imortuus eft, .

in terram re-

urreCtione dicturum..-

afii-

diit : ita & omnes terreni ab eo nati

Sed mom ommnes immmuta

R

in terram redibunt.

gloriam fcilicet. :

k:

RNINUN Ri

159

; ElEISTOI-JEM' L:-B. PAULI AD CORINTHISS"

$2. In momento, in i&u oculi, in noviffimà tuba: canet enim

tuba, & mortui refurgent incorrupti: & nos immutabimur.

O

-.53. Op

i Ubi äet

.. & mortale hoc induere immortalitatem.

z

ortet enim corruptibile hoc induere incprruptïonem :

o

54. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem

*()f;ee fü

:I4-

et fermo, qui fcriptus eft : *Abforpta eft mors in vi&toria.

H

ebr.

5$5. Ubi eft mors viCtoria tua? ubi eft mors ftimulus tuus?

b

2.I4-

$6. Stimulus a

$

]

j

cati lex.

utem mortis peccatum eft * virtus vero pec-

*rjJoa.

H

,. P

-

7.* Deo autem 'gratiäs, qui dedit nobis

Mi

' * minum noftrum Tefum C

hriftum.

| viétoriam per/DB-

recond

b*

colled

$8. Itaque fratre: mei dile&i, ftabiles eftote, & immobiles:

ab

4 U

undantes in opere Domini fem

,

per fcientes quod labor ve-

Jus, o

! ügr non eiï.:u inani/s inwDQm/ino-

& C

a

&Y

pam M

6!

Ut V05

71

3l

qua

: CAP"UT. |

fent

" d

EO. —/In maän'en;a)l £» árOpc , id. eft,

In villoris,) ld eft, per *vicforiam;

in indivifibili, ut eft pun&um tem-

qua fuperata eft a Chrifto.

poris, vel in breviffimo tempore,

: 55. Ui cft zors ffommins Eusues ? ) ng :

adye

quali tempore menfuratur ictus. oculi.

foles homines confodere, & necare?

-a svoifima iuba. )

dicium evocante.

Mortuos ad ju-

quafi. dicat ,

Periitx, confya&us fafl:

ES

X

a Chrifto.

Mortut reiurgent imcorrupti.) Omnes

- 86. stimulus autem m0ftine&cqtum;-)

etiam reprobi szeorrspzi refurgent in-

E

Per quem fcilicet mors nobis przci-

mo d

zegritate membrorum , [ed. amen cer-

pue nocet , & p

:

ungit , ficut f cgrpiüs

fica,

rumpends dolere penarmum.

Anquit

per aculeum.

$

Anfelmus.

Virtus vero peccati lex.) Quafi di-

3 AP:

fiens

/53- C'arrup(iäi.'e:äoc. ). Corpus KnO'-

*

cat: Peccatum maxime vires exerit

z.

rum.

perlegem , id eft , per occafionem

'fynan

U

54. Fjex [ermo

) .Im

le

fcripturz teftimonium.:

Plebitur feqqegs

in vetitum.

gis vetantis , fe?npgr enim:,',niti'murï

/ïak!.

[orpta eft mors in villoriz.) Hzxc

fna

57- De^ autem grattas ) Agïmus. ;

«

fuinpta funt non ad verbum , fed quoad

Vicloriam. ? De peccato, &

mqm.'

fenfum ex Ofee 13.. 14. ubi dicitur:

58- Srabzles. ) In fide.,

j

De manu mortis liberabo eos ,. de sorte

, "Méundantes £m op

hn

rediam c0:, hoc enim in re idemeft

ere Dominzt. x)' Mü,l-' La

Ti

ta bona opera exercentes.

cum eo quod hic ait Apoftolus : 445-

Non f inzmi:.) .Sed .illum fe

filà

—

qtlg-

-

du

F pægm eff mors in ?iäorv('d..

tur prærpiüm a Domino.

ïeq

15r

a *æ*

Détenim

r

Jmur,

j

CAPUT XVL .

.

Xonem: - .

Ubi ,äe; colligenda pr.

o Chriflianis, qui ZeroJolymis age

Imh?, elee-

$ e[fét , commendat eis Timotbeum , ac Stephana :

m; t'imc

mofyna]aorfatu

TOTI2,

,

familiam : deinde [alutationes

*

fubjungit.

2

Jung

E colle&is autem , quae fiunt in fan&os , ficu

3

t -oi'd*in avi;

Y

T0 pec

Ecclefiis Galatiae , 1ta & vos facite.

9. Per unam fabbati unusquisque veftrum apud fe fepo

nat,

peijö-

recondens quod ei

:

bene pl*acueritt- ut non, cum venerogþunc

x

obiles:

colleé&tse fiant.

i

20T Ve-

- 3. Cum autem pra

fens fuero: quos probïaæ;eritïä per epiíto-

las, hos mittam perferre gratiam veftram in Jerufalem.

. 4. Quod fi digaum fuerit, ut.& ego eam , mecum ibunt.

$. Veniam autem ad vos, cum Macedoniam pertranfiero:

mam Macedoniam pertranfibo.

1

*

6. Apud vos autem

^

forfitan mane

bo, vel etiam hyemäbo:

ut vos me deducatis, quocumque iero.

7. Nolo enim vos modo in tranfita videre, fpero enim me

aliquantulum temp

X

oris manere apud vos, fi quigus' permi-

PT

ferit.

——

- 8. Permanebo autem Ephefi usque ad Pentecoften. :

ns: &

Oridm,

* 9. Oftium enim mihi

adverfariüi multi.

apertum eft )magpgrfl & evide

r

IO. Si

) Que

ecare?

collettis.), Eleemofynarum. -

vos ipfi delegeritis ,-eos ego mittam,

hriftianos

non tamen absque epiftola , qua ve-

us gfï'

In Sandos. ) In

pauperes Jerofolymis agentes.

ftra in pauperes liberalitas commen-

fum.)

9. Per unam [abbari. ) Id eft , pri-

detur.

reci-

mo die hebdomadz , videlicet Domi-f

Grariam.) Eleemofynam. .

nica.

4- Quod ff dignum fmerst ,

&c. )

upiüs

Hifce verbis tacite extimulat eos ad

; :apnd fe feponat. ) Quod mox ve-

f d-

niens in Ecclefiam offerat in -eleemo-

-—

largiorem colle&tam , videlicet tantam,

xerit

Íynam, & collectam. -

quz Apoftoli 1);0ferentis minifterio non

fefr

Ut s02m, cum venero,

func col/c:&&

it indigna.

mur

6. Hyema

ffant. ) Sed jam fint. paratz, & füm-

bo.) l'otam härefhem apa.i(d

ma ex iis conflata ftatim mitti poffit

l

vOS peragam.

Is

Jerofolymam.

»

Ut vos zme

dedub-fztis.; ) Figdeles ho-

)r tel

; 3, Quas, £*?

baveritis per vepi/la'las ,

norificum fibi ducebant , fi fuum Apo-

bes mittam ,. 61c. ) T0 per. Epiflolas ,

ftolum a fe. difcedentem deducerent,

fi

"Theophylactus, quem fequitur Jufti-

illum comitantes , & vi? fubfidio ju-

*

nianus, putat non effe conjungen-

vantes. .

Ut«

dum , cum , probaverizis , fed cum

«9. Oflium en

im mihi- apertum eff ma-

fequenti , muztam , ut fenfus fit : Quos

gnum.) Y ,eü' magna imihi Eptlxexfï

m

152

-EPISTOLE L. B. PAULI .'AD CORINTHIOS

e

17. Qä

IO. Si autem venerit Timotheus, videte, ut fine timore fit |

apud vos : opus enim Domini operatur , ficut & ego.

- Mhac

X

d

1r. Ne quis ergo illum fpernat: deducite autem illum in

pace, ut veniat ad me: expe&to enim illum cum fratribus. -

gnpfcite-

19. N

12. De Apollo:autem fratre vobis notum. facio, quonianm

multum rogavi eum, ut veniret ad vos cum fratribus, & uti-

Domino

f : pU

que non fuit voluntas

x

, ut nunc yenire,t: veniet autem , cum/

ei vacuum fuerit.

*

20 9

fando.

13. Vigilate, ftate in fide,

viriliter agite, & dön'fdrt

4

amini.

3 QL SW

14. Omnia vellra in charitate fiant.

f

459

$.

Obíecro autem vos , fratres, noft

*

is domum S t't-ïþhcäü $.

& Fortunati

fit anad

,& Achaici, quoniam funt primitiae Achajee, & "

in minifterium Santtorum ordinaverunt feipios:

n |

p

24 C

16. Ut & vos fubditi fitis ejüsmodi,.& omni co

l

operanti, &

laboranti.

À . cememdat

i7. Gaudï)

Et n

fefe aperitxoccaüo, & aditas Evan-

'nam4 cetas ob caufas non fuit llh anf-

It &t,

tinus nunc veniendi.

L^ felomn

elii fciinandi , « multos ad Chri-

!VOS.

ftum convertendi.

í

2 UFVeniet autem. ) *APOHO" ad

vel meci

-sIEo. U fme tumore

jit" kpud x0$, )

(Cum ej vacuum juerit. ) Cumil

:

- Tüdesa

Secure apud vos agat, timoris nul-

fuerit otium & opportunum.

.

tium-Ot

lam caufam habeat, neiioqueilli mo-

Ig. Figdate. ) Salutis veftiz cu-

leftus fit.

Timebat nimirum. Apo-

ram gerite, fcilicet ab infidiis male

d, qui

ftolus, ut monet Chryfoitomus, ne

füadentiüm caventes.

Md qu

quis aut generis fobilitate clarus,

I4. Ip charitate.) Non cum am-

bitione & .contentionibus, fed. cum

Qu

aut opibus, aut externa fapientia tu-

g fenüæ )

mens, limothei adolefceritiam | con-

chriftiana charitate.

*

r

temneret,. & ejus confilia & admo-

- 15. Neffi$ demmum Siep/agnæ. j De

minillr

nitiones flocci faceret.

uo diximus fupra c. i..m. 16. fen-.

n

-Opus Domini a;er,pzzur.)'DQminO fa-

fus eft. Noftis

quz & qudlls fit -Steg-

; .—juveru

mulatur in Evangelii propagattone.

phani'familia.

Á

H

Et1

II. Neq

2$ er

e

E£z Fortunati

) Hujus foftu'nati non

inéd [

lefcentiz caufa.

90 i//um üe(-nat.) Ado-

alibi mentio fit, quam hoc capite.

Tec

Ut veniat ad me. ) Scilicet. Ephe-

Premitia [unt -4chajs.) Scilicet pri-

Q

fum, ubi nunc ago.

Tni

qui in Achg ja f;xed;derunt in Chri-

ra

d

Expedo jllum cum fratribus.) Du-

ftum.

r

ficeh

bium enim an Paulus fimul cum fra-

Ordina

verunt /Ivi;;:[as..) Seipfos ad;-

D

tribus, hoceftfidelibus, "imotheum

dixerunt Sán&orumianirifterio , ut fci-

u qu

expectaret,an vero expectaret l'imothie- -

licet exerceant hofpitalit tem in Chri-

um aliquos f£ratres fecum adducentem.

ftianos egenos & peregrinos, maxime

üt 8

"

I2. Mealtism rag:zw' eurfl.) Wagexag)xe-

dui laborant in. Evangelio.

d d

c'&, hortatnus [um.

6. Et u£ vos fubdii firis.

z

) Neten-

Ü

Cum fratribus.) Al

dum cum, o/éi*o vos.

&

comitatus.

qqot; fratribus

5

"Subdis fitis.) Nimirum honoran

QIM

U

in(

Nos jf "volumtar, €Efe. ) Fruftra

do eos, eor

m monita)x, »,& iegexnpla

ftiar

fequendo,

eum'hör;ca/tus füm, ut àd vos veniret,

"

L

:

"

4

CAPU TXVI E

I53

timore th

: 17;- Gaüääoï,aut,em in praefentia St

Hahæ, &'Fort'uqätig

&

)

Achaici: qugoniam , id quod vobis deerat; ipfi fuppleverunt:

E

- illumi

.18. Refecerunt enm & meum

iitum, Qg-veit-rum.'

f

—

'Co-

itribus,

gnoícite ergo ,'qui hujusmodi funt.

*

s

E

quoniat

I9. Salutant vos omnes Ecclefize .

;

Afis. ï"äS'a

]

s

ütant vos dn

, & utt

Domino multum Aquila, &

Prifcilla cum domERibaifug Ecv'cl"ef--

em, a

fia: apud quos & hofpitor.

20. Salutant vos-om

-

nes frätres.

*

Salutate -figvicem.' 1n 'f)fc"pl:;q

&

thamini.

fan&to.

: e

-51. Salutatio, mea man

u Pauli.

,

non amat Dominum

äphanæ, :

n

22. Si quis.

N

n.no

h, t

d«

Jit anathema , Maran Atha..

ftrum Jefum *th'ri&uine,w

e—

*..23. Gratia.Domini noftri Jefu Chrifti vobifcum.

'Anti, "

24. Ch arjtas;mäa cum Q,m/nibus- jo'bis!- in Chriito]'efu',;Ame«rg

e

(audeo -

*

m eRemor 0

Ef omnt 'e":;o'perd,n;z" eT l;täo';yanti.) | Q.O f;dfi*'ef.

) ld eft , Xf/ideles;, qui

iili ali

Id eft,

non.folunt illis fubditi fitis, .

circa nos funt.

1þvos.

fed omnibus quicunque vel. cum illis;

Salutate imvicem £m ofiulo fanüla.

).

vel mecum rem ev angelicanradjuvant.

Vide dicta ad Rom. 16. 16. :

Cum il

"T ales enim prz aliis honore digni funt.

OI. Salmtatio mea manu P;zu!i.)

17. lm prafeutia.) Propter prefen-

Subaudi, fcripta ,. qug eft qua fequi-

fig ci-

tiam-Stephani, Fortunati &

Achai-

€

tur. : Hegc verba cüm iis qux fequun2

ls mi -

ci, qui mihi adfunt.-

tur ufque ad finem ,. affirmat Paulus

ld quod "vobis deerat. ) TOUuG» g

5';

fe fuà manu fcripfiffe, loco falutatio-

pm am.

nis, qua claudi íolet epiftola, reli-

] cum

Qu s deft&um wefirum , id eft , pre-

. fentie veftra..

?

s

quunm enim Hpiftole Paulo dictante ,

lpfi f'«ppleve

"unt. ) Pi'ro vobis mihi

ab amanuenfi exceptum eft. -

^

De

miniítrantes.

22. $4-quis mon amar , 6$c.)) Prius-

&. fn-

CT. Refäfuuhf meuþ fpiritum. ) Me

xc

quam verba falutationis: defcribat per

P

juverunt , foverunt ,. recrearunt.

hyperbaton, interponit execrationem

[it -Sfe.-'

Et veftrum. ) 9cilicet fpiritum , quia

quandam in

iti f0f

mea refectio v

e

dieni..-

eo's',, qui falute funt in-

.& recreatio eft.

eftra. quoque, reteQio-

pite. |

L

i 3)24:*[787724.5, Afnatl&emaleü res qu&

apri

Ca&nq/?ite' qui hujusmodz /,;;nf.) Id

cum execratione feparatur

a abjicicqr,

.Chri-

eft, reveremini, co

E

liFe €os, hon-q'rif

& deflinatur ad exitium.

—— fice habete.

aMarandtha. ) Eft vox , Hebrzo

$ Hd-

|

Tæ, l Afiz minoris ,

-19. Ecäle/?& j

Syriaca fignifcans , Dominns neffer

i Íci«

in qua erat- E

phefus , ugde hanc 1n?;—

vezit, auüt potius, Demizus noffer ve-

Ch-

tit epiftolam:

niat; Ícilicet Judex & vindex, uteum

ii

Aquila & Prifcilla,

qui- Chriftum non amat anathemate

de dicta AG. rg. 2.

J De ' qugiþþs vi-

i

feriat, damnet. & piniat.

?

(on

Cum domeffica [ua Ecc

A

!efirt.)ï Cum ea .

23. Gratia Domins noftri , &c.) Hec

*gme i2 domo eorum eff Ecclefrz , ut.eft

eft falutatio,

'

quam dixit fe manu fua

n Greco, id eft, cuim reliquis Chri-

Ícribere.

yrar«

( füanis, qui in eadem íamilia vivunt.

,24'" C"bairivq: 7:34.) Qüa"ïrosv diligot

mplf

Bsbl. ciern Com.þfgnfdc&. Tomi F.

-t

L d

154

EPISTOL/£ I. B. PAULI AD CORINTHIOS

SQï

*

XEPISTOLA-.

& pett

65

üve Cof

B PAULI APOST.LI

* vefrie

.AD CORINTHIOS SECUNDA.

- fumden

/

m

CAPUT PRIMUM

focii f

- Offendit Apo[Tolus, ex qwzm*zs in Afia ortis adverfüatibus eripue-

$N

vit eum Dowminus , ut ? ipfe alios cou[olaretur : deinde mamfg/lans

- meíta,

cordis [ui ac. doäïrmæ Jinceritatem , ofTendit , quodMlicet. juxta id,

fumus

t uod proþofuemt ad eos tton venerit , nulla ipfius id a&um eJZ:

z

Cemaeznirae

l,etvïfmfe » é[ferens firmam eäe fuæ pmclz;mnoms

i

-geritatem.

*

exlortati

fiat; h

Aulus Apo&olus Jefu- Chriih per veluntatem Del, &

rit eslio

P

Timotheus frater, Ecclefice- Dei,

qua eft Corinthi, -

judicac

cum omnlbus San&tis, qui funt in unlverfa Achaia.

exhora

ms&

2. Gratia vobis, & pax a Dex Patre noüro, & Domino ]efu

D/

Chrifto.

Chrift

* Eph:

3. * Benedi&us Deus, & Pa*er Domml noftri Tefu Chnih,

Tet (

Án.

ater mifericordiarum , & Deus totius confolationis,.

ficio,

j Petr,

04

6,$

ui confolatur nos in omni tribulatione noftra: ut pof-

$.3: fmus

ipfi confolari eos, qui in omni preffura funt, per ex-

oxhom

bulati

hor atlonem, qua exhortamur & ipfi a Deo,

$. Quo-

flértis

L

&

szz omnibus ' volis. ) Sit, ut fimie

Pater ;n;fermard;art;m $ leerlCO.f—

hic v

Ji charitate . fincera yiciffim me, &

diiiimus.

/

exbeyi

. ànvicem. dll:gms.

Jotins confþ!at,zams ) Omnls gonfo-

fetfu.

In Cnrg?a ) EC propter Chn&wm

lationis.

f«

4. Ut pojfrmus & ipff cünfö'art eos, d:,)

n

L-

Ér volentatem | Dei. de

1vino

Nam qui res adverfas experti funt,

TP

P

ftoze,

'confilio & voluntate a

APOP

optime poffant alios confoJari , : Hcd-

timus

&olatum vOcatus.

la apud Poetam , ZÉneidos L

vide:

Et Thimortbens fmf;r,) Id c[ï cOa-

— Non 4gnara mals rmji'rt: fucmrrc—

litio.

poftolus, .

-Santtis. ) Id ePc Chu&mms z qtu

re dzfca.

vet

dem

' fic dicuntur guod fïnt ad fanctitatem

Per- exlzortatwnem qua exhormmyr 5'

$i

yocatí, feu per Chriftum fanttificati,

£pff a Deo.) d s Tyg wagom)wa'aæg » . 46.

litf

Q. Grat;a vobj; , &c. ) Subaudi,

mapgaxahsueda dvror m T8 Ge8.

Per

inen

;nulc:pllcecm,

confalationem y qua con[olsmnur. & tpf 4

Deo,

Nos enitn divinas experti con-

filt

3. Beneditlus fit Deus, &fc. ) Lau-

folationes ,

ib

detur a nobis Deus propter opera fue

aptiores fumus ad illas

Tue

* ^i

bom:ams .erga nos exhxbxta.

alis. exhxbendas

. Mox xag..cmræg ,

Ti

x p

CR?UT E.

I55

$

Ouoniam f cut abondant. pamones C'hr:ih in nabls tdta

& per Chriftum abundat confolatio noftra. -

6. Sive autem tribulamur pro veftra exhorfatlone, & falute,

'LI

fïve confolamur pro veftra confolatione, five exhortamur pro

veftra exhortatione, & falute » quee operatur tolerantlam ea-

rumdem paiïionum, quas & nos patimur : .

7. Ut fpes noftra firma fit pro vobis z fc1entes quod flcuti

j

d

focii paffionum eftis , fic eritis & confolatxomsr

8. Non enim volumus ignorare vos, fratres, de tmburauone*

fs

noílra, quse fa&ta eft in Afia, quoniam fupra modum gravætr

Ya id

fumns fugra vxrtutem : ita ut teederet nos etiam vivere.

m ,

Uæ

$. Sedä

-

e&*bort.zt:onem, & cwzfelatmmm figm-

pfiffe, cum. ligc repecmo non fit im

Hcac, *hinc: factum. ut- vulgatus: verte-

"Grzco.-

"

rit eshortatignem; nec male, , quia u£.

Qua oþerafm- tol'emntmm" ) In Græ-

nnthl,

judicat: A üfelmus ,, divina confolatio

'co efít, 756 sv!gcys;.csmg 8£» Umouor$ y

2d.

exhortatio quædam eft.,. .qua- :Deus ani-

qu , Talus j/ perficttur. per telerantiam.-

mos.& vires: juftis fatlicil:

o Jeía

No&er interpres videtur legilfe.,. frng

Pe[ j 02ze5- Chrtfr'h) Ea quæ pro

-& v«sgcyoo'ng uvroy.omv

Ghnüo patimuz..

g. Ut fpes noffra. fm;r f 6r pro 'voäz:.)

iri

Pe& Chriflum.) Ypfius- Chnfh benez-

In Greco-eft ,. X &wig $ud» BiBat:

cio,—

Ünfpouo, & /þe.f noffra frrima eff prà

t pof-

| 6.. Sive autem tribulamur fra vefira:

wob;s; quafi dicat, atque adeo fpes ,.

ax];armt:aae & fklute ) Id.eft, fi tri-

'quam de vobis & veftra in. Chriftia-

362

bulationes patimur, libenter eas fufti-

na fide ae pietate conftantia jam pri-

Quo-

nemus., ut vobDis- falutem afferamus,

dem: concepimus , firma perfeverat:

&. confolationem, — Eft enim . etiam .

& immobilis ,. cum- certo: fciamus;.

ericor-

hic vox wagm?xno-scag, quaminterprés

l

emadmodum perpeffionum- focii e-

j

exbertationem vervtit, Ut n..4. cum tamen

is. ,. ita.etianv fore vos, aliquando ju-

confo-

fehfus: clarior-fit fi vertamus, prove-

cunditatis confolátionisque participes:

ffr^ cm/olehme » 6c.-

8- Qu« feBa ofb im Alia.

Ephefi a

K,äfn

Sive con[elamur pro: 'vejqra 'eonfola- .

eimetFio 'arc'entario Dlan'aä qui fe-

funt D

-

fione. ) Sive confolationis ahgmd*fen-

ditionemr p0puh cóntra Paulum ex^

ki-

tnnus

propterea quod. vos* alacres eïtavw,qualene oppreffuseft, A&. 19:

vndeamus, & ejusdem-dwmæ confo-

Supra virtutem.). Supra- vites na-

u-

lationis participesid'totum ad bonum turz & corporis, non gratiz & ani-

veftrum . referimus ,. cujus. gr-dtm gau-

mi ; nam ope gratxæ lIlVI&O aninmio

demus,

'cribulationem- hanc Pæulus pertulit &

yr

S,ve exhortamur pro 'uey?m etbvrta.

fuperavit.

f,'&

tiobe & falute, ) Eft repetitio ejusdem

lta ut t&deret. uos. oivere. ) Non

pet

membn.

Exhortatio-enim femper po-

abfurde: poreft mtelhgl tedium: vitz

nitur pro cez[e/atioze, cüm femper

paíiífus Apoftolus ob

favmatem affli-

;]ll

cote

fubfit eadem vox m«eaxA9cig. Ema-

&ionis, nam beatus [Job inter adver-

j

nuel Sa fufpicatur alterum ex his mem-

fa dixit: Tader animam meam viza.mea,

(

bris ex alia verfione, in textum. irre-

Ccap. IOo. 1«

LA

í

D

z

155

EPIS'IOL]E II B. PAULI AD CORINTHIOS

..9. Sed 1pfi in noblfmetlpf's refponfum mortis habmmus., ut

j E

. dam gr

non fimus fidentes in nobis, fed'ia Deo, qui fufcitat mortuos.

;ï

1. T

.

10. Qui de tantis periculis nos. eripuit , & grult, 1n quem

doni V

fperamus , quoniam & adhuc eripiet,

17l

II. Adjuvantlbus & VOblS in oratione pro nobis: ut ex mul-

torum perfonis ejus, quse in nobis eft. donatloms, per multos

Àüt q

ST,i

gratide agantur prO nobis. .

12. Nam gloria noftra hzc. eft tefhmonlum confcrentlæ

18.

V0S,

noftrae , quod in fimplicitate cordls, & finceritate Dei; & non-

in'fapientia carnali, fed in gratia Dei, converíati fumus in

1]

I0.

hoc mundo : abundantius autem ad vos.

præ(h

EST,

I3. Non enim alia fcribimus vobis, quam quse legiftis, &

cognoviftis. -

Spero autem, quod usque in finem cognofcetis,

hii

14. Sicut & Cognovifüis nos ex parte, quod gloria veltra fu-

()

mus ,iicut & vos noüra in die Domini noftri Jefu Chrifti.

h4

Indiej

E

15 .Et

ftolus

9 dn nólis :pf $ refpan/zm mortis /m-

Sincerit4te Der, t

uAlem Det,ts Teci -

el gl

interior

x

de fe

hum,us ) Id eft, animus,

P5 mqmt B. heophyl &tis. .

cogitatio nihil aliud expe&abat

&

Non in 4ptent14 CAT n4l:.) Non hu-

umsqt

præfaglebdc quam mortem.

mana philofophia ,- aut eloquentia fre-

Is

Ut nonm fizus fdmtes in nmobis. ) Ut:

tus, fed. inftru&us gratia , zelo , effi- -

fpe t

tantis erepti periculis difcamus co lo-

Ccacia & Spmtu dlvmo.

5 N

care fidem in Deo,

non dutem in

Ca/z'uerj;u jéemus. ) Lonc;onando,

àgam

noPcns viribüs.

& Evangelium predicando.

nn

II. Ur ex zmultorum perfbms, £fo,.)

"4 vo;.): Apud vos.

Virtu

D

PI'A

Welim vos pro me rogare,

gra-

I3. Nonm enim Alia fcrtäzmu:, ö'c )

tlas agere Deo, vt pro aCCeptls be-

Quiafi dicat:

Non funt

-Vana qua

Ü

neficiis non:ego folus, fed multi me-

Íciibo de reda & fincera mea apud .

Pri

cum debltds bnn(num 0111111[1111 ldï-

tlam

vos converfaii ione j vos. 11)fi mxhl te-

ftes. eftis.

-

gnton grdtms refemnt,

^

prec

Doxationis.) Beneficii,

Sptró autem 7uod u/que in fimem cog—

Ver

I2. ANam g/arm nflra bac eff, &c.)

zofcetis, ) Id. eft,

fpero me eundem.

den

Senfus eft: Id de quo gloiior, & in

vite tenorem ad extremum ufque fpx-

I

quo. confido coram Deo, teftimo-

ncum fervaturum.

$dl

nium eft confcientiz mes.

Propte-

14 Ev parte.) Dicit ex parze , mo--

lor

rea fpero me liberandum a Dso a

deftiz -caufa.

Vel etmm per&rmrnt

bis

calaniitatibus & prellurls, que mihi

Corinthios, quod plus fatis auscul-

Tus

ddhuc inftant , quia bene mihi!con-

tantes zemulis & obtrectatoribus Pau--

fto

fcius fum , ac de eo glonarl Po,ium

li, 1;inus adhuc bene & honorlfïce

qu

apud VOS.

dc fuo Apoftolatu fentirent.

-—

Ve

uod m fma/:utate cordzs, Efc)

Quod gloria weffra. fssus. ) Quod

4

ai

chn'. fuam confcientiam fibi teftari ,

talem Apofïolum nacu fitis.

Sicut E. vos zoffra.) Sicut & 0s

quod fimplici, re&o , & fincero ani-

mo converfatus fit, & in ommbus fe

oloriamur quod vOs- Chn&q lucrati

geiï'erxc

1mus.

ï

Aj

z

-

«

d

4

: . c A— P U ;I; Io. N

157

ims w |

I Et hac confidentia volui p-rius-.veAn;üfe ad VQs, ut xf.e.c!un-

QOT .

dam gratiam haberetis.

X

firei

n ! quem

:* 16. Et per vos tran

n Macedoniam, & iterumïal Mace-

donia veni

"

ire ad vos, & a vobis deduci in Judzeam.

L)

d levitate ufus'fum 2

. ex my-

iy.

Cum ergo hoc voluiffem , numqui

.

--Aut quae cogito»

r-m?ltosx |

&

fecundum carnem Arco;gito/,* üt üt 'apu'yd' me

EST,& NON.-

E

:

em Deus, quia feïljm.o

bme [

18. Fidelis aut

nofter ,» qul fult apud

) &HOH

APABS

non eft in illo EST, & NON (1).

efus Chriffus, qui in Vovbþi's;pveif» nos

19. Dei enim filius J

us j ;

reedicatus eft, per me,

& Silvanum , & Timotheum ,jnon.fuitf

llo fuit.

lsb

EST, & NON, fed EST in i

a.

: zb. Quoi—

ofcetis,

-

;

ftrafu-. -

-

B.

(—[). In Edit. Sixt. zdditur : fed eft in-ilo eft..

D.

In die Domini moffri Jefm Chrifli. )

Numquid levitate ufus um ). Num-

In die judicii. Itaque fignificat Apo-

quid fui levis, & inconftans?

t qua

ftolus non fibi vulgi judicio caufam

,cagita'.'r)- Bou?xs'ug,ua.f delibe-

effe clorian

di de Corinthiis, aut illis

ro, ftatuo..

7etf5 im'

de- 1e ;

fe

d judicio tantum . Chrifti

Secu; dum. carnem eogito.) Secun-

ue. de alteris gloriandum eiic.

dum carnem! cogitare , eft cogitare

Von 'hxu-

utrisq

more hominum carnalium, id eft.in

ntía frt«

I5.

E£ bac-confidentia. ) [d et, hac

x

fpe tretus ,

quod melius cognituri: fi-

coritationibus fuis, ac ftudiis obfe-

lo & fiüceritate vobifcum

qui c:nali cuipam affeui , velut

tis quo ze

avaritie , ambitionis, 4ut confequen-

»nan'dd ;

agam , &

femper in melius pr »fectu-

ri in conftantia fidi, &

Ehï"iü—i-zinis

di

cujascumque commodi cemporalis.

virtutibus.

Ut fft apud. me, ER i & ;- Nan.,) Ut

in promiffis inftabilis fim ,

& vanus;

.4 30)

Prias.) Pro, pr;dem.

odo' affirmem me . aliqu

Ur fecundum gratiam — babereris. )

ut.m

kidy'fa.-fïu:

ld qüæ

Primum beneficium, & primam era-

rum ,-modo negem.

i apid

tiain acceperant cum fidem per Pauli

I8. FEidels antem Deus , 65c. ) Qua-

fi dicat: Deumn veracem teftor. . Vel;

lïhi lt

predicationem acceperant ; fecu 1lum

vero beneficium erat fecundus ejus-

novit Deus, qui fidclis, & verax eft

n if

dem Pauli adventus Corinthum.

teftis , me non voluiffe fallere.

den

Non eff in

elpi

I6. Per vos tranffre in Macedoni UP )

ceffit.

'i,lib.) Säermone quik pre-

Scilicet, obiter, ut iterum ex :VTace-

donia venirem ad vos , diutius vo-

Ef ,

& 'quz;)' Id ef.ïr, affirmatio ,

dqos -

biscum manfurus, &;omxia vifititu-

&. negaciof',/* ut fcilicet. mutem ,

ringit

ift negem. :

$cu.

rus, & hoc eft quod ait fuperiori »pi-

quo d pröm

.

ftola c.16. n. $. fe venturüm ad eos, p »ft

19. Dei

enim Lilius, ) »Id eft; do-

a

ürini, & pradicatio mea de. Chiifto

rfict

quam Macedoniam pertranfifft ; lnc

Da Eilio.

Vero ulterius addit fe etiam in tran'itu

ad Macedoniam voluiffe eos falutar:.

.Non fuit Ef', & , ! Nen. )

.ild eft;-va-

lod

Deduci im jJudaam. ) Wide di&a( I

ria, inconítans ,-& fibi contraria: -

Cor. 16. 6.

r

Sed. efd in ilio fuit. ) Quaft dicat:

[

110f

Fuit conftans affeveratio, quia idem

í7. Cum ergo boc vo

lusffem.) Sicilicer./-,

craf'i

" venire a'dlv 0$, nec tamen id præ&i;erim.

femper .de Cluxiïo affirmavi, & 499*?'*

-

-

z

Ms

158

EP.ISTOLE-IL'I;; PAULI AD CQRINT-IHOS | |

20. Quot

C

]

uot enim promiffiones Dei funt, in illo EST'.

idéo & per ipfum Amen Deo ad gloriam noftram. .

?

-

i

L]

2r. Qui autem confi

C

jUufm i1n

D os

rmat nos vobif

Chifi'-ite

; & qui

unxit nos Deus.

i

| 7

L

22. Qui &

*

x

noflris.

?

t n05, & dedit pigg—us: S;pi:ri'tüs i;n:f corda bus

t

EL

Á

pf

$5. Ego autem te

R em Deum ixiiyvoco ln 'atii'mam me'-aïm,.,q;

uod

parcens vobis, non veni ultra Corinthum : non quiz domina-

LT

mur fidei v

$

eiï:raï?fed ad jutolrgs fumus ga'.uläii; veftri; nam .äQe

PX

&?tis-. : e

*

x

X

X

?. 9

nifi qu

54

füper

LI

P

"

confi

$

n

CAPUT

veltm

20 g&latquw xe;nim* : prbmzþ&nesf De;

J pnina iorems ) Quafi dxcaa

x4-]

-ofint.) Omnes Deipromiffiones,,

Perdat me Deus, fi mentior.

bis p

cumque vobis annuntiavimus,

Qnuod parcems: voblis mom vem .u(tr)

. a sllo eff.) & ajvrà 70 vai.

In :p-

Cerintbum. ) ld eft , me idcirco.Corin-

quam

fo , Chriflo , fent, Eff, fant ratz, va-

5.

thumnon veniffe, ut vobis parcerem ;

lidz , immutabi

K

le:e,., & in

ipfO- (T'om-

N

veniffem enim tanquam ultor; ac vin-

patt

plentur..

dex eorum facinorum , quibus.

- Per ipfr

u Anäek,.)" þer- ipfäiha veri;.

inter vos tenebantur obftxidti.

üultï

.

£45 , five vere promiffiones- funt.

No» quia domtnamun fdet 'v:z/lrl*,),'

Deo : ad: glarjum-.:)wPrO ; -a-d: gloriam.

*

Non dixi, parcezs vobis, quod. do-

XI IA

Jel.

"ræco eft, r $5»,

minemur vobis fide, id eft, propter

Noffam.j 1n. G

fidem: veftram ;; quam noftro magi-

YNam

ger "os, per minifterium noftrum, qui

/Eerio didiciftis , .quafi propter eam jus

(uis :

dum Evangelium przdicamus, men-

aliquod , atque poteftatem ,. qualis

]atio

dacii ,. aut falfitatis a

ïg-ui-"non. pottu-

eft dominorum » 620 & confortes.mei

hi Ü

mus..

in vos ufurpare velimus. — Accipit Zo-

i (

—Or. 'Quz'f autem cänf'hmz? Ho$. Ejc. )

minari, pro, przeffe cum oftentatio-

mihi

Quui nos facit.ftabiles in promiffis, ille

ne poteftatis,

.eaque abruti.,:g&d. läiivxatef

illis

eft, qui etiam confirmat nos , & robo-

commoda..

-

rat; per Sacramentum confirmationis.

Sed aJjjuteres fnmus gendir -v:fri.)

fint)

Ef 7ui unxit. n05. ) Un&i()ne Chrisb

O'U»Eptyol Y&pdg 0p€ . ,. Cooperatores gam-

"matis in eodem Sacramento.

4i veffri, Yed quod una procurare

m

Sigravit n$5.) Signo crugis.in fron-

ftadeamus gaudium,, & confolatio-

lam

7te per manuia Epifco

nem. veftram.

re unpreffo in.anima..

p & f:h*aza&e-

y^

t;»: : In

COr

- Nam fide flatis.) Quafi. dica

qu

Ef dedit pignus Spivitus Sa

ndi. Et

fide veftra non habeo quod corrigam,

dedit Spiritum San&um , quem ,. qui

fed: tantum in: moribus, quos, quia

Ür

accipiunt, habent pignusvite xtern&.

fideles eftis, noti imperiofe redarguam,

W

235. Teflem

^

fed leni-monitione hac

tol

-jguxo*ax.

wa?z 'i"?"") Per Deum

anabo,.

qiepi(äo;la refor-

'ts

74

2

*

/

":

159

sa*as x E

) EST

Z PUTdE

:

ITE Qfehä:, quod ad.

ipfos non. cenerit, ne majoris e[et ca

lia , exbortans ut fornicarium illum recipiant in gratiam : fimul

otdibus

indicans -quod magno quidewi labore , sagno tamen . etiam. fructu

licet praedicationis [ue fragra

N

D qtod

X

jrggd?caveïit 5

ntia qmlms-

- daim wertis occafío f'uerit.

oOmina-

)

m fide

Tatui autem ho

"

Iihtla

c ipfum apud me, ne iterum in tlf

,t) :

' ;þ | »I.X

venirem ad vos.

,

2. Si emim ego contrifto vos : w&'.qm

! is .e.&,ï*- qui me vlæt'ifi?läet,f

mifi qui contriftatur ex me 2

1

— . $. Et hoc ipfum fcripfi vob

js, uf non. Cum *venero,itriftitiam

füper triftitiam habeam, de quibus oportuerat me gaudere:

-—confidens in :

omnibus vobis, quia meum .ga.udlium , omnium

"

J

veftrum eft.

dicat

o& 4 Nam ex

multa tribulatione , & anguftia cordis fcripfi vo-

. bis per multas 1 acrymas : non ut contriftemini, fed ut fciggïsg

*j Jll!" :

-

Conn-

quam charitatem habeam abundántius in vobis..

j

*

s

$. $1 quis autem contriftavit, non me

iftavit, fed ex

Cerem »

:Cürï.tïlil

T

»

parte, ut non onerem Qnï:ne.s y.os./-

6..1 Sïlfïiäit

-mtflci

IL;??'[.) j B E L,I-

E

N -tïiþifiä, ) Id eft, coritr

BR

ter doleres meos- xftimatis effe vef&roä,

vd do-

":

zus caftigationibus.

ut quod mihi difplicet, ö( vobis difpli-

Q. S; emim ego contriflo wos, E. )

ceat.

pter

m .

*

-Nam fi ego vos marore afficiam,

4. Ex mult4 trdbulatione ,: 6fc. ) Ex

m jus

quis mihi lxtitiam afferet, & confo-

imulta cppreffione; & animi angore.

lationem ? fane nulli alii-funt qui mi-

uam charitatem ha)eam abundan-

qul

tius in volis. ) Ut cognofcatis cha-

o tl

hi gaudi caufa fint prxter eos quos

it dt«

n ' Chrito genui.

Curandum ergo

ritatem, qua vOs ar&üffime ample-

atio

mihi elt ut illi gaudeant , utego etiizlm

écter.

Albis po(ïim congaudere.

- Im vobis.

j eie Jy.cïg, erga vos.

iväm. j

Oui contriflatur ex me,) Mos o Co-

«55 quis autem contriflavit, & e.)

Iri.)

rinthi

i, quos priori-epiftola contriftavi.

$i quis aliquid perpetravit quod mo-

Et hoc ipfum . feiipff wobis, &c.)

rorem,mihi pollec afferre, is profette

!4/!-

-Quafi. dicat : Volui per ;epiftolam il-

non mihi foli triftitiam attulit. — ,In-

jare

telligit fornicarium de; quo. ep. 1. €. 5-

l0«

lam vos objurgare, (X corripere, ne

coram cOgerer . vQes

reprehendere ,

Sed ex parte.) Qiuia mecum mul-

A In

quod. mihi trifte admodum fuiffet.

tos alios contriftavit.

Coufdens im ommibus vobts , £e.)

Ut nom omerez ommuesiuo;.) Mac in-

'atty

. Omnino confifüs fiumn fore, ut quod

famia & fufpicione, quafi putem non

;ma

4l

amihi difplicere intellligeretis ; ftatim

fuiffe multos, qui tolerent propter il-

tollereris , quia mea, gaudia exiftima-

lum inceftum. Priori enim epiftola

Q]«

: «'tis.siobisk

eiTe

e

*

(; ö( cgpfeqen-

cap. 5. n. 2. videbatur omnes cul-

-

-

*

160

EPISTOLF 1I. B PAULI AD CORINTHIOS

-6. Sufficit 1111, qu1 eJusmddl eit ob;urgauo hæc, quæ fita

N

T.

p

nm Tit

plurlbus.

- n Mace

7. Ita ut e contrario magis donetls,& confo]em:m, ne forte

abundantlorl.tnihtla abforbeatur; qui ejusmodi eft.

l

[ &

j Propter quod obfecxo Vos., ut confirmetls in 1llum cha-

..—

ritatem. -

"

I

'fm

nt, (

; 9. Ideo enim & fbrlpfi, ut cognofcam experlmentum ve—

ftrum anin ommbus obedientes fitis-

19.

vite j

YO. ,..Cul autem aliquid donaftis, & ego, nam & ego quod

"

donaVI fi quid donavi , propter vos in perfona Chrifti, -

r

HI. Ut non circimveniamur a fatanà : nof enlm lgnoramus :

( of

Chmüo

cogitationes ejus.

12. Cum veniffem autem Troadem propter Evangellum

p 3

Chrxih, & oftmm m1h1 apertum. ehet in Dommo,

r3.Non-

1n ani

E qlll

terptetel

- paffe, quah confenmentes, vel diffimu-

blico Ecclefiæ confenfu declaretis vos,

mus ad

Jantes illum inceftum.

Ef vos, dit ,

denuo illum pro fratre compleéti.

mfb.-z: efdis,E$ nonma gt: luilum lmäwfts.

9- Ideo enim . feripff.) Hanc epiftolam.

fenfuum

-

Oqun

6. S; /fczt Hl quié bujesmodi eff.)

üt cagnofcam experzmemumv 7?rum )

. dlli qui. Ecclefiam contriftavit, ícili-

Ut de vobis experimentum capiam.*

Vdyr

cet inceftuofo.

IO. €Cxi .autem altqum' donaffts.

venerit

Oljurgatio bec, qua ffta plur:äw. j

xeeiteate , donalitis , quafi dicat,

*

petab

fcere [

- Publica illa feparatio ab . Ecclefia ex

cut congregatls vobis,. & imeo- Spm-

&anf

qua a pluribus, id eft, a vobisomni-

tu illum excommrvnicavi epifl. T. c. 5.-

bus,

cum dete&amone fceleris illius ,

fic nunc me vobis adjungo , ut quod -

V*

datlen

fufficit pro fatisfactione

me hortante ei condonabms,

& ego

datfe

eje&us eft,

condonem.

fra

- delicti.

Hmc— patet eum poft excom-

mumcatlonem pcxmtmne

Nam &f ego quada'a;mvt ; &c. ) Qua-

Qican

. dta st e contrarie. J Pro eo quod

fi dicat:

Etenim fi ego cuipiam re-

V«

antea illum fevere ulii eftis.

trant

mifi, id prote&o veftra caufa fattum

Pr

- Magts donetis. ) Condonetls, & remit-

efle vere pofium vobis affirmare.

tatis dcbitam ponam , quam adh'ic ab

In perfona Chrifi. ) Condonavi & -

lt

condono vice & au&ontate Chrifti ,

€o d

*

illo propter fcelus. adiiflum -exigere

jure pofietis.-

cujus perfonam gero , qui dixit : Quid-

M

*

Et confslemini. ) Lemtate, & indul-

quid fofversizis fz;per terram , &c.

facit

enc:a

II. U£ non circummeniamur 4 jktd..

Ir

Ne forte. 4b;znddnttorz trtjhtm, &c-)

z4.) Ne decnplamur, ut fcilicet. for-

nicarius ille ob nimiam feveritátem: 4

divi

Ne-forte unmodxco ino:rore obruatur,

tiol

& defperet.

fatana in defperatlonem impellatur.

Q ejusmodi e/ ) Inceftuofus , qm

Cogitatiomés ejus.) Ej ijus dolos &

fraudes.

ia

fui peccati pocnas luit.

p

8 Confrmen: 42 tlïfmz charitatem.)

I2.: Propter Ev.«mgelmm Cbr:/z?:.)

uu,;:wo*az "Éje duTOY a'ywwv Grzcum

Prædlcandl Evangelii caufa.

xveosui figniPcat ratum faciatis, &

Offium.) Aditas. patens & magnus.-

L

eu

.decernatis , quafi publicis Ecclefie

n Domine.) lmnegotio Domint, fci-

€omitiis 1lhus reihtucxonem , ut pu-

licet, Propagamoms Evangeln.

e|

Z

2

-

w

161

N

c-:-;-'A PUT E

15. Non habui requiem

fpiritui meo, eo quod non invene-

v 1

rim Titum fratrem meum ,

fed yalefacïensx'fejs ; profe&us fum

pe for'tg f :

in Macedoniam. -*

14. Deo autem gr

atiás, quiifemper triumphat nos in Chriftof

tize fuse manifeftat per nos in omni loco:

Dni ejw.) :

efu, & odorem noti

r

15. Quia Chrifti bonu

s odor fumus Deo , in iis, qui kfalvi

*

ünve d -f

unt, & in.iis, qui pereunt :

em odor mor

tis in mortem, aliis autem odor

i

Et ad haec quis tam idoneus ?

0 quod

vitae in vitam.-

]j

17. Non enim fumus

ficut plurimi, adulterantes verbum

fed.ficut ex Deo, coram Deo, in

Dei, fed ex finceritate,

*

mramus- ïf, |

Chrifto loquimur.

CAPUT

geum

In is5 qui fatvi ffunt , &c.) Non iis

1'3'. Spirituï meo.) In fpiritu , id eft,

in animo meo.

tantum qui falutarem veritatis do&ri-

Mu

* 3-.fNon

Eo quod non savenerim

| Tz'm-m.-) In-

nam ampleQuntu

fed aliis etiam qui

em meum ,

ut vulc Hierony-

in fua infidelitate

&

peccatis pereunt.

retis VOS

térpret

16. .4liis quidem odov mortisdn mor-

i.

mus à

d Hedibiam , qui divinorum

iltofam.

fenfuum meorum. majeftatem Grsci

em.) Quaft dicat: Quanquam ali-

eloquii. digno

explicáret

ferinone.

*qui adeo male difpofiti funt., ut h«c

frum.)

'doluit, quod non in-

tragrantia illis noxia fit & mortalis ,

piam.

Vel propterea

-non culpa noftra, fed ipforum vitio.

'uflt,

venerit litum , quem Corintho ex-

i

p

e&abat, & a quo fperabat fe cogno-

$1c füagranttia ungueüti columbam ve-

|Cab,

Íc

ere ftatum. Ecclefiz Corinthiorum ,

getat , fcarabeum necat , inquit Oecu-

) Spiri«

men. ex Nyfleno.

Lc $

& anfe li, quos reprehenderat, emen-

Odor "vité in vstam. ) Odor gratus,

daffent.

Hzc autem fcribit , ut often-

i qod

dat fe illos magna charitate compleéti. -

falutaris, vitalis , quz beatam pariat

& /ego

Fratrem meum.) In Evangelio prz-

immortalitatem.

—Et ad bec quis ram idoneus ? ) Quua-

) Qu

dicando adjutorem & focium.

fi dicat : Quam pauci reperiuntur a-

am Ie

Valefaciens eis. ) Chriftianis , qui

erant Troade.

"

deo idonei Miniftri Evangelii , ut

fitum

Profetius . f"um iz Ma

:ea?onidm. ) Sci-

ubique fint Chrifti bonus odor?

17. Adulteraztes verbum Dei.q) V

[2

k

il

licet "Titum illic expectaturus, &ex

bum Dei fincerum corrumpentes , &

eo de vobis aliquid certi cogniturus.

veritati falfitatem admifcentes, — In

rhfiüi r

14. Triumphat mon ) 'Friumphare

Grazco eft , xanqNUoyrt6 , cauponantes,

. Lllitl"

facit, vi&toriam concedens. -

optime tamen vulgatus$ vertit a44u/ze-

lp Chriffo.) Sive per Chriftum, &

þm

divinam ejus gratiam ,. five in n

*

rantes , quia ficut caupones quos

: jor-

Grzce xaT4Aeg vocant, fepe vina, &

m à

tio fidei, & religionis Chrifti.

alia que vendunt, aliis rebus com-

il

Odorem notitia j;:æ.,manl'quïä 23 Fa-

iifcent, vitiant & adulterant , ut

uzít:m f&ciant; fic avari,

x falfi

)

mam & cOgnitiongm fui Evangelii

Ípargit per nos.

precones Evangelii , ipfam Evange-

V/o)

lium , & fanam do&trinam vitiant

rxdicationis, doctrins, « vit« in-

15. Chrifis bonus :odark ]2&»0:.) Per

contáminant ,

dam ea a(? -quævffum

mius,

culpatz fragrantiam.

abutuntur.

d

E;&/c U(mcom, MenOCb. Tom. V[ll.'

]

LI

^

L

-

102

Epis?ropæ II. B. PAULI AD coRINTmos

«N

CAPUT II

quzü a

&Q

Non r;ge; Apoflolus bominum. commendatione , Cum fru&us fua

r

pradicationis eum commendet : multo enim majori in bonore e[fe

H

debent tninif!ri novvi te[lamenti , ac/ Spiritus , quam veteris te[la-

fgt m !

menti, ac lttteraa : & quod Sfudai oelamen adbuc babebant fuper

dori :

COf Juktm in

le&ione Scripturaru

m

, quod fide in

l

. Chriffum aufertur.

-—Zæ

a

p

Ncipimus iterund nofmetipfos commendare? 'a'uif huinquid

I.I

egemus

W

aut exsvobDis ?

(ficut quidam) chmendxvati'tiis. epiftolis ad .V;O-S,,

j

[:

B

2, Epiftola.noftra vos eftis ,—(criþta in cordibus noft

Hf"llq

[.-4

2

ij»is, q.uæviy

-

25

&

^

£

a

Ícitur, & legitur ab omnibus hominibus :

E

.3. Manifeflati, quod epiftola eitis Chrifti, miniftrata a nobis,

p

"g

& ícripta non atramento , fed fpirita Dei vivi: no

-

^

n in tabulis

m

Iapidéis, fed in tabulis cordis carnalibus.

H

V.

H

4-

R

"iduciam autem taleq: hab'emu.s per Chr'i'i;tum ad

-

Deum:

$.Non

$

Jï

Sicut 6 Deo. ) lüfpectore DEo., cui fam uSique circumfero. Infcrïþ;ionem

mmt

nihil placere potéft quod vitiatumfit, intellige per memoriam & amorem.

& fraudulenter corruptum.

Qu . feitur , & [eäi'tur ab 'omnibsus

:

Lominibus. ) Quam

epiftolam omni-

Q :

: d

In .O'yrij?o,) Vide dl&d n. I4.

bus in promptu eft in

j

l

jicere & lege-

".

Ncipimus iterum mosmetipfós com. Ye perinde ut litteras patentes & o-

d

*i;

" mendare? ) Nu—mquid hec dici. mnium oculis expotitas.

mus tanquam volentes nos vobis, &.

3 Manife/fati. )

Eri

aliis commendare ?.

7

manifeftum eft.

d éf, de

"

qgi-äbu's ,

lersm.) Dicit, lerw»-, quia de

,"Minifirata & nobis.) N

Oürb..»mïnigge.

La

iant

fua docendi ratione in priori epiftola. rio confcripta. Chriftus hujus epifto-

nonnulla dixerat , & paulo antequgz- ] pr&cipuus eft auctor, qui nobis mi-

Zum

dam de fe vifus erat attingere.

niftris ufus eft ad illam fcribendam..

Gicut quidam.). lnnuit hoc facere

Spiitu Dei vsvi.

confueviffe pfeudoapoftolos. -

ejusque afflatu.

) Spiritu Saxi&o ^

:

Id eft, a vobisfcri-

-"ut ex vobis.

Non in tabulis lapide

i/-) Ut olim lex 1

ptis epiftolis, quibus apud. äligs/com- .Moyfis.

ïiä

mendet.

Iz

"tabulis cordis carnalibus. ) Car-

9. Epiffola )za/?rgvas efiis.) Moseftis neis, hoc eft, in corde molli, du-

mihi inftar epiftole commendatitie, &ili, docili:fignificat hec metaphora fa-

fatis me - commendat. converfio , & cilitatem , &t

n

prOmP't:itudiPem ad obe-

"

converfatio veftra.

diendum;

ï;

Seripta im./ cordibus mj?ri.,f:'w)» Qua-

4. Fidaciam.^) menoiSuo

D.5 Perfua'

fi dicat: Eam epiftolam , quz vos e-: fionem cum animi confidentia,

*

&i? , cordi meo infcriptam & impref-

*

l::

"

d Kl')wm.) In Dgum fpïragtes » per

165

CAPUT I

"

e

$. No'nv' quod

wyfufücientes fimus cogitar

! aliqüid; a ndbisi

fed fufficientia noflra ex Deo eft.

uafi ex nobis :

.

At f

6.

ui & idoneos nos fecit mi

niftros novi teftamenti, non

mrae]g

lit

tera, fed Spirit

u : litteraenim occidit, Spiritus autem vivificat.

, Quod fi miniftratio mortis,

litteris deformata in lapidibus,

.

j tf]la.

1

fuit in gloria; ita ut non po

ffent 1

ntendere filii Ifrael in faciem

1

cuatur :

Moyfi propter gloriam vultus ejus, quae eva

$. Ouomodo non magis miniftratio Spiritu

z

s erit'in gloria?

mnati

ionisin gloria eft: multo ma-

o. Nam fi miniftratio d:

n gloria.

Imqud

gis 'gbundat miniiterium juftitise 1

z

10. Nam

d yos,

| 7. Minifiratio | marti:;) ! Prömulga*-

ratiam Chrifti. Senfus verficuli eft :

que

ta Chrifti beneficio mihi perfuadeo ,

tio le

gis veteris , qu& occaüq' fuit

vos effe commendatitiam epiftolam ,

mortis.

Litteris deformata in lapidibus.) Ta'-

20bi5,

na vobis primum , deinde etiam cun-

bulis marmoreis infcripta.

tabulis

tis mortalibus commendamur.

$. Nem quod [ufficientes femus , &c.)

Fuitim glari::. ) Fuit va

1de glofio-

fa cum tonitru, tuba calefti, terre-

Jeum

Id eft, non perinde quafi nos digni

motu montis Sina, fplendore vultus

fimus, qui nobis quidquam veluti a

. Non

nobis profectum tribuamus.

Moyfis ,. gloriofe & magnifice: pro-

Sed fuffcientia noffra , &c.) Qua

mulgata.

Gieriam vtlzus. ) Splendorem faciei.

JXionem

idonei fumus ad aliquid boai vel co-

ex Deo-eft.

JTem.

gitandum , vel agendum,

us evactatur. ) Que fcilicet glo-

muibt

6. Qui G idoneos mos fects &6c.)

ria auferenda erat a Mioyfe, hi enim

Omti-

Qui inter alia bona, quae ex illo ha-

radii, & hic fplendor, uti & vita,

Moyfem morientem deferuerunc.

[ lere

bemus, etiam hoc tribuit, ut idonei

i&o

effemus mini(tri novi. T'eftamenti , id

9. Miniflratio Spiritus. ) Lex novi

eft, ad przdicandum Evangelium,

'Feftamenti , qu& vivifïcagtem fpiri-

tum fubminiftrat.'

qmbus

Ecclefias Chrifti fundandas per orbem.

Er;t in gloria.) Majorem , praftan-

Non littera , fed. fpiritu.) Non le-

ge , fed gratia: quafi dic

at: Fecit nos

tiorem , folidiorem & diuturniorem

inite-

gloriam habebit.

eplfco-

1doneos miniftros novi 'Teftamenti ,

9. Minfíratio damnationis.) Eftre-

J T«

non, inquam,. miniftros ; littere, id

eft, legis fcripte , & datz per Moy-

petitio éjusdem fententie, idem enim

lum.

fem, quz eft lex vetus: fed miniftros

eft, misifirat

io damnationis , quod n.

n80,

hoc eft , miniftroslegis no-

7. dixerat, mumifüratio morris.

Pro-

fpiritus ,

n lex

v&, qua Spir

itus Sanctus datur adle-

-

mulgatio legis, que Judais occáfto

em implendam.

fuit mortis aterng , non legis, fed

' i.ex vetus.

dpforum Jüdgorum vitio.

C

Lisera.) Moc eft ,

Gizris .ff. ) Fuit res gloriofa.

d-

2 Occidst.) Gratie enim prafidio de-

Excellit; fenfus eft ;

ftituta, dum multitudine precepto-

Aä-kwlaf, '5c.

rft-

.num urget, ac premit, eis quibus data

Multo major & excellentior debetur

obe-

gloria nove legi, qu& jpfiitiam

con-

eft, facta eft illis «tern» mortis occafio.

Spárirus vero vtoiffeat.) Id eft, gra-

iert, qua damnatio inOrtis evad

?czxr à

rf*

ti beneficium , falut:m

21

| & vita acquiritur.

: & fitam af-

fert fempiternam.

ld

X

*

Ej

164

- EPISTOLE II. B. PAULI AD comm*äioä* :

.16. Narh nec glorificatum eft

M

» quod claruit in hac parte,

propter excellentem gloriam.

[

| fi;

iil

II. Si enim quod evacuatur

Ia.

, per "glbriam eft; multo. ,—rhagiïs

«

- quod manet, in gloria eft.

E dhantes)]

: X12. Hab

4

entes igitur talem fpem, multa fid

ucia utit,nur-:,ï

" fítatert:

*Éxo. 13. * Et non ficut Moyfes ponebat velamen íuper faciem

j

34-33: fuam, ut non intenderent filii Ifrael in faciem ejus, quod eva-

cuatür,

*

14. Sed

: Q"oäf

obtufi fünt fenfus eorum. Usque in hodiernum-

enim diem idipfum velamen irn le&ione veteris teftamenti

mfdfü&

manet non revelatum (quoniam in Chrifto evacuatur) .

m 'quodn

1$. Sed usque in hodiernum diem

- lamen pofitum eft fuper cor eorum.

,cum .Vlegitur Mpyfes »Ve-

I6. Cum autem

uferetur -

velamen.

: conkvrerfusk fucrit ad Dominum , a

*

D

17.*Do-

]

C

IO. Nam» mec glerifcarum :yt*,döc*.)

-Senfus eft,

uafi dicat : Atque adeo

Quod eVacuATHT. ) -Vide(di&a xium.7. iE

V

s.

Faciem intelligit Moyfis imorituri.

loria Moyfis in Sina non elt dicen-

(

14- Sed obrufi [unt fenfus eórum. )

atut

d

a gloria hac in parte, fi videlicet

Quafi dicat, aperte proponimus É-

vent

comparetur cum Apoftolici muneris

vangelium , fed Judzi ad hanc lucem

homi

gloria , nam hoc longe przcellit,

cecutiunt, & quafi velamen oppofi-

Propter.) &»txt» , qux vox hoc lo-

tum haberent, eam non vident.

co fignificat refpe&u , ut etium Itali-

ldipfum velamen.) Habent ante ocu-

4j

ce dicimus ; Rifperro d; effa gloria:

Writte

& paragone de.

[

7

la gloria.

*

los:velamen legis veteris, in cujus

II.

cortice herentes ad m

yfteria in -ill*a

avi

zod e'vacuatur.) M()yfes fci-.

latentia non proveniunt.

Y

licet, & lex evacuanda

" & abolenda

In leclione veterzs Te/ht;mentt;) Dum

Dom

per Chriftum.

lgitur. vetus T'eftamentum

Velte

Per glortam eff..) In'g]oriaje& z

'glo-

'in e

riofa eft. -

fynagogis.

Non» reve

latum.) Non abllatuæïn-'æ; cAoi'-A

ES

"

Ia

Quod manet.) Scilicet. lex nova

dibus.-

com

Chrifti, qux durabit ufque ad mun-

Quoniam in Chriffo evdcuditgf;) Nec

affe

di finem..

"

— I2. Talem jþem) -Quod Dominus

intelligunt per Evangelium evacuari,

beat

id eft, tolli lepem veterem.

As

ETOVR RUO TUMIOE MRU

Tor

per nos Apoftolos Spiritum gratix

I5. Gwn legitur.) In fynagfo is.

I!

diffundet , nosque ita glorificabit dein-

ceps prz Moyfe, ut fecit hactenus.

mentum.

Moyfes. ) Lex, & vetus Tefta-

1

Q

Mnulta ffducia utimur.) Confidenter

Velamen pofitum. ef

. 66 ) Labo-

evingelizamus , cum libertate , inge-

rant hac cecitate, quam dixi, & per-

nue, aperte; hec enim fienificat vox

tinaci fua, c

fe

Greca n«ffycís.

:

Moyfis.

;-aifaqlle..f inh;æfgoþf le äs

13. £t non. ficut. Moyfes , &fc.

) Quáfi

EO UT IROMUE tWTt IR NORAPRSE UAR

u

16. Cum autem comver[us fuerit g?l :

f

dicat : Moyfes velabat faciem fuam,

Dominum.

Cum divino lumine il-

A5

no0s contra non velata facie, fed magna

luftrati Evangelii claritatem admife- ;

-

, libertáte Chrifti Evangelium proponi-

rint Judzi, a littera

D

mus.

verfi.

ALE UC

-

/

.

164

C APU T. II & IV.

1. g* Dömi nus autem

j

- atte,

*

Spiritus eft: U»þi» autem S/giritus ïDomi.,- *J.Ga

Lj

ni , ibi libertas.

) nj

lata. facie gloriam Domini fpecu-

-.18. Nos vero omnes reve

X

L

1

antes,in eamdem imag!

nem transformamur a claritate in cla-.

11?'2«T ;

faciem

'ritgtem, tgæqgam a Dominï 3 pir»itu.v |

d eya-

CAPUT IV.

Quod jinäera Apgflolomm prædz'batione'; verbum Dei omm'þus *m;-

ért

amenti

nifeflatum efl , praterquam iis, quorum mentes excecata. Junt :

quod multa adverfa patiantur Zdpo[Toli , numquam tamen [uccum-

IES ,'Ve' x

bant : tnom

entanea autem tribulatio parit magna

: m P

.&lernamque gleriam.

cretur

Ded habentes 'adrxniniftratiOnem, juxta quod mif&ricofdiam

D.

3]

confecuti fumus , non deficimus:

mgm.7.

2. Sed abdicamus occulta dedecoris, non ambulantes in.

Urt,

ftatione ,

77

Muy

aftutia, neque adulterantes verbum Dei, fed in manife

lI$ L

2

veritatis commendantes noífm

:

lucem

etipfc»)säd oimnem confcientiam

! X 3

/.4. Quod

hominum coram Deo

L osmau

Ds

'bppofi-

& 0Cl

; Muferetur velamen.). Rei;:thO véla-

Tosqu.m 4 Domini Spiriru..) Sicut

decet Spiritum Dei . nos transfor-

cujus

mine cuncta perfpicue cernent, quibus.

mare. Vel, facie

j 1lla

ad vitam xternam perducantur.

in nobis.

nte- id S",gi,rimk; Dei

17. Domünus aurtem Spmitus : eff. )

Doa

Dominus, ad quem relicta littera con-

I

L4nc winiffrationem. ) 'Vale mi-

lm

vertentur Judai, Spiritus eft.

nifterium , fcilcet Apoftolatus

Ubs autem Spiritus Demini, $i liber-

novi l'eítamenti, de cujus excellen-

T52

f45.) Lex autem Evangelica. quam

tia fuperiori capite dictum elt.

comitatur Spiritus Domini, libercatem

— Nen defícimus.) Non fuccumbimus ,.

N«

affert filiorum Dei, ut fcilicet non ha-

gpec cedimus imalis; & adverfis, que

beamur , ut t

nóbis accidunt hujus minifterii caufa..

jati,

1

nancipia, & regamur ti-

^more , fed' amore , vt filii.

-

Cs Sed. abdicamus. ) dmtitopsSa ,

I8. Nes vero revelata facit.)

Ad&räf-

abnegamus, renuntiamus, rejicimus.

nüa.

pto velo, & tenebris Judaicis.

Occulra dedecora, ) Clandeftinas, &

GloriamDorini.)Divinam claritatem.

n-

occultas fraudes, vel latebras, & cla

l0«

Speculantes.) xaromT

goros lt

cularias arces , quibus probra fua, &

xt

'fpecula recipientes.

jj

H;ig'i;'i'ä* obtägimc fcelerati homines.

.

In eandem imaginemtr 4'i-'f or 'hd& '"ö

"Vidétuf notare libidines pfeudoapo-

?Participes ejusdem efficimur claritatis,

ftolorum , & eorum occultas volun-

4l

fu:ux: fpeculum claritatem folis refert.

tates ; nam ut aitad Ephef. 5. 12. u«

l-

"4 claritate 1m clariratem.?) A Cläri?

3n ecculto fruut ab ipfisoturpe eff Jicere:

Q«

'tate Chrifti in. chiritatem noftram , ut

- Non ambulantes im aflutia.) Ut aliud

fiamus clari,- & lücidi fa

palam oftendamu

n

piencia-, f&

$5 gliüd ot;g*il!te. taï

ciamusl.

,gracig, 'ad inftar Chri&i.

N

166

EPISTOLZX 1I. B. PAULI AD CORINTTHIOS

3. Quod fi etiam opertum eft Evangehum noih*um ; 1n iis,

n

A d

qui pereunt, eft opertum,

pr1atf

9Pe

4. In quibus Deus hujus fzeculi excaecavit mentes 1nüde—

-lium , ut non fulgeat illis 1llum1nat10 Evangeln glorlæ Chrifti,

jicimur,

1o. X

qui eft imago Dei.

$. Non'enim nofmetipfos praedicamus, fed Iefum Chriftum

ferentes

Dommum noftrum : nos autem fervos veftros per Jefum.

u*

6. Quoniam. Deus , qui dixit de tenebris lucem fplendefce—

pïOpæt

Te. 1pfel luxit in cordibus noftris, ad illuminationem fc1ent1æ

mortali

.H

claritatis Dei, in facie Chrifti ]efu

7. Habemus autem thefaurüm iftum in | vafis ü&lhbus : ut

compimeeem

fublimitas fit virtutis DeI , & non ex nobxs.

sln

( ) hn Edl

la vd

Neque adzlter 4nres verbum Del.) Vi-

fiaci,

E"Uange/tl gloría . Chrtfli. ) Evange-

-de di&a cap. 2. num. 17.

lium ; quod eft

loria Chrifti,. quo

UM

Sed g mauifeflatione ver£ta4tis com-

Chrif*i gloria manifeftatur.

[r þä

mendantes nosmetip[os. ) Id eft , da- -

Qur eff imago Der. Ü Filius enim: pro—

qudi

&t t

mus operam , ut non vultu, & often-

cedit a Patre, ut imago Patris,, cui

tatione , fed ipfa rerum evidentia ,

fimillinus eft , & quem perte&n(T ime

virtatd [

morumque, integritate ommbus pro-

reP1 xfentat,

tihi) al

beniur.

vile, &

3. Nosuetipfos. ) No&ram glorlam

d esmem' cen[cienttam. ) HOC dl-

quqöLeanA

d

cit Apoftolus fignificans fe non mo-

Aos. autem , fervos weffras. ) Sc1hcet

my'

J(

do fidelium , fed etiam infidelium ju-

þ i ze Imu

Tnamur

dicio, atqae fententiz. inOres, vitanma-

Per fefumz. ) Pmpter Jefum, a quo

pntentl

que fuam excutiendam relii.quere, ids

minifterium hoc nobis m]un&um eft.

20n fü

i

16 coram Deo, ipfo videlicet: mfae-

46. 8 dixir.) Qui juífit.

Noh

&

ante Deo, quem nihil lxtet, & quem

mundum creavit.

Lucem fflen,!c/cere ) (..um fCIhcet

200 60

judicem habere non recufet.:

T85 Y

Quod ff eiiom opertum ef Evan-

linxit 5 cordibus noþ'ru.) Lummg

64mur.

gelinm. Y REfplClt Apoftolus tum ea,

fidei, & cognmone myftenorpm Ewm-

fs .

qu& prexnne dl&a funt , tum ea, qus

gelu i.

Apm

babentur in fine. capitis fuperioris :

d. zllf:mhzqttorem /Z*ze:;t;l, 65' £. )'Ust

VOCIS

Nos wero omnes rcweíata facie , glo-

fcvh(.et illuminemur a,

eo5 -& vicif-

(ixit,

riam Domin: pe[;:/amfas, quafi dlCd;,

fim. alios. illuminemus, . fcientia ,.

IMPM

fi adhuc velatum ,& oecultum eft qui-

cognitione claritatis Del, ld eft,

cldra

Cn

busdam: Evanoehum quo« prædlcæ-

& gloriofa Dei cognmgne

4nus, iis dumtaxdt, qui pereunt, id eft

m facie Corifi; fefu. )

Id e(ï, in-

perin

Tant

repiobis, oc;u]tum ^& . velatum, ejï:.r

clara , Vel per claram cngmttonem

fili.

g. In gutaw ) ld eü: quoxum m-

Chrifti, . & redempm)ms ejus;. vulgo

Sd

fïdehum

enim . clare. cognmfcxt

a

1

piguieque. per

faciem. .

fc

d

- Dens. /w;us f.eml/.

Dämon : qua

inc..cognol

exe im: ac:g,

)

fuug

EC!A*R

rinceps hujus. mundi appe]l-a-

1gmficat cognofcere clare & aperte. -

tur in. crlpturxs

7. Thefaurum ifium-). Minifterii E

j

Excacquit sentes.) Tembns 1n6de-

"

u

vangelu, & prædxcatwms mxhx aDeo

1

* Mitatis, & vitiorum.

J

€xedita.

dit

p

Tk

i*CAbeiWæ

X

167

t

8. In ommbus tribula

"

ionem patimur, fed non ag-g,üüi-am'uf:

l

aporiamur, fed non deftituim

L

üft :

infide.

'9. Perfecutionem patimur,

fed non Xdäfeflþ'in-q-uimur : I) deþ

Chnih',

jicimur, fed non. perimus:

Io. Semper mortificatio

nemni

Jefu i n corþbfä noftro circüm- -

hrillum

anifeftetur in corporibus noftris.

ferentes, ut. & vita Jefu m

B.

: irL-Semper enim nos, q

ui vivimus, in mortem tradimur

velce-

propter

]ekfa manifefletur in carne ,m&ra

mortali.

]"e(fum*:. ut & vita

)

xentlæ

is.

12. Ergq mor

S inn;ob-is o'þfä;—a»tu-f,.'vi,ta autem in vob

üs: Xuf :

13. Ha-

M

€r) 4 ädit. Sixt. ;zzi(;litur.,: humiliamur ; fed non con:undimur.

— :

Ia 2);96': füilib s. ) óoreaxioi , te-

.n.7. que fi ex edito loco dejiciantur,

Evange.

ffaceis , id eft, ia corpore luteo, fra-.

mírum eít ni in imula fragmenta dif-

filianz, & pereant.

ü? ,l,quo

'gili, & ,caduco.

Ur fubimitas.)

lüvr:eGoM; eminentia,j

IO. ,Morti'fmtianem?e/k.æ &c.) Sen-

mpe -

quz eft in me.

i, CUl

Sit virtatis.) Id eft, potentie, &

fus eft: Quotidianis periculis , .& uc.

ita dicam, mortibus expofiti fumus,

dilfime

virtuti Dei tribuatur; non mihi, qui

& per hoc paflionem & mortem Do-

nihil aliud faum, quam vas quoddam .

Joriam.

vile, & luteum.

mini Jefu nos illius mniftzi atque vi-

carii reprefentatione quadam gefta-..

. lm omuibus tribulationem pati-

mus ,

nglïce;

mur.) Quafi dicat, licet undique pre-

noftris.

& circumferim s in corporibus

;

mamur rebus adveifis, taimen divina

1

Ut 65 vita Jefu, Uc) ; vNam"Cljlfil

àqu

potentia , & virtute hos . protezente

Deus faos eripit e pericu'is ,. & ex

in el

non fuccumbimus, nec cedimus malis.

ipfis quodammodo faucibus . mortis ,

Noh anguflia nur.) $ G T£)04 93- 00

quamdam redivivi, & a mortuis re-

f?licet :

zon coar&ati , "n 4m. u reddus. . Sy-

furgentis Chrifti fpecïl»n! exhiþe:.

rus vertit, Premimar, fed mom [mffo-

eamur. Apottolo enim in rebus angü-

I I.' Semper emim,nos, qm' DIUITUS $,

mine

yae

ftis erat mens lxta , ampla , & excelfa.

&'c.) Quafi dicat, in media hac quali, .

l

poriamur. ) dmopsutior; ad cujus

ali vita perpetuis mortis periculis, -

vocis imitationem.

atinus interpres

&

&rumnis ex

ponimur, Chrifti & E-,

.

(icif

dixit, -4poriamar ; eft autem «moeiía

-

A

vangelii canfa.

Vide di&a

inopia non tam rerum ad corpus fpe

Ur 65 vita Jefz ,

J )

Jara

&antium , quam animi , qualem ii ex-

num. IOo. eft enim e

D

repetitio.

j/usdem fententiz -

periuntur , qui perplexi fant, & igno-

n

rant in rebus difficilibus

I2. Ergo vmors im nolis eperatzr. )

jem

filii capere debeant.

$. f;uid con-

Itaque nos periculis mortis urgemur ,

Sed nom. deffituimur.

) Deus enim no-

& exercemur. .

Jo

Vos autem.

Pal'

bis in hac aporia conítitutis , viam

Vita autezm $m wobis.)

jles

fuggerit & aperit, qua evadmus.

tranquilli, quieti, & fecuri vivitis. Vel

fenfus eft : Veftra autem fpiritualis.

f&

9. Non relinquimur.) Non deftitui-

3

l-

mur divino auxilio.

vita pér fidem , & gratiam , id eft,

Jeo

Dejicimur , [ed non perimus.) Mla-

.falus animz veftre, noftre *corgorz/ilis

vitz periculo procuratur.

.'.dit ad vafa fitilia , de '.guibus dixit

L

m

4

169

EPISTOL& l. B. PAULI AD CORINTHIOS

I3. Habentes aütem eumdem fpiritum fidei; ficut fcriptum

: ,Igl.ï*

A

oD YX

*Pf4.eft. *Credidi propter quod

locg;us füum & nos Lc'red-imus-,--

115:9 propter quod & loquimur:

auteII) I

14. Scientes, quoniam qui fufcitavit

fufcitabit, & conftituet vobifcum.

Jgfum5 & nos eum]efu

f

1$. Omnia enim propter vos : ut gratia abundans

tos in gratiarum a€&tione, abundet in gloriam Dei.

, per rïquQ*'

z-

«

eun d

16. Propter quod non deficimus : fed licet is, qui foris eft

,.

«pinium

nofter homo corrumpatur: tamen is

? qui intus eft, ren0yaturz

-

ghriat

4e die in diem.

17. Id enim, quod in prafenti eft momentaneum , & leve

4i i

tribulationis noftrae, fupra modum. in

*

| fublim?tate seternum

glorige þp.Oï.id-lfS operatur in nobis,-

38. Non

13; Habentes 4utem eundem . fpiri-

perfonas. gratiarum. actionem. pariat ,

4 LS

ium, Gc.)) Quafi dicat, ficut David

atque diffund

bemu

cetur.

ftt ; qua Deus ;gl,orifïi-g

tentationibus preffus, & a folo Deo

4

ereptus dixit, czeZi4;, 9c. ita & ego

I6. Propter quod non dejfc;mg;s, &'e.)

mihi videor poíle idem Pfalmiftz te-

Q uafi dicat, propter fpem illius glo-

de co

ftimonium ufurpare, cum ducar eo-

rigz, quam ex refurreCtione expecta-

3*

dem fpiritu , qui eft auctor, & do-

mus, non füccumbimus malis, qua

nator fidei.

Vel. certe fpiritus fidei,

nobis Évan

gelii miniftris plurima fu-

idem eft ac fides, quemadmodum fpi-

perveniunt.

ritus :nanfuetudinis , aut pietatis ,

Quz

/

n

orzs eff nofler hama. ) Id eft,.

que f

manfuetudinei

4

' 'figpifïcat,

& pietatem.

corpus noftrum.

pexdi

Credidi)) Qua(i dicat : Ego David

Corrumpatzr.

) Preffuris ,' plagis ,

prme

cum in mediis verfarer periculis , &

fame, fiti, frigore, nuditate , flagel-

ialis , credidi tamen Deo falutem

lis, morbis , &c.

;

*

Ij.

Dua

mihi promittenti , quare hoc. ipfum

Is qui 7271 q?) A

nimä fcilicet, &

te bo

intrepide locutus fum, me fcilicet cre-

fpiritus.

dere , néc dubitare quin ab hifce

Renovartur de die in diem.) .In dies

tempn

copti

/omnibus malis me Dominus eriperet.

magis proficit fide.,, fpe, charitate, &

qui

Er nos rredimus, 50) Liberändos

animi alacritate ad fuperanda adverfa.

1os.a malis, quemadmodum David

I7- 4d entm , quod in prefeuti eff smo-

liberatus eft. --

mentantum , 6c.) Quafi dicat , omnis.

P

14. Conflituet volifcum.) 1n calefti

noftra tribulatio moientanea eft,

tem

gloria. IVlodeftiz caufa dicit potius:

levis, fi cum zterno illo, &

ravif-

H

0s vobifcum , quam vos nobifcum.

fimo. gloriz pondere conferatur ; per-

15. Ownia emm propter vos.) Si-

euli

inde ac fi pluma aliqua leviffima, cum

hác

gnificat ad communem Corinthiorum

ingenti plumbi maífa componatur.

€om

utllitatém , non ad privatum commo-

Supra imodum in fublmitate. ) In

dum referre fe labores fuos, atque

Graco eft , x49' uneof30)uy dg ünteldo-

behl

t

ideo equum eífe, ut particeps fic fa-

Ay» , quod aliqui vertunt , /ecezdum.

E

lutis , & glorie ipforutu:

excellenttaza , ad' excelleutzam.

Italice

1f

Ut gratia abundanus, $. c.) Hoc e&, ut

diceremus : Maggzore, Margiore affai.

m multos effufa gratia, per mul-;as idem

G/oria pondus.) Maximam gloriam,

x

N

CA P UCT-TV. &V

169

fcriptum

18 Non contemplantlbus nobls:, quae v:dentur, fed qu

redlmus,

non videntur. Quse enim videntur,. tempmaua funt : quee

autem non v1dentur, &eterna funt.

£8-

m

m Jefu E

BAPDT V

E

Jer mul-

F x certa ü)e future glorie defiderant Aþojiolz abfal*vz a corþare

cum aliter ea frui non. po[Jint. ; fJemper autem- cupientes C]orz/ïo

oris eü

novatur

omniium ]uffo judici placere , dant. Juis dijcipulis occafionem de ipfis

glomandz coram adver[ariis ; & legatione pro Uorz/io fungentes,

& leve

-ne ipfum quidem Cbriflum, quem pradicant , & cujus morte

tTDUIm

reconciliatus ef? Deo mutidus , jam jäcundum

mrnem HO'UW'ZHW

9. Non

TM

Clmus enim, quoniam fi terreftris domus noftra hUJus ha-

parit,

"S

bitationis difiolvatur, quod adificationem ex Deo ha-

glonfi

bemus, domum non manufaétam , eeternam in coelis.

2. Nam & in hoc ingemiícimus, habltatxonem noftram, quae

2 Uf I)

üg glo»

de coelo eft, fuperindui cupientes ;

xpe&a-

$otal tamen velliti, non nudi inveniamur.

Apoc.

$, qllæ

4 Nam & qui fumus in hoc tabernaculo; 1ngem1f01mus gra- 16.1.

ma f

vati :

-

|i f

quæ fi ejus natura effet, ut pofiet ap-

-2. In hoc z;zgemtfqmm ) Quod fci-

pendl in ftatera , multum illam . de-

licet exuendi fimus ,hoc tabernaculo

)lagls ,

prlmere"

per moitem , qux naturz molelta el -

I8. Nen contcm,blantzäm nahs, U'c)

& acérbai.

Hagel

Dum fcilicet non fpectamus hujus vi-

Habitationem m]f'mm, 244 de ræ/o

.

te bona temporalia , quibus ad breve

eff , 6&/c.) Optareniis enim fuperlndul

tempus frui licét in hac vita, fed ad ea

gloria, non fpoliari vita.

| dies

corrmtxonem & de(idermm erlglmus,

3

$i temen vefliti, non nudi-inve-

t

qu'e æternum inanfura funt.

niqmur.) Senfus eft, nobis continget

rerha

non diflolvi, non mori, quod ne.m-

P gt-

l terrena damm nofira , &tc. )

raliter abhorremus , & propter quod

r

mnis

Si coipus hoc noftrum per mor-

cemimus, fed cloria hlpermdm quod

,&

tem diffolvatur.

tanmper cupimus, fi inveniamur in

jwif

"Habizationis. )

TS OxQISG, nzäerna-

fine mundi refidm, nondumque mor-

euli, ad breve' enim tempus fumus in

tui, fed veftiti: corpore,

non eo nu-

p

cum

hác vita , quafi in tibernaculo, more

dati; tunc enim vel non moriemur,

eorum , qui fixam' domum non ha-

vel non nifi ad breve tempus , Ratnm-

B

beht

fed Nümadum inore kunt in

que corpus refumemis.

tabernacuhs

(

4: I joc tabernacalo ) Scihicet tor-

7

&

!

d

Domum non manufaffam.) COlpm

PQI'19

lice

yefurre&tione olorificatum. -

Iogemi[cimus gm-vatz) Ob fdrcmam

"Habemus. ) habeblmus

hujus corpons

*

B:äl cnum Com. Meaoch. Tom. VIII

l

n

/;

L

T

H

Ü

o

EPISTOLZE II. B. PAULI AD CORINTHIOS

l

vatii eo quod nolumus exfpoliari, fed fuperveülrl : ut abfor-

)

damus

beatur, quod mortale eft a vita.

$. Qui autem efhicit nos in hoc 1pfum Deus9 qul cfedlt no-

;

facit

: bis pignus fpiritus.

p

6. Audentes igitur femper , fcxentes quomam dum fumus

vobls.

in corpore , peregrmam uf a Dommo.

Ij

7. (Per fidem enim ambulamus , & non per fpecæm )

pem

$. Audemus autem , & bonam voluntatem habemus magis

funt

Dj

peregrinari a corpore, '& praefentes effe.ad Dominum. -

.9. Et ideo contendimus, five abfentes five præfentes, pla-

j :

cere ilii.

fürte

Rom.

Io. *Omnes enim nos mamfeüarl oportet ante tribunal Chri-

D

16

14-10- fti, ut referat unusquisque propria corporis, prout geffit five

t

bonum five malum.

T0n

L

II. Sclentes ergo timorem Domml, homlmbus fuademus,

. Deo autem mamfeftl fumus.

Spero autem, & in confcæntus

veftris mamfeftos nos elle.

*

I2

I12.Non

*ubis

t

ut u

Eam

ld

- £0 quad na/amzs ex/þolmr; )

" , Amäulzzmus.) Ad coeleüem pa-

enim ferre porro volumas ; « licet

triam fide duce.

G.

pondus fentiamus , tamen levari hoc

, Et mom per fhéciem. ) ; Quia fcdxcet

if

pondere nolumus , fed potius fub ill8

necdum ipfam fpeciem, id eft, natu-

fitis

Á

emere fuftinemus.

ram; & pulchritudinem 'Dei in fe cofi-

prá

- Sed fuperveffiri.) Gloria.

templamur facie ad faciem..

U

U ab[arbeatur ,. quod mortale eft a

glo

vit4.) Et cupimus, retinere corpus

8 Bonam volunt atem baäemm ) 5030-

hoc

xSuse, libenter amplectimur ; & bene

ftrum mortale, ita tamen ut in

nobifcum ag

i putamus , f a corpore

xternám illam glonam translatum ,

Dominum.

In.

1

mortahtatem amittat.

mlgremus aä

*

9. Sive 46&;7!:; » ffve præfenres ) Id

Effiit nos. ) (Qui nos ad hunc

1p£um finem condidit, ut beata, &

eft, ut in vità, & in morte llll pla—

[

. fempiterna vita perfrudmur. Qm nos

ceamus,-

dic

format, componit, & facit ita vivere,

IO. Propria earpar:s) Mercedem

eorum , quz geflit in corpore.

qu

ut digni fimus , qul ad 1mmortalxta-

teim' t; ansferamur. -

II.

Sezentes ergo timorem Domtni,

$

Qui dedit. nobis. pignus fpiritus.) Id

G. )-Id eft, quia fcimus timendum

Tn

eft, fpiritum, qui, eft pwnus, & arrha

effe Dominum judicem & vindicem,

Tni

tuturæ gloriæ,

ideo Hunc ipfum timorem hommxbus

&

6. JMnudentes . igitur Fmpcr ) Scilicet

fuademus.

k

fumus Audemus, confidimus, pericu-

4Deo autem manif /h /itmus ) Qu Kf

, & mortem non reformidamus.

dicat :

Deus fcit me fincere ipfum ti-

lu

Peregrmamur z Domino.) Itaque du-

mere, & timorem hunc aliis fuadere.

raà toleramus, nec hlljub fxzculi volu-

Spe;o autem , &c, ) Td eft, fpero

pratibus capimur, quia ad caleftem:

etiam vos. de nobls in animo veüro

-^

bene fentire.

0

pamam te&mamus.

W

J

L

——

e

o€ APUT V.

I7I

abfor.. !

172: Non iterum commendamus nos vobis, fed o-c;c.:aïïonem;

damus vobis-gloriándi pro nobis: ut habea

tis ad eos , qui in

z

iit*go.

facie gloriantur, & non in corde.

:

:

d. S-iye enim m

ente exce!

i

mus,

Deo : five fobrii famus,

(unius

vobis.

H

-14. Chari

t

as enim Chnfn urget nos : äe&imahteä hoc, quo

niam fi unus pTo

yomnibus?*mgrtuus eft, ergo omnes mortu

X

funt:

F

nj

15. Et pro

omnibus m«oïrtliiits-'e&(v)hïifiüus :ut& qui vivunt,

") n

jam non fibi vivant; fed ei, q

:

ui .ïpro'ipüs qurtu?s eft & re-

furrexit.-

"

Chrf-

. 16. Itaque

.nos ex hoc neminem novimus fecundam carnem.

Tive

Et fi cognovimus fecundum carnem Chriftum : fed nunc jam

*

".

non nq'ümus.

Y

[9.4

À

D. comni

- si

:miis *

12. Nan igit"m-, Vc'omme;rdammfn'as-'

£4 Ch?rity.r enim »Cb,ri/-z'i/ui*get"naf.)»

Ut oninià in honorem Dei, & com-

Non

wobj. ) ideoque non hxzc 'fctibo ,

ut me, aut imnea -'c.:ommen?dem , aut

modum veftrum £ficiamus.

Jaudeimn.

JEflimantes hoc , &e. ). xefrayrec , je-

'diaa;zf;s' y /iz:?—uqnte;., Senfus- eft: Qui

-G.orzandi pro mobis. )

Ut qrui'ld ab co

il,iCet-

infide & do&rina Chiiftiana. inftituti

ftatuimus, ac pro certo ponimus Chri-

latl

fitis, in quem nulla merito . ca

lum pro omnibus mortuurm eííe, at-

x

:

ïdva«t re-

que adeo: omnes homines tmori

cofl-

prehentio.

*

U: 545&4!1

$.)- S'diliïcgt- oc eæ(ion-änx.

94 Obnoxios fuifie.

gloriandi.

Er pro omnibus mortens eff. Chrzflus,

v

2

yene

4d cos. . Contra eos.

€c.) Quafi dicat , confequens igitur

)ore

! Qnui im [ acie gloviantur-)

$

y kþoo*aïw-qo,

eft, ut qui hanc vitam a Chrifto hau-

ín ns, qux fub. afpectum cadunt, non

ferunt , illam et acceptam referant, &

in veris , folidisque virtutibus.

jam non fibi, non fug glorie, ant

d

Ef zon im corde.) Et mon ita fen-

voluntatr.vivant, fed ejus, qui pro

J

tiunt in corde, uti foris de fe prae-

ipfis mortuus eft, & refurrexit.

dicant ; non tales interius fe vident,

/ 6. Ex her. ) Scilicet tempore, in

er

quales foris videri volunt.

.

*

Greco enim eft, Zxà 8 »i», e

Bs

E 'nu-n?y

I3- $7ve ezim mentfeexce

dimus D'e'a?).)

ex hoc tempore.

i

r

Neminem novimus fe

cindum camäkz.jf

)

ve de nobis, ita magnifice loqui-

Jit

mur, ut quodammodo infinire videa-

Id eft, fpecicm externam, fcilicet quod.

mur, id Der caufa facimus. In Gr&-

sobis cognatus fit, amieus , Judeus ,

"n

nobilis, doctüs, &e. His affectibus

co eft, ?£écuue» , quod bene vesxti

lls

pollee, »enze- exucidemas.

naturalibus mortuusfirm, quia in Chri-

f

Sive [obrii fumu!.w)ï In

fex mon&-'fcih"-—

ftp regeneratus,-illi foli vivo, & omnes

cet , & laudibus noftris.

n

Ü

pfo fecundum . cliaritatis fPi?'ïfFïm

e

Vobis.) kd fit veftri caufa, ut vobis

amo ; tion fecundum carnem.

modeftiz: exemplo fimus, vel ne vos

Ef [6 sognouimtus fecunduem carmtus

Chrifium ,.6.) ldeft, fi aliquando

offendamus , & obtrectandi materiam

& zm?mn Pr-æbea;nïuæ

magpum $8 gl-ori:e'fumï pg-ca-vi»nms,

-

EPISTOLIE II B. PAULI AD. CORIWTHIOS

IT.

Sl qua ergo in Chrifto nova creatura vetera tranfre-

*lfaig runt:

* ecce faCta. funt omnia nova

Exhtr

43:1€«*

18.

Omnia autem ex Deo, qui nos reconcrhavu übl per

poc. Chriftum, & dedit nobis minifterium reconciliationis.

*

hr

21.5.

9. Quonlamx quidem Deus erat in Chrifto mundum recon-

cilians fibi,non reputans illis delicta 1pf0rum,& pofult in no-

blS Verbum reconciliationis. -

;^

20. Pro Chrifto ergo legatione fungrmur,tamquam Deo ex-

L

hortante per nos. Obíecramus pro Chrifto, reconciliamini Deo.

201.

21. Eum , qui non noverat peccatum , pro nobis peccatum

tisad

fecrt ut nos efïiceremur ]uültla Dei in 1pfo.

falutis

s.

mini

*

-

CAPUT

)

n

uod Chn&us fecundum carnem- gen-

Non repntdus z:is dfll&d tþjbrtlm.)

/.tilis noffer effez, & quod elem Ju-

Id eft, per Chriftum remittens.

In af

deus, ut ille ; jam illis terreftribus

E po/vit. in moli: verbum reconcilia-

$

affectibus mortui fumus, & de Chu—

zonts.) Predicationem , fcilicet verbi

In vi

fto anguftius fentimus , & eum: tcln-

Dei, ; quo Deo homines reconciliemus.

tum novumus fecundum fpiritum, id

Vel, verézm, idem Ggmflcn: ac rem,

"Á

eft, ut hominem divinum, orbis re-

ut non aliud. fit verbum reconcilia-

demptorem, áuctorem gratig & fa-

tionis , quam 1pf4 recofciliatio, five

etam

lutis.; atque ut tali vivimus & fervi-

poteftas, & mrm&enum hommes Deo

.Chuü

müs, talemque orbe toto. predicamus.

reconciliandi.

N

17- S:

AA ergo Zn Chr dflo mova crea-

20. Pro Chriflo.):

Id e&, vrce, &

Nei

tiàm

fura. )

uare. fi quis mecum eft in

lcco Chrifti, & ut alibi loquitur , z

Chrifto re

eneratus, & quafi in alium

perfina Chriffi , cujus Apoftoli fumas.

dem

; hominem,

&

nov am creaturam recrea-

Omzf Deo exbortaste per nos. ) Ita

2

enim dixerat Matth. 10. 20! Nez ezim

. tus, & transmutatus.

$)

Vetera tranfrerunt,) Hic veteres af-

vo$ ej?u )d laqu:m;m, fe4 fairizus Pa-

tem;

- fectus, & vetera judicia exuit, fimul

tris vefiri, qui loquicer iz vobis.

grat*

cum veteubus ritibus, & omnis ve-

Olbfecrasus pro Cm-;þa y Quafi di-

tuftas in novrtatem commutata eft.

cat: Obfecramus vice Chrifti, & quafi

cabi

19 Ozaiaanutem.) Nova jam dicta.

éjus legati vos rogamus , ut velms

st

Deo reéconciliari.

Es Deo.). Ex Dei donatione, & gra-

quà

tia facta & data funt.

QI. Ewm qui nom moverat ;;eammm.)

por

M:mfcrmm reconciliationis. ) Ut, fCI-

Quafi dicat :

'l'ánta enim Dei beni-

[

À

licet

nitas & mifericordia fuit in nos, ut

E

per noftram predicationem ,

perfuadeamus hominibus Chrifti fidem,

:

liuni faum, qm nullum unquam pec-

«t

& penitentiam: novam, & Chriftia-

catum admiferat, pro nobis .traderet.

Ti

"Pro nobis peccatum fecit..) Id eH:

nam vitam, & ita 1pfos Deo recon-

-

p

cnhemus

hoftiam pro peccato.

m

19. Dens erat in Chriflo. ) Lhn&ue

J"fitia.Dei.) Jufti coram Deo, feu,

b

enim. erat homo & Deus.

er

ei juftitiam.

f

Mnanáum. ) Genus humanum.

" :pfo ) Per 1pfum.

UE i o

173

Tanfre

CAPUT VI.

Exbortatur, ne acceptam negligant gratiams o/iendem quczm*um la-

lbl per

/

. boraverit , ut probatum [o .Dei miniffrum exbiberet, C admoneus,

Tecon-

L

(

E72 cenvzäu, &. confortio m]?delzum

If HO-

4

(

- Jeparentur.

€0 ex-

Djuvantes autem exhortamur, nein vacuum gratlam Del

D

recipiatis.

i Deo.

4

2. Ait emm :* Tempore acce.pto exaudm te, & in dle falu- « Inim

Catüfm

Ecce nunc tempus acceptablle, qece nunc dles 49- 8

tis adjuvi te.

L

falutls.

LÀ

3. * Nemini dantes, ullam off'enfionem üt non Vltuperetm *tCor

mlmfterlum noftrum:

Io.32.

PUT

4. Sed in omnibus exhlbeamus nofmetipfos * fcut Dei mi- *iCor

trlim. )

niftros,in muita patxentlu, in tr1bulatïon1bus, in necefütatlbus, 4 d-

in anguftis,

stiltd-

$. In plagis, in carcenbus, in fedltlombus in labonbus,

4

verbi

in v1g11115, in jejuniis; ;

YoB

!

Á

6. In

letrius.

I.

D;nmvantes autem.

GUPS()WOVTSSQ

t feity

1afi

4Adjsvi te) Id eft, :ad;uvabo te, ut.

xcilia

cooperamtes s

dicat, quin

in tuis membus, fcilicet Chriftianis,

five

"etiam nos (fi fas e

(ï.

dicere ) tpüus

falutem 615 ate PI'OPO(IC:UH aiïequa.ns.

; [Jeo

Chiifti focii & admninifti.

[ Nemimi dautes ullam, offenjianem. )

Id e& officium noftreegatiónis exer-

-

Ne in vaczmgnxruzm Dez re::pmt:: )

&

Ne fruftr:,

& abfque £ructu Dei gra-

cemus , fedulo caventes, ne culquam

tiam, & cæle(ïem vccatzonem ad &-

in illa re fimus offendiculo , ng quem

m

verbo aut facto fcandahzemuq

Is

dem percepilfe videamini.:

) du

Q. At euim.) Deus per If"uam cap.

"Ut som vituptrerur mimflerinm , na-

enm

|49-

Probat Apoftolus nuiüc ciíe

férum.) ' Ne minifterium. "Exangelice

tempus Oldþlæ & IECOHCll&dthnlS, ut

predicationis reprehen: datur ,' mtame-

D

rrrttxdm non in vacuum. I'GCl'l)'cHnllb

tur, & male audiat apud hommes

T

Tompore acctpto.): Placito, vel pla-

4 Exmlzmmu: z05.) Ín G1æ00 eft,"

cabili, ut. habet lfaias:

Hoc tempus

GvnG TGPTEIG ÉGUTSG, comimendantes nos-

;uaü

oratig , feu prafens vita,

n

oitis

eft legis

5

metzp]b:

qua bene opeumfh & merendi op-

Srcut Dei mmzfro: )

"Tales ex)hl-

porcamt:eltem habemus.

bentes , quales par eft effe Dei mi-

(t.)

Exaadrvi te.") Sunt hec verba Patris

niftros. «

et

,u:

ad Filium , quaft dicat : Exewdiv;, id

lp multa P;ztzentm )- Mulcum pa-

yec-

.eft,

exaudmm « POHICUI en*m prfete-

tlentes

ritum pro fnturo , ut fzpe apud Pro-

*5. p plagis.) Id eft,in. verberibus.

[et,

phetas.

.Exaudiam te. fili imi , pro

^n feditionitus.) ld eft, 1n fuftinen-

membris tuis, & in membris fideli-

dis tumultibus populi adveifum nos

bus deprecantem , opém , gratldm &

feditiofe concitatis.

[

falatexq po&ulanr.em

In laborilus . &$c.) Scilicet Evange-

In die f[alutis.) ln tempore gmtxæ

lii caufa colemus

1

L--

m

ES

EPISTOLA:, H B. PAULI AD CORINTH[OS

174

n

6. In caftitate, in fcientia, in longammltate, in fuawtafe,

latatum

in Spiritu fan&o, im charitate non ficta,

1à

7. In verbo veritatis, in virtute Dei, per arma ]ufeltlæ &

fibUs V

dexms, & a finiftris ;

nl

8. Per gloriam, & 1gnob411ta*em per mfamfam, & bonam

liis di

famam: ut fedu&ores, & veraces; f' cut qui ignoti, & cogniti:

j

: 9. Quaü morientes, & ecce vivimus: ut caülgau, & non

mortlücatl :

tiipit

nebras

Io. Quafi triftes, femper autem gaudentes * ficut egenfes

. (

multos autem locupletantes : tanquam nihil habentes,& omnia

podeentes

n()s

fideli c

"

16

6: I m/hm:e,) &v ceyvoTuTE, f

Er veraces. ) Cum tamen, veraces

enim

periiate , fcilicet morum integritate,&

imuse

habita

præfe; tim ca Pcu:&t:e

-Sicut 7;:: lggzatt ) Hdbm canquam

&ipf

Jda . [lientia. ) Rerum ad fidem per-

peregum ignoti , & wnobxles, ö(l)ld;-

tinentium , ad docendum imperitos.

nec ODICUII

,

MM

- diot]

d lon14n1m1t4te ) Tolemnua ani-

w

Er cogzfH.) Cum tamen fpïendore

mi lenitate.

miraeulorum, & dodiing excellentu

ln "füatitate.) X(IWO"TOTWTI , id eft,

fimus jnclyti.

ia

benwnrtate, bonitate , comitate, quz

9« ÉEuafe morientes. ) Flabiti pro-

b

H (

opponitur fupercilio , & morum afpe-

pter quotidiana mortie pericula, qu&

fiest &

rltdtb

adnnus*.

- Kyle

De SBiritu Jantta. )

ita dgendo ut

Et ecce "viviziut. ) Deo 116$ 1Bæfos,

'&

Cat: N

appareat nos divino Spiritu regi,

&

& vegetas confervante.

füute

glutino charitatis conjunei.

Ut mþg d) A mAg!Rranbus Gen-

tilium , aut Hebreorum , nos coer-:

Cr

7. In vtrbo verita d. ) Nihil men-

Clore

tientes, nee in quot::dmms necotiis,

cere volentium , ne prædlcaremus E-

hemer

multo minus i& rebus ad fïdem per-

angehum.

tmentlbns,

Non tamen

JEt mom mortiffcati.-)

I

de virtute. Dei.) Qua impios, &

morti traditt, Deo no$ eripiente.

tiofe i

zefractarios coh:beamus, & coercea-

10. Quaff rriffes.) Propter mala qu&.

Yos C

fnus.

patimur, re tamen vera,gaudentes,

Sed

Per avma ]u/f'ntt 4 dextids, 65 a /' fHi-

quod digni liabeamur pro Chrifto con--

E

frt:.

Hoc eft, tam in profperis ,

tumelias patí, & dolores.

quam ii adverfis; ubique juftitiz; &

Egentei^). Vi£tu , veftitu, alusque

W pa

rebus ad' vitam neceffariis.

(icat

fancte vitz , V11t;ïtumque4&tonlbus.,

Dion t

tamquam armis utataur, üt nec profpe-

Mzltos autem lacuyletanles ) Cæle-

fis elevemur, hec a.dverfis turbemür-

ftibus bonis.

Mi

H

ant defperemus

ä

Tasquam nibil. babentes« ) Propt'er

g.- Per. gloriam, & tg;zaätl:tatdm.

P

Evangelicam paupertatem, quam pro--

pex

Quafi dicat :

ive honoremur & lau-

cemul $

D

demur, five inhonoremur, & vitu.

Ef ormnia qudente:.) Quia patent

at

pere*nun

- fiobis edes omniurmn Hdehum qui li-

I

Per infamiam , 69 bonam famam)

better nobifcam bona fua commu-

Sive bene aud;amus, five male.

&

nicant , fiec pamuntur qulcquam no-

U þduäare;) Exdhmau.

bis deeffe.

z

mlq

.

VI.

CAPUT

175

ævxfafe,

1. Os noftrum patet ad vos, o Cormthu, cor noftrum di-

latatum eít.

fiüigi

. 12. Non angufuamml in nobls anguftlamlm autem in v1fce-

ribus veftris :

bonam

13 Eamdem autem habentes remuneratlonem, tamquanf

oPniti:

filiis dico, dilatamini & vos.

Q0n

14. Nolite jugum ducere cum infidelibus.

Quæ enim par-

ticipatio Juihtlæxcum 1n1qu1tate ?. Aut quse focietas luci ad te-

nebras ?

'entes,

omnya

I$4.

)use autem. conventro Chrlih ad B:ehal'2 Aut cluæ pars

T. 0s

fideli cum infideli ?

E CUEuscE|

16. Quis autem confenfus templo Dei cum idolis? *Vos ICO"'

.

Veraces

enim eftis templum Dei vivi, ficut dicit Deus: * Quoniam m-

.&

habitabo in illis, & 1nambulabo inter eos, & ero 1llorum Deus, 6 I9.

amqüam

*Lev.

&pla

& ipfi erunt mihi populus.

pr. *Progter quod exite de medlo eorum: & feparamml, 2

6.12.

lendore

*Ifaiz

dicit Dominus; & nnmundum rie tetlgerltls :

52.11.

ellentu

—

1:8 Et:

ia

t pro-

II Qs nofhr um Patet ad vor. , Scx-

* Laci ad tenebrat.) Lucem vocat 5-

l, quæ

licet ad loquendum libere vobifcum,

deles; tenebras, infideles.

]fos ,

& plene. vos inftituendos ; quafi di-

cat: Non poflum filere, & vos pro

"IS. 44 Belia) Cum dlabolo, &

falute veftra non commonefacere.

ejus. affeclis.

] GBH'

.Cor nofirum dilatatum eff.) Amoris

Pars.) Partxmpatxo commumcatw.

COel-

i5 E

calore incenfum ; quafi dicat, vos ve-

16. Temple Des.) lta vocat fïdeles,

hementer amo.

qux funt templum Spiritus fanüi.

4

tamen

12 Non ;znguj?mmmz in nobis. ) Spa-

— Cun uio/zs) Et eorum cultoribus.

tiofe in corde meo habitatis, latiflinia

Sicet dicir Deus) Levit. 26. 12.

labalitabo im ilis. ) Per O'Bdftldm

1 q!ïæ

05 cordis charitate comple&or.

Ambulabo in e::.) Adero ilis pre-

te5,

Sed angufltamini im cordibus vefiris))

fens.

C0f«

Id eft, precordia veftra angufta funt,

ut parum in eis loci hæbe am; qui

ET.

Exite dc medio eorum. ) Sum—

dicat: In amore, & benevolenm mihi

isqt

ptum eft hoc teftimonium ex caplte

non refpondetis.

52. II.

faie, u

bi Propheta jubet fi-

ol

deles exire e Babylone , ut aliqui. vo-

I2. Eandem autem. babentes remune-

lunt; vel, utalii, ex Jerufdläm, per

yationem-) ld eft , parem amqrem re-

'itum - Vafnnda, & ab infidelium

)prer

pendentes mihi.

E

confortio cavere, qmbus xmmmeret

Dilatamini E€ wvos.) Cor, & chau-

exitiutn.

tent

tatem veftram dilatate.

- Er iumundum non tettgerltz.r ) Qua

Ji-

I4. Jugum ducere-) Pïrtlcnpatlonem, — metaphora idem fignificatur, nimirum

n*

& commercium habere.

cavendum ab infidelium confuecudlne,

lo

aftitia eum iniquitate.) Juftis cum — qui peccatis præfertlm infidelitatis in-

mlquls, fidelibus cum mfidellbas.

quman funt.

2

x

*s

z

Y*

i

-

* EP[STOLE II B. PAULI AD CORIN"i HIOS

erem

18 Ft ego remplam Vos : * & ero vobis in patrem. & vos

gN

habmt

31- 9 erm:. mihi in hhos & filias, dicit Dommus ommpoLens. ;

-

x

7

ris pui

m

CAPUT VII

)

6. $

adven

O endit Apdïolus, quanto amore Cormtlazas pro/äquatur ä'sP qucm-

&i

tum de corretia ipforum «vita in. magnis [uis tribulationibus gau-

tione,

— àdium acceperit , quanmmfve bonum pepererit. triflitia, quam

fideri

-

X

ut ma

.ex Jua ceperant: epifTola..

E

As ergo habentes promiffiones, chariff imi, mundemus

H

tet:à

nos ab omni 1nqu1namento carnis, & fpmtus, perücæn-

Vo$ Q

tes íanGtificationem in timore Dei .

)

2. Capite nos.

"Neminem læfimus nemlnem corruplmus,

trita

neminem Circu : venimus.

Deur

Non ad Condemnationem veftram dico: præd1x1mus enim,

Curceesum

quod in cordibu: noürxs eftis, ad commorlendum, & ad con-

vivendum.

óupe

tione g

4. Multa mihi fiducia eft apud 'VO$, multa mihi glonatlo pro

vcbls., repletus fum confolatione; fuperabundo gaudlo in omnl

bus, (

afferur

tnb ulatlone noüra.,

bis p

E Nam

tritri

Ig. Ego recipiam vos.) De medlo

ut plus emungeremus , quam par. effet

nos habere.

fra)

infidelium exeuntes , nec pacmr eife

fio,

defolatos..

Non :ad condemnatmmm vefmm

r!zco) Quafi damnem, culpem & ar-

b

I. HAS lmä

entes promi(frones.) Nlml-

geü

Chriftianos fore templa

guam vos talia de me fufpicari.

lu

Dei, g;usque filios,.& filias, &c.

Pradizimus. ) Supra dmmus, jam

diximus.

t0ftu

Mundemns o5.) Per poxn tentiam.

»

qn cordibus , moftrss e/z*'ts, 6/5,) lta

VMb omnut inguinamenio caynis, & fe;-

TN9

rzm:) Ab omnibus peccatis tam car-

vos amo , ut vobifcum, & pro vobqs

nalibus , qualis «ft

ula , ebrietas,

mori, & vivere paratus fim.

tjus

L

luxuria , quam fpiritualibus, qualis.eft

m Maita mihi frducia eff apud vos)

tiànt

fupétrbia , r2 ;, ambitio , invidia.

|ta bene de vobis.fentio , ut cum:

Per/ïczmte.r /anffrfcatzon a.) Profï-

Tagna fiducia, & fermopls llbertdte

clentes in fant&titate. .

vobifcum agam.

li )

d tipore Des.) Per Dei timorem.

n

Malta miht g. /Orfaufi0 pro 'vobt: ) De

2. Cayite n25.) Sinite, ut locum apud

vobis; Multum, àc fepe apud 1lios

y

vOS. inveniamus ; ample&lmmx nos

de, vobis glorior, predicans obedien-

. Vifceribus chamatls z

tiam veftram erga me Apofï:olum, &

&

Neminem cor) upim.:s.) Aut malo exem-

patrem '"veftrum.

f

dliu

plo, aut mala doctrina.

Repletus. m - canfa/atiam.) Audlta

di

Neminem circumveaimus.. ) D?FA&O-

veflra: ponitentia, & emendatione ,.

»surrüa*a,usv i decepnnus ; fraudavimus,

0b

quam 'lltus annunciavit mlhl.

X

ER

C, APU T ;111.

177

3

!

Y

y & V05

ts -l;.*Näm & cum veniffemus in Macedoniam, nullam räquie

m

eDS,

habuit caro noftra, :ed omnem tribulationem paíli fumus : fo-

4

ris pugna , intus timores.

*

»-

.

6. Sed

qui cofi

[olatuür h

/.

les, "'c'onfoxlfä,tu'"sj eft nos Deus in

- adventu Titi.

umi

1

P*quztm

7. Non folum autem in adven

tu'ejus', fed etiathl,'i-n confola-

71 &il

;

2

s

tione, qua coníolatus eft in vobis, referens nobis veftrum de-

[ua

fiderium , vei:irum fi

*

N

etüm, vgüram cemulationem pro me, ita

^ut magis gauderem.

.

. $. Quoniam etfi contri

ftavi vos in epiftola, non me poeni-

1äemus

tet : & fi poeniteret, videns qqod epiftola illa (etfi ad horàm)

Ticien-

. vos contriflavit.

9. Nunc gaud

eo, non quid colntriüati eftis : fed quia con-

"musJ

triftati eftis ad poenitentiam. . Contriftati enim eftis fecundum

Diff,

-Deum-?--ut in nullo fdetrimänt'um patiaminik ex nobis.

DÀ

] con-

-

-

| 10.*Qiíae

: Superaätmda gendio im ommi triä?d?-

contra peccatores, ac prafertim con-

0 þro

tiont noffra.) in omnibus afllictioni-

tra inc-e&qofum illum tornicarium.

omal

bus, & preifuris, que mihi triftitiam

La ut magis gazderem.) Majus gau-

" afferunt , tam exuberanti gaudio a vo-

dium ex auditis perciperem , quam

Nm

triftitiam extinxerit. -

bis profecto pertufus fum , ut omnem

fuillet dolor, quem fenferam ex eo,

quod vos mea epiftola contriftaffem.

r ea

5:^ Nullam requiem babutt caro zo-

Jfra.) Nulla requies fuit corpori no-

((8. Nen me penitet.) Guia ut mu-

ftró, tam multa mala nos invaferunt.

neri meo fatisfacerem , ita ad vos

efram

Forss pogne.

) (.Ilup hoftibus Evan-

H

fcripfi.

;

gelii.

44 horam.) Ad

' brove tempus.

"

-

detus ftizmores.

Novarum- pe:fecu-

Vos cont;sflava:.) Eft ellipüg , fup-

;j

tiofium:

N

plendum enim eft, tamen ptofuit vo-

6. lp advenztu Ti:s.) Qm Corintho

bis, vosque commovit ad agendam

| Ita

vobis

reverfus leta de vobis nuntiavit.

-

peenitentiam!, quz vobis jugem con-

(

Noa. folum- autem i2 adventu

Ícientig pacem , & latitiam conci-

ejus.) Veftram corrett

Jiavit.

tiantis.

E

í

ionemk annun-

-

1/5.)

-.9. Sed

777 ca)zt;;i/fati effis a4 P'æm';

cum

Co»folatione, qu

4 cmþl&m ef i2 vo-

N

£entiam.)

on-gaudeo de triftitia ve-

frg»ate

&i:.) Quam accepit a vobis. Græctlm

enim maesx)94 , paffivum eft.

ftra, fed de fructu triftitiz, qui eft po-

nitentia, feu correctio veftra.

De

V. ftrum defiderium.) Emmendationis.

»

QIEOS

..,*Vefrum fle;um, &c. ) Pænicexxþiam-,

- Costriffati effis fecundum Deum, UZ')

]efie

dolorem pro peccatis,

Propter Deum offenfum.

[

Ut in nule derimentuwm patiamini

Vc ram amuíationem pro me. ) Stu-

dium veftrum erga me, & zelum tuen-

im vobis.) Ut non modo nullum epi-

dita

di me, & Apoftolatum meum contra

.Itola noftra detrimentum , fed ingens?

obtrectatores, . Vel zelum intelligit

nev ,

potius cplnxþodum vobis attulerit.

4 Bibl. cum Gom. Menoch. Tom. l('ll[.

L

-

-

ss

/

.

| .AEPIST(-)LlEJI*'I.L B. PA

178

ULI AD CORI

f

NTHIOS

5

*1Pet.

ro.* Quze enim fecundum Deum triftitia eft, 'pæ-nitedtiam'-' |

2-19..

aytem n

in falutem ftabilem

S

-operatüf - fæcuii autem ,tri&itia:inortgm

Titt, qu

operatur.

s

Ir. Ec

4

ce enimïho/c ipfum, fecundum Dïäüm contïifcar'i 'Vo-s,- ,

coniu

u

quantam in vobis operatur folicitudinem : fed defenfionem 5-

& giori

fed indignationem, fed timorem, fed defiderium, fed semula--

tionem , fed vindictam. In o

15.!

z

mnibus exhiþui&is VOS, ipco-nta—

tis om

minatos effe negotio.

^

tremort

12. Tgitur, etfi fcripfi vo

bis, non pfo'pter' eum, qüi fäc—itvi'n-g

16 6

juriam , nec propter eum , qui patfus eft : fed ad-manifettan-

ls.

.dam folicitudinem noftram, quam 'habemu;; pro vob

p*

"

13. Co:*äm*

Ht

; Io Pæ;zit;c;z(iam, £2 [alutem flabilem.)

viffe, quod immane fd&ivnus inceftuofi ..

ptrávoiay. &ig G'evruela» dperapéMNo TO.

illius diffimulafient , & excufaftent.-

p'rompt«

penitentiam , mom penitentem , vel,

I»dignationem.) Contra feipfos, quod.

Cril

zoz penuitendam , in. falstem operatut ,

ita fe gefferint, ut ab Apoftolo fue-

quod idem 'eft., .quod dixit vulgatus

rint reprehenfi,

- Mel

indignatio-

r

nem contra incefítuo

interpres,, lesitentiam flaiilem , quem

carat.

t

:

fum , qm pec-—

enim non ponitet, is in propofito fta-

,

biliseft. Quod fi vocem aueraueN;-

Z 'Timarä]m..) .Det.

TÓ,, Jungamus cum e«raeíay, dice-

Defrderi m. ) Deo, fatisfaciendi , &

mus eam eífe falutem . A'uerapeNgrov,

vite in pofterum melius tranfigendz,

j^ Nl

cujus neminem p«onitet, fed potius

JAExaulationem.) Mide dicta n. Vr

mirum quantum.

P'i:zdl'c'iarii, wWes ) "Contra fcfnicá-

€confecutum.

gaudet fe illgm effe

*

rium violatorem diving legis, & con-

- Seculi autem trijiit;ia.')v 'Cum fcilicet

tra feipfos, nam pe£ ponitentiam pre-

quis dolet non. propter. Deum often-

terita peccata fua in fe ipfis ulti funt.

€« con

In omniéus- exbibulflis vos tmcontamít-

-- eami

fum ,.fed ex amiffione, vel impedita

perceptione eorum , quz quis carna-

natos, effe negotío. ) Syrus : offendiflis ,

$:

liter ,

&

qued puri fuis im illo negotio , id eft,

- dinem

optavit.

. fecundum fæäuli defideria

a fornicarii pecc ito-4lieni, & immu-

ritate

bar c

Mortem ,þfcf-gtigr. ) Mcrtem eter-

nes ; licet enim id initio punire ne-

fiam.

glexeritis ; jam tamen eim negligen-

Ide,

II. Hoec :"'];/'üm', «, CORf

tiam purgaítis, peccatum illud vin-

r'iþ*'ari.) ,f»Hæc

dicando, & de veftra ne

accePï

Aw

ipfa criftitia,

i

-

.

gliigenci;a pe-

« Solhicttudinem.

) Placandi Dei, & ea

nitentiam agendo.;

E

4 T

diligenter curandi , que 'ad falutem

j92. Non propter eum , qut

fecit dn-

gudi

jeriam. ) Non fcripfi tantum , ut. ei

Titus

pértinent.-

;

:

&ed. defenfionem.) $ed, ponitur pro

4

confulerem, qui fecit injuriam ; fcili-

COrte

3720.

cet fornicario.

P

H

Defenffonem-) äonocy:'&cy , exenfatso-

Nec propter esm, qui

paffas eff.^ .?ögc'

X

nem , refutationem objetla. crimtus , li-

ut parentis injuriam perfequerer.

Tnan

ificat Corinthios Paulum contra

Sed ad manifeflandam [ollicstudinem

V.

PTPfeudoapoftolos obtre&atores defen-

noffram. ) Sed ut oftenderem follicitu-

ine

dinem, quam pro communi Eccle-

j

dille, vel, quod verifimilius puto,

CUt

Corinthios fuam negligentiam agno-

fie v€üræ falute gero , ut )(fcilicec fgb

Z

CAPU TT VII. & VIII.

/9

fentam

13 Coram Deo : ideo: confolati fumus.:

In confolatione.

Qhortem

autem noftra abundantius magis gavifi fumus fuper gaudlo

Titi, quia refé&us eft (piritus ejus ab omnibus vobpis. -

14. Et fi quid apud illum de vobi: gloriatus fum ; non fum

AT V0S,

mem x

confufus: fed ficut omnia vobis in veritate locui fumus

ita

æmula«

& gloriatio noftra, quee fuit ad Titum , veritas fa€ta eft,

0 Conta-

15. Et vifcera ejus abundantius in vobis fünt: : remini(cen-

tis omnium veftrum. obedlenuam, quomodo cum tlmore &

CCIt 1

tremore excepiftis illum. «

Ife(lan-

.X6. Gaudeo, qüod in ommbus confido in Vobls.

u^

Coram

CAPUT VIIL

nc

vefhnoft

Hortamr e05: ad eleemojynam pa*uþerzbus qui g'erofolymis agebanz,

al'ent

prompto animo tribuendam , tum Macedouum commendatione , tum

os, quod

€rifii exemplo ; admonem ut qued jam dudum f acere propojïze-

9lo fue-

wnano.

rant , id uunt pro cujusque facultate praflent : & mini /h*os

N

m pe

collaudat , quos ad eam mittit:

collzgendam

*

Vi

(Tendæu

Otam autem facimus vobis, f"ratres granam Dex, qua .

data eft in Ecclefis Macedomæ.

7/

Till(d-

2. Qu—od in multo experimento trlbulatloms, abundantia:

C0f«

p

gaudii

n prg

ea comine. hoc- feandajum, & pubh-

Abundantius im volis funt-) M agis.

funt.

edm infamiam: depellerém-

jam ia vos propendet, quam antea:

Ial

ldlflf [

« Coram Deo.). S:rrmfïcat folicitu-

Cum timorey €f tremore.) Cum reve-

d€1

dmem fuam £uiífe. fincemm & ex. cha-

ventia., G- metuentes ne quid: in VOblS

ritate prote&am, qualem velit pro-

eífet , quod illam. oifendexet

Iu«

bari coramr Deo jadice.

16 Ganudeo quod im amna&us canfdo'

e f«

2* vobis, ET..

Gaudeo: me tantum

1gen

Ideo confotati fum.;s ? Confolatxonem

»:

vtl

accepimus:

fiducie inveniife apud vos, ut abfque

Aiwsdantius g4'wf £ fumus j);þer gan-

periculo offenfionis poffim libere vo«

d

bifeurh agére, monendo,zcoyrlplendo,

ä

dio Titi. ) Uberius gdv:fï fümus , ob

d

auditm. -T it& quod zecreatus fit fpl-

mcrepando, atque etiam petendo. q;ud.-

r d

zitus- illius ab oómnibus, vobas, veftra

piam a vobis.;

correctione, fletw, & zelo.-

Ratiam Dei, Cfc. ) Pauentmm

(cille

L (r

liberalitatem , mifericordiam ,

I4« ! onbis. y Vos faudans-

NeC

No» fum confuus, &c.). "Vanquami

*

quam: Beus dedit Chrr&mms Nïdcc.

.

inaniter , &: faifo glonams

dcmæ

ifem

eritas [ada eff.) Compertum eft

U Quoa' m owulto e":epfrfmenfa ^.

Cum in varis tubul ationibus: qufi

ILU

me ipfiffimam veritatem de vobis lo-

de«

cutum elífe.

e::penmentb pr obarentür, erant i mae

ib

15. Vifera gm.) Afïe&us e;usæ

gno gaudio, eoque abundabant,

-

1

[

/-"'

180

EPISTOLJE iI. B. PAUL! AD CORINTHIOS

gaudn ipforum fuit; & altliïïma paupertas eorum abundav:t in

$Xo

L

etiam VC

*

divitias iïmpncmatls eorum:

.3. Quia fecundum virtutem teihmomum 11113 reddo & fu-

.3c

pra virtutem voluntarii fuerunt,

Pïopïeï

VOS du

4. Cum multa exhortatione obfecrantes nos gratlam &

10

communicationem minifterii, quod fit in San&os.-

2on fo

s. Et non ficut fperavimus, fed femetipfos dederünt prl-

Il

mum Domino, deinde nobis per voluntatem Dei ;

kts el

6. Ita ut rogaremus Titum, ut

emadmodum coeplt, ita &

perficxat in vobis etiam gratiam i

ia

am.

habcti

D

7. Sed ficut in omnibus abundatis fide, & fermone, &

- fcientia, & omni folicitudine, infuper & charltate vePcra in

bet, :

nos, ut & in hac grana abundet.s.

9 Non

l æeö &

-—

Er 41;:[ "a. ) 5$ xard Ba9s, id eR

g. Et mozn /' cut j?eravtmus.) Scllxce!:,

Qhuti

profundiffima , & quafi ad fundum

fecerunt , multo amplius dederunt ,

ufque -exhaufta paupertas.

quam fperayeramus : fua l&rgzta.te fEem

qUO fiQ

"bundavit .£n d:wt:a: ffmplicitatis

noftram fuperaverunt.

h i

opiam, & abundantiam

tagem. ) In c

Deinde uobis, £fc. ) Parati facere,

grana

bemgnltdtls ,

&

eleemofynæ eorum ?

& dare , quidquid voluniïermu1

]atis,

* Macedones copiofiffime , & benignif-

Per vo'untatem Dei , 6c.) Deo illis

$. 1

- fime fua largiti funt, cum effent pau-

u

hanc mentem mfplrante ,*ut libera-

tam

peres.

les effent cum pauperlbufæ Jerofoly—

Ssoupicitztis eorum.) Snmphcntas hic

mitanis.

perib

fïrrmfïcac candidam, hberalem, & a!a-

6. kaut rogaremus Titum, &c.) Ro-

Hj

avimus Dtum, ut ficut nos in Ma-*

Vi

crem eiargændl voluntatem. -

9- Seteundum virmtem, & c. ) Qecun-

cedoma, ita ipfe colligeret Corinthi

vtt4l

dum vires, & opes fuas.

eleemofynas. ' Stimulat exemplo Ma-.

Tam.

Tefiimonium illis reddo. ) Ut ego te-

cedonum Corinthios, ut largi fint in

ftis fu.

conmbuendo

qo

Volentarii fuerunt,) Non rogati ,

Perficiat 2m "vobis grattam zfam )

&

non provocati, fponte , & ultro tam

Ne-vos quid . minus Macedonibus

liberales fuerunt, ut fupra vires facul-

habeatis, promoveat,

perficiat in

tates contribuerent.

[

vobis gratmm donum ,

& ftudium

con

"s Exbartat:am) Inftantia, & pre-

hoc liberalitatis in pauperes.

L

cibus.

Et fermone:) Hoc eft, d 'cendi

ten

Ob[ecrantes nos. ) Ut oblata acci-

f

facultace, fivei mterEretanone feimo-

peremus

nis, five, ut ait Anfelmus, facultate

fne

Grat£am.) Gracmta dona

lmguarum five denique fermone fa-

Er commmurnicationem mtm/leru, & cx)

pientis.

V

Ea, quz ipfi miniftrabant ,. & dona-

« Et. fesentia. ) Cogmtlone dlvmorum

)

bant, bona fua cum paupenbus com-

my&erlol um.

d

municantes.

Sollicitudine-). a*mäv , di hgentm &

B

In [antlos,) Ad fublevandam i ino-

el

follicitadine, quam habebaht pro fa- -

.

- piam pauperum ]ærofolymltanorum.

lyte tratrum.

-

m

*

——

i

IO1

CAP UT VL

:

*

Vavit in

ïmþera'ns,dic;o : fed per aliorum folicitud

ïnedi,

mprobans.

etiam veftrae charitatis ingenium bonum co

.. 9. Scitis enim gra

:

tiam Domini noftri Jefu.

Chrifti , quoniam

» &fu.

propter vos egenus

fa&tus eít, cum effet dives, ut illius iopia

*

:ia&;, &

vos divites effetis.

10. Et confilium in hoc do,

hoc enim: vobis iitille eft, qui.

non folum facere, íed & velle coepiftis ab anno priore :

s

in pri-

?

7

I

t. Nunc vero & fa&o perficite: ut quemadmodum prom-

ptüs eft animus volun

s

tatis ? ita üF & perficiendi ex eq,/cjuqd

j rta &

:

habctis:

12. Si enim vol

untfaS, prothpta efít: fecundum id quod ha—

ne, &

bet , accepta eft, non fecundum id ,

quod non habet.

ïjtra n

13. Non enim ut aliis fit remiffio,

)

vobis aütem v',trib'ullgtio.,-

$. Noh

—— —à

d ex aequalitate.

——

23

[. m

Scilic&r "

Ut illius paüpertafä in trempoxralnibus.f.;

derünt ,

Cha;itate veftra in nos. ) Am(;m*.,

vos efficeremini divites in fpiritua-

ife fpem

uo nos complectimini.

In bac gratia abundetis. )

. In .;hac'(

libus; quafi dicat: Ergo & vos Co-

rinthii eleemofynis veftris pauperes

facere;

gratia eleemofynas *larg-ï'en(»ïi excel-

&

.

ditate.

Jatis.

c re.

?

"

- 9. Per aliorum f llicitudinem.?) Scili-

1o. Ip bec.) In ha

libera-

cet per exemplum Macedonum , qui

Hoc. enim. utile eftl wobis. ): Multa

enim bona fpiritualia vobis conciliat

jofoly-

tam - folliciti fuerunt fubvenire pau-

peribus.

hegc largitio temporalis.

cFefira

haritaris ingemiwm Lonum.)

:-$ed velle^) Sed prompto, & liberali

) -

cio» , Vefere cha-

animo dare, quod

| Ma-

jueripag d«yaumqg «yvi

Veram ,. fince-

-dum ipfa largitione.

pluris eft f;zci?n-

yrinthi

ritatis figceritatem.

Mi-

ram, & minime fucatam char'itar.gm,

SIf Per/ïcite.) Quod Cæpiüis.

|

nt il

o qoyoía» deyumu-

Ut quemadmodum promptus eft eni-

Comprobans.)

mus volunmtatir ) ld eft, ut quem-

Soxipat r , e'xplo,raþns,

um )

& probans.

E

.

admodum ineft nobis prompcitudo

volendi.

Qibus

. Gra:iiam Domtnt

zofiri fefu h-

f£i-) Beneficium , quod gratuito nobis

Ita fft &5 pe

;fciendi.) Alacritas.

at in

- contulit Chriftus.

Ex eo , q«od babetis.) ld eft,

dium

r/evrum

cultate veftra & opibus.

p

l

s

Egenus fatius eff.^ lndigens

od

'endi

|

-temporalium., fcilicet in natura áf-

I2. 4ccejta eff nom fecundum id, qu

-fumpta. In Graco eft, émreyevot,

son babet.) ld eft, accepta eft, nec

imo«

mendicus fatlus eff.

illius- meritum ex eo menfaratur, quod

Jtate

w

Cum dives e[fet. ) Intellige'in di-

non habet, quafi non poffit mereri ,

e'fa-

vina natura.

j

n Greco eft, mAscioc

fi non habeat, & illud de fa&o det;

Q», dives exiflens : neque d'ves effe

fed poteft etiam ,. fi non det multum,

Tyfii

fed promptre, & ma

defiit, quando pauper factus eft, quia

tum mereri.

gna cheiriCafe lnul-

&

non deftit effe Deus, quando fi&us

:

T:

eft homo.

I

Non entm ut Aliis fft remiffo ,

I

vo

Ut; tflh'ftr inopia

*

. divites ej&r;s. )

Vobis autem tribulatio.) . Q:uafi dicat ,

Lt

D)

*.

*X xïsz

EP/STOLEE l. ä.fPAAULf AD CORINTHIOS

.. 34 Tn praefenti tempore veftra abundantia illorum i-n'cf-pfäm

]

füppleat: ut & illorum abundantia -veftrze inop

mentum ut fiat zequalitas, ficut fcriptum eft: ..

ioe ü;;— fupple-

' dine,"t

p

15. * Qui multum,

M...AL.—'*.J:A,..:L—

coram

; 16-.&8, minoravit. -

&

xnorivab'un-davi-t':,/ & qui modicqm[? áon

p

16. Gratias. autä.m' Deo

À qm dedit egmäehæ folicitud

5i

i

oO bwir

pro vobis in'corde Titi,

p

liciti

v Bs C

X

j

uoniam exhortationem quidem füfcepit : fed cum fo-

licitior effet, füa voluntate profe&us eft ad. vos.

18. Mifimus etiam cum illo fratrem

»

.

"üvaegfllj

noftrum, cqjïgs' laus eft.

M

in Evangelio per oinnes Ecclefias:

Z

*

19. Non folum autem, fed & ordinatus eft ab Ecclefiis co-.

gloria

mes peregrinationis noftrae, in hanc gratiam, quze miniftrata

r./

"

loriam, & deftinatam voluntatem noítram:z"

"m

a nobls ?*d ngini g

Á

ordin:

.Cumm

"»

n

r

i zo: ])e-4 /

-Dante

effent

nom impero, ut tantam eä&e:nofylïam;

colant, üt qui abundant opibus, eg&n- :

Y

. detis, qua pauperes laute vivant, vos

tibus tribuant , & ita illos in. vitz .

mlis,

aütem- neceífitatem fubeatis.

nueceffariis"fibi equent, ut nemo fu-

v5 Sed ex aquaiitate. ) Ut fciïl,ilclet, utri-

peiflua hábeat , ne:

Tüimi

ftituatur.

i

no necefïä/xiig de-

hoc :

que ab extremis recedatis, ut fcilicet

D

firan:

X«

vos detis fiperflua,

pa:uperibus autem.

-6. . Eandesr "fallïcïtu/din-e;m - ) i Ilde.mf

non defint necetfaria.

w

ftudium excitandi-vos ad beneficen-.

!0 d

i14. Et Merum abundantta, €c.) Bo-

degtti

tiaín in pauperes, quo ego Macedo-

E

.morum fpiritualium, fit fipplementum.

nes excitavi.

Hoc

inopix veftre fpiritualis, ita ut femi-

17. Exbor:artionenr I?äþ*eþit'.-) Munus -

netis remp

exhortandi vos ad. eleemofynam,

*

— ded

oralia , m'-etatisr( fpiiitualia ,

p

& sxtern«..

Sed cum f"llicitio- effet. . Id eft,-

Yal 1

Ut frat qualitas.

) Ut fcilicet utrique

fponte fua incitatus ad promovendum-

1

veftrum dent id, quo abundant, &

hoc heg

J

ptim

L

ot.um colliggndarum el.efcmo-

Tiur

recipiant id , quo' carent.

£

*

fyn arum..

Inus

Séent - fer

D EL þä.) Exod..16. 19.:

5ua voluntate. ) dugalänsr;og ; fponte.

" ij,u'x;;i LXX.

fua , me non mulum jubente, aut'

ptio

15- 9s£ mulium. ) Scilicet manna

yi

A

roga nte;.

Wum

collegit.

19. Cujtus Leus eff in, Evangelio.) Sci-

Qui mulsum , non abundavis. y Qui

licet. predicando. Baronius putat Si-

larg

multum manáüc colä*legi", non pro-

tür

lat intelligi. D. Hieronymus, Lu-

/

«l

pterea ceteris pfus habuit.

cam Evangeliftam ;

Jllfïinianxjg; Bar-

^

Et 22 modjtcim , mon minard'vit.)-/Ef-

nabam Apoftolum. -

qui modicunr ejusdem collegerat, nom

IQ. Noz [olum antézn ) Sc

D

Micer l'a*u;v'

D

rat

müinus ha'ndt eo , qui plus colege-

dem habet in Evangelio.

Wi

Vide Exod. r5. rg. Ex hac

Ordtmatus eff ) veiporoy

»9sic, id eff,.*

mannz hiftozia fic

armumentatur Apo-

impofitione manuum initiatus.-

Ua

ftolas. - D'eus £qalem omnibus men-

4b Eceleffzss ) IN

on quod Paulus,

)

ü)—ïz'æm dabat manna ; ergo' par eft , ut

&fLuc,æs» d fíve- Sil

as, aut Barnabas

etiung w.Chri*H:f'anï xya.rit-a»t:e'm. quandam

a maüldtudine manuum- impofitione

*

À

.

;

Y

d-

M

d

193

Pa r Vm

"n'oþizm

0. Devritz,mt'äs hoc, ne quis.mos vituperet in hac X.pï.c»a—'—/x:aät'—u-/

fupple

.

. dine, quae miniftratur a nobis (1).

:

21.* Providemus enim b

f

lum 'cþiamD eo, fed etia

m *Rom

Coram hominibus.

:

ona non 0

"

7 mn "

223. Mifimus autem cum illis & £

-fati*em ïn-o&rüän, quem pro-

i

ldinþl?

bavimus in multis fzepe folicitum effe : nunc .autem mu'*l.to' fo-

licitiorem, confidentia multa in vos,

um fo

23. Sive pro Tito, qui eft focius meu

s, & in vos ádjutor,

five fratres noftri, Apoftoli Ecclefiarum, gloria Chrifti..-

ætäs ä&

- 24. Oftenfionem ergo; quse eft charitatis veftree, & nofirze.

E

" (o-

m Eccl:efigrum.

at

gloriæ pro Vebixs,xir.l illos oftendite in facie

Tatr

P.

E

CAP»UI

.'I) In

E;tf;t. Sixt. ;äfditur : ad Domini Gloriam.

*

Y

T3m:

1

*

. De-

ordinati fint, fed quod tota appro« Epiftola cap. 16

.12. äd'eos aliquando ;

bante multitudine alepitimis iminiftris

profecturum fcripferat ; res tamen e&'

effent initiati.

S

s

incerta.

ï eg;el].

la banc gratiam , qua miniflratur 4

Sollicitum efe.j

Dllligäntetn,

t vitg

zobis.) 1n Greco eít: o3» T$ X

- Confidentia mulrts 1 "was.) Q uafi (!ï-

) f

vabrQ. emm bae graria ; quafi dicat,

cat, confidens multum , & fperans,

; de-

hoc adje&o onere coliigendi, mini-

illos, ut par eff, a vobis .'h01aeüe ,&

firandique has eleemofynas.

Ve]. ad

amianter exc'piendos. .

-

[lem

-

23. Srve pro Tito.) 1d

:

e&,,.db amorem

ï&en.

hoc gratuitum minifteiium coliigendi

*

-& reverentiam 'Titi.

ele'emofynas.

L

edo-

E

t deffihatam -voluntatem. nofiram.?)

So.£u$ mens. ) In ne

gxotïo?fædic;atkio-

Hoc eít, ad alacritatem animi noflii

nis Evancelii.

dN -

Er in vas adjuto».) Co

Operator ineus

declarandam, in hoc tam pio Dei, &

j

ra.

»

pauperum obfequio: In Graco eft,

in promovenda falute ve

dt,

xai v eoSvpuix) bp.Qy , €f veffram prom-

Sive fratres nofirs.) Pro, ffve propter

lum

ptitzudinem , quafi dicat, hoc miniite-

fratres noflros , ponitar enim. nomit

inox

rium colligendi eleemofynas fufcepi-

Ü

nativus pro accufativo , ut ferifas fit ,

fnus,ut vos ad illas ero

partim propter fratres cum Tito mif-

nte

ptiores redderemus.

"ganflas prom-«

fos, qui funt A)ïof'c*oli Ecclefiarum ,

atb

ituin ipfum, confido

QO. Nequis nos wiruperez.) Mifi Ti-

partim propter

tum, &-Lucam ad eleemofynas tam

uod illes digne, ut par eft, fufcipietis.

argas colligendas , ne quis fufpice-

" Gleri« Chrif:. . Qui fcilicet Apo-

Si

tur eas me mihi ad privatos ufus

^ftoli , funt Chrifüi gloria ; illam egiin

ü-

colligere.

*

procurant & promovent.

I:u

Pienttz

dige.) &dpórqTH abündantia,

24- Offezffonem ergo, 7?!:':]? charita-

exuberantia , Ícilicet nummorum,

ts vefre.) Quafi dicat, charitatem

oftendite in(igneim in "l'itum, & fo-

l.

oIg. Providemus enim bena.) Cura-

mus, ut bene & honeite agamus, non

cios, fcilicet eam , qu& decet vos, &

;

tantum coram Deo , fed etiam coram - veftram liberalem charitatem.

Et noffra gloria pro vobis. ) Cuualem

hominibus , ita ut locus oblocutio-

Apibus non relinquatur.

* decet gloriationem noftram de vobis.

22. Fratrem noffrum.) Aliqui putant

Infaciem Ecclefizrmm.) In confpectu

Apollo intelligere , quem Juperiori aniulm Egi;lefiarum.

: 184 ^ EI;I,'STQLJE I B. P*AULi AD CORINTHIQS'X' :

p

.U

^UCAPUT IX

tla)aut

8,1

Pröjääüitur boriändo* ad eläemr)fgrnam prompte , &? abundkätei, tri-

ob

n

buendam ; admonens ne ex boc inopiam metuant: fed divina.

te5,

ti2 ; variosque recenfet illius

. fidant providen

-

Tlee-» :

9.5

RPE

'm()fynæ fructus.

€yus f

Io

Am ;d'e rrfinifterio, quod fit in fan&tos, ;äïx? aB-u-ndantil gft

mand

/( x' : -/ I.

^^ mihi fcribefe vobis.

;

aue

2.

Scio enim promptum animum veftrum: pro 'qüo -*de' vobis

ä

II.

glorior apud Macedones. Quoniam, & Achaja parata eft ab

p nem

anno pra&terito, & veftra aemulatio provocavit plurimos.

3. Mifimus autem fratres: ut ne quod gloriamur de vobis,

*

evacuetur in hac parte, ut (quemadmodum dixi ? parati fitis:

Yan

.4. Ne cum venerint Macedones mecum, & invenerint vos

fefere;

t

imparat

b

"

s erubeícamus nos (ut non dicamus vos) in hac fub-

pe t

De

-$. Neceffariu

m ergo exiftimavi rogare fratres,ut præireniaüt

tem ,

ad vos, & praeparent reproiniffam benedi&tionem hanc para-

tur

;

tam effe, fic quafi benedictionem , non tamquam avaitiam.

/6. Hoc autem dico: Qui pàrce feminat, parce, & metet, &

tb

& metet.

Pt

tüm.

qui feminaït inAbenedXi&ipnibus, de bþene-f:li&iondibus,

43

x

7. Unus-

te, (

necd

ID

E minifferto :]yodff in fan'(fl?s, )

negotio.

- du hac felfeantia.) In haä-re, in hoc-

;

2

hY

De miniftratione eleemofyna-

Tus «

rum in fideles Jerofolymitanos.

S. Frarres.) litum, & aliosr-c:luiois',

Ex abundast: efl. ) Super

fluum eft. -

de quibus n.5. -

v

dant

- Praveniont ad vwos.

) lPræv eniant me-

Á

9. /Pr'amjwum AUDIPA CH *vc:/?rzgm. Ad .

4

Ieve

^contribuendam eleemofynam.

um, & Macedonum advertum ad vos. :

-

2 f

G/lorior abud Macedonts.

4

2p De pron.-.-—

Benedidionem. ) Eleemofynam.

pta liberalitate veftra.

.

$16 quafr bencdicionem. ) Ut videa-

eff. ) Elee-

Qu

Quoniath & Achaia barata.

tur, & fit fpontanea , & liberalis be-

mofynas dare; ut vos datis.

neficentia.

fus

Veffra emulatio.) Lelus mifericordiz

Non tanquam avaritiam ) Non au-

veltrz multos excitat ad imitationem.

tem tanquam quid avaro quafi per vim -

ber

W

3

fratres,) litum, & alios duos. extortum, quod vile, & modicum effe

.

boi

Ur. ne quod . glort

amnur, 6c.) Ne fci-

folet. ltalice diceremus : cbeqzel che

la

licet falfa appareat gloriatio mea, fi

dáre, mon /iæ um« mieria, una fporce- ..

parci fitis largitores, aut fuo tempore

Yi4. ..

&9t

-6. Hoc autem dico. j Quafi.

dicat :

eleemofynam paratam non habeatis..

110

Parati fttis. ) - n adventu.c.meum.

oc eft quod volo - dicere, aut

4

quod—

zHt

Ne eum venerint Macedone:s.) /Apud volo vos fcire.

quos tam 1m:

Qui rarce leminar.) Qui zmgnfï:ä, &

D

4g'niücex de vobis gloria-

tus**:fum.

z

,minusl l'iþeralic,er largitur.

P WE

C AJP U T N

185

w

: 7 Unugqüisque prout deftinavit in corde fuo, non ex trifti

- Ecclt.

tia , aut ex neceffitate: *hilarem enim datorem diligit Deus. .

m

.. $. Potens eft autem Deus omnem gratiam abundare facer

(

in vobis: ut in omnibus femper omnem fuffi

"

$

cientiam haben- ..

tes, abundetis in omne opus bonum

. Sicut fcriptum eft : * Diíperfit,

dec?it pau.p.erribus—'f juüiþia

Qd

ejus.manet in faeculum fazeculi.

femen feminanti :& panem ad —

Z

10.,Qui autem adminiflrat

manducandum praeftabit, & multiplicabit femen veftrum , &

evc;ï)is

4

augebit incrementa frugum juftitixe veftrae :

eli l.abx

- £1. Ut in omnibus locupletati abundctis in omnem

fimplici-

h3

j

eo. -

b -

: taitem*, quae operatur per .n*ols grfttiarüm aCtionem D

12. Quo-

fitis:

Parce &5 me

tuendum ftatum veftrum , & familie

It V0$

1

f"f-) - Exigaum fftI&üm

"-

y

veftre necefiaria,funt, ita etiam abun-

referet.

«l feminat in

-Läc??dgäiani&u:.) Lar-

detis, ut in pauperes benefici, &li-

; fub

've tribuendo. .

z

berales effe poffitis.

.

.

-7'

d

niant

De benedilionibus &f metet, ) Vbe

num.

( St'cmf fér

prum g

) Pfalm 111

rem , & amplum fructum confeque-

Dari-

. tur.

Dijperfft , 8c.) Hoc e&; more fe-

[

minantis fpargit opes fuas , & diftri-

g. Unusquisque,

3

) Scilicet tantunmi

b

tribuat.

:

buit eas in pauperes.

Prwt,t dq?i—na

vit n cam'efm.) Quan-

guffitia eju:. ) Eleemo

;

fynä àn 'fcfi-

etet,

tuim dàre conftituit in animo fuo, fpon-

pturis non femel appellatur juftitia,

nus-

:

te, &liberaliter , nec e

nim c'uiquenrf

tum quia eft magna pars jüftitiz ge-

- peceffitatem impono.

neralis , tum quia eft difpofitio ad jü-

1hoc.

-

T

Non ex trifiiita. ) Quam parit ava-

ftitiam.

Senfus eft, eleemofyna ejus

non per't , fed permanet & fructificat,

rus animus, & quam. concipiunt qui

-

"

]uo5,

" dant inviti.

quemadmodum femina in terram' jacta

Ant ex neceffitate.

) EX"plidofe, &

überiore iructu fuccrefcunt.

ifee

O. Q autem adminifirat [emen fe-

y0s.

reverentia majorum , quorum preces

z

a fubditis habentur pro imperio.

minaut:.) Qui vobis tribuit faculta-

Hilarem datorem. ) - Eum intelligit,

tem fublevag]di indigen'::iam paupe-

P

ui libenter, & ex animo dat, .

ruim.

s.

1

le;-

bé-

3

9. Peotens ejf antem Deur, &c. ) Sen-

Et panem

4d mmvz.r/ucandzm) pmþ*'aiä;t., 3

fus eft, Deum cum liberalibus efle li-

Non

atietur vobis deefie neceflaria

d

ad vi

à

:

um.

imm

beralem , & eos qui milericordes funt

- Multipiicabit fémen vefirum. ) Bona

in pauperes, abundare omni genere

fie

bonorum , Deo . plura .rependente e-

veftr« temporalia , non folum zterna. -

J

leemofynam facientibus, quam 1

"angebut incsbienta, 6e.) Dabitin-

2

erint.

N

l?ü in

crementum fegeti veftre, quam fenii-

egentes erogav

»

Qmnuem g*

atiam. ) Oine genus bo-

naftis , cum. eleemnofynam dediftis.

,

norum temporalium..

lI.-1e ommibus locupletati.) Divitiis,

d

haäc?te: , 6 )

fcilicet temporalibus & aternis.

Omnem ;'äæfc'ifnttam :

d Aäu'n

d

Ea omnia habentes,que- ad honefte

,

eni$ m emmem f;hplicizjatem. )

-

P

e

BiL. cüm.Com.' Menoch. Tom. Iï]l!»

*.Aal

*

a d

-

"

L

f*v

.

—

196

| EPISTOLAE Il B.IPAULI AD CORINTHIOS -

12. Quoniam minifterium hu

"

-

jus officii non folum 'fupþlel.ï",-i;

ea, quae defunt San&tis, fed eti

,;,

am abundat per multas gïgtia-

rum actiones in Domino,

*

4

?.

z

u:

13. Per probationem miniftlerii h

A

us; glorificantes Deum

jn obedientia c

i

[4

| PWP?

infeffionis vefirze ; in Evangelium Ch"riüil,' &

*

4

fimplicitate communicationis in illos, & in omnes, -

P

p

14. Et in ipforum obfecratione pro vobis

vos propter eminentem gratiam Dei in vobis. :

: deiïderäpltiuran

£

-

n

IIPäe

ag. Gratias ago Deo fuper 'inþnarrabilliidob

,&

X

o ej,uäg.

2

- intef vt

& K

dam,q

N

Aposmqu

-

s n

;'amus.

iey CAI;UT

Exeite;nïni' ad large impofterum tri- ( Et n fimplicitate xeammunaicä'täan;';:in

buendum, fincero & liberali animo.

E

1llos , £5 n onmes.). Glorificant Deum:

*

Qf';" aperdiur per mos, &re. P Qu fin-

füper liberalitate veítra, qua fimplici

dinem &

cera & liberalis veftra largitio efficit,

animo, & pura intentione participes

flendat

üt per nos gratie apantur Deo.

bonorum veftrorum temporalium fe-

^ I2. Üweniam minifferium bujns offcit.)

Catores

cetitis ipfos, ac cete

.

a

2

ros Chrriüilx pau/;

tamen .

"Scilicet. adminiftatio hu

2

jus vcol!e&æ

peres. :

exmpl

eleemofynarum.

P 4

I4. Et ip:;p

þium -a/zjälc'raltioke- pro vo-

Non [olum Íuppler, &t c) 'Nonfolum

. Müa'(

neceffi-

bis.) Quafi dicat, pauperes Jerofoly-

ntati

confulit &

7

| providet üd??i*Lifn

L

: :

mitani, qui veftras eleemofynas reci-

*

tati.

x

piunt.dum pro vobis orant, & obfe-

3 mangal

Sedertam g

äukdat $ xü' e. ) | äed etiam

pre d

erant , glorificant Deumi.. --

derati

plures pecunias diftrribuendas habet ;

Deffderantium vos. ) Qui ma

gno

-quàm Receffariz fint ad inopiam egen-

'defiderio tenentur videndi vos.-

comas

tium precife fublevandam, quare lar-

Gratiam Des. ) Fidem & ben

nigni :

y

eEcän4

ge potlunt erogari , ita ut per multos

tiam:ex fide profectam.

Quunt

qui veftrz liberalitatis

IS. Dome ej«:. ) Doüum ïüpellige'

165 t

gratie. Deo agantur.

participes Humï,

tuni id quod accipiunt ii, quorum ino-

MC

9. Per probarionem Aminwerif - hujus

piafublevatur, tnm etiam illi qui elee-*

d() pr

glorificantes Deum.) Dum pernoftrum --

mofynam largiuntur.- Vocat eleemo--

tema

minifterium probata illis veflra libe-

fynam, Domum inemdrrabile, quod ex

de in

xalitate, Deumn | glorificant,

illa plurima .bona fequantür ad . Dei.

4l

In obedtentia confefffonis veffra.) Sy-

laudem. Premium autem eleémofynz -

ET

ruS, Glori/cam: Dewm , qued fmbdiri

effe inenarrabile nemo ignorat , 'qui .

Obtr

fitss eonfeffonà Eoangelia Chrifls : quod

meminerit verborutn. lfa. cap. 64. 4.

libe

ita vos geratis , ut fatis a

ppareat, vos

Oculus non vidit , nec auris audivir, nec

Chiiftianam legem fequi, &

e

]us

54 face-

inm cór bomibis aféendit, qua pr

M

en

4?473):'(- :

(

1e ggæ dpgen;pxr»-in :Evvangetqu—,x,

Demx f'i.r, qui di!igunt :llum.

s

H

"

: am

187 |

!

1 füprlet -

"

]

-

us

g. d-

CAPUT X.

;

/3

L Incipit fuäM apärire' po

tefiatem : & exantla

ts pro Cbr?/lb 2äb0re&,.x

&Dem. d-

m propter

pfeudoapoftolos , qui ipfum deprimentes , & abjectum.

t

hti&i7 k »» !

-

fru&tum pradicationis .

4

pmdic'am*es,

szfr :

-

-

impediebant.

frf!pvtium f;; :

Píe autem ggo Paulus obfecro vos per ïnarifue*-tüdirilä.th,z

"I

& modefítiam Chrifti, qui in facie quidem humilis 'fuxmk

s

inter vos, abfens autem confido in vobis.-

codnfi.dejn-,

2. Rogo autem vos ne praefens audeam per eam

fiam, qua exiftimor audere in quosdam, .Tqui'grbitrantu? nos -

tamquam fecundum carnem ambulemus:

ajin

.ca'p-ne.e/nim ambulantés, non fe;un,.dum -&rhätp mili-

-tal':nilvls .

4. Nam

L:!A-.a'— 2

ït?on;: m

Er m:m];;emdine)w &6 modeffiam

2. Rogoó ?ute;;z vos;) : Ut.me'cvl mohitg

P

t Dam

i P

amanter excipiatis.

Cbiifi.Y Per Chrifti manfuetu-

Ne þra]ins. ) Q

uoruxhdam' 'videhs

fimplici

dinem & lenitatem obteftatur , ut o-

rticipes

ftendat , quamvis fibi contra obtre-

inobedientiam, rebellionem, contuma-

$N

um fe d

&atores fuos afperius agendum fit, fe

ciam.

Audeqm. )

: Audaciä , ac poteftate

E

tamen ad manf'etudinem ac lenitatem

exemplo Chirifti. effe propenfum.

mea utar, eisque excommunicationem,

jr We

aliamve panam infligam.

^^ Madefliam.) imiixtíac, que vox le-

rofol-

nitatem , clementiam,: facilitatem, hu-

. tatem.

Per eam co:yïdmtiumï) ; ;d eft;,'f liber-

s

:

; Q

manipatem fienificat.

Nofter inter-

-obfe-

! Qua extft;

mor --af;:m'yerej n 71:0::!&;72.)

pres dixit. modefliam, accipiens pro.me-

Quam putant. me infolentius in quos-

deratione , qu& lenitatis, & facilitatis

dam exercuitfe..

*

nägno

comes eft ; qui enim humani funt, be-

nigni & lenes, moderate agunt & lo-

« Qnui. srbitrantur nos tanquam

: /Ecw&-

ficée

dum carzem amliulemus. .. l'anquam

quuntur , nihil per iram , aut Cl'gimo-

carnalibus mediis, carnali fcilicet, hu-

rées turbide facientes.

i

eïlige

manaque, ac politica prudentia , in-

in0

Qui t facie quidem, &2.), Quiquan-

duítria , aftutia . utar; ut cum non au-

ele«

,T

do prefens füm , facie, & fpecie ex-

deam przfens comparere , vel impera-

terna humilis, & abjectus videor. : Vi-

re , abféns id faciam per audaces,

mo

de infra.n. IO.

(ex

minaces litteras.

&

Da

Abfens . autem c-onj?do. z2 volis.

.*) 'Ego

3- Incarne entm a

mbslantes.) Qu ah&-

ille Paulus qui cum przfens fum ab

vis enim ceteris hominibus fimiles fi-

i

qlll

obtre&atoribus pfeudoapoftolis vilis

mus, & corporis hanc molem ut re]

!

?qui

habeor, & qui abfens iisdem. videor

N

:

circumferamus.

x

Jus xquo mihi fumere, epiftolas fcri-

WNem fecundum ca

rmen) 'n-xilitz.fmus. )

uec

Secundum carnem militare, vel am-

vlf

bens minaces, & imperiofas.

|

. Cenfido sm Vobis. ) S"a;ïþ;ä, liber, &

bul.re, eft more carnalium, & poli-

ticorum hominum vivere.

.andax fum erga vos.

*

-

N

E

t

-

*

7

88 - EPIG'IOLE II.'B. PAULI VABCORINT-HWiOS E

& N

^4. Nam arma militize noftrae non carnalia funt, fed poten-

.tia4 Deo ad deftru&tionem munitionum, confilia deftruentes,

: poltt2,

in delt

- €&. Et omnem altitudinem extollentem fe adver(us fcientiam

^ Dei, &in cabtivitate

m redigentes omnem ih;elle&um in ob-

ftolas

fequium Chrifü,

- 6. Etin promptu ha

bentes ulcifci. bümem

10

:

»inbbgdiþntfain ^

D«

cum impleta fuerit veftra obedientia.

0E fone

L

uae fecundum faciem funt videte.

Si quiä confidit fibi

pi

bilïg

Chrifti fe effe, hoc co

]

gitet iterum' a-pud.

fe: quia ficut ipfe

las

E

: Chrl&l eft;v, ita k& i

1

: 8.— Nam.

— (m,

4 Namxdrmdmiliti.; noftra, 6c.) Eam

-Dixerat arma faa þo'üe'nti'a effe ad :de-

mete

naimque militiam profitemur , . cujus

bellandos quosvis Ethnicos, & fa-

n

arma non fuünt politica, & aftuta a-

"

pientes Gentium , hic eadem potentia

— gendi ratio.

7

"

*

elle oftendit ad ulcifcendum quosvis

[v

-Sed poteztia .Deo.

) For/tia/Deo,( va-

fideles inobedientes, . &

&reticos,

. Jida, & efficacia per Deum ; id eft,

gladium fcilicet fpiritualem exerendo

&

virtus funt Dei, quia Deus per ea po-

cenfurarum , & -ponarum Ecclefia-

& q

tenter Operatur in animis audientium,

fticarum. | Significat fe facile potfe ul-

.

x

gelitïn

te de

eosque ad fidem convertit, &c.

cifci rebellium, & pfeudoapoftolorum.

h3

| «4d deflrutlionem munitionum. ) Mlu-

fibi detrahentium inobedientiam ,

Q

nitiones vocat omnes rationes, fyllo-

excommunicando.

.

Leo;s

Tusi

a 6

" gifmo;, fophifmata, eloquentiam fz-

Cunm. mpleta fueri; veftra eä;dick;

cularem , potentiam , gratiam , amici-

?ia.) Quafi dicat, tunc ea potelta-

I

tiam, & quidquid. Gentiles, ac d-

te utemur cum- veftra obedientia fue--

vt

Tones. objecerunt , & o

liom

ppofueruïqt.:-

rit impleta,.id eft, cum vos plenead.

Apoftolis , & Evangelio.

obedientiam redactos videro.. Nolo

a

Confila deffruemtes. ) Quibus de-

enim vos, de quibus ben

»

ut d

/ ftrüimus confilia, & machinationes

dem p«na involvere.

e fpero/,- ?a-

f

eorum contra, no

-

8, 'X& contra Evan-

L

7- Que . [ecundum fkcicm?tmt vide-

gelium.

z. ) Qua(i dicat, ite nunc,

X fe-

quzu

S. Et omnem &

litudinem. ) Qüic-

cundum faciem judicate , habentes

l

me contemptibilem, .&c.

Faxo ut

poi

quid in fermone, vel fcientia fecula-

rigrande, & fublime eft,. & apud

A

omnes intellizant.me, qualis qualis.

Yi

homines admirationem excitat.

fum , non minorem effe

jnc

Sciestiam D

«

Chrifti miniftri.

quam fint aliiv

fcitur.

eny 'Qliljä* Dexus i:ong-

*

z

fil

$i quis co

Ef :2 captivitat

em r?'digmtäs 3-5

fo confidit.

jfedit fibi.) S'i— gqis þdefeip-*

Quafi dicat, hac militia noftra vin-

Chrift; fe effe. ) Nliniftrum.

du

cimus, & captivamus omnes hoftes

Hoc Cagitetx ;erum alþüd f;-'- ) HOC

-moftros.

Captivum .ducimus onine

fciat, hoc per

d

incenium. humanum , - quantumcum-

lixat.

Pendat ,« þfene ihte.l'-

-- que excellens, & fcientiis excultum ,

! ) Mini-

ad obediendum, & humiliter fub

e?ü fícut -ipfe. Chrifli eff,

ciendum fe Chrifto per fidem.

iif.

In 6 n&:.) Qui propterea hac par-

"RE DEU GRIRQUA Ditoniesc. u)

te non fumus eo inff;rioges.

ä

E^

-

-

a

aM E E.

E

lw F

4 Nam , & fi amplius al

iquid glori*ätüs fuero c.ïelþö.te&.ate

w

fllentes) '

noftra, quam

dedit nobis Dominus in aedificatio

t

nenby & non

Kotam J

in deftru&tionem veftram : non e

rubefcam.

ho $ ^ 9. Utautem non exiftimer tamquam terreré vos per

B

Ítolas:

Ll

ntiam T.

10.-Quo

niam qüi,cigm eþiüolæ,.inquiunvt, g—ra.v'ersf.funt, &

fortes: pre

fentia gutgm corporis' 11.11f1rma', & fermo contem'—

"T

tibilis ;

L)

11. Hoc cog!

Id

tet, i;ui ejufmöcj'r eitg. qüää"qüale's fünïus verbo

- per epiítolas abfentes,

tales & preefentes in facto.

aut comparare nos quibus-

12. Non enim audemus inferere,

dam , qui feipfos commeudant : fed ipfi in nobis nofmedpfæ

: àd d- :

E

- metientes, & comparantes nofmetipfos nobis.

& f

v

menfum gloriabimur ,

* fed fecun- «Eph.

M.*

Yotentia

13 Nos autein non in im

quosis

Aa3

aum 4: 7-

«ticos,

erendo

87., -De';bqtefate n'af:;d.) .quüoli-

patro,, patet/ Paulum.

p;ärvö ! &— abj e-

'deffa-

ca, qua non tantuimn predicare B,van-

éto corpore fuiffe.

offeul-

elium-, fed etiam corripere & puni-

Et fermo contemptiétlis,

) Ru disx, in-

concinnus, inelegans. — lpfe etiam

Jorum

re delinquentes poflum- .

Or. c. 9. f.

. profi*

1, e05

Quam dedit nobis Dominus. ) Chri-

: ;Paulus 1. ad

ftus ipfe , non homo quispiam , utait

tetür fermonem & predicationem fuam

editi-

ad Galat. cap. I. num. I:

apud Corihthios £uiffe nom in perfua-

.) Ad hoc po-

fibilibus humane fapientiz . verbis ,

xtella-

In «dificationem , &

1 fue-

téftatem mihi dedit , ut vos & alios

&c. hoc enim in genere ab oratori-

nead

homines zdificem fpiritualiter, ideft,

- bus & fophiftis qui erant. Corinthi,

-

Paulus fuperabatur.

No]o

ad falurtem promoveam , non autem

II-

ui einsmodi efl , &c.) Cogitet

', [7u !

ut deftruam, id eft, a falute aut pro-

- " -fectu falutis impediam.

nos femper fimiles effe nobisipfis, tam

Non erubefcam. ) Non pudefiam tan-

cum àdfumus, quam cum abfamus.

Vide-

I2. lzjerere. ) ld eft, annumerare.

tfe

am arrogans, quia jure xd facere -

ts

: poftum. -

i

4ut comparare nos quiousdam , "VU(': )

) üt

9. Ut az

tem non Qexi/fime.r:,f—zäfc.) Ne Quaüi dicat, illi tam magnos fe fa-

videar terrere vos velle,. & metum

ciunt, ut non audeimus nos cum ta-

ali

libus cenfere; eft urifio & ironia.

alli

incutere per Epifto

1

las, quaïfi prafens

|

nihil audeam.

Qui fespfos commendant. ) Supra ve-

I0.- Ipquiunt.) Mei'obtre&atores.

ritatem ; quali dicat,

nofi ea ja&Q/,

ap

x

. qu& non habeo, ut illi.

*

N

Epiflols. ) Quuas ad vos fcribit Pau-.

i

- Sed Hfi xm nobis nosmet:

E

pfos met;'e(ä-

lus , o Corinthii.

[oc

Graves [hnt

& fortes.) Hoc eft,

tes. B Id eft, meuor.me meo pede,

dure , & acrés, fevere & mináces,

meis dotibus , & Dei donis, rebus-

d.

que a me per Dei gratiam geftis , nec

Prefentia autem. corporis infrma. )

ni

Vilis, abje&a, pufila , contra&a.

me, utilli, majorem facio, quam f1m.

Ex defcriptione faciei & corporis,

I3. Iu immen[un.) Supra modum.

uam habemus apud Nicephorum

/Sed fecundum men[uram regula , Oc.)

!d

I)d eft, ïgq -m-'e.lvelfa melnfura ac xe-

; lib. 2. c. 37. & ex*wLuciano ?n Philo-

N

»

ET.

(

TINOE

N

E

196

ïEPI'ST,QLJE H-.v B. PAULI AD CORIN"'I'HIOS(,

'dum menfuram regule, qua menfüs eft

16

j

z

gf)bislï]')eus ,!»mfe**n'fu-

3

ram pertingendi usque ad vos.

*

Í

E

fi

guem

I4. Non enim qua

i non perti

ngentes ad-—þvos,fuäerextändi-d

Tus n6s: usque ad vosenim pervenimus in Evangelio Chrifli.

15. Non 1n immenfum gloriantes in alienis laboribus: fpem

ft

pip

autem habentes crefcentis fidei ve

. fecundum regul

aim noftram in abundantiam ,.

rae, in vobis magij-ïü,caflfi

Com

*

16. Etiam in illa, quae ultra vos funt, evangel

1

Zare, non m

si t

Jere.

-

(

4-23.

aliena regula in iis, quce prieparata funt, gloriari.

e

1Cor.

L

f'QUi ?u'ï?m Sïoriatur(, in Domino glorietur. -

1.3;.

-

18. Nofn;

glila [met-ior,, donorum fcilicet . mihi quodque per voi aditus mihi fiet ad

vicinas

; datorum a; Dominó ; ; nec ultra fines

gentes , ut poi/ïijm ul,terii,xsïevanl

1

provinciarum me'extendo,, in quibus gelizare.

juffit me idem D

2

pr&dicare.

[.

'o-minu"s» Evangeljum

In vobis m'ggäfq)?ri febugdzr)l räga-

Wfi

lam noffram, 1n abuzdantiam.). Spero

Menfuram. pert

ir)tg.f.;na'i u[que ad vos.)

per vos in fid& " crefcentes magnificari

?

. Id eft, evangelizandi a Judea perin- fecundum regulam. noftram, id eft,

füà

terjacentes oinnes provincias, Corin-

majorem facere,& extendere regulam

thum ufque. Glorior & vereglorior noftram , id e(t, fines & terminos

qu

de. mea

.menfura , ac magnitudine, Apoftolatus mei ultra vos in vic nos.

id eft,

multitudine. provinciarum ,

veftros ,. ut fcilicet illi videntes ve-

E

-quas Chriftus mihi tradidit , & e

go: ftram fidem , fanctimoniam, gratiam,

divina virtute Ecclefiz adjeci.

—

Á

- provocati veftro. exemplo- avide me

p

d4. 2

Z

P

»

2

Z

ter

(f non pertingentes ad vos,) expetant , & Evangelium excipiant. -

Quafi fines

:

Regnlam noffram.) TO» xayo)d. $pO»,

noftri.

excckadamu,sj]' fäpoüolat,us

J

gïox

fcilicet zenfuram offram . regiones ni-

*X

«

- d ^vos. jiiþere&fe;'wiimm na,.s",') . Pro-

-mirum. nobis. attributas ad

grediendo ultra fines noftros , & in, dum.

u-

X

predican-

ent

'alienos itrumpendo.

4

«

Im. abundan

H

tam.) ld eft abunde ,

U/que ad vos enim Pervenim;w iz E- ut amplius fe

mper, « ulterius regu-

fiq

vangelio . Chr1ffi. ) Propagando ,

ut

lam & terminos Evangelii proferam.

fo

proinde vere poflun de vobis ut filiis^ — 16, Etiam. ) &cilicet fpero. :

dicere: Jm Cbiife fefu per Evangelium:

Iz illa qua ultra v

dv

05 ,f"'."' ) In;ul!:ïe:

ego we$ gemui. I, Cor. c. 4. I5. &, riores regionés,

*

lm

opus meum effis in Domino, eadem epi-

Noz :2 aliena regnla. )

f

N

,Tl t9. L

'N(f)n" attin-

gens alienos limites & terminos, pla-

qu

. 15. Ncp t&þtmräen,fum gloriantes in alie-

gas fcilicet & provincias ab /aliis ex-

fe

nis laboribus.

t

). Non gloriamur extra | cultas, alienis labori

*

bus glorians qua-,-

menfuram noftram , ac fuper al

fi meis.

$

. laboribus, ut faciunt. xmuli no

h.

Quae praparata

: þm).) EXCtllt;ls pe;

Wt

catiónem

&

, qui ifthic nbi nos fundamenta fidei je- Evangelii pradi

v præpïarziä-

cimus, in labores noftros fubintrant. tas ad ferendum frnctum.

Sptoa antem - balentes crefcentis . fides.

17. Qui amtem gloriatur , 15 Demi-

]

ve//re.) Spero, quod cum fides ve- 0. glerietzr.) lta glorietür , ut omnis

ftra :ïrefcet, me ul(tetfus non egebitis ,. ejuïs glqri'?. aDen *l?elldeat, & ig iis

ä

t

l

CAPUT b us

-

Xor

lenfü

18. Non enim qui felpfum commendat 1lle probatus eft fed

;

-—

tendi.

quem Deus commendat.

hrifii

,

CAPUT Xl'

pem

lficarl

Propter Rfeudoaþoflolns pervvertentes Pauli prædzcanonem meluens -

*

Corinibiis ; oflendit , quare mibil [ubfidii ab eis acceperit :

deinde

on in

)/ ojiendat plus ]?dei fibi reflituendum ej]&, quaim illis, fua recenfet:

encomia ; & primum adver[à, qu& perpe[]us eft ; prædzcando

Cbrifli fidem , & labores , ac

*

L]

——

Non

jölmtudmes

al

eyan-

Tmam fuftineretis modlcum qu1d müplentlæ mea, fed

U

& fupportate me.

re gll

2. [Emulor enim vos De1 cemelatione : Defpondl enim vos

5per0

unl viro virgincm caftam exhibere Chrifto.

ficari

el

3. Timeo autem, ne *ficut ferpens Hevam fedux1t aftutia *Gen.

fua, ita corrumpantur feníus vettri, & exmdant a fimplicitate, 3- 4*

ülam

ilflos

qua eft in Chriito.

08

4. Nam fi is, qui venit, alium Chriffum prædlcat quem non

Ye-

preedicavimus : aut alium fpiritum accipitis, quem non acce- -

|am,

piftis: aut ahud Evanizehum quod non recep11hs , re&te pa-

ine

te1 emml

ib

$. Ex1—

"o

glor' etur , qu£é a Deo per Chrxfïum

lucrls, fed Chrifti, omhia-hec ador-

il*

a*

accepit; tunc enim vere laude dignus

no; Chriftus enim fponfus eft, ego.

erit,

fi.Deum habeat läudatorem.

tantum fponfz du&or, & paranym-

Hunc effe hujus loci fenfum patet ex

hus.

le,

- fequenii verficulo : Noz ezim j s | fesp-

De[pond: enim 'vos umi viro, &.)

li

Id eft, per fidem, baptismum, , Chii-

t

N

film conmendat 4 &5c.

Nfipzentia mea. ] Gloriationis mesz,

ftianismum , jam. defpondl vos Chri-

r

'infipientis enim eft gloriari , &

0,'ut ego ipfe vos exhibeam i in die

je

Jaudes fuas recenfere,, m(ï gravis fub-

]udxcu virgines , id eft, integros fide,

fl-

fit caufa , qualen. habebac Apo&olus,

rie Chnfh.

Ipe & charitate , nupnah thdlamo glo-

ui eo defcendebat ex zelo , 'üt -

van-

ii

gelium fuum , & fidem/apud Corín-

| Timeo aWtem ne corrumpanture. )

* thlos tueretur contra falfos Apoüolos.

A pfeudoapofïohs, quafi . Hupraton—

'Sed &$ fupportate me. ) uod opto

bus virginitatis ve&ræ

ut meam. mfipzentic.m toleretis ,

id

Sen[us vvefhri, . vom.cwra fenfd, ju-

N

N

r

etiam peto ut faciatis.

dlCl& v eRra.

!l

Q. AEmulor enim wos De£ æmuld:tone )

mblicirate qua. ef i» Cbrzfo ) Id

im

Zelotypía laboro , zelotypus fum er-

jici, pura, incorrupta fi--

a vos., zelo Det, quafi dicat: Non

de : quam habetis in Chriftum.

j

ambio mihi hanc fponf:m , fed Ch.ifto

4« Nam f 45 quj venit. ) Pfeudoapo-

«& Deo nán mez gïouæ . commodxs,

ftolus qulsplam.

x

» s

102

EPISTOLHL II. B. PAULI AD CORINTHIOS

E7 Exühmo enim nihil me minus feciffe a magnis Apof'tolls.

ii

D

. 6. Nam etfi imperi:us fermone, fed non fciéntia , in omni--

bus autem manifeftati fumus VOb]S

J

€0Tüm

7. Aut numquid peccatum feci, me lpfnm humlhans, ut vOos

1antm

dy

exaltemml ? quomam gratis Evangehum De1 evangehzaw vo-

z

bls 2

- transf

s

8. AllasEccleüas exfpohavx, accipiens ftlpendmm ad mml-

- fterlum veftrum.

geium

9. Et cum effem apud vos, & egerem: nulli onerofus fui:

H

nam quod mihi deerat; fuppleverunt fratres, qui venerunt a

, velut

Ü FEOU RIMNOCNORSIWASIRUNSNNI CUNRSUSSTSS

Macedonia, & i in ommbus fme onere me VOblS ferv aVI, & fer—

pform

vabo.

16

£

IO. Eft veritas Chrlfn in me, quoniam . hæc glomatlo non

quin '

lnfrmgetur in me.in -reglombus AchaJæ

glorie

[ imimens

n Quare?

I]. |

]i o

AHum C'l:r;/lum pradicat. ) Ahum

p * dut mmqum! pecmmm feci, [2 e.)

Corint

- Chriiftum, & 4liam. doctrinam. perte-

Num id mihi vitio vertitur , aut qua-

'

Giorem prædxcaret, quam ego non

fi crimen objicitur , quod me ipfe ul-

Á

——

alus,

Jnentul

prædxcav n

trà modum dejecerim , atque humile,

Aut alium fftrzfum : Uc) Quafi

abjectumque art/ficium exercuerim ?

dicat, fi alia excellentiora dona Spi-

Urvo: exaltem?i;. ) Ut vos fpiritua-

Quod

ritus Sancti4-

libus divitiis etietis ]ocupletes & in-

dicans

qu& per me non acce-

& ut vobis hoc laudis accede-

füm d

piftis, -acciperetis a pfeudoapo&ohs

clytl

.U

Aiftis.

ret, quod pluris quam reliquasnatio-

£

nes: VOSA€C€T11TV

nam fl'ldJOI'l meo: Cllln

* emuna

Reüe p;zteremznt ) Merito ferretis

incommodo vobis fervivi, per egefta-

muten

talem concionatorem aut Apoftolum ;

TSE

lit

imerito illüm audiretis :

At nihil tale

tem prsxdicans vobis Évan ehum, &

meis fumptibus vi&itans , ne vobis

frzt (

afferre poffunt hu J!usmodx pfeudoapo'

gravm eifem.

wlita

-

ftoli.

Qant

.Exiffimo entm nihil me minus fectjä,

9- izas Erclaf as exfþolmw ) Id e&,

ab aliis Ecclefils, quamvis ellent vo-

Wyen

fjc -) Quafi dicat: Nam nihilo minus

bis pauperiores , ut proinde fpohar!,

quod

perte&a eco vobis annuntiavi ,

quam

àc denudari viderentur, accepi fli-

Ünert

. fummi alii Apoftoli , quales fant Pe-

. trus, Jacobus, & Joannes , annuntia-

pendium, ac fumptum feceflarium',

dum vobis Evangehum miniftrarem.

Vel 1

- verint;

Q« Nulls on:ro[m; fur)

- Sed manibus .

Tr,

€. Sed mom fczpntm Y Rerum divina-

ld

h 1bms vixi.

meis laboravi , & pecunus ahunde

rum, qu& hcclefiaülcum magiftrüm

loru

decet

IOo- E2 veritas Chrifli 22 me ) 'Te-

fnt

"Ie omnilus autem mdmf /141: fwmzs

ftor Chrifti veritatem, me nihil pro

volis.) Quafi dicat

Quid attinet

hu

L

fumptu a vobis accepturum.

hec a me pluribus commemorari,

H«e c/oria d2.) Quod . grdtls vobns

I

cum hujus rei teftes effe polï'ns M

evanrrehnvenm

iun

ipfi , quibus ego bene cognitus fum &

Non mivingerur m me, €fc. ) Non

quþ

peripectus?

-

mterrumpecur , neque deficxet.

"

*

CAPU T OXL-

P.

Poiïo;iis.

ÜRTS Quaæ' ? Quia non diligo vos?. Deus fcit. -

Es

M

12. Quod autem facio , & faciam, ut amputem o

cc aiïo'iïem

eorum, qui volunt occafionem , ut in

R

irsst

quo ,ïglgrfianturu j -i;nv:e-

um d

niantur ficut, & nos.

WE

-13. Nam ejufmodi pfeudo-

ap

z;vi Y0- ï'

ioftoli funt (')P/eï"yäfiii fübdoli ?,-

transfigurantes fe in Aroftolos Chrift.

L

LE

:

»

f

d'mini? 1

:14. Et non mirum : 1

z

e enim

fatgnas trans

iigurat fg'*'i.n'An; |

gelum lucis.

'usifui':

I$. None

ft ergo magljum, fi 'mi'niftri .ej,us' transägdrentürf

TUnt a

velut miniftri juftitiae

ipforüm..

-

: quorum finis erit fecundum "ogera.

1

&ferf ]

16. Iterum dico ( ne quis m

.erþu*teüt.- i'hfïpientem eii"e, alio-

: n0n

x

quin velut infipientem a

z

icum quid -

ccipite me, ut & ego mod

—

17.Quod.

glorier )

—

s

:/I' j ere? quia non diligo vos ? ) :

ti , lucidi & glox*ig)fï a'pparexrä-, cum fe

Ita loquitur.quia nollet quiquuam a

oftendunt hominibus.

Vel- dicantur

hU -

Iucis ; il eft veritatis , juftitiz , pietatis.

0E Qd

Corinthiis accipere, cum acciperet ab

ife u- 4

alis, videtur e

ff

:

e ! irati animi argu-

15. Non eff ergo magnum , €c. ) Id

iuDile ,

mentum.

:

eft, mirandum tanquam res ma

na,

- d2« Qued a

ute»a f;»tc?'a, & f;tcimr):')/

fi miniftri ejus. pfeudoapoftoli

à

2

Bu

im?

ram ac perfonaim a

jritüd«

-^ Quod tacio gratis per Achaiam pra-

e

Ítumant miqnii-ïm-

&i

dicans Évafigelium , idem & fq&urus

rugm juftitiz.

fum deinceps.

Quorum. fnis erit! fecundum | opera

cede-

.Ur ampnutem . occ

4/('0)24;»2. ) Pecunias

eorgim.) Qui tandem in xterna vita

fatio-

Qcut . -

emungendi a vobis, quafi me in hoc

»

dignam fuis operibus mercedem con-

- imitentur. ,

1

fequentur.- Vel fienificat neminem diu

geüa-'

N

Ut o oquo g

loriakikr : É znventantur

pofíe fictam perfonem fuftinere ; nam

ll,

tandem pravi mores diu cohibiti, &

vobis

ficut & mos.) Ut quandoquidem nos

2

iuütari volunt, & fe propterea ja-

fraudes erumpunt.

&ant , quod nobis fimiles fint, in hoc

.16. Ltergm. aico.

) Ut me patienter |

d e&;

inveniantur, & fiant fimiles . nobis,

fuftineatis , fi. quid

i

LV0*

laudem meam.

de me dixg'ro ad-

Ii;?l'i,

quod.nihil à vobis accipiant & vobis

f

onerofi non fint.

.

:

Ne qui.s me putet

duffpientem : effe. )

I3. Sunt operar:

j fubdoli. )

"

C

Dallidi ;

Scilicet ob przdicationem .-laudüm -

Qm',

veifipelles , dolott.

mearum ,

temt

faciaim.

nam jgi"ta;;caiufa;n":- cur id.

ibu

Tranesffg

uramtes fe in—Apo]?bla;t Cbrä;i)

Id eft, ailumentes perfonam Apofto-

-logquim velut ;

nftpientem dccip;t'e'a

mdg

lorum Chrifti, cum tamen tales non

me. ) L(aluafi dicat: Quod fi aliud tm-

fint.

C

petrare non poilum, accipite me ve-

[

lut infipienem , tantum ut m

14. Ef mom mirum.)

Quod audääng

t

ih"i pau-

-

pI'O

fe transfigurare in Apoftolos.

Iulüm gloriari liceat.

—

In Angelum Íntcis, ) In Àn ge!um*bö-

Ur &5 ego modium qg

7) | glorier.)

u'bisx

num, quet .4zgelum /nucis appellat,

Qua(i dicat , fi illis licet multum, li-

on

quia folent Angeli boni, utpote bea-

ceat & mihi nonnihil gloria

j

- Bibl. euta Gom. Menocb. Tem; V Hl.-

-

Bb

*

z

X

^

*

-

1

104

"EPI'STOLE Ir. 3. PAUm-'fAD ;CQRINTmöS»: |

r

17 Qubd loquor . non ('llo

q

uor fecundu

/

É

xgn"l

mv';Deurfn, fedk -q'uäü

Abrah

in infipientia, in hac fubítantia glorise.

;

*

!

18. Quonti

5 ]

am mlfl"ti gloriantur fecun

dum c;aixrne—m/: & gäo

in lab

gloriabor.

pra j

1g. Libenter

eniim fuffertis infipientes: cum fitis ipfi fapien-

L

tes.:

M

20. Suftinetis e

j

nïm, fi quis vos in fervitutem'iäädiäit;fi?g.uis

devorat, fi

fragi

qui»s» acc(:eiupit, fi quis ex-xtolvlitvur»,/ fi quis in,faciigm vos

?.

cædit. A.

dum ignobilitatem '-dicog qüäü,näs infirmi -füäi*i'—'

u

Qu

mus in hac parte

ia dico) au-

: In quo quis apdgt (m infipient

-

falfts

deo &ego: .

s r

. 47. Non lpq;zor fecusdsm: .Dakr?.v )

lians vos bonis veftris. Alii delmu-*

Quafi fdi,c'at, fa&urus fum, quod Chii-

neribus interpretantur. . [nterpretari

l.

ftiane humilitati non eft a lmodum

etiam poffis, /£ qsuis reprebendir , hoc

s

hi

confentaneum ; fed eo invitus defcen-

enim interdum .

nificat' apud Gre-

fipien

At

do, nec laudes meas audeo recenfe-

CO$, Tö?&ayþ-,a'välxv. ulianus epift. c.59.

j

re, nifi prius veniam impetraverim.

Mapog. uóMg. éAapdys v8 cavdaMNe.

Sen

Sed quaff 1n infipientia. ) Stulti enim

t0ri

vani hominis eft fe & fua jactare.-

Momus vix reperir , unxad im folea car-

Jl

Perft.

$2

In . bhac febflamtia gloria.) ln hac

uis 'extälimr. ) Sl qui fe exto

z

níateria plorim, qua gloriari de meis

lunt,' ut vos fimul d:primant.

CETT?(

laboribus in fequentibus intendo.

$; quis in.faciem vos cadit.,

) Non

C

U

-.19. Seeundum carnem.) Yi rebus car-

alapis , fed contumeliis , exprobran-

palibus & externis, nobilit

,a-tye ; ,d'ni i-

do quod fueritis

pecczito-res ; idolola-

f

tüs, fapientia, &c

trz, immundi,

2

d

Et ego eloriabór,) In iisdem.

9I. Secundum t1gnobilitatem

dico. ) In

t

-19. Libenter enim fuffertis imfpien-

Graco eft, x«rd. dàriula» Asqyo , quan-

1e:, 67c. ) Eftironia , quafi dicat, fu-

tim . ad ignominiam, & contumeliam di-

Po

flinuiftis infipienter jadantes fe glo-

co; quafi' dicat , cum dico pfeudoapo-

riabundos.illos pfeudoapoftolos ,. (u-:

ftolos in faciem vos cedere , non fim-

P

ftinebitis ,. fpero, " & me apud fapien-

pliciter dico, fed quoad ignominiam

et

tes fapienter & utiliter oloriantem.

& convitia, que in

*

. vos .ja&ant &

1tti

QO. Si quis'wos im fervitutem . red;-

in faciem exprobrant.

Quaff . nos infrrms fuerimus in bac

git.) Éos qui imperiofe vobis utun-

tur ut máncipiis. Signifcat imperio-

parte.) Quuafi dicat, fuftinetis fortes,

fam pfeudoapoftolorum in Corinthios

audaces, minaces, & imperiofos pfeu-

di

fideles dominationem, qua eos pro-

doapoftolos, me vero.non fuftine-

nam

pemodum ut fervos. preniebant ;

.

]

tis, fed contemnitis tanquaminfirmum,

:M

ad e

]

usmodi fub

je&:ioræmh X'pertkinegt

pufillanimem & timidum, ' quafi qui

3

qiz fequuntur.

imperiofius agere non potuerim , quam

-'$; quis devorat.

) Bona veftra con-

feci; quafi dicat Paulas: Potui fane

fumit , fignificat inexplebilem pfeudo-

eadem licentia & imperio, in vos uti,

apoftolorum aviditatem quantum ad

quo pfeudoapoftoli ufi funt , fed no-

fumptus vitz,quos identidem exigebant.

]lui ex humilitate

2

& cha-

; mo;dfe[?ciak,

j

4

- & quis accipir. Scilicet a vobis , qu—

ricat? 'c'xixtïia.'

g

-

N

| *c-APUI'r,äun.

I95

: ïa'zil I&ebräei« funt, & e

*

dquaü $

go : Ifraelitoe funt,& ego : Semen -

Abrahse funt, & ego.

.

25. Miniftri Chrifti

funt (ut minus fapiens dico) plus;e*gof:.

t

p

in laboribus plurimis, in carceribus abundantius,

[

,

1

:-'in: plagls fu- .

piene

pra modum , in mortibus frequenter.

-24. A [udaeis quinquies, * quadragenas, una.m

.

'i'lnxus, acCepi. *Dent

fï;qüis

|059€. * Ter vi

rgis caefus fum ,* feinel lapidatus fum, * ter nau-

A.

Ti V0S

fragium feci, no&cte, & die in profundo marisfui, — .

16.22.

þeridulis,lätijo*-

* Aét,

. 96. In itineribus fzepe, periculis fluminum,

füen-

num, periculis ex genere, periculis ex Ge

ntibüs, periculis in r4.19.

9) a«

V

* Ad.

civitate, periculis in fo

"

litudlrl;-e? p.el/fi/culisx ,i—n mari, periculis in

obraei

—

»

falüs' fratribus :

e

27.1n

27ï41.

[ m

u Bb $

d&ïmu-

pretar

I» quo

'*ïqu;s 4udet.) | Scilicet gloriari.

QS8. Ter virgis calus [wm. ) Semel

j h

pc

I

quideimn id accidiife. Apoftolo Philip-.

Gre-

In infipicntia dico. ) Id eft, quafl in-

jxs una cum Sila narrat. $. Lucas in

fipiens loquor- :

m

-dudeo &X ego.-

) Scilicec gloriari.

A&Gis Apoftolicis cap. 16. 23. Ubi

jduha,

Senfus eft: Quacumque illi fibi ar-,

vero virgas alibi fuftinuerit, nemos

4 (4f-

togant tanquam gloriofa

quod fciam , memoriz prodidit.

.

"

3

l

mihi arrógabo,

, ego quoqge

8

| Semel lapidatus [um. ) kLeri

Y

s.

p

23. Miniffri Corifi funt. ) Per con-

C. 14- 5-

ceffionem hoc dicit : efto 'vocent fe

Ter zasfragium

feci. ) ; Ubi autquan-

Not

/| 5 Chrifti miniftros.

do- mirum filentium apud au&ores $

braft«

Ur minus [apsens dico. )

V-Id eft , qua-

nam iliud. naufragium de quo JLucas

,

lola-

fi infipiens & delirans loquor; quafi

c€4 0

7. [8. contigit poft hanc fc,r-ïpt:pþ

"dicat, ftulte lo

epiftolam.

titie mez. .

quor; fed iggofcite'; ftul-

NoGe &5

die in*:p;-äfzn;la maris fu. )

)h

y4n

Pius. ego.

: Chirïikf'ï:i minifter .fum.

Id e&, in alto medio. mari diem no-

n d-

-Potius mihi quam illis debetur hoc

étemque undis jactatus egi.

à

1

nomen.

26. ) I»e itineribus fep

o

E

I laloribss - plurimis. )

In. Greco

longis, periculofis.

e)

Mo;lg&'is,

jam

eft, nseicoorípeg, id ell, abusdan-

Pericals ex genere. )

Id eft , ex gett-

|

£us ; quaft dicat ,. plures ego labores

te mea. Í[ntelligit infidias, quasïfæ—'

u

am illi pro Chri

2

pe ipfi Judai ftruxerunt.

]

hat

(

tinut.

fti XEvangeïio fu-

Periculis ex gentibus. ) I

deft, aGen-

05

^ du earceribus abundantius.) Sxpius &

tilibus, fed tis plerumque a Judais in

tll«

diutiusfui propter Chriftum, quam illi.

ipfum concitatis, ut

Ratec ex Af&iï

ne

|e plagis füira modum.) wWasefah-

A&poftolorum.

s

.

$

Perieuli$ £m ei

vitate; ) Veluti Da-

,

:

d»reg , excefive, fupra. quam d*if;i,

qui

aut credi poteft.

z

mafci , Jerofolymis, & Ephefi alibi.:

dul

lo moriibus.) Periculis m

r

Periculis. im- folitudine. ) Id. eft, in

Ine

24. madragenuas naa miymnus 40(6[1'.)

defertis locis, in quibus ab adyerfa-

ominus Deuteron. c: 25, 5.

rio collocabantur infidiz.

x

;

It

coo opetierat

[

ut playarum numerus quadragenarium

Periculis in mari.) Nam przter ven-

d

non excederet, id u: fervarent Judxi,

torum, & undarum impetum fubeun-

^ — triginta n?yexn, iniïig»eþant.q

da fuexunt »per.ieula 'pi;athug ; &1;3-

196

| :-EPIS'I/'OLIELT*II. B. PAU*LI 'Af)-w CöRINTHIOS'

B.

*

f

|

'27. In labore, & crumna, in vigiliis multi

s, in fame , &

;

4fiti, in jejuniis multis, in frigore, & nuditate :

*

KU

Á

.28. Preeter illa, quae extrinfecus funt , inft

a"n t1

a mea qpöti-,

. diana, folicitudo omnium Ecclefiarum.

-

4

| ïz« Nrri

29. Quis infirmatir, & ego non infirmor

,

? xq;lis fcahd?lïzä—x

.tur, & ego non uror? .

&

.

x

LJ

E

. 3o. Sigloriari opor:et : qu 1

pfitmitatis mez f unt, gl ,oriä*bdr.

faudat

-

E

31. Deus, & Pater Domini noftri Jefu Chritti

E

, qui elt bene-

*

. di&tus in fsecula, fcitj quod non mentior.

s

z

2

ji

: Ct.

- 32.* Damafci praepofitus Gentis Aretze re

gis cufcod*ieba

z

:

! 9- 24: vitatem D—alnafcenorutn5 utme comprehendäæt*:

-

-

: I-Sï

fidïiahtium -ho&li-um $ : maxime. Judzo-

pef difcipulos filQ:ä 'Ev'itn'gel'iuln— i)r'ä-;

rum ; cujus exemplum habemus A.

dicaverat.

20. 3. ubi fcribitur factas illi: fuitTe

29. 'Qm's mfremat

ur. ). Dolet ,- affli-

B

gitur.

Quis fidelium infirmatur ani-

infidias a Judais navigaturo in Syriam.

*

QT

Periculis 3n. falfis jyatribus. ) Id eft,

mo, propendet al lapfum,. pronus

periculis que paflus fam a fimulatis,

eft ad peccandum , & ego non infir-

& falfo nomine. Chriftianis.

mor per intimum affectum commifera-

] n

tionis, metuens, & follicit

Q7. Ip labore.) é »óne, in fatiga-

e cavens,

[

tione,

ne frater infirmus cadat ?

bo,

ERerumna. ).7:().(-&0')68(.0. NMatablus

uts fcandaliz atur,) Offendi'(:ul].iin

vertit, Moleffia, Arumna, ait CICero,

patitur, & jam ad lapfum propendet.

^^

eff agrirudo daborzofz2: Neluti cum de-

Et ego nop uror. ) mvesucu , ignefco,

]Izífatus aliquis pro quiet

:

e dOgittïy no-

incendor, ardeo , um dolore, quafi

i x x'perä

vos labores capeífere.

meum effet malum, quod fubit proxi-

- In jejuniis mnltis.) Quz fponte fu-

mus cum fcandalizatur; tum .zelo,

'Qelr

L

fcipiebat ; nam famem « fitim , de-

ut illum curem , & fcandalum tollam.

quibus prius dixit ,- ex neceflitate &

30«^ z« infrmitatis mea funt glo-

paupertate fuftinebat.

riabor.) Id eft, de affli&ionibus, fla-

Suj

^ Q8. Prater illa qua extrin]äczzs f'unt.)

elis, perfecutionibus, & paltfioni-

fitit

^-Quafi dicat: Hc que hactenus nu-

bus pro Chrifto fufceptis, ob qux vi-

qu

meravi extrinfecus illata me male ha-

deor infirmus, abjectus, imbgcillis ;

10

buerunt, fed accedunt illa, qu« inte-

contemptibilis.

í

4

T

g

rius animum exedunt ,

nimirum q1-1æ

3I. Sci£ quod won mentior.) Quafi

tel

fequ,ancur.

.

;

dicat, fit mihi hujus teflis veritatis.

lauflantia mea quott

didnd'.-—k) Id e& ,

52. Preépefitus Gentis Jret& regis.)

H

moles negotiorum imihi quotidie in-

Id eft is,

ul regis "Arete nomine

te

Ín Grz-

ftantiüm

incunibentium.

Genti prefectus erat. In . Greco eft,

co eft, émievgacig u8, . confpiratio,

Sidoxaqg Aorra , Satrapa Arete regis

(

velut agmine facto, & incurfus. Aug.

qui pro rege Damafcum gubernabat.

u

Cuflodiebat civitatem . Damaf[ceno-

dixit, Jzcurfus i me quotidianus ,. [ol-

licitudo omntum Ecc/ejia,rum.- n Pf. 98.

ras.) Milites:-locis opportunis difpo-

"Sollicituda omnium Eccleffarum. 2* Td

fuerat, ne. Damafco poffem. elabi.

eft , plurimarum; fcilicet earum, quas

Lt - exe comprebenderet. ) Scilicet-Ju-

il)fe,, fundaverat , au'Lï quiþuus per fe vel

-

deis .;dvgrfariis meis txïaden,du-m.- |

ä

p

Rj

-

^

x

ET. UT JXL & XIL.

197

L,

^

mb T

/4^:45. Et per feneftram in. fpo

L]

rta dimäiïqä fum perv murpm ,& |

:

-

E üc eiï'qgi manus ejus.

S

i quot. -

[2

CAPUT XI. .

Y

.

X

ldahza

—Narr-'mf »—f a&as./ïh'z:,ante nnos quatuordecïm dz'vïnas, vifiones , €?

de nato fibi carnis ftimulo , oflendens quod eum compulerint ,-ut [e'

'riäbor,

laudaret , eum ab illis potius debui[]e? commendari propter accepta

i

ab ipfo beneficia , pro quorum Jalute adbuc immolari paratus :

ad eos "veniens inmoeni

at aliquos dz'ö]änþom'bus,-' |

.'b/af d-

j Jed inetuit, ne.

x

aliisque vitiis adbuc imvolutos.

2

gloriari oportet (non expedit quidem: ) 'ven'iam-. aut&m |

's

ad vifiones, & revelationes Domini.

1. pre

2. * Scio hominem in Chrifto ante annos quat

uordecim (five *A&. -

,del

lr ati-

in corpore , nefcio, five extra corpus, neício, Deus fcit) ra- 9 $

hujusmodi usque ad tertium coelum.

*

[2

L)

pronus

di hominem (

fi

n corpore, five extra

- infir.

/.0$. Et fcio hujusmo

).IVQ 1

nifeta-

corpus, nefcio, Deus fcit:)

.

:

Paradifum, & au

.. 4. Quofi1

am raptus eft in

d1v1t arcana ver-

qui. -

eulum

ba, qu& non licet homjni, lo

B

3

U& Pro

Yhet,

vefco,

2. Scio bominem in ^ Chriflo. )- De

'33-- E: per fenefrzz"? ; 6 Ci*) ld eft,

il

'"per mania civitatis, no&e a difcipulis

feipfo quafi de alio quopiam loquitur,

Toxi«

id enim erat Chriftiane modeftiz. .

;eo,

- demifíus. Vide -A&. cap. 9. 24.& 25;

lg Chri/fa.) Chriftia

]lam,

I.

* ;glorz';zri oportet, mon expedit qui-

Chrifti virtutem.

gïi;m D Xel per

/.,

.

V

2

j

-dem.) In Gr&co eft, xavx&c-

Sive in corpore , fPue extra. corpus, ne-

La

.Su 9 $ e'uubteti pol , gloriari [ane

fiio.) D. Thom. c. 2. q. 175- art. .

(l«

mom expedit mibi. — Gloriari in alis,

5. & alii opinantur Pauli animam ex

E Vl

quam in iis que infiri

nitatis mez funt,

corpore non edu&tam in raptu & ex-

Et fane nollem

J

l,

non expedit mihi.

tafi, licet fe hoc nefcire Paulas affir-

egloriári, fed, propter veftram falu-

met, quod eo tempore a phantasma-

"

tem , etiam .qu'o/,d nollem facefe,'cOgor.

tibus & fenfibus alienatuó fuerit , nec

[5

.Veniam autem ad vifiones &Y revela-

fatis que circa fe,gererentyfr intellexerit..

- £iones. ) Scilicet commemorardas. Ín-

)

Ujäuel 42! tertium -cqlqm. ) Ufquead :

Ine

ter vifiones , & revelationes non exi-

celum empyreum , nam ccelum aereum

guum eft difcrimen ; aliquibus. enim

015

divinitus immittuntur vifa , quibus ta-

primum eft, fecundum fidereum , ter-

men vifi fignificatio non revelatur,

tium empyreum fedes beatorum..

3

)

ut accidit Pharaoni Gen. c. 4I. 17.

4« Arcana "verba.) .dpqra þwluwra,

d

& Nabuchodonofor Dan. c. 2. :31.

verba ineffabilia/) Gluznam, fuerint,

Paulus ergo fibi factas ait,' non fo-

que audivit, fciri non p

:

oteQ , cum

lum vifiones, fed etiam eorum, qu&

Paulus ipfa filuerit.

*

;

lvoïm'.»)q Quz

. viderit exï)l,icaf:iOnes.

Y

'Q"zæ- nom licet bomini

»

-

-

—

4

-

j

08

EPISTOLX iL B. PAuLi' AD C,ORI*N/THIO"S-,?

B g

1

- $. Pro hu

]

F. tumeïïiS«,

jusmodi gloriabor : pro me autem nibil gloriabor

j

B*

2

- pifi in infirmitatibus meis.

í

p ouo

..6. Nam ,-& fi voluero gloriari

IT *«

5 fno;n ero ihfïpiens' : verita-

bis debt

tem enim dicam : parco autem, ne quis me exi

—

. quod videt in me, aut aliquid audit ex me.

ftimet f-qxpra id

?

*

fuot füt

1. 9

. ^. Et ne magnitudo revelationum extollat me

,datuseftmi-

otno) [

hi ftimulus carnis meze angelus fatanze, qui me colaphizet.

E

8. Propter quod ter Dominum rogavi, ut difcederet a me.-

-

15

.- 9. Et dixit mihi: Suffcit tibi gratia mea: nam virtus in in- , | delis

firmitate perficitur.

Libenter igitur gloriabor in infi

injurial

2

?Mi;atiä

bus meis, ut inhabitet in me virtus Chrifti..

"

14 ]

n con-

pogmss

: .1—9. —Propt,efrl ?u

v

od plageg m1h1 in inärmitatibü; meis, i

[

tume- . | Nce&

E u

nefas fït.;;:uiqüäm ne;u'rafe i Yel : .quä

nis, uthac ign01ninia iaffe&us ; ! mihi

I5.

nullius orratione explicari queant.

ipfi, vilis fiam , & contemptibilis , nec

d oaep

/S. Pro bajusmodi. ) Pro tali fcilicet

In Greco enim

fuperbiam propter revelationes & re-

r ligat:

" homine a Deo rapto.

liqua dona Da. .

Denssaaeeia

eft, ómie r8 roiérs, quod ad homi-

—8- Ter Dominum ragai'i. ).

nem 1maà

-

| Id eft

- ferri.

gis , quam ad.rem PO':?& re-

frequenter.

!d

* (I)». [

09. Drixi£

7

db;.) Dölninuä.)

T

- 1n i;g,ö'rmitan'buk ';zzei:. ) Zrumnis,

Sufficit tD5 gratia mea, ) Ut in te. —

Ea(

paffionibus. Vide di&ta capite fupe-

s Ti

riore num. 50.

*

licet infirmus, in me tamen fis fortis —

s

6. Nam. etf vola

€

240 gior:'ar?'. ) In lis

ad hanc tentationem fuperandam.

N

( Nam virtusin imfrrmitate pwfcitz';x.i )

quz gloriofa videntur hominibus, ut

*

L: pgrio;

II

funt vifiones & revelationes, revera

In Grzco eft, ïä*üvgc/vttc U8S, wirtus ,

norm ero infipiens, licet aliquo modo

feu pozeniia mea. Ms&c autem in iü-

do,a

firmitate perficitur, quia quo major

qu

infipientibus fimilis fim futurus.

infirmitas, id eft, carnis tentatio ,

V

Parco autem. ) Id eft, abftineo.

u fc

- WNe quis me exifftmet , 65c. ) Neiquis

eo major à Chrifto " fortit

s

udo contra

&o

propter illa plus mihi tribuat , ac ma-

;

eam fuggeritur.

.

-

uam mea facta

—

Libemtez i-gitu'r £lo:i

4.

Lor jm infrmi-

betis

jorem me exiftimet ,

'qux videt, & meus

[

ermo quem au-

tius

Latibus mejs.) Id eft, magis ac po-

Bd

dit, . me effe declarant. -

quam in 11]1& re, qua videar, ex-

d Dartus eff mihs ffimulus 6'47'7?1.3'

cellere.

.

debc

Ut imbabitet dg

z

! s GU Cirifi.)

vid

7t4;) À Deo, non quod Deus ten-

Ut fixam in me fedem habeat, ma-

tationis fit auctor, fed quia . diabolo

Paulum tentare parato, id permifit,

'gisque in. dies fuper me confirmetur

et,

idque in fpecie & materia libidinis ad

potentia Chrifti, qua nimirum potens

fum in Chr

*

eum humiliandum. ' Hxc eft commu-

ifto ad fu/peænd'gs om-n'es-

nior, & verior-hujus loci explicatio.

.tentac'ionïes; '

ld

( Qui me colapbizer.): Colaphizare eft

410/.7 Prbptiervguold. ) Proþtär' i'nfi- *

colaphis, id eft, pugnis , faciem cz-

gnem eorum utilitatem, && quia per

dere, prefertim ad ignominiam ; qua-

ilas in. me perficitur

Ye

2 4 ?nhabita;

Q dicat : Datgs eft mihi Rimu]gs car-

virtus Chriü?.

i

!

»*

l

[

C.Axftri? $h;ï

1199; —

loriäbgr

1

- tumeliis, in neceffitatibus, in pterfecuïiohibus, in angü,ftiiä pro

] Chrito: Cum enim infirmor, tunc potens fum.

! v.er;itaf

- Ir. Fa&us fum infipiens, vos me coegiftis. Ego enim a vo- .

;

] bisdebui commendari: nihil enim minus (r) f

n il

ui ab iis, qui.

*

1. funtfupra modum Apoftoli, tametfi nihil fum.

n

etmi.

12. Signa tamen Apoftolatus me

| facta f

-

-

u

nt

füper vos, in -

Jlizet.

omni patientia, in fignis, & prodigiis, & virtutibus.

13- Quid eft enim , quod minus habuiftis prce caeteris Ec-

n if

clefiis, nifi quo

d ego ipfe non grav'a.Vi vos? Donate mihi*hqgc

injuriam.

fmitati-

-

,.14. Ecce, terti

o hoc þaratüs fum venire ad p &.non ero

n Con-

gravis vobis. Non enim quzero , qu&é veftra funt , fed vos.

tüme-

Nec enim debe

»

nt filii parentibus !thefauri»zare? fed pE :

—

fitiis.

j

, frihi

Is. Ego autem

libentiffime impendam ,& fuþer .impendär

li, net

Apfe pro an

inus di-

j &re

-imaþus veftris : liCeF plus vos diligens, m

hgar:

X

j

16. Sed

ld

-

x

( I); : I;z Edit. Sixt. legitur : feci. :

: &um enim infirmor.) Cutin affligor, :

: xDonïd-t*e pubi bauc snjtriam.) lroni-:

t te

& ea quz dixi patior.

ce didum: Ignofcite mihi, fiin vos

fortis

Tunuc poteus fum. )

Non mea, fed peccavi, cum vobis gravis effe nolui.

Iq. Ecce,tertio boc. ) ;Ec

[l

: Chrifti virtute, que me facit jllis fu-

"hac vice.

" -trertiaþ

i.

periorem.

It duf n

JXI. FaDas-fum infipiens.)

"

Gloriap- /

Paratus fum.

: vmi?e. ad wb:; )'(,Ut:

[ 4n

'do ,. ac meipfum laudando fa

&us fum fpiritualia vobis miniftr

em, ildqaie-- )fi- ^

ne veftro.gravamine.

njor

quafi infipiens. .

Pecünias veüias.

ati0 y

' Fos me coegiffis. ) A—dähan((: Jaudem, : Qué& veffra funt. )

)ntra

ut fcilicet per illam auctoritatem meam

Sed vos. ) ld eft, falutem veftram.

-& opinionem quam de me habere de-

Non enim dehent fflil parentibus . the-

betis , ftabilirem.

fanrizare, &c.) Quafi dicat : In eo

Írtor

is debu: comm?'k dari.)

quod a vobis nihil accipio, patres imi- -

p

Eg0 E2 4 vob

C 0xe

Sed cum vos id non faceretis, quod 'tor, quorum non eft a filis accipere,

debebatis, cóactus fum ego fane in-' fed filiis dare: ita ego pater vefter

vi&us meipfum laudare.

fpiritualia vobis impendo ,

paratus |

ii)

)Id nihil temporale recipere.

d-

Qui funt [upra modum Apoffoli.

etüt

eft , Apoftolorum primi & przcipui.-

15. Íppendam. ) Mlea omnia.

Tametft mibil fum. ) Scilicet ex me.

Er fuperimpendar. ) Et meipfum

j

[]

8

12. Super;vos.)In predicationeE,v an-

przeterea, meum fanguinem ,

fpiri-

fies

pud vos, & vobis fpectantibus.

tum , vitam infumam , exhauriam & . .

gelii á

M

I

Pre catePis Ecch

"d

.

H

efizs. ) A me ,

'prbfun'dam pro vobis.

J "

& Apoftolis fundatis,

Licet plus vos dilsgení

223 2244$ 'drilz'gïdk.)

per

No» gravavi vos.)

Ut a vobis ai'e'-

Licet vos viciffim me tantum non di-

s. ger, fed.meis laboribus victu

j

l

m miþi

ligatis , quantum egg vOos äüigof

"

f'cogupara/vi.

-—

:

-

l

200 ,*,EPIS—T(.)LJE- II. B. -P"Aüm;;'g[)' 'CöRi*NTHIöS

. 16. Sed efto

T.

: ego 1vo"s" non grayaVi, fe'd cum Eiïetüfa&uzuä5'

-dolo vos cepi.

.

:

Comit

-17. Numqui

d per alïquem "gorunf : qgös-'mi;'ü-;,ad" vos, cir-.

cumveni vos ?

*

l:

al if

. 18. Rogav

*

i Titum, & mifi cum illo fratrem.

Num quæd

puit

'Titu

Y

-

s vos circumvenit ? nonne eodem Spiritu ambül'avimq's?.

-

"

nonne iisdem- veftigiis ?

2

19. Olim putatis, quo

d exciufärn'us nos apüd' 'vos?--Co'räm- :

Deo in Chrifto loquimur : omnia a

i

utem: chgriiïïmi prq pter-

- sedificationem veftram.

L E(

.9o. Timeo enim, ne

forte cum venero, non quales Volbgï'ïf-.

T

inveniam vos, & ego inveniar a vobis, qualém non vultis: ne.

J

forte contentiones, semulationes, animofitates , diffenfiones,

iterui

detractione

*

$5 'fufurrationvgs',',iniiatiqr;es, f?ditiones ünt,inte/r

x

3;

VOs :

4

hril

21. Ne iterum

cum venero, humiliet me Deus

apud Vos, & -^

L

lugeam multos ex iis, qui ante peccaverunt, & non egerunt -

tute

X

poeniientiam fuper immunditia, & fornicatione, & impudici-

€0€

tia, quam geflerunt.

CAPUT

16. Sed effa, ego vos non gravavä,äf&.)

&quodpecunie colligende ftudiofus-

Quafi dicat: Ipfr obtrectant mihi di-

fuerim, fed nunc talis videri nolim.

lr

qe ]

centes : Paulus per fe quidem nihil in

Ceram Deo £m Chrifto logusmur. ) -

fumptuim exigit,. vel admittit, fed do-

Quafi dicat, fine fuco fincere & ve-

Tàm |

lo vos capit, quia fcilicet Titum , &

re loquimur, ut par-eft loqui eum,

In,

Que

'alios, fub;.ni

ttit, qui vos veftraque e-

qui fe ;z Chrzffo, id eft , Chrifti merm-

aof

mungant. Mac rei-llens fubdit.

brum, & difcipulum profitetur..

AT. CircumymUent vot.

) 'Fraudavi; Oc-

Omnia propter adificationem vej?rark.j

K

eupavi & extorfi.

2

z

,

Id eft, quacumque hactenus diximus

.

quafi in noftram. commendationem,

I8. Rogav: («Lram.

) x« exdeoo. T

Y05,

vo)», rogawi , five adbortatus -[um Ti-

ea Joquimur ad. veftram falutem pro-

du

fum, ut ad vos proficifceretur.

movendam , non ad gloriam, aut ex-

Tütei

Er cum dlla mifi frat; em.) Q uis fuerit

cufationem noftram.

N

20. Quales volo. ) ld eft, bene cor-

üe

ignoratur, aliqui volunt fuilfe Lucam.

'Nanaumid "Tutus vos circumvenst ? )

rectos a priftinis vitiis.

Num Titus aliquid. vel- minixm.lm .a

Qualem. nom vultis. ) Scilicet-feve-

üt

rum patrem , & peccatorum viridicem.

fen:

vobis extorfit? -

-

" Eedem fpirtrg. )

Eodem ähjmo , ea-

melariones. ) Id eft , invidia.

te

deim voluntate.

Animofftates. ) Suguol , irz.

D

19. Olize putatis, ) Nofter interpres

luflatzo2es.) Vumores, faftus, fu-

le

cgit z« ,

perbia.

àc' proinde vertit , oZz ;

OoI. Hwe:

P

I

fed

Greci codices habent zZiur , rur-

Ger me Dens. ) -Id' eft, con-

&

fE!.

Senfus Latine vulgatz eíle po-

triftet, deprimat, aflligat me.

teft. Video vos jamdudum fufpicari

Er lugeam.) Et lugere cogar, &

me vobifcum fincere non agere, fed.

caftigare cum luctu peccatores in fuis.

Tie

peccatis :'pexfifcente-s.

e*;ufagiones præque;e quafi avarus,

as

4

29I

[ **ï* X* ',,"æ*æ H

tüuius',

w

CAPUT XIL —

Cbinmïnafur iis, qui : pecc

a,värzmt, quo ad þæhiknti)zm provacet;,h?

, le

j

a

?

d ipfos «oeniens cogatur

Jevere eos m/iigare, ?äfä fibi a Chriffo

Imquid

cujus virtule

m terito deberent in feip)

fis ag

: chefe ;

ïimu's?

N

-additque generalem exbortationem , &

Coram

5

. falutationes. *

Y , Ccä tertio hoc venio ad vos : *In ore

duorum,vel ;trifu'm: *Deut

'TOP(?r

I9.I4.

AA teftium ftabit omne verbum.

t

att.

.volo,-'v

dico, ut praefens, & nunc äbfens, lls 1

.16.

15 ne

.. 3. Praedixi, & prae

qui ante peccaverunt, & caeteris omnibus, quonigm -fi' venero Joan.

Iones,

Ti

:

S-I .

iterum, non parcam.

nter

^4. An experimentum quzeritis eju

s, qui in

me loquitur Hebr.

fed potens eft in vobis

? IO.29.

Chriftus, qui in vobis non infirmatur,

,

.

.

bs,&

4. Nam etfi crucifixus eft ex in

.

firmi

2

tate : fed vivit ex vir-

erünt

tute Dei: Nam & nos1

nfirmi fumus in ill

;

E fedvivgmüs cum

Idici-

PUT

eo ex v;rtutg Dei in Vpbig. ;

L

. . $. Vos-

diofus.

»

oltm.

Jnghundi?ïa, ) Id eft, mollitie, aliis-

& poffim inlo'l.)edienþtes«ptmrire per po-

que libidinibus, quibus contra natu-

teftatem, mihi a 'Chrifto. datam.

. )

Ejus , qui! in me loguitur Chrtffus.)

T

[22

ram peccatur:

em,-

duapudicitia.) Grece eft, doiyiía,

Video vos experiri velle, an ettam in.,

Iem-

quz eft petulantior libido in libidi-

me Chriftus loquatuf , quemadmo-

nofis oculis & ta&tibus.

dum in ceteris Apoftolis ; quafi di- -

*

Co

Ofcere cupitis , an mea

4t.)

rrio.) 'Te

rtia vice.

D

nt ab human

dmus

z

l. T'E

Venso. ) . Venire - prop

O'nþo, ad

precepta

n0,an a fïivif»

Qem,

vos, ut fcilicet puniam eos, qui per

nó Spiritu profecta.

D

duos vel tres teftes peccaffe, neq pcc-

2 Qu in vobrs non i

z

frmktur , fed po-

pI'O-

zens efl i vobis. P Quafi dicat: N.Qn.

t

nitentiam egiíle convincentur.

. Stabzt omnt verium. ) Statuetur, £a-

eft erga. vosinfirmus, fed potius mul-

COl«

ta erit, cotifirmabitur omnis accufatio.

ta fue potentie figna inter vos edidit,

Q. E p'r&fcm , E zunc abfen:. ) Ita

4. Ex infran

»

carnis.

tate. ) Hmnanitafiä &

*

axfe-

ut prefens pfzdixi, ita & nunc ab-

etm

fens prxdico, pari ; fcilicet au&torita-

Sed v;vit.) Re

fxlrrexïg (X vivit im-

te & interminatione, ia

mortalem vitam. :

effem pfedico & fcribo.

c, fi. þp*ræff:ns

Ex virtute De

"

nitatis.

:) Ex.

*

potentía divi-

fi-

Nen parcam.) Si inemendatos mo-

; fumus ; allo. )

res inverero, virgam Ecclefiafticam

Nam.$ mos snfirmi

[

)

expediam, & peccatoribus non parcam.

Id eft , cum-illo , nimirum. Chrifto,

. Va experimentum quaritis , ..)

infirmamur, patimur, afflicimur, Vel, ^

i» ipfó,.tanquam exemplari, cui nos

Quafi dicat : Vultis me precepta mea

negligere , ut-experiamini , an audeam,

ejus miniftri chformamEü 4 fegundmïä :

*

COUBIM. eum Com, Me??ck. Tou, K[IL

ER

)

m

z

202

EPIbTOLJE II. B. PAULI AD CORINTHIOS

po ],de()ï

$. Vofmetipfos tentate, fi eftis in fide: ipfi vos probate d

f cundum f

An non cognoícitis vofmetupfos qula Chrlftus ]efus in vob is:

eft ? nifi forte reprobi eftis.

tionem»

y 1l

ec

/6. Spero áutem, guod cogpofcetxs, qma nos non. fumus re-

dem

robi.

ï *mml,*ï

T nis erit vo

'7. Oramus autem Deum , ut nihil mali fac1atls, non ut nos

U. Salut

probati appareamus, fed ut vos, quod bonum eft, fac1atls. nos

fanäh

autem ut reprobi fimus.

13 Gl'ät

8. Non enim poifumus ahqu:d adverfus Verxtatem fed pro

veritate.

cnmmumcc

,

9. Gaudemus enim, quonlam nos infirmi fumus, vos autem

potentes eítis,

Hoc & oramus veftram confummatlonem.

tentes, etlle

habeat, non

10. Ideo

r VO5 , tf

uod ipfe przdixit :

$i me perf ecuti

minime ;Mh, minime prabatt.

Chri-

tmdbus , cu

[

7

nt , 65 vos perfequentur. Joan.15. 20.

fti fide, gratia ,

luce, ac cognitione

Hoc É era

-wm, üt vol

Std vivemus cum eo. ) Id eit, expe-

privati , & prlfhms ignorantie , vel

riemini . me non infirmum, & quah

infidelitatis tenebris involuti.

ltaque

Vej?ram ti

mortuum , fed vivum , vegetum . &

non accipitur hec vox reprobl, prouc

-

TM perfecb

fortem , fi opus fuerit virgam puni-

RT

« confnmmati

tionis contra vos exp edxre.

opponitur predeftinato.

po. U m

6.. Nos nom fumus reprobí. ) " Atque

Ex virtute Dei.)

Zx potentia Dei,

ideo Chriftüm in nobis eife cognofcetis.

vos adhac i

I vobis.) Contra vos, tunc nimi-

Non st nos probati appareamus. )

uti feverita

verfam vo.

rum cum res poftulabit , ut. potefta-

tem in - vOS exerceamus.

Quafi qui habeamus difcipulos tam

bene inftitutos.

Vel, fenfus eft; oro

h «difc.

,. Vofmeripfos tentate.) Examinate,

ut vos tüihi] mali deldtlS, non autem

5

nen.) Vi

conamini cognofcere quan:um üerl

ut ego veftra ulcifcens flagitia proba-

j Gllll

;oteft.

tus appaream, mteger, mcorruptus,

falvén, a

4£ efüis in fide.

Num fidem femel

& juftitiz feveritatem retinens.-

& formil

ácceptam retineatis,

Nos énutem ut rtpnobi fémns.) huamfi

Perfö&t

4nu non cogno[ciris "wo[metipfos, quia

Tate ut in

inde nos- non probzm, inglorii, nul-

hriflus .

efus £m vobis ef ? Scilicet

lius nominis, aut pretii habeamur,

65 fitig, |

omnibus fimnl,

hoc eft .in Eccle-

9. Non emim po[[umns aliquid aduer-

atevt,

fia veftra ?. Vldebam: enim Ecclefiz

füs veritatem , &c.) 1d unum quxro

Taborta

fus tot miracula, tot gratias, & do-

ttim ver

ut ab omni fcelere puri fltis, etiam fi

na collata, ut non dubitarent Chri-

inde nullius nos . potentiz cenfeamur,

m!duæg

ftum in ea effe & operari. Porro hu-

necefle enim erit nos ab omni feveri-

jus loci. eum fupenornbus connexlo,

tate abftinere , & coercendi poteftas

& fenfus hic effe videtur.

Experiri

nobis . dw;m:us data nullum habebit

s

vultis, o Corinthii, utrumin me Chri-

ufum.-

ftus loquatur, ^ Quid hoc tam feduli

Veritatem.) Id quod rectum, & jue

de me ?quzritis ? Q«uxrite fane de vo-

ftum eft.

bis, fidem veftram explorate, & co-

Sed pro veritate.) . Confervanda &

gnofcwe Chriftum effe in vobis. Quan-

tuenda , armis fpmcuahbus inftructi

to igitur magis erit in magch.o :

fumus.

JApoftolo veftro ?

9. Gaudemus enim 7uomam no: mfr.

NIfE farte veprobi. eflis, ) uä*omym

mi. þmw:, J'c.) Gaudeo vos eiïe po-

M

(id

*

o

a

|

j

h

203

CAPUT XHL. —

j þiobate .v :

, 1. Ideo hizc àbfens fcribo, ut.non prsefens duríus agagn;

n vobig

1

É fecundum poteftatem , quam Db.minus'decüt.m'ihi inï ædiüca*-—

É tionem, & non in deftructionem.

fümus fé-

-:

- ir. De cetero , fratres, gau

dete, perfe&i- -Ei'cote,' exhorta-

x -'

" mini,«dem fapite,

pacem habete, & Deus pacis; & dile&tio-

nf nis erit vobifcum.

l

iutate 1

jàts: nos d

.12. Sa

invicem in ofculo fan&o.

04 fancti.

*

Salutant vos aneS.

[L]

"i

*

13. Grati

a Domini noftri Jefü Chrifti, & charitas Dei, &

: l»:»(c

^

ommunicatio fan&i Spiritus fit cum omnibus vobis; Amen;

oruem d .

)nefm,

tentes, et

1dem fapite. )

fi ego infïnnüs ac repröbhs

ü&nanimes eftote.

Idrreüw,' co;icoxdes &

i

10]leo d. habear, non valens utí poteftate con-

—— d tra vos, utpote potentes gratia & vir-

-Pacem habete. ) Curate ut päïcifïEce.

iti Chn 1

. tutibus, culpa autem vacuos.

& amanter agatis inter vos.

Copnütione .

IQ. Salutate imvicem 1m ofculo fan-

Hoc & eramns.) Oramus autem De-

ag vd d —

um , ut vobis hoc etiam concedat.

8v ) Vide dida ad Rom.

2

;ögp.. 16.

i lugue

Veffram con[ummationem. ) x&vraeri-

nuim. IO.

obi, progt -

e'n , perfettionem , ut. fitis perfe&ti &

O»mnes fïm

8;.) Id eft fratres, fen

*

Chriftiani, qui.apud nos funt.

confummatiin omni gratia & virtute.

) Atqie

O. U nen prafens durius agam.) Ne

13- Gratia Domimi noffri Tefu Chri-

pnofcetis

vos adhuc incorreétos inveniens cogar

fi-) ld eft, g

ratuita beneficentia C

X

hr i-

irt4mi, )

uti feveritate & ri

fti redeimptoris noftri.

verfum vos.

gore difcip?igæ &Q-

Ef charitas Dei. ) Patris , qui fcili-

Uostam .

-

cet dilexit nos, & charitatem fuam in

ell; oro-

dz ædifmti'okem,kff non in defirudlio-

o autem -

mem.) WMide di&a cap. IO. num. $.

eo petiffimum commendgavit , quod fi-

1 probi«

E. Gawsdete.) XoigtTs , gaudete ,

lium fuum pro nobis in mortem tra-

falvéte, valere. | Epilogus eft epiftolz,

didit.

Yrüptis

& formula valedicendi.

Et cammuzgicäf;'o fatlli. Spiritus. ) Id

wblziamü 1

Perfetls effore.) ua«ragïigsösz , Cu-

eft, participatio, feu larga effufío do-

íi, u-

rate ut in dies

erfeftiores & melio-

norum Spiritus Sancti, ut communi-

thtf

res fitis. Italice diceremus. Perfezzio-

catio activa intelligatur.

zAfevi.

] atf

Ss£ cum omntbus volss. ) Scilïcet'per

quaro E

Exhgrtmiä;.f)ï T&paxaMioSs, quod

multiplices effectus gratiz, & charita-

pumf

etiam vertere poffumus , .«

tis Patris, & communicativg bonita-

eon[olatienem percipste.

gnfelamini x

AiImur ,

Vtis (Spi-ritus ffig&ï. Amen.

feverie

Es

otellas

1abebi:.

&ji

d .

»

frudi

iJr- I

Cc24

ip —

[

OmB

204.

cc:aw

D

6 )

*

EPISTOLA

vocaVH

h

B PAULI APOSTOLI

& volU

$. 9

AD. GALATAS

þïæteï

*

/CAPUT PPIMUM

evang

;ï

Io

Rnprebendit Galatas ZApoftolus , quod abduci fe permzjärmt averi- . |

minib

4ate , quam ab ipfe acceperant , cum Jola bec tenenda fit , eamque

us o

non ab bomine, Jed per Cbri[fli revelationem ipfe didicerit , 699 tanta .

I

- félertia poflea illam docuerit , quanta ipfam: antea zmpugnabdt

evatt

,

« I2

addens quomodo z])fum Deus ad e'uangelzzandum

f

egregawrzt

fed p

Ij

Aulus Apoftolus non ab hominibus, neque per homl-

nem, fed per Jefum Chriftum, & Deum Patrem, qui . .

|P

fufcitavit eum a mortuis :

$ (

Qu

3. Et qui mecum funt omnes fratres , Eccleüls Galatlæ.

candu

&terni

3. Gratia vobis, & pax a Deo Patre, & Dommo noftro ]efu

:

Chrifto,

4. Qui dedit femetxpfum pro peccatls nofms ut erxperet n

OS

dudi,

Umn,

de praefenti fæculo néquam, fecundum voluntatem Del,&

bisp

patris noftri,

s. Cui

[tiani

^

I.

Jon P. bam:mäm ) Scilicet puris,

Ecclefn BAlacil. Y Subaudl, fcrl—

Tra

fed a Chrifto homine ac.Deo.

bunt, vel precantur üt gratia vobis

quil

Sed per f €hriffum. ) Qui non

pax, &c.

€nur

eft purus homo, fed.homo Deus:

1-

g. Gratiaz) Nele gramæ augmentum.

Q,

n

Pax.) Profpentas, ea przdfertim qu'

ificat fe non ab homine , neque a

Vel,

Deo

eo per hominem , fed immediate ab

in Chrifto, & per Chriftum. .

a

ipfo Deo 'vocatum effe

per pacem intelhgit reconcdmttonem

CIt

Er Deum Patrem.) ' Jefu Chrifti na-

cum Deo , ut Auguümus mCerprecd-

ahqu

tur.

turalem, fignificat fe ta&um Apofto-

S«culo nequam.' ) Sæculum nequam

M

]um a Deo Patre per Cthcum F 111-

eft fecularis & carnalis vita, & con-

m

um €] us.

Ia

Qai [ufcttavit emm 4 mortuis. ) - Hoc

verfatio, qualem agit ;

ad quam in-

tif

addens, tacite innuit a Chrifto poft re-

vitat hic mundus, O& mundam homl-

furrectionem immortali , fe conftitu-

nes.

[

Secundum valnntatem Dm) Ex vo-

tum Apo&olum quod nulli aliorum

lh

contigit,-

luntate, décreto, & pr&cepto- Pams

ef

9. Fratre: j Chrv[ham

dedlc Chn&us femeupfum.

1

1

f

m

A

L

-

208

þxäuTïQ

: Amen.^

$. Cm ; äft *gloria in fzecula fzeculorum

DI

s

*

i

f

eri

60;DA;

ror, quod fic.tam cito trans

imini ab.eo, qui Voä

Y

vocavit in gratiam

Chrifti, in aliud Evangelium :

.7. Quod non eft a

liud , nifi funt aliqui , qui vos conturbant,

[]

& volunt convertere Evangelium Chrift.

E

.

1

:&. Sed1

1

t

cet nos, aut Angelus de coe

lo

eyahgäliz*et' vobis,

[

evangelizavimus vobis, anathema fit.

preterquam quod

H

9. Sicut prae

dixi

mus, & nunc iterum dico: Si quis vobis

evang

el

izaverit preeter 1d quod accepiftis, anathema fit.

Modo enim hominibus fuadeo, an Deo ?* An qusero ho-

*

vm"

minibus placere ? Si adhu

umpt --

vus non etiem.

c/homïnib'üs pll.acer'eþm, C,htii"ti fer-

"

,'

Ql(ï*[-Cnr

$ nf

1r. * Notum enim v

obis facio, fratres, Evangelium , qu

p)

; 'quia non eft fecundum hominem :

I 5 -*j[*o

evangelizatum eft a me

?abdt:

- 12. * Neque enim ego ab homine accept il

i Eph'. —

1ud5.neque didici,.

3 3

i

fed p

er revelationem Jefu Chrifti. .

.

a

tionem: meam

; aliqüando in Ju-

/

aifmo :

: .--1 3.&TAUdi&is enim converf.:

Qc3

; qui.

—75'. C;;i äjf. ;gloria in facula [&cu, lor;unï,*)

*

-- Sed licet L20$, «ut ..Ange/uiwd;f celo

Qui pro ram eximio beneficio glorifi-

'evange

lizet vobis, 6c. ) Nimirum fi

I

d fieri poffet; nam defa&do hoc eft

candus, & laudandus eft in omnem

.efu

-*ternititem.- — ,

impoffibile , Angeli enim ficut in'bea-

"i

j

6. Tranifefim

[

inj.) P*itimini v0s tra-

titudine, ita in o

s

mni f;er-itac'e,i c0nfïr-f

duci, & transferri in aliud. Evangeli--

.mati funt..

m

ü

M

um, fivein aliam docrinam, que vo-

|dnathcma T )

Id. ä&, lllï,l'dle*-.ük&llsï

»

, &

' bis pro Evangelio obtruditur, a Chri-

& execrabilis..

ftianifmo àin * qdaifm—um.

9 Acc'ept:üi:fj). Scil

icet a hqbis,

I0. Modo enim bominibus [nadeo , au

/o 9. Quod non ef. aliud.,) Quuafi dicat :

Í, / fcri«

' fTransiertis vos ad aliud Evangelium,

Deo? ) Senfuseft: Numquid ego hoc

vobis

$

quale- tamen, aliud non eft: nullum.

. Evangelii predicandi mtinere tungor ,

ut hominibus morem geram , an ut

::enim. verum Evangelium aliud eQ: ab

Déo? Hominumn caufa & gratia , an

enturm.

€0, quod

eco vobis predicavi.

e

UNifÉ funt al

z.) , Ketert ad Miror ;

Dei? quafi dicat :*Nihiläzdiu*d d E-

jmque

Í

iror quod tam cito de-

vangelio przdicando fpectavi, quam

Vfls

uafi dicat: |V

'gloriam Del ; itaque mirim vobis

tionem.

citis ab Evangelio, nifi' quod funt

aliqui; qui vos conturbant, quod dunt

non videatur, fi fam Jibere in eos in-

;rpreca-

velior, qui-vos conturbant , & ad]u-

Cogito, ex parte mirari defino, nec

. daifmüm traducere (tudent.

Flüm

/tam vobis , quam illis hanc. defectio-

T

nem imputo ; non enim defeciffetis ,

8 adbuc hbsmintibus þ/acqrem;)

oratiam.

$i adhufc,

N

nifi ab illis illecti & decepti.

ut olim, fectarer hominum

5

jarm m

1I. Nan-*e/i/äcundum boggsmem.) Non

hi

E7 tonturbant , €9 volunt con-

eft humanum , fed divinum Evange-

uertere Evangelium Chrifi.) Dum vo-

' Jant invértere Evangeélium Chrifti, id

lium meum ; non eft h'omgni's ;fed Dei.

"

eít, aliud docere,:

r

;

Conver[ationem aeam in Jadai[-

at

quam Chri(ï:qs pe

!- $mo. ) —Quou»iodko.me —gre-iï"er,im gum IP.

: Apoügïcïä. cr.aidic/li-c..,

N

w

e-

$*

806

| EPIST(«)LE B. .I;AULIR APOST.'AD- GALATAS. 4

daifmo : quonia

p !

& expugnabam illam,

m fupra modum peïfeque'bär;E—c*cle?ïam-.Däi,

menti

"*

..14. Et;próficiebam in Judaifmo fupra mul

tos . cc;e'täneds ,

.

meos in genere meo, abundantius

a

-

&mulator exiftens paterna-

rum mearum traditionum.

2

1

io Chr

1$. Cum autem placuit ei, qui

rBe, fe

gregavit ex.-ute'r—q/ ma-

r sz.

tris meae, & vocavit per gratiam fuam,

-- quebat

. 16. Ut revelaret Filium fuum in me, ut evangelizarem illumf

und

àin Gentibus: continuo non acquievi càrpi., & fanguini,*

|R

2b

17. Neque veni Jerofolymam ad anteceffores meos Apofto- .

los: fed abii in Arabiam : & iterum reveríus fum Damaícum .

18. Deinde poft annos tres veni Jerofol

ymam vjd,erq e- -

Á "

þaulus

trum, & manfi apud eum diebus quindecim:

I9. Alium autem

*

o pndu

Apoiïol:orumyvidi neminem, nïü Jacobum.

:fr*gtre,m* meipi.

t Pulu

Á

-

t Mo: Quæ;

i

.daifmüm: profiterer , antequam con-

'confuli, fed a Deo folo illud per re- ;

verterer ad Chriftum.

"velationem accepi. Syrus--* habet eo-- .

- Expugnabam illam.) . Oppugnabam,

: dem fefifu , zoz parefeci iliud carni &$. ;

expugnare ftudebam. In Grzco

Jangsisi. . Crediderim bene ex Greco

ceft, émóo9s», vaffabam.

Ia

:verti poffe, non me ad

jun-xi'., nqn 4d-

p

^

-4. Profeeiebam. £m udaifsso.

/3&/:' carn & [anguini.

1

&

affectus eram Judaifmo, & illum adeo

Carni €5 j« gtaini.) E

Aliqui pei i

M

. ftrenue. promovebam , ut coxtaneos

*nem & fanguinem, patriam & co-

d

meos fuperarem.

gnatos int

tales.

ellipunt. . Alii, omnes moi-l'

iis, 'ql

. o genere meo.

) In gentet rhea, f;i-

aut C

JHicet inter ]udzos.

j

17. Neque vent j'era/ïl]mah; ) A€.

Abundántinu

$ emulator exiffens , €

v

in A&, Apoft. cap. 9. 26. dicitur ve-

Quuafi-dicat : Ardentior zelator fui

niffe Jerófolymam poft converfionem. -

20

.pro patris inftitutis, mihi a majoribus

traditis.

$

Refpondendum, . veniffe neceffitate fu- "

fenten

g& compulfum, non autem ut Petrum *

üCo

-A5. Quime [eg

;fegnv;'t ex utero ma-

videret , & cum eo Evangelium con-

É

E

22

fris mes.) Qui me jam inde ab ipfo

ferret.

'pativitatis mez exordio predeftinavit

d fac

"nteceffores meos. . Quui ante me vo-

du

a —del'eg*ït.,'ut reévelarez. Frlium fuum

cati funt ad. Apoftolatum.

bint

22 ;e; hoc eft, ut me ad Chrifti. &

Ab Pn drabiam.) Quid in Arabia:

Evanpelii agnitionem 'adduceret , &

- difiüm

confequenter ad Apoftolatum, ut evan-

Paulus geflerit , ;raditxtnx non .habe-

mus.

2j

gelizarem Chriftum in Gentibus.

-18.. Fidere : Petrum.

ov

) 'Za"r'q'ga»iï cu ,

Exp

-

16. Ip me.) ld eft, per me.-

videre, cognofcere,

.

* Nan&aquiävi 2 meaadpaa'Se' jm, quam

I9. Jacobum fratrem Domini.) Do-

l&mïd

eamdem vocem c. 9. num. 9. vertit

minipropinquum. Fuit hic .Jacobus ^

vulgatus ,. Gozzzis.

Senfus ergo eft :

Alphzi , filius Marix uxoris Cleophe,

E

vmgeliu-m ab homine non fum edo-

unus e duodecin Apoftolis ,

'prümä |

&i

&us : quia cüm nullo hommi :i?lu.d*

Jïrofogyxïxoruxn Epifcql?us.

4

€AP[»;T I. &IL

20*

in Da,

0. Quæ autem fcribo . VOblS' ecce coram Deo, qma non

1

ment!or

etaneos

JAteTa

21. Deinde veni in partes Syrxæ & Ciliciae.

22. Eram autem ignotus facie Ecclefus Judææ, quæ erant

in Chrifto :

L0 fà

:23. Tantum autem auditum habebant Quomam qui perfe-

n illum

quebatur nos ahquando, nunc evangehzat fidem, quam ali-

quando expugnabat :

l

24 Et in me clamficabant Deum.

|pofto

L]

cum*

*

CAPUT IT.

re pe

Pdulus Efuangelzz vceritatem libere femper docuzt inter Gentes, ap-

cobum.

probam*z/ms id primis A/pojialzs & nibil ad id addentibus , fed

Paulwn in focium recipientibus : qui etiam patam reprebendzt Ce-

Qu

pbam offendens , quod mon ex legis operibus quisquam -

p

juflificetur , fed per fidem.in

bet. e0»

C»rillum.

um 6

Graco

Einde poft annos quatuordemm iterum afcendi ïerofo—

Y

I

lymam cum Barnaba, affumpto '& Tito.

9. Aícendi autem fecundum revelatlonem &. contull cum.

Yer car

& c0-

illis Evangelium , quod praedico in Gentibus, feorfum autem

iis, qui videbantur aliqwid effe: rie forte in vacuum currerem,

$m

aut cucurriflem.

)À

*

3 Sed

ut-ve

oneim.

fum veritus 1lluc adducere mecum Li-

— .

[

QO. Ecce 9'0r4m Deo.) Quem ut pre-

u f

fentem, & omnia videntem teftem ad-

tum" hominem mcxrcummfum , vide

um

duco.

infra n. 3

.qune

22. Ignatmfaae) Non menoverant

/Q« Secundum revelationem. ) Mom-

de facie.

tus revelatione divina.

e Yoe

Que erant in Chrfo, ) Quz crede-

" Con£ult cum sils Evangelmm ö' c. )

bant in Chriftum , converfæ ex u-

Communicavi cum illis qui Jeröfuly-

'abia.

daifmo,

mis erant, Evanglelium quod przxdi-

abe-

23- dnuditum baäeb;mt.) Fama co-

co, & rationem doctring mez, non:

noverant.

1afi dubius

aut non fatis inftru-.

(uls

Expugnabat. ) Oppugnabac

á

us ; fed ut ä

deles, quos docebam,

24. Clarificábant.- ) blonficabmt ;

cernerent mé in doctrina & fidecom-

Do

Jaudabanc,-

municare, & confentire cum Petro ,

)bus

I.P

Off annos quatuordeam ) A Pauli

aliisque. Apoftolis ,

ficque plus fidei

)hæy

converfione ut putat Baronius

meo Evanrweho cnbuerenc

& alii,

Iis qm wdeäanmr aliquid effe. ) 1d-

Afumpro & Tm.) Quafi dlcat, nec

eft, qui vxdeb4ntur efle columne Ec-

£

7

E

»

208

: EþiST—oLJE- B. -PAUQI, A*PöST:AIS PPGA'VLATAS

J

9

ange

:

compulfus eft circumcidi

*

2

N

- 4 Sed propter fubintro

du£tos.falfo

$ frafräs, qui fu bï.ntfoie,

üqhis,

|

*Deut

runt explorare libertatem noftram , quam

D

habemus in Ch'—ril

-

3

us

X

D

)

ut nos.in fervitutem redigerent.

-

: bus, &

10-17.

Jefu

Job

$. Quibus neque ad horam cgiïïmus"

fubjg&ipþg ut veïitäs'

- Qextra:

lii permaneat apud vos:

34.19. Evange

tes, pf

Sap.

6. * Ab 1is aut

em, qui videb

antiul; effe aliquid (quales ali-

EM

nihil mea intereft. * Deus perfonam hominis

.l)ïïcäli';

quando fuerint,

* j X

"

folicitu

35.I*.

non accipit) mihi eni

j (

*AG. tuler

um';.qui vidcban.tur eHe aliquid , nihil c:on-

od

Eoetici,

[

EN

« 7 Sed

X

q

Io 34,.

Ut os zm aferv'ituiänï .redigercü;.-) 15

tibus e

cl&hæ, ac þrimariiApoRoli. igl Grz-

eam libertatem nobiseriperent,. & nos

co tantum eít, vóig QoxSci, £is qui va-

dehlantur. , id eft, qui habebantur in

una fecum fervituti legis fubjigergnt..

dutfe.

Graci enim óoxSyrag vOCAnt

Ulgrancanes n

pretio.-

funt auctoritatis ; 43o-

,S.iw,xgþm'äu'; 'n'equ'e ad boram: ajin;ü':

x

eós qui Tnagna

fubjetiione.) .Per fubjeQtionem,

7. Eu

XSyrdg, eos quorum prava

x

» au.t gxulla

jiciendo nos judaizantibus,

qu/b'-

*s

& predica

eft auctoritas.

7

curcuma

—-*curreremr Aut Ek-

Ut veritas Evangelui permrmez-zt ) £fe.)

! Ne forte 32 vaeuum

Studió retinendi verifatem' szgngel?i.

- Qrtu

eurriffem-) Nepfeudo-apoftolis jactan-

t

tibus doctrinam meam ab Apoftolis

6. 4b s5 autem 'qxg' videbantar. e[fe

üteyio

w

reprobari, mihi doctringque mez R-

d'iquid.) Supple, nihil doctring mihi

Bttro, 4

. deles non crederent , & hic ommnis

1

collatum eft, ut patet ex fequentiþus.

yim &

1aneusllab0r caffus redderetur.

Qzuales aligmando fuerint. nibil mea

In 4j

[

iniereff.) Midetur D. Paulas: his ver-

Til

: Sfd-?zequä Titus compul/ns eff cir-

eumcidi.) Quod fieri voluiffent Apo-

bis reddere rationem gpr voluerit cum

Ogm

ftoli, fi neceffarium judicatffent.

Apoftolis fuum Evangelium. commus

DRRT

nicare. Quafi dicat, fpectavi in illis -

- dutr

4: Sed propter. ) Repete ex verfu

piscedente particulam ze4«e, fed ne-

dignitatem.| Apoftolicam, qua. emine--

qpDOGadi

1

bant; neque magnopere curavieorum

as

que propter fubintrodu&tos falfos fra-

priftinam conditionem, qua, quia ru-

Tlentia

tres, id eft, etiamfi falfi. fratres ur-

«des & ex hominum vulgo fumpti

n6 Ey

gerent ut circumicideretur , nóh a

"anen pl*Opterea co

-erant, mecum nulla ratione confex,en-

^

'Graz

.mpulfgsï-gül circum-

di erant. -.

ürum

cifionem fufcipere.

Dens per(onam bomiis non accipit.)

cndi

Subintrodullos.) maotimawrsg, fubre-

T quuios, fuä'iniu&itias, qui fcilicet in Ec-

Namy; Deus elegit quos vult, nec per-

Cepb

.€lefiam irrepferunt, cum tamen falfi

fonz conditiones refpicit, quzimper-

9(!!

p

tin

N

entes funt -ad gratt

d&

eftent Chiiftiani.:

tionem.

?ïtam pei voOca-

xS,u6-intraie)rsz. ) Infidiofe irr

ei)i'e-

lr Al

xunt.

,

Mibi enim.) In illa cömmuniöatih-

Det

Explorare bler

ne, quam de Evangelio

1

Àpi

mtem.ï : Obfeva atio-

cipuis . Apoftolis habui.

meo cum pyrzke-v

d()&rl

nis legis Mofaica.

In Ciriffo: j )

Per Chriftum ,in

";-N,:'bil/cantulerukt;l) Id eft,

ab *l,,eis

agno»

àil

Chiifti fidf:, | ".Eccl"efia*, ïligioxie..

nihil accggi, mhxl djidici..

»

i

CAPUT II.

j

V

209

' 9. Sed econtra cum vxdlfïent, quod creditum éft mihi Bom,

*

Gennhs,

2.11.

Evangehum praeputii, ficut & Petro circumcifionis :

D

hef

bintroie

8. (Qui enim operatus eft Petro in Apoftolatum circumci- Fi

X

N

: O.

1 Clinflo

wnls operatus eft & mihi inter Gentes.)

olo.

. Ét. cum €ognoviffent gratiam , quae data eft mlhl., Jaco- 5.

25

N

Pet.

[ Veritàs

bus & Cephas, & Joannes, qui videban.ur columnae effe; 1

extras dederunt mioi, & Barnabaee focxetaus : ut nos m Gen- I-17.

Jales ali-

tes , ipfi autem in circumcifionem :

Yo. Tantum ut pauperum memores effemus, quod etlam

homlms

iil c con

follmtus fui hoc ipfum facere.

1r. Cum autem veniffet Cleplras Antlochlam in faciem ei

reftiti, quia reprehenfibilis erat.

7 Sed

-12. Prius enim quam venirént quidam a]acobo, cum Gen-

vt.) Ut

tibus edebat : cum autenr veniffent , fubtrahebat, & fegrega-

,. &nos

X

— bat fe , timens eos, qu1 ex circumcifione erant.

jlcerent.

*

I5. Et

u

- cefrmt

-Munus

m, füb-

7

Evaugelimm pm;wt:t. )

Hb dl f Gentes, ) Ut nos Gen-

pradicandi Evangelium Gentibus,que

tiles, ipfi vero Judæls Evangellum

circumcife non funt, ut Judai. -

prædlcarent -

ut, É)

lO. Zuetwm ut pauperum memares

vangeln.

Ctrcumu/zom: ) Circumciforum.

8- 93; enin, opemtus eff Perro. ) Ó

effcemus. ) "Dantum hoc admonentes ,

ntar (fe

&ytpyía ac Ilireo, qui. inoperatus eff

ut dum Evangelium apud Gentes prz-

ng mili

Petro, qui in Petro -fuam energnm,

dicamus , paupemm ; qui in. Judaa

jentibus.

vim & efficaciam oftendit.

erant, memores eflemus, commendan-

Jl atl

À poffolarum circumciffonis. ) Ut:

do eos Gentilibus converfis, ut corum

his ver-

- fcilicet fieret Apoftolus circumciforum.

paupertatem eleemofyms fublevarent.

Operatus eff &t mibi.) Is eamdem in

II. Lb faciem es refftri. ) Id e&

ent cum

me vim exercuit.

*Omimte

aperte & palam ei reftiti.

A ilis

Inrer Genres.) Ut effem Apo['colus

Quia reprebenfibilis eraz. ) Propter

! Gentilium.

incautam fimulationem , & profeífio-

T

nem Judaifmi, quodque fcandalum da-

TU

9. Er cum cognovtænt ) Ipfa expe-

pmz Iu

rientia , ex rebus quas in propdgano-

ret Gentibus, quas fuo exemplo do-

ne Évaigelii gerebam

cebat ]udalzare

Quod tamen pec-

fumti

Gra:mm qua data ef mibi. ) Ni-

catum in.Petro mortale non fuit, cum

ylerenu

4

mirum Evaurreln im Gentxbus prædl-

non ex errore in fide ita ageret ,

candi.

cum ceremohnie . lems veteris eo tem-

sipi)

Cepkd! ) Petrus*

;ore licet mortuz effent nondum ta-

:c PEI'

Qui videbantur celumna. e[fc. ) F4- men eflent ;mortiferx , & bona fide

unpef

»utaret debere fe illa fimulatione fcan-

voca

deá& Ecclefie, precipui fcilicet in-

ter ApoB:olos

dalum .càvere eorum hnfhmorum,

"Dexreras dedevunt , &$c. ) Id c&, in

qui-converfi-erant ex Judaifmo.

Catt0»

I2. Prm,auam "venirent 7mdxzm 4

f

doé&trina bene .

Apoftolatu focios, atquein Evangelii .

fecum | confentientes

|pree

Jacobo.)) Genere Judei , & ad Chii-

- agnoverunt, & ut tales recepernt.,

ftianifmum conv erfï.

"

b

-

- BIbl, cum. Com. Menocb. Tom. VJII

Ddad.

-

*IoO

EPiSTOLlE B, PAULI APOST. AD GALATAS -

[o6)

103

. g5. Ft fimulati

oni ejus confenferunt caeteri Tudzei; ita ut& 3

Barnabas duceretur ab eis in illam fimulationem.

:

Catorel

-

I9

- 14. Sed cum vidiffem, quod non re&te ambularent ad ve

tatem Evangelii, dixi Cephze.coram omnibus: Si tu; cum Tu-

Chrifo

20.

dzeus fis, gentiliter vivi

cogis Judaizare ?

&

sx,-.& non Jqdaice: quortunodo Gentes

uod à

dilexi:

"15. Nos natura Judzei,

& non ex Gentibus päccat&res; :

[4

16. Scientes autem quod non juftificatur homo ex operibus-

1. ]

legis, nifi per fidem Jefu Chriíti: & nos in Chrifto Jefu-cre-

CïgO/ Bl

dimus, ut juftificemur ex fide Chrifti, & non ex operibüs le-

Rom.

gis: * propter q

g?dfex operibus legis non juftificabitur olmn—isï

-9. 20.

caro.

r

d

[ s

17. Quo

l. quzerentés juftificari in Chrifto, inventbfümus ;

& ip

fi

eft2'.

"T

i ,pe*ccatoresþ, numquid Clïrifcus peccati;xminiüef

jiftificu

Abüt.

vantig,

19.Si.

, Itc;um

Cum Gentibzs qedeädt—'.')v Cibos veti-

ftam. Jefum , ut eft in Greco; credi-

lägi eatr

tos lege Mofaica, hoc fa&to docens

mus- illum effe Meffiam , falv

ä;orettt :

dei me

hujus dele&tus totiusque legis obfer-

& redemptorem mundi.

Traua

vationem non effe neceffariam.

Credimm'.) In G

rxco eft, émio Té uo*af ;

quii P

Cum antem "veniffent.) Fratres. illi

p8. credidumns.

dem m

qui venerant Jerofolymis.

U: juffifcemur , ($c. ) Non enim cre-

B

Segregabat. ) Sübducebat fe a con-

dimus in Chriftum ,- ut ex lege jufti-

fm. )!

ficemur , fed ex ipfa Chrifti fide.

fecundi

quos lex vetas vetabat.

vicu Gentilium & a cibis abftinebat,

dieriChaiii-

Propter quod.

) ?:ö-r:, quia, *PrQPF.e"

100 d

I3. Caters 7uddi.) C

rea quod. *

S

pf

ni ex Judaeis converfi.^

Omnis caro.

) Id eft, r;üllus homo.

14- Quodzon retle ambularent.)

Erat

I7. Quod. ff. quàrentes. juffificari im

Per i

-

enim reprehenfibilis illa fimulatio.

C/Jrz-'/t'oï Quafi

quente

dicat, fi adhuc fu-

fbtraf

"d veritatem Evangelii.) Ut exige-

mus in peccato, quia peccati remif-

obnoxi

bat Evangelica veritas.

fionem , & juftitiam quefivimus in

li 1

Gcntiüter vivis.

Id eft, .communi

Chrifti ide, cum ibi non fit quzren-

tiam

cibo , & menfa indifferenter hactenus

da, fed in. lege, ut volunt Judaizan- .

cum Gentibus vixifti.

Ch j

tes: ergo Chriiftus peccatum fovet,

er ba

-15. Narsera.) Naturali gedera&ione,l

fuftulit enim

/leg.em, quz fola pecca- ,

um

origine, profapia Judei fumus.

tum tollit.

"

Non ex Géntibns peceatores. ) Non

Numquid |Chriflus. peccats miniffer

us

Geéntiles peccatores , Jud«i Gentiles

eff ? ) Quafi dicat: Àn Chriftus pec-

ä:m

vocabant peccatores, quia idololatre

À

cato infervit :llud fovendo & confet-

20

erant.

vando, hoc ipfo quo lezem tollit ad .

.16. Ex operibus legis. ) Mofaicz.

juftificationem , & peccati «eletionem,

C(mfec

T

[e3

Nifé. per frdem Jelu Chriffi, ) Per le-

ut ipfi ajunt, neceifiriam , & fuam

]e

em Chrifti, per Chriftianifmum ; fci-

ftatuit lezem gratiz , quafi que fola

W

i

icet. per fidem. Chrifli , ponitentie

juftificet, cum tamen, ut ipft ajunt,

4

opera, facramenta, &c. *

fine lege juftificare non poftit.

Vivo

habe

- Abfít. ) ld eft, minimne.

Vi

In-l Chriffo 7»&]?4! c:'rfd(',vzu:. Y »lel Chri-

"Á

j

21I

I8. Si enim quz deftrü

v

aitä,üt&

xi, -it/e/rum haec cedifico ;. pra?var'il.-

catorem me conftituo.

.Ad ven-

19. Égo enim per legem,legi mortuus fu

-

m, ut D€6 Vi?&lï'l :

cum 'Ju.

Chrifto confixus füm cruci. ..

.

]

.

20. Vivo autem , jam non ego

: vivit.vero in me Chriftus :

) Geq;es

uod autem nunc vivo in carne : in fide viv

;

o filii Dgi, qui

)fes..

dilexit me ,.& tradidit (emetipfum pro me.

E

;

*

operiDis

41. Non abjicio gratiam Dei. Si eni

efu cre

er legeni | juftitia,

-

tibus le

ergo gratfs Cþriftus morþuu; ett.

1 omni

..,/;Dld 2

CAPUT

[ od

|fitmus

er elt

IS. Sl enim qua d;;,äfuxl. ) $i vim

enim nova vita, quam habeo per Chri-

juftificandi quam : detraxi legis obfer-

ftan ,. & ejus gratiam mihi inheren-

vanti«.

(

tem.

101

W.) Id eft, rurfum

0; cteli

teyum hac . adifieo

tali vita.

Vivo in carne. ) Id eft , in hac mor-

V

legi eam affero , ut calumniantur Ju-

llyatorem

dei me occulte judaizare.

lz fide vivo. ) Illa Rnimïrumfï-de,qüæ

uavaricatorem me coz fe i? uo. ) Quia

eft in Filium Dei.

Quuafi dicat, quod

um

"

in carne hac mortali variis gbnoxia

uafi Proteus ad omnem ventum fi-

:

em muto.

tentationibus jufle vivo, non legi ac-

enim cre

I9. Ego emim per legem

vle gi merisus

ceptum fero , fed fidei ,

quam .habeo

« jufi

fum. ) Quafi dicat , ipfa lex Moyfis

in Chriftum Filium Dei.

*

fde,

fecundum fpiritum intelle&a docet fe

|Qui dilexir. me , & tradidit femet-

&on effe perpetuam, fed Chrifto, quem

1pfum pro me.) Dicit se , & pro me ,

przfiguravit, venienti cedere debere.

non zes , aut pre 2o)is , quia fingulis

s homo.

Per ipfam ergo legem hoc mihi o«

tantum profuit Chriftus quantum om-

fun i

quentem , mortuus fum legi, id eft,

nibus, & pro uno folo redimendo -

dhic f

fubtractus fum legi, atque -eï*defïi eífe

que imori debuifiet.

; ranïf-

obnoxius,

2I. Noz abjició gratíam Dei. ) 8x

mus M

—Ut Deo w;

d9:era , mon irrttam facío, non fum

tiam.

Á

vam.) Per vgraïm jtm,üi-

ugren

:

ingratus grati Dei , non illam reji-

daizate

^ Chriffo conffeus fum c«ruci.

j Nam

€io aut afpcrnor ; quafi dicat Apofto-

fOWr !

per baptifmum Chrifto commortuus

lus : lanto affectus beneficio a Chri-

fto Filio Dei , non. fum adeo 1ngra-

] pecca-

fum & confepultus.; eft emim bapti-

fimus , quo corpora merguntur aqua,

tus, ut gratiam Dei per Chriftum mihi

gitifet

Íymbolum mortis & fepulturg Chri-

oblaitam atque impeníam. repudiem;

lus pet-

i.

Abfit a me hzc ingratitudo , in quam

fane incurrerem, fi ale

;

confer-

QO. Fivo autem.) Nova vita, quam

ge juftitiam ex-

ylit à

confecutus, füm per ke,umdem* bapti-

pectarem.

riortety

Ímum.

$4 enim

( frant

odam non egn.v)*-* Non vetus ille ho-

Oobvenit.

per [c;*gemj.lq?üid-ä) NObiS

Grati:. )

Id eft fruftra , & abfqu'ew

)Z fola

mo, qualis eram.

Vel , quod jam

ajqnt-

vivo vita ju

Ritziæ,, ex me ipfo. non

neceffitate. Fruftra enim paflus eft , fi

habeo.-

fine ejus paffione redimi &

jgüiücgi

Vivit wero in me Ghrifu.) Wivo

potuit hcmg.

T

*

b*

ä

Ws EPIgTQLJE B. PAULI APOST.AD GAL ATAS |

T:

z

"

CAPUT II

; Q

Szcut Zbraba , ita & pofleris ; non ex legis bþe

riäus, /äd ex þd;

vobis: (

6. Sic

in Cbriftum datus.eff Spiritus [anttus : Jubditi autem: legi , cum

nemo pra[Tet legem , maledithi [unt : féd banc maledi&tionem Cbri-

eft il à

|

».Co

Jius in fe fulcipiens , 'nos ab ea liberavit ; promi[frones 'oero fa&e

$ Pr

|"hiraba per fidem, complentur ; licet. interim lex tamquam.

Deusp

. -pedagogus data fuerit, qua

Gentes.

^

fon pöæm;

1

; jzg'z' care.

ham,

Infenfati Galat&e, /quis vos fafcinavit non *6bedire ve-

: O

ritati, . ante quorum oculos.

-

J ehirit;

eft, in vobis crucifixus ?

H

Jefus Chriftus pr**æf'cr-iþtg,s

/

5 fidiot,

2. Hoc folum a vobis volo difcere: Ex o

L

j

fuitis

þeribus -lxög"fis ;Spi.

4

4. Ti

ritum accepiftis, an' ex auditu fidei ? -

,

qeibus :

3. Sic ftulti eftis

Sine c

; ut cum fpiritu cqep

eritis, nunc cäme -ckjlij

AE

-

fummemini L.

qtab

"P

S fat

4.Tahtä

tantum.

I N['ä?;;ttfi. ) a'evör;«;-etl,' dcfitmi mc;n;

2.. Hoc yolnmr 4«;1;0'5:'.(.1:0 'o dv/äæ;e)

magna |

c—-Ute,

ulti. Eft convitium non in-

Hoc folum mihi refpondere : unum

t9 , ft

di

"

fuerit ?

ris.

gnatïdnis' & odii , fed zgli & amo-

hoc vos interrogo.

Ex operibus legis Spirttum accepifdis. )

fobmin

$d

Quis vos fafcinavir , 6c.) Id eft,de-

Spiritum intelligit fan&um ; quem ac-

mentavit , quafi fafcino aut

cipere dicuntur , qui dona ejus acci-

vel Ch

quopiim caármine.

magic»o

piunt ; quafi dicet: Unde o Galate

H tj

C Prafiriptus eff. ) ' meotyoapy , ante

iijtra

accepiftis Spiritum xgrgitiæ , juftitiz, &

Yim

oculos veftros fcriptus , vel depi&tus

e

donum Spiritus fan&i ?. clarum eft

; nam dezósr , apud Grzcos tam

quod non ex circumcifione & operi-

téntian

de fcriptura dicitur, quam de pictura.

bus legis , fed ex auditu fidei fcilicet

Vut

Senfus eft : Chriftus velut depictus in

in baptifmo Chrifti , non ante.

Ex

Quafi

cruce pendens vobis exhibitus eft, per

r

OEx auditu fídei. ) Id eft, ex predi-

h

&dicationem meam ; illumque per

catione fidei , quam audiftis. Vel, ex

Tienti:

dem quafi intuiti eftis im. vobis quo-

auditu ,

uo fidem audiftis, eique obe-

x Ed(

dammodo prefentém , & ante oculos

diftis.

É

Zrgo ftulte facitis » qui a fi-

6

veftros conftitatum. .. Vel accipienda

de Chrifti-ad le

4h

vultis.

gem Moyfis tranfïr&u

at

funt verba fimpliciter ut fonant ; qua-

fi dicat : Quis dementavit vos , ut de- -

g. Cum Sptritu ceperitis ) Cum fpi;-

leren

Ícifceretis a veritate , in tam recenti

rituali Chrifti doctrina, baptifmo , fa-

E,I

mernioria Chrifti crucifixi, cum vobis

cramentis , fpiritualibus gratiis ab eo

dm

u

i

iodammodo fpeé&antibus , nuper, no-

acceptis, fpirituali vita &-co

nv61ff;ztiqf

n,n

ftra hac stite , & fortaffe aliquibus

né, coperitis vivere.

n

éx vobis prefentibus , Chriftus in cru-

x

Carne confummemini. ) ld eft, cir-

À

cem actus 1t.

cumcifione , & aliis carnalibus legis

a

: volir. ) An;e as

ceremoniis ; in Grxco eft, a'agfui -

ad]

X

U

h

CAEUij'

213

x

4 'Tanta pafiï'eüis fine caufa ?. fi tamen fine caufa.

/'s. Qui ergo tribuit vobis Spiritum, & opératur virtutes 1n |

3

-

ä;l'&fd; -

vobis: ex operibus, Jegis, an ex auditu fidei ?

*Gen.

lg, at

/

. 6. Sicut fcriptum eft: *A

-

þraham credidit D

Ls

0 & reputäfu«m'

I15. 6.

mür. 1

eft illi ad juftitiam.

ia'q;üi ex fide funt, ii funt filii Abrahze. -

Ronl,

nf l

4. Cognoícite ergo, qu

8. Providens autem 5

criptura, quia ex fide juftificat Gentes j;copi

s

S 9. 23.

Deus, praenunti

.a-vgiï Abr'ællxää;j* Qgia benedicentur in te omne

. *Gen.

Gentes.

benedicentur cum fideli Abra-

L

Ecclt.

I$ 3.

-.9. Igitur qui

dire ve.

il

;.?X fide fügf-,

Io. Qul 44 :QOe

criptus .

7- Qui ex fide funt.) F

TE iO 9s ; Sy-rüs vertit, zL/oluitis ; E;uä-

fidem imitantes..

ïdeles Abrahæ

]

fi dicat , carne finitis, & in eam de-

:

Cognefcite, ) :Cytva;a'us*"rs , co äm/&iä?,

0 Tanta pajleji

$5 ) Scilicet ab )inH.

iptelligitis.

7

delibus propter Chrifti fidem.

PA

Ii funt ffli Miraha

.) Spirituales fci-

ne O -

Sine canfa. ) Id. eft fruftra, fi videli-

licet, non per generationem , fed. per

cet, ab illà ad Moyfem tranfeatis. -

imitationem , ac confe

uenter ad eos

Si famen fine caufa, ) $i tamen id

pertinet benedicio , juftitia, & falqs*'

i

4.Taüta

tantüm. fruftra fuit , ac non potius

Y

Abrahz promiffa.

difiere.)

;

imagna cum veftra jadtura & detrimen-

9. Providens autem /criþmm; ) meote

: nnum

to , nam maenum fane detrimentum

98e« , longe ante profpiciens.

fuerit pro fal?a fide pati diverfa. -

Pranunttavit Abraha.) wgao'svucyryeh'-l

8. Qui tribuit- ) Ó Eniyoeusyór , qui

vepifu.) - :'

fubminiftrat, fugg

caro , preevangelizavit , letiflimum ei

quem E

vel Chriftus.

grit y fcilicetï; Deus,

n

tnlit. nuntiüm hoc , de, futura pofte-

Jus 4cd

rorunt ejus, id eft fidelium , benedi-

yGahts ——

Et operatur. ) In. Gt

&co eft ',55893/35,

&ione per Chrifti fidem ; quafi dicat,

smoptratur , per intimam fcilicet & di-

,

ergo non eft novum Evangelium de

lüi(iæ,&

vinam fuam energ

iam , vim —öv("po-

üum. u v

tentiam.

Chrifto , fide , ju&igia Bdei, fed Abra-

& optt

3

äcula. :

he tempore notum.

;

Fartutes. ) Mlir

Quia, ) Quod, óri.

É

(

b fciliceþ

Ex operibus legis, am au

ditu þie; " )

Benedicentur ss te omnes Geztes,

) In

Quafi dicat: Clarum eft, & expe-

ji 'rædï-

rientia fcitis quod non ex lege, fed

£t , id eft, in femine tüo , ut patet ex

j

d, «

ex fide id eít, per fidem Chrft.. ——

Genef. cap.22. 17. hoc eft in Chrifto,

u obe-

qui ex Ahraham natus eft ; quafi di-

u à

V 6.. Sicut feriptum eff. ) Genef.15,6.

Quafi di-

cat : Per Chriftum Filium tuum ,

trapile

Airabdm credidit. Deo. )

per fidem in eum , omnes Gentes be-

cat: Abraham circumcifus , & ante

nedicentur, id eft, juftificabuntur , f

legem accepit Spiritum, & juftificatus

umf

.eft, non ex operibus legis , que nec-

entque amici & filii Dei,k,& haredes

n0, *

regni ccleftis..

l

EU

dum erant, fed ex fide Chrifti ventu-

ri,ita & vos ex Chrifti fide ju&ifï—ca-k

9. &n cxfde,flmt )Fideles

?

"

W

velifatio-

mini.

h& fidem imitantes.

— Repumtu-m eft illi :m' ju./lifi;zm. ) ld

Benedicentur. cum fideli Abrabam.

& " dt«

u

Juftificabuntur ., & participes erunt

eft, inde juftifivatus efl. — Vide dicta

ij legis a

bghedi&ionis, qqangus dedit Abra-

:»«1 ii*

3

ad Rom: cap. 4. num. 9 :

z

E

614

W E^P15TOLE B.PAULI APOST. AD GALATAS . .

".. 3o. Quicumque enim ex operibus legis funt, fub maledifto

j Ut

-

*Deut fünt: Scriptum eft enim : * Maledi&tus oninis, qui non perman-

vt polli

27.26. ferit in omnibus, quze fcripta funt in Libro legis, ut faciat ea ] i.5

.

.1r. Quoniam autem in lege nemo

j

.

. firmatut

ftificatur apud 'Dei;'m,

16. À

»ifap. manifeftum eft, *quia juftus ex fide vivit.

2

[2

I2. Lex autem non

s

] ddt: P

Rom. in illis.

2

eft ex fide , fed, * Qui fecerit ea , vivet

: gnini t

147

15. Chriftus no

s redemit de maledi&to legis ,lfaäus" pro no-

-quH

^

ev.

bis maledictum :

: poftqu

41*)'91;9 pendet

quia fcriptum eft * Maledi&tus omnis, qui

. tum fac

Ain lignïq $&

2L25..-

us

hamo, 49i eredidit , & ïra'pummm efli- tiam , qua legem impkämus ,. itufgä; i

TU

li d jeffitiam, ut di&tum eft num.6

hu fre i

mus.

cemur , jufte

, fgn&e « beac'g. -jrivaf

Q Abr:

10. Quicumque euim ex ofperibus legis

niret « i

fwni- ) Q opera legis fectantur , &

$:4. ) Supple, At:.zrnturm

Chriftum

ex iis juftitiam expectant.

X

tur.

de lege qigg; ;

Sub maleditko fant..) Adeo promi

,f..

du

£ fecerit e.e; vaet £m Hits. ) Sum-

Bilioi

fz benedictionis expertes funt , ut e-

titum fà

ptum eft hoc teftimonium ex Ezech. -

4

- findife

tiam maledictioni & punitioni fint ob-

,Cap. 20 I1. & Levit. cap. 15. 9.

credentil

noxil.

;

Qu fecerit e5. ) Qu lex præfcribff.-'

Sersptum eff. en

r

jn.) D,eu,t: cai). 27.£26:

j Acri;i

Viver in 4llis. ) ld eft, non punietur.

mus i.

^ Maleditlus omnis qui. non permanfe-

morte quam lex tranferefloribus in-

- quo har

*i£,G&c.) Argumentum quo utitur

tentat, Vivet ea vita , ifque bonis

Apoftolus , eft hujufmodi

Quuicum-

fruetur , que promittuntur legis vete-

conflgn:

que aliquam legem violat, eft maledi-

ris obferv :toribus , nimirum bon

;

:edd é

étus alege : atqui omnes qui fub lege

þrum'

E h!

-terhpo'raliuää abundantia.

funt , feclufi a fide & gratia Chrifti,

degem violant : ergo omnes qui fub.

I 3. Cbrij?t;s z0$ r?dein;t de mk)eii; x À zü,l

lege funt ,-ab ea funt miledicti. — Jam

o legis. ) Lüáberavit nos a pena ,

* homim

snajorem hujus fyilogifimi propofitio-

quam lex cum execratione minatur,

fpiritu

dicens.: AMzleditlu: omnuis qnt mon per-

d

"u

nem probat ex citatis verbis Deute-

!

Atoris

xonomii. Minorem autem fupponit ut

man[erit 12 omnibus,6fc. fupra n. 1.

certam & notam, nimirum

od ne-

- Fatlus pro nobis maledilium.

IPra-

nem À

LO

legem

flitit autem. id, nobis Chriftus , dum

. Qon [

mo fine fide & gratia Chri

fa&tus eft ipfe pro nobis maledictum,

divinam fervare poffit.

i üis ISU

* mo inj

SOII. dg dege nemo. jnff.

Vfeafar du

quía maledictiones humani generis De- ^

Deum.) Quafi dicat , jam vero nemi-

us in Chriftum tranfpofuit , ut vide- -

. bat,

nem per legem apud Deum juftificari

licet pro nobis infame, & execrabile -

Dei,qu

maniteftunt eft, cum fcriptum fit apud

crucis fupplicium fubiret.

Tan

Propbetam , j4féz: ex fíde vivir.

Maleditlum. ) u«rapa , m&!cdi&;a ^

A

Con)

gufu; ex frde viviz. ) Sumpturn eft

€Xecratio.

)

tiate-

hoc teftunonium ex Abacuc cap. 2.

ib

num.4. .Vide dicta ad Rom. cap. I.

&&iqji'riptnm cj/zf'.,) þDeuf."e

r./ cap. 2;.'

la

Á

: 17. ubi illud explicavimus.

?älalädi&us p quis pender 45 ls '£uo. )

eti

I29. Lex autem non eff. ex frde.) Lex

Hunc locum ex

"

v

plicavimus: indicato c..

f

non docet , non affer; fidem & gra-

Deut.»*nqm. 2—3.»

fpoü

dgm

i5

CAPUT. UL

o1$

male(ii&o

14. Ut in Gentibus benedi&io Abrahze fieret in Chrifto

D petman-

;Jefu,

ut pollicitationem Spiritus accipiamus per fidem.

L facitea

15. Fratres (fecundum hominem dico) *tamen hominis con- *Heb..

d Deu'm*,

T . firmatum teftamentum nenio fpernit, aut fuperordinat.

Q.Iï |

-16. Abrahse di&tze funt promiffiones, & femini ejus. Non

9. Vivef

] .dicit: Et feminibus, quafi

:

in multis : fed qu.aü in uno: Et fe-

7

T

mini tuo, qui eft Chriftus.

5 pr0 p*

17. Hoc autem dico, teftamentum confirmatum a Deo quze

Inis, ;qui, |

poft quadringentos, & triginta annos fa&ta eft Lex , non irri-

- tum facit ad uevgcuan,dam' promimon?m..

|18.Nam

E

5

I4. 'Utx m äentiäm beneditlio Abra-

I6. Abra«hba. ditte fuüt-promx]i&kes.)

ij, juM. '

T

Factz funt promiffiones fcilicet Genef.

6t Vij

ha fferet in Chr:flo gef». ) Ut benedi-

&io Abrahe promifía, ad Gentes ve-

cap. 22. 16. & fequentibus , ubi dici-

niret, & in iis compleretur per Jefum

tur , quia fecifti banc vem ( ut fcilicet

igh.

Chriftum.

mihi obediens velles filium immolare )

Lencdicam tibi , 65 benedicentur in fe-:

m ) Süm-

Pollicizationem $piritus.

j Id eft, $pi-

-

ritum fan&um nos juftificantem , &

mine tuo omnes Gentes.

ex E;ech.

-." fanctificantem , filüs Abrahz , id eft

Non dicit , &* feminibus , &fc..) Pro-

*

bat Apoftolus locum hunc de Chrifto

lra.efc.ribit. |

credentibus, promiffum

-T Mecidpramus per fidem.

) Qu& eredi-

accipiendum elffe ,, qui dixit numero

punienr

mus in Chriftum Abrahe filium , in

fingulari , &f /zizi ; non autem plu-

HDU$ M .

quo hanc beatitudine

m conftituit, &

rali, & femnibus. : Licet autem femen

üe bonis -

colle&iva vox fit , & omnes pofteros

confignavit Deus , dicens Abrahe : I»

tgïs Vétts

ze,id eft in femine tuo, quod eft Chri-

fepe fignificet , aliquando tamen cer-

OOL

ftus , éenedsceniur omnes Gentes.

tam aliquam perfonam fignificat , ut

I4. Frarre: fecundum. hominem dico.)

cum dicitur Genef. c;

; 9L 13

óe:

& fílium ancilla tus (I

EZ

ael) faciam 1n

! Meli- j

1d eft, juxta morem & confuetudinem

pæna !

hominum loquor ; quafi dicat , in hac

Gentem magnam , quia [emen tuum efh,

Vinatuy

fpirituali divinaque rc, humano ac. vul-

id eft, filius tuus. Sic ergo accipi de-

^

ari utor exemplo , teftamenti ac te-

bet hoc loco , nec dubitari peteft, ob

? j

Y

j

H l

atoris, ut probem nos benedicio-

tis,

auctoritatem D. Pauli ita explican-

A

nem Abrahe jam dictam hzreditare

) Pre

non perlegem , fed per fidem Chri-

.HI7. Hoc 4ute;k dico. ) Quafi dicat,

T

fti, juxta Dei pactum cum Abráha-

hoc igitur eft quod intendo ,

jidlum,

quoq

tDe ^

- mo initum , ut merito pudere vos de-

conficere mihi propofitum eft.

widee -

b

beat, Galate , quod minus tribuatis

Teffamentum confrmatum 4 Deo ,

Dei,quam hoministeftamentis & padis..

&c.) Quafi dicat, fi, ut dixi n. 15.

qabile ^

Tamen hominis.) 'Tametfi hominis. ,

hominis teftxmentum & pactum nemo

- Confermatum teflamentum. ) Aucto-.

irritare audet. aut. poteft , multo mi-

ii ,

ritate firmatum , quod vulgo dicimus

nus teftamentum .

V,

pa&um D.i cum

autkenticum.

Abraham initum de Chrifto omnes

Nemo fpernit aut

-/;5797074;7;41'.. ) Id

Gentes.benedicturo , irritare poterit

lPo 21'

eft immutat, aliter ordinat aut difpo-

lex longe pofterior , utpote que de-

iöma.)

nit, quam a teftatore ordinatum & di-

mum poft 403. annos ab hac promif-

. fpofitum eft, hoc eft , nemo addit aut

fione data eftin monte Sina.

:tf) o

d?mit ; .derggat aut arrqggt.

"

x

Z

d — EPISTOLE B. mUü&APOST.f AD GALATAS

:39. Nam fi ex lege heereditas, jam. nonex promiffione.

s * $

£

z

Abrahs autem per repromiífionem donavit Deus.

-

- qiffio ex

19. Quid igitur lex ? Propter transgreffiones pofita eft

, do-

4, Prl

nec veniret femen

coclüft

manu mediatoris.

, cui 'promifer-at,»qrd-i,nata»»pe-r Angelos in

24 Tt

—40. Mediator autem unius no

mel: Deus a:utem;.unus eft.

vitificen

2r1. Lex ergo adverfus promiffa Dei ? Abfit. Si enim .data

$ At

ftitia..

46. Of

eHet lex, quae poffet ViviHCar/g,vel-;e/ '— ex Alxe.gg; ejïgï ju

—

22.* Sed

Jdu.

I

18. Nun ff ex lege bæredim':: ) Sl '0rdin;4r4 'ge; "4ngelos. ?) L'egemx"xrre-;-

ex lege M

[5

fis. heredes efficimur be-

terem, Angelorum opera , feu minifte-

- induifis

gnedicti.nis

À

brahe , hoc eft, juftitie

rio. digeftam , fcriptam , ac latam fuif-

& falutis.

fe,teftatur idem Apoft. ad Hebr. cap.

dpt, f p

d quaü« à

gam non ex promiffioue. ) Exgo non

2. 2. & S. Stephanus , A& cap. 7.

v ufcparit

ex vi promiifionis factz Abrahe,quod

58. Indicat ergo difcrimen Apoftolus

- flifcandi

dici non poteft;

inter legem & promiffionem , quod

dirabe amtem per re/;romt:/ionem do-

lex Angelorum minifterio lata fuerit,

- quod prot

(t«

sav:t Deéus ) Quia hanc benedictio-

promifhio vero

per Chriftum ?obis ob-

I Chritus ;

neui' donavit Deus per- repromiflio-

venerit. -

zem, promittens fcilicet Abrahz fe-

n manu mediatoris. ) Id eft ,

geretur j

paverten

men., ideft Chriftum, in quo, & per

mediatorem Moyfem , qui fuit feque-

. A , propt

uem omnes Gentes, que in eum cre-

fler, & medius

m

ïnter Deuni ,& po-

N

d

erent, benedicerentur.

pulum.

:

olendas )

19. Quid igitur lex??) Si h

::aereditas

20. Mediatór autem um

;us$ zom eff. )

lr yraf

. Quod fi

ita ex promiflione eft , ut non ex le-

Sed inter duos medius intercedit. Sic

- promiff

ge,cür igitur lex introducta eft ? que

Moyfes mediator fuit inter Deum &

utilitas legis ? aut quid omnino de le-

Hebizos: Chriítus inter enmdem. De

7

:

featióne

e dicendum eft ?

um & Chriftianos.

fid&t ia (

« hoc ipf

Propter tran[areffrones pofita eff. ) ER

"- Denus autem unus ejq. ) Quafi dic*at,

Ai:];':,'

refponfio ; quafi dicat , pofita eft lex

nou funt duo dii, quorum unus fit

ad coercendas tranfgreffiones terrore

Deuslegis, & Judeorum ; alter vero

Q,q

Deus Abrahze , & Chriftianorum : fed

?

vt

& minis. Vel, ad tranfgrefliones de-

od

-clarandas , ut nimirum populus fu-

unus eft Deus utroruxiiq:ae , idemque

*perbus vifa lege , agnofceret. peccata

auctor legis & Evangeli.

Unus er-

laif

fua, que contra legem cominittit , fi-

go idemque Deus fecit Moyfem me-

j verftot

diator-m inter fe , & Hebrzos ; mo-

homO Y

bique Chrifti gratia opus effe ad eam

E

tüm ex:

implendam , atque ita lex racite ho-

do eo revocato , alium, ii eft Chri-

Titt ese

ftum, fecit mediatorem 'inter fe , &

fubdit.

mines ad Chriftum Franfmitteret, unde

l

Chriftianos.omuium Gentiurm , atque

Vert.

l Chiins

tur p()f

Donec v eniret [emen.)Moc e

per Chriftum benedixit ; & juftificavit

Titatis

Cui promiferat. ) Deus fcilicet per-

omnes Gentes, ut promiferat Abrahz.

eutm benedicendas effe Gentes, hoc eft

2I. Lex ergo adver[us promiffa Dei? )

tribuer

Quafi dicat , data eft

Occurrit objectioni

1

3

cujus Ooccaíto-

22

juftificandas.

pmm.

lex quafi pedagogus nofter, ufque ad

nem dediffe videtur verf. g. cum ait:

Chriftum ; ergo Chrifto jam prefen-

Lex propcer tran&reyïanem po/i":t ( vel,'

]rone

te, officio fuo perfunc&ta eft ; quid ergo

ut eft Grece meoctrt 94, adjunéla ) de-

« at

0;

ulterius eam ,proroggre vultis o Jud«i?

nec veniret fe(rzcn, inde'gfiim quig col*

hi

H

*

*

5

CA PU T L

a?

'Omiff'wne.

'azf.**-»Sed coficlufit Scri*p*tïixrax omnia füb. þeccaf:

9, ut pro- Rn

3.-9»«.;

- miffio ex fide Jefu Chrifti daretur credentibus.

*

N

.

^

*

f&»:älh E

*

. 25. Prius autem quam veniret

fides, fub le

ge cu

&odiäbamur |

N

ngelos i

conclufi in eam fidem , qua revelanda erat.

N

M

fuit in C

:

anus el.

*

24. Itaque lex pæ(dagogt.ls no

üfr

hrifto, u ex fide

Z

entm dta

J

uftificemur.

T

25. At nbi venit

fides, Jam non fumus fub pæäa'gogo.'

ilitia.

22* $8

26. Omnes enim filii Dei eftis per fidem, quae eft in Ghrifto -

efu.

»

Legelii.ve- -

27. *Quicum

R

iiue'e-nim in Chri&bxbæptgizäfti eftis ,

fe minite

induiftis.

i

- lutam ff*

: ZSNGH 6. 3'.-

ligat, f1 promiffioni lex adjun

é&ta efä

Ur pra;;ijïc.') Promitla Abrahz be-

fHebr( tj

& quafi adrepfit , videtur quod fibi

gedictio ,id eft

(

9

reditas.

;

; iuüïtifa ; falus ,&hz-

Apoltoli

ufuparit officium vivificandi , & ju-.

am , qui

ftifcandi homines , ut fcilicec . illud

Ex fide, )

Pe;r» Chrifti fidem daretur

]ata fuerit,

quod promiflio continebat exequere-

credentibus; -

tur; & eo fungeretur donec veniret

23. Priss autem quam veniret fdes,

nflobis g

uid enim aliud adjun-.

. &e.) Quafi dicat, tantum véro abeft

Chriftus ; ad

i

| , p

geretur promilfioni ? -ad quid aliud

ut lex promiffionibus adverfetur , ut

preverteret Chyiftum ? nifi, ut tu ipfe

ila , mira quadam Dei providentia,

fuit Íique

ais , propter tranf/greffrones , Tcilicet ab-

'ipfam fidem aliquando revelandam

i j PO'

olendas per viva virtutum

opera, qua

precurrecet, eamque indicaret , &tàn-

1

D :M

lx przefcribit , ut iis jufüncemur.

tifper 1lla prodiret in Fucem , fuo nos

cedit. Sic

Quod fi ita eft, ergo lex adverfatur

- veluti patrocinio ac prefidio tutaretur.

promiffis Dei : Deus enim hanc vivi-

24. Psdagogms nofler f*it. ) lnftax

Dam

ficationem & juftificationem promifit

* pedagogi nos tanquam parvulos ;

ndemDe .

ad vitia proclives cuftodivis & prepa-

L

fidet in Chriftdm , non legi , immo

uü dica,

hoc ipfo ab ea legem exclufit.

ravit , duxitque ad Chriftum verüm

bfit. ) Utfcilicec Deus dederit le-

juftitie doctorem ac. magiftrum , ut ex

Unus 1

e

m ; que promilfis fnis adverfetur.

fide.ejus juftitiam ,confequeremur.

iter Vero

a

uafi dicat , hoc

25. $ub pedagege.) oc eft , fub

um : /e

-

D

- fieri nullo mgc?q

poteft.

E

lege , que pedagogi erga nos gäröbgt:

*

idlenque

F.

Z

V'vifrare.-j Hoc eft ,"facere ut vi-

ethcium.

Unus &*

1

'va'fint hominis opera , quod fit dum

06. Omnes enim. ) Sive Judei , quí

rfem me-

homo. vitalia opera & attiopes virtu-

fuiftis fub leve quaft pedagogi; five

j; m

tum ex ipterno charitatis &

.

*

g rziþt'iþzhü, f Pi-

Gentiles , qui hoc pxdagogo caruiftis.

gü C hïi'

ritu exercet,

Fj Der effii. ) MHoc,ipfo quod

[ fe,

Vere ex lege e]fet j

ztfz'fia; ) Sequere- cr

edidiftis, inter filios Dei per fidem

tur poffe eumdem nobis fpiritum cha-

/^genitos numeramini y & vos Chriftus

tficavit -

ritatis. & grátiz , ipfaumque juftitiam

tanquam filios adultos regit & prove-

tribuere.

Y

&

|brahe

hit , ideoque ad legem

Moyfem ;

^ Det

02. Sed conclufit Scriptura omnia [nb

; quaft ad pedagogum recurrere necef-

jcclo

peceato-) Sed Scriptura decfaravit, & — fe non habetis.

ym al

Iz C'/.:ri/l

o baptizali effis. ) Cfm-

YO

pronuntiavit omnes effe peccatores, .

fti szgie

(

peccato obnoxios.

m & baptifmum fufcepiftis.

, )*

Orknia-) ld eft omnes.

'.

C/Jrif

"

us «

5

e

i duiffis, ) 'Iil eft , exuto

Bibi. cum Cam,.x'Meizocþ. Tofn. F.

-

*

/

"4

.

218 ,,..;EPISTOUE'B. PAULI -A?OST.- AD GALATAS.

"

7-28.','/Noln eft Judaeus, neque Greecus : non eft fervus, he--

j À

q

ue liber : non eft mafculus, neque foemina :

Omnes.enim

-

vos unum eftis in Chrifto Tefu. -

;

T2

29. Si autem vos Chrift : ergo

femen.- Abrahæ eftis, fecun-

. filiorun

6Q

dum promiffionem haeredes. -

*

L

"

corda V

*

C APUT IV.

:

*s Tta

"Zhnte ïCZri/ïum natum , Sfudei , in modum beredis 4

dbuc pär'vulz;

&Ahære:

Jub lege continebautur, tamquam [ub tutore : conatur autem eos-a

w

legis fervitute. revocare , cum fide acceperint filiorum adoptionem,

& impeæ

commemorans quanto fervvore ipfum, ac pradicationem ipfius antea

confequer

& [dat's.

acceperant : &. funul ad. boc typum. adferens de. duobus Abrabe

$i d

at ./ï(iis, duo t

efl'amenta defignantibus : per. quad docet .legifv' r

Hn ) Id |

*

habeto ]

qmulatores a Cbriflfi. bereditate

&

*

carnal

-

ejiciändos.

fébantes.

ftolus all

Icó autem : Quanto tempore hæres,parvuluä eft, nihil

m..

qui favi

differt a fervo, cum fit deminus omniü

elementa

ta littera

.2. Sed fub tutoribus, & á&toribus ei't, usque a

cf præüpïtüm

proventi

tempus a patre :

*

Eleme

7.5.Ita & nos cum

eH"e.mp;spal.yuli, fub elemgntis mundi eï*ig-,-

per cita

mus fe:rvientes.*

caducun

4. At

liet &

Veteris :

vet;ex-ï homiae velut transformati -,ef('tisv

[«9) 451;1

in Chriftum novum hominem ; qua

I. Dl;e—aü'fzu-f-em.») Qu)od- di

kgepra

.*icat , cum fitis tam intime conjuncti

Quanto tegppore bares- pdrz)ulu.&. )

s

, Chrifto per fidem & baptifmum , fa-

Quamdia hzres pupillus in minori a-dj-

huc etate conftitutus eft.

ne legis obfequio non. indigetis , ut

at a

ad Chriftum adducamini.:

-Nibil differt a ferve. ) -Quia fubji-

liberate

28. Noz ef 7&!4!4:4:' neque Gr;ecw,&cL)

citur tutoribus ufque ad certum tem-

redita;e

2048

Chriftianifino , & apud Deum nul-

pus, ut dicitur verficulo fequenti. -

Fatly

Cum fft Demsnus omnium. ) Quam-

la eft differentia generis., conditionis

-Qum fi

aut fexus ; fed omnes five Judzi , five

vis hxreditatis jure ac voluntate pa-

Tormas

Graci, fife mafculi , five fcminz,

terna, eorum omnium bonorum , qu&

puiffa

unum funt corpus myfticum , fcilicet

ab aliis adminiftrantur , dominus fit.

. Muj

Ecclefis ,. cujus caput. eft Chriftus.

|Q. ZHHoribus. ) Hos.

recus textus

4 Fa&t

ofxoyo.sg VOcat, eeconomos, & rei do-

29. G «utem ves Chrifféi. ) Quafi

meftice curatores & adminiftratores.

Qs le;

dicat : Quod fi vos , Galatz , ficut

Donte

* Gentiles , ad Chriftum , ejufque cor-

3- lta & zos. ) Scilicet Judai.

Cllioni

. pus pertinetis , profe&do Abrahs fe-

Cum e[femus parvuli.) Cum n€os, qui

men eftis , de quo fupra difputatum

ieramus fidelium Ecclefia ad quos A-

Cs

brahg hereditas & benedictio perti-

Qati

eft, & vi priftine promiffionis here-

z K&m

des nQn minus quam Judai. -

h—'.neb'ant, effemus parvuls , id eft , ru'«de's,/-

$

*

-

AE

-

d

CAPUTIV.

916

YUs ,4 fe- -

4. At ubi venit plenitudo temporis, mifit Deus Filium fuum,

1

?HSS.,enim

,A.; '-

fattum ex muliere, faCtum fub lege,

x

Ts

. $. Ut eos, qui fub lege erant; re

dimeret ,f ut adoptionem

ïä;*fecun- 1

filiorum reciperemus.

;

mi6t Deus.S

6.* Quoniam autem eftis filii

pmtum &ilii fui in

corda veftra, clamantem :: Abba , Pater.

7. Itaque jam non eft

fervus; *f*efl fitius.'

,

| ,muli,

| ;/Qïïc)d. fi üliuä :

& 'h;æres 'p'erï*DeunAL

z

P

I d ,

Éea

"s.sed

D m

Lj

ifina,

ret a fervitute legis , & *fuos facere't',-

ius ditit

& impeffe&i ,tum in coghitione,— tum

|

confequenter in

amore Dei , ju&iciæ

4

— hoc enim fignificat; Gracum d-

& falut's.

&c«.

Abrüit

! Sub elementis mundi eramus järviän-

— Ut 4doptionem felio

ruw re?iþeräkzu:. )

zes. ) Id eft, fub littera ? & quafi al-

Ideo filius Dei factus eft ex muliere

Ieg:ïsä

fifius hominis , ut filios hominis face-

abeto legis veteris , corporalia figna

--

carnales ceremonias Moyfaicz legis-

ret, & adoptaret in filios Dei.

fe&antes. Videri autem poteft Apo-

Reciperemns.) . Acciperemus.

ftolus alludere ad pueros elementarios,

i, i

.6.. Quontam autem eflis filii. ) Quo-

qui ferviliter- compelluntur addifcere

niam vero vos etiam , Galatz, etfi fub

elementa, litteras fcilicet ac rudimen-

illis rudimentis,, atque ut fic dixerim,

finitut

ta litteraturz, mefcientes quid ex iis fit

tutoribus non fuiftis , zque tamen ac

proventurum utilitatis.

.

judai effefti. eftis filii Dei.

ndi t*

Elementis mundt. ")

Mundum vocat

GSpiritum fli fui.) Spirtum fan-

er catachrefin quicquid eft vifibile ,

um , non qvi vos filios jam factos

caducum , temporarium , vifibiles fci-

clamare doceat, 44b£a , Parer--

L

licet & corporales ceremonias legis

Clazare. ) ld eft , magna pie men-

veteris : uro verbo , res materiales a

tis devotione

recarl & invocare fi-

dico at

lege prefctiptas.

denter Deum

atrem. -

4Lhha , Pater, ) Hebraice 3N 45,

2777 )

(o4e Ub venit plenitudo temporis. ) ld.

inorià

eft , ubi tempus impletum eft, quod

Chaldaice vero & Syraice, N3N 44

erat a Deo Patre preordinatum , ut

àz , & terminatione Latina & Gr&ca

4dlbas , idem eft quod Parer.

ii fj

liberaremur -a fervitute legis , & ha-

um tem«

reditatem filiis promiffam acciperemus.

7. ltaque jam non eft. fervus. )). Ali:-

Faüum ex muliere. ) Signiücac Chri-

quis inter vos , o Chriftiani Galite;

Iuenti-

ftum fine patris femine conceptum &

eft enallhge perfonz , tranfit enim a

Quiun-

utt p

formatum ex fola matris fübftantia &

fecunda ad tertiam.. Aliqui textus Grx-

lmsqü

puriffimis fan

d

uinibus. --

ci habent , 3* ÉT 81 ÓSAoQ , jam «on

Qu 5

Muliere. ). F'omina virgine, ^.

:

es fervu: , in fecunda perfona. . Jam

. Fatipm fub lege. ) Quia licet Chri-

non eflis fervi ab- here

H

g ts

:

ditgtg alieni ,

T a

Atus lege non teneretur , illam -tamen

fed filii. .

fponte fervavit , fubjiciens fe circum-

Et beres per Denm. )

: Iti Grzco eft,

g

;t.()[ä-

cifioni , aliisque ceremoniis lege pre-

7(7X77€596/f'70$ S$s8 i X(Jlrf"cä , beres Dei

ceptis. Fa&wm ergo fignificat non ob-

per Chriflum ; nam per Chriftum, cui

805 qüf

p

ligztionem , fed ufum , non jus, fed

inferti fumus, hazreditas «terna Dei ,

factum..

& omnia bona obveniunt nobis a Deo,

J pcm'

: nl*

5.'6edimeret. ) Datp þ—x'ecia exime-

Deiguefgracia & mifcricordia.

-

ii

^

N

i

220

EPiSTOLE B. PAULI APOST.. AD GALATAS .

; . Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis, qm natura non

hibeo V.

funt dii, ferviebatis.

dedifet

9. Nunc autem cum cognov,erms Deum, imo .cogmti fms

Bo

& Deo : Quomodo convertimini iterum ad- 1nfirma & ege-na

"*

11

elementa, quibus denuo fervire vultis?

»

vt tlos

1o. Dies obfervatis, & menfes, & tempora, & annos..

1.b

Ir. Timeo voS , ne' forte fine caufa laboraverlm in vobis:

cum p

12. Eftote ficut ego, quia & ego ficut vos: fratres, obfecro

.

vós ; Nihil me læfiftxs.

^

fhosi n

13 Scitis autem, quia per infirmitatem carnis eVangehzaw

Q

& tentationem veftram in carne mea.

Ti £a

vobis jampridem :

14. Nam fpreviftis, neque refpuiftis, fed ficut Angelum

yn

Dei excepiftis me, ficut Chriftum Jefum.

n

15. Ubi e;& ergo beatltudo veltra ? Tefumonlum enim per-

hlb eo

lit, qu

J n

z

a —

funt r

9. Sed mm:.) Cum fcilicet infide-

OX Ttmeo vos. )

f' imeo vobis aut

es, ja

les elïetls.

de vobis , ne fcilicet inanem. fumpfe-

temere

Is, qui narmva mon funt Dii, ) Sed

rim operam , ac laborem., m conver-

liuà n

fictione falfa

fione veftra.

?u,e opinione hominum, .

Tdi

ninirum ido

I2.

Efote ffeut cga. 42 ]udalcas ob-

Hoc v

Serviebatis. ) Colentes ea latria &

/fervationes meo ex- mplo abjicite , ne

ftra tel

facrificiis.

legem fervitutis- patxdmml vobis un-

$f

oni.

diefs.

9. Cagniti fffis a Deo. ) Scilicet

quafi filii cogniti a. patre , atque dile-

Quia €6 ego ficut vvos. ) Nam & ego

TT

&i, qui nos ad fu. notitiam ,& amo-

me veftre infirmitatii accommodavi ,

dper

rem adduxit.

t

ut. vos. Chriifto. lucrifacerem.

Vel,

conal

d u»frma & egena e' emmta.) Quid

ego g centiliter. vivendo me wocis .gen-

hd

nomme elemenm intelligat ,. diximus

tmbus accommodo , quantuim polïum

4

No

fupra n.

[a4

S7

Ocat autem infirma &

falva confcientia.

& ad

Olfecro vos.) Ut quod dixi faciatis.

N7

egena,quia gratiam & fanctitatem non

-conferebant veteris legis ceremoniz ,

Nibil me lefflis.) Quuafi dicat - Non

flo,

fed erant meäïcaces ad JuPcnfïcmdum

iratus hxc dico; fed vos amans , &

ter

ex opere operato ; requirebatur enim

veftri miferans.

fel i

opus operantis,id eftfides, devotio,

I3. Per iufirmitatem carnis. ) Per

bemi

&c. ipfius fufcuplenms

labores , perfecumones ; peucula ; ad-

vidé

IO. Dies objervatis. ) SClllcet ]u-

velfa.

Teun

daicos, ut fabbata.

| Tentatfonem vej?mm

Id eft, me

tot contumeliis oneratum ,

- tnalis

pali

Et men/&:.) Neomemas, 1d eft, No-

lunt

vilunia.

afflitum & abje&um, qui vobis po-

fim

Er tempora, ) Stata fefta variis an-

teram effe tentationis objectum , ut

&

ni temporibus.

me , meumque Evangelium: afperna-

Er amnos. ) Septimum Remilfioris,

remini , non fprevdhs , fed tanquatm

&

& quinquagefimum . Jubilai.

Porro

Anoelum ,immo tamquanr Chnüum

li

per Obfervantias dierum , menfïu.n, &

lpfum excepiftis.

W

15. Ub; eff ergo beatitudo '0!]7?'4: )

annorum, mtelhgle Oomnes ceremomas

lis

lefrts veteris , quafi ex parte totum;

In Grzco eít, yauae:o*uo; » beatifica-

eu

-

LA

L

CAPUT Yv

H

22f

&

ïtura 10 i hilk)',eö ,,;oi,

is , quia,s'üäe r1 poifet? oculos veftros eru

dediffetis mihi. .. ,

/

iif d

16. Ergo inimicus v

obis fa&us fum , verum Hiceds vobis ?

egeni

. .17. JÉmulantur vos non be

*

t

*

ne; fed excludere vos ;voh;mt?.

*

-ut illos eemulemini.

05

.18- Bonum autem aemu

lauii;ai in bono femper: &*non—tämhm

vobis.

cum praefens füum apud vos.-

"

*

:

jobfecro

:

,I9. Filioli mei, quos iterum parþur

io, donec formetur C-ïh-*ril-x

] fusinvobis -

gelitari

20. Vellem a

utem effe apad vos modo, & mutare lvo'c«em

1eà,

meam: quoniam confundor in vobis.

e vultis effe, lege

m non- leg;iigsi?

&n*g&ïlnfn

2tI. D;ici»te r;?i«hi**qui fubyleg

-

Ro

, 22. Scri-

jm per-

tia,dua me prædiqzïbatis beatum. Ubi

que femper & conftanter , & non fo-

"hibfo

funt priftine veftrz de me voces, Iau-

lum me vobis przfente.

vobis aut

..des, judicia , quomodo tam cito, tam

IQ. Filieli mei.) Mos enim ego per

n fumpfe.

temere animos erga me , & E'ya,ngg-

Evangelium genui Chrifto

1 convet

lium mutaftis ?

»

.

Quos 1terum parturio. ) Q

uos r'elap;

5,

Libeen vöäi:.A )

fos'à Chrifto ; ejusque adoptione ad

Teflimonium enmm per

laicas 0b

A^

Hoc vere de benevolentia in me ve-

Judaifmium , iterum ^ parturio , ut a

jicite , ne

ftra tefta;i poilum.

Judaifmo revoc

etx—ïf,/& Ch;i&ol rurfum

P griam.

(obis lm

8i fferi p:ffer- ) $

i'repus ^ aiät -expe-

-Donec.

dieffs fuifiet.

farmcjtm; Clyri/f'u:,

) Chifi

m & epo

JI7. Amulantur vos. )

»]u»dþaizan'tes

fides, fpes, libertas.

depereunt vos , ambiunt vos, vos ibi

In "vobis. ) Ut fc

ilicet-non a lege ,

modavi 1

feda Chriffo, & Chrifti fide omnem

l VCI, À

conciliare , fibi-fuzque legi vf.ubjicere

od gee —

ftudent.

gratiam , juftitiam , falutem expettetis.

Non Leme.) "Quia non' ad bonum,

Qo. Ef mmutare vocem meam. 3 Ut

i palium -

& ad profectum veftrum. .

affe&tus , quos Epiftola fcripta nen

facitis

Sed excludere vos volunt. ) A Chri-

capit, voce viva exprimerem, ut Íci-

qt; Nan

fto, & Chriftiana religione, Nofter

licet quafi mater , nunc blandirer ,

interpres legit €xxAgiswa , exeludere ;

nu'nc'-gem,ere:

n, nnnc obfecrarem,nunc

13 ,

objurgarem v«

js , nt folent matres fe

fed in,quibusdam Gracis textibus ha-

in omnes affe&us verfare , nunc orá-

S

Ü Pa

bemus £xNéi'2: , includere , & fenfus

vidétur effe ; vos ambiunt & depe-

re , nunc plorare , nunc gemere, nunc

ula í ad-

reunt, & quafi mariti zelotypi vos le-

arguere , ut filios promoveant , eis-

[t, m

galibus obfervationibus includere vo-

que perfuadeant id quod . capiunt.

& mali

Junt, ut vos iis ritibus dediti , vicif-

Quoniam confundar m vobis. ) dmb-

fim illos &mulemini , id «ft colatis

Suzí f Oyip, d eft, hzreo , inops

ypis po

confilii fum & perplexus , non bene

n , U

& ametis , illifque adhz:eatis.

ifparta-

IF-. Ronum autem enulumtni á 60- )

fciens quomodo fcribere debeam , ut

Senfus eft , illi volun: ut ipfos zmu-

voS. permov eam.

lemini; atqui bonum eft & laudabile,

QI. Legem uon legtfiis ? ))

'.9oluow '.äx

hritum

dxovtrt, legem mom auditis ? Hoc ma-

«t zmulemini magiftros veftros , qua-

lis ego in. primis fum , nec in quibuf-

joris energim ; quafi dicat, fi me non

4 i

gnlie

;umque , fed c'.:mcum in re bona , id-

J

audiftis , legema ipfax.'m: quam ambitis ,

L

-

-

M

$ia — EPISTOLIE B. PAULI APOST. Ap GALATAS

:

p

52. Scriptum eft'enim : Quoniam Abraham duos fili

os ha-

eft mat

*Gen. buit : *unum de ancilla, * & unum de libera.

I—G-ISi a 2

3. Sed qui de ancilla, fecundum carne

-a

? Gen.

£É

a

m natus eft: qui

erormpe

21. 2.-

utem de libera, per repromiífionem : .

magis d

24. Quae funt*per allegoriam di&a: Heec enim funt duäfe—'

2

ftamenta, unum quidem in mo

À

nte "Sina', in feryitutem gene-

fümus,

rans: que eft Agar:

25. Sina enim mon

2

s eft in Arabia, qui conjen&us cft ei,

nt, p

yqua?,npnc eü]eruf-algmä, & fervit gum üyliis fuis.

-

T

26. Iua

! C'Hrif;ch

vos genel-ans, fcilicet fjüdæ();s——fervieh-

B-f

amandabit.

ipfa vos a fe ad

teS umbris multiplicium onerofarum

Apt, -

9. Scriþtukg ef enim. ) Genef. 16.

ceremoniarum , idque timore pena-

d. a

15.& Or. 2.

k:

rum , ac fpe bonorum terrenorum.

of ]

deftam

Unum de ancilla, ) Scilicet Ifmael ,

Que eff Agar, )

uod teftamentutn

Juem Abrahamo peperit Agar Sarz

vetus & fervile fi

qicitur |

ancilla, legitimi matrimonii jure ipfi

ancillam.

gnvifïcacuklj. per Agar

iput e

brahamo copulata.

Qs5.Sinaenim mong eff in 4r.le£i4.)Qüä.fi--

calos a

Upum dc libera. )

Scilicet. If;lac- ex

dicat: Agar &Sina ejusdem rei figni-

git :qi

Sar4 primaria uxore fua. .

ficationem gerunt ; fcilicet veteris te-

ng4c|

Ni*

ftamenti.

onvehienter a monte Si-

in fide

03. Secundum carnem matuseff.)

mirum per carnis vires , per carna-

na vetus teftamentum profluxit. Nam

facram

lem & nathralem generationem , qus

Sina mons eft horridus in Arabia ,

fit ,

habet ut ex juvencula , qualis erat A-

longe extra finés terre promiffe fi-

quífi

ar, Abraham, lice

5

t fenex J Pl(f)/leljn

tus, proinde aptiffimus ad fignifican-

m h

poftet fufcipere.

dum veteris teflamenti qualitatem ,

- glis

Per repromiffionem. ) .

Ex Abraharh

que eft cimorem «& horrorem'incute-

bona

& Sara jam fenibus, & Sara prafer-

re , & fervos facere , promiflionis ex-

B

tim fterili , filii nafci non poterant

torres, & ab hzreditate alienos.

qui J

naturali virtate. — Natus eft ergolfaac

Qui conjuntius eft ei qua nunc eft 7c

dty h

Dei munere, juxta id quod Abrahamo

rtf[alem.): Qui mons Sina cognatio-

joxa

promiferat Deus , Genef. cap. 17.1g.

nem habet cum hac rerrena Jerufalem,

Pacen

.94. Qua funt per allegoriam diéla. )

eique congruit quoad myfticam figni-

qulis,

Allecoria eft , cum.ex eo quod dici-

ficationem. . INam Sina' vetus teíta-

Ctur

tur, àliud quiddam fienificatur.. Unde

mentui fignificat ; terrena Jerüfalem

Auguftin. lib. 15. de "Yrinit. cap. 9

Sini

fedes eft populi Judaici, id eft, filio-

qui |

dicit , quosdam Latinos: interpretes ita

rum veteris teftamenti, quia Judxi

emp

vertite :

ilii; qui in Sina legem acceperunt ,

li

€AgtiA.

(qua Junt- aliud ex. alio j:;gnif-

;

*iHee emim

parentes fuerunt Judeorum qui jam

prord

.) Sara vigielicet & Agar.

vivunt in Jerufalem , & ficut in na-

M.

Sunt duo tcflamenta. ) Sicnificant

turi, fic & in indole fervili mori-

n

duo teftamenta,vetus fcilicet &novum,

j

bufque Judaicis utrique conveniunt.

-lnt

,Uüum- quidem n monte $124.) Qaa-

Qualis fuit Sina,talis fuit & Jerufalem:

B

fi dicat , vetus teftamentum e monte

Atqui Sina generavit fervos : ergo &

-

Sina traditum & promulzatum eft.. -

Jerufalem fervos generavit &

V

BÉ

ia

In fervituttm g?izer»amf ). 1d eft, fer-

veteris fcilices tg&annenti.

E

dic

-

X

M

€ A-LP;I $x IV

225

V'sha Ilulkgi"auf—em,

.quae furfum eft ]eru:ïlglgm - libera eit; Aqulæ»

X

-

eft mater noíftra.

- 27. Scriptum elt enim:

*Læ;are«g fterilis, q

uze non paris ; * Ifaie

erhf]fïfl

erumpe, & clama,qus&e non parturis: quia mu

lfi

filii de'[grtæä 5441«

tdubte.

magis quam ejus, quise habet virum.

28. *Nos autem , fratr

miffionis filii *Rom.

[]

Em gene

5

85 fecgnd um Ifaac/ pro

9.

fumus.

'qu'i fecundum carnem natus fue-

5 ef 6

29. Sed quomodo tunc is,

itum: ita & nunc.

rat; pgrfeguebatu;lx? eum , g»ui.fïecundum fpil«

E

*

: 3o.xSed-; ,

E

vi femin/is; ;

s fervien-

Et»-jär'vit ;itmjv?liis fm; ) Sciïï&ät

mþi'Eæredes , non quidem

-Ín Greco

xerofarm

Agar, ut patet ex pronomine foeui-

fed promijdionis divinz.

eft, uirqe neoro» 9) 3

mater omgium

52

I ponie

hino.«vr9c, quod eft in Grxco.

nafi dicat, omnium,

five

norum,

96. llla autez qua furlum eff. ) Ec-

xofirum', Q

clefíam Chriftianorum intelligit, qusx

udeorum , five Gentili

uf, modo m

amentam

Chriftum credant.:

pa Agu

- dicitur farf/z effe, quia. Chriltus ejus

-caput e cclo defcendit, ac rurfum in

|QT. Sicut feriptum

o

ef. ) Ia. 54. f.

calos afcendit, inde

que Ecclefiam re-

Letar

2

Jl

zil ) Letare Bcclefia ex

a JQufi

É

Gentib

ós

s vocàta & colle

&a, qu& an-

It fïgni-

git: quia perfectio

;cclefig in fupe-

-ferig te-

ris ac coleítibus rebus eft, " nimirum

tea eras ft

erilis, & deferta a. Deo, fi-

in fide, fpe, charitate, quia virtus

de & lege deftitcuta.

onte i-

Qu non parts. )

Qu ha&änüs nogs

t N

facramentorum ejus e furfum prove-

Arbit ,

nit, & Deum ipfum in Ecclefía,,

folebas Deo filios parere, nunc au-

tem ilii defponfata pa

ries.

nifle fi-

quafi defurfum advenientem , prafen-

Exulta, 6 clama.) L

etare, erümpä

tem habet: quià converfatio ejus in

&

lfcar

€oclis eft, & fperat , & anhelat ad

& clama , cum Iztitia Deum Iaulda,

litateim ,

in clanorem & cantica laudis erumpe.

-'incute-

bona ccleftia, que furfum funt.

oflls &l«

( Gerafalem. ) Sic appellatur Ecclefia,

Quia mult fiis defcrit , Gc.) Cuuia

quia Jerufalem idem eft ac v;//? pa-

tu ,que ha&tenus folitaria fuifti, nec

viro ad gignendos filios conjuncta ;

"2

ci; hmc aurem pax eft in Ecclefia

nunc fecunda reddita Chrifto.viro tuo ,

rnátit« -^

juxta Domini verbum, Joan. 14. 27.

Pacem velinguo vobis, pacem meam do

plures paries filios.quam fynagoza viro

vwfijem,

iuo conjun&ta , id eft, legem. Mofai-

l ügni-

volit. Mel| nomine [erufalem fignifi-

» telü

catur Ecclefia, quia ficut in: monte

cam amplexata , toto veteris t;e*üa-mep;

«

y

Sina lata eft lex vetus, ità lex nova,

ti tempore filios pepererit.

ufalen

Qg. Secundsm lfaac.) Vnftar Ifaac, — .

D

flio-

qua fundata eft Ecclefia, in. Jerufa-

lem promulgata eft.

ui non virtute carnis, fed promif-

]udæi

Liera ef,) À

jugo vlekte.ris Jegis

lonis divine natus eft ex ànu & ftle-

enut,

prorfus foluta.

. xili Sara.

à

j jm

-^ Mater . nofira.

) Eorum fcilicet o-

29. Is qu:

/ä'cund,um caruem, €fe.)

jn n

lfmaelem intelligit carnali virtate &

mti«

mnitüm, qui Chrifti fidem complexi

x Aga.x'.

$x

—funt, quo fit ut quemadmodum olim

generatione prognatum e

fioDt.

Sara genuit Ifaac plane ingenuum,

Per[equebarur eumiy

u " 7

lem:

fpiritum. ) Id eft Ifaac , qui natus eft

paternorum bonorum hzredem ;

vir-

rgO

ita etiam hujus matris , quam Sara in-

ex Spiritus Sancti promiflione

.ne[af,

tute fupra naturam ex Sará x,*qu;.t.fi ty-

d—icabac,-,flïni.&ihberi fint, &ïlegiti-

l

*

"

.EPISTOLJE B. PAULI APOST AD GALATAS

v N0

? Gen.

3o.:Sed quxd dicit Scr1ptura9 *Epce ancillam , & fihum

21-fo. 6jus : non enim haeres erit filius ancillze cum filio llbenæ

6 M

"s

31. Itaque , fratres, non füumus ancillae . fllu, fed lxberæ.

feque ?

qua libertate Chnftus nos hberavxt.

í

. Cu

x

9. Pe

CAPUT V

X

9^

1. £

Quz legis 0pembm /ü/izfimm cupit , expers eff fm&as Chwfh , in

pietis

quo nec prode[? circumcifio, nec preputium , [ed fides viva : borta-

que df

Jur ergo, ut caveant a fedu&toribus, jiudemtque sutuce dile£tioni :

() f

€aro autem femper repugnans [piritui trabit ad carnis opera, quæ

f' gmümä

Jeparant a vegno ceelorum : fpiritus autem adfert fru&us , quibus —

! s dixer

Ea

"t

BN

zllud cotjequimur « etiam fi Jegis opera non.

præjiemw.

ejus ben

ab e0

UR

ate, & nohte iterum jugo fervitutis contineri. .

P

gj *Ecce ego Paulus dico vobis : quomam fi circum-

qui juli

que lepis

. 3&2-. cidamini, Chriftus vobis nihil proderit.

r [*

a. Teftificor autem ruríus omni homint c1rcumc1dent1 fe,

j fl'cmm Q

quoniam debitor eft univerfze legis faciendae.

- quex l

4. Evacuati eftis a Chrlüo, qui In "iege Juihiicammx d gra—

expetta

tia exmdxihs

dem , 1

$.. Nes

& N

& f iritualium filio-

mo Ch

pus fidelium ,

poni jugum "fervitutis , xd eR

Iegxs

rum leeis nov&.

iuomodo Ifmael

Iofcucæ

57:/1 !

períecutus fit Ifaac , diximus Gen.1.:9.

Coptineri.) &veyt096, id e(ï

: partium

La & nanc.) ]udæl Chrrfhanos ode-

ftitia Y

Plicemini , & quodammodo lllaquea-

mini.

lo fpir

sünt & p erfequtmtur.

,

3o« Sed quid dictt Scrtpfm-4 £ Quæ

Q. Siircumcidamini , Cän/h:s 'voät:

j

Tità

|

l

hic citantur funt verba Sare Genef.

nibil proderir.) Si exiftimatis circum-

jultitia

21' IOO

cifionem neceflariam ad falutem , t(jeo»-;

yitata

Nom emim lmre: erit. ) Quafï dlcat

l

que eam fuicnpms ; fi fpem Jufhtlæ

l

Ó N

.Apoüolus fie Chriftiani, quia libe-

falutis in ea ponitis, Chriftus, id eft,

qone |

xi , funt haredes benedictionis & ju-

Chrifti redempmo & ipfe Chrlfhams-

quu

fhtlæ Abrahz.

mus vobis non. prodent

- Nitil:

9I« atncilie.) Synagog&.

3. Teflificor. ) - gua.frgugoyau , conte-

- &fü

Libera.) Ecclefim.

F. denuntio.

It, QU

Á/

,

Q«a libertate Chriffus nos Bleravit.)

' Debitor eff unzverfa leg:: f.»tc;enda.)

$d

Per paflionem & mortem fuam.:

!

Id eft, oblivat fe ad obfezvandam.to-

T

(ï*

1T4!€

Firmi & conftantes per-

tam le 'em Mofaicam, quia circumci-

hls &

fiftite in fide & libertate , quam

fio.eft legis proteffio.

Hcmtur

per Chafiunfomst adepm eftis.

4. EVacuati cflts 4 Cbrtfa ) XaTye-

fundi

Lt nohte iferum jngo feroitutis gän—

4qu941*£ &mü T$ YXei8,

verbum. xa-

zjncrl. ) ld .elt, cum libertate denati

Taectouar, fignificat abolerl » irritum

is Vexbxs

Grin.

fitis , ne pammmx vobxs rurfum im-.

ot:xofumque fieri.

Quare

lii

-

*

N

-

a

e APUT. V..

225

i filitm

| ;'/ Nos emm fpiritu ex fide, fpem j'tf&iüæ expectamus.

T

6. Nam in Chrifto Jefu neque circumcifio aliquid valet,

. meque praeputium: fed fides, quae per charitatem operatur.-

7. Curreba:is bene: quis vos,ifipedivit veritati non obedire?

(1)

9. Perfuafio haec non eft ex eo, qui vocat vos. -

9.* Modicum fermenturn totam maffam corrumpit.

:

Q1Cor.

3

]

YO. -

E

zco confido in vobis in Domino , quod nihil aliud (a-

$v

:rïfh, i

quicumr-

- pietis : qui autem conturb

: htrii-

E.

at VOSIä portgþit ?udicium,g

]e&oni:

que eft ille.

-

^i, (tt

( I) Iw Edit. Sixt. additur : nemini vcönfänferïcïs*. ;

* Quis vos Ímpedivit. ) dyfuospe , eur-

T

m

fïgilifïc.asur quod p'*aul*o aliis ante ver-

A

dbis dixerat: Chrzffus vobrs mibi prode-

f unz inbibwt

ri.. Bvacuark autem. a Chuifto, eft

Feritati mom oLedzre. ) Ut vos«

Chrifliana. veritate fubtraheretis ; &

-ejus beneficiis & gratiz expertem elle;

ad Judaismum. dilaberemini.

& ab eo nihil. utilitatis percipere.

- - us dm lege -juflificamni.) ld elt,

Nemimi confenferitis. ) judaizanti

fcilicet & volenti vos abducere a. cur(u

qui juflitiam-ex circumciftone , aliis-

Exangelii , & traheré ad Judaismum.

:ircu.nr:

que legis operibus qusritis.

A gratia extidiflss.) ld e

ft; be'lng-

s

g. I"kr[i;fz-þ"b bsce.y Qua Judzr vo-

- ficium gratix Chiifti perdidflitis ; nam

bis perfuadere conantur legalia necef-

t

fiia efle Chriftiano ad falucein.

qui ex lega

iMtiflcari querunt, non

expe&ant ju

;

itiam a Chrifto per fi-

Nen ef ex eo 7ui'--'vw4t' vos.) Non

" dem , ut veri Chriftiani faciunt,

eft- ex.Deo Patre, qui *os ad fidem,

ratiam , & falutem vocavit per Chris

— /8. Nes emm. ) Qui vere , &exani-

mo: Chriftum coliimwus.

i

um , fed

potius ex diabolo , e jusqae

o

LT&, quE

iminiftris.

Sþ?ri;u* ex fide , €c. ) Ex f

- Malfam-)

| Id eft, fürinam! éom-

3&, ii«

partimr fpiritum impetrat , unde ju-

ftitia in. nobis efficitur; partinr ab ip-

/

perfam & fubactam , q'gam vulgo pa-

H;qirea-

fo fpiritw oritur, adeoque ex ipfa fpi-

ftam. dicimus.

k

* -

expectamus

Corrumpit.) Suo acore imbuit, in-

jf 'Wþllf

ritali legis interpretatione

"ircum-

juftitiam , & juftitiz frucà

um ,. id. eft,

ficit, corrumpit, & acidam . facit,

vitam zternam.

eft adagtum fienificans párvum alicu-

4 ideü'

jis patris vitium, totum pervadere

litig

6. Nam in Chriffo.) Id eff, in reli-

-

,ide ]

gione Chriftiana.

ac. depravare : fienificat - Apoftolus

Neque crcamcii

jo aljquid 'U/'alfff.- j

paucos judaizantes. to

tam. GaI;a tarum

&izwiä'

L^ - Nihil valec, nihil confert ad ju'titiam

Ecclefiam perdere.

z

3

quntee

1 & falutem, quod quis circumcifus

*

IO. Confide in vobis.) De vobis. -

fit, aut incircumcifus.

Is D'ammo.f)j án

z

g.

L

äþeng.

Domini.

cl:eme.n-tia & gratia.

PT

Sed fides qus per ebaritaztem.

imAto-

fu. ) Id eft, fides non fola , nec ina-

Quod mþ;]

RI ii lt stt.

nis & otipfa, fed qux charizrate per-

duod mon- credetis aliud , .

A"amx id.

ymc

fidtur, & in

quod ego vos docui -

L

. charitatis opeta fei dit-

;

fundit,

Portalit judiciem. ) Id eft, juftas

u

Curvebatis Eqne.—)" In vita &

.

ponas luet, mnom. effugiet - debitum

|

A

; do-

;

fupplicium, qui.

um

Grina Chritiina.

,cunqiteltau—ldem ille fïtï.

-

ii

Bill. cum Com - Menotbh. Ton. VL

Es

-

*

4

226

*

EPrsTQLzä B. PAULI APOST. AD GALRTA:S

xX D

1 L Ego autem, fratres, fi circumcifionem adhuc preedico:

-quid adhuc períecuti

onem patior? Ergo evacuatum eft Icag-

perfieiet

--dalum ctucis.

:

n

I2. Utinam; & abfcindant

d. q;ui vos conti;irbant.'

N

(

-tem adi

13. Vos enim in libertátem vocati eftis fratres: tantum ne

Wt non

^

libertatem in occafionem det

1

E

is pargis, fed per chxax.f-itas[em Spi-

ritus fervite invicem.

19.M

*TLev.

14. Omnis enim lex in uno

fermonf;ä ïi-m,ple.tür':i * Diliges

;

E

10.18. proximum tuum ficut te ipfum.

:

4

qo. I

tatt.

15. Quod fi invic

em mordetis, & come

Adil-tis :—y:«idete , ne ab

semulat

vicem confumamini..

. :2239 in

LY

*

m

d

16. Dico

! inqit ?

& apptrontm

II.$; :;rcm;wijïagzem edbuc phlnïedica.) Si

*13;4 In libertatem 'x;abxz;i )[*]71':.) Uc

adhuc apud Judzos judiizo, ut fin-

per Evyangelium fitis !iberi ab one-

r moda IIS !

ount qui mihi adverfantur , meo ex-

rofa, & inütili fervitute legalium

o&trää&n

"emplo doctrinam fuim ftabilientes,

ceremoniarunms.

4

: 16. D

J ma totiu

quafi ego , licet occulte, pro illis fim:

JTantum mne Zx'l»er)aten';, ö'c) Mo-

( Qd adbee perjecutionem patior * )

net Galatas ne libertatera in quam vo-

Spritu

Cur me im

CaAtOS e«

eume,

pugnant, quem affirmant

ixit, male intelligentes, eo

pro illis ftare?

nomine3

*

'tantur ad ferviendum cárni.

-s

Ri ml

Ergo evacmatum eff fcami.(clumï

- In occajiam;n carnis. ) Ut fcilicet,

eum ha

erucis.) Si, inquit, ego circumcifio-

ub pratextu hujus libertatisplus equo

gulem ,(

nem .adhüc predico ; debet ergo cef-

vobis fümatis, & quafi liberum fit

Et de

.,'fare offenfio Judeorum, qua often-

E Quis

duntur ob crucis predicationem. Non

vobis' quidlibet agere * camj.di-bus de-

fideris ferviatis.

fon tanm

eniin tam eos offendit predicatio Chri-

- Per charitatem S,þiifiim.) Per cha-

fnft,

fti crucifixi, quam legis per crucem

.

ritatem, & amorem fpiritualem.

eoncuyi

a-bclit

€

Servite z;vicem. . Alter alteri fuc-

E

D. (

fto

reti:

re

vellentenim legelþ cum Chxiï

3

de

cürrat, opituletur, ferviat,

L

; foiriun

X

Evacuatum . eff, ) ;cafrïq'gty;qfruz; de

* 14 Omnis enim lex.) Que

fcentia

fg;iiïceä

€ujus verbi fignificatiene dixi n. 4.

ad proximum fpectat.

Qu

IQ. Hrnmam 6 ajfündaner.) Ab

dnuno |fermone. )

Brevi hoc -præï

deider

.Ecclefia, veftroque confortio , ne

cepto fervato impletur.

»;piri

uafi fermentumtotam Ecclefiamcor-

Qu f

I5. $& invicem morderis . 8 comedi-

.rumpant, Alii ut Hieronymue ,. Au-

£5;.) 9i invicem rodius, & laceratis

E

trací

guftinus, Ambrofius, Chryfoftomus

detractionibus, odiis, cahunniis, in-

U ;

4dits.

volunt fenfum eíle, ópéiAo» x dmoxo-

Verifimile eft , ut indicat

!äs..)x n

. Vóvre;, Utinam qui vobis. circumci-

Chryfoftomus , occsfione falfi dog-

! & ton

fionem obtrudunt ,. non circumcidan-

iatis * x pfeudoapoftolis introducti ,

*

fis, |

tür ipfi folum , fed etiam abfcindan--

a

multas inter ipfos exortas efle contro-

Ton k

tur illis prorfus genitalia.

verfias, & concertationes ,* qüare óp-

lh

— Qui vos costurbant.) oi dvacacgy-

portune illos Apoftolus ad

h

pl

charitatem colant.

þmonet 34 ul:

*tc, qui vos fubvertunt ; id eft*, qui

ItQye

ftudent vobis aiferre libertatem ' in

— Fidete ne ab imvoicem confämämini. )

N

qua ftatís, atque ex ea

Hic enim eft dimicationum ,; & . con-

'wos deturb a-

£nte

xe Kc,on-antul:.

£rcverflarum exitus. Sedét;e "amanue ,

llbem

n

-

D

P

*

CA P'fl" Tv

z

aoy

4

nedieys |

- x6. Dico aute

0*1*1 Rblai.

m Spmtu ambtülate, defïdena ca'lrïr.xgifvsaü

siT5

[|

eitlen-

perficietis. -

-

e*

EX

I Petr.

Caro eni

ATA

m-conkgæpïfci't,a'd'verfüvsl*fpiritffn * fpiritus ;

2.ii-

tem a

dverfüs carnem : heec enim fibi invicem -adv*erfgnþur':;

x

ntimne

ut non quaecumque vultis , illa faciatis. -

s

l-emSPI.

I8.

uod fi fpiritu ducimini, non eftis fub leg

e.

.

funt fornicatio, -

-

I9. Manifefta funt autem opera carnis; quae

Ü

* Diliges

immunditia, impudicitia, luxuria,

"

E

*

*

i

. 20. Idolorum fervi

tus, venefi

C1a

, inimicitize, contentiones,

z

6 ne3b

diffenfiones , fe&tae,

.-:' n

æmulgt.ion.e's j1f283 TIXGE,

Ei x

41. In-

$. Dico

[ sss

—— —

I«þxg*'.v Opera. Ro ) Opera , & a&us»

-

iþ.n-qui-c* Chnyfofïömus, &f contentio cor--

'tjfil.) U

uuptionem , && interutum af

fe

iV HOW

ad. quos excitat caro , h

oc efþ, con-

1 ab one-

cüypifcentia..

anodo ii$ qui laduntur y jed. spfts estam

í

- Fornica:to.

) moeisiz , feortatio..

: 'legalium

obtrellarionis autlortbus..

16. Dicoau:em. ). Quaft dicat.;, leflr

Immunditta

. ) dxaSaeo ia ,. & mol-

ma totius- epiftolg: hzc. efto:

lities . qua fe molles contra. naturam

5.) Me-

contaminant.-

quam Y0-

Spiri&tf-ambuluþe. ) Non lägef, nom

X

earne, quaft dicat, radix omnis ye-

J Inpudicitia..), Gg

þc"us,,7 'Oiï:uläc ',4 ta-

;entes, Ef)

ftri mali: eft defectus fpiritus ;. fí enim:

&us. impuri.

[ cartt

: feilicet ,

eum haberetis, excluderetis- tam.]e-

Luxuria,. Y

clrfs'ch,ä:a, lafcivia, qþæäw

galem , quam carnalem. vitam.. -

vis. libido petulantior..

jusequo

erom Ift

Ef defidema carmi: non parj?aieti,s.)

20. Idolo;wm farvitm'. ? Cultus ido-

lbus de-

"Quamvis caro. folligitet ad. peccata ,

lorum..

non tamen- facietis. opere ,. aut con-

' Veneftcta. )

; Cum lfCiIik:efipocïbnibuag

aut alia. fimili a&ione occulte. necan-

?eþ d

fenfu , id. quod.caro de;fïder«at;., aut

2

eoncupifcis.. -

H

.

tur *homines, aut, .quod" addit Hie-

I

Caro. enip concupt

(2*1! 442;87:/2;5'.-

ronyimus , e4g1crs artibus: umpuro- amos-

:gri fit-

re inflammant ur..

fpiritum.): Id eft, carnalis. concupi-

Q

fcentia quam ex- Adam traximus,. ex-

Inimicitis. ),

: ui—þu'sl- occulta odiä:

] fc;hcet É

gitàt, & commover in nobis prava

continen tur..

:

Costezt20zes:

) Liäes»'äxte'rnæ',. al-

defideria Spiritui San&to contraria,

spirituss autemr adveríus. carnem..),

tercationes, & puene verborum.

k

Quis fan'ta defideria, qua carni.con-

: Femnulationes. ) CáNuL . zAvidias e

comedï'

acerits

traria:funt , im nobis excitat.-

:

prava quedamn affectio: cum. livore,,

Ut i non: quaeunoue vulus illa facia-

cum fei'icet quis. dolet alium efle con-

jj, I*

fecutum id. quod i

india

F

tis.) Velletis enim non concupifcere;

nere.

"

S

pfä Ftilgiebat. Wobti'e--

A

& non-fentire motus ire , aut.libidi-

)d

nis, & tamen. qnod. optatis. affequi.

; lra. ) I

Ches Vi'de]i,üet?. egcandefcen—

-

)dü&i y *

'ontro"

non poteftis.

tiz, cum: appetitione vindid con-

-

i

Ig« Quod .

.

( fpirire ducimins. ) 8

junctz..

V

greop*. - .

fpi

ritu ain!

bulatis,

wRixa.) feigu£a, cum q

MY ut- ait

[ uc

: & fþiriv.xsw agit. Fz

movet vos..

Hiäronymus, —üm;,er: Ad cant'radjcöm-

Nin efli; fub lege.) Yertente, co-

!

dom paràtus , ffaomacho . deiitarur. alie-

nini.

'ente & vindicante; nam fpiritu duce

70 , $ mulieb: f jnrgio gomtendgt , Ugrer

! DI

^

N

VOcat gontendentego-

M" ! 3

lib'eïi;cex, facitis qne leges Rr.æfcribunt.

-

*

r

-

D

208

EP/STOLE B. PAULIAPOST. AD GALATAS

24. Q

2I 'I,nvid.iæ, homicidia, ebrietaferä.; cemeflationes 4 & his

cum, Vi

.Saimilia: quae. praedic

*

o vobis, ficut praedixi, quoniam,, qui ]

|

4f 3

- talia agunt, regnum Dei non confeqneptur.

.

*

:

22.,Fruétus autem

Spiritus eit, charitas, gau

dlum s päx',

D

*

r

patientia , berignitas , bonitas, longanimi

t385

-

cante

23. Manfuetudo , fides

P)

, modeftia ; "-contine'ntia'.

^ ca(*ti:tas./

Adverfus hujusmodi non eft lex.

-

*

5

3

x

h3

d

-

"T

D fenti:o(l --:.:s..l

)

Ó yoo rao ia : dliït dia,

tari polfumus, quz eft animi quæ(-hih

dc: t

Eso fum

ravia

ut cum quis dicit :

5

-P auliþ,

lenitas, qua quis quamvis

E

a

ego 4Ap*6*llo,»,ego Cepha.

*

diuturna mala , £orti & conftantiani-

SeHs.) aleterig, beefes, cum fci-

. Jiitea

mo perfert, quz merito cum charita-

Ticet quis mavult in materia feligio-

te conjungitur, de qua fcribit jdbxn

(l

nis fuam opinionem & ele&tionem,

Paulus, Char/zas

L

: 0mnia /ufin,er.

N

quam Ecclefiam, & majorum tradi-

Cor. 13. 7.

L

u

tionem fequi.

. Benignitas.) Xxeucovo

T4G, figriifï&ad

7

21 dv.dis..

( 992roi, invidia alie-

ifnorum facilitatem ,

ac fuavitatem,

IFH

na felicitate torquetur, & a zelo dif-

qua quis aliis fe libenter accomodat ,' -

leniti

fert, q:od hic.in bonam partem ac-

in bonum, nam cLarzzas benigna eff,

cipi poteft , cui

n

1

quis meliora amu-

nt loc. cit. ait D. Paulus. '

Jatur.

x

Bonitai.) dcyaSecóm , qua quis &

d

Homickdia. ) gjävo:, eedes.

a nocuinentis abftinet , &. prodelfe

AEbrietates, ) usSau,

us tama vi-

ac benefacere paratus eft. —

Cg;ii

ca(titat

no, quam ab aliis potionibus, qu&

Losganimitas.) Huic voci nihil ge-

lidami

vario modo conficiuntur , potlunt ac-

fpondet id textu. Greco. ^ Quid fic

cidere,

enm «

longanimitas hoc eodem verficulo di-

Come[[atiomes. ) wuoi ,

Anfelmuä

ximus, explicantes quid effet patientia.

uþi a

interpretatur inhonefta & luxuriofa

25. Manluerudo. ) Mianfuetus, ait

li

]

nentià

convivia , epulationes, quz nimio ci-

Anfelmus , dicitur quafi- manu aftue-

bo vertrem diftendunt.

tus, fcilicet tractabilis, tractari, du-

&ten

*

Á

22. Fruttus autem: fpiritus ,. £5c.)

ci, pati, ferre affuetus: opponitur ire

Opponit operibus carnis opera fpiri-

& animofitati, que nihil vult pati. -

heft

"&«

fus, qu& fcilicet a fpiritu gratiz pro-

Fides.) Fidelitas, && veracitas in

X

veniunt ; & quz Spiritus Sanctus per

promi

ffi

pelea

dacio.

ffis,que opponituvr fraudi & men-

/

t 4

fuam gratiám in nobis producit.

dixit

Cba ;tas. ) Orditur a charitate, que

Modefija.) Wirtus eft, que modut

n

&

porit, & moderatur omnes actiones

omnium reliquoruni fructuuin qui hic

(

numerantur, radix eft & origo.

exteriores , fcilicet ineeffum, veftitum,

Gaüd:um. ) Quod oritur.ex con-

fermonem , rifum , lufum, ac totum

C

Con

fcientia ferena , fancta , pfirgata a pec-

hominem exterius recte , componit,

catis , vitiis , animi perturbationibus.

p

rovenit

*

que ex interna mentis

à

. &

; & pat-

ris

Pax.) Qua tranquilla' mens nullis

fionum moderatione.

,

paffionibus turbatur, tranquilla etiam

Coztineniia,) 9xoa

TEÍÀ $ Cönfinen-

&i

^ p

& amicabilis cum proximis converfa-

tia generalis efl virtus ; aut potius

tio, que irfimicitiis opponitur.

complexio virtutum , qua continens

x

D

Parséstia.). Gr&gce, gaxeoSuyia ,.

vitiorum omnes illecebras & tenta-

mu

de

quam etiam Ionganimiïgtemf igigrpre- tiones -frænag & cqhibe.t.

»*

-

l

5

-

EM

9

CA pxUlfr; VOR VE -

T

214. Quïaütefn funt Chrifü , carnem "«'.ft;iam- '-Cruc-ïïix'-erimt

cum, vitiis, & concupifcentiis.

llfim., qm

25. Si fpiritu. vivimus, fpiritu & ambulemus. -

.

äa päx,

/36. Non effi-iamur inanis glori

& cupidi, Vinv,i'c'c 1j provo--

cantes , inüiþem invidenæs. |

v

: ca(Htas.

CAPUT VI

-

VE

EEVEESmqIanus

t Qui

,C»'Wz thailimte juvandus e/f proximus , tiec aliorum laudes curan- -

ii quæd.un

evir &

da : femperque beie operandum e[i , ut Tempore fuo metamus vitam ..

eternam: rur[um monct , ut caeant à Jeduéloribus , qui cum legem

&

:

tantiani«

m chunt-

Juadeant , ipfi illa

m non obferoant : Paulus autem in folo Chriffo -

rbit dem

ixo gloriatur, ad q

uem nec circumcifà

:

if

— £ruti [

—

EE

fto , tiec pmþmfium

quidquam faciunt. . '

figaifica

R:lt'res, & fi ,præoccupatus'fqerit homo in aliquo ;tiäli&oä

làvitatem,

I F

comodat ,

-s

vos, qui fpirituales eftis, hujusmodi inftrui:e in fpiri:uþ)

.

E

lenitatis , con

m , ne & tu tenteris.

fiignu if,

üïrd*erans te ipfu

Z

Li

Y

2. A]te';

ss

" qms &

| pmdeiïe

25. $; /piri;?;,'vi'w'mm. A: Siinternam

; 'Ca,;i,tm..) Ani'ehnus contihehfiam-a-

caftitate diflinguit, ut continentia 27

habemüus vitam & animam grati& ,

gilil -re-l

luctamine fft4 . caffitas :2 paces . non

fpiritus & juftitiz.

Quid f

Spmritm $ ambulemnus.

Y Secfmdum

(ícujo di«

enim caftitas , fed continentia dicitur,

ubi adhuc refiftit adveifitas volupta-

fpiritus & gratie di&amen, ductum-

patienti

t1S

lgitur juxta Anfelmum ,. conti-

que incedamus, converfemur , ope-

ags, Ait

nentia eft caftitas militans & pugnans, .

reimur.

3

nu allüe-

hs

26. Nom.

€

& tentationibus exercita.

jiamur ) Non ' filäüä.

lui, di-

deifus hujusmodi non &

"i

& lex. ) Nul-

: Pra'vacantäs.- )

itur us

la eftlex, que hos frucus fpiritus

rum.

/Ad Pugnas 'vngboJ

lzvidentes. )

Cïlän þareg, aut ce-

t pati.

& eorum obfervatores àrguat, cóom-

jcitis n

pefcat, condémnet ; ac proinde fi fpi-

tefis fuperiores effe non polfumus.'

ritu , ducimini, non eftis fub lege , ut

: d

i&rneq-

I*

Ipmoccupkt;;s fuerit bomo , &c. )

modum

-

: dixit fupr

à n. IS.

J24. Qx

j aetem.funt. Chriffi. )

Gui

$i quis a pfeudoapoftolis in frau-

g&iones

€hifti Spir tu aguntur.

dem aliquam a&us, & feductus fue-

re[!l'mm,

Caruem 'uam crueifixerunt , Gt6.)

rit. Dicit autem preoccupatum, Gr&-

e totum

Concup'fcentiam & naturam vitiatam,

ce meojo97 , ad extenuandam -cul-

cüm viriis fuis habituilibus , & cum

pam; fenfus enim eft, fi quis impe-

fuis moribus a&ualibus, fcilicet-con-

tu.aliquo abreptus, aut imbecillitate

] ?*'Paf'

vi&tus, vel ignoratione feductus, cul-

eupifcentiis, crucifixerunt & com-

ntine*

preíflerunt, timore ;lo cafto , qui per-

p& affinis repertus fuerit.

PO!':US

manet*in fecidum feculi, quo cave-

Hom'ü.) Id eR, :a]iq*u'is,' e

t Hebraif-

jotinets

mus, nam apud Hebreos g 5e»

mus offendere illum , qucm toto cor-

tad-

de , animo, menteque diligimus.

homifzem fignificat , & aliquem.

-

d

[

*

255

EPISTOLJE B. P.

ULE AP

OST.AD CALATAS .

: 2 Alter alteri

usoneïa, !qurtate * & üc adiüipfï?biïis Lege:m.

z

: qfü fem

. €hrifti.

aute

B

.5. Nam fi quis exift

A !5

fe feducit.

z

imas fe aliquid effe,, cum nihil fit, ipfe

: :

fuo meti

4- Opus autem fuum probet u'nüsqü-ïsqiie,& üc in feme

-

10 E

»

*

N

tipfo

tantum gloriam habebit, & non in altero

J

*

moaximé

*Cozr

.. $. * Unusquisque enim onus fuum portabit.

n

6. Communicet autem is, qui cathechizatur verbo, ei, qui

n(

fe catechizat, in omnibus bonis.

X

Z

vos i

: 7. Nolite errare: Deus non irridetur.

f

xpatian

7, Qubni»am;,

I

N

À

9. Qua enim fq;nimave?i;t homo, haec & m;et?ïï..

-

[

qui

P

Vos qui ]/þ:i;i)ualä.r. effis.) Qui

ri-

gpfewjä feduosz. ) Sïeipf&n: "deciþlil':,,.

d

tis vos pro fpiritualibus & perte

r

t1S..

:

]efu Ü

40 errore verfatur; mnam nihil , eft;

Inffruite. ) xarlagr:'zsr& , inftaurate,

quia. fua. duritie ,. faftu, & arrogane

Toundo

xedintegrate; reflituite ;; quafi dicat :

tia oftendit fe nullius effe virtutis,

[

Sicut reftaurantur artus, ( membra

4" L

Ad. fei

pus fumm probet zi;gz[z/äuifqge.i )

Quom'A

hominis lapfu. luxata. ; ita fidem , &

netipfum. oculos convertat &

fmen 6j

mores [apfos proximorum, & quo-

fuas. imbecillitates., lapfafque confide-

dammodo luxatos-reftaurate..

ram Cari

ret , & alios eadem chaiitate & leni-

obïe'quiu

- fgirtu lemitans.) Non duriter

tate traCtet , qua cupit. ipfe tractari.

fus.

& fevere a

ggl;aïo-,, fed. humaniter &

Ef [ic n j&metip[a tantam. gloriamvlmg

manfuete.

De t

£ebir, Ec.) lNon gloriabitur refpi-

Propter

GCo. .;[fdframf tei'pfit

ni,, Xö*c) Eft enal-.

ciens. alterum graviter lapfum , quod:

teritum.

lige tumeri , fingulare pro plurali ,

eo fit mclior, ut Pharifzus gloriaba-

"eonfideranres vosmetipfos ;. folet enim

pitem:ar

tur, Íe przferens Publieano.; fed

Qus

Deus permittere eos centari, qui duri

Amodefte in fe fuaque: confcientia , in

funt. & inclementes. in. peccatores, &

operibus. Dgi g:atia factis gloriabitur.

di,op

quidem eodem gen.erg téntationis

9. N

5- Ozus fium.) Id eft , meritas ope-

777 fa;

2. Alter alterims onera portate. 3nz

rum pcenas portabit , ut etiam , fi bene:

tiamur

sera, vOCat peccafa, quz reatu fuo

fe gelferit, eorumdem przmia referet..

n0s deprimunt, & penis obnoxios

qu

xeddunt.

6. Communicet autem is qui catechi-.

judicii

Portamus onus, id eft,

Satur verbo, 66 ) Id eft, qui inftrui-

;

Mm

peccata.proximi, eumque hoc onere

tur in. doCtrina. fideij tribuat doctori

levamus: per compaflionem. & Ienita-

i,

fuo bona temiporalia, quz viderit ei

'- Quam.

cem , lenemque: inftructionem & cor-

eife neceffaria, quia juftum eft, ut

reptionem , perorationem, Deum pre-

qui fpiritualia: miniftzat ,

IQ

cantes ut eum: farcina. illa liberet, &c.

-z:eniporali'æ

munan

rxeici'pi-g.c.;

7.. No

làc vi

Et fíc adimplebiris legem. Chriffs. )

lte errare $ Demus A:zm'irriïl'e-

Legemfraterne dilecionis, qus di-

£ur.) ld eft, nolite vosmetipfos. faf-

C&, tj

état; mutua-onera fereitda: effe;.

]

4l

lere vanis exchfationibus, qux valere

i D

' 3 ANam f,t'ï*q;tisf exzf.imzzïü fe m'i;qüs'*d'f

poffunt apud: homines, Ted nom apud

18

«[[z..). Hoc dicitur contra fuüperbiam:

Deum , cui fucus fieri non poreft.. —

doe

eorum, qui fibi placentes, &. exifti-

dom

(8« Qua enrm feminaverit: homu, 6f0.)

ti f

mantes:fe: aliquid: e

fle, d"urius.; tng(ï"a,-

Id eft, omnium. operum fuorum que

Il

hant. lIlHX:iIlDS..

ïece(rit— , juftam ï;:enyibüticnüngccigïie&w

'00611

t

t

)

*E.A;P UT Vï

231

" Lega,, ,

q'l;[ï ïe*mihat in carne -fua'; de ;;carn;e & metet -c,orrüptzï;onem":

Á

P

. "qui autem feminat in fpiritu, de fpiritu metetvitam geternam.

hi

9. * Bonum autem facientes

o Lhef

,non dc»ficiamus-; 'tfe-mpor-e. enim

— fuo metemus non deficientes.

Z

$13

^

10. Ergo dum tempus habemus, operemu

r bonum ad :omnes

,l*

maxime autem ad dometticos fidei.

P

dd

.11. Videte , qualibus litteris fcripfi vobis mea manu:-

12. Quicumque enim volunt placere in carne, hi cogunt -

vos circumcidi, tai

-

itum, üt crugis Ciïr-j&i perfe;u'tignem nom

] patiantur.

-

mm'äï, :

[L|

I4. Neque €

nim., q'u'ï .c'ir-öumc-i'duntuf, ]egem cuä(—'codiuntwïj.-

E

- fed' volunt vos circumcidi, ut in carne veftra glorientur.

decipit,

14. Mihi auterh abfit gloriari nifi in cruce Domini noftri ,

& ego -

iil «

.« Jefu Chritti: per quem mih

i mu?dus 'crzlic,ilfi-xus eít,

EH Ogäll'

D

-

r;.in.

tütis, -

s

-

i. )

: Quoniam 7;)*) : f;m:'mu in c:':r,n:e.,), Qj?i

7";*"'2*' quam 1öngis' litteris: vobis

'entat.

-femen operum fuorum projicit in. ter-

icripfi mea manu; quafi dicat, ego

confide-

ram carnis füg , id eft, illa facit in

Paalus, qui alias fcribere foleo ma-

]

& leai-

obtequiuui

nu aliena, & tantum dictacis fubfcri-

dari.

fux.

camlialis xconcupifc*eïïtiæ

bere, hanc epiftolam totam , & fatis

ia ht

De carne-wetet

5 corruptionem. )

inteliicatis

longam mea manu fcripfi, ut mapis

*

: rdp-

Proptér opera hec carnalia retferetin-

]

; quod

teritum , miferiam , & mortem fem-

ftra falus,

quäntum mihi fit curg ve-

oriabt-

í

piterxnam.-

3 I2. g-uicunquf—va!um þlqcere in...caï;;e.) :

[ Qua antem. faninat in fpirita. ) ld

tuTeo0mou , id

eft, in fpecian '

tla, if

eft, operatur fpiritualia. —

placere.

I carne.) ld eft,

abitur.

Q. Nox defretamus. ) JL'& EXYGROLLEY $

; hmrïxmbus &

Mp

zon fatncemur, non laffemur, ne pa-

Gentilibus fuis Judzis.

f bene

[

tiamur nos vinci-tzdio , aut feonitie.

Ur crucis Chrifüi pevfécutionem nom

eret.

Tempore enim fuo. ) Id eft , in die

patiantur.) INe propter crucem Chri-

atrli-

judicii, & retributionis extrema.

3

fti. perfecutionem patiantur a Judzis |

jtrui -

Meremus nom dej

A

cienies.) 81 £4Avo-

fr-a;ribus fuis,

&

t

odort

13.. Neque enim 7;;;' circumaidun!uf.)

&evor, viribus femperintegris, & nun-

erit

quam fatigatione folutis.,

Id eft, non faciunt hoc zelo legis,

t ut

IO. Ergo dum temyus babemus.) Se-

nam ii ipfi qui circumcifionem vobis

jralit

minandi , benef ciendi, merendi in

vant.

ebtrudere conantur, legem non fer-

.

hac vita.

In. €rzco eft,

'ucug-:;'v., id

ii

— eft, oppor.uniratem.

.

,

Ur in carme &;q/li;; g(o;iämur-, j - Ut

: taf- .

d omues. Y Omnmibus benefa

:;ientes.

apud [ndeos glorientur de veftra cir-

alere

5

& Domejhicos frdei. ) Chrifti«nos , « qui

cuimmciftone , quod fcilicet vos .ad cir-

domeftici fidei dicuntur, quia in unam

cumcifionem & Judaifmum converte-

Ephïï' n

domum Ecclefix

rnt. -

i

Stper fidem congrega-

ffa)

ti funt.

14. Mibj attem a

ä-»/z'tþ : ä;lürid;l: nE x

q-'lZ'

II- Videte qualibus, litteris. fevipff.

5 o(ruce , 67. ) 1d eft, infide, grata

gieï*

H

dobis ?n&;z maun.) xn?x:ïto:;, id eft,

memoria,prsfvdicaftioræ beneficii crucis.

-

P

p

$

z

"

^

i EPISTOLE B.PAULÍ APOST. AD GALATAS CAP.VL

x« In Chrifto enim ]ef& neque circumcifio ali

:

4

quid valet, .

l

neque praeputium , fed nova creatura.

Po

t

*

46. Et quicumque hanc regulam fecuti fuerin

-

t ä pzlu;' fup'ejf

-

*

illos, & mifericordia, & fuper Ifrael Dei.

l3

17. De cstero nemo mihi moleftus fit :

ego enim Rigmata

Domini Jefu in corpore meo porto.

e

*

*

18. Gratia Domi

ni

! noüri'le—fu,Chri&ï.y cum fpiritu 'Veiii*o

L]

22

s

, fratres, Am;ep.

*

1

—Mz'Zif L mundus erucifrxus ejt' Y EgO:

| .E fü er Ij;;'d'e[ De;.)

À

Dan b

Id evffw:' ]u-þ :

mundum.aBominor ut cadaver cru-

dzos credentes Chrifto.

- fs per

eifixi.

I7- De cafero meme mibi meleffus

Ef

amkn&lö.) Et vice v&rfa mun-

- fim,

dus ,.

&

. homines mundani me ut cru-

f

.) Nemo mihi ob Apoftolatum

P

N

meum litem intendat; nam cujus fer-

cifixum abominantur 4X horrent. &

vus fim, pátet ex-

f e&am

n

238- Ia. Chriffa enig: T-fit.) In. Chri-

?'"Rigmati;bus:v cor-

À

fti fide , religione, Ecclefía , ad be-

port meo impreffis.

LI

Stiämdi*.z Domin:

3«/6, t€2,] Oi

me & chriftiane vivendum.

fervis ftigmata , id eft notz aliquz,

Neque cireumciffo aliquid valet. )

inurebantur , ex qu bus cujus effent

i

Id e&, in negotio falutis per Chriftum

E

z?gnofcerentur, Ad. hzc alludit. Pau-.

]

ebtinendz, neque circumcifio , ne-

Ius, aitque fe effe Chiifti fervum &

que preputium.

Apoftolum , quod facile agnofci pof-

$6

Sed nova creatura. ) Novam crea-

turám appellat animam baptifmo &

fit ex ftizmatibus & cicatricibus quas.

im corpore geftabat, propter vulne-

C

x

ratia ChiVfti regeneratam, xecreatam,

qua effetta eft nova creatura fpiritualis.

ra & plagas Chrifti caufa. fufceptas.

-16. Hané vegnlam.) Hanc dodri-

qui be

I9. Cum [p;riru veffro.) Id efii , Vo-

bus in

nàm, quam tradidi.

bifcum fic: fic quotidiang illt falu-

Pax fuper ihs, Uf mifericordia. )

tationi; que in Ecclefiaftico officio

DN

Pacem illis a Deo iimprecor. & mi-

adhibetur ,

Domtinus | "vobtfeum ,.

h

fericordiam ; cunms d

z

Icit ,. jhpeä- iMos ,

refpondetur, & ew»

£420.-

| Jpirita. :

Gentiles fnael?ïgïz.

*

TPE

ts m

li voc

*

4

Saq;?

2.€

*?*)3( E )803* f E :

U

blicet

:

l

9,

Nonc

lt

[Lh

bic&

ls

Ibmy

ln

EPI-

lii

-

AP.VI

»ä*ä(ïïi)fääï*

. 233

Id valt, -

.

EPISTOLA

J fuper

l PAULI

fipma -

POSTOL

i ve&ro

AD FPHESIOS..

CAPUT:. PRIMUM

— EEE

Ieff Ju

Deum Venedicit Afoflolus; qui præde/lmatos plummzs usque* maxi-

mis per: Chrifbum filium. affecit beneficiis : agitque Deo graz*ms ob

t - mtlefut

yoftofatum

fidem , ac dile&ionem. bpbe/zorum erga proximos , orans , ut per-

us fer-

Jectam adipifcantur. fapientiam z oftendens etiam: CbrifHi a. mortuis:

tbOs COI-

/u]azmzfz exaltationem , qui confTHitutus: eff caput ji»þer

) Olim

omnem: Ecclefiam.

^

t alique,

us eilent

Aulus Apoftolus Jefu Chrifti pev Voluntatem Del, omni-

xüit Par

P

bus ían€tis . qur funt Ephefï? & Hdehbus in Chrlfto M

IVum

efu.

ofci pif-

2: Gratia vobis, & pax a Deo: Patre noiïro, & Domïmo ]'efu

ibus quis

Chrifto.

r Vi«

ufceptas

3. * Benedi&tus Deus, & Páter Domini: noftri Tefu* Chrï&ï5 Qcor

qui benedixit nos in omni: benedx&wne fplrltuah in coeleihr

us

efï Y0-

bus in Chrift O.

I: etr

li fïlu-

) OHicw

- 4 Sieut elegit. nos in 1pfo ante' mundi coni&tuüonem uti 3

/ællm;

eiïemus fan&h, & nnm«ulau in confpe&u ejus in. charltate

//i

s. Qui

I-

Er volumtatcya: Delh ) ld eü

quem nobis: confertur. quxdquld ha-

volintate; & jufíu Dei, non me-

bemus; donorum. fpmtuallum.

ritis meis ad- Àpc Rouztnm.]efu (;hrl-

4« S/cat elegiz mos.) KHxc.eft anti-

fti: vocatus. & afiump tus

qmmma & liberaliffima: Dei- benedi-

Sandis.y €h fþ'hdms

&io , fons- &orlgo ceterarum. Sen-

Q. Gra?ia'v0b/5.) bubmtelhge mul-

fus. e(ï:

fecundum. quod' elegit nos:

H

tlphs.etur

per vpfum Chriftum ,. antequamimuín--

- Dasomot Le; ceditlione- p*r;tudt y

dus:fiezet., hoc: eft, ab eterno;. qua-

Non carnal! & temporali , quam: fe-

fi dicat, eftsftus: ele&xonl refpondet ;

re folum: Judiieus: popolas: agnofce-

preftat nobis: Deus: in tempore beree

bat & optabat, fed' f'nmtn al non in:

ficia per. Chriftum,: que' per eum fe

noms daturum ab æterno decrevit.

pmg«xeumc terie, fed in am!s, cha-

rlamït:n,qne C(xlefï bus:

öamfïf) id: elt , puri,, caül, ine-

Àz Chife ) Per Chriftum , per

maculati.:

-

L

Btät €um. Com. Menoch.. Tom.. FAl

Gg

r

x

$4

X

$ d

s

»

*

Y

L

34. EPISTOLzE B. PAULI «Aäos

T ADEPäEäIbs :

|'s. Qui przedeftinayit nos in adoptionem filiorum peHefum

, Ut

Chriftum in ipfum, fecundum propofitum voluntatis fuze,

condum

/6. In laudem

jo.In

glbr;æ grgtiagfuæ, "fn qua gra:twificfavit»nosïip

- dile&to Filio fuo.

"

- jn Chri

g 1

7. In quo habemus redempti

öïnem per i'an guinem ejus, re-

e

miffionem peccatorum, fecundum divitias gratiee ejus,

- fecund

. .8. Quae fu

.

pru-

] conülit

i.

perabundavit m nobis, in omni fapientia-,. &

9.

t

n |

4—

dent

: m

boemaculati, ) Ynculpati , -irfepre—

In äm: gratz'fm*vit s. PT I'n,'Gliï&Tcö

-henfibiles.

eft ixae/rect).óuac, quod verti po-

teft, Grazia nos implevit, eftenim idem

"

e08. Qui predeffinavit zo:,uxö*c.) Sen-

qunmesmapo s

-.fus eft, quafi dicat : : Divina. gloria

verbum , quod Lauc. 1. 28.. ;pddi:»ur.-

x

finis eft noftre przdeftinationis. Qui

Gratta pleza.

W« Ur

Iz dihilo Filio fmo.

) Tam ïg'ratusi

? um vtl

predeftinavit nos, quos ob Chrifti

!^ gium YO

merita adoptaret in filios.

L

*

fuit Chriftus Patri ; àt fua gratia no-

I jpfum.) dig.dvrO», :

n'fife, Ut

bis meruerit omnem gratiam, ln di-

sationen

— fit fenfus, Pradeftinavit nos per Je-

Gentes «

fam Cluiftum ,. nt filios adoptaret fi-

le&o Filio fuo nos gratia cumalayit.

x

,"7. lm quo babemus redemptionei;:." )

giam. ;

: Sectn

^ .bi. fefe unum fpeftans & gloriam

fuam. Alii pronomen z;/»z referunt

Id eft,' per quem. diletum redempti

/— fs exc

.ad Chriftum; nam

uiäqgid oratiz

fumüs e captivitate peccati, mortis;.

& fpon

ac. diaboli,

*

& glori hominibus collatum eft, id

Per. fangninem ejus.") Q

^. hoc pic

"jtotum in Chrifti glöriam refertur ,

uem eiïüdi:ä

pra-nun

tanquam n caufam non modo meri-

in pretium ut nos redimeret.

Quod,

Remiffionem peccatorum.) Quafi dicat,

tetex G

toriam , fed etiam finalem noftre pre-

habemus redemptionem , quz, eft re-

deftinationis.

Probat. hoe Suarez

D

l P WPW

tom. I. in 3. part. difp..5. feG. 2.

miffio peccatorum.

placitu

Secundum divitias gratia ejus.) P,Hæc

Taluns

- , 8i áutem fequamur hanc explicatio-

mnem, fcribendum erit in textu Grgco

fecit nobis Deus juxta diviti:s gratie

verfi j

3

tig dvrà» cum fpiritu lemi, non dvro»,

fug , id eft, pro copiofa

&

E

profufa

E Ch

cum afpero , ut nunc habemus,

erga. nos beneficentia þfum."

ciliato

Secpndum, propofitum voluntatis fa. )

-.9. : z«. ) Scilicet gratia,

!

m 3

xaTü Tr5) dvdoxia» T8 StN4ueTOg &UTS.

"texty !

" Grec voci £v9»xia , nihil habet. fer-

$

7

in nos a Deo effufa eft. -

];erxzäumlairit 212 nobis. ) Aþlgldä

em f

fno Latinus quod proprie refpondeat,

Tetineg

fonat autenv propenfam benevolen-

la omni faptentia &$ P[gilent;'iz. ) Id

benepl:

tiam , ac favorem gratuitum ; &fen-

eft, cum omni fapientia & prudentia.

con

Sapientiam intelligit Chriftianam, qus

s i ?

D.

fus eft, predeítinaife nos Deum in

adoptationem filiorum , non ex no-

fumina eft, fidem fcilicet Dei trini &

pira,

flris meritis previfis, fed éx altiffimo

unius, aliorumque divinorum myfterio-

pam !

rum , quibus juftificari & falvari debe-

ditat

, diving providentiz beneplacito, nul-

,,, lis noftris operibus provocato.

mus: maxime autem intelligit fidem

epen

—6. In laudem glorie gratie fua.) Quo

Chrifti redemptoris. Porro fapien-

Qrig,

fic adoptati, gloriofam ejus & illu-

tia & prudentia diftinguuntur;namfapi-

E

tut

atiam debitis laudibus

entia refertur ad rerum tum divinarum,

.ftrem in nos

hj

celebremus,

&

grata. memoria profe-

tum humanarum cognitioném , pru-

$a

E

-

u

;qkuamur..

dentia vero ad rerum ggendai*um ufum.

»

i

«

P d

Y

e

: vcle—BU T L

235

erfefum

. Ut notum faceret nobis facramentum y

oluntatis fuze, fe-

L2

i Uæ)

cundum beneplacitum ejus, quod propofuit in eo;

L005 in

1o. In difpenfatione plenitudinis temporum,inftau

rare ox,nnþia

:

in Chrifto, quae in coelis, &

que in terra funt, in ipfo :

-

US, I'e-

(orte vocati füumus, preedeftinati

..11. In quo etiam , & nos

)

fecundum propofitum ejus, qu

i operatur omnia .f;ec-:undvum

; & pru-

confilium voluntatis fuce:

A

9. Dt

I2. Ut fimus in laudem g

loriæ ejus,fnosä, qui'/'ä.r-xtïe:—fpeæx'*;avi-

'mus in Chrifto :

ln |

iiï'ätis. Verbün; veritatis

(Evan-

vetti pt-

: cum | '"at—;dk

f

enim idem

: 13 ]En quo & VOS,

Gg a

-

gelium

1edditur,

/chi-kmenf

fuit Deus 01£neg -hofihi-neä & Angelos,

-0* Ufnot?m fiicerefnobis

t

*

fte-^

"-

;

um voluntati

s f4a.) Secretum my

cum inter fe admodum 'effent. disjun-

?

rium volunta

t

is- fuz, nimirum incar-

C&ti, imo inimici , uni

re, & ad unum

lo

;raria n

V

ini Verbi, & in omnes

caput Chriftum revoca

-

p dij

l«

hatiohem di

conjungere.

xre, & fub i

umuläv;'t.

Gentes ex C

hriiïi' meri.ti/s efquam gra-

Redundat , more Hebrzo.

tiam. :

. n sp[o. )

m J

p!ai:ii/;zm ejus, ) Rur-

Idem enim eft hbc.loco;

fn ipjo , quod

&

re VSemndumäehe

x

"

in C/Jri/? p

.

zedempti

*

fus excludit mer

ita, & ad gratuitam

II- lz.

- füOrtis;.

& fpontaneam Dei liber:

litatem refert,

quo. ) Per qqem ; 'fcilicec

Chriftum.

hoc propiie fonat £udoxío , dequa fu-

"

E£iam nos forzé vocati /ääfnfikxq') Sor-

v efdit |

ra.num-. 5.

tem adepti fumus, fors nobis obvenit,

Quod u Scilic

et beneplacitum, ut paQ

xaüx dicat,

tet ex Greco £udox

í(ay dorS Q»meorSero.

*

infellige voedtionis , adoptionis filio-

£o£im O.

) Senfus eft : Bene-

rum hareditatis , aut qnid. fimile. -

3 ei? f«

y Pïopafü?-

D

Pradefhinati — [ecundum , propofitum

lacitum

Dei, hoc eft , voluntatem

f:

[*

«

dutis hominum , & réparationis uni-

ejus.) INe quis forzez aliorfum trahe-

ret, fibique perfuaderet temere- ac for-

g pràtit

verfi pofitam fuifle ab ipfo Dee in

tuito electionem factam, faptenter hoc

Chrifto, quia ipfum conftituit. recon-

adjecit. «Ceterumn hujus fententiz ex-

p

ciliatorem , ác redemptorem mundi.

Hunc fenfum fequendo legi debet in

plicationem habes fupra num. 5. -

£

textu Greco, £ 4vre, non £ dvure,

Secundum. confrium. ) Id eft, decre-

tum , in Deum enim deliberatio , in-

Abude

cum fpiritu afpero ; quem fpiritum fi

retineamus , fenfus erit, Deum hoc

quifitio , aut confultatio cadere non

oteit.

v

T

beneplacitum ;n feipfo -propofuiffe &

i2- Uz ffnms im las

Y

fg:-m-:gloria 2;25. )

jdentia.

& conftituiffe.

ld eft, ut fimus materia & feges divi-

Io. dz dijþenf

,atiaæ'p!enifudiki! fen-

:m;quæ ,

p

rum.) Id eft, Ubivenit plenitudo tem-

iz audis & gloris. Vide dicta num. 6.

u -

dicitur ad. Galat

. 4. qpil 1

Nes qui ante [peravimus 1n Chriflo. )

ylerioe .

poris, ut

'Nos fcilicet filit Abrahae, cujus pofte-

i dehe-

dicat, cum difpenfata , id eft erogata,

expenfa , evoluta eflet plenitudo tem-

S

ritati promiitus eft: Chriftus : atque

fiem

1

oris, id eft, implet

adeo illum , tanquam vere noftrum

fayien-

eo.

um tem,PIfS. con-

a

cominunione fanguinis , & jure pro-

-

[

itututn a

mlip

Inflaurare. omnia in Chriffo. ) d»exe-

millonis, & venturum credidimus ,,

garurtiy

aNao a, recapitulare , üt legunt

& multis fecul's expectavimus.

j proe

$

ajum

13. JIn 2?0 E,W&)

.,'c

uCeE p us

-

Hïerd.nymuä & Aüguiïmus ; propo-

4

D

m

-

»

M

-

-

: 236 — .*EP.I/ST(-)LZEK B. fPAA'Uþï' .AP()ST.. äniprHæär()ä

[

$

zelium falutis veftrae, ) in quo, & ,:c;ne.dent'gs f1 gnati e fhsSpl- |

Ti ,.promifïïon ls ,fa.ï*æ:&Of,*'

í

j qm en

14 Qui eft pignus haered

jtatis ..noft

;

ra,in rédemptionem.

80

D

a

acquifitionis, in laudem glorise ipfi s.

. 18:-Proptereca, & ego audiens fidem velftram,

21

ab efcm :

»

& don

hd

Domipo Jetu, & dileCtionem in omnes fan&tos,

*

-

16. Non ceffo

3:

um i

.:'gratl as.a

gens pro vobis, flïemorlïm

veftri fa-

^

ciens in orationibus meis:

j

3

"T

|.. 17. Ut Deus , Domini noftri Jefu Chri

fti pater glorie, det- |

cap

?

vobis fpiritum fapientiae & revelationis , in agnitione ejus 5

.18. llluminatos oculos cordis veftri, ut íciatis, quae fit fpes -

omüoi

vVocationis .e

)jus?T & ,qg.æ ;dlvi.ti?e' ;g»llo—;fiæ hærvc-':-diätatþis .ejus in.-

':faxf.&)i;s 5

l

E

r

cem um

fAon quidem olim ut nos , fed riüper.,

ut chuiftia: id eft —'þ,opulu;s" electus ,

«cum .ex nobis Chrifti miniftris audif-

redemptionem periectam aífequatur ,

Tid CC

fetis verbum veritatis, quod idem eft

iti ut nihil remaneat fervitutis, nec

Qis, !

Evangelium, id eft, bonum nun

;igm

peccati, nec miferie

; máime. ipfa pe-

Gifia

falutis. veftre..

nitus abfümpta.,

e

Is laudem gloria iþjius.)

ab ipl

Credentes. ) mgs':uo*av;:;, ( id ,e.&,,

Ut nimifijm

IQ

poftquam credidiftis..

divina ejus gloria illuftretur.. -

Senfa

Signati effis Spiritu promtfftonis fau-

. 17. Ut Dew:. ) Quibus orationibus

lente

o ) Id eft, Spiritum fanttum accepi-

poftulo, ut Deus, &c.

"-

&enda

quam

füs, que .certa nota eft, certumque

Gris. ) H&C€ vox Glorie ne

mus

teftimonium vos effe filios Dei

eft cum voce De»ss , ut totius verbó-

fleria

promiiia fpectet hzreditas,

,ad gggs

rum ordo re&us fit hujusmodi , t

- mota

14 ,Qw efg pigmu .b&re'ditaris;) d-

"Deas gloris ( id eft gloriofus ) Demin:t

- Can

PeBcs ,ad eft.arrha, qus datur quafi

Jv Chrifii Pater , eft enim. hyperba-

S£'4

ton, id eft , ordo tran:

pars anticipata futurz plenzfolutionis :

verfus.

fpofitqs & i;n-

E

tutjs

Hic autem ïSl)jjrirus daturþquafi pars

virt

SC reguftus iuturz noftrz hereditatis

(oepiritum fapsemtia: 65 rcvel;:(ianif.)

teful

'"Det vobis fapientiam , qua myfteria

&ielicitatis,quam'obtinebimus in ccclis.

Tmorl

Iu redemprtionem acquifi donis.) Mox

divina patefiant, ut ipfum Deum- ma-

quan

acquifitionis-, in Greco eft, aseimonj-

-gis femper ac magis cognofcatis.

illun

3

G:e6 ; eft autem, mecrmonoig , acqui-

19. Il/uminatos ocuíos cordis vveffri. )

E

fitio , & etiam zes acquifita, quemad-

Det $óbis habere oculos

2

modunm apudTtalos vox 442;/7o utram-

veftri. illuminatos.

—' ïntellefïils

*

ii

.que habet fignificationem, activam fci-

- Ut féiatis qua fer fpes vomiääni; ejas.)

fort

licet & pafiivam. 'Hic ergo 24644;-

Id eft, ut magis- ac magis cognofca-

féto paffive fumitur , & fignificat ac-

tis, qux & quanta fint Dona ad qus

t

autem hzc

pt

quifitam poileflionem. E

ipfe vos vocit ,« quz vos jubet fpe-

$

J

pétieffio populus peculiaris , fingula-

rare.

| fxï

riter a Deo electus, juxta illud

fal. Hebreo pofita eft.

pes enim pro re -fper»aþn(»ia more

&Ul

134-4- qacob eiegiz þ'ä: Dominus,lfrael — Et qua civirit, 67,) ld eft, & quam

ex(

m, þoþf'am;? —fai.- "4Senfus efgo eft, ZOPUIe,an" fplendida, ,xï:agnificafic glp.

-

ig

E

-

-

x

V

N

z

C;';A'þ PUT L

r

szi'sx'.Sþi.

19 Etr quää fit fupereminens ;m'agnitudo virtutis ejus in nos, -

dimus * fecundum operationem potentiae virtutis ejus, "Infra

; qui cre

pïioüem

$9. Q

uam operatus eft in Chrifto, fufcitans illum a mor- 3 T.

X

ituens ad dexteram fuam 1in cceleftibus,

tuis, & confti

3

21. Supra omn

em principatum, & poteftatem , & virtutem,

di

' & dominationém , & omne nomen , quod eno'mina;uï non fo-

hoc fzeculo, fed etiam in füturo.

e&n fi

: lum in

*

* Pfal;

A as

»

"Et omnia fubjecit fub pedibus ejus ::1 & 1pfumdedlf

L

*

læ ,—:det'

caput fupra omnem Ecciefiam,

2

E

ejus :

45. Quae eft cor

pus i

pfius, & pilgni;;.gaao ejus, qui ;qnma in

E

*

A

it fpes

-oquibgsvadim*plxetur., ;

ejus in

X

E

-

19Et

st emti)

-

P

G.g 3 ."

- CAPUT

! EIQ&US, ;

&quatir ,

ria cælä'üis , qua eft hæredätas«,fi'an-

QO. Etomnia ]ijbrit[ub ped;'þm 'þ&jæ;.)

jj üeC -

'Tam Angelos, quam homines Ch

|Qis, hoc eft tidelibus in Chrifto fan-

x

ipfa pe«

Gificatis , tanquam filiis adoptionis ,.

fti' poteftati fubdidit

ab ipfo promitfa.-

Dedit.) "Conftiteit. '

:

s

L. fisperemimens, &fc. )

Supex emnem Ecclefra

m. ) A'ngelOlj'uïm' :

nþnimm

io. Er qua /z'

h

Senfus eft : Item ut cognofcatisexcel-

fcilicet & |

: ominum . E:-'mi?itan-texn W.

;tionibus

- Jentem. magnitudinem potentia Dei ;

triumphantem.

quam oftendit erga nos, qui credi-

t* Quä 74 -60:.';'!!5 zpfus)c

C c-)rpüs*

nä&enda

mus Evangelio, tam ardua fidei my-

'myfzicum.

)

; verbo-

fteria , tamque ab . humano fentu re-

l, U

'mota nobis perfuadens, X a ftatu pec-

"Et pleuiru?o 6u

s. ) Id eft, "in't'egAr'i—,

tas, pertectio , & quafi" complemen-

.*

- Dunm

V cati ad gratiam vocans.

tum, quia ficut capat. membra, fic

;ype;ba-

- Seeunmamm operarionem potentie vir-

tuti:-&ju:;, &$c. ) Quafi digat : Illa Dxei

membra caput ipfum perficiunt ; non.

enim perfectum eft. corpus , nifi caput

s;&—i,n-

virtus, potentia & energia, qua nos

& meémbra inter,fe unita fint & col-

:türxi:. )

refufcitavit ab idololatria , peccatis ,

mo:te , & inférno , fimilis illi eft ,

ligatas

*nllüel'iüv

u'm a«

quam Deus oftendit in Chrifto, cum

Dui emsia in 'a"nm;äz;—:*'ddïnip,'eïurk. )

h

illum a. morte. fufcitavit , & ad fuam

Ante vocenr emeia fubiht:elligenda eít

dexteram evexit.

s

in Grxco texiu prepofitio «2r« , per

Jf J'i-) '

QI. $sper omnuem pr

i;zcipdfztn?, &7.)

ellipfim , ut fit fenfus, Ecclefiam effe

elle&ys

Principatus, virtutes & dominationes,

ylenimdinem ejus, qui fecindum omnia

funt nomina chororum "ingelicorum.

in omnibus f.i corporis membris ad-

i:g'-;ff-)

impletur 5 naim ut ait Chryfoftomus,

oicà-

Et omue nomen,) lNomsn hic acci-

pit pro perfona quavis cxcellenti , five

Nife multi in. Ec-iefig myffico cocpore u7

1 qu£ .

humana illa fit, five Anrelica, & fen-

mereutur. y 6 ff vbaiim quidem ThATHS ,

t p*

alius Utré pe: , aiius demique aliqua alia

4more

fus eft: five quod aliud eft hominum,

aut caleftium fpirituum dignitatis é

Corporis pars : meque &f intcgrum cor-

A

psuí , 0€

,uam

excellentiz nomen , aut officium nobis

que ipz]zle.t'ur;,/ 4::!4 perfcttur ed-

jrgnosfi-un.

: cs

]I!f *

D

t glx(l- h

T

EPISTOLIE B PAULI APOST AD EPHESIOS

238

X

p

CAPUT II

(hrifto,

3

6 E

-Pecmtzs antea. mortuz per Cbrzjlum vivi jïcatz fant , "n fms epe- -

Chnfto

i

ribus , [ed gratis. per þdem - oflendit , Gentes , que prius aliend -

.U

Ü

emm* a Dei promilfionibus , jam per Cbriffumi, & fidem , que Dei

dxvmas

donum eji JaGas e[je San&orum concives , idemque babere.

gG

fundamentum cum Patrzarcbz;, 46

*

. peien

Proþbez*zs.

i

9Nc

^Yl

*Co]l I.

vos, cum effetis mortui deh&hs, & peccatts veftris,.

i

nbus x

2013'

Es

-In quibus ahquando ambulaftis fecundum fzeculum

mundi hujus fecundum principem poteftatis aéris hu;us fpl-

ritus, qui nunc opera:ur in filtos diffidentize ;

[

*

s U

e n5

In quibus & nos omnes aliquando converfati fumus in

muni cut

dehderm carnis noftrae , facientes voluntatem carnls, & co-

]n Cl

gitationum, & eramus natura filii Irae; ficut & caeteri:

vd ad i

6. E

p ]Deus autem, qui dives eft in mlfermordm, progter ni-

miam charitatem: fuam - qua d1lex1t nos,

feat 8

sEt

T

cados ir

fede f

dentiam

1

T vos cum effetis mortzi delittis,

3 Ip quibus , & c. ) [nter quos..

&c.) Cum effetis privati vita

Et nos comver[ati [nmus., 6/c. ) Id eft,

Tenpia ]

f

ratiz , per delicta &.peccata veflra.

velet,

g

nos omnes tam Judzi, quam Grzci,

emm p

uppLe, convivificavit Chrtü*o, conre-

prlusquam vemremus ad Chriftum in.

fufcitavit,

& confedere tecl,t in cole-

dehétis &peccatïs vitàam egunus.

tim p

Rlbus-

*

T

ificat ;

2. "mbulsffis.) Converfati eftis.

Facientes "voluntatem carnis, &f éogi-

l-

zationwm. ) Hppetitui jndulgentes & -

fequen

Secandum jacu/um mundi bujnus. ) Id

fervientes; non rationis , fed fenfus

Alu

e& fecundum confuetudinem fzcula-

rium mundane viventium in hoc mun-

defideria & fuggefhones fequentes.

k df

..do , qui totus pofitus eft in tmlwno,

-

Erarhns natura.) ld eft, ex nature

benef

ut dlClCUlC Joan. 5. -

noft;z corruptione & propenfione ita

s

fota i

carni & copeupifcentiis dedm, ut. eiï'e-

Ini

Secumdum prmc;lvem ;etej?at:s aeris

mus filii irz.

bzgn: ) Id eft, fecundum inftinctum,

mgnit

fueceftionem, Vohmmt:em diaboli, qtu

F:m zrt. )

Id eft,, dl ni & obnoxr!

ZT

ire, ac vindicta: Del

Su;

».

'eft pnnceps poteftatis aeris hDJUS, cui

fic phraft He-.

In

poteftas aeris concefla eft.

breorum dicitur flins marus, is qm

Spiritus. ) msu,mrreä, eft genitivi ca-

inorte dignus eft.-

us.

x

jl

BDui nanc eperatur ?n fflios d*tf iemm.)

Siur & mrer:.) Sicut & czteri fere

mortales.

DONNSEP WLRO

gratl

]

, Qui fcilicet princeps mundi hujusfpi-

ritus eft , miram efficacitatem habet ad-

4. Qui. dives eff 1 mür:ccrdm. 2

jl

fle&tendum qno velit filios contumdces

Qui anifericordia abundat qm a.dmo-

te1

—« incredulos.

dum mnifericors eft.

ber

Niguam, ) Magnam, eximiam.

-

Diffideutia. ) dnti3tíag , rnobedientia,

l

d

j

—

P d

Í

r

?

!

k&

um

L]

— þAPUTh;

239

- ?

à

a

xs.

ïEf cuvm-eiïc-:fmus mortui peccatis, C

öfnvïv;nb

Vlt ryi,o.s' jg. ss

1

Chrifto, (cujus gratia efti

s falvati. )

Y

6. Et conrefufcitavit , & confe

dere fecit in coclefübus in

Chrifto Tefu:

;

as

lis ï'upexrvehienrtilgüs : abundägtäs,

1. Ut oftender

et in fæcu

"

*

qu ,

divitias gratize fuse in bonitate fuper nos

*

in Chriftg Jefu.

T

t

:8. Gratia enim e

ftis falvati per fidem, & hoc non ex .vobis,x

Dei enim donum eft;

*

1

9. Non ex operibus, ut ne

quxs gloriefur.'

.

.

'1o. LIfius enim fumus factura, creati 1n C

hrifto Jefd in ópe«

3&&5 !

inus.

-

eculum

riþus bqnis ; guæ præparayit þeus, utviyn- illjs« ambule

E

iM

w p

H

ükviv?fc;;v:;t nos £m Chri/la: ) l'd

þideoque p& fäfïd,,ein' ju&iücariy dicixhpf,

mus in

eft, nos a

d fimilitudinem Chrifti com-

uia fides eft humanz falutis initium ,

-fine qua impoffibile eft placere Deo, .

muni cum eo vita fpirituali donavit.

'-& (Q-

In Chriflo, ) Id eft, cum Ch»rifcq,

. & ad filionim ejt

t

"

i confortium perve-

R

vel ad inftar Chrifti.

nire.

t'e*rl fil

-6. Er conre[efcitavit , &5

&n]&dere

Et hec mon ex vobis, ) Nam quamvis

libere affentiamur illuftrationi diving,

*

f* s

&c. ) Dicitur Chriftus nos in

s

calos inve

xiffe , ibique collocaffe, &

tamen hic-ipfe voluntarius affenfus ,

?

federe feciffe per fpem, affectum, ten-

etfi nofter eft, fimul etiam eft Dei do-

dentiam & vitam celeftem per quam

num, acnon ex merito operuni prz-

108,

cedentium , fed ex gratuita & fponta-

reipfa poft mortem nos in cc«los in-

lId eft,'

vehet, & fibi confedere faciet ; hoc

nea Dei liberalitate nobis provenit. -

Grgci ,

enim preteritum copfedere feet , par-

um in.

9. Ut ze quis glorietur..) .. Se fuis

L

"

j

tim prateritum, partim futurum figni-

E

operibus merui

ffe, & ädeptum---ei& ju-

ificat,.

fecit & . faciet.

*

ftitiam & falutem.

s

L

j [ägi.

v. In faculis [upevvent

entilus. )-' In

ites

fequentibus temporibus.

*

*

.

Io. Ipfius enim. [umms f«dura , 556)

Abundantes di

4

viita$

gratta /24:: )

Reddit caufam cur neminem oporteat

fs

7]

Id eft , excellentem & exuberantem

gloriari ; quia ficut creationem homi-

Vature

'beneficentiam fwam , utque ea manife-

nis nihil omnino praceffit, nifi mera

ftata ipfe glorificetur.

n

& gratuita. Dei voluntas fabricandi

i

Is bozitate.

L

tss xe

ngo'm'r;. , 22 be-

corpus, animumque ex nihilo creandi :

t elle-

fic juftificationem , que altera quah

nignitate , five per benignitatem, fup-^

-

ple; quam oftendit.

creatio eft, nullum omnino merit

:

Ó

I-le

noxit

Super mos.) Erga nos.

antecedit.

)

He

In Chrifló.) Per Chriftum.

Fallura. ) moüqu.

A Hgmäntum, opus.

Iu Chriffo: J-f. ). Per Chriftum re-

;'quil

Q. Gratia enim [alvati eflis.)) Gratis

juftificati eftis. . Ve1 gtzxiliq "div'in*æi

demptorem noftrum. ;

ratie.

X

In. operibus 6071/';.) Id eft ,

| ferg

— oper fídem.)

Nam ficut ex parte Deï

bona facienda.

ad oþäf&t

iuftificatio initium fumit a prevenien-

Qge þrerawit Deus ut in illis an-

2

te illius gratia ; itaex parte noftra li-

b,alemm. ) Quos Deus zterno füo con- .

Ino

ber intervenit affenfus fidei, & hoc

filio preparavit ,

ut m illis ver/fatg-

e& primum noftre falgcig exordium j

anur.

-

c

4 .

te

-

-

*

z

o

m EPISTOLE B. PZ*—;ULP&OST:. AD EPHESTI(VV)S—

, :' Is* L(

AUE Proþtär' quod' memores: eftote; qyu'od' aligü*andp; vos Ge;ï-

$d

1

À

i

|

tes in carne, qui?idic'febami'nii'præplltium

*

2

ï

i

in feme

z,-,.;abi -?ai qgæ-.,dicitp;.lg;

16. E

€ircumcifio-in carne manu fatta.:

12. Quia eratis illo in tempore fine Chrifto, alienati a Cöïi--

interfic

É

verfatione Tírael,

z

I

non habentes, & fine Deo in hoc mundo.

.

?

: hofpites teftamentorum, promiffi 'on.;i's f pem |

?

& pace

- 13.- Nunc autem i Chrifto Jefu, vos, qui aliqua

i*

ndo.eratis .

longe, fati eftis prope in fanguine Chrifti. -

Spiritu

14. Ipfe enim eít pàx noftra, qui fecit utraque unum

19.]

carne fua :

(anCont

mïed;um—gari"gt.e m ,ma;eriæ: fo;ïzgns,: inimicitias 1n.

*

N

z

p

ET oomsnnut

»",Ig. Le(gekm m

WProghei

p Propter quaä; A):-'i.Ut fcilicet bene-.

niulacr a',,:-t'un*(.: maxime erant. fine Delö,.—

ficii magnitüdinem. melius. intellizatis..

cum. plures fibi Deo- afcifcebant.s

——

5

!

Ó

15. l

iqnando vos Geztes. y Aliqglgndo;

I3.. 42 Chiiffo Jefu.) Per Chriftum, .

Gentiles fuiftis. &. Ethnici..

Chiifti gratia & beneficio..

(uni. )

In carne..); Id eff,. carnaliter: vixiffe..

- Qu a Iquando. eratts logge.) E Deo,

"'gem que

- Qui ditimin peaputium , Gc.. ) Qui

ti diqud

a Ípe promiffionum , a converfatione ^. :

ab. eo. apud. quem. unius:,. füummique

Ifzael , &c..

4

quæ a

Dei cognitio: , cultusque vigebat; pro-

Fatl£effis prop

e.) Acceffiftis: ta'nd;m/

gabant,

brofo ag,nomine dicebamini;, zze/ri t

rogatigq'

ad. Deum, pér Chiifti fanguinem;vel — '

eifé , prapuciat: & carnales..

;otius ipfe Deus appropinquavit vobis

pminüe

-b ea. qua dicitur. circumcetffo ,. 6c.y

fai.-46.- num.. 12.

Andite me daro

diotam

Id eft ,. & Judzis, qui vocantur cir--

lel,i

eumcift, ob. c

x

Corde: , qui, lon;eeffis a juffitia. ) Pra-

cifam..

arnem. I?n?cgutiiä- circum--

pe fece juflitzam. meam., nan f(angqbi--

x

legem 1

IAHTY.-

Ur di

1-4. I,

þfä enum e:/i pax noffra. .')'*-) Qu-ia-

Ut fol

12.. Sive Chriffh-) Sine Chiifticogni-

Gentile

none , Lege, gratia, rglägi;one z

inter nos: & Deum pacem . conciliavit,-

dienati a camveriatione Mrael. ) Hoc:

& inter duóos populos. hoftiliter inter

& p

eft ,. a civili commercio Ifraelitarum: :

fe diffidentes

. Cijus j

tiles:

» Judzos fcilicet. & G?lïl-

poret ,

fevere. eniim. erat: Judxis. interditum.

mnem

Deuteronom. 7.9. Nom imibiscum.eis

Qui fecit

—ntmque-' unum) ï'di, efk,

fedus... Sic; dicebat: Samaritana. Joan..

utrumque populum;. ]udaicum & Gen--

Vütm q

tilem , & in. fua. Ecclefía. univit..

vitz at

49« Non. enim coubuniur jizdæi's.m.ms

Éu

vYHAnb,

Medium: parietem maceria ;fälvæmi) '

Hofbises: tef

;zmenfaï':zm. ):-A-I d ePc'",.'l i)el-f

Medius: paries dividens ]Judeosa Gen-

1

pulos,

tilibus, erant inimicitiz: mutui&, mu-

16

regrini,. five extranei , & alieni a. te-

ftamentis,, id eft , a. pactis; quz. Deus:

tuus contemptus: & odium. . Has ini-

mmqm

eum; Judzis inivit.

micitias: & odia abolevit. Chriftus z

ts

Promt/Fonis fpezm non la

Lentes, ) 1d:

carue fka moriens pro utrisque ; &

1 hm

eft,. proimiftionis: M effiz: venturi',. de:

utrisque afflans..coimmunem charitatis

no nihil' ;, ne- per umbram. quidem ,.

legem. & Spiritum. — 1n Greco eft,

Iy;

audiverant;.

2

peaorciy10) m& Qeayus', id.eft, inter-

praoo

Size Deo.) N elquia

ftitium macerie ; maceriam ,. quz me-

Vi

'j)ll'eriqglg eoruf:

ex: Gentilifmo: in:.. Atheifmum.-. fuerant

dia erat, & Jud«os a: Gcntilibus. fe-

tilibu

devoliti ;; VGE qgia: muta: colentes. fi-

Banngac.ï —

flo&

li

ER

(

"À

N

J5

CAPUT IL

E

'0S Gen

i L*eigdn mandatorum decretis e';facuäns, üt duos condat

' icitur - ;

T iníemetipfo in unum novum hominem, faciens pacem,

»

I6. Et reconciliet ambos in uno cor

»

-

tlacen

pore Deo per ';rucem?

"

interficiens inimicitias in femetipfo,

hi fpem

N

17. Et veniens evangelizavit pacem vo

bis,'gui' Iohge fuii:ïisxöv

& pacem iis , qui prope.

.

o äfatis

AT

18. * Quoniam per 1p

Ron.

:

fum habemus acceffum a.rribok in uno

»

?

Spiritu ad Patrem.

Is

m& [

.19. Ergo jam non e

ftis hofpites, & adyence r fed e"i:tis,civtäs

7

le fua:.

fanCtorum, & domeftici Dei:

Legen . ]

"

i

/ $0. Superzdificai fupér

fundafnentum Apofcolorum ,&

EEDKTR QR Ra

j

.—

1 Prophetarum , ip(o fummo

u .

M

k.apgulari l"apide Clhriftof ]efi

fine Dà, : |

N

7

z "-2:[- In

at

Mmpen-

I'45." Legem mandatorum decretis eva-

Ls5 prope.) Judeis Deo propin-

dhilm, . :

quis per ejus notitiam & legem , qua

cuani.) Sententia eft, iVlofaicam le-:

in Dei cultu continebantur.

à De, -

fgem : qu

x in decretis fita erat, Grace

&y O0tp.a

ci,in dogmatis & placitis,

I8. Qauoniam per jpfum ) . Scilicet

eitione . -

Chriftum pacificatorem , & mediato-

qu& ex mero decernentis placito obli-

rem noftrum.

j tand(;rd

gabant, in cruce fuille abolitam, ab-

rogatisque decretis antiquatam ; ac

"cceffari.) Aditum, introdu&tionem.

nein; vel

!

*

pioinde maceriam divifionis omnino

"Amiéo. ) 'Tam Judzi, quam Gentiles.

vityobis

dirutam.

Ip uno Spirite. ) Sancto, id eft, per

m durà

VMel e» 99yyuuo , i2 deeretss,

eundem $

ld eft, per alia decreta, hoc eH: 3 r

piritum du&oremþ & impul-

) h

legem novam.

forem.

glaugq?i-

Ur dzos €oz

1

dat in fzmerip[o , öï; )

444 Partrem.) Ad Deum Patr&tn,ut:

: ï-';Qllia

Ut fcilicet duós populos Judaicum &

recepti ab eo in gratiam, & pro filiis

Gentilem , quafi duos hom;es, fibi

agniti, clanemus orantes, 442/52, Pazer.

cillavity

& corpori fuo, id eft, Eccicfiz fuz,

I9. Ergé jam non effss. ) Ut eratis

q intet -

in Gentilifmo.

E

"cujus ipfe caput eft, inferat & incor-

&Geg- '

poret, faciatque uttumque hunc ho-

4Hq//51te.r & ad

minem, id eft, populum, velut no-

extranel.

æfehæ. ) 'Pgïegrïni &

Id 49" y:

.dSed. effis cíves,) a'upmoN'rai, concz-

vum quemdam hominetn in'nov;tatg

ves fanctoram , id eft; in eandem cum

u

li

vite ambulantem. -

Facsens pacem. ) Igter duos HIOSPQ'

illis civitatem adfcripti.

,"uen!; )

Er domeffics Dei.) ld eft; una cum

1 (en-

pulos.

16.

Er recomciliet: ambos , &c. ) Uf;

illis pertinentes ad domum , cu

us pzf-

, u-

rumque populum ,. 'eft ejusdem. fen-

terfamilias eft. Deus.

$ ii

QO. Suger fundamentum A ä/laläfuü.)

hus M

o

tentix repetitio & inculcatio.

I

Super Apolftolos & Prophetas, qui

TE

E: venicms, ) Chriftus fcilicet

in hunc mundum.

funt fundamentum Ecclefiz. Apofto-

1itatis

Evangelizavit pacem volss. ) Læ&o

lorum- enim & Prophetarum fidei, do-

P^

!

avit.

Grine, predicationi , inftitutioni, qua-

1nter

præconiq pacem promufg

fi fundamento, Ecclefia incumbit.

Vobis qui longe fuiflis.)..

Vobis Gen-

; -

tilibus ,. qu

i longe fuiftis aDeo, Chri-

Jpfo fummo angiMlari lapide Chriffo

g ]

fio & falute.

: «

Bibl. cum Cap. Mewcläg Tom. Vil. -

7«j». ) Exiftente Cþ:i&o lapide angu-

B

"

i

542

IoNE

k

"—EPISTOLJE B. PAULI AP',OST. AD EPHES£0$ 3

1. In quo omnis zedificatio c

E

.fan&um in Domino :

onftru&a crefcit in te*mpl-gm

;

: facrame

223. In

?

E

Spiritu.

quo & vos cozdificamini in -habitgguïqm,;Dei m

- mylter!

CAPUT II

$

Daulus docuit boc.

"n

: num. f

y]fe:-*izzm , Propbelis , &9 Aþöjlalz;s. reþelatuih,

- pheüs]

6. G

quod Gentes e[Jent per Cbriftum participes promil]onum Dei , quem

orat , ut [piritu corroborentur , €? in charitate va

:

:

pes p

dicati ? a.

L

"

plenum in divinis myfleriis

" Ü

-

edoceantur.

-

v2 da

5

BIN

Ujus rei-

5

'ratia*,f ego Paulus vin&us Chrifri

Jeo, pre

Gentib

vobis Gentibus,.

.2. Si tamen audiftis di

fpenfationem graftiæ--])ei', quæ data

mihi per

eft mihi; in VO»biS :

dum div

3. Quo-

lio mun

À —GÜ

Qemes, 1

Iarriþ. Alluldit Paulus ad locum 'Iï'aia,e

: Crefcit 12 templum /g:n&z:m. * In

Ec-

miht fat

-cap.28. num. I6. E tcce ego mitram

clefiam, quz eft domus fancta &

£m fundamentis lapidem , lapidem. pro-

plum Dei.

r

j d

barum , angularem , pretiofum , 6c. &

&6)Q

Izm.Domigo.) Per Dominum , vel,

hocare

ad Pf. 'II7. num..22. ï,L;z;:idem quem

in Dominoe; id eft ,. Domini

i

; ut fliþcï-s

admiror

reprobaverunt adifrcanres , bic fatizs eft

templum fanctum Domini. -

34 taput augul;., . Porro duas ob cau-

22. In 44v. ) Per-

demptio

fas Chriftus angularis lapis nomina-

Chriftum jam dictum.

quem , fcilicet

mihi pg

Vel , ;in quo

faiffe

tur. Prima eft, propter foliditatem ,

fcilicet templo.

Satra

firmitudinem , ac robur : folent enim

Et vwos coadificamini im bhabitaculum

anguli in edificiis effe firmiffimi , fo-

De;. ) Vos cum aliis Chriftianis fimul

mm, 6

lidiffimique lapides, ac propte:ea adi-

inzdificamini huic fabrice , ut fitis ]a-

Sicut

ficiorum oífa nuncupantur. Secunda,

Aento.(

pides, partes, & membra hujus tem-

Captt. |

quia ut angularis l:pis veminum u-

pli, illudque femper altius affur

gat :

hoc Cl

trinque parietem complectitur ; ita

atque ingens Dei habitaculum.

Chriftus utrumque populum , Genti-

n Spiritu. ) Per Spiritum fanctum,

preferti

lem & Judaic im, inter fe connectit,

chre&]

& in feipfo continet , atque fuftentar,

qui fua gratia & charitate quafi olu-

lrl

tinO vos coagmentat & continet,

&L

Dicitur /777:4; , id. eft & Xp0G quod

omfibus ang'üli$ convefiit; funt enim

I. F Ujus rei 'gmtia',ö"c. ) Qus ha-

folg c

parietum . fummi, id eft , extremi ,in

bentur hoc verficulo, poft lon-

Drad

quos fcilicet definunt & uniuntur.-

te hgen

2I.

ü

am parenthefim , qux fequitur , ne-

D

Chrift

um.-

iz 440.) Per quem , fcilicet

ctuntur cum 1llis verbis F/edto.

'gf'flta ,

&c. infra-num. 14.

Ormnis adificatio.

) Totum sdificium,

Vintus Chriffi Tefu. ) Chrifti caufa,

aliisf

tota fabrica.

& Evangclii ejus,

Fiii

Confbrzila., )

£t |

ad

duvaguokoyspgy? ;

Q. $& tamen audiflis difpenfatiónem,.

ient

compaginata, con-mp

s

: Y

a, coaglnexicac;t-.

&c. ) Quafi dicat : Si'tamen, quoc!

l,

M

.CAPUTImï

243

&wim d

| .3.Quoniam fecundum revelationem notum mihi fa&üm eft

facramentum, ficut fupra fcripfi in brevi:

11- Do à

4. Prout poteftis leg

L

entes intelligere prudentiam meam in

myfíterio Chrifti :

L

L]

$. Quod aliis generati

onibus non eft agnitum. filiis homi-

num, ficuti nunc revelatum

welamm,

(eftq fanttis Apoüolis' ej-us ,& Pro-

phetis in Spiritu.

ti,qun

6. Gentes effe

cohaeredes , & cohcorporaleäs, & comparti-

j ; ad

cipes promiffionis ejus in Chrifto Jefu per Evangelium:

7. Cujus fa&us fum minifter, fecundum donum gratice Dei, -

quase data eft mihi * fecundum operationem virtutis ejus.

* Sap.

I-Ig.

8. * Mihi omnium fanCtorum minimo data eft gratia hzec, in ,

IVor

i, pro

eftigabiles divitias Chrift

-Gentibus evgngelizare' inv

"Hh a

g. Et 1* 9"

? da,fa

»^

mihi perfuadeo , audiftis quemadmo-

6. Genres e]äco/mr?de:. ) ldeft,

dum divina providentia atque confi-.

una cum Judais ejusdem hzreditatis .

*

lio munus Evangelii predicandi inter

ccleftis confortes, tanquam Dei filios.

gentes, adeoque inter vos, cr

Ez concorporales. ) 1d eft , vejusdemï

/[n£c-

.editum;

mihi fuit aliquando.

cgrPoris meinbra fub uno capite Chri-

Aten-

DOsoniam /ectmdum reveldtianem,

[9)

&'c.) Quafi- dicat: Audiftis maenum .

Promiffonis ejus-)) Promiffionum Spi-

; X

hoc-arcanum , quod paffim predico &

ritus fancti, vel Dei, uam relativum

ut fitis

oteft.

admiror, de Chrifti incarnatione , re-

ejas utrique refpondere

demptione, vocatione Gentium , &c.

Im Chrsffo Je[z. ) lde

h

, per Chri-

fcilice

mihi

ftum Jefüm , qui has Dei promiffiones

fuiffe.

per revelationeüj notum fattum

n; M

" S$acramentum.

promulgavit per fuum Evanoelium.

3

*

), Miyfterium ,. arca-

7- €ijus.) Scilicet Evangelit Chrifti.

Atl -

num, &c.

Secundum donum gratie Dez. ) ld efty

: fimul

Sicut fupra [crspfr. )

De hoc fa(;r:t-

per donum gratie Dei..-

ftis fte

mento-& myfterio, fi quis enim legat -

Secundum operationem. ) Gr&ce eft, *

5 tem-

caput primum. & fecundum, videbit

eyéexytia , id eft: efficaciam , efficacem

üpat,

hoc Chrifti. myfterium. jam dictum,

Operationem.

prafertim . circa vocationem Gentium,

Firints. )

Ovdpec , patenti;. Sen-

;äum,

clare & profuride fuiffe Paulo revelatum.

fus eft : Apoftolatum non inanem,

| gli-

In brevi.) Padcis , & breviter.

otiofum , & vacuum aceepi ,. fed ta-

!

]

4- Legente:. ) Superiora hujus epi-

lem, qui potenter & efficaciter ope-

ftole capita.

retur - converfionem Gentium, etiam

barbararum.

5

: hi-

Prudentiam. ) ovytotiy , id eft, in-

]ot-

telligentiam meam circa Chrifti my-

8. Mibi omniwm Saxtlorum minimo. )

,De

fteria.

Non folum Apoftolorum , fed Chri-

5. Quod aliis g

eneratio;;iäu:.

ftianorum omnium minimo. in Grx-

TU

) 1d*e'&',

aliis fuperioribus fzculis.

co éft, éAaoXierorrew, comparativus

*a-ufzs

Filits bomizuum. ) Hominibus.

ex fnperlativo formatus

Et Prophetis.

ipftrmiori.

, qugü dicat,

4nenti.

x

? Novi fcilicet 'Tefta-

- I

€

;lfllf,

97 Spirit:f,

) Pe? Spiritum fag&um.

incomprehenfibiles.

JHigabile. ) Non ve&igabilejs,.

IUO( :

244

EPISTOLZE B. PAULI APOST AD EPHESIOS

MU

9. Et illuminare omnea, qua fit dupenfatlo facramentl ab-

fconditi a fxcuiis in Deo, qui omnia creavit.

T. charitat

1

1o. Ut innoteícat principatibus , &poteftatlbus in coelefh-—

bus per Ecclefiam, multiformis fapientia Dei,

fit latih

II. Secundum præünmonem ceculorum , quam fecit in

9

ftx üt.

Chrifto Jefu Domino noftro:

a

E

12. In quo habemus fiduciam , & acceflum in conüdentxa

ao 1

per fidem ejus:

anr

.15. Propter quod peto, ne deflcmns in trlbulatlonlbus meis

ratur l

-

T

3

pro vobis: quee

eft gloria veftra.

* d fecu

-

14. Hujus rei gratia He&o genua mea ad Patrem Domml

glormfæ

noftri Jefu Chrifti,

Vatut

Corvol

Is. Ex quo omnis paternitas in coelis, & in terra nommatur,

det vob

I6. Ut det vobis fecundum divitias glorice fuse, virtute

db €0 ;

corroborari per Splrltum e]us in interiorem hommem,

*|

fus om

a

- Kispin^

I9 Chri-

A 1pfus 1

n5 V

Divitas Chrif;.) Significat immen-

me opportunum, -& idoneum. prafi-

nm Pï

fitatem beneficiorum öhrlfh

nierat, ut ea per Chriftum faceret.

autem 1

9- E£ sllewinare ommes. ) Lucem

I2. In quo babemus fiduciam -6c. )

v ijfe

fidei , &-veritatis lmpextlendo

In' quo quidem Chrifto fpes omnes

€a5 pOt(

O ht difzen[atio, t$c. ) Ut fcui-

noftras locatas habeinus, ejusqup bene-

cet docé1m quam faplenteï dxfpenfa-

ficio per fidem ipfius, ad Deum Patrem

at pr

tum , id eft ,

diftributum , & omnibus

magna confidentia poffumus dccedere.

D f

propofitum (it hoc tempore a Deo fa-

-I3. Pete, ) A vobis, Ephefi. -

hi«

crament m redemptionis Chrifti,quod

Ne defecsatis in tiibulationibus meis. )

*

Ne deficiatis, & cad«tis animo viden-

Di«

myü:euum & fecretum per tot feci-

ma fit

la,

immo àb xterno abfconditut fuit

tes me malé haberi, & vinculis alligari,

I

in Deo ; id eft, in ejus mente J confi-

.P,o vobis.) Quia fcilicet vobis,aliis-

et, at

lio& predeftinatione, .

que Chriftum & falutem evangehzo

[

IO. U m»otæfcat pnrc pzzt:äus Ef/w-

Qu& eff glsria vefira.) Qus tribu-

bus C

reflatibu:. ) ilis fcilicec Angelorum

lationes cedunt in glo.iam veftram.

»

ordinibus, qui principatus dicuntur &

I4- Hwjw. rei gr. .ttd &fc. )Ne&en-

!t

[ullim

1)0tefmtes fub quibus & 1ehqaos An-

da funt hzc cum primo hujus capms

phox

gelm um. choros intellige.

verficulo, ut ibi dixi.

ls celefhibus. ) Scilicet locis com-

Flecto geuua ad

P

atrem. ) Id: efl: hu-

htie

morantibus.

militer oro Deum

b.

'atrem., &c.

fs d

/

qutu

Per. Ecclefíau..) Per ea que g (rePca

I$. Ex quo oganis patermta: "" ce-

funta Chrifto & Apo&ohs in Écele.

lzs 6 m tevra nonizatur. ) Éx quo

tis C

ll t

fia, perque donay & gratias Écclefiz

Patre omnis(familia, five Angelorum

in cclis, five hommum in terra, exi-

Genu

communicatas. multa : mv&erla Chri-

L.

fti & Chriftianorum Angells inno-

ftit, & originem acc:pst

tuerunt, que prius ignorabant.,

Patermitas. ) muToiA , familia , E

tetda

IIl

nee

Secundum prqutw/:zem faru!a-

tribus, qu& ab uno Patre fuam habet

nes.

rum.) Quz omnia fatta funt eo tem-

Orlglnem

pere , quod tante rei gerendz maxx-

-16. Secundum divirias glaru fw^-)1d

!

i

clau

xl

E

2CAPUT H —

D

245 -

:

I

menti'ab.

17 Chriftam: habitare pEi*;H';dfem» m cordzbus æe&us i

A

N

charitate radicati, & fundati,

1

| cæleïh'-—

endere c

um omnibus fan&tis, quee

S

rg. Ut poffitis compren

:

;

fit latitudo, & longitudo, & fublimitas, & profundum

Ícientize charitatem

fecitin

9. Sciré etiam íüpereminentem

'Chri-

lenitudinem Det.

íi,ut.impleamini in omnem p

20. Ki autem, qui potens eft

om

nia facere fuperabund

äntef

nfidentia

quam pet mus, auc 1

fecundum virtutem, quae ope-

qteiligimug,

QUs meif |

ratur 1n nobis :

Hh5.

te in gternitatem . ufque. porrigitur.

Donini

eft, fecundum immenfam largitatem -

glorïofæ gfatiæ fuz.

Jam enim inde ab «ternitate decrevit

Virtute. ) Ouodptt y fortitudine.

Deus vocare Gentes ; hujusque beni-

ninatür,

, Corroborarz , &fc. ) Senfus eft : Oro

gne difpenfationis effectus , & fructus

det vobis ut viitute , feu fortitudine

permanebit inlc—)mnem prorfus eterni-

virtüte.

tatem.

ab -eo accepta corroboremini adver-.

Er füblimitas. ) Ad magnim enim .

D

fus omnes tentationes , per 5piritum

e-

7 htl

ipfius ad. profe&um interioris homi-

& fublimem dignitatem Gentiles ev

&i funt, ut fcilicet , filii Dei fiant, &

nis. Vel dicitur. ls zmzeriovem bomi-

Chrifti coheredes. ^ Magna etiam Dei

i praf

szem, pro, interiori bomine.. Eft

aCeret,

autem interior homo mens hominis,

fapientiz , amoris, & potenti fubli-

4)),4 66«

mitas , qua fic fervos fÍcivit, voluit,

vel ipfe homo: fecundum mentem, &

]

es. omnes

eas potentias , que lunt anima ratio-

& potuit extollere.

Qu bene-

Et profundum. )

Eft --e.nim 'profun'-

n Patrem

Qali propriz:

/

dilumum hoc myflerium , quod ut

17. -Cnrz'þzum

babitare. ) KI/)et: vobis

accedgre.

Deus Pater ut Chriftus habitet.

dicitur ad Rom. 15. 25. Lazzi; zempo-

d.

In charitate ]fundati E& radicari. )

ribus &ternis tacilum

eft. etiam pro-

fundum propter Chrifti fe- altitiime

P mti! .)

Det etiain vobis ut'charitas ve&ra fir-

z

p viden-

ma fit & conftans.

demittentis humilitatem , q4 exinazi-

dap , Id

vit fenetip[um,G c. ad

Philipp.cap. 2-7*

alligiri

SIS. D* pajïti: compreben

Oro Deum , ut

lis ais«

eft, animo concipere & intelligere:

19. Sczre etiam.

ygelit.

Cun omnibus Sanilis. ) Cum omni-

poffitis fcire, id eft' , animo comple-

Qi, ac pro dignitate,«ftimare.

i .m'bu-

bus Chriftianis, quibus hoc idem opto.

flram.

Qu fft latitudo , 65 Jongzude , &

S:;pgremi;ientcm ferentia. ) Id . eft,

Neflen-

fulimitas ,- & prefundum. ) Non ex-

excedentem notitiam noftram, ac ma-

;e

jorem, quam ut a nobis poffit intelligi-

; capitisï

plicat Apoftolus cujus rei intellieat

Cbaritatem Corifl;.) Qiua nos dil-xit.

latitudinem , lotigitudinem, & cete-

ras dimenfiones hic memoratas. Lo-

U /impledmini 32 ommem þäcriitudi-

x eü, hü- ;

X

zem Dei.) Ut omnium donorum Dei

C

/

quitur autem de beneficio redem: tio-

; n n

nis Chrifti , cujus participes voluit

periectione repleamini ; ut omnibus

Eg qllO

Dei donis abundetis.

effe non folum jJudeos, fed omnes

QO. É; autem qui potens eft , &c. ))

eJorum

Gentes.

z

Id eXi' i

.Qua ff* lat

£

tudo. ) Quuare late fe ex-;

Senfus eft : Ei qui potens eft fuper-

N

tendat

X

hoc myfterium , charitas & be-

"abundanter & cumaülate facere ultra

lia A vd

neficentia .Chrifti , ni

x

nirum. ad (?m'

oinnia qu& petimus , aut mente c;on'cif'

p habét

nes. Gertes & nationes.

pimus.-

?

do " nullis

Secunda

?

| Virturem , qua o'eratur in

Et lomgitmdo. ) Longitu

clauditur t»erminisk , nam ab «ternita-

golis.' ) xará T äïfvaf.clzv , feeundnma

[u,-)ld 4

i

-

B

»

B. . .E'PISTO)LZE B; PAULI APOST. AD EPHEUSIOS' ï

4

2I. Ipfi gloria in Ecclefia, & in Chrifto

Vnus

Jefu; in omnes ge« -

)njäratipnes: íaeculi faeculorum , Amen.

u R

*

* 6*Uni

"

er otbnie

J(CATPUT Iv,A

-

-

/

P

h *Un

Ad unitaz;em fpiritus

bortatur ,

offendens Cbri/lum«dzïber/ä znlxä"z.li-

senfüran

erfis dedi]e chbarifmata , & a4

$. Pro

Jui. corporis «edificationem varios

in Ecclefia infHituiffe ordines ad

* ;itaptivitat

fimem usque mundi : monet igitur,

ul exuto veteri bomine novum in

duant , utriusque partes explicans :

9 Qu

primum.

rurjumque monet , ut in boc co

rpore manentes , feparentur ab iis,

1o. Qt

ur cfreue carnis d

PT HDUPINPUNSRU R

qui Mente excacati Jequunt

EN

L

Coclos, u

-fi9v0s induant mores , damnatis -

eþderiq M us

it. B

"-

E

x

— prioribus.

p

sutem P

*1Cor T.

Bfecro itaq

ue vos ego vin&us iri Domiho

te5, & (

9.97.

O

,.

« g,t"äi gtie

n

Phil.

ambuletis vocatione,

qua vocati eftis,

:

.2. Cum omni humilitate,

& manfueétudine

ædificatï

1.27. . f

u

*Rom.:

pportantes invicem in charitate,

:

, cum patien.tig,

RUs mom

3

. *Solliciti fervare unitat

em Spiritus in vinculo pacis.

$ U.

. 4. Unum corpus, &

AE Plua àc

unus Spiritus, fl—cgc.vgcati eiþs .in'-un-a :

1 charitatis

fïpe vocation'is Vefcræ.

-gp ons op

.

andam

* Unüf.

j

vim. E poreztiam , id eft , grarciam &

ut fancta: fit, & perfe

L tam muj

Spiritum, qui vos potenter ad ardua

velia.

"

&a '(ïonvexjfacio--

- Ceffitudi

yirtutum jimpellit.

-

llna f

2. Humtilzate. s

[ P '1"6671'8!15(16(50;'

lum

21. lf gioria 12 Ecclefía. ) Explet

€'Uyzc , cum humil

i fenfu de vobis ipfis.

fententiam num. 20. inchoatam, £; 4

Gum partentia,

T. Cuifta

potens eff ,&c.. Senfas eft , ipfi fit glo-

cum longanimitat

) ptr& paxpoSupiag ,

6 Ur,

ria in Ecclefia, id eft, ipfum glorifi-

€) qu& virtus eft qua

—

ï

Suter

cetuniverfa . Ecclefia tantis beneficiis

homo fit lenis ,

& lentus ad iram.

Pa o

Supportantes inuicem. ) Mores in-.

ab eo affecta.

fuaves,afperos,&vitiofós proximorum.

In on

Ipn Chrifo Telu , i omne)ï &c. ) Id-

li

que per Chrftum Jefum, & inomnes ,

?

g: Umtatem firitus. ) ld eft , ati-

Ti dt,

etates omnium fzc

morum inter vos conjunétionem.

ternum.

Fllortæln. ufque in z-

Ib vimculo

p4cis. ) & rà Gwudteyue.

t &

TÓáG &i

gfq,mg, £z col "igarione paeis. . Id

13;

jor, l

cro itdqæ?.) Qimfï dicat, quis —

eft, p

ex mer

vt I. OBg

ace velut vinculo quodam ani-

affecit.

ominus tantis beneficiis vos

mos veftros in unum colligante.

E ENUT

5

ä

4- Unum corbpus , Cf

unus [piritus. )

T .natlioni

?

Ego vistius 12 Domine. ) EcoPau- Supple , fi

tis , ut videamini

quo-

1

5

UCm

Ius, qui carcere teneor propter Do-.

dammodo effe unas homo , e

$

inum , ejusque Evangelium..

odem

fion

. fpiritu, & eadem anima & vo

lunta-

:

Ur digne ambuletis vocatsone , qMa te

» qui a feipfo diffentire non poffit.

tiong

vocst; efis.- ) Ut mores , & ftudia

I2 s2 [þe.

) Ad unam, eandem

4

&terng,

que

i;.

"p

- wOcationi ge&fæ contormetis ; ;d e&, fpem falu;fs,-

1

Mfcen

i

ï?j;;;

)8

X

CAP UT IV.

247

. Unus Dominus , una fides, unum baptlfma.

M

6 * Unus Deus, & Pater omnium, qui eft fuper omnes, & *Mol

v per omnia, & in ommbus nobis. .

'2 IO.

. *Umcuzque autem noftrum data eft gratla fecundum *Roms

.

"h i.

menfüram donationis Chrifti.

12.3

0 r

9. Propter quod dicit: *Afcendens in altum capflvam dux1t I Cor.

-captivitatem : dedit dona hominibus.

2. II*

Itf H

2.( or,

3flican ;

9. Quod autem afcendit, quid eft, nifi qula & defcendxt

16.I3.

prlmum in inferiores pzm:es terra ?

*Pfal

, ij m,

1o. Qui defcendit, ipfe eft, & qui afcendlt fuper omnes 67.19'

0C

coelos, ut impleret omnia

-PER. Et ipfe dedit quosdam quxdem * Apoftolos , quosdam *rCor

"

autem Prophetas, alios vero Evangellftas, alios autem pafto- 1228«

w

res, & doétores,.

t dlgne

12. Ad confummationem fem&orum in oPus minifterii , in

ædlhcatlonem corporis Chrlih ;

tientia

I5. Donec

IS,

s. Uzus Dowinus. ) jefus Chriftus, -

xit, & in eclum fubvexit inferti fpo-

i Una

Plura acervatim congerit pacis &-

lia , id. eft , animas ]uüorum ; qu&

"charitatis incitamenta ; quafi dicat ,

prius apud inferos captivz tenebantur.

Unus

onirni OPe enltendum nobis eH: ad fer-

Dedit dona bominsbus. ) Dona fcili-

u in Penteco—

andam unitatem fpiritus ,. quando -

cet Spiritus fan&i ,.

tàm multis ,

tam fanc&is tenemur ne-

fte, & deinceps Chriftus in. Apofto-

verfatio

ceffitudinibus.

los & Chriftianos fparfit.

Una fides.). Quam fequlmur

9- æadaufem a[cendiz, 6c. ) Quafi

of

dicat,

" Chriítus altiflime afcendit fu-

Unum Bapti/ma. ) Quo renati, &

s ipli

-

Chiiftiani effe&ti fumus.

per omnes cclos, qui profundiffime

MU /lg D

6. Unus De«s,6c.) Quem adoramus

fe humiliavit, & defcendit ad imas

eü qua

Super omnes.) Dominio.

partes terrz , Ícilicet ad inferos.

RU

[2 m-

JPar omnia. - Providentia.

Io. U: 1mp!erer omtia.) Sua poten-

In ozanibus. ) Jufhfïcatxone

*tia, majeftate, victoria & triumpho,

Qrum.

Umrw?ue «nien noþrum 66*-)

ut omne hominum genus. iplrltu.tllbus

mun

Id e& cuique data eft gratia non una

doms cumularet :

ut omnia que de

& par, fed varia & drfpcu: huic ma-

ipfo fcripta erant perprophetas adim-

ij

]or, illi minor ; data mquam , non

plerec: ut omnes regni fui partes pra-

ld

ex merito, vel menfura meritorum no-

fens vifitaret.

af

(h*orum fed ex menfura gratuxcæ do-

II. Dedit. gmasdam

Zz

:dem Afw/]o/os )

e

É

- nationis Chn[h , cul plàcuit donare .

- ftolos.

. Voluit quosdam in

cclefia ele Ap 0-

. )

huic menfuram, hanc gratiz, illi illam.

qHO

g. Propter quo4d dicit.). ld eft, ad

Paffore;.) E plfcopos.

jem

f nmfïcandam

ratuitam hanc dcna-

I2. /ld coniummattonem fantlorum.)

fifdv

monem Cknüx,

dic

dicit David Pfal. 67.19.

Adinftruendos fideles perfe&ta & con-

L

i

"Afcendens iu Altum capivam duxit

fummata , ommbusque fuis pærtlbus

quf

eaprivita em. ) |d eft, Chriftus cum

abfoluta f.: m&xmte, hoc enim figmfïcac

£

afcenderet in celum una fecum addu—

Grec. neog roy xwragna'y.ov TÀ dqíey,

c

-a

249

a

-EPISTOLJE B.:PAULFAPOST.' AD EPHESIOS -

|

omnem

13 Donec occurramus omnes in unitatem fidei $ & agni-

- inmenl

tionis filii Dei, in virum

nitud.nis Chrifti; ,

;p'erfe;&gm, in menfurarïl ætgtis ple-

J d

3n

14. Ut jam.non fimus parvuli Hu&üa,nteä, &'.cïfcümferainur

omni vento doCtrinz in ne

quitia hominum ; in aüïl"ïia ad cir-

cumventionem erroris.

A

I8.

?

vità.

D

1$. Veritatem autem facientes in charitate

ilo per omnia, qui eft caput Chriftus :

: cfefcamüg. : in

! tem Q

1

19, (

1»6.wExanuo toþqm corp?;f compattum , & c;onhex-'

E

T

. omnem

: inoe

4

ÍIp opus mmg[?erz:) Ut i;cilii-cet;lquippe

fquibulsl'iþmperfe'&um & inft

abile judi-

p

Apoftolus, propheta, piftor, doctor,

-cium eft, fluctue:

plene & ftrenue opus miniftrationis

ftantes fimus.

nus; nd eijt, inco*n-v

- er n

fibi creditz exerceat.

j

Non circumferamur omni vento da-

si. ) K

Àz adifcationem corporis Chrifi. )

&rine. ) Non abripiant nos in fua

EO fubmini

Ecclefiz fcilicecz, ut illa, feu. «difici-

falfa dogmata novar

tores.

$

um hærequg d-

*

WO fübmii

3

um fpirituale, fenfim aífurgat; nume-

fti capiti

r

ue ac. virtutibus proficiat, donec

I2 nequitia xäa;m;izüm'. Y Idi eft, p[.,e:l;'

C

lus Chri

tandem abfolvatur , & omnibus fuis

nequitiam., & fallaciam hominum ,

fenfum (

partibus, omnique ornatu debito com-

X

five philofophorum, five judaizanti-

1

lere p

pleatur & confumetur. Hsxc autem

um , five hareticorum , qui alios in

tuam ul

zdificatio, & confummatio ad finem

errores ne

ftudent.

quiter & ;xffidiofe txahere

akeri, i

usque mundi porrigetur.

7

W s

I3- Demec océurr 4705 éfc

) Senfus

-do af nutia ad air/cun»aücn.t)oneäx*äri-c—

pam un

eft, usque eo defudare debere Pafto-

ris.) WMeteratoria

quadam ye'rfu:ia u-

externam

rum induftríam, donec reifpa confe-

tentes ad fallendum.

facrame

quantur , ut omnes evadamus in vi-

IS. Vertzatem autem facientes 1 )fv.btfdz

ventibus

ros perfectos , in menfuram «statis

rüate, ) ld eft, veritatem

2

charitate feftantes.

^

4

i tb,qml

plenz &juíte, non illius quidem que

promov

annorum numero computatur, fed que

[$

m

e

Secan

fidei unitate, & certiore ac fizmiore

virtutibus.

[04

123, |

eognitione Chrifli, quotidie grandior

llo. ) Illius, fcilicet Chrifti bene-

etficitur, vegetior , atque robuflior.

ficio ; Chriftus enim quafi caput in-

te Q 9

Qui cnim vir factus eft. conítantius

fuit gratiam , & vim crefcendi, &

RI, QH

perflat in fententia ,

j:

guh m

quam maturo

augefcendi in fingula. membra totius

b m

confilio fufcepit.

corporis , fcilicet Ecclefiz.

Occurrammus. ) uccfrav-r,faæ'(uev, eft au-

E -lid,

tem xZray»réi, pervenire.

.

fer emnia. ) Omni augmento; fci-.

gatia (

licet omnibus donis ; gratiis & virtu-

-

x

Tmembr

Ipcwiremo lperfcffz;m.,)' d eff, äor;ec

tibus.

in fide

hriftt , agnitione & amore

16. Ex. äo.),SciIicet-'capit'e Chriff;».—

tà f

fimus viri , id eft, provecli, viriles,

hogem

Tortm corpui. ) Ecclefiz.

conftantes, ficqué in. Chrifto plenam

Compathum. ) Coagmentatum &

dii

&. perfectam . atatem fpiritualenr, id.

compaginatum , e'v»zermoAoqysu.evop.

m q

upum

€ft, perfectam intellectum, cognitio-

Et connexum. ) Utfeilicetanembrum.:

nem, & amorem Dei nancifcamur.-

menibro, fidelis fideli, per eamdem

d

Í4. Uf jam -on fimeus parvtz/i.) r

fidem & fpiritttm cohzreat , fiatque ex

eft, nt non amplius puerorum more,

*

bj

omnibus unum corpus;fcilicet Ecdgää

n

—

)

us

CAPUTIW.

219

anäm jün&üram fubminiftrationis , f&cunduih bþerationem

,' .&agm'.

"ttisple-

in menfuram uniuscujusque membri

b augtngntþm corporisfa- .

L

*

cit in aàedificationem fui in charitate.

--37. * Hoc igitur dico, & teftificor in Domino,

ut jam non *Rom.

gnferafnur

ambuletis, ficut & Gentes ambulant in vanitate fenfus fui,

I»-*- 21.

n ad (it-

18. Tenebris obfcuratum habentes intelle&tum, alienati a

"us lin

vita .Dei, per ignoranti

am, qua eft in .illi.s',v p'rqpter caecita-

tem cordis ipforum:

I9. Qui defperantes

, t

, femetipfos tradiderunt impudicitize,

omnem

xi.n operationem immunditiae omnis , in àvaritiam. -

abile judi-

'io. Vos

dcem:

ü , Iicon-

Per. ämnem juntluram fuäm;'nzfräik-

r ædifcaæiarz?m f ö'c) Utfexip;-x

[777 7

nis.) Id eft , per omnem juncturam

fum edificez, compleat, & perficiat

s in m

fubminiftrantem, qua fcilicet nobis

hoc corpus,

charitatem.

quod eft Ecclefia, per

:

rcfum ;fa-

fubminiftratur fpiritus & gratia. Chri-

fti capitis noftri... Significat Apofto-

* [7. Hoczgirur dico, &f ze/iif'cbf, &c.)

| , pet

]us Chriftum caput noftrum , motum,

Id eft, hoc eft quod dicere ceperam,

ominum ,

fenfum & vitam fpiritualem in nosin-.

b

quod & obteftor vos per Chriftum

daizanti-

ETE

fluere per juncturas, id eft per mu-

ominum , quem volo hujus exhor-

| alios in

tuam unionem qua unum membrum

tationis mez effe teftem..

: trahere

U: jam D7

.

alteri, id eft, unus fidelis , alterijun-

verfemini.

4mänletfs. j N(m con-

itur & fubordinatur; tum per inter-

l!i .tfrl-

nam unionem animorum , tum per

15 vVanitate fenfus ft&i.) TÉ Wä; d-

iptia u-

externam communicationem iniisdem

TO , "hentis eorum, Qqui, Ícilicet toti

facramentis , orationibus, facris con-

im rebus vanis hujus mundi fectandis

11 a

ventibus, aliisque externis adjumen-

& captandis occupantur.

3 um

tis, quibus pietas fidelium fovetur &

Ig. 'Tene?äri: obfcur atum , .ee. j Er-

-PI'OIHOVQBIIF-

roris & ignorantiz, ut nec Deum,

ate, i

Secundum aperationem.) xava. &v£g-

nec Chriftum agnofcant, & lapides

d

qtiay , ex vi, & efficacia intus agen-

& lignum colant pro diis.

t bene-

dlienati a vita Dei. ) ld eft, avi-

te & operante.

Intellige vím Chri-

tis 1

*

pt l-

l

fti, qui inftar capi

ïnäuïc', & fin-

ta, que fecundum Dtum eít, a vi-

ldl; x

ula membra vegetat.

vendi modo, quem Deus inftituit &

ER

| t00005

du men[uram uninscujusque membri, )

precepit.

x

ld eít, pro modo , menfura ,

X« exi-

Per ignorant

fATI. ) Det & le gls d[-

H fCl'

:

gentia cujusque membri, ut fingula

vinz.

yira-

membra , id eft, finguli fideles, jux-

Propter e4citatem.) ia T 7p

,ä

ta fuam naturam , ftatum

condi-

c», Qquod verti poteft, propzer ex-

hrito.

*

tionem, a vi animz vegetantis, id

cacationem , Vel obdurationem.

eft, a Chrifti gratia & fpiritu,. ju-

I9. Qu delperantes. ) Scilicet falu-

tem & viam virtutis. -In Graxco eft,

p

ftam menfuram , & incrementum ac-

jj

cipiant.

dcqNyquórte , qui, fcilicet, - dolere

brom

Aucmentum . corporis facit;) Quz vis

deffernnt , ut confcientie morfum,

Chrifti gratie corpus. crefcere facit,

& dolorem nom fentia

udem

gt, ,i(iegque in

iæ &

2 i.

*

— Bubl. cum Camallïlm(fcþ.v Tom. V L.

250

EPISTOLE B. PAULI AP"OST. AD' EPHESIOS

/330. Vos autem non ita didiciftis Chriftum,

s

^. *

itacuxc

21. Si tamen illum audifti

veritas in Jefu,-

X

85 & in jpfo edo&ti eftis

; ficut 'eg

PID

E

" h3

: 28.*1

* Col.

22. * Deponere

vos fecundum priftinam. converfationem

operan

3.8- veterem hominem,

qui corrumpitur fecundum deüderig,Aer.

t

- YOris.

*

tribual

*Rom

09

23. *Renovamini autem fpiritu mentis veflrae,

j

4

4. * Et induite novum hominem, qui fecun

quis b

Col

dumu Deum

$l

3'1I2n

/

7*

"creatus eft in juftitia, & fanCtitate veritatis.

* IPet.

25. * Propter quod deponentes mendacium, loquimini veri-

gnii e

9. j. tatem unus

invicem

H

Zach. membra.

quisque cum proxigïo fuo : quoniam fumus

blasph

»I0.

p

z

s

26. *?Ira—

mine ex veteri Adamojicontracta ;

omne nefas ruant. fVuï'l atus legit in

Grzco dmqnxoreg, feniu quem tra-

vel potius, ipfe homo quatenus h»u*

His op

didimus.

jusmodi vetuftate affe&tus eft.

eaque à

Ip operationem immunditia. ) Adim-

Titatem

Qui corrumpitur. fecundum defideria

munda & obfccena pasranda.

erraris.) ld eft, qui in vetuftate &

| d avaritiam.) éy nAors£ta , eft au-

corruptela proficit, obfequendo pra-

Quf

tem mAsov:f/m, wut hic accipitur ab

vis ac turpibus defideriis ,

uod fit ex

mentitt

mentis errore & cacitate.

V

el fenfus

fel un

Apoftolo , immoderata cupiditas illi-

citarum voluptatum , quas impuri ho-

eft, veterem hominem inflammatum,

illudqa

mines, non fecus quam avari peci-

ac furentem libidinibus, & plura quam

v

fias , captant ftudiofe, noa conten-

affequi poffit rabide concupifcentenr ,

Y

ti licitis éx matrimonio, plus habere

corrumpi & tabefcere , carnifices au-

Si con

volentes quam fas fit, ut fatis appa-

tem effe fua ipfius defideria.

à

iaen

ret ex etymo Grzce vócis.

, 93. Spiritm mentis veftra.

) Id eft,

20. Vos autem mom ita didiciffis

fecundum mentem , fecunduminterio-

ira fn

vique

Crifum.) Quafi dicat, talia non do

1

rem hominem, vivificá illa vi gratie

l

cet Evange*liüm*Chriüi.

& fpiritus mentibus noftris indita ,

vera

2QI. $z ramen illum audiflis. )

: S.ic!z'm

a Spiritus Sanctus nos regenerat ,

u

&

in novos homines Chriftianos fci-

omnino Chriftum , ejusque doctrinam

te cul

audiftis & didiciítis.

licet & fan&os transformat-.

ftot

Et (2 ipfo edotli effsss . ffcut eff ve-

Q4i Induite novwm. hominem , &fe. )

47

vitas im Jefu. ) EÉdoQü eftis quenam

Novus homo fecundum Apoftolum eft

ejus 1

fit veritas doctrinz ipfius

efu , .que

quilibet homo , quatenus renoyatus

P

dtis

docet deponendam effe pri

4

:

inam con-

Á

eft per gratiam Dei.

prox

verfationem.

Qus fecundum Deum creatus eff, &fe)

3

22. Depozere vos , 5:) Poteft e-

Qui per r

ecenerationem creatus e(r

fecundum:

D

0P€ï€

tiam To Deponere & . referri ad ver-

eum, id eft, divinz jeoi

ao,

ficulum 17.. Hec igreer dico 65 tefliff-

conformis, creatus, inquám, in vera

fenft

cor i2 Domino, depontre, &c.- Oxdo-

juftitia quoad proximos,

in vera

fion

& fenfus eft, ita. deponere veterem

fancitare & munditia quoad feipfum.

*

hominem, ut non amplius ambuletis

25. Deponentes mendacium , &.)

Cün

fecundum priftinam converfationem.

Membra veteris hominis, que depo-

Veterera bomizem.) Metus homo eft

ni & exui vult Apoftolus , funt meri-

qui

Con

vetuftas & corruptio pe,ccaü in ho-

dacium , fraus, ira; /inju itiït, ;&c.

tàte

"

JS

CAPUT IV.

25I

26. *Irafdïmïni, & nolite peccare: fol non occidat'fup-ef"*,Pfa!ä

äflcut h

: iracundiam veftram.

d

N

PA

i

27. Nolite locum

dare d.iab.olxo :

Fatipnem

28.* Qui furabatur , jam non furetur, m

agis—auktem läbbret, *Jac,» :

u

eria er.

erando manibus ífuis, quod bonum eft, ut ha

x

a

begt, unde * 7.

- tribuat neceffitatem patienti.

»

29. Omnis fermo malus ex ore ve

ftro non proce!d;tt,:yvfed fi

| Dem.

A.

quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus.

o. Et nolite contriftare Spiritum fantctum Dei, in

quo fl-

ni Vétl-

gnati eftis in diem redemptionis.

nyicem -

I. Omni: amaritudo, & ira, & indignatio, & clamor, &

E b,lasþhemia—tollatur a vobis

, cum omni malitia,

6 *In-

"Ils

! 32.**Eiï:ote

ontradi ;

X

enus f

His opponit membra äovi hominis ,

eft infeftus, vel corruptus.

eaque aífumi & indui vult, fcilicet ve-

4 adificattonem fidei.)

| dlfdgri-i

»

ritatem , manfuetudinem, juftitiam,&c.

fidei promotionem.

IQ-eR, ad

P

flate &

Ut det gratiam andientibus.) ld eft,

Quoniam [wmus imvicem . eneribra. )

o pra«

.. 'Quafi dicat, unum membrum-- non

progreffum in gratia, piéetate & vir-

od fit ex

mentitur alteri, non decipit alterum ,

tutibus. " Vel gratia hic fignificat

dfenfüs

jucunditatem , quafi dicat, ita ut fit

.fed unumquodque alteri fidele eft,

mmatuffiy

: illud

que fincere ad jgvgt quantum po-

audientibus gratus & jucundus, ficad

H quäm

seft. .

Colof.'4."n."6. fexmo 've;/ler /Emper*i;:

'etifelify

o6. lraftimini , &f

-nolite peamfe. )

gratta fit fale conditus.

O. Nobe contriflare Spiritum Sam-

(5 AU*

— Si contingat irafci, cavete ne in opus

ira erumpat ; id eft, ne facite quod

um Der) ld eft, nolite offendere

It eho

ira fuggerit, ne finite illam pro

fpiritum San&um verbis obfccenis,

interio»

u

gþedi

aut contümeliofis, &c.

-

e ad injuriam.

: iramkäiam

tatis

. ng

e| nom occidat fuptr

In 440.) Per quem.

ndita

vefiram.) Eft proverbium, fignifi-

Signati effis.) In anima, in qiia

]

Xfierat ,

W

cat iram ftatim deponendam. . Noli-

Conditoris fignum, figuram & no-

s fci-

te cubitum ire, priufquam fxatri ve-

tam , id eft, gratiam ,

fan&icatäm,

ftro reconciliati fitis.

3

habetis.

t.)

7. Nolite locum dare -dtabolo.) Nec

l& diezm redemptionis.)) Ut

h die

refurrectionis extremse ob omnibus

yme

ejus infidiis, quod facietis, fi exclu-

yyatti$

datis iram, & chaïitacem colatis cum

malis liberati & redempti, adfcifcami-

roximis.

z.

ni ad beatam immortalitatem.

28. Qd benum ef.) L

abörec &

/

3I. -4zaritude. ) Qua. animus ali-

)

5 af

Operetur,. fed ita ut non turpi opifi-

uo proximi verbo, aut facto offen-

cio, fed honefto victum quzrat. Vel,

f

u

s ab eo avertitur, amarefcit , «ore

) ]egi

fenfus eft, quod facere bonum eft,

& invite eui

Y

ver

e *

X

eo cogitat.

n videt, audit, »gut -de

ve

non turpe, &on indecorum

lfllm-

Qg. Ormnmis fermo malus. )

Grece -eïï

ha.) Svgog , (furorem vertit S.

c'anp)c, id eft, putris. & corruptus,

Hieronymus ) eft exchndefcentia. &

4r.)

ui fcilicet fale prudentie non e

effervefcentia animi.

TepQ'

t

conditus, fed vel lafcivia & obfceni-

Indignatts. ) Ópeyy, ira, qua quïä

indignatur fe Iafum , aut contemptum«

&o

tate vel fcurrilitate , vel alio vriycio

h

K

252

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD EPHESIOS

i R

* Col.

32. .* Eftote autem invicem bemgm, mlferlcordes, donantes

at

Hoc

OT

| aut ml

513. invicem, ficut & Deus In Chrifto donavit Vobls.

-

: haber Ia

CAPUT V.

*

(,AN

Vel lt ua

—

H ortatur, ut Cbrzy?um imitentur, longe kþamtz abi 0i mtzo, ac

7'

Jcelerato , C? rédimentes tempus, ajumam* jþzrzmalza qu& tradzt

g E

thino.

exercitia : uxores "vult Jubditas e[Je iris , viros autem dzlzgere

uxores , ficut. Cbriffus ilexit

9. Tr

—

pitate :

Eccdefiam.

e ergo imitatores Dei, ficut filii chariffimiz

roqumm )

Hiot fu.

E &u

* Et ambulate in dile&ione, ficut & Chriftus dllex1t

15. :)4 nos, & tradidit femetipfum pro nobxs oblatlonem, & hoiham

" Stwrri

15*- Deo in odorem fuavitatis.

-

Naag qu'

12.

dlicitur :

*Toan

3.* Fornicatio autem, & omnis immunditia, aut avarltla,*nec

hic acci

nominetur in vobis ficut decet fan&tos ;

4-21.

tf qu

Coloff .4, Aut turpitudo, aut ftultxlöqumm, aut fcurrlhtas, quæ

Bwuoïxox

- Anftot,

39: 5 ad rem non pertlnet : ted magls gratiarum actio.

* &map

-—

5 Hoc

tiis plas

Clamor. ) Scilicet inordinatus

€

I.

14i V0C

Tcuz filii. ) Fxhorum enim eft: pa-

QM

Blasphemia. ) ,(ï?xaa'gmma, id e

$,

rentes lmltdrl

Imque ficut pa-

Qug no

maledlcenna feu convitium.

ter vefter ccleftis peccata condonqt,

Ged ;

Cum omnt m4/xr:4 ) Vel omnem ma-

ita'& vos offenfas invicem remittite.

et au

litiam mtelllglc virtuti contranam,

2. Amäu'dte im diletlione.) .Exer-

qi d

vel mà hgmtatem & nequitiam , qu&

ceté opera mutuz dile&tionis & cha-

T

juftitiz , & charitati erga proximurm

rxtatls

Italice diceremus

Pracedere

tunc.

repugnat

b

con 4more, é cartià.

22. Benijmi.) x(n;go:, comes , fua-

Gt,

ves, blandl

Ollartionem &f Iyo/t'zamapea ) Ber fa-

ïeglt i

opponitur amaritudini ,

crificium. cruentum crucis, ut no&ra

falale

de qua initio fuperioris verficuli.

pe..cata exp mrec.

td n

Mtfertc crdes. )

suo*w?xacyxvoz ; qu&

"Im oderem dfeentitatts. ) In Odorem

Iu

vox non folum ad mifericordiam , fed

fauaviffimum , & gratiffimum : Deo

ad omnem pietatis affectum pertinet ,

did

Patri: fi gchat facrificium illud Deo

PU

quafi.dicat, &ozormm viféerum : refpon-

Patri acceptiffimum fuiffe,.

Aüter

det phrafi Hlfpdl]lcæ qua dicunt, Aom-

3, Fornicati».) Scortatio.

bàre de bttena entranza.

Ümnis i mmunzditia. ) Quxlibet ob-

v01u1

ta eà

Donantes invicém. ) In;uvfas &of-

fccnitas, & libido vel tactuum , vel

fenfas.

18.:

1mmundorum operum.

Vitia

Sicut E& Deus, &c. ) Quemadmo-

Vut auAartiia.) mAtopsE(au , de qua

d

dum & Deus vobis peccata veftra

vide dicta fuperiori c. n. 19.

condonavit.

Sandos ) Chriftianos..

ilhþ

1 Chriflo.) : Per ChrlPCL F ilii. fui

fs

« Aut turpitudo.) Scilicet verborum.

l'l(

memum.

S!It/tt/oqumm ) peeohosía. Stulti-

1

CAPUT V.

253

. $. Hoc enim fcitote intelligentes, quod omnis fornicator,

donantes

aut immundus, aut avarus, quod eft idolorum fervitus, non

I

LY

habet haereditatem in regno Chrifti , & Dei.

s

*Miatt

- 6. * Nemo vos feducat inànibus ver

bis z *prppter*þæc enim

24. 4-

venit ira Dei in filios difidentige.

T

. Marci

7. Nolite ergo effici parücipes eorum.

PL

Zlm'djt)— |

- ^ &. EKratis enim aliquando tenebrze : nunc

utem iux in Do- 15

«

- .

21. 8-

mino. Ut fili lucis ambulate ?

l;ï(igere

in omni bonitate,

ia, & ve- 2The,

- g. FEruétus enirp*lucis eft

& juftit

1o. Pro- * 3

li 3

] m

: Iox .uiümk, inquit Hieronymus, ad fa-

f£é-) Cüm fcilicet avaritia eo procef-

- fuas & ineptas fabulas referendum.

fit, ut fit mortale peccatum.

6. Nemo -vs [edicat inantbuswer

bis.)

" Seurrilitas.) ln Graco eft "vrezne-

Werbis, aut ràtionibus fallacibus,

t.o&izim

Aía, qu&e-'virtus eft, . & wrbanitas

dicitur a Latinis ; fed Eutrapeliun

qu-afi hoc quod dixi non ita fe habeat.

Propter &uc emim.) PFornicationem.

fia?ngc 4

hic accipit Apoftolus pro ejus excef-

fu, que proprie dicitur a ^ Grecis

fcilicet, immunditiam & avaritiam.

fouohoy a y feurrilizas, de qua vide

Venit ira Dei.) FeXsrw , elt pre-

g

Ariftot. 2. Ethic. c. 7: BoX au-

fentis tein

poris, venire folet Dei -y'in-

di& d

fem appellantur qui ridiculis & face-

- tiis plus jufto abundant; Latini fewr-

In. feltos diffidentia.

) CZWSISSI,OU;, ;7?0-

z

ra$ vocant , & hinc di&ta fcur

rilitas.

bedientit, Àn eos fciicet qui diving

u£ ad rem mom pertinent. ) ld eft,

legi non obedientes , hifce peccatis -fg

| eüfpa-

anaculare non verentur.

4

cut pi-

quz non funt decentia.

dont,

Sed magis. gratiarum a&io.). Scili-

- ". Noite ergo effict p articipes eorum..

nittite.

cet áudiatur, fonet ex ore veftro,

Scilicet filiorum diffidentis ,. quaft

D

dicat: Nolite cum fceleiibus eorum

*'Exg'r./

qui eftis Chriftiani & fan&i.

x dii-

« 8. Seirote in;eligentes. ). In Greco

jam di&tis communicare & paxticipare.

nunc eft, fce qeoxoyrtc , quafi di-

8. Erafis entm a;'i?wndo, zencbra. )

iædgr: -

NXerfabamint in tenebris

cat, Jffri: cognofcentes : fed vulgafus

' i.nfideli»tgtis

Pä;'.fa;

egit igecumioxorrsg. Idem autem eft,

& ignorantis.

oftra

jfeitoze ,intelligentesl, ac fcit:oge & ine

Nunzc autcem

lux :m .Damlno.) Nuhc

autem illiminati eftis fide, gratia. &

celligïte.

-]

doctrina Chrifti.

3

!drem

Foinicator, aut i

"""'»'*þ"."d'"'; ) Vide

Y

M orib'üä

4 D;o

di&a num. 5.

Ur füii iucis . ambulate.)

Zvarus. ) mMovterqg ,

intelligitur

oftendite vos tenebras illas dispuliffe,

& in luce fidei ,

ID-eor

autem per avaritia? vel immodica

tis verfari.

vgr*a';iæ , & fanüita-

voluptatum illicitarum cupiditas jux-

ob-

taea qu& diximus fuperiori capite n.

. Erullus enim lucis.

Quafi di-

9. vel cupiditas co

cat , ex fructibus lucis oftendet

vos

yd

4

ljgeliggdaruxn dif

efe filios lucis.

—itiarum.

"'Quod'eff ido

lorum. fervitus.) Namà

Eft 4m omni bonitate.) deyaS o Ui ,

tu

ámpuri voluptatum fectatores amafias

benignitate & beneficentia, hanc op-

u

ponit iracundiz.

fuas, q

uafi deas colunt, ut etiam av

it fraiïdibus;

'uml

ri divitias.

2

( Etjuflitia.) Hanc oppon

E

jti«

s /No'n-:haäcrft hber

&dktai&»æ.*;?ï*reg?ö 579*'4:

E: veri:g:e.)Han'c opponit mendacio;

*

i

R

ge EPIS*TOL]E B. PAULI APOST.:AD EPHE*SI,OSM

Io. Probantes; quid fit beneplacitum Deo :

*

-

*

.

'". *PN

g fY

ir. Et nolite communicare operibus infru

*

&uofis ,tenelbïrag

qi

TUum ,

magis autem redarguite.

À

10. Et'l

;

i2.

Quse enim in occulto fiunt a

b ipfis, turpe eft & dïcere

: mini jl

13.

Omnia autem, quce arguuntur, a lumine mani

I . It

feitantu;'f:

omne enim, quod manifeftatur , lumen ett.-

*

: tici f

I4. Propter quod dicit: Surge, qui d

- Donio,

O»I'l'ï)l

$, & *exu;rg"e.'ä

mortuis , & illuminabit te Chriftus.

29 GT

x

: nolti Je

15. Videte itaque; fratres , quomo

do c:!u'lte—' ambgle?tis : non

u

.. Qquaáfi infipientes

2

. Q, 9U

die aM

$,*

16. Sed ut fap

: 1

fu t.

lentes: redim'en"t'e-s tïin'püS, qu»oniam

d *PTOH

25,*(

—

. d Eed

IO. Praä.mte).) Exquirentes ; idvey

feisenr quod ;izärzifc]?.;tk? lurnnl

24 9

ftigantes, & cognofcere ftudentes. —

ef-) ld e&

7

» luce pertufüm ,

i 'ua

iu4 fer beneplacitum Deo.) Quo-

ftratum.

*

: vitis füi

lsE

modo fanc&tam ejus voluntatem , & be-

I

Proprer quod dsc

i. ) Videug

idem qm

neplacitum agnofcere, & adimplere

fumpturm hoc teftimonium ex canoni-

vetigiü

Poliitis.

có aliquo libro, qui temp

:

orum mlu' :

! : emptores,

lI.

Er. moite -cwmunichra' 0per;60:

ria interciderit.

*

$urge qai dormis , 65 exur. e—a,,ändr-

EO Qunta

S»frnduofis teuebrarum. ) INolite vos

/ gmus a

mifcere operibus peccatorum , qux ni-

fui$.) Surge, O peccator,

ey'i , il;l

d

f. taionibu

hil afferunt utilitatis , fed tantum fe-

a mortitero fomno culparum.

2

LL bené age

xam peenitentiam. — Vocat opera in-

Et sMluminabit te Chriffus.) Ita luce

£ructuofa per liptoten, id eft, maxi-

perfundet, ut accepto illo fplendore

L hepon

| n ,

me noxia, exitialia & peftifera.

perinde ac fi nativus eiles, ut vide-

omhia

Operióus renebrarum. ) Peccata di-

mus in luna, poffis alios illuminare,

Injru:

euntur opera tenebrarum , quia illo-

'& tuo lumine coarguere, & patefa-

tiofte d

cere tenebràas errorum

xum fuafor ; & fuggeftor eft demon

271

& peccatorum,

tunitatel

Princeps tenebrarum , & quia qui ma-

quibus involvuntur.

*

1

A

$d ii

le agunt, oderunt lucem, juxta di-

I5. Videte iraque

fratres quamïda

um Chrifti ; & quia peccátoribus

caute ambnletis. ) Cuafi dicat, utimi-

- D oj

inferni tenebrz debentur.

& vobis

nilace veftra ad. videndum quomo-

a

Magis autem reda: guite.) la opera

do bene &. circum

?

fpe&e-- converfe-

tenebrárum lumine veftrorum . bono-

mini.

à

qu, ci

rum operum prodite, detegite , ma-

Non quafé infipientes. )

"Valde enim

ebrietat

SEUI

nifeftate, ut. omnibus appareat iJlo-

infipientes funt, qui in hacluce Evan-

xi, ha

rum turpitudo.

Nam contraria juxta

gelii ambulantes, in errores

agb dn

affidue

fe pofita magis 'elucefcunt.

peccata impingunt.

-

12. 4b ;pfe. ) Filiis dithidentiz.

16. Reduménmtes tempus. )

k s'äafyocgcqf

t fem

tür eti

Turpe efü dicere./ ) Sexvat. Apofto-

go':,u.sm 'Täy X&lQOy- , jementes tempts y

libiin

lus przceptum quod . fupra-:dederat

vel potius opporr waztarem : qua.ü dicat,

B. 3. Forzicatio € Omni$ ummnunditia

ftudiofe emite opportunitatem profi-

AUnt y.

: ,

ciendi in via Dei & virtute, &.bona

&hur

gec mominetur sm vobrs.

T

I3. 44 lumine manifeflautur.) Nam

Opera ac merita- accumulandi ; emite ;

letiti:

arcut, feu prodi, aliud no

H

inquam, eam quarimmnvis rerum. dif-

án lücem proferre.

v m

bonis

pendió. - Aedimere igitur hoc loco di

L

A^

-

$

(cCAPUT. V.

255

g

Col.

17. *Propterea nolite fieri im

PTUdCHteS; fed i'n'telligentes, x.

voluntas Dei.

5.

; »tenel;ra,-

[ que fit

kRo

I8. E

t nolite inebriari vino',':iïþn quo eft luxuria : fed imple

-I;K "

m.

& dics,

Á

mini Spiritu fancto,

:

11 he.

19. Loquentes vo

bifmetipfis in pfalmis, & hymnis, & Cän-

.0

feitantu;;

ticis fpiritualibus , cantantes, & pfallentes in -c'ordibus'.ve&ris :

^

3

exu.rgä i

Domino,

L]

20. Gratl

as agentes feinper prok'omnibus

5 1n nomine Domini

* Gen.

noftri Tefu Chrifti, Deo, & Patri.

?dg :; non',

21. Subjeéti invicem in timore Chrifti.

3.16.

Col.

dIes mal

22. * Mulieres viris fuis fubditee fint, ficut Domino :

I8.

1.* Pn.

Petr.

s

24. * Quoniam vir caput eft mulieris: ficut Chriiïu*s caput :-I;

fyr lunet

:e

ft Ecclefize : Ipfe, falvator corporis ejus.

h

rifto, ita ,&. mulieres *iä[,,

4 mu'

24. Sed ficut Ecclefia fubje&ta eít C

2,5,* Virl 11.3-

- viris fuis in omnibus.

Vil -

m';'s, &c.) Loquentes . inter vos mu-

idem quod emere, Ílc redemptores

t Cifioli

ve&igalium' appellamus eorumdem

tuo, & pfalmos, hymnos, & can-

umdje

4

empco res.

*

tiones fpirituales canentes, & Deo

- Quontam

dies;mali feunt. ) Id eft,

pfallentes non lingua tantum, fed in-

-

e 4 um '*

mmnltis erumnis, periculis, & ten-

timo cordis affectu.

90. Pro ommibus.) Gratiüs, donis ,

ïevigili :

.tationibus expofiti, qu& occafionem

4 . bene agendi vel adimunt, velpericu-

& beneficiis a Deo acceptis.

la h

] . lo exponunt.

Iz nomine Domini noffri fefzm Chri-.

lendore

I7. Propterea.

) Cum dies fnali fint,

i. Id eft, per nomen Jefu Chrifti,

t vide

& omnia peccandi periculis plena.

per Jefum Chiiftum, qui hec dona &

beneficia nobis promeruit.& obtinuit.

IiDArey

Imprudentes, ) Incauti in. converfa-

»:pa:efa-

tione veltra, ita.ut patiamini oppor-

Deo 64 Patti.) Scilicet gratias a-

ätbmm,

tunitatem elabi bene agendi. -

gentes*.

Á

-

ged inteliigentes qua fit voluntas Dei-)

oy. $4

ljetli imvicem.) Alter alcer,ï 3

Wti]o

Date operam ut intelligatis quid Deus

fcilicet fubditus fuperiori.

uimi-

a vobis velit fieri.

Ia timore Chrifli.) Cum

filiali timo-

Iuomo-

I9. Iz 440.) Scilicet vino, vel;»

re, timentes Chriftum offendere, fi.

1Vene

quo , Ícilicet inebriati, quafi dicat, in

fabjecti, & obedientes non fuerimus.

ebrietate.

QQ. Síeu? Domino. ) Id eft, Chrifto;

enm

in viris fuis confiderantes Chriftum

EfR luxuria.) dccris , qum ek lu-

Dominum,

Byat

xus, lafcivia, qualis eft eorum, qui

qui eft caput & fpogfus

10? m

affidue potant & comeffantur, ut pe-

Ecclefis.

4

D

ne femper fint temulenti; fed fumi-

23. lpfe falvator c

b;po)*is ejus. ) E]ua

tur etiam ut hoc loco, pro luxuria &

onitur pro f/, & fenfus eft, Chri-

^ .

ftus dat falutem corpori fuo, id eft,

n

libidine in rebus venereis; hsc enim

Ecclefie, ficut caput, omnes fenfus

licaty

funt valde cognata, nam venter mero

of

&ftuans defpumat in libidinem.

continet, falutem dat corpori, in il-

bond

Spiritu .:Sano. ) ld et, gratia &

lud influendo , & dirigendo illud per

qlte s

is«titia

f

[

vifum , phantafi

am & rationem.

dif

jirituali , atque in llniverfuxix

24. $4

A

bjecla e

bonis fpiritualibus.

E Cbrfäq.? Chrifto

)d

fubje&a eft u

19. Loguenies velismeripfis . io p[ul-

l

,

256

EPISTOLA1 B PAULI APO:T AD EPHESIOS

CRTIEWIGIS iM

$ Col,

25. * Viri diligite uxores veftras, ücut & Chn&us dLIem Ec—-

3. 19. clefam & fe ipfum tradidit pro ea,

-26. Ut illam fan&tificaret, mundans lavacro aquæ in verbo

ln Ri ja

'VI tae.

27. Ut exhiberet ipfe fibi glor;ofam Ecclef' am , non haben-

ergd fi

Du i

*Gen- tem maculam, aut rugam, aut^aliquid. hu]usmocfh, fed .ut f' t

.fan&a, & immaculata.

Ma t-

I

-98. Ita & viri debent diligere uxores fuas ut corpora fua.

Marci Qu1 fuam uxorem diligit, feipfum diligit. .

]i

Io. 7.

. Nemo enim umquam carnem fíüam odio habuit : fed

ICor-

nutrlt & fovet eam, ficut & Chriftus Ecclefiam : -

IFI

J

6.16. :

!H

* Exo.

UA5 Qula membra fumus Cotporis EJIIS de carne eJus, &

da fum :

2o.12. de offibus ejus.

Deut,

31. * Propter hoc relmquet homo patrem, & matrem fuam,

$. U

516 & adherebit uxori fuze : & *erunt duo in carne una.

a

Ecch.

Ítos :

32. Sacramentum hoc magnum eft, ego autem dlco in Chrl-

p

Matc fto & in Ecclefia.

15. 4-

33 Verumtamen & vos fi ng*uh, unusqursque uxorem fuam

1e, It

6 N

Mi ficut felpfum dlhbat : uxor autem umeat virum fuum..

fed ut

v

A

CAPUT

x

Àta 6 muleres wiris. [uis- ) Scilicet - Quafi dicat : Prcpterea ad huncquo-

fubjecti fint.

dammodo locum pertinent illa u

homin

Q8. Er feipfum . tradidir, &c. ) Id legimus in libro Genef. c. 2. 24.

eü

adeo dilexit eain , ut femetipfum.

Relinquet. bomo patrem ,. &« ) V;de

EC

O eà daret 1n mortem.

di&a loco citato Genefis.

Hoc

N

06. U: o /zmäzfmret );d eft, mun-

39: Sacramentum hoc maguum qf )

vitam . i

dam redderet ab omni impuritate peccati. Quafi dicat, m

jfterium przcedenti-

damis :

* Mundans lavacro aqua. ) ld eft, per bus verbis fignificatum magnum eft.

2. M

Sacramentum bapttüm.

Ego autem dtca im Chr:þ'a, & :» Ec-

ld

I verbe vwifs.) ld eft, per facram — c/efe4. ) Significat enim conjunctio-

nem ariffimam Chrifti cum fua fpon--

k

manda

& vivificam baptifmi tmmun.

fpecial

27. Ut exhileret. ip[e ffbi g orto[am-) a Ecclefia: quamvis enim Á.dam cum

Ut fifteret eam fibi glotiofam, non illa verba protulit de viri & fcming

$

tantum mundam & puram.

conjunctione, vere ac proprie Jocu-

üt idic

Macelam.) Peccati.

tus, hanc tamen Chrifti cum Eccle-

-

Hac í

19 adj

"u rugam.) N etuftatis,

fia conjun&ionem jam tum Spiritus

.29. Ut cerjora fua ) Sunt enim. duo Sanctus indicabat.

A

in €ar né una.

Verumtanmen 6$ vos f ngu/z, &. )

TWate,

29.. Siéut E. Chriffus Ecclef .-zmö Sc1— Quafi dicat, facite ut facramentum -

p a

pur d

licet ut carnem'fuam nutrit,'àcfovet, quod reprzfentatis- & geritis ,. re;pfa

H

omnia fuppedntando qu& ad ejus fa- preftetis. & exprimatis , ut nimirum

lutem pertinent.

quue maritus dl]l"*dt uxorem quaü

ze l)

[

u

am carnem, lmmo quafï feipfum ,

o

3o« Corporis efus. ) Myfhm, cujus

fïxam

membra, caro, aut oífa fumus

ficut. Chriftus diligit Ecclefiam.

31* Prayter hee relinquet. y' &c. )

Timeat. ) Revereatur.

j

li

)5

x a&*æ- x***

257

*

*

Y

CAPUT VI.

'mVerbo

h'im Qpidienn"bus, férvique dominis obediant :f'yrurfitm'qzlæ parentes -

IOH haben ;

| erga füios , & domini erga fer'oos Jüui memores fint officii : monet , -

,Dei armaturam , cujus partes explicat , indueqdanþ,,* ad re-

fedu ütk

Iualibus immicis , petens etiam,

"-

: fylendum fpiri

Iora fia,

ut pro fe orent.

&

H

1 Ilii-, obedite parentibus veftris

5uït 5: fed

:

*

in Domino: hoc enim

o

X juftum eft.

* bolþ-

2.* Honora patrem tuum

, & matrem tuäxmx;VAqïilovd eft man-

fejusl,&

»

3- 20*

] datum primum in promitfione *

3. Ut bene fit tibi,

& fis longevu

S iïlpe'r—' tarram

em fütt

4

,

4. Et vos patres nolite ad iracun

diam provocare filios ve- -

ftros : fed educate illos in difeiplina, & correptione Domint.

* Corp'

n Chrx |

5.* Servi obedite dominis carnalibus cum timore, & tremo-

3.22.

/ re, in fimplicitate cordis veftri, ficut Chrifto :

nfia

- 6. Non ad oculum fervientes, quafi hominibus placentes,;'

»

fed ut fervi Chriíti, facientes voluntatem Dei ex animo,

IPetr.

T

, Cum bona voluntate

no, & nona.jg-.

hunc düo-

:

u

,-.fer?ientesj iïcut Domi

la que

hominibus :

kN

:

^

^ 8.Scien--.

EE

I.

Qine.) ldeft, Domini amore

Cum timore f tremore. ) Magna re-

ït". )' Vide à

" & reverentia.

verentia dominos veflros profequentes-

') Hoc entm juffum eft. ) :

Uta qmbus

Vel inteligit timorem |Chrifti judi-

cis, quod ex cap- 3- a& Cololl. n. 22.

m d.)

vitam acceperimus reverentiam. r

3

»cedettte

damus & obedientiain.

colligitur, ubi habet, Zrmentes Dezmv

mum &

:Q. Mandatum. primum in promiffrone.)

p /;mlplicimye verdis weffri - ffeu?

Ü n

Id eft, cüm promiílione ;; primüm

Chriflo. ) id eft ,. recto & fimplici

1jlm&i0'

mandatum cui adjuncta fit exprefía

E

-&'

corde, tànqvam ferviatis. Chrifto ,

ud prtl'

ecialis promiflto.

qui omnia vidct etiam occulta cordis«

lum cum -

d

. Ut &ene fit tibi , 8$c- ) Hoc.eft,,

6. Nom ad. oculum jervientes. ) INon

femug

"nticliciter ac diu vivas fuper terram.

ut facere folent ii, qui prafentibus

tantum. dorminis ob

x

je Jocte

Hec fune verba p.romiïiïï.onis- 4m-ænda.-

—

fequ übtur y abfen'f

fde-

to adjuncs.

tes afpernantur.

.

*

CO 4 Md iracum

diam f;'a'v'arkre'. ) Afpe"-;

Qnua /z bomini

hss pl'd;c*!me;v..-

) Quafi.

ïpirgtus

nihil aliud fpectetis, quam hominum

ritate, iinis, nimiis verberibus aut

i, 6[') ]

offenfam cávere, & illis placere. -

yentarm

par'ePt..

— Facsentes. woluntatem Des ex - antmo. )

-Edumcate .lio

;; zr difeiplima &! correprio-

Id éft,. fincere, & ex qnimo facitg:

reipfa

ez que Deus precepit..—.

mirom

ze Dowini.) Dantes:cis Chriftiana

lql!("þ

monita , quibüs inodam bene & chri-

7 Cuw iona vVoeinasfate.

J ger e'bvciii-

. ftiane vivendi adcifcant.

4g, cum

h

&. Carnalibus,)Yd eft, tempora

l'ibüs*.,

amice.

þengvol'en':i'a;; ii '.bmevok M

*

'pfümi |

K

B. m? Ca':-n.-M'ema/a.. ïam. Vul.

258 .

FPISTOL)E B. PAULI APOST AD EPHESIOS

8. Scæntes, quoniam unusquisque, quodcumque fecerit

14. St

-

bonum, hoc recipiet a Domino, five fervus , five liber.

v

duu of

"Deuc

9. E£t.vos .domini eadem facite illis, remlttentes minas:

IT

Io-7. fcientes quia & illorum, & vefter Dommus eft in coells &

15. I

2.

ar.

tel

2 neq

1

"f*

perfonarum acceptio non eft ipud eum.

1

ob

10. De ceetero , fratres; confortamini in Dommo, & in po-

WE

5

-

.I9-. tentia VlïtutlS e)us

| eft vert

bap

1I. laduite vos armaturam Del, ut po[ïitls ftare adve'rfus

6. 8

infidias diaboli

*

Eccl

te, iC f

12. Quoniam non eft nobis. collu&atlo adverfus carnem,

35.15-

orinta AUf

A&m

& fanguinem: fed adverífus principes, & poteftates, adverfus -

- &i

10.34. mundi re&tores tenebrarum harum; contra fplrltuaha nequi-.

* fae. V

1edit, -

om. tide , in coeleftibus.

2 lI.

perte(h

Col.

13. Propæl ea accipite armaturam Dei; ut poiTms reflftere

Tefilend

3.25.

in die malo , & in omnibus pene&h Ilare. *

H N

IPLtr

P

14 State

(

ffro: ia

d

f prim

D. Eadem facite ;//1:.) Exhlbete

"runt in ordine An

exoxum, qm dici-

miitis,-

flmllem humanitatem.

tur Principatus,

5

cut poteftates eos

tatem al

E Remx:tert:; Hminas. ) Mmïs páarcen-

qut fuerunt in eo qui dicitur Potefta-

F

mterrmzu

tes

tes

-

bur m

Seieztes 714:4 ö' :17 rum, Uc* ) Scxen-

Muzndi re&ares Efc ) Dæmones in-

fpmtuæl«

lunt

tes quod communem Dominun & ju-

telligit , qui in inferiori hoc a&re & -

X

--

Qicem habetis vos , & illi.

cal mnofo principatum exercent, pro-

]

1

1777

Et perfonarum acceptio mom eff 4/;1«1

c011.ls $

turbines ,

ventos , imbres,

telhglt

eum. ) INon perfonas refpicit , fed me-

randines ciendo; vel per tenebtas

cmque

rita ,^non opes aut pocentxam tlmet,

has in:elligit Apoftolus impios, in

elt com

qribus divites in hac vita tenulores

qm,bu; hic mundi re&or. pocnfïumum

enim o

homines premu nt.-

dominatur

quos veluti arcem per -

mat, (

Io. Conj ortamiui m Domma ) Vl-

matus. acerrime cuftodit.-

tyra nmdem -occupatam -hic fortis ar-

l

res- fumite contra ommnes dl&bOll,

p^

E'Ud)zge

s

mundi,

«& carnis tentationes.

Contra fpirit« a/a nequitie In cale- -

. busci

- Domize. ) Divino auxilio freti.

/häm ) Id eft , contra fpirituales ne-.

noplm

ln patmtm Wiríutis c]m ) In PG-

uitias, id eft, demones . nequam ,

Aütem

tenti virtute ejus.

-

qui in fublimibus habitant locis F hoc

confd.

-1I. deduue vos 4rm4mram Dez.)

-eft, in aére.

tujis

msayomMa», univerfum armorum ap-

13. Im die malo. ) Id/eü perlculo-

z

grady

paratum; quenam fint hæc arma p ag—

fo. t:emþoze fcilicet tentationis , prg-

Yeo. |

lo poft *exphc&t "

fertim contra adverfarios fidei. -

Ut poffitis ffare , &fe.) Ut refifte-

Et m omnibus perfe&: flare. ) xaé

hn i

0671'661)7'66

At

pto

re poffitis diaboli infidiis,-& petitios

. nes illius irritas reddere, -

ua'z'seyao*a(lävn E sU

Vmgel

pafy;mm omnie perfeceritis ffare poffi-

NU

I9. Adver[us carnem &f fdngmnem )

?ís, Qquare aliqui putant in vulgata.

BU

Ad-vexfus homines.

atina legendum effe, & omnibu: per-

QUuafi dlCdt, ficut. mi-

E

Principes && Pote/intes) Per prm,

fe&s fdrcl

p

cipes intelligit eos d«mones qui. fue-

les nihil non facxt, quo polïu: refiüe-

3j

*

N

s

*j

$59

- CAPUT'W3

le feorit fl N

:

14 -St*qtej ergo.'fü.ccin&i lum

T0ET,

b,olsye&"ïr»"osl m vefi*.täte',f& in-

4 dutiloricam jufüiti2e , -

5 Tpus:

15. Et calceati pedes

in þïræpafätiöne '—Iä»x.r'a.mgdii. pacis :

.

»

cbelis/: -

16. In omnibus fumentes

fcütum fidei, in quo -poiïïjtïisgo;nnia !

H

tela nequiffimi ignea extinguere :

d f*lfäïæ

&np- J

17. * Et galeam falutis al

h

$9.17. -

umiteV: & -zgla;diïltü

fþirins- * Aquo

^Ilhe

deís |

E

..

] . eft Verbum'-Dei) d

*

'"118. Pe

,

r Sn- "80 9s

amem, !

fe, àc fuam tueri vitam; ita -nobis

Deo, cum cOrr"fc?errEia noftra ; & cumi

ximis.

omnia funt facienda ut parati fimus ,

.P ro

adverlus —

& ingruente tentatione po/lunus refi-

X

16. be omnilus

fumentes ji:utz*lm. . f:-

dei.) Mul enim , ut notat D. H

le-

4 nequi-,,v

ftere. Vulgatz noftre fen'uüs eodem

recidit, nam perzfeti idem eft, quod

ronymus, nosin omni tentatiorte &

.5 perfecti inftrudi ad pugnindum &

'epere geftare clypeum fidei, eoque

venientes diaboli fagittas & fuggeftio-

,rleü&erek

EX

.. refiftendum.

I4. State ergo n

ecinéls lumbos. "ve-

mes excipere &, retundere.

X

-

es i "veritate. ) Im. verstate.

Hac

' Tela uequiffnmi ig

nea.) jacula va-

i4; State

[2

riarum tentationum a diabolo immilia,

(t prima pars - armaturg Chriftiani

4

qi di-

militis, fcilicet. baltheus... Per veri-

diibus ille-corda hominum incendit ,.

(Lates 05

tatem aliqui intelli unt fidelizatem &

&

inflammat ad. peccandum.

. Adii. tpfius. vericatis ro-

17. Et geleem fafluti: affumite.)) Gd-

[ P(?teüa-

intägritatem.f

&

bur in. propugnanda fidet do&trina,

leam falutarem , qu& capnta pericu-

moïæs [

lis fervet immune.-

In Graco eft,

- fpiritualem hm;c balïthemn.ei'fe vO-

*

meeme paNaduss cerueiS, galeam [aiuta-

cape &

lunt.

Induti

laricdi;z j:;/?itiæ. 5 -Iu&itiäm in-

ris, vel ut alii vertunt. Sa/ezterzs ,. id

imbré, -

:telligit non fpecialem ,. quz jus fuum

eft, Slvatorem ipfum aífumite pró

galea. . Quid per galeam falatis in-

tenebras

cuique reddit; fed generalem, que

lo l

eft complexio oranium virtutum: hzc

telligat, explicat Apoftolus prima ad

tillhimum

enim ut lorica, totum hominem obar-

'"lThefíal 5. g. ubi habemus, »z4w;i

doricam fdei &f cbaritatis, & galeam.

cem a

mat, & omni ex parte communit.

ottls Af«

—15. Calceati pedes in preparatione

|fpem falutis- — Chrifto ezgo fervatore

-

"Evangelii pacis.) Sermo eft de militazi-

tangnam galea eaput munire , nihil

bus calceamentis, nam agitur de pa-

alicd- eft, quam. omnem fpem obti-

"m mler-, '-

-pnende falutis & victorie in hoc pe-

yje ne«

.moplia militis Chriftiant.

Vid-ecur

autem ,calceus militaris conftantiam

riculofiffiImo certamine ,. in Chrifto

equam,

'

Salvatore noftro figere, vitamque no-

:l?

confidentiamque fignificare ; nam qui

firam illi/protegendam committere ,

L

nudis pedibus ingreditur , timide &

gradu fufpenfo- progreditur ; contra

. partam falutem ,reportatamque viéto-

ricalo«

riam huic protectori acceptam referre.

vero calceatus intrepide & audacter.

-Et gladium fpiritus. ) Es fpiritua-

]

In praparatione Evangeli. ) Alacres

Hactenus. de-

& promptt ad ambulandum viam E-

lem oladium afiuimnite.

) 71

fcrip?it-arthax quibus fe miles Chriftia-

l3

ut

vangelit, -ejus preceptis obediendo ,

us muniat & protegat , nunc addit

pf

& confiliis adhzrendo; vel prexlica-

'. eionem annuntiando.

glàdium ,. quo invifibilem hoftem la-

ru]gdü

Evangelt? pacis. ) Pacem , id .eft,

ceffere , oppugnare, & ferire poffit.

p

Quod eff veréum Dei.) Gladio ver-

j ii

-profperitatem & bona omnia fecum

dile

aïfe—remis , ac pxafext

^

im pacem enm bi Dei d

Es

x

æmonitsr Wgü?-fn petimus &

X

Y

x

v

(5 fio 'E—þisTOLæ B. PAULI APOST. AD EPHESIOS CAPNL .

18. Per omnem orationem, & obfecrationem orantes omni

* Col. tempore in fpiritu: & in ipfo *vigil

Y

lantes in ani inftagtig*, &

4 .2. Obfecratione pro omnibus fan&is,

* Col.

I9.* Et pro me, ut detur mihi fermo in laper!tid'*nne oris mei

b,

p

4.5. cum fiducia, notum facere myfterium Eyangelii : ,

2Thef ^ 5o. Pro quo legatione fungor in

:

catena, ita ut in ipfo 'äp-

9: - deam, prout oportet m

-

.

21. Ut antem & vos fc

iatis,.quae c1

rca me fü'nt,' quäd- agam:

omnia vobis nota faciet

*

mus £

minifter in Dómino:

Tychicus, '.Chariiïi

D

!

: rat"e;ï.., & 'fidelis

Z

22. Quem mifi ad vos ad hoc ipfum , ut co

qui j

circa nos funt, & confolentur corda veftra. .

gn.d'fcaïtxig' ?: qurag.;

;

s DUEUETTUNUNT DISIIN NSSISENK NI

25. Pax fratribus, & charit

utilitqj

as cum fide, a Deo lfatre/*, &

;;Doï*

Chr'

l

mino Jefu Chrifto.

24. Gratia cum omni

bus, qui diligunt*Dbminum noftrum

J-efulm Chriftum in incorruptione, Amen..

z EPE.

*

fcerimus, cum Evahgeï*iciixve,rb*i pre-

Judeam.) Libere à

dicatigne victus fortis hic arm itus ,

&r przdicem. Évangelium..

gam -&*ait(l;aï

|[1

fpoliis exuitur, .cum infidelium | aut

lec

Prout oportet sse. loqui. ) V'anquam

peccatorum preda illi eripitur, & in

o

atum fummi Dei, quem xgi,ecet(«—ii-

r3

Chrifli caftra convehitur.

s

bere & intrepide loqui.

JY9. Per orinem crationem, €6c.^) Sen-

21. Qu circa me [nnt.)

"

fus.eft, «& hec facite multis oratio-

Quæ' 1d i me

Ch

pertinent, quoinodo res mes habeant,

j

nibus & obfecrationibus Deum aili-

^^ QUid Agam.)ln carcere conftitutus.

[

Que precantes, ut nos pugnantes ad-

Moniffer i2 Domizo.) ld eft, in his

cum

juvet, & vittores faeiat-

]

n

u£ ad Chriftum Dominum pertinent

In [piritu.) Orantes no

D

n folm?x vo-

Greco pro minifter , .eft diixóvoc

M

.^ ce, fed cordis affectu.

vel, quod illo ordine "Fichicus ini-

Er n ipfo. vigilanzes, ) Et ad hoc

tiatus efiet, vel certe fimpliciter dia-

n?a ((

ipfum ut affidue Deum oretis in f;iri-

U

conum pofuit

pro quolibet - m?fxi[h'o.

:

£

*

1, vigilantes, maena cum 'in&ant-iar,

^

adjutore.

-

Ü l

fedulitate & perfeverantia.

- 5

Q2. Ün& circa mos fuzt. ) Id eft,

Pro omnibus [dnss.)-

is

quis fit rerum noftrarum ftatus.

L m

bus,

E;iflelrif)us omn

j luS. !

V

Et cónjolentmr corda veffra.) Neani-

qui

Ig. Ur detur m

ibi /Z"r"ma p Qu afi

mis deficiatis ob tribulationes meas,

mod

dicat : Ut Deus aperíat os meum ,

quas pro vobis & pro Evangelio pa-

piam

infpiret fermones quosloquar, ut cum

tior. Pro cozfofezer , in. Greco. eft

[

fiducià , id eft libertate, évancelizem.

E

a puxakegn ,

bus 'i

.90. Pro quo. " Ev'ahge"li'o.

exhbortetzy.

quod verti et-igm poteft,

W

: .Leg:ztz",ane fun g

23. Pax fratribus &'c. ) :Subaudi ,

or. ) Chrifti legaF.US;

"

ln

& praeco apud Gentes,

5

4

fit, vel augeatar, ac multiplicetur.

Cht

dn catena.) Hinc patet hanc epi-

24. Graria cum omnibus.) | ld eft,

ftolam Roma e carcere fcriptam eíle.

fit cum omnibus.

P

yïv

Fa utdn ipfo.y Scilicet in

fhin

/EV?P-I

I z'ncorruptione..)* Id e

R : —ilncor'--

rupte, fincere, pure.

þil)l

'geli? præfiicax)QO..

APE

526r

*æï)(ü;æ« :

^

It5 omn] !

ïantla ;& 1

EPISTOLA

OTl mel

B PAULI APOSTOLI

lpfo q-

ADPHILIPPENSES. -

!d agam,

zQAIUTSE PRIMUM

& hde lis

Ex magno ajä

Gu, quem balet erga Pbilippenfes , manife jlat éis,

s, quæ

m ce[Jerint : quam

quod grefure

fuæ in majorem Exvangelii fru&tu

SNM

ulilitatem fi tion. [peGtaret ,

omnino diffokoi cuperet , & e[fe cum

& Do-

: Chriflo :

eosque adbortatus

r,ut- digue ad Cbriffi Euangelmm

oftrum

i

i

confuerfentur, dicens, guod fro ipfo jam aj?zäïzones

" fuflínueriut..

EPT

& mdi- -

Aulus, &Tlmotheus., fervi Jefu Chrifti, omnibus San&is

in. Chnüo Jefu; qm funt Phlhppls, cum EPIfCOplS ,&

-T

l'angoam

|

. Diaconibus.

decet i

;! 9. Gratia vobis, & paxa Deo Patre noftro,

& Dommo ]efu—

2 20 mt

Chrlfto.

eo in omni memorla veftm à

haleant.

3 Gratias ago Deo m

littus.

-4. Semper in cun&tis

orationibus meis pro ommbus vobls,

in lus

ationem faciens,

ertmenc:

cum gaudio dcprec

5. Super commumcatlon

e veítra in Evangeha Chrlftl a pri-

WWWQ' J

-6. Con-

25 ifi-

ma die usque nunc.

,

UK k.3

ter dia-

1

nniftro

Anlus & Timorbeus.) "limotheum

. Ip omn: memorm veffri. ) Id eft,

fecum conjungit, non

]ua 1

quotles veftri recordor. Vel fenfus

eft, granas ago Deo ouod me1 vin-

[d 811'9

Tlmotheua fitau&or epiftole, utPau-

&i memores eftis.

J

lus, fed ut intelligant. Philippenfes

quicqnid hac eplün]a continetur, non

. Cum gaudw, ffc 3 Ordo ;

Veani

modo eífe ex Pauli fententla, fed e-

femus eit :

Gratias ago. Deo cum

meaS,

tiam 'Timothei.

audio, eum deprecans , .eo quod vo-

o p^-

bis dederit commumcauonem in E-

co €

Omnibus fantis. ) Owmnibus fideh-

bus in baptismo fan&tificatis.

vangelio Chrifti.

Pote j

- Cuar. Epifcopis.) Mer Eplfcopos hic

Commtnicatione "wefra. ) Intelh-

git. parcxcxpatmnem Evang

elii, id eft,

judi ,

A)Oftolus presbyteros intelhigit , ut

idei, & doc&rine Evangelice.

Vel

jr

Chryfo&omus & ali: exphcan* Unde

Syrus vertit, cum pre:äyter:s , & eorum

communicatio in Eva

ngelio eft parti-

e&,

miniféris, «

cipatio laborum , & a i&tionum quas

f

propter Evanrrehum Paulus patieba-

ncor

Q. Gratia vobis , Eft.) Supple mul-

tur.

ln hoc aucem cun Paulo com-

tlphcetur

x

x

H

I

X

-

262

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD

PHILIPPFNSES

»*.

n

/6. Confidens hoc ipfum , quia qui coepit in vobls opus bo-.

num, perficiet usque in- dlem Chrifti Tefu :

magis

D

7. Sicut eft mihi juftum hoc fentire prcrommbus VOblS eo

quod habeam vos in corde, & in vinculis meis, & in defen-

pïæ

l4

fione, & conhrmatxone Evangelu, focios gaudn mei omnes

vos effe.

tnel$;

Ij

8. Teftis enim m1h1 eft Deus, quomodo cuplam omnes vos

uidi

in vifceribus Jefu Chrifti.

dican

9. Et hoc OrO, ut charitas ve&ra maglsj ac magls abundet

in fmentla & in omni fenfu :

Ó

10. Ut probet:s potbra ut fitis üncerl, & fme offenfa in

Evang

3

A

. diem Chrifti,

finca

11i. Repfeti fru&u jllfhtlæ per Jefum Chnfuum, in glorlam,

& laudem Dei

12 Scire

:

—

Trnem

vd p

mumczbant Philippenfes, quia ei com-

$5 æamada eupiam vos ommes.) ld

patiebantür , & miffo Epaphrodito

eH: amem vos, & cupiam vobis bo-

elt, d

na com:mrrere

nonnm

confolationem , & opem afferre ftu-

dueran £.

I vzfcer:äus Jefu Chrifz-) ld efï

appe ]l

(6. Quia. ) Quod , ?v;.

ea dilectione & affectu , qU()*ChhH:us

fibi a

Qui ceprr. ) Scilicet Deus.

K

in vifceribus , id.eft , intime & tener-

. - Qicit,

attibus

Opus bonum. ) Commuhicationem in

rime, vos omnesque Chriftianos amat.

Evangelio intelligit , , de qua num.

9- Et boc ore. ) & Deo poRulo.

Per

præcedenu

Chbaritas veffra 46undet, 6c. ) Ut

0s

Usque im diem Chrifüi 79&;) Id eff

hii

charitas veftra majora ín dies capiat.

ufque ad diem judicii.

ircrementa, & multiplici rerum co-

Ing

7- Siut eff mihi juffum hoc fmt:re)

enitione, exquifitaque fcientia rerum.

W Qer

Sic ením zquum eít de omnibus vo-

f dei , & ad falutem pertmenuum per—

Deus

bis fentire & confidere.

ficiatur.

I2

Pro omnibus voli:., £j Id eft de con-

Io, U proäet;s pona»ra.) Ut per-

hi Rc

grewatlone veftra , de veftra Phxllp-

fplc;atls que meliora funt, & ea fe-.

gravi

penfium Ecclefia.

uamini.

Ad

Non

E6 gmod babeam vos in corde.) Pl()-

Ut füis fencerei.) Nec cdfscsni d

pterea quod infixa mihi fempex in ani-

dem .veftram erroribus, hærefibus,

Evan

mo hzret veítrz humanuzans recor-

aut Judaismo.

prom

datw

Et fíme offen[a. ) uweoo'nowm, tam

;

-

Er dn vinzeulis meis .Cc.) Me enim

acive, ut fcilicet nullum offendatis,

[

abfentem & vindum omnibus chari-

uam paffive ut fcilicet in nullum of-

hi EQI

tatis officiis perinde profecuti eftis ,

fendiculum unpmgau» ; quod vos of-

meh

ac i una mecum isdem vinculiscon-

Wt a

fendat, fcandalum mtell:glt aut pec-

füidi pro Evangelii defenfione de-

catutrn.

ücquæ

certaffetis , dtque omnino ejus bene-

"du diem Chrifi.) Quafi dicat, &

ubxqu

ficii participes effetis effecti , quod no-

hoc perfeveranter ufque in diem. ad—

li

ventus Chrifti Domini.

bis divinitus conceffum eft , ut pro

ER

Chrifti nomine adverfa toleremus,

II. Replezi fr n juféttia, ) Fru-

lä pg

hoc enim gaudmm meum effe puto.

um juftiis vocat opera Juümæ,

de h«

E

.

Á

N

" CAPUTI

El

"

53

p

Usbe. .

- Y4. Scïrä ailteni Vös volo, fratres, quia guæ, circa »'r!ne funt,

:

magis ad profe&um venerunt Evangelii:

bit:&

3. Ita ut vincula mea manifefta fierent

in Chrifto in omni

& in caeteris omnibus:

s

*

delen-

pra3etorio ,

14. Et plures e fratr

ibus in Domino confid

entes vinculis.

'omn;es

meis , abundantius a

uderent fine timore verbum Dei loqui.

leïSVVOS

15. Quidam quidem & propter invidiam, & contentionem :

quidam autem & pröpterl/;bpnan»u V:oluntate/m Ch.riüum pi*'æi

dicant :

*

nunQet

as

uidam ex charitate

Z

,-:.rfCientgäs quïgiätïz /ïn däfenüonem

nf n

Evangelii pofitus fum.

2

$

- y7. Quidam autem ex con

tenfiönä Chriff.*üm zinnuntäant non

meis.

Yram,

-.exminï?ï?tes P?e?uram fe fufcitare vinculis.

,i/'mcere -

A

18. Quid

Va BR EU.

.Scire

vel gäherälis, qiiæ comple&itur 9-

Et in ceteris omnibus. ) Locis

1

E

ä : pla-

mnem virtutem, vel particularis, id

teis , & vicis urbis Romz.

.) Md

I4. Efratribus.) 1

eft, eleemofyng & mifericordizg, que -

"

fl -eü" , C*hri&ia-

jis h-

nonnunquam in facris litteris juftitia

nis.

appellatur, alludens ad eleemofynas

Confidentes vinculis meis. ) 1Animos

Id «t

& audaciam-fumentes ex eo quod me

hiillus

fibi a Philippenfibus miffas ,. quafi

teng-

dicat, oro, ut*fimilibus mifericdrdi*æ

vin&um pro

hrifto intrepide azere

jaltate

actibus cumulemini.

videbant caufam Evangeli.

CPer Je[um. Chrifttem. )

i Quaü dicät';

x:bundanttus an

lo -

t

derent.

Jeïent, : ) Magis au-

:)Q, t

108 fructus facimus , & habemus per

fi

C

hriftum , ejus merita & gratiam.

15. Propter imvidiam.) Ree

j

1.Rentesl

cæpiat

Inglorram &* landem. Dei. )- Id eft,

glorie Pauli.

.

na

ut

Ef contentionem.

) Stüdio contentio-

perum

per hxc laud'etuf*-, & glqriü*c'eïtux

Deus.

:

nis, qua cum .Paulo de fama & glo-

um

Jd2. Qu« cirea me.

'fäntn.— ) Quz wi-

ria decertabant ; licet Paulus nonfu-

am, fed Chrifti gloriam quzreret.

[ pler-

hi Rome acciderunt quamvis -Vdura &

ávia.

-

Propter. bonam voluntatem. ) Bene

1 fe-f

"d prafe&g—m

vemerunt ,Ez-flang;:lfg.v )

er;a me affedi, & erga Evangelium.

Non modo non retardarunt curfum

16. Seiemtes quoniam im defenfionem

T.

Evangelii , &fc. ) - Quuidam ex chari-

iþlls 4

-

Evangelii , fed potius illum magis

-

tare , qui (cilicet propterea amant me,

PI*OIHOVBIUHE.

"

tam

I3. d2 4f v:

ncula m:a mavifefla fie-

uia füm Chrifti przco, & ve

læ d)o-

rent in Chriffo, ) Qua(i dicat , ut ma-

étring propugnator.

m

nifeftum fieret quod propter Chriftum

nor

tus

Pofrtus fum ) : À. Deo fum conflitu-

E

$ 0['

vin£tus fum, non propter zs alienum,

aut aliquod fcelus quod patraverim,

17- Éx .eant:ä?tiafze. ) : Vide.t di&a

[]CC'

icque per vincula mea- Chrifti. nomen

num. IS5.-

Noz þm:e)-

e. ) -N(J'n-purav & fincera

&

ubique clarefcit.

intentione predicant Chriftum.

Ip omnui pratorio,

) Id e&, in tota

a

aula. Neronis ; quáfi dicat : T'ota au-

Preffuvam [ujcitare. ) Novam vexa-

la per mea vincula inaudivit aliquid

tionem & mole

"R«

fiam gddere caPtivff

fi£,

tati me €.

de*r« fide &-.Exvmngelipr Chrifti.

264

EPISTOL]E B. PAULI APOST. AD PHILIPPENSES .

y

25!

18 de enim? Dum. omni modo, five per occaf'onem,

& elie

five per veritatem , Chrlftus annuntietur ; & in hoc gaudeo,

24 !

- fed &

gaudebo.

$.

I9. Scio enim, quia hoc mihi provenlet &d falutem, per ve-

omnib

x

ftram orationem,, & fubminiftrationem Spiritus Jefu Chrifti,.

|

26

20. Secundum expe&anonelm & fpem meam; quia in nullo

i

meurm

: confundar: fed in.omni fiducia ficut femper, & nunc màgni-

Jj

1

. ficabitur Chrlftus in corpore meo; five per v1tam fiv

mortem.x

A

,ä Ser

Cum y

*. ffatien

. 2t. Mihi enim VIVU'e Chrlftus em. & mori Iucrum.

n

1

22. Quod fi vivere in carüe , hic m1h1 fru&us operls eft , &

.quid ehgam, 1gnozo.

perdit

u

.

23(Coar&or

2)

€um «

I18. Quid enim ? ) de lfrltur ?

ribus , fcno quia hoc mihi: provemet

ad falutem , nec ulla in re contundar;,

rR

, quaft dicat, 1piï putant me pxemere :

b

afülgere & pungere: Ergonevere me

quia nullius peccati mihi fum confcms,

25 6

premunt , affligunt. & pungunt ? Mi-

cujus me pudere debeat, nec fpes mea

daabus.

- nime.

fruftrabitur me. .

i

defideri

Omni modo.) GQuovis modo.

Sed im omnui ffducia. ) wa;)pqo'mc, ll-

Chrito

Sive per occafiomem.) &v vrgogmr*e':,

2

bertate , ctnfiantia , five vivam , five

V Carti

ffve pratextz zeli boni &.ftudii pro-

moxti defliner , eadem utar hbertate

Difo

movendi Evangehum . Cuni revera

& conftantia.

-

Graco.

ftimulentur invidia. -

Vulgatus* vernt,

Ef nunc.) Ita & nunc.

Per occaftonem,

quia 71'30)0.,60"15,

. 0cC-

Magnificabitur. Chriffus. )! Chl'ffhlm

Rantium

&

Et &

|fonem4

pratextum . (ynificat.

magnificabo, & glorificaboillius Evan--

Quift

S;ve per veritazem. ) &me vere , &

gehum predicando, & pro illo fan-

folyt,

anew animo agant.

guinem , fi opus fuerit, profundendo.

mihi ju

Ka boc. ) Scnhcet quod Chrlftus an-

2I. Mihi enim vivere Chrifius eff.

$

mmmetur

Id eft, vita enim mea eft Chrifto fer-

hac vit

9- $e6 emim quia: /aac ) Forum fci-

vire , & ipfe Chufius vita ipfa mlhl

licet odium , & invidia, qua mihr

eft carior.

cis labc

mororem, & Neronis iram conculm-

bís eft

Et mori ducrum.) Id eft , f vikun

prvato

xe Rudcnt

contingat profundere pro luc.ro deputo.

"d. [alutem.) Vel præfentem ut a

22.

uod. ff f vivere 12 cayue bic mibi

2j

dicat

vinculis liberet ; vel tuturam in «ter-

frutius. vperis ef:). 1d eft, fi me ad-

volis e

mtdte

huc vivere in carne opers pretium eR,,

P'er "vefmm arattonem:. t$ /äämszrd-

fru&uofüm ,. & utlle multis. .

Wt vol

W vitaà

-

tjonem , Efc. ) Si videlicet- ,vos oretis

Et quid el;gam ignoro.) Poft partl-

lm ha

C pro me

& veftra oratione mihi im-

culam , & , fupplendum aliquid , eft ut

petretis Spmtum Chrifli, utfcilicet is

con&et fenfus.

Itaque ex precedenti

ul ,

mihi: copiofe fubminiftretur..

luit hi

x

verficulo repetendum videtur quod di-

&t0n

QO. Secundum expeda/z»onem,. e /þem

xit, & mori imcrum, hoc ordine, &

meam.) GQuem Spiritum fübminiftrári

hac fententía.

Si vivere in carne efft

Ef q

Anihi magna fpe, & defiderio expecto.

opera pretium, & alia ex parte mori

£remer

g

&14 i zul canfzmddr J Netten-

mihi lucrum eft, quid ex hlfce ducbus

dwn efiz hoc membr.umu cum. fupena—

eli gam lgnor()»

lii

L

-

CAPUT E

264

onem,

23 Coar&or autem e duobus t deüdenum habens dlfï'olvx,

7audeo,

& eife cum Chrifto, multo magis melius :

s

&

24. Permanere autem in Carne, neceffarium propter vos.

per V

25. Et hoc confidens fcio, quia manebo, & permanebö

N

^hriff

omnibus vobis, ad profe&tum veftrum; & gaudlum fidei :

n nullo

26. Ut gratulatio veftra abundet in Chrifto Jefu in me;,. per

mágri-

meum . adventum iterum ad !

Vé per

27.* Tantum digne Evangeli o Chrifti converfamini : ut five *Eph

cum venero, & videro vos, five abfens audiam de vobis, quia

äl.

ftatis in uno fpiritu unanimes, collaborantes fidei Evanzelii :

1.IO.

et,&

28. Et in nullo terreamini ab adverfariis, quæ illis eft* caufa

IThe '

perdlt.oms vobis autem falutis, & Hoc a Deo :

2 IZ-

29. Quia VOblS donatum 'eft

p

ro Chrifto, non folum ut in

attor

D s

—

eum credaus fed ut et

iam pro 1

illo patlamml -

TOyenict

30. Idem

nfondar,

onfcius,

gg Caar&or autem e duaäm.) Idefï,.

26.. U: gmt;(latw veþra.-) In Græ'-

p6 me

duabus rebus premor & arctor.. Hinc

co eft, xavxxpua , id eft glo;mrta

Ut

]

defiderio diflolutionis , ut fim. cum

glonatxo qua gloriamini, & vobisgra-

70!4, 1!

Chrifto; inde jneceffitate perm.umndl

enlamini , quod pér me: fitls «d fidem

n, llve

e

in carne PFOPC I vos.

converft..

ibertate

In

Difflvi.)-ld eft, monendl

Mbunder i Cb;lfa 36/1'4 ); CI'EfC&C

Greco eft ; ao« , quod eft navi-

Chrlfï;o bene juvante.

gmtmm , cum'e portu. folvunt.

Te ;me. ) De me vinculis. hberato »

hrifhum

Ét effe cum Chrzflo, maulto mdg::.)

& VOblS reddito.

Q

|Dvane

Quafi dicat :

Ex unz parte cupio- dif-

.97- Tautum digne erang!-/zo , i

o fan

folvi, & effe cum Qhuüo, quia. hoc.

Quafi dicat ; "'antum moneo in pre-

dendo,

mihi jucundiffimum eflet.

fentia , ut. vita. ve&m Evanrrello re-

id.)

24. Permanere autem, &6c.) Sed in

fpondeæt

[lo fa-

hac vita adhuc hzrere, & Ev: angeli-

Qzuia.) Quod.

a mil

cis laboribus infiftere, quia migis vo-

Smtu $n 220 sznm J Idæ& per-

bis eft neceffarium ; præterenümeü

feveratis in pari rohgwms 'ac mutuæ

charitatis. ftudio ac fervore.

: vitarm

pr

ivato meo. commodo. .

Q&. Ef boc confídens [cte,, Ucv) Quafï

Collaäarzmtes faret Evangcln ) VOS

lpato

älCda

Perfuadens miht vitaàm meaim:

Tnutuo adjuvanceg in certdmme pro

1] llllh

fide Evangelii-

neade .

vobis effe neceflariam , fcmquod Deus

p

II &L

me vobis, adhuc concedet » facietque:

.28. 4b aduerþr:zs,) Qui Chrlfh fï-

in vita permanere. Hinc ,patet eplüo-

dem perfequuntur.

.Et bot 4 Deo.. )

o Deo' au&tore

arti

lam hanc fcrxptam efle e pnmæ vin-

p5

eftut

culis , non € fecundis ; nam-*:primis

bonos promovente,

malos puniente.

odentt

fuit hberatus . Paulus, in Tecundls a

Mel,

bot 4 Dto ; dienipe: quod pro

Nerone occifus..-

Chrifto patiamini..

od di

Uc.

Egre-

m

audium fidei- ) Ut de .fïdel in-

29.. Vobis donatum .

j t

cremento, tàm- 'in. vobis qudm in. aliis

gmm enim. Dei muan

pm Chx 1&07

'audeatis..

ati..

*

*

mort

Memcb. Dm. Vlllak

L1

jobus

Blþlu n eö

-

x

p

a6 ^ EPISTOLE B. PAULI APOST. AD PHILIPPENSES-. |

: /

' .ä/af:.-l'dem certamen habe

d

r

ntes , güäie' & vi/di-i:is" in me; -&! .

.riügg audiftis de me.

*

-

äljor

U

l

CAPUT H

*

"d

Ad "mu'tuafni dile&ione

m, & boanrdia;n'-'; -am'miqug-mode Kidm;;n;iro"

elle. f:

affe&hu eos bortatur., exemplo Chrifli , in cujus nomine omne genu

fimi'lii

nunc fle&itur , utque [uam in timore operentur Jalutem : congratu-

1

latur tum illis, quod inter malos. [an&ie rvant, tum fibi, quod

tem,.

tales babeat difcipulos : Timotbeum laudat a fincera Evangelii pra-

sT

- dicatione , C übedientia , fimiliter &

E,

P

apbroditum ; quefg

»

3

ï

mgn, |

| adem* mittit , po[Tquam ',ab»,ægritu(l('ng

6 s :

conw'aluz"t.

d

i u

E.

) Suptr

qþakerjgo confolatio in Chrifto, fi qüdd folatium 'cþl;ai'þ

humilit:

I. SI

tatis, fi qua focietas fpiritus, fi qua vifcera miferationis:

mm&

. 2. Implete gaudium meum, ut idem fapiatis

i

f5

, eamdem cha-

pnvaa

ritatem habentes, unanimes, idipfum fentientes :

u

- Cf

Jg

dentes,

3. Nihil per contentionem, neque per inanem

r

älOl-lfi:ïlm D fec/lT

$ H

in humfï—litä.*t-ex fupe:rior'es i,fïbi- invicem. arþi;raptes

*

P

4 Non

Éd

ue an

hiifto

Photius & Oecumenius Grzci aucto-

- Pre &rifo, ) onte. Xew a , quild

in Chrifto ,"id en in 55

E

P

got

ille aff

cujus. ego fum Apoftolus.

io Chgmg,

res pofitum volunt pro dzó Xei8.,

-$£ qued folatium !þmitati:.) Id ä;&,

pacs &

« Chriffo.. Vel eft hyperbaton ita or-

- fi. quod folatium ex charitate

á

vobis,

dinandum, Vobis donatum eft, ut

profe

-

Tirus,

non folum in Chriftum éredatis, fed

Quin a. vobis expectari poteft.

$; qua 'j"ak-ietat fpiritu;. ) $i ,qüaïvv*'(w)-

wm, fi

etiam ut pro Chrifto patiamini.. S$y-

" bis in' Ecclefi

E

ià mecum eft focietas ,

6 Q

rus eodem fenfu clare ita vertit : Et oc

& communio Spiritus fancti,.

C

Cuüm ye

4 Deo spfo datum eff , ut mon. folum 1n

Si gha vi[cera mijericordie.y $i flil- !

ter diyi

eredendo éredatis

Nm

il pattamini.

Meffía , fed eg:iagz pro

" ti$ aliquam erga me mifericordiam o-^

*

ftendere,

4ghalen;

. 80. ddem certamen habentes , &fc. )

$. Jm)[ete" gandium meu'rþn.'/) 'Gäu6ï-

&qualen

Idém certamen certatis pro. Evange-

um, quo me credendo, & collabo-

1 Joa;

lio, quia pro eo perfecutiones, exilia,

TWnys

carceres , & b

randoEvangelio cc

piftis afficere, com-

Tlan

-

onorum ràpinas, &c.

plete & cumulate.

j|.

paffi: eftis,.

Ut 3dem fapiatis,) Qhuafi dicat: 'I;n.-

poteraz.

? QM-]& & vidiflis in me.) ' Quale-iv"i-

- plebitis gaudium meum fr'idem fapiatis,

1 $

diftis olim. me fuftinentem Philippis.

QU&ü ]

Er zunc aud,

4

74

Eamdem charttatem babentes. 9 Mlj-

1

/H15. ) - A'xSere ,. andsffis,

tuam, & parem charitatem,.

fcilicet.me Rg

E patientem.

: Nibil per c.anten;imem'.') XaTA E'gllff

$, f

&y

7!—44 er

»

eonfblatio in 5777'!/70*)

. Sriay , quod fanctus Ambrofius inter-

Uando

I Sl

Id'eft, fi vultis'mihi vin&o &

&v 4

pretatur érrstationemi , qua fcilicet aliog

b

Seni

afflito aliquam aflerre cotifolationem

ad contentiones & lites Prq?(')cäti?;'

Wre, '

t

*X

ES.

E

x

F'AD'IT*'P $r

£2

*

-

EC

oEI4

mRa-;

me, &

pR Non quæ fua funt finguli conüderantes, fed ea, quæ

ahorum.

"

$. Hoc efiim fentlte in vobis, quod & 1n Chrifto Jefu:

6.

ui cum in forma Dei eiïet, non rapmam arbltratus eft

) ff

elfe fe zequalem Deo t

Mt fei

7. Sed femetipfum exinanivit formam fervi accxpxens, in

Mprati

ümlhtudmem hominum fa&us , & habitu inventus ut homo;

j, (uid

8. * Humiliavit femetipfum faétus obedlens usque ad mor- *Heb.

tem mortem autem CIUCI:.

29-

li fr

m

9. Propter quod & Deus exaltavit allum & donav1t 1111 no-

men, quod eft fuper omne nomen :

$ 39 51

. 0. Ut

Superiores fid imviem , &fc.) Per & vacuum effecit , ut qui erat, pleius

| chatt-

humilitatem quisque dhum fe fuperio- :

majeftate , gloria, robore, &c. quafi

rem & preftantiorem exiítimét.

ad nihilum fe redigere , ad humilita-

tionis:

m cha-

4.Na

& fsea. fumt , ) Scilicet. fua

tem , conditionemque fervilein huma-

prlvata c

cn

noda.

nz naturge defcendens.

- Confrderantes. ) Spe&ances , & qu&-

ls fimiitudinem - hominum. f;t&m'. )

n fed

gentes.

.

- Id eft, fimilis hominibus factus.

. Hec-enim fentite im volis, quod

PXDPSONES raadepcus ) Signi-

& n Cb:z/?a Jefu-y Is fic a&e&us, at-

ficat Apo&olus verbum sternum &

4 Non

j1e animi fenfus vobis,

qm fuit n

invifibile, ita affumpf ífe formam &

C

hrifto Jefu ; quafi dicat: llle fenfus,

naturam hominis, ut illam hominibus.

Chrifti

ille aff&&tus humilitatis , mlfencordlæ,

fpectandam objecerit , & per fpeciem

pacis & charitatis fit, & fentiatur in

ac figuram corporis humani a fe aífium-

| Id eft

vobis, quem in Chriíto fuife compe-

pti hominum oculis vifibilis apparere,

C pro f«

Hoc fentite in

rimus. Syrus vertit

viderique voluerit , itaque ab homi-

"vobis, quod Cbr:jl:g: gefus.

nibus vifus, & inventus fit , » laoma,

qua .O«

6. Qui cum in forma Dei e]et.) Qm

id eft, verus homo.

Qciett,

cum vere Deus effet, eadem qua Pa-

-

8. Fa&m obediens usque ad martem.)

$i vil

ter dwlmcate prædntus.

|Intelligitur obedientia, que volunta-

Noz rapimam arbitratus ej? e[e fe

tem füam hurfüanam perte&e fubjecit

(diam 0«

«qualem , Deo. ) Sciebat fe pofle jurefue

voluntati Patns, & ejus decreto de

zqualem Deo profiteri fe, ut cum di-

morte crucis fubeunda.

Caudi

xit. Joan. cap..17. — Ege, &f Pater uzum

9. Propter quod.) Quafi dicar : Quia

"ollibo«

fumws , nec fe facere divinitati inju- -

Chriftus ita fe humiliavit, hinc vicif-

& o

riam ; quod enim erdt namræ noa

fim Deus , quafi compenfans & red-

potemt eíie raping.-

,dens illi. juftim & congruum tante

at lw

s

7- Sed /Esmet:, fsemm eximanivit , 6 €.:)

hlll"nllltätls præmmm exalcavig£ ülum.

Fipratis

Quafi. dicat

Chriftus €um ante. in-

Exaltavit ilum.) Efïerens illum ad

) Mv

carnationem eiïet Deus, & Deoqua-

vitam , & gloriam immortalem fuper

lis, feipfum tamen poüeæ exinanivit,

.ad dexteram fuam. :

omnes Ange]os & colos,& collocans

v t

e

uando per incarnationem tormam

y i^

[

rvi dccepit.

.

Donawit $i nomen. ) Nomen fc:h-

Semetipfem exinanivit , Ofc. )

67(8-

éet Jefu & Salvatoris.

Licet enim

stl

»€0t, cUdKHMaUit , exhauiit, inanem

cetiS-

hoc nomen fuerit illiimpofitum n cir-

at

*

P d

oKQ

Qnreomne* $ D DAITELT APOST. AD PHH'JPPPMQWG

—— — T

-

w

LJ,L 1o LL)U.[).J AJe & AR w um r

henfiot

* Ifaiz

io. *Ut in homine Jefu omne genuüe&atur, cæleüxum ,

lucetis

45.24. terreftrium , & infernorum :

idEsi us

Oom.

11. Ét omnis lingua conüteatur, qula Dommus ]efus Chn-

i&

fi,qu

i41r. ftus in gloria eft Dei Patris.

n

12. Itaque chariffimi mei (ficut femper obedlihs) non ut in

velita

præfenua mei tantum; fed multo.magis nunc in abfentia mea,

g.

cum metu, & tremore veftram falutem operamini.

*

13. Deus eft enim , qui operatur in vobis & velle, & per-

19

mittel

ficere pro bona voluntate.

1Petra

.14. * Omnia autem facite fine murmuratlombus, & hæüta-

vos fü

20,

4 g. tlombus.

Gronc

/15 Ut fitis fine querela, & ümphces ülu Dei, fine rep're-

£

^

henfione,

TREMRSEDMS

cumcihone tamen in cruce confum-

Cum metu , 6 rremore. ) Alludit ad

N

prehen

Pfalm. 2. num.. II.

Serw:e Dom:m

Werito

mans*redemptmnem noftram , & falu-

tem afferens mundo , actu pnrte&o fa-

i2 tumore , 65 exultate ei cum. fremore,

m

-«us eft Redemptox; & SalWwator, &

habet autem timere præfer

n propter

ri, ihn

hoc meritus, ut ab omnibus hoc no-

mcemtudmem f&lums.

Rilii

decet

iine appelletur, & (imul intelligatur

I3- Dews eff emim . qui aperatur m

eum efie iVIeBmm, & Dei Filium a

vob.) Hortor ut cum métu & tre-

inculg

Patré müffum ,* quibus fitulis nulli more veftram falutem | operemini, quia

fonic

nec velle,.nec operari cenfiftit in ve-

Inte

1najores efTe poffunt aut anguftiores.

IO. Ut j2 momine Jf* &6e. ) Id eft,

diris viribus , fed Deus eft. qui per fu-

euam

am gmtlam utrumque in vobis ope-

find

111: omnes genua curvando Jefu nomen,

ratür.. Deus operatur velle per gra«

Qring

& Jefum ipfum adorent.,

-c*.cle/mm,) Angelcrum fcxhce: &

tiam przvenientem & .escitantem,

Ó

animarüm beataruim.

quamte]le&um illuminat , immittendo

vivif

bonás cogitationes, &c. excitat volun-

haber

Terrefitium. ) Hommum in serris

E

R entium.

tatemi & affetum , pios motus, &c.

CIpnfernorum.) 1d eft, eorum qui füb

Deus hzc tria, fcilicet cogitare, vel-

et,

erra

l,& perfïcere operatur in nobis :

de v

-

funt, fcilicet eorgm qui expian-

primum ,. fcilicet cogitare, fine nobis;

conf

á

r in purgatorlo & eorum qul tru-

ciantur in inferno, five homines ünt i

fecundum fcilicet velle , nobifcum ,

five dæmones

tertium , fcilicet perficere » per nos fa-

Q

cit. lta Bernardus

li «

II Et muti lmgud ) Cæle&:um,

tez;reftrmm & infernorum.

Pro bona "voluntate. ) .m-eg 'rvg' év-

bora

. doxiag.

Siznificat autem ivdox/4 bene-

( 1

Quia. ) Quod, óri.*

placitum, ultroneam', propenfamque

tà v

— Dominus Tefus Chrifus,im ploria eff .

a&e&mnem, quafi dicat :

Deus non

Det P4fr/:

Amnes conEceantur Chri-

IN

ftum eiïe

ominum , & eamdem ha-:

propter merita veltra , fed pro fua gra-

Va

*

tuita immenfaque in nos benevolentia

dei

bere ceum . Patre glOnam.

& beneplacito , operatur in nobis vel—

le & perficere.-

etam

.12. Non ut s pra[entta me: tdntum.)

LU

äuaft dicat :

Non tantum bene ope-

14. Et bafttationibus.) In Greco eR

o

ramini dum prxfens fum; tanquam

OiaAoxjis aQ , difceptationbus, diffidiss.

er'e

puæfentxam meam reverentäs.

$

d$. Sre querela.) ay.sgmro:, irre-

le

H

*

I

e

1

*

-

RT

:

d

269

CAPU T ass

2

l

3

?ai!*fla

h'e n flone 5

in- medio nationis pravze, &.,p.*e'll';/-*erfæ 5

à tef .Kqüos

L]

minaria in mundo, .

Is Chri-

[ — lucetis ficut lu

J

r

I

i

vitze continentes ad gloria.m;mez;m in die Chri-

. fti, quia

non in vacuum cucursi, neque in vacuum laboravi.

n ut in

r Se

d & fi immolor fuüpza facrificium ; & obfequium fidei

iaf—me'aï,

- veftrae, gaudeo, & eongratulor omnibus vobis.

18. Idipfum autem & vos gaudete, & congrat

- CREOSTPIE

&.

& pet

19. Spero aut

em in Domino Jefu, * Timotheum me cito- ^*

h]

-*

mittere ad vos, u

it & ego bonquanimo fim; cognitis,fguag;cir'ca

-

heefita-

'vos funt..

L)

20. Nemi!

nem'enim'habielkc) tam iu'nanximemh, qui üncöfa»]ä&g; .

Tepte-

E. ftione pro vaþis'fölicitus fit.-

U N

,21.* 0m£€S"

————À

tione,

*

enim.nos habemus in iLatina editione

Jladit ad

l)rähenfibiies ;"tales ut nemo de vobis.

—

immmoror, in Greco eft omévdouei, quod. — ,

( Domim

.amerito conqueri pofftt.

iremirt,

Sigplices,

tanquam libamen effundi fignificat ,

) a'xf'gqæ:, intggri, üd.cg-

facrificiorum enim -veteris legis dux

| progter 1

ri, innoxii.

erant partes, victima fcilicet que ma-

Fii Der, G.

) XQ(uemadmOdilm

rtiulr i

decet Deifilios ex Dei imitatione adeo

&abatur , libamen ,. verbi gratia vi-

& te

inculj

num aut oleum, quod illi fuperinfun-

jatam--vitam ducere , ut in-eo's

debatur. Alludit autem Apoftolusad . -

ini, quià

non-cadat reprehenfio.

]

it n v«

Inter quos lucetis. )

Qodiitoe, vefti

hanc facrificiorum ritum.

etiam pote

lucete, " exemplo-fcilicet

Congratulor omnibus vobis. ) — Kait

per f

fancte vitx , & fplendore vere do-

enim vobis eximie gaudendum , fi me

jis opt-

SoÉ-

m

; , &xins.

3

veftrum magiftrum pro fide Chrifti,

*16. Verbum v

4

771 'continew:.j Lumen

& veftra , ma'rtyrig affectum audieri-

putem,

vivificz fidei vobis predicats in vobis

tiS

nittendo

-13, fdi;f:;maufem & vos g'dudek,ff G.

ltvoluæ

habentes & confervantes,

3

;

IS, (

"d glossam meam.) tig x«

xnüds id

Id eft, us ego gaudeo expe&atione

eft, ad rleriationem mibi , ut. fcilicet

martyrii, ita a vobis peto , ut -eadem

Ià i'el-

de caufa,gaudeatis, fi me, quod ta-

nolis :

"

^ de vobis-in.fide ,& . Evangelica yitq

X

citis, amatis ex animo. Verba funt.

) nobis j

conftantibus gloriari poffim.

In die Chrifi.) In die judicii.

confolàntis eos, ne de ipfius morte,

ifeum

mia, non ip Vacuum cucurrt. , &c. )

fi eontingat , triftentur , fed potius

qosft

ld eft

;

in predicando frllftrafnqn la-

raudeant.

^. . borav

?

v

I9. Me cito

mittere.) Me ekto mif-

17. Sed &. ff im

olor, &c. ) Senten-

furum,: nimirum ut ex eo cognofca-

4 bene-

-,tia verficuli eft :

Juin'etiam hoc ve-

tis quis fi

tl rérum- noftrarum , & hu-

famqé

à

j 00

re

ex animo affirmare .poffum, fi

jus Ecclefie ftatus, quod utique ce-

uando conti

ngat hoftix facrificioque

det ad g

äu;iitlln,. & äogfolationem ves

uagre s

r

deisveftrz, -

j

udium,

. Jaborem , . aut

ftrami *

*

ojentia

*"Bano animo.)

* L'æ-ao & alacri.

hisvd

etiam fangüihem. meum , veluti liba-

mentum infundi , gaudebo , quemad-

?

C'ognici: qua circa wos. fünf. ) oRe

modum etiam vos.in eo eventu

^

au-

"deunte T'irotheo & bon

D

CO eü,

H

U

inc

. Nobis nuntiante.

g ac lr&ta »d.e

rl

dere,. & mihi gtatulari par eft.

20. Umenimem. )

am

efe fenfmkt-xpacet, ex textu Grzco, uþi

-

,Zcäq/uxävc » Pa'ri"".

L.

E

*

2

[

"

: *EP—IS':T"()LE B. PAULI AP()iST'. 'Afb pnüIPPE&-sEs :

*|

v E

J*;Iöof -,fzI-'. *Omnes eni

x

13.5.. Jefu Chrifti.

ejusmo

22. EX

p"erl

MM

filius, mecum fervivit in Evangelio.

.mentum,autemöjus cogndfciigk, Xq—uiäiiïcüt Pam

*

4

) Cemt )

23. Hunc igitur fpero me

2

.ad vos

deerat.

qua circa me funt. .

| migæi*e

*

*

, mox pt;.x?i'def(;,

— 24. Con

fido autem in Domin

" VOS Cito.

TU

4

f) ?;'.quoïniam & ipf e vgnia;p ;äö

$

, TNemo i

-25. Nece

ffarium autem eäiüimavïa —Epaph'r(x)ditum frzmætfe-it'xpifa

. &. cooperatorem, & commilitonem meum

: quliri.

, Véftrum autem

f

apoftolum , & miniftrum neceffitatis mece, mittere ad vos:

N

" 26.

O

Quoniam qui

*

fand

dem omnes vos defiderabat : & moeftus

erat, propterea quod audieratis illum infirmatum.

.27. Nam. & infirmatus eft usque ad mortem : fed Deuü,s-iiiï-ï

fertus eft ejus, non folum aütem e

ne triftitiam fuper triftitiam haberem. :

jus, verüm .e;i-am-- & mei ,

x.DE

- 28. Feftinantius ergo mifi illum

; ut vifi 0. eo iterlï;lälT; gäuc!ga-

LiéCe

-

;tiS", &.:e.g*'or fmg triftitia fïrp

*

2.

——

quali, id eft, eodem ahimb predi-

mihi vin&o neceffaria vitm aliment

*tum. Neminem habeo qui pari me-

a vobis fubminiftrata detulit. -

cum animo & ftu

2

^ Mirzere ad vos.

29. 1

Jefu Chritti

dio curet ea qqæ funt

theutm mittam.

Antequatn Timo.

qud C

Q6. Onmnes vo

Et tj

QT. Que fna funt queruzt.) Student

s

qu/idtrgädt...) Scdxge:

Q eft,

privatis commodis ;. non

z

2

autem Evan-

"-

revifere. $

!l(), aC

gelio- promovendo.

Er mefius erat.—.) Grxce 4

A

anxius, anxie follicitus.:

uv

d

$1

22. Experimentum autem cy'z): cogio-

fti voc

fcite. ) Quafi* dicat : Accipite. doca-

Pro»terea quod. audieratis allum ngfr:

detenti

mentum finceritatis, & virtutis 'Ti-

matwn.) ltaque ipfe follicitus erat ,

é

4Ad n

quia vos de illo folliciti.-

mothei ex eo quod ficut patri filius,&c.

r U:que: ad morzem.

lum m

23. Ut videre que cirea me. funr. )

) Ucf"cee

dine, u

-//Quo fcilicec vergant hec mea vin-

prope abeffet a morte.

BEI77,

cula; an fim liberandus

Mifertus eff éjus

! Eripienä eum &

t2 Tatio

,àan þxfo Chri-

faucibus mortis.

L

eneficium

nitatis

fto inorte- afficiendus.

neglige

IPAe. Neceffsrium. autem 'exi,?i;ndvi.'-)

reddite vocatur mifericordia quate-

*

&üitiig

nus' eft miferix cujusdam remotio. — ,

Scilicet.ad. confolationem veftram, in-

Trifiitiam füper triffitiam. ) Sini--

terim dum Timothei ad vos

pxiofe—

mirüum', cuin vinculis detinear, etiam

t i

&io differtur..

x

illo mihi fuiffet carendum. ^ Vel, ne

"gd [T

Fra rem. ) Id eft , Chriftiamim.

-Quum.

Coopera:orem. ) . Scilice

dolori quem ex ejus infirmitate* per-

Y

t in Eyaxi gé-

€epi, alius ex

E

z

T n NH

potent

lio. & predicatione.

accederet.

morte ej uäd'em' dol

*

Corltrl(;lifbnem.

) -In hac facra expedi-

; ID

tione fub Chrifto duce.

QB. Et ego ffne tri/?i;tia' ffag 5': Ero

enim fine triftitia, cum vos latos effe

: 54:;

1;: mm'fl rum -?ccfj'tdri: ma) Qma

cognovero adventu Epaph;'oditi.-

gaudu

-

ij M r has w nas s a

1:

R

[

p

hs

N

g

.CAP u T n:v»& "m

27Y

29. Exäþitäkaqtïe illum cum omni

í

bp,mihog &

gaudio jn

ejusmodi cum honore habetote.

L]

s

"t par

30. Quoniam propter opus

Chrifti usciäe' ad -mo*r;fem. ac-

ceífit , tradens animam fuam, uf impleret id

.

M

" qt?od gxf vobi-s

xddefo,

deerat erga meum obfe'qqium.-

CAPUT H

t-ïiam—axd

A;.ämo in 'le,*?galz'bzills -gloriari poteft , alioqui Paulo id x'maxz'me":c;)fizþ-þ

weïäa

vehiret : qui tamen omnia bc detrimentum arbitratus efl, quo Dei

autem

V05:

juffitiam. ex fide in Chriffam adipifteretur , [emper proficiens , ut

tandem. perfetiionem conequeretur : quapropter Pbilippenfes

tnoeftus

iur, ut ipfum, & non difcolos erucis Chrifli.

ve

r

-

:

eus fni-

dnimicos , imitentur. ..

Y nei,

I 'E*cäte'i*o, fratres mei, gaudete in Domino.

Ea-*dfe'rr-a

3

vob

1

ul

is fcribere mil-ïi fq)uidem non pigrum; vobis autem

*

neceffarium.

o

: nem.

s B-

2. Vädet'e*canes,v

idgte,;;jialos opekrarics,vkiæ—de'te ConCiü

E

$ Nos

llimen-ta;,i

29. I» Domino.) Cum eoó 'ga:gdio,

M'ibi 7ui:£m ua;; p:grum) 'Mihi ea-

dem repetere & incnlcare

*, Tifno.-

quod Chriftianos decet.

& onerofum nom eft.

*

: mole& um

Ef ejusmodi cmem bonore habetote. )

AScil-ig/e.z

Id eft, Epaphreditum habete in pre-

Vobis autem nece[[arium.) Ut in fi-

tio, ac dcbit

honore afhicite.

de confirmemini, & m

x

.30. Proptér opus Cor:ift;.) Opus Chri-

meam teneatis,

elius Qo&gigxam

S:nfzoväj,þ

fti vocat vifitationem Pauli carcere

.Q. Videre canes. ).

Qüaü» dicat, ob-

*

rf

detenti propter Chriftum.

fervate, &-cavete impudentes & im-

4d mortem acceffrr.) Adiit pericu-

probos judaizantes & hszreticos, qui.

B—Qrat j

lum mortis, gravi correptus &pritu-

feiicet

dine, ut mihi adeffet, & mühi ferviret.

vos-'alla:,ranþ od xqprdgnt qu;aü'ca..

nes.

d

T.

Tradems animam [uami,) ld eft, vi-

Malos operarios

) 'Bfeudöäpdüolos i

"T

tz Xationem non habens ; vitam fuam

ui Chriftianifmum mifcen

NX

nititis

negligens. 1n Grxco eft, vaeaudshsu-

^

'rumpunt Judaifino.

t. &Xcor-f

GaL690G T

H

2 Vvxus, mal cg&/hj;;z: Ani-

"Videte conciffonem. ) vj» xaraTOMY),

T

quate-

&

eft, viz« fia.

Ur impleret*id quod ex. volts deerat

fic per contemptum appellat. circumci-

Si n

fionem, quafi dicat ; circumcifio olim

egtiam

erga meum aäfequium. ) Ut quf()d obfef

tanti facienda, ununc'poft Chriftum tan-

e, n

lum vos abfentes mihi pr&ftarenon

tum eft concifio, nihil aliud eft quam

poteratis , ipfe fuppleret..

carnis fectio & concifio.

el: fenfus

g p

dolot.

L

: 'Ex

cetero. ) 79 Aornó» , quod fu-

eft, cavete concifionem , id eft, ipfos

ID

-^. pereft. Syrus vertit, Prorsde.

concifos & circumcifos , qui. Judaif-

B

Gandete. im Domino. )

id efty eo

mum, circumcifioónemn,' & ritus vete-

i

tis. leAgisv ïvobis"obyrudtlnt. CU

,

7

g-äu(in .qQO-dï ] Cþril)ianoæ decet..

t

272

EPISTOL]E B.PAULIAPOST:AD PHILIPPENSES -

3 Nos enim, fumus circumcifio, qui fpiritu fervimiüs Ded,

& F

,i:ï lege el

& gloria

í

tes:-

mur in Chrifto Jefu ,& non in carne .viiduc,iam*h,aben;-

:

*

T dl

B

4. Qu

d

rhquam;"egd habeam eonüdäriäam*& in carne. .Si

j

Y

[d

e;USj ä

:

quis alius videtur confideré in carne, ego magis,

e

I

$. Circumcifus o€tavo d

1

e,ex genere Ifrael, de

tribu Ben-

*AR.

E morto

jamin, Hebraeus ex Hebraeis, * fecundum legem Pharifzeus.-

hs

, 23,6—..

6. Secupdum semulationem perfequens Ecclefiam Dei , fe-

n.]

autem.

cundum juftitiam ,*quae in lege eft, converfatus fine querela.

: 7. Sed

g

] :

uae'mihi fuerunt lucra, ,hæc!a?fbitratus fum -propqel;"

:

[

Chriftum detrimenta.

; h 0]7!6,

8. Verumtamen exiftimo omni

a

*

Omnin

eminentem fcientiam Jefu Chrifti Domini mei: propter quem

E. Sï]u, d

omnia detrimentum

hriftum.

cat, nO

.

feci, &3 arhiarqy ut ftercora, ut C

-

EO da

lucrifaciam, .

-9. Et

p quden

—

n&t, ejus fui ádeo teh;tx,. & obfäfvans,;

; magnum

. Nos en:?þf:imus u reumcetifto. YG uaft

W odgnoran

dicat:*Recte éos appellayi ^concifio-

ut etiam inter Pharifzos ádfcribi vo-

T od Cogi

mem ; nam veracircumcifio fpiritualis,,

luerim , q

4

:

ui Iegem-

& cordium, apud. nos eft. -

fitentur obfervare.

pre cetexþ fe Pumäk

&

2 UE

(6. Secundum emulationem perfequens

E NU

; thi [þiritæ : fzzvimus Deo..

) —WNO'S;

p um v&

Chritiani vere fumus circumcifis qui

Eccleffam.) Quafi dicat, quod fi ftu-

Tàm exi

facularia defideria refecantes , & Ju-

dium , & zelus paternz legis fpectan-

dus. eft, adeo illo. exarfis ut etiam.

intelligq

daicas ceremonias , fpirituali fide, fpe;,

Ut /h

,

& charitate Deo religiofe fervimus.

Ecclefiam Chriftianorum perfequerer.

3

quifral

E; gloriamur 42 Chriffo: fefu. ), lan-

Secundum juflitzam que in lege eff. )

omhia f

quam auctore falutis. noftrz.

Secundunr legis juftitiaim, id eft, fe-

&

E£ nonm in. carne frducsam habentes. ),

li dj

cundum jus, & fas, & prefcriptum

Wt bono

Carnem appellat res-externas & car-

['egis 'ambulans..

--

B 0E

t

neas, vexbi gratia , circumcifionem,

7- Sed qua mt

hi fxuerunt !ucr:ä. ) Sed:

4

nobilitatem , legis fcientiam , &c. ut

has excellentias ,. quas. olim. magnum ,.

(,:;

Tam, (

p

ac pretioftim lucrum. putabam.

lCut p

patet ex fequenzibus.

$i

Non ]

Eiductam habentes. )

j

Pelþ; rel)gnïp

rbiratuf [um. propter. Chriffum de-.

Raturg x

anus, dut gloriamur.

»

trimenta. ) lam Chrifti veritate cogni-

tà puto detrimenta, cum fint/ impedi-.

Qu

4- Habeam .confidentiam. Y , Habere

QUE ex

PQ:-H

im confidentiam , id. eft, glorfari-

iénta veritatis ,

& falutis a. Chgi&&)x

5« Cireimcs

fus oclav» die.) Signifi-

percipiendz..

absque |

cat fe non eff

€

8- Verumtamen exifitmo omnia derri-

Qu

tus. effet: circumcifus.

f pmfelyt—umq, qui adul-

&

mentum effe.^) Omnia, que tunc ma-

quil'itur

E

Qut c

Éx genere lirael. - Ex pr

ofäpïa-. Ja-

gni faciebam, jam nihili facio, & non

cob Patgarche , & filius. Abrahz.

folum inutilia

,

5 fed etiam. ï;nö:l:i;f'; e/lfir'

fttiün. :

Hebreus ex Hcíóriis.) QOxiundus.

ftimo..

*

d&

Progter . eminentem: feientiam: 74?:'

huj j

Secund'm legem. Pharifeus.. ) Secta ,.

10- 4

ac profeffione Pharifgus , eam: legis.

Chrifés. ) $i conterantur cum: fcientia,.

fectam: ampl:xus , qua dicitue Pha-

rerymque divinarum cognitione, quám.

3

quis, (

0tmo :

müäpnmn-. -N q,lied*ïäda fe.g?!fl atti-

cuni Hdg* Chxü&fum aü'g?u;ug;:

-

3

Fi&l.

-

e

Ro

-

d

-

B5

C—.A;Pï U IlL.

s

273.

in

lis Deo,

o, Et inï/ehiär,in illo, noä,hab;ens' meam

JU

&itiam', qua ex

lege eft, fed illam,

;"haben-

qué& ex fide eft Chrlih Jetu: qua ex.Deo

eft juftitia in fide,

'ie. A,Si

IO. Ad cognoícen

dum -.ill,uäm , & virtütäfn .,refurfe&;ilönis

e;'us, & focietatem paffionum illius: configuratus morti ejus:

u Den-

II. Si quo modo occ

*

feus -

mortuls.

urram ad refurrectionem, qqæ eit ex

j

)el, fe-,

12. Non quod jaim acce

perim, aut jam perfe&us fim: fäquor

Jverela

autem, fi quomodo com

prehendam , in quo & comp

rehenfus

p

fum a Chrifto Tefu.

/.13. Fra-

erpter quem..) Chriftum.

Virtutem r&/isirgäib;gis-' ejus. ) dwa-

Droptet

Omnia detrimentum feci. ) Wu-

pp» , petentiam , qua per refurrectio-

, quem

Syy , detrimentum paffus a52 , quafi di-

nem fuam, quafi mortis domitor , &

cat, non jacturam feci, fed pro ma-

nos

facit.

iflum

triumphator

refurgere

no damno, & ja&ura duxi, non

Hanc optat cognofcere tum per fi-

9*.'Etï

quidem dum.illa abjeci , tunc enim

dem, tum potius pér experientiam, ut

bfervans,

magnum lucrum feci, fed dum ea per

nimirum Chrifti potentia a moituis ex-

cribi Y«

ignorantiam fe&arer, negle&ta Chri-

citetur, & cum Chiifto in gloria in-

fti coenitione ; dum vero äbjed, pro

ter fanctos refurgat.

damno duxi, non quod illis carerem,

sfe Pro*

Soczetatem palfionum. ejns. ) Qua-?n

fed fi ea, inharens litere, retinuiffem ,

proficuum fit effe participern

paffio-

fequeti

tum véro magnam me facere jactu-

num, & afllidtionum Chrifti

à f fto-

ram exiítimaffem , ut olim. me fecilfe

do crucém poft illum.

; portan-

fpdn-

intellipo, cum eram 4 Chrifto alienus.

Configuratus morti ejus. ) Morti, &

yt étiam.

CUr flercora.) .oxvBaha, Üercora ,

paffonibus ejus per. mortificationem,

fequefer,

quzfqujlias 3 .rejeäameln'td, hec enim

& afliictiones, me affimilans, & con-

omnia fïgnifïcat yox Greca.

"

fïgnrans.

- üt Chrifium . lucrijactam. )

Idiei,

II. $2.440 modo occurram zzud refzur-

ut bonorum ejus particeps etficiar.

retliogem , &c.) Senfus eft: Com )à-

fcripw

Er imventar 1 il[o: ) ld eft, exi-

tior; & commorior Chrifto , ut , f

7A ) sed j

ftam, & fim in illo, fcilicet Chrifto,

quo modo poflfim,perveniam ad bea-

ficut palmes in vite.

l.

;aggum,

tam refurrectionem mortuorum,quam

Non Lhabems meam jæþzi.*ldbm.. ) Mfeis

jufti expectant.-

/w)] a'e-

nature viribus , meis laboribus partam.

j

Noz

wod jam 4cceperim ,

€ cogm

Qua ex legeeff. ): 1d eft legalem ,

&c.) Quafidicat : Non'hzc propte-

iimpe dl-

qu& ex leois obfervatione acgqiz;it'ur,

rea dico quàfi me jam apprehendiífe

Chr

fto

absque fpiritu fidei, & grati Chrifti.

putem'hunc Chriftianz. juftitiz api-

Qu& ex fe eft Chrifés. ) Qs ac-

cem, hanc perfectam cognitionem vir-

|4 difri

quiritur per fidem Chrifti. :

tutis refurrectionis Chrifti , aut quod

jc m*

- Qtet ex Deo efg juflstza in /Z:[e.—) ]u-

putem me

&not

ftitiam , inquam, que a Deo auctore

ratum , &c.

lïerfg&e . Chrifto 'configul.

"

qa &l

eft, & fandatur in fide, quia fides

$e

inftanter.

quor autem. )

;

.

;

:wxw , perfequor

hujus juftitig fundamentum eft.

" J

li

IO. .4d cognofcezdum illum. ) »Nem(pe

$; quo modo romp?—ekendam. 3 U.t: fi

quis, & quantus fit, utpote Deus, &

;1911!137

fieri poffit ad illum perfectionis api-

,qum

homo, falvátor humani generis, &c.

cem perveniam..

i

In

: Bibl. cums Ccm.Mgnacþ». Tom. V Ill

i

EE

A

*

" d

u

-

z

j FPISTOLKE B. PAULI Ams»f.- AD PHIL-IPPENSES. :

"

33. Fratres, ego me non arbitror coniprehendiffe. Unum :

C

gloria.

autem , quae

juidem retro funt oblivifcens, ad ga"vel;o A qpææ

4

qo. |

.* funt priora, extendens meipfum;,

?

vatore

" 14- Ad deftinatum perfequor , a

d bravium £up€!r-nælyoca£

al

RUE NURU EM EE C K at RPE ORE

tionis Dei in Chrifto Jefu.

L

Corpo

Is. Quicumque ergo per

fe&ti fumus, hoc fentiamus, & fi —

quid aliter fapitis ; & hoc vobis Deus revelabit.

E

pomt

16. Verumtamen ad quod

perveni

mus , ut i'dem,

*

fapiamuä,

. & in eadem permaneanius regula.

Al

17. Imitatores mei eftote, fratres, & obfervat

e eos, qui ita-

füllul

ambulant, ficut habetis formam noftram..

18. * Multi enim ambulant, quos faepe d

icebam vobis (niipc s;

thol

: *Rom

)

16.17. autem & flens dico) inimigos crucis Chrifti: |-

*19,. Quorum

. d» quo.) 1d e[*c,—äd. uod.

Et ff quid aliter fapitis. ) E fi 'qni

r

veftrum aliter fentiunt , nimirum atbi-

Er compreben[us fum a Cbrzfto.) Cap-

[

tus fum a Chrifto cum: Damafcum

trantes fe jam a ppreh'e-ndilfg 4perfel&io,-.

Pergerem, & vocatus ad Apoftolatum.

nem,.

st

Et hec vobis Dezs

.reveldäit £) VOS

13 Uzzm zwtem.) Scilicet ago , in

(

unam rem intentus fuim.

fcilicet , in errore verfari. . Deus hoc -

fceerit

Qua retro "7 olh"ivtf'en.f,k &c.)Nonx

homini.revelat dum ei fuorum: vitio-

fedato

contentus operibus prateritis , femper

rum, & imperfectionum cognjtionefm

Qifcipl

admajora, & excellenriora enitor.

impertit , & auget.

19.

I4. Exzendens me ipfunzf.y) Per de-.

16. Verumtam;m.

extrem

fiderium, & conatum. .

vel hortor.

) Supp?eï,. ro g()) ,

x

! Q:r

d deffiimatum . perfequar. ) X& T

|-4d quod pervenimnus.) Scilicet, reti-,

dem ir

exonó» Qioxe , quod idem effe credi-

neamus , gradum nimirum illum co-

hus «

derim, quod xa«radiexe oxcono», fco-

gnitionis rerum divinarum & perfe-.

*

B

(tionis vite.

i

pum perfequor , id eft, verfus fcopum

.

E

lis glo

totus feror.

Ut 2dem fzzp;("zmu:

? ') Ut .Con'COrdQS»fi-;

porte

d bravium

fuperná vocationis, &c. )

mul & habeamus i

$u

nolle.

&

dem yelle j & idem,

tetrén

/354'65/01;', Bravium proprie fignificat

'Im eadem permanek:mzz:; regulzt. ).DO--

premium certantibus propofitum, Sen-

20

us eft, oculis femper in fcopum defi-

&rinz fidei, & fan&titatis vita.

-

?u"rwm

xis curfu contento ad palmam, feu-

I7. O2fervare. ) Ut imitemini, « -

Qui ita ambulant , ffeut. habetis for-

tutum,

premium regni coacleftis.

f dic:

In Coriffo Te[u. ) . Per

Chri&qml]e-

mam nofiram. ). Eos qui vitain fuam

ein

fum ; per Chri(ti merita ; quafi. dicat,

inftituunt ad exemp

Deus hoc bravium nobis propofuit,&

bis prebui.

4.

lar, qugd., ego 7'97

protef

toln

ad illud nos vocat per merita Chrifti,

Formam noffram,

:)..1'57:0'*9 :äyä-g , ty-

Xm

IS,' Qü

icaumqne ergo perfedla fumus.)

Pum 2z0s$.

Y

T

S t

Id eit , per

fectionis ftudiofi. — -

I8. Mz

Iti enim 47(26;4/4;2). ) Sufbau-,.

Uj

Hoc fentiamus. ) Nos nondum per-

di , aliter quim ego.

&

fectionem attigifle ; fed contento ftu-

Quos fepe dicebam volis.

) De quibus

judia

dio ad eam

fepe vobis loquebar.

.

3

bere.

»tendere MTC c(?gari de-

-

$ Chriff.

&ad

Inimicos cr:fct

phag

E

$

JUS

CKAA(P—--UV*T— H; & IV..

275

Unum

19:-. Quorum finis interi

tus: quorum Deus Vetifer eít;

$

gloria in confufione ipforu

m, qui terrena fapiunt.

0, que

fatio in coelis eft : unde etiam Sal-

20. Noftra autem conver

vatorem expe&amus Dominum noftrum Tefum Chriftum,

? Yoci

21; Qui reformabit corpus humilitatis noftrae, configuratum

corpori claritatis fuae; fecundum

6f

omnia.-

: operationjeþm gl) ; .qu-ïa etiam

D

pO/füt fubjicere fibi

(QAPUT IV.

piamus,

Ad perfeverantiam , €? fpirituale gaudium , tod.

iffam, precis, &

| quï;ilta

gratiarum a&iones eos componit , pacem Dei ipfis exoptans , utque

; (minc

. mor dicus teneant. quecumque Dei funt ; laudans ipfos , quod. —

iium

m.

per Epapbrod

nece[Jaria ad ip ;fnz

—Ó—

'uorum

mijerini.

j

NT

"Faque fratres imei chariffimi, & defide

rat*ifïïrlni * gäaüdium

um atbi«

E

fic ftate in Domino, chariffimi.

perfeäioj-

meum, & corona mea:.

Mm 2

2. Evo-

Y

—

l) «IVOS

: (r) R Edir. us udditar ; virtütis fus-

oI, 9s 'rffarmzzbz't. ) 'ysraa)gvüua;*

Jeus hoc

- fceleribus coopertos , & voluptatum

mvitio-

^ fe&atores, ejus vite, quam Chriftiana | r/o'ei, transfigurabit , .transformabit ,

difciplina prefcribit , inim

icos.

.hoc eft, in aliam .figuram , & for-

;nitiongm

) Quiad mam commutabit, ut fcilicet , cor-

Ig. Quorum jfnis iuteritus

extzemuin interibunt , ac |

perdentür. — pus noftrum ex corruptibili faciat in-

. Quorum Deus. venter €

z

f«

dem in deliciis conftituunt , & o

) Qui fi-. Gorruptibile, ex'pïafïibili— iænpafïïbi;e,

terreftii colefte.

Cl yett»

—mnia ex

Configuratum corpori claritatis fw)

-.

lum c

illius. eaufa faciust.

k pete

Et gloria im covfufrone 1p

Druä. ) Qui $

uoque corpori immortalitatis oloria

circumd:to, reddet quam fimillimum.

íis gloríantur, quorum ipfos pudeye.-

T

*Secundum . eperationeim ,

€

XoCT G

odf

oportebac.

etficacita-

Qui terrena fapitnt, ) Qui &

onhifi c5» &vepeytiey ,. fecundum

&iln

terrénos habent affedtus.

tem operativam potentiz fuz.

.

20. N.ffra autem comverfatio. ) mo-

Üna -etiam' pofft . fibà. fambji

cere ,a-,-

j, D

(4

Nireuga , id eft, vite ratio , & infti- — m»ia. ) Secundum quatn

quïdlibxet*pvo-

TE

tutum, ut inte?pretatur Budeus; qua- teft, in res quaslibet.

Ífi dicat ; Chriftiane virz inftit

utum

A

'H.

arffmi .0 €

,

de/i&'eraüjfmi .N )

yi, fir-

1. C

m

:

q&mwrol , x« énioS99r0i, di-

il gam

eít in cclis agere ; Chriftianifmus eft

profeflio vicx ccleftis. Convexfatio — /edi & -dejig!gmzi. Vel, 4;/ed;, & deffde-

ego v0*

noftra efít in colis , quia ibi cor de-

rabies.

*

fixum habemus, & eo noftros afle-

Gaudinm meum.

)

Vocat gaudium

lef 1 ,.7'4

(tus tranftulimus.

Iis.

- fuum, quia de. eorum fideli conftantia

Unde.) Éx quibus cc

'audebat.

SQbau-

Salvarorem expetlamus. ) Qui ad -

Corona mea-) Coronam vocat quod

] qlïibus

judicium venturus eft, & nos fideles, illis gloriaretur, ur qui coronati gau-

& ad celeftia anhelantes fecumtrium- . dént, & fibi placent ob honorem il-

noibis

phantes in ïvC(ElLIlyI'l dvucec.

»l)ius adept&. Vf:l quqd*yb, labores ;

-

r cn

ia

"

j

L

r

2

-

Z

l

5

6 — EPISTOL/E B: PAULI APOST. AD PHIL*IPPENS*

/2 .

"d

nre

5

cor, idipfum fapere

II

.Evodiam rogó, & 4Synt)'ch€n d

Z

-

'r.-

corda Y

in Doiinó.

4. Etiam: rogo & t

eä.,f gern-nïane compar, adjuva iilas*5 quæ

g Di

u-

mecum laboraverunt in Evangelio cum Clemente

3

Z

?

& Cæteris

pudlca.

adjutoribus meis, quorum nomina funt in libro vitze..-

amabil

4: Gaudete in Domino femper : iterum dico gaudete.

VOR r dOR iC MSDIESE Mi

(cipl

'- äi

—.$. Modeftia veftra

9 (

rope eft.

4

nota fit omnibus hominibus : Dominus |

me, h

.. 6. Nihil foliciti fit

is;fed in omni oratione & obfe(;ratibne, :

Io.!

cum gratiaru

tandet

:

m a&ioxmc,,petitionles quftræ iqnotefcan

t apud -

D—eur-n.

s o

bi

[Dg:

II

& pericula eorum; g:.a&fat fufcepta, co-

ÀIn Græcö;eþc , 'aum'SMa'av, dthetm*um

ronam expectaret a Domino, --

-eore decertarunt.

.

qibu

$:c flate 42 Domizo.

Stite, & con-

Cum Clemente.) Hic. eft Clemens

ftanter^ perfiftite in

de Chiifti Do-

Romanus difcipulus fan&torum Petri

i pe s

mini, & vita Chriftiano homini con-

fent.nea, eo modo

& Pauli , qui Petro poft Linum &

gi qu

quo in iis Pfamd-um

Cletum in Pontificatu fucceffit.

neris f

elle docui.

Quornm nomtina funt in [ibro 'viz'*c.)

Orat

(Q. Evodiam r0,0, &5 $ynt chen depre-

Quafi dicat : Quorum mutto felicius

per or

cor; &kc.) Duz hs feming primarix

alibi fcripta funt nomina, quam fi hic-

xenten

erant inter Chriftisnos Philippis, que

adfcriberentur ;

gratar

rem Chriftianam promovebant, inter

libro vitz.

..fc.riptl;t funt enim m

À

fiotas

n

quas aliquid diflidii ortum fuerat, eas

4- Gandete 12 Domino: jäm;e?,, &c.)

opem

rogat, & hortatur, ut idem f«

[)iagt "

Quam frequentiffime excitate, ac re-

I j

id eft, fentiant,

Iu Do»:no.

novate in vobis gaudium fpirituale,

qll am

) Juxta Chriftiang cha-

recolentes animo ineffabile beneficium

[

ritatis leges.

^

vocationis veftrz , qua vocati eftis .

intelli;

3

Et te germane camp;zr.) wafa'ls

per fidem in fpem

v,itæ & glorie -

Cuþ

evcuyt., vocat hic Paulas evfuyor;

ternz.

' ; cuflod

focium aliquem, & cullegam fuüam,

$. Modeffia veffra nota

J onindibue

diem

infignem nimirum aliquem doctorem ,

bominibus.) Moderatio veftra, & vit

Trnut

cujus nomen non cxprimit. — Quis-

morumque- cot

npofitio luceat coram

*

ftodi

uis autem ille fuerit mültum ab Apo-

omnibus.

pofie

r

olo honoratur, dum eum vocat ger-

Int

Dominus prope cff.) Id eft, Chriftus.

manum , hoc eft, fincerum adjuto-

judex appropinquat, qui noftram pa-

fs

rem , ac laboris focium. Emman. Sà

tientiam , labores ,*modeftiam coro-

In

fufpicatur.cw/wyr , elle nomen pro-

orium.

nabit, & gaudium noftrum complebit.

g

6. Nibil foliciti fétss.) Quafi dicat:

Adjuva ://r!) Duas fominas intel-

on ergo vos angat folicitudo bono-

T

fine

ligit, Evodiam, fcilicet , & Synty-

rum temporalium aut malorum, five.

:

chen, quas fu

]

per'iorïi verficulo nomi-

bonis fpoliemini, five mulctemini ex-

E

Veta

navit.

ilio , five aliis infoituniis exerceami-

$

Qua mecum laberaverunt im Evan-

ni,

£e/io) Fortaffe mulieres hz in femi-

funt.

quia eterna bona noll"lqnge ab-f'

Tiür

eod

nis inftituendis laborabant, ut Paulus

Sed im omni 0r4ti/one.qv) 'ro('omm", eft -

&i

& alii in viris, ut opinatur] giiinianusg

genkeris neutrius , £y z«v7/ , fubintel-

*

ä

:

A

|

VE

[]

*

^CAPUT IV.

./'7

m finera

".

t pax Dei, quae exuperat omnemferifanä, cuftodiat

N-

corda veftra , & intel

ligentias veftras in Chrifto Jefu.

las, quae

-. g. De caetero, fratres, quaecumque fünt vera, quaecumque

L COTLETIS

pudica, quaecumque jufta, quaecumque fantta, quaecumque

amabilia

5

quaecumque bona famse, f1 qua virtus; fi q'ga laus -

te,

difciplinze, haec cogitate.

& audiftis, & vid

Jomints

g. Quae & didiciftis , & accepiftis,

?

1fns in

me,

haec agite: & Deus pacis erit vobifcum.

L)

-

Tatione,

Io. Gavifus fum autem in Domino ve

hementer, quoniam -

ntapd F

tandem aliquando refloruiftis pro me fentire: ficut & fentie-..

batis: occupati autem eratis. -

-

aR RL

nE 1

.ir. Non quafi propter penuri

am dico : ego enim didici, in

?fb)etmn!

ïluib'ug fupn , fufficiens effe.

Mm 35

I2. /Scio

- Clemens

rum Petri

ad amicitiam ,. concordiam & bene-

läge Kpd(yþ;wn, negotio, nec poteft- jun-

Lmm& $3.

£! cum eratione , quia wpoa'svxï eft ge-

volentiam alendam, & prgmovehda:m

faciunt.

.'mtc

neris fceminirt.

Oratioze 6 a!:fecrarianc, 50,) . Id eR:,

Bona fama.) 3u$mu.oc , que&cumque

lro w')a.)

vobis, Chrifto & Chriftianifmo, no-

o felicius

per orationem, & inftantem ac fer.

men & famam bonam conciliare pof-

jam fi Bic

wentem obfecrationem junctam cum

gratiarum a&tione , petitiones veftras

funt. Ambrofius interpretatur , /as-

: enm m

notas facite, & exponite Deo, ut ejus

dabilia.

d

$; qua - aus

76;, fff)

opem flagitetis & impetretis.

tantum eft, i ri/g £maivoc , f qua lauss

;liji;-,iplin.;-. ) In Grsco

t ac f

7. Et pax Dei-) Pax & tranquillitas,

quam habet bona confcientia.

fcilicet bone vite & difcipline Chri-

yiritudt,

—— Qnua exuperat omnem fesfim.) Qus

ftianz , quicquid Chriftianam difci-

eltcim

linam continet; & apud infideles com-

t ftis

intelligi non potelt, quanta & qualis fit.

loris &

Cuftodiat córda veféra. ) Qpspicti ,

mendat , illud cogitate , & fectamini.

cuftodiet , hec enim pax elidit omnes-

9- Deus pacis.) Deus auctor pacis.

demonis fuggeftiones , carnis, &

Erit volifcum.) Per infigne illud do-

, e'm;.;iäu;

mundi, & corda noftra Domino cu--

num ejusdem pacis, de quo n.6. quam

,&vitæ

xacemr Deus vobis cumulabit.

ftodit , ut pacificam illorum habeat

" c()Fälm

poffeffionem.

E

.

.10. Refforniflis pro m& . fentire.) a»t-

Intelitgenttas v

effras.) Mlentes v;e-

SdMert ontp &p8 Qpovti» , id eft curam

Chriltus

& folicitudinem gerere; quafi dicat,

ram p*

&

(i cor0ü»

r;ï Chriflo ïefu.j In. CfiriRi fide &

aruerat quodammodo veftra charitas

gratia.

erga me ; fed nunc refloruit.

mpldit

"

3

nacumque fant .;verd.

Sicnt E& fentiebaris.) Sicut folliciti

[ dicat :

gk Id eft,

) bono-

fincera & aliena ab hypocrifi.

effe folebatis in rebus neceffariis mihi

*

Padica.) ctuso , Id eft gravia, fe-

procurandis.

«

m, Gve«

. vera, honefta, verecunda.

Occupati aute.

m eratis.) —Sevd excufa-

nini t

SanBla.) Nofter interpres legit zia,

tione digni fuiftis, quia opportunita-

reeatti-

nunc eft ZqoZ , pura, five cafta. Sed

tem non habébatis , in Greco enim

yc t

-eodem recidit noítra verfio 4 f/asclum

eft, dxeipricot.

*

enim dicitur quod eft incontaminatum.

m

II. N«m qtt

aff propter penuriam di-

Miæ e&'

gpintel

.lm.:öïilig.) inoap:?(ä ; qu&cumque

,co;) Non hoc dico quod penuriam

—

R3

278 f-EPïSTGLET B. PAULI APOST. AD'PHILIPPENSES :

*

12. Scio & humiliari, fcio & abundare (ubique & in omni-

bus inftitutus fum ) &

z

- fecunc

)fat;i-gri— ; & efurire, & abuqdäre, & »p:e-

*

40

nuriam pati..

13. Omnia

poffum in eo,'-(»;ui me confortat.

*

N

:

LI

E Amet.

N

bu-lati'þhi

mese.

34. Verumtamen bene feciftis , communicantes tri

*

i

9 s

15. Scitis au

tem & vos, Phi.lippenfäs, quod in prinCi-þi.o

- omnes

^

Evangelii, quando profeétus fum a Macedonia, nulla mihi Ec-

25 !

clefia communicavit in ragione dati, & accepti, nifi vos foli. -

: 1 Amat.

[ m

. * 16.. Quia & Thelfalonicam femel & bis in ufum mihi mififtis.

17. Non quia quaro da

tum , fed requiro fru&um abundan-

Z

1.

. tem in ratione veftra.

diat. E

18. Habeo autem omnia , &

moium (

abundo : /r;epiletus fum, acceptis

In glo

ab Epap

hrodito, quze mififtis, gd?rem fuavitatis ; hoftiam àc-

euzl

Ej

-u c L

dhojus

.ceptalm? placentem Deo.

4

*

11*9,/.**?Deti*s

- dat vob

u

i

Chiiltu

paffus fim , aut patiar, aut ïquod-' egre

dam permutandi ;;ationem , ut quqiu E-

20. 1

feram fi quid. mihi defit.

v

vangelicam doctrinam percipiunt, vi-

qui Pat

Didics im quibus [ums fufficiens effe.)

&ui neceffaria fuppeditent ; fententia

pI

- Didici contentus effe iis qu& habeo ;

ergo eft: Nulla

cclefia fpiritualia a

. Cuitt

tanquam illa mihi fufficiant.

me accepta, temporalibus datis com-

-I2. $cio kumiliä?i.

penfavit, nift veftra.

In Fl

digus effe.

) 'Inops, & in-.

I6. Sémel & Li5.) Semel & iterum.

ULique E$ m omnibus imflitutus fum.)

In ufum mihs mififhss.) Id quO indi-

Ita vitam meam inftitui, ut penuriam

gebam in ufus meos.

fit, moderate uti. -

pati fciam fr fit opus; & copia, fi ad--

C017.) Nen quia quara datum.). Non

hoc dico quia veftra, aut cujusquam

.I9- Ozemia poffun.) . Jam. enumerata

alterius munera. defiderem

; atjt, exi-

fultinere, & alia etiam duriqra',"fï ac- egam.

cidant.

,

"

É

Se

d requiü frium. abundantem 4n

Ip eo qui me o

uf'artaf.) Chrifüi fre- rz

tioze veflra.) Sed veftrum lucrum

.tus auxilio ,

üi mihi ad h;ec omria -& commoódum requiro & cupio, ut

vires fubminiltrat.

!

*

bona quz in hoc genere facitís, veftris

d4- Commmnicantes triäulä?iqni "ie&.)

rationibus inferibantur , &-vos credi-

: Inopiä"jn meam fublevantes. ^^.

tores efficiamini am

I5- Im principto Evange'lii.) Scilicet

nis a. Deo

pliffime re/t:ibutidf

a me vobis prsdicati , de quo A&t.

"

18. Habeo auteém omnia, (5 abundo.)

C-"lp. 16-

Id eft, recepi ea , que ad me mifi-

Quando profetius [urn a Macedania.)

ftis adeo lurge, ut nuac abundem.

Id eft, quando Macedoniam, in qua

Rep'eius. fum.

) Abunde exple;a" eft

vos eftis, reliqui, & tranfivi in Acha-

mea egeftas.

:

"

iam, A. cap. 17..

*

r

Odorem ftav

M AIHS , &c) Eleemofy-

Nulla mibi Eccleffa co

mmtgnic.ft'vit, P2

nam veftram , qu& eft quoddam quafi

. ratione: datt 65 accepti , €0.). Per ratio-

facrificium gratiffimi & fuaviffimi o-

ném dati &häccepc'i, intelligit quam: doris ipfi peo.

T E

i. a u odl d a g Ti a i L

".

7

SDS

a79-

CAPU T IV.

Dnrïaw:

A$wIIAG1;

um Vefcrum, *Räm

I omni-

1 , * Deus autefïuf'meus implest omne

I2.I.

s*fias , in gloria in Chrifto Jefu.

fecundum divitia

2o. Deo autem, & Patri ho&rq glor

ia ip fæöula fæculotum: :

Amen.

, :

ar. Salutate omnem

fan&um in Chrifto Jéfu.

*

bu*latiqb'ni

mecum. funt, fratres : Salutant vos.

22. Salutant vos , qui

.

5

n'inciþio

omnes San&ti ; maxime a

utem qui de Caefaris domo funt.

nihi Ec-

23. Gratia Domini noftri

05 foll, .

']efu Chrifti cþm Spiriultü veftro, |

N

«

Ar»nle-n..

mifils

&iücäcus eft '*p;r Chrifum, & pro-

bundan-

* 19. Secundum Jivitia: féasd) 'Q:läü

dicat. Facile enim poteft, cum fit o-

fefflione, ac v

qæcionä Chriftiana fan-

z

mnium divitiarum tons.

&us eft.

4CCeptis

Quafi di-

o2. Omnes fas&.) Scilicet qui Ro-

jam àc-

p gloria ip Chriflo j4"-)

obis a Deo rerum

cat: |ta precor v

m funt; id e&,xomni»s.VRorrfanax ge-

s

hujus vite fufficientiam , ut ea ce-

clefia.

Qui de Cefa

ris damo fant-) Chriftia-

—— À—

.*Deus

- dat vobis ad gloriaur vite æqerqæ per

Chiiítum,

*

x

ni qui verfantur in aula Neronis Im-

T

20. Deo autem, Pa

tri noffro.) Deo

peratoris.

iumq Vi'

qui Pater nofter eft.

23- Cum

jþ;;ri'm ;L:ejlra.) Id eft, vo-

fententia

QI. Ommem [janibum.

) : Qubslibeg

bifcum fit , fic concludit epiftolam

itua]ia à

ad Galatas cap.6. num. Ig. Vide ibi :

Chriftignos.

di&a.

A

"

itiS COm-

Qui baptifmo fan-

In F(äri/fo ïffu.)

Iterüm.

0 indi-

) Non

iusqua:p

—

aut exl-

)

x

N

N

a

ytem 171

xx

K

:

:

&

RÉZ

:

;

W.

]ucrum

j

p

jo, ut

-*

—

veltrs

I -u

; crel-

jbutio-

undo.)

; mi l

em

t €

nnofy-

qui

imi 0*

EPI-

290

GRCQPOSR

!

751

EPISTOLA

qui el

:

&

| ritu:

B PAULI APOSTOII

9.

VObls |

AD COLOSSENSES..

tatis ej

C NTUS PRIMUM

T0

- Audiia fide, charitate , ac Jpe Coanf jum , orat pro zpf s Ap(ylo-

TA

: opec

Il ]

lus , quo in fczem*za Dez, bonisque operzlyu; perjiczantur : Chriffum

tis Bjü'

Dez inaginem dicit , per quem omnía creata funt , & qui caput eff

p

- -Ecclefie , quo omnia pacificata funt : bortatur ergo , ut immobiles

tibus (

in fide permaneant : [eque. dicit effe&um Chrifli mzm/ü*um, ad

five pr

prædzcandum myflerium a feculis abjconditum,

Sicut

f1 U&IHC

—

& nunc manifeflatum.

Grati

jAulus Apoftolus Jefu Chrlftl per voluntatem Del, &

Vd

di(lis ,

'Timotheus frater:

Di, ;

2. Eis, qui funt Colofïïs, Sanähs & fldehbus fra—

pa Ch

tribus in Chrifto Tefu. -

4. Gratia vobis

"Theod

& pax a Deo Patre noftro, & Domino efu

loiienf

Chrifto. Gratias

&

imus Deo & Patri Domml noftrl Jéfu Chri-

fti, femper pro vobis orantes :

eutn, C

lum &

4- Audientes fidenf veftram in Chrlfto ]efu, & dlle&mnem,

|

Crem

quam habetis in San&os omnes,

[(q77

Chrifl

$. Propter fpem, quae repofita eft vobis in coehs* quam

Min

audiftis in verbo veritatis Evangelii :

eum

6

uod pervenit ad vos, ficut & in umverfo mundo eft,

ficat,

& fru&tificat, & crefcit, ficut in vobis, ex ea die, qua audlihs,

Epspl

& cognowihs Bratiam Dei in veritate;

Chift

E

" Slcut

Vlenf

I.

$1

JEr voluntatem Dei.) Vide dicta

4- Fldem veffram m« 6/1610 7* ^.) In

Chift

Ephef. cap. 1. 1.

Chriftum Jefum.

Vel, quam habetis

Et Ttmot/aczs frazer ) .Nide dicta dd

de univerfó. Chrifti myfïcuf)

lj |

Philipp. cap. I. 1.

^ Dietliontm quam babctis 22 fanto: )

flv

Q. Fratrióus in Chriflo 78/;1 J . Qui

Chdrxtatem, quam exercetis erga quos-

Và

nos genuit per fuam*mortem , & ba-

cumque fideles.

bis f

pnfmum

at

. Propter fpem.) ld eft, bona fperatw.

Vd

netur, Vvel augeatur,

3. Gratia voli; &c.) Supple dó-

In -veräa) Per verbum

6. Sicuz £4 ; :2 univer[o mundo,

Id

Cum

Deo, & Pam) Deo qui eft Pater. ePc, in præc:pms totius mundi par-

*

?

viller

-

&il

C AP UT L

28I

7. Sicuf didiciftis ab

Epaphra chariffimo confervo noftro,

qui eft fidelis pro vobis minifter Chrifti Jefu,

.. 8. Qui etiam m

A

anifeftavi;.nobis'fdileätionem veftram in fpi-

Ll

ritu:

e

9. Ideo,

& nos ex qua die audivimus, non ceii'amug pro

!

vobis orantes, & poftulantes, ut impleamini agnitio

:

ne volpn—

tatis ejus, in omni fapientia, & intelle&tu fpiritali:

1o. Ut àmbuletis digne Deo.per omnia placentes : in omni

opere bono fru&tificantes, & crefcentes in fcientia Dei : .

! Apg/la

II. In omni virtute confortati fecundum potentiam clarita-

Lhrijhum

dio,

i d

tikusix?jus, ip Omnjz/patie'ntia, & longanimitate cum gau

M

I2. Gra-

nnoliler

tibus & provinciis eft hoc verbum,

9. Ex qua die 42divi;)1-u:,) Scilicet

l, ad

five pr&dicatio Evangclii.

hec bona de

. Suurt m vobis.) Scicet cre

*

nem, &c.

VV(-)bi»S*, gdgln ; dilectio-

fru&ifïcat.

R.

*

4

gnittoze: voluntatis 'cjus., ) Qua

Gratiam Des in veritate

) Verfev. au-

Deus voluit , & decrevit nos fibi re-

diftis, & cognoviílis gratiam Dei.

conciliare, juftficare, & falvare per

yor &

Vel, cognoviílis veritatem gratie

Chriftum , non autem.per Angelos.

Dei, id eft redem

ptoris, & falg;is

Vel, generatim intelligit copnitionem

Us flfa-

per Chriftum allata.

divinz voluntatis in quolibet nego-

.cSieut. didusflis ab Epaphra.))

tio : inagn.um

"Pheodoretus ai. hunc Epaphram Co-

illam nolle,

enim eft Dlei bene Hcium

i

o Jefü

loftenfem fuiffe, Verifimile autem eít

du omnai fapientia, C5

ivcele-Bie puirse

| Chrj-

eum,cum Romam ad falutandum Pau-

f&ali.) Vide dicta ad Ephef. Cap. I«

.

|

lum & fublevandum veniifet;, án car-

num. g.

*

lO. U Ambzletis digne Deo fer d-

J

'cerem conjectum tuifle, .

Q

ui iidbifcun:i

Conjervo . nóffro. )

"

»

muia placentes.). Signifïcat dign.e Deo

Chiifto fervit in Evangelio..

1

ambulare aliud non effe ,, quam Deo

quatm

Minüär.

dutxo»og , qu& vox off

per omnia placere.

cium & minifterium hoc loco figni-

I emmi epere bono frutlifecantes.) ld

Laudat

) elb

ficat, non'autem ordinem.

eft ,. £rucium omnis

generis bonorum

jifis

Epaphram quod fidus fic ac finceius

operum ferentes.

"Chrfti minifter in.

Et ereftentes 12 feientia

Dei) Ctee

loffenfium falute.

procuranda Cof

Sic.ut

fcit in agnitione ,. five fcientia Dei,

—-.8. Dilediionezm. veffram;) Qua me &

qui in divinorum m

yüerïorgm notitia

i.) lt

Chriftianos omnes- profequimini.

quotidie proficit. .

ibetts

n fpirize.) ideít, fpiritualem, quz

E. J» omm; vertute confortati,) Non

fola vera, firma ac folida eft dilectio.

folum rogat Apoftolus, ut in omni

/o:.)

Vel, que a $piritu fan&o, qui in vo-

enere virtutum crefcant; fed etiam

qllOS'

bis eft, proficifcitur. Vel, quz eft ex

pericula inipendentia circumfpiciens

animo, Ípiritu, & intimis precordiis.

tortitudinem illis precatur. In Grzco

ratas -

Vel, conceptam animo & fpiritu,

eft , ) máo, Ow&un Dviapspevo, ad

éum nunquam |de tacie illum no-

verbum , dnp omn;porentía fatla poten:es.

Ii

viifent. :

Vatablus ; Ozzi r

s

H.-

Nn

obere carre?qrati.

Par— |

Bibl. cum. Com. Menocb. Tom. F

^s

-

282: - EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES :

i

ä

j E

D.

; Gratias agentes Deo Patri , qui dignosino"s- fecit in par—

. tem fortis San&torum in lumine :.

^

*

.

i

35 MA

primog

*

. fens.

I3. Qui eripuit nos

de poteftate tene

in regnum filii dile&ionis fuze :

brgrum' : & tral'lStUht

I9

/

L)

tare i

14. In quo habemus redempti

On'ekm pke'rlfangüihem ejus,.rä-'

20

miffionem peccatorum :

^

fangu

15. Qui eit 1mago De

i inyiiïþ.ih's, pxrimggenitqs omni's breäfä

2l:

turae .

z

*Joan.

16. * Quoniam in ipfo condita fant univerfa in

coelis, & in

in op

bS

2

F 8* terra, vifibilia, & invifibilia, five throni, five dominationes,

i9)

Thorte

five prihcipatus, five p

;

oteftates ; omnia per ipfum, & in igf?*/

fibile

creata funt: «

nt.

2).

17 Et ipfe eft

.-gnte omneg ; q&"omhkiä in .igfo confta

EE

n

*S:cundun; potentiam clarimi)fæju:.)

prini

-:I3./4-De þatg&?te :eneärarum)Dæ-ä,

Graci

E4c durS, gleria ejus ; id eft, fe-

monum, qui tenebre funt, feu po-

cundum potentiam inclytam & glorio-

teftas tenebrarum , quia lucem illamy

et pri

fam Dei , qua vos communiri opor-

que lucet in tenebris, obícuri & te-

bilior ]

tet, cum infurgunt herefes & perfe-

nebricofi nunquam comprehenderunt.-

funt p

cutiones. Neque enim funt metien-

Ipfi funt archirecti tenebrarum , ido-

eqreie

de, aut eflimande vires, quas inter-

lolatriz, & fcelerum quorumcumque,

Drimit

dum in fan&is obftupefcimus , ex hu-

Ipfi tenebras amant, tenebris fünt ad-

fxgn&mr

ftros (

,mana illorum imbecillitate, fed ex di-

di&ti, & ad easdem tenebras: homi

Ed

vd

vina, qua corroborantur, virtute.

trahere nituntur.

*

ftavit

In regnum.) Ecclefiam, q

u- fæþä

editio

Praclare Bernard. ferm. 85. in Cant.

Nibil omnipotentiam wvtrbi clariorem

in facris literis appellatur re

gnum Dei.

prina

redd;t, quam 'q(w-d ommntpotentes fxt,ct.-f

Filii dileflionis [ue.) Filii

f

ui diledti.

Gorer

emues qui i.n fe fperant.

H

I4. Im quo habemus vedemptiomem ,

-ex hi

Iri

lm ommut: patentia &

longdnimität?.)

&c.) Redemptionem a fervitute pec-

,'Signifïcatz virtutem, ac robur quo per

cati, que reipfa non eft aliud quam

2

primc

Dei potentiam funt roborandi, fitum

remiílio peccatorum.

immo

I5. Qui.) Scilicet Filius.

l

effe in patientia , & longanimitate ;

[

ut in omnibus adverfis patientes fint ,

Lnage De;.) Pþ—at:ris.

audeant, Deo gratias agant ; & . poft

Primogenitus omnis creature)) Di-

& ex

triftitiam , expe&tent tempora lxt'ora.

citur Chriftus primogenitus ,. quia an-

fure

I2. Digmos o fecit im partem [or-

te omnem creaturam eft genitus ,.

3f

ltm j

tis [2nüorum. ) GQui dignatus eft nos

pote ab eterno.

gratia

affumeére in partem hxzreditatis electo-

16. Is ipf2.) Per ipfum.-

ordii

id eft,

In ip[o creata fant.) In Greco eft,

rum, & fanctorum fuorum

Ws

qui nobis dignitatem & excellentiam

tig dvTOV ,. i2 I pfr

x*

z , hoc eft, ad—ipkfiu's

]'t'äilfa

illam contulit , ut effemus inter fan-

gloriam.

3

5 r

&os & electos ejus, fcilicet participes

I7. dzfe o0m.

7

'e.

U

;:.) Angelos , -& cr-:e"g"-

^ ejusdem cum illis hereditatis cccleftis.

turas quaslibet;.

I

Ip lumine.) Evangelii, quod Chri-

In ipfo conftant.

Y (-)mhial

[/

per egnf

0;

ftus nobis eï. cclo attulit.

i:onfi&unt & confervantur.

-

^

H

c Ax-P-ü TE

283

t in'-. parT

18. Et iþfe eft caput corporiS-Eccleiïæ,* qui eft pri*ngcipium*, I.Cor.

primoge

E

15.20.

nens.

nri,tusxexy mortuis 5 utfitln omnibus .i?fe -primatu-m te-

Apoc..

nta

I9. Quia in ip

^

x

fo compllacu;it, 'Zomlneïm pleniïtü'dinem izjhabi-

p

QUs r

tare :

. 20. Et per eu

m reconciliare omnia in ïpfurh p-äciüdäps per

nls Cfea-.

fanguinem crucis ejus, five quae in terris, five in coelis funt.

2oI. Et vos cum effetis

'aliqugndo aldi?n'a'ti ,& ini,þmicik fenfu

b, &i

in operibus malis :

.

àtione

22. Nunc autem reconci

liavit in corþöre carnis ejus 'pe.f

mortem, exhibere vos fa

[i lpfo

x

n&os;, & immaculatos, & irreprehen-

fibiles coram ipfo.

it.

in fide

s-, & im-

23. $i tamen Lpe.rm'anetis

fandati, & flabile

: .

Nn23

mobiles

— ]

^

I8. Carpari;'.*),/ MyRGt

.

.

N

ici.

eft, omnem perfectionem tum fapien-

im.) Du-

Principium.) apx,

fed omnes fere

tie, tum gratiz, tum poteftatis, tum

Greci interpretes legunt Zrapxà , id

denique ipftus divinitatis.

m illam;

eft priziti. , fcilicet: precipua ( no-

Inbabitare.) lNon tantum per ope-

bilior pars hujus myftici corporis, ut

rationem , fed ctiam per effentiam.

uri & te

enderutt.

Itaque

funt primitig inter iru&us.

20. ,.Rccom"i/id)r'e omnia.) ld eft, -

um, idy

egregie Ambrofius lib. 1. epift. 22.

mnes homines.

T

um

Primitie, nquit, dicitur Chriflus, quta

jondior omzitus frudius , qui etiam ce-

In ipfum-) slg duvÓv, id

eft fi.

s fünt at

Pacifcans per fanguinem , €c.) Sen-

- hominat

zeros ommes comfortes fui fruttus fanti;-

fus eft : Deus Pater voluit per Chri-

ffeavit.

Porro retinendo vulgatam

ftum omnia , nimirüm celeftia , at-

editionem ,

fenfus eft Chriftum elfe

que [

que terreftria , id eft, Angelos & ho.

m Df

principiunf, fontem , ducem, & au-

mines inter fe reconciliare , uniendo

j dilei

&orem refurrectionis, & refurgentium

€os tanquam unum corpus in Chrifto,

ex mortuis.

E

:p;iarzm ;

Primogenttus ex mortuts. )

- DESR,

ut capite ; pace inter eos 'cdmpofita

tute peC-

per fanguinem ejus in. cruce effufum ,

ud quim

primo refurgens exämortuis ad vitam

quo peccatum , quod erat inimicitix

immortalem.

caufa, deletum eíft.

U. fít 1 omnibus spfe primatum te-

21- Semfw.) TY ,&avo:'lcc ". mw;te—', &

zeni.) Nam aut ommuia facula matus

voluniate. .

"

x

,) D

ef ex Patre ; (5 ante omnes bomines ve-

furrexit ex mortsis ad vitam. i0morta-

I5 oþeriäus ml

s) MdliS- operib—us

juia a

Lem j 6 tanquam caput ipfiuit. omnem

dediti, verbi gratia, idololatriz , &c.

£ü5,. .m,-

grütidm 7À Ec:!eþ';zm. It:zque P E quov;.r

22. In corpore carnmis ejus.) n cor-

rdiue tam c;:ea(ian!s quam regenerat;o-

pore fuo carneo, id eft, vero

wis, tam matura quam gratm, tam vi-

orio.

ï&-pm—

BCO »6&9

ffilium creaturarum quam imvifibilumm,

Exh!äenar.«) . Ut ekhiberet, |

Cor 47 ij

a"dlipfïus

de omnibus omnimo primatum tenet. [ta

j

Qecumenius.

pe Dei Patris.

fo.) .in conf-pe&u..eju's,fnem-

19. In ipfo.) . Chrifto,

23. In fide fundatt. , & ffabiles.) Id

& c

Complacutt.) Patri.

eft , pro fundamento fidem ftabiliter

)e;' eura

retinentes,

Ovonem plenitudinem ánbalitave.) I.d

À

N

294 EPISTOLEEB.' PAULI 'APOS'»I'. Ap cöLösäENSES'

mobiles a fpe Evangelii, quod audiftis, quod praedicatum eft

t9. !

in univería creatura

; quae fub coelïo*efc , cujus taétus fum"egg

U

quam (

Paulus minifter.

..

]

24. Qui nunc gaudeo in

| p&fïlonibüs pi*o vobís, & -adi'thp-leb.

ea,quae defunt paffionum Chrifti :

in carne mea, pro corpore

' /Hüfilfdi

ä

ejus , quod eft Ecclefia :

25. Cujus fa&tus fum ego minifte

r fecundum difpenfationem

phiujr

| fit,|

Dei, quze data eft mihi in vos, ut impleam verbum Dei.

.26. Myfterium , quod abfconditum fuit a fseculis, &:gene-

(

rationibus , nuünc autem manifeftum eft Sanétis ejus,

271- Quibus voluit Deus notas facere divitias glorise facra-

menti h

ujus in Qentibus, quod eü Chriftus, in yObiSLfP?S'glo*

I V'

ris,

;238.

Quem nos annuntiamus, corripientes omnem höminem,

vider

2,

& docentes omnem hominem in omni fapientia, ut exhibea-

in om

mus omnem hominem perfe&um in Chriíto Jefu.

[er

29. In.

0]

z fge Ewng&lz'i.) A. fpe bonorum

plene predicem verbum Dei, & com-

fcon(

ccleftium, quz promittit Evangelium,

pleam predicationem Evangelii, quam

itrorseose,

quod audiftis.

:

ccpit Chriftus.

inogen

In untver(a creatura.) Per omnes

e6. Myftersum.) Quod verbum Dei,

corrip

E

Gentes, per univerfum mundum.

myfterium eft quod

precedentibus fe-

Cujus.). Scilicec Evangelii.

culis incognitum fuit.

fiitu

Miaifer.) Creditum enim mihi eft

Santlis . ejus.)

homir

minifterium illud predicandi.

novi teftamenti.

San&tis ,& fidelibus'

& m

.94- Paffionibu:.) Aflictionibus.

297- Druitias gloris

.) Idsft, divi-

füpien

Pro.vobis,) Quas pro vobis fuftineo.

tem , locupletem , & bonis fpiritua-

U

Et adimplo ea que defunt paffonum

libus abundantem

f

Chrifüi: im varme mea,) Quafi dicat,

fterii.

gloriam hujus m.y.

füitie:

opus fuit, ut Chriftus multa in. cor-

ad f

Quod eff Chriftus.) Q nod fcilicee i;ä-

pore fuo vero , & etiam in corpore

cramentum, vel myfíterium eft Chri-

tinen

myítico pateretur. Porro Chriftus in

ftus, & ejus.Evangeliuin.

3)

corpore fuo vero paáffus eft cruciatus

In -volis [pes glorta.) Id eft, qui in

l4

&.mortem ; nunc igitur viciffim &

vobis eft fpes gloriz , hoc eft, fpes

qel

$e

ego, qui fum membrum corporis my-

gloriofa , quia videlicet per Chriftum

ftici, adimpleo

u defunt, multa pa-

magnifica &

gloriofa bona fperatis

W

tiendo pro Chri

d

0.& ejus Ecclefia.

vos adepturos.

& [

Adimpleo.) a

Q8. Quem nos annuntiamus.) Quem

tion)

pleo.

fmü«lom)wpcö , vicem im-

Chriftum nos A

nuntiamus.

2

po&o/li mundo an-

«t,

25. Cuju:.

) Scilicet Ecclefiz.

l

Secundum difpen[ationem Dei.) Ut

Corripientes omnem bominem.) Tþ;

à,

difpenfem toti familiz , id eft, fingu-

tum . genus humanum verfabatur in

Tis fidelibus, bona & dona Dei Domi-

Dei ignorantia & peccatis ; ac pro-

i.

ni mel.

;

terea de

his. corripiendum.

In

a

Ut :jmpledm verbum Dei.) Id eft, .

Gräco eft, »sStrüvrec , quod tam ad-

-

N

ï;

25

285

C A/P'U T L&IL.

itüm eft

29. In quo & laboro, certando *fecuhdum'OPEraþionem ejus,

RE

fll,lïi"egg

qpam operatur in me in v1rtute

.

lia

MCAPUT IL —

corpore

Ihïmtür itt caeant , fle ullis aut per[uafionibus , aut impofturis

itiouem

philofopborum , feu legem inducere *volentium

, Jeducantur.à. Cbriffi

Jel.

fide, per quem a peccatis : poteflate. diaboli , &? ab adverfo ipfis

3

Vgene-

ti funt

?

ut nunc leg

.. cbirogmpbo- libera

alia. decreia nul;o m

pretio fint babenda.

? factà-

1. Y7Olo enim vos fcire, qualem folicitudinem

haieite lo

D65 flo-

vobis, & pro iis, qui funt Laodiciae; & quicumque non

viderunt faciem meam in carne :

minem,

2. Ut confolentur corda ipforum

. inftru&i in charitate,, &

xhibea-

in omnes divitias plenitudinis intelle

&us, in agnitionem my-

fterii Dei Patris, & Chrifti Jefu:

291

& fcientize ab-

3. In.

X

quo funt- omnes the

fauri fapientize ,

;

& com-

fconditi.

Nn 3

4. Heec

li quum

inomentes , quam increpantes , vel

dicieh[es vicini- efanc Coloffenfibus ,

corripientes, aut caftigantes fienificat.

ut diximus in hujus epiftole argu-

yum Dei,

E* docemtes ommem bominem im omni

mento. Ex hoc loco fatis apparet

tibus fg-

Apoftolum non fuiffe, nec pr&

f*pientia.) ld eft, inftituentes omnes

Coloffis aut Laodiciz.

V

dicäiïife

F

fidibus

homines in perfe&ta coguitione Dei

& myfíteriorum fidei, que eft vera

Fatiem meam in carne.) ld eft, fa

fapientia.

ciem- carnis.

ff, divi-

Ut exbibeamus omnem bominem per-

9. Coz ]älentu

"-)v Id eft, confolatio-

fpinta-

felum, &c.) Ut reddamus omnes ho-

nem accipiant, Gr&cum enim zapa-

Jjus my«

xN9661:, eft paffivum.

mines perfe&te inftructos in bhis qug

ilicetft«

ad fidem & cognitionem Chri(ti per-

y

Inffru&: 22 eharitate.)

Id eft ,cum

eft Chr-

tinent.

fuerint inftructi, & introducti in cha-

29- Iz quo.)1d eft, ad quem finem.

ritate , hoc enim flzgnificat partici-

Labore certando.) Enitor, multum-

pium Grecum , evuigactéyrov, -

, qui i

ue laboro , & periculis me objicio.

Et im omnes divitias plenitudi

ni,

£u-

ft, fpet

telietlus.)

Id eft, & cum fueridt in-

Jutum

Secunduza operationem, &c.) Se,nfu's'

f

eft: Decertans fecundum efficacem

trodacti in omnes divitias, id eft,

fperatis

ac potentem operationem , feu mo-

Jargiffimam copiam plenz intelligen-

tionem Chrifti in me. In Greco enim

tiz. Ert cum fuerint plene edo&ti ,

Quem

eft, é»epoyeiay.

fcilicet de myfterio, ut fequitur.

ydo àr

In agaitionem poyflerii Dei , €$c.) Ut

In virtute.)

Id eif,. potenter , vgli-

.

de, efficaciter.

fcilicet, in omnibus myfteriis fidei,

) Te.

Ualem follicitudinem.) dey&ya

quz pertinent ad agnitionem Dei Pa-

atur in

I-Q

.. agonem ,

tris, & Chrifti Jefu, in(tru&i fint.

àc pro-

certamen..-

.

laborem , di&icile

. In quo.) Scilicet Chrifto.

"

Ef pro iis .qut

funt /Lkodiciæ. ) Laq-

Abfconditi-) Id 4e&, rCCONndicï'..

;am ad-

*

E

ap6 - EPISTOLA B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES

4. H:ec autem dico,

$

x

z

ï' 9 Q

fermonum.

gtiïn.ael/rnoï-.Vos decipiat in fubïimitä;e

x ?

b

2

ralité

[

*1Cor

$.* Nam etfi corpore abfen

« , (ed ipiritu voblitiundümp

1o. !

5.3. gaudens, & videns ordinem veftrum ; &

ürm.amentum- ejus;

& pote

' quae in Chrifto eft, fidei veftrae.

^

Y

;

*

"

1.l

-

.

;2 6. Sicut ergo

:

Jehum

j exfp

ambulate;

X

ac sgp;fcls

Chrlftum Domi-nüm ,A in j þfo

UM

L

.. 5. Radicati

; & fupereedificati in ipfo, & —coniïr-f-n'atixin i*idea

fidem

ficut & did:ciftis, abundantes in illo in gratiarum actione.

p

9. Videte, ne quis vos decipiat per philofophiam, & inanem

- Càrnis

d

(

:

allaciam , fecundum traditionem hominum, fecundum ele-

d,ehi&a-

lÀ.

menia mmindi, & non fecundum Chritun.

N9-1,Quï?"

m

sss

nihil fít

f/;:: p;';?cl'])i4t.j, v.wc;þakocy/g-hfï-æ/i " id

-profïcien:d!'o,* abündare »pe;r þläniorerh

.

eft, f.lfís rationibus, & ratiocinatio-

Y

myfteriorum Chrifti cognitionc.m.

t)?rtg?l

»

'.'; 8[.

[

nibus vobis. imponst.

*

In gratiarum 4äio'nel) "l'dl- 6&, cum

culans |

In fabtimitate - fermonum.

) *szSäv-o-

gritiarum actione. .-

Ls

tüehta

- Woqi& , id eft, perfuaforio - fermone,

9. Ne

quis vos decipiat.) In Grzco

f

I

eft, u5 . ric üuzg £gcas Ó o uNaseqéy

adverf;

;eciofo fuco rat:ionisA& evlc')qucn-

: kalligem

*;t)iæ humanz.

we quis ff qui vos depradetur ,. qui

Eu

s sed /þlr

?'tu "vobifcum /;tm) -Men-

vos. fpoli«t.

Simonianos: enim , &

te & affectu.

ab eis prognatos Gnofticos aliosque

* fecund

"Ordiuem wvefHrum. )

þ-*ra'gi»lv ;id eft,

hzreticos vocat przdones, ut & Chri-

my'üen

contra

ivra£ik» , bomum ordimem , quo bene

ftus Joan. cap. Io. g..

t

UK ordinate omnia fiunt.

Ber- phitofopbsam.) Falfé mominis phi-

.9' IZ*

Et frrinamentum ejus, qua in Chriffo

lofophtam , nt eam vocat I. ad li-

2

Inha

moth.'cap. ultim. num. 20.

—

u)

"eff , ffdei veffra.) Id éft, & videns fir-

Tnitatem & conftautiam fidei

; Carp

xv'eüræ

Inanem faliaezam.) KFallaciam veri

. dpftus

in

Chiiftum.

quadam fpecie fucatam , & adumbra-

6. Sreut. accepiftis Jefum Chriflum.))

tam apte ad. decipiendum ,. cum ta-

E o hn

men folidi nihil habeat

Sicut edo&ti eftis ea qua ad Chriftum

-

jinanis.

» fed fit plane.

ml

fitum

pertinent.

In: i/;fo' enbulate.

Ej usdein V;Ri-

- Secundum tr;-zditionem' bominum.

Io

viis infiftite , nec finatis vos dejici a

Quuafi-dicat, inanis hec fallacia non

'Rep

recto tramite veritatis.

falata

eft à Deo , qui eft ipfa veritas, reve-.

0n

| 9. Superedificati-) Chriftus enim, &

lat4.aut infpirata , fed ab hominibus

fides illius folidum eft fundimentum

3

'vanis & errantibus conficta, & tra-

Ange]

cui infiftere debemus.

dita ,:ideoque inanis, & mendax.

II

51'. fil

Iz fde.) Chrifti.

Secundum elementa mïm*di')' Ber- elg../

Szcu; &5 didici]fi:./)

Sicut edoGti ;:-B:is.þ

menta intelligit &: Apoftolus axio-

fion:

Aiundantes in 1llo in gratiannm atlso-

mita quedam , & veluti prima prin-

I

ze.) In Greco eft, à» 4vrà , » ;pj/a,

cipia., a primis illis phil;f phis ad

eftis

l,

fcilicet fide; quafi dicat : Non fo-

poüeros qluafi pïffr m .:nus £radita, qui.

.Yum volo vos efle confirmatos in fi-

bus impeítores evertere fidei dogma-

poni

ta conabantur, qualia funt: £x zz4/e

l

de . verum etiam in ea proficere, &

lica

—

X

us

.

ES

À PU T

287

limitote

*.9. Quia

Àn ipfo inhabitat: omnis Plgnitüdö c!ivinit-atis RCOr-V,

&

poraliter :

m :

. 1o. Et eftis in illo rep

E

le:t,;ijg qui eft- caput omgis—þ;*i-ncvipaþtus',

à 6Jus,

& poteftatis :

E]

GHI. Ín quo & ci

rcumcifi eftis circïfth:'c'iüone'hon manufa&a

it ipf

in exfpoliatione corporis.carnis, fed in circumcifione Chrifti.

12. Confepulti ei in baptifmo, in quo & refurrexiftis per

T

fidem operationis Dei, qui fufcitavit 1llum a mortuis.

i.

l

| effetis in deli&tis; & praeputio * Eph.

^43. *Et vos, cum mortu

inanem

càrnis veltt

r&, Convivificayit cum illo, QOnanS' ,v-qbis, Omni? 2. T.

m elef

deli&ta :

cretiï,;

elens fq'u-od,; adverfus nos erat 'c,hitographumde'

A

1

quo

niäil ft ;' 4 pr'i'vdtio.nxe-dd haäï;uni -—:':þm :

ci;fïöneï; 'quähdo fimul a;m eo feþultï

eniorem

eftis in baptifmo;: id e

)

eft. vegreffus 5 accidentis effe eff ineffe ;

*

ft, tqng.qganïdq.

, am

&c. Hxc enim'eranc velutii prima fe-

baptizati eftis.

cularis & mundine philefophig rudi-:

I9: 'Copfepslti.)

Alludit ad baptif-

mehta , que fdei mylteriis. videntur

mum per. immerfionem; .quo corpora

Greco

adverfari , f1 iis d

aquis Tnerguntur , & quodammodo

"

iyinam pgtgntïgm'

zryæcyä?

alligemus.

fepeliuntur, ut emergentes ex illis re-

ry u

Er zonm

kcunaium Chrifum.) Id eft ,

furgant ad novam vitam Chriftianam,

im,&

fecandum do&rinam de Chrifto & ejus/

mundati a :culpis fuperioris vite, hoc

liosqué

m

*

enim eft

VU

x hi«

yfteriis: vobis traditam , : þfc;äd --i:).qtiuï

»

quod ad,eli; y in quo & re[urf-

E

contra illam. --

3

rexifli.

.9. Is ijfo.) Chrifto. *

$

Per fidem operationis

Dei. ) Per fi-

j pl«

[ Inbabitat omnis plenituäaf*diïv

ikit;ï-

dem, quá credidiftis efhcacem & po-

i Ti

tentem operationem Dei , qua Chri-

zi5-) In ipfo tota deitas inhabitat. -

COorporabiter.) ld eft, per. unionem

ftüm a morte fufcicavit. Hoc eft, per

n veri

ipfius divinititis cum corporea fub-

fidem refurre&tionis ejus divina virtu-

X

mlra«

Rantia,xid-e&, carne humana in- per-

te facte.

j

jm t

I3. Cum mortui e]äti'k.) Sc

ilicet pri-

fona Verbi, juxta illud, Ferbum caro

fadum eff. Joan. cap. I-

vati vitàá 'gr'atiæ.v

"«Plane

IO. lp si/o.) Chrifto.

Er praputio carnis weflra-) N el Gen--

»)

"Repleti.) Scientia , a

tilifmum intelligit , & mores Genti-

| Jon

falutaribus.

:

liisqg-e dogis*

litios; vel eam carnis incircumcifio-

3

VI'CVC-,

Qmnis primcipatus , &fc. )

| -Ompium

nem ,

qua

quis carnalibus . deüderiig :

fibus

Angelorüm. :

obfequitnr.

*

m

AE Nen manu fatla.) ld eft, ea que

"Convivifiavit cum 4

lo.) - Fecit n'ös-T

[

fit fine manibu:s, nimiruni circuinci-

per giatiam participes vice Chrifti.

f*' d«

fione fpirituali , quam explicat.-

Donans.) Remittens, condonans.

ul

In ex[po'iatione corporis carmis.) Non

14; Cbirogrdpbum deereti.) Per Chi-

eftis circumcifi circumcifione. carna-

rographum decreti intelligit obliga-

prin

; dl

li, qux fit per decifionem carnis cor-

tionem ad penam &ternam juxta de-

qui-

poris:

.

cretum Dei, & fententiam damnatio-

U

- I2 ct

reumcifrone Chrzj/fi, &c.) Quafi

nis in Adamum , & pofteros ejus pec- -

ij

mei ;»CïfCufnciüreRis Chrifti circitn-

cantes latgm;r Huic enim obligationi

-

ega EEIS'TOIQE"*B. PAULILAVOE TUAD COLOSSENSES

quod erat contrarium nobis, & ipfum tulit de medio, affizens |

E.f

f

1

i5

ilud cruci :

& conj

15. Et exfpolians princip

atlis*,

qugmer

& poteftates, traduxit confi-

.j denter, palam triumphans illos in femetipfo. .

qp. s

mundi

-36. Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut

m 'paft?

diei fefli, aut neomenic , aut fabbatorum. :

N

Chrifti..—

titis:

I7. Qu& funt umbra futurorum 5 corpus autem

198 "Nemo vos feducat, volens in humilitate, & religione

Q !

ius fenfu

?^ 4 angelorum,

À

$5 fru&ra infla

eiti

carnis fuze, '

-—

quaerucscramcam

.,,adx;pocnam eternam Jiþoq:ef peäþaxïdq

: In þr;zgtip/ä.j

Id eft, per femete

quafi míanu noftra fabfcripfinus, nos-- ipfum, per fuam virtucem & vitto-

vi, d

riam.

»

Allereb

que diabolo quodammodo obligavi- -

mus. Alki'i per Chirogmphum"iutd-

^* 16. Nemo ergo s

| j'dices.)

| Ic.i-e&,.'x

fe, ac]

ligunt legem Mofaicam, que in cru-

reprehendat, vel damnet.

pus efle

Irlz..c;,&.o; aut potus) "In d

eletu & ab-

dos ,.

ce obliterata , jam. nullam. viia. habet

fuerit h

oblgandi. Qu explicatio bene co-

ftinentia ciborum; & potuum

,

t

? Judæigf

vos fed,

h«rec cum illatiórie quz habetur num.

prefcripta, Levit. cap- L1I.-

16. Nemo ergo ves judicer, €&c-

:

"utium pirte -diez fc'özi.') 1

d eft, .velg

quaft f

C3 EC i/)/hm.) Ch

hum, five ob;

in partitionibus dierum feflivorum ;

Orare vi

igograp

contüge

igationem.

ut enim vult $. Chryfoftomus , Judai-.

- Tali: de m

edio') Id eft, fuftulit.

zinte$ quzdam feíta Judaica fervari

lomm 1

- Mffigens sllad cruci.). Confixit; .con-

volebant, qu&dam.neglicebant. /Vel :

u

2 parte, Mdet

r

TiU8) ,

cerpfit, Jaceravit, abolevit.. In Gra-

n,eft; ac in negotio. Qua-

€o eft, mpooqNecac aoro , clavts iliud

fi dicat, in Obfervatione.

j

dit, it

ronfgens, non ut ilud ftibiliret,. fed

17. Qu« funt «umbra futäramm.)

peramb

Quafi dicat, rem ipfam veram, ac

det (hor

aboleret. .

ut perforaret , laceraret , &- penigus

Omy

folidam per vetera fefta adumbratam

15. Ex[pelian: princz:pdfzs,ff potefta-

tenemus in Chrifto; ceffent ergo ip-

lo d

zes.) Id eft, fpolians dzmones fua po-

fe ]Judaice.

li hac|

teítate, & dominatu tyrannico, quein

verit.te.

umbrz feftoruimn Præfegte'

latum ;

fum e

exercebant in venas Humanum, hoc

Corpus

) -I'dïeü, adirhplätio;;fe.a

Chirographo obligatum. $i dicamus

veritas fgurarum per Chriftum ex-

Apofto

Chirographum efle legem veterem ;

hibita.

appella

dicemus, comtiemorato beneficio 1e-

IS. Neró ?J/a: /äd:ttdl.*-)" In Græco'r

tno

gis Mofaice deletz per Evangelium,

eft, xaraBeasvirm, palmam inter-

aeliusa

victoriam contra demones , qvx in

vertat, pr&mium intercipiat , bravio

Apofto]

idem tempus inciderat, pretermittere

Vos: 'defraudet ; quafi dicat , bene cur-

lolfenfe

Paulim noluiffe , prafertim cum illi

ritis, palmam habetis proxímam, ac

Yolituy

propofitum -effet Clirifti: dignitatem

;

pene jam manu contingitis , cavete

9. c

extollere.

ne feductores ifti vos a erz religionis

Fruþ

Jraduxit c»onf'k!

entei';) Publíce igno-

curfu ad falfam fuperftitionem detore

PEI

d

minie expofuit. Hoc enim fignificat

queant, atque adeo pal

mam e imnanie :

li

Grzcum ääszquzc&naev, &

. vox e;iatn

bus eripiant.

Res

Iatina £radux£z.

Volens. ) $

cilicet vos feducer;.

Triuiphans : dles.)

id eft, de illis,

4n bumilirare ,. 65 veligione. -dngelo-

npek

19

rin.) Belellit error.m Simonis Ma-

lijj

fcüicet de hoüibug devi&þ,

l:

"

E5

»CAPUTNmf

289

iffirens :

t9. Et non tenens caput, exqub totutnmi 'E:drpus pxer- n/&xus

& conjunCtiones fubminiftra

$

tum, & copftru&qm-, crefcit in

]t cpnüf

augmentum Dei.

L

-20. Si ergo mortui

eftis cum Chrifto ab-elethentis hujuä

;inïpyarte

mundi : quid adhuc tamquam viventes in mundo decernitis?

421I. Ne teti

ii

ggritis , neque guftaveritis, neque pontrg&ave-

ritis:

eligione

22.

uade fun—t omnia in i'nt'eritumi

pío ufu, fecundum Prïæ-'

us fenfi

cepta; & do&?:rinas hominum : |

19.

23.Quse

er feme

& vide

gi , de quo Eifiph.»mius hzrefi 2r.

Chr-iüum; fed pþro Chrifto Angelos

Aflerebat ille Deum inacceflibilem ef-

fubftituens. -

) lil

fe, ac proinde Angelis internuntiis o«

Ex quo.) Capite Chrifto.

pus effe, hos adeundos , hos rogan-

: —Torum carpm.ï)) Ecclefiz.

du &b

dos, non autem Chriftum, qui purus

Per zexus , O conj unélionts j)tlmfni-

fuerit homo. — Senfus ergo eít , volens

ffratum.) Id eft, fubminiftrationem

n Judei

vos feducere per fidam humilitatem ,

accipiens fpiritus, iotus, & fenfus

"

quafi fuperbum fit immediate Deum

vitalisa capite.

Á

orare velle,

aut inutile ad. Chriftum

dna augmentum Dei.) 1

ncfgnhentzllh

livomm ;

confugere, hoc paco falfam Ange-

accipit fidei, Spiritus Dei.

a fuvar

lorum r'eligionem'inducendo.

QO. $j ergo mortui e[iis.-,

ld eft s

næ- /Vel,

Dua mom vidit ambulans.), éufja-

cum per Chriftum mortui fitis.

Tívey , id eft, qui de iis qu& non vi-

4b elemeniis. bujus mundi. ) Id . eft,

*cio- Qul'

dit, ita pronuntiat ac fl ipfe colos

.cum renuntiaveritis ómni fect« ,

grtrim.)

perambulaffet, & eos pedibus calcaf-

philofophiz mundanz. V ide' fupra n.g.

fet (hoc enimfignificat o ?pGartuan,)

Quid adbuc tanquam -"wiventes 4n

ram, 4

& omnia hzc noílet, & nobis de

mundo , &c.) ld eft, cur ea repetitis,-

mbratim

$i Epiíto-

etm ij

cclo delapfus nuntiaret.

quafi rurfum fecundum hzc mu

pdi

la hec fcripta effet poft tentatum vo-

elementa vivere velitis?

P'ræfente

latum a $imone Mago, & ejus lap-

Decernitts. ) 3o(yMa'Tl'Z8 6 93, ». quod

fum ex aére, eo videretur alludere

ätio, f

.vel active verti poteft, dogmatizatis,

lum ee

Apoftolus, & £ugarévorra Simonem

-docetis ,. decernitis ; vel paífive dog-

appellare, quod conatus eilet aeri

matizamini, docemini , decretis te-

dxmonum przfidio /uJ«erévar. - Cor-

nemini feculiris philofophiz, dicen-

V Graco

nelius a Lapidein Chronotaxi ad Acta

n utg

tis id quod fequitur.

Apoftolorum vult Epiftolam ad Co-

21. Ne fetigeritis. ) Scilicee men-

Adyrro

loffenfes fcriptam anno 60. Chrifti,

ftruatam, aut cadaver, (&c. ne im-

i Cf

volatum vero Simonis Magi. anno

munditiam

im, 4

Moryfis.

; c-ontraþac:iæ,,juxta legem

vete

68. contigiffe.

fipioais

Frufira 1nfía

T fen-/ï) carnis | fua.))

Neque guflaveritis.) Hos, aut illog

]d eft, inaniter tumens inen:e fua car-

cibos, quia lege veteri prohibiti.

j "detoT*

nali, quafi cognitionem, immo vifio-

2Q9. Qué& [unt. omnia in interitum ip-

; atl

nes habeat rerum fublimium, fciliect

i

? w[u.) Mca enim ,. & potus neque

Angelorum, rerumque celeftium. .

per fe prodeffe poifunt anime , neque

I9. Ef non tenems capu!. ) Scilicet

obeíle ; ipfo en

Zggzld-

3

im ufu Qorrgmpua*tux-

jj h-

Bibl. eum Com, Memdä; Ton. I./lllï

.Qo

a

4

»

200 — EPISTOLEE B. PAULI APOST. AD COLOSSENSES

j Mi

23. Quze funt rationem quidem':hab'entia, fapientice in—fuper-?

fio in]

fitione, & humilitate, & non ad parcendum

LC

-corpori, hon m

A

lhogore aliquo ad fatufitatem ;arnis;

apparel

|

CAPUT II

$

Tam

d

In moribus eos informat , ut exuto vveteri bomine cum a&ibu

; /i;z's:

tiam T

Y

quos bic explicat, no'vum induant ; in quo ton eff. diflin&lio nationis,

6I

aut conditionis ;- a[]Jumantqug virtutes, ac arits modis Deum lau-

J

dent,cun&a ad ip[um referentes : docet deinde, quomodo fe babere

M

-fnaliti

debeant uxores , & mariti , filii , €? patres,*

9. 1

k*

Jervi, ac domini.

emt

1. YGitur, fi 4cbnfufrrexifti's cum. Chrifto : qu-»æ furfum

zfün[;

Io

. À quarite , ubi Chriftus eft in dextera Dei fedens:

m.

*

nem,

I)

2. Quse furfum funt fgpite ; nOn quae fuper terra

3. Mortui

carnis.) ld eft, heg'ato honore cor-

& defluunt. Eodem argumento ufuä

(

eft Chriftus Matth. c. 15. n. II.

pori , id eft, corpus traudando necef-

^

]

17. | Nom jnteligitis , quia omne . id ,

fario fubfídio, |quo faturari poffet.

quod i os smtrat ,. in "ventrem vadit ,

Honor in fcriptura eft fubminiftratio

bug.h

]

& n feceffum emittitsr ?

earum rerum , quz ad victum & cul-

Chrik

E.

Secundum pr&cepta , &

dottrinas 6am;;-

tum corporis re uiruntur. Sic expli-

num.) Nam intelligit Apoftolusipfam

cavit Chriftus |Mlatth. c. 15. n..3.

Cbn'f?o

legem, fed eorum importunam fuper-

Mrci c. 7. n. I2. przceptum de pa-

quam

rentibus honorandis , & z. Ad Cor.

claufa

ftitionem , qui legis abufus inducebant.

j)ro in-

Ephe

23. Rationem habentia [aspientie. )

c. I2. n. 23. honor accipitur

T

im. C.

- Biem ;

Aóq» coQíac, fpeciem fapientie ; qua-

dumento, pro alimento, 1

fi dicat : falfa hxc relizyio., qua ob-

5. n. I7. Qui &éne prafunt presbyte-

e hi

ri, duplici bonore digni babeantur.

tremo

fervantiis qttibusdäxn legalibus colun-

bus y

tur Angeli, videtur, rem parum at-

con[urrexifHis.) Id eft, quando-

tente examinantibus, afferre rationes

I-»A SI

quidem confurrexiftis cum Chri-

debit

fapientes , & habere fpeciem veritatis.

fto per baptifmum.

quod

a fuperféttione,) d. £898NoS euoxtte,

Qua furfum funt' quarite.) Id, eft ,

j?u:ï

j

.41

in voluntaria hac, & ab illis excogita-

cogitationes & ftudia veftra conferte

ta fuperftitione.

ad res fupernas, cocleftes ac. divinas.

: terrer

Et. bumilitate. )

Et in. volur*iiaria

Im dextera Dei fedens.) Honoratif-

In

hac huimilitate , & demiffione cultus ab

fimo loco ,

Patris throno proxi-

d d

miori. "Thronus Deit.tis extra omnem

Li

ipfis inventi,quo fe Angelis fubmittunt.

Et mon ad parcendum corpori. ) 1:(,

comparationem eft; qui vero illi eft

;l

&

dQtidie ecuaroc ,

uafi dicat, & cor-

a dextris, fecundum obtinet locum.

Ct

poris émparcentia , 1 ita loqui fas eft.

Q. Qua funt [urfmm f[apite.) Qeovti-

A

path

Simulant pietatem corpori non par-

v£, verbum autem $govée , non a

i

centes, id eft, aufteritates

qgasdam

intelligentiam modo refertur , fed mul-

Xl a

corporales ufurpantes.

to etiam magis ad effeGum. . Senfus

0. Nen i. bopore aliquo ad. faturitatem

&

cB j 'COgit:ilte, curate & amate celeftia.

A

ä;.

i

X

Y

J

CAPU T ]

$91

n foper-

($. Mortui enim efhs, & vita veftra eft abfcondlta cum Chri-.

N

, f0n m

fto in Deo.

4. Cum autem Chriftus apparuerit vità veüra

tunc & vos

apparebitis cum ipfo in gloria.

$. * Mortificate ergo membra veftra, quae funt fuper ter—*'*EPh

hus fs

.ram ; fornicationem , immunditiam , llbldmem €oncupifcen- : $

1119

tiam malam ,& avaritiam, quze eft ümulacrorum fervitus :

6. Pmpter quae venit ira Dei fuper filios 1ncredu]1tat1s :

t [a-

babere

7.Inquibus & vos ambulaftis aliquando,cum viveretis in illis. ,

*Rom

:8.* Nunc autem deponlte& vos omnia:iram, lndlgnatlonem,

malitiam, blasphemiam, turpem fermonem de ore veftro.

Ephef

9. Noh

ite mentiri invicem, expohantes vos veterem homi- 4.22.

; Hebr.

m fünt

nem cum a€tibus fuis ,

Io. Et induentes novum, eum, qui renovatur in agnitio-

I2. I.

IPetr.

nem , fecundum *1mag1nem ejus, qui creavit illum.

21&

Mortui

-

n. Ubi non eft(1) Gentlis, & Judaeus, cn'cumcüio,& prae- 4.

m D]

o2

putlum, b Gen

0re COf«

I.26.

lo necdd-

(1) n Edit. Sixz. additur ; Mafculus & Femina.

l POHRO

Mortui enim effis ) Scilicet re-

6. Propter qua venit ,

B. ) Hunc

iniftratio

bus hifce inferioribus, & in baptifimo

verficulum exphcavnmus ad Ephef.

n&al-

Chrifto confepultt.

-

Ef vita vefhra abfcandzm eff um

jcexpli

9 do quibus.) leldmlbus &pec-

f

Chriflo.;m Deo.) Wita enim

Oriz,

czms ]am enum eratis.

|depi

quam fancti expe&dnt nunc e

*

quafi

8 Qmnia. ) Vitiá.

i Cor

claufa, & fi igillis obfirrmta

Sic ad

Blafphemiam.) ldeft maledlcencmm,

Ephef 6d . 5o.

Sl guatt cfzs 7

to I

& malorum 1mprecatlone9

im. C

dies redempttan:s

Has claves apud

- Menriri. 3nvicem. ) Fraudibus ;

fe habet Chriftus ,. illis ufurus in ex-

& mendacus invicem circumvenire.

Wfbff

tremo judicio , cum veflris corpori-

Veterem bominem. ) Vnde -dicta ad

D

uando

debitas dotes addet.

bus vitam reftituet, & illis glonohs

Ephef. c. 4. 22.

mChn

Hoc enim eft

IO. Renevatur in agnzt:mem.) Sci-

quod ait fequenm verficulo, cum Cir;-

licet -ejus qui creawit ilum , nempe

jfm apparuerit , G.

Dei.

ltaque renovatio hzc in eo con-

i 4

onferte

5. Qua f«nt fuyer terram.) ld eft,

fiftit, ut deponentes vitia , & ftuden-

[Vina$.

terreni hujus corporis.

tes virtutibus,'in dies clarius cognos-

- Fornicationem ,

Inununditiam.) Vl-

camus Deum , & voluntateim ejus.

Oratii

. de dicta ad Ephef GC5 f

Secundum imaginem. ) Renovemur

proxl-

jymnent

Libidinem.) ln Greco eft z«9oc,

mente, & fpiritu, ut. fiamus . fimiles

& eorum mafculorum vitium fignifi-

exemplari, id eft, Deo creatori no-

illi e

Cat, qul turpm patiuntur , qu: etldm

firo.

ycum

pathici appellantur, vel ginzdi.

li. Uät.

Nnmrum fn hac reno-

WOM

on à

"varitiam.) Mso»egw, de qua di-

vatione 1maglms

xi ad Ephef. c.

x

Noz. eff Genttlt:, & ïuddm, &. )

' ml

Q»ue eff ff mulacrorum férvstus. ) Vl—

Nihil corporeum, aut externum fpe-

Genfus

Jeftia

de dicta ad Ephef €. i C

candum eft,. verbi grdm, an qms

X

202

EPISTOL)E B. PAULI APOST AD COL')SSENSES

fapienti

putlum Barbarus, & Scytha; fervus, -& liber: . fed omma,&

in om mbus Chrlüus.

hveanis

bus vel

12. Induite vos ergo ficut ele&i Dei, fan&ti, & dile&i , vi-

fcera mïferxcordlæ, benignitatem , humlhtatem ; modeiham,

1*

4

10 n0m

patientiam:

13. Supportantes invicem, & donantes .vobismetipfis, fi quis

Pa

adverfus aliquem habet querelam : ficut & Dommus donavit

aM

vobis,

ita & vos.-

19X

14. Super omnia autem haec. char1tatem habete, quod eft

to."

eftin]

vinculum perfe&mms :

15. Et pax Chrifti exultet in cordibus veftris, in qua & vo-

AL*

vt non

cati eftis in uno corpore: & grati eftote.

16. Verbum Chrifti habitet in VOblS abundanter, in omni

22

fapien-

oculut

Citate

Judzus fit ,an Gentilis ; c1rcumc1fus,

erglc ;«& fïne illa continuo diffol-

12

áut præputlatus

C

vendum.

10, &

Sed ommia £m ommäm

Clyrt./lus J

IS. Et pax C/:r:ft exultet in cordi-

Quia in omnibus ita renovatis ipfe

21 Chr

$us vefiris.) BezBsutre , qu& vox du-

Chriftus eft. « Ozzis , id eft, omnis

plicem habet explicationem, qua ta-

bot,

fan&titas, juftitia, religio ,. & omne

men in unam P

& eamdem- recidit.

abund:

bonum ; Chriftus enim eis commum—

Primo igitur verti poteft: pex Cbrifi

Doce

cat. fuam fanctitatem , &c.

prier fit , palmam ferat , fuferct, r

f t

I2. S$zeuf ele&i Dei fan&'l e dzle&!)

Vintat , quafl dicat, cum injuria affe-

Al ali

Id eft, ficut decet- fan&tos, dilectos a

Qi fumus duplex in nobis infurgit

five ex

Deo , 'ad gratiam, & glorlam

motus,. alter ad vindictam incitans ,

hymno

Vifcera ma/&rzcordm.) Affectum mi-

alter ab ea revocans. lpfa ipitur pax

I g:

fericordis.

Chrifti, tranquillitas, & manfuetu-

tam $

Bezignitatem.) Ut fitis comes, &

do palmam & bravium ferat, non ira.

Tnunus

blandi, nonaufteri.

Secundo reddi poteft ,

de [0/72 z]h

Pratia

Modefliam.) meuórqra. lemm:em,

moderatrix fft, palmam trtbuat fit j ju-

fenten

five manfuetudinem.

ftus qu1dam Bga/ieurm;, id. e&, ju-

Patientiam. ) ,u.axpoSy/uæv lang4m.

ftus certaminis arbxter, & ei motui

)d Eï

»uatem,

tattte;

palmam tribuat, qui nos ad lemtatem

Doni

I3. Denantet.) Condonantes, &

inclinat.

tnii)

remlttentes offenfas

In 7::4 ) Ad quam..

Vocati e]!t: in uno corpere. ) In unum

Cum ]

I4- iuad eff vinculum perfetlionis: )

h

Vinculum perfe&um , id eft, perfe-

corpus, in unam Ecclefiam.

fion (

&e uniens fideles inter fe.

Vel , cha-

Et grat? effote.) tuxdeicn , gratio-

t

fi, amabiles, ideoque aliis prati.

^Vel

ritas eft vinculum, quod lwans )&

certe monet ut beneficiorum mermo-

u

continens ceteras omnes: v1rtutes , ho-

Chr;þ

finem reddit perfe&um :

'eft velut

res fint, nam qui recordantur multa

Ie er

fpiritus humanus,

qui hgat partes ,

fibi fuiffe a Deo condonata, facile

injuriarum fuarum oblivifcuntur

G;

humores , fenfusque córporis , alioqui

fffu

facile dilapfuros ; fic charitas virtu-

46. Verbum Chrifli babiret £m wobis

D

tu.m corpus quafi conne&u:, & con-

abundanter.) Id eft, fides feu doctri-

l.'reJ

ES.

m

2

CAPUT il

293

fäþiäntia, :aö;cïä'fites,"' & commonentes ,vk'ofmeti'pfös,"'pfalmi*s,'

h

l

iymnis, & canticis fp'iritqg

s

&i i

bus veftris Deo.

1bus : m grat,ia.fcanrtantes 1n.vc»:o1'rdi-

igiliam,

17.*Omne quodcumque:

f;äc'ïfti*-'s in Qerbo,—aui*ïn opere, omn;a *rCor

in nomine Domini Jefu.

ghriïfti facite, gratias gggntes Deo, & 1o.3t.

Patri per ipfum.

Jonayit

18.* Mulieres,

fubdiþtæjeftotevviris, ficut ogOrfet in Domino. *Eph,

19. Viri, diligite uxores veftras, & nolite amari effe ad illas. 5.22.

- 90. * Filii obedite parent

*

x

ib,us per omnià: hoc enim pläcitum j Petr.

lod g&

eft in Domino.

Eph.

a 1I.*Patres, nolite ad indli'gnationem

6. E

a&.vo-

.pr-ovocare filios veftros,

-

ut non pufillo animo fiant. ..

PI

* Eph.

1 Omni

22.* Servi, obedite per omni

a doinini—s carna

libus, non ad 6. 4.

eq u

fopien-

oculum fervientes, quafi hominibus placen

u

tes , ,fed in fimpli--

[2]

p

EL IEDMII)

citate cordis, timentes Deum.

*

.

L

ett.

9.

I

P

o diffol.

25. Quodcumque facitis, ex ani

mo;opefämihi ; ficut Domi-

8.

005

24. Scien-

? ttir-

no, & non hominibus :

Yox d-

na Chrifti fixam in. vobis fedem ha-

IB. Sicut oportet 42 Domino. ) Id eft,

qu& fd«

beat, vofque faciat locupletes, &

-

ficut oportet fecundum Chrifti Domi-

Tecidit.

abundantes. omni fapientia.

ni legem.

?

.

Ig9. Amart

2 Dil*Hdles ; Vmuorofï,

: Qf

Docentes , &f commonentes vos metip-

"

for , 66c. ) Ita ut vos invicem , id eft,

iracundi, ( ad amaritudinem illas

^

ja affe-

li alios doceatis, & commoneatis

PI'OV Ocantes, '

M

five exhortemini, canendo pfalmos,

QO. Per omz

fj urgit

-

contra Deum.

ja.) Qlilæ— non. funt

Citins,

hymnos , & cantica fpiritualia.

grpat

In gratia cantantes , &c. ) Per era-

Hoc enim placitum eff

| 12 Domine. )

nfüetu

tiam Spiritus Sancti, fine qua cale

Hoc enim Deo placet, & eft illius

VXel, in

voluntati, & przceptis confentaneum.

30n it2.

munus obiri non poteü:.

quifi

eratiarum actione; videtur enim hzec

2I. Ur on pufillo animo faut.) Ne

fententia eadem effe cum ea, quam

animum defpondeant, ne animo de-

tj

jiciantur.

* ju'-

ad Ephef. c. 5. 19. fic extulit:. Caz-

02. Carnalibus.) Id eft, tempora-

motul -

zantes ,. €$ p[allentes 12 cor dibus wefirzs

jtatem

Dominmo , gratias agentes [emper pro

libus, etiam Echnicis.

emnibus. Wel, cum gmtia, id e&,

Non ad oculum feroientes, &£fc. ) Hoc

E

explicatam eft ad Ephef. c. 6. 6

cum jucunditate fpirituali.

N

g

-^ 34 cordibus veffris, ) Ita fcilicet, ut

Sed in /ïmplici(d!e—*cardi:.) Sine fi-

non ore , & voce folum cantetis, fed

mulatione.

Timentes Deum. ) Quivi

debabisias

ritit-

etiam cum affe&u , & attentione.

- Vd

I

Omnia im momine Domini je[u

dità cordis, & fimulationes deprehen-

*

;

jenmo .

Chrifi.) Ad Chrifti gloriam omnia

dit.

referentes.

23. Ex anim

o.) Libenti, prompto,

multa

ac liberali animo.

facile

Gratia: agentes Deo , & Patri pet

[

spfum.) Quia per. Chrifti meritum o-

Sicat .Domino , €&c. ) Perinde atque

innia' nobis dona falutaria a

fi Domino , &.no

:

wh'!

£f

D-eo*. -

n homi;jxiþus mlm-

:

-

j

tre proveniutit.

Rragecis.

I

294

EPISTOLE B- PAULI APOST AD COLOSSENSES

24. " Scientes. quod a Domino accipietis . retrlbutlonem hæ-

ET

reditatis.

Dommo Chrifto fervite.

ts, qUo

*Rom.

25.*Qui enim injuriam facit, recipiet id, quod 1n1que geiïit'

l

charllïn

26 & non eft perfonarum acceptio apud Deum.

j

&Q

CAPUT IV

N

vos für

g,

Pro fe cupzt ibfos . precarz, & caute , ac. difrrete cum midelzbus

eft:q

converlari :

mittitque, qui manif efTent eis, que apud ipfum agan-

IÓ.

iur, C variorum Jalutationes adftribit , cupiens , ut & bac,

confol

!

G fimiliter Laodicenfium epifTola czpud u?ramgue

ad vos

It

legatur Ecclef 1am.

hi fol

*Lucz I*

Omml, quod juftum eft, & sequum, fervis præftate :

atlo

18.1

1 Lhe

fcientes quod & vos Dommum habetis i in coelo.

n

2. * Orationi inftate , vigilantes in ea in gratiarum a&tione:

5-17*

Jefu,

Fpe

3 * Orantes fimul & pro nobis, ut Deus aperiat nobis oftium

fetti,

6.19.

fermonis ad loquendum my üerlum Chrlftx (proptel quod etiam

2The vinékus fum^

libor

4. Ut manifeftem illud ita, ut oportet me loqm

Hier

ColofT

43

$. * In fapientia ambulate ad - €os, qui foris funt ;

tempus

*Eph.

redlmentes.

6 Sej*mo

5-15

refper

gratia

4 Acctptet:.f retrzäut:anem " aT

2. I»nflate. ) W(:oo-uagzrregss"rs , con-

tate

aódsou , qu& vox mercedem fignificat,

feanter: perfeverate.

U

quz pro merito operum datur.

^

U Degs 4pen.rzt nobis offium fer'-

Hoc

Domino C/m/*'o fervite. ) Dum heris

monis.) Id eft, vt det mihi aperire os

fe lo

veftris paretis , fcitote vos Chrifto

ad proferendum myfterium falutis hu-

quem

fervire.

manz per Chriftum.

ut fel

25. Oj emim t;z]zr:am fac;t

6c. )

Pripter. 4u0d. ) Scilicet my&enum

L]

Probat fervos dominis fuis fubje&os,

Vel , propterea quod hnc my&euum

Obedienres, & juftitiam in hoc ab-

Pl'æ( ico.

verfi

l. 9I

feqmo colentes habituros hzgredita-

4. Ut manifeffem. illad , ffc ) ld eü,

Ty

tem

rrmmento a contrano,

nam

orate, ut ità loquar,

xc

m

qui mjuih funt , five fervi fint, five

5. lm fapientia.) Sapienter, pru-

domini ,-damnationem zternam in-

denter ,; caute.

fän l5

eurrent , cum Deus perfónam non re-

Eos qui jar:s jimt ) Echmcos lmelq-

I

cipiat, fed squaliter premia , & pe-

ligit, qui non pertment ad li.ccle-

$

mas pro meritis reddat.

1am.

9f

Redlmfmcs Fempms. ) Vide dl&a ad

EL

aum. ) m» /a'o-rm'oc, ut Íci-

Ephef. c. 5. n. I5.

.In Graco eft,

? d

dic

licet unum, durenon tra&ent,

x&ipo» , id eR

' Opportunitatem , &

alterum. indulgenter ,

'fed Xtenoxem

o€ccafionem. rei. Chriftiane bene ge-r

de

quemdam zqualitatis teneant, .

rencäæ ;X promovondæ.

dat

/

-

X

J

CA puT .

295

nem jye. :

— 6. Sermo vefter fempe'tffin- !

g

,

EE

zratia fale fit conditus, ut 1'c.iä-

tis, quomodo oporteat vos unicuique refpondere.

e .geiïft; B

.. 7. Quae circa me funt, omnia vobis nota faciet Tychicus,

€hariffimus frater, & fidelis minifter, & confervus in Domino:

| d-

8. Quem mifi ad vos ad hoc ipfum, ut cogn

.

qfcat quae cilfcg

vos funt, & confoletur corda veftra,

H

TE

9. Cum Onefimo chariffimo, & fideli frátre, qui ex vobis

-

eft : qui omnia, qua hic aguntur, nota facient vobis.

77 agf

à

140. Salutat-vos Ariftarchus concaptivus meus, & Marcus

confobrinus Barnabae ; de quo accepiftis mandata : fi venerit

n

N

ad vos, excipite illum:

,

*

dicitur juftus : qui funt ex circumciiïohe:

ir. Et Jefus,; qui

hi foli funt adjutores mei in regno Dei, qui mihi fuerunt fo-

latio.

3

:

ægatg '

I2. Salutat vos Ep

aphras, qui ex vobis'eif : fervus Chrifti

Jone :

oftum

Tefu , femper folicitus pro vobis in orationibus, ut ftetis per-

ïe&i, & pleni in omni voluntate Dei.

d etiarq

13. Teftimonium enim illi perhibeo ,

.quod habet multdm

laborem pro vobi

&,& qui

g,.'& pro ils? qu*i funt- Laodici

Hierapoli.

14 N] aïqt at

empus

6. In ','gm;ial fale f 'co;-u'lz'tus.) Sit

Et- Je[us qui dicitur. juffus.) Scili?

refperfus fale fapientie , idque cum

cet falutat vos..

Sermo

Qui f4nt ex cireum

ciffone. ld eft,

gratia , id e(t , cum gratia. & jucundi-

f£ate.

ex Judazis Chriftiani.

p a

Ue [ciatis, quomodo Lapart'ea-tï vos, Ec. )

II. Iz regzo Dei.) In prædicatidne,

i f

-

Hoc ad gratiam fermonis pertinet nof-

& promotione Evangelii.

xerire 05

fe loqui , & refpondere unicuique

12. Salutat —'uo': Epaphras. ) Baro-

hus ue

ut fermone afficiatur.

quémadmodum- oportet, -& convenit,

:

nius tom. I. Anno Chri(ti 60. probat

fuiffe Epifcopum Colotfenfem ; Ar-

derirm.

7. Qué eirca me funt , &

7:.,) Hunc

verfüm explicavimus ad Ephef. c.. 6.

chippum vero , quem n. 17. ad obeun-

n. 2I.

dum minifterium adhortatur , fuiífe

22..

diaconum tantum.

lqkefbA

Tycbicus.) Nimirum per quem mit-

Semper follicitus pro vobis 1 oratio-

to hanc Epiftolam.

9. Qui ex vobis eff

. ) Md eft, Colof-

zibus. ) lMlud nimirum orans quod fe-

í lel-v -

quitur.

fénfis, ut vos.

Ut feris perfellg, &f -pleni, €fc.

Id

; t - ;

IO. z4riffarchus. )

Cujus mentio

eft, in omni eo, in quo vult

eus

|

A&or. c. 19. 29. & c. 20. 4

c

Ecck-

27. 2.

nos effe perfe&tos & plenos, fcilicet

fapientia & moribus Chriftianis.

"

Marcus,) Qui A&orum c. .12. I2.

) 0

)

dicitur Joannes cognomento Marcus.

3. Habet mulrum laborem pro vobis.)

De quo accepiflis mandata.) ld. eft,

In Greco eft, £7^o, zelum , ftudium,

1

de quo dedi ad vos litteras commen

fcilicet veftri boni,

t (n

-

»

.& ! proïg&t:s i;;

datitigs ; Nfeg teftimoniales.

-

/

206 EPIS'IOL)E B. PAULI APOST AD COLOSS. CAP. IV.

olin .

I4. Salutat vos * Lücas medicus chariffi imus, & Demas.

4-I1I.

15. Salutate fratres, qui funt Laod1c1æ & Nympham, &

qus in domo ejus eft, Ecclefiam.

16. Et cum le&a fuerlt apud vos Epiftola heec , famte ut &

p

in Laodicenfium Ecclefia legatur & eam, quae. Laodlcenüum

eft, vos legatis.

17 Et dicite Archlppo Vide mmlfterlum, quod acceplih

. in Domino, ut illud impleas.-

I8. Salutatio mea manu Pauli. Memores eflote vmculorum

Ti«f

meorum. Gratia (1) vobifcum. Amen.

fin]i

U

(ï) Im Edit. Stxf addttur

Domml noiïm Jefu Chrifti.

Ef pro ii qw funt Laodxcm, &v

diaconatius officium intelligit, ut vult

Erant hz civitates Coloflis vicinz.

Baronius; vel presbyteratus officium

I4. Lucas medscus. ) Lucam Evan-

aut etiam Epifcopatus, in cujus ad-

geliftam, qui fuit etiam | medicus &

miniftratione Epaphre fuccelï'ent RO-

jictor.

a,

Vide Maldon. Prologo in e-

ma CdPClVO

T

jus Evangelium , & Barrad. lib. I

Impleas.) Diligenter exequarls

cap. 20.

19. Salutati0 mea- manm

Panli. )

I5. Ef N)»mpbam ) kupav, nomen

Hsc verba cum iis quz fequuntur uf-

pto oi

eft viri, ut patet ex eo quod fequitur.

ue ad finem , affirmat Paulus fua tna-

noftri

de domo ejus.) dvr8, id eft, ejus,

nü fe fcnpfïffe loco falutationis , qua

*

in genere mafculino.

claudi folet Epiftola.

Nam reliquam

fultin

16. Eam

u& Laodtcenfrum. ) Hæc

Epiftolam totam ipfo dl&a.nte alius

trem

Epïüola jam non extat. In Grzco eft,)

exceperat.

X Tj» Íx Aaoómejug , €9 eam qua ex

Memores effote viscalirum vibosum. 3

Lnadztm, ex quo ap

paret. Apoftolum

lum ut pro me vin&o oretis, tum

|vp

loqui de Epiftola ex

L

aodicia fcripta,

ut confirmemini in fide pro qua vi-

fortaffe ad ipfum Paulum.

detis me pati.

$t

D

17 sdrchippo. ) Vlde dicta n. I2.

Gratza vobitcum. ) Dommx gratla

f

vos tueatur & ferves.

aulo

Mimiflerium, )« vin &uxowav , vd

tionis,

N

El

- feribu:

hi

N

p

EM

Dure,

7 d

* a df

Qïääü

um

Á

E

gu

& o

RO

Crai

[

dicit

£rati

EPI-

Dj

-

P.lV

-»ä»C i )ää*

297

eItas,

pham, &

EPISTOLA 3

mem&

B PAULI. APOSTOLI

icenfüm -

AD 'THESSALONICE NSES .

accepx(h

,

«

CAPUT PRIMUM..-:

culorum

"The[Jalonicenfes commendat, a&tis Deo gratiis, quod f fcepz*am kmel

fdem Jervaverint , Pauli , imo ipfius Domini imitatores effe&li , ac

farma reliquis credemzþus palam oflendentes , quem apud

zpþs fru&'um Pauli pradicatio

it, utvult

s ofhicium

balauerzt

cujus ad

lerit Ro

Aulus, & Sllvanus, & Tnnotheus Ecclef' E The(ï'alonl-

P

cenfium in Deo Patre, & Dommo Jefu Chrifto.

dris

2. Gratia vobis, & pax.

Gratias agimus Deo femper

Tagli. )

untür uf-

pro omnibus vobis, memoriam veftu facxentes in oratxombus

sfua t

noftris fine intermiffione ;

li, qu

5. Memores operis fidei veftrae, & laborls & charitatis , &

rehquam

fuftinentize fpei Domini noftri ]efu Chruh, ante Deum, & Pa-

e aliüs

trem noftrum 5

4. Scien-

Yttin. )

Au)u:, & Silvanus, 69 Timstbeus.)

pervenire. non pafzmm , 1720 ntb:l paci-

, fun

MP

Vide di&a ad Philipp. c.1.n.1.

cum fine gratta ejus. babere- po[fumus ,

quà Y

Si/vanus.) Eft idem cum Sila, qui

in qum Anfelmus.

joft difceffum Barnabe affumptus a

Q. Gratias agsuu: Deo femper pro

: gratlæ

p

aulo eR focius Evanmlxcæ predica-

ommibus vobrs.) Id eft, pro. beneticiis

tio nis.

in vos collatis , qualn nimirum poftea

Eccleffa T/'efalomcen/' ym. ) Subaudi,

enumerat, fïdem, cha.utatem, fuftinen-

tlam

fcribunt, aut epiftolam hanc mittunt.

[p Deo Patre, €&c.) Que in Deo

Opens fde: veffra. ) Fidei ve-

Patre, & Jefu Chrifto collecta. eft,

Pcræ non inertis , fed bonorum ope-

ad dtüm&xonem ]udmc1ru1n Svnago-

rum effectricis.

rum. ' Vel intellige, falutem dicunt,

Et laboris Ef charitari. ) In Graco

eft

laborit charitatis, id. eft ;

labo-

&

gratiam precmcur a Deo Patre

& Domino noftro Jefu Chrifto, ut ne-

rum & moleftiarum , quas fufceprhs,

étantur hac verba cum fequentlbus,

& pafli eftis amore Chrifti, & Rudlo

Gratia vobis & p«x.

retinendz fidei.

G-atia vobis & pax.) Prrmo gmtmm

Suffinentia [pei.) Sufhnenua fpel

du-;t, deinde pacem nominat , quia ffne

eft omnium erumnarum in perfecu-

ratia . Dei ad pacem raonc sattonis

tione tolerantia, ob fpem falutis aterna.

Biàl. ctóm Comi Menochb. Tom, V IÀL,

T

T

-

»

N

ia

D-——7—

208

EPIS'fOL!E L. B, PAULI APOST, AD -THEssAL.

E

4. Scientes, fratres dile&i a Deo, ele&tionem veftram:

$. Quia Evangelium noftrum non fuit ad vos in fermone

Ro

tantum , fed & in virtute, & in Spiritu fantto, & in plenitu-

dine multa; ficut fcitis, quales fuerimus in vobis propter vos.

; quiqr

:b

6. Et vos imitatores noftri facti eftis , & Domini, excipien-

tes verbum in tribulatione multa, cum gaudio Spiritus fan&i:

/ mmus

7. .]ta ut fa&ti fitis fo

V

ehris;.

rma ovm«nib'us. credentibu—s in Macedo-

z

10

bb c qum

ET

mortui

.*

; ,Doräini aofhri . ïe/k Chriffs. ) . Qui

cteäentes ioQüerenfur pere

grinis lin-

-genitivi a genitivis fidei, fpei «& cha-

guis, prophetarent, «&c.

ritatis qui przceflerunt, re

5

cuntur. Vo-

Et 12 pleüitudine multl.) Scilicet cer-

ï Ofien

.cat ergo fidem, fpem & charitatem

titudinis, nam in Grzce eft , v^»ecoc-

Jefu

hrifti , five quia he virtutes

- gli,

es. E

etiàm Grecis mAweopoela ,

eeriti

daptur a Chrifto & per Chrifti meri-

idem quod Italis fodrsfazfoze ; quafi

.tà, five quia feruntur ín Chriftum ,

dicat : Ita Evangelium prgdicavimus,

dt

qua Deus eft & homo, quafi in ob-

ut fatisfecerimus nobis

vobis : Hab-

jectum fuum, & labor earum fufcipi-

biamo predicato con nofira e voféra fo-

.tur propter Chriftum ,

& Chr?&i a-

di;fazione. . Vide dicta ad Rom. c.

more, fpe, ac defiderio.

14.5. mMjeopoelas & mXqeopoeticS«u ,

4nie Deum & Parrem uoffrum.) NMel

in hac fignificatione non pauea ex-

'refertür ad »ezre;, vel ad ff4e£ , fpes

empla inter legendum Chryfoftomum

)

UX ocharitatis ; qua(i. dicat : IMemor

&

afilium memini mihi occurriffe.

3.

fum vcfire patientie & laboris, quem

&ga/le: fuerimus $2 vobís. ) Md eft,

fuftinetis pro fide, fpe & charitate

lipp

Chrifti, non fidte & fimulate ,. fed

quomodo inter vos fueri

r

ïnll'S conver-

fati.

gelt

sni6€ Deun, id e&, fine fuco

7

P ,vgre;

Propter vos.

X) Ut vobis nonnullam

fincere, coram Deo.

4-Sczentes eletsonem veflram.) Qua-.

utilitatem afferre&poiï'emus.

6. Et vos imitatores, &c,) Quaáfi di-

fi dicat, ex fignis & conjecturis, ex

fide, c

[9)

ftantia & patientia veftra

cat, nec eft quod laboris nós peni-

n

pátie

Di

probabil

i

;

e

r colligo veffram eleionem,

teat,

am fru&u? ngri noftro "re-

Z

fpondit.

$

id eft, vos electos efle ad gratiam &

buitatores noffri fatli eflis $. Domi-

tis E

amicitiam Dei, & fi in

$

zi ) Laudat 'Theffalonicenfes

Fi

ad gloriam. '

eà | petfeveretis,

uod

patientiam

animi magnitudinem

Q

$. Sed & in virfute.) Id eft , PO'

Apoftelorum &

4i

tentià & efficaci

tati funt.

. Chiifti Domini imi-

p

matum fuit.

a mifaculorum cqnfïr-

l

Excipientes "verbum in xtriäu!atiog—:e

Et in Spiritu Santlo.) lm Spiritu fdþ-

mnulta, €fc.) In eo fe' Theffalonicen-

lo

irari, ut vertit Syrus; fancitas e-

fes, Apoftolorum & Chrifti, imita-

f

.nim evangelizantis. doctrinam pluri-

|

u

& credibilem

tatores oftenderunt , quod. cum Chri-

mum commendat ,

fti fidem percepiffent, continuo ma-

facit.

Vel fenfus eft, in largitione

n

a alacritate ;

vexationes & imole.

Spiritus Sancti & donorum ejus, qux

;

ftias ejus caufa fufceperunt.

F

Q:

Apoftoli in primitiva Ecclefia etiam

7: dta «t fatli

el

fétis for?na. ) Typi

jä

- yifibiliter largiebantur, facientes ut

& exemplariaf

j

l

*

1

L

(CAPUT L &IL.

299

m

9.. A vobis enim diffamatus eft fermo Domini , non «fiolum—

ermone

in Macedonia, & in Achaja, fed & in omni loco fides veftra,.

Jlenitt-

qua eft ad Deum , profe&ta eít, ita,/m: non fit ndbis necelfe

Ef Vos,

quidquam loqui.

(Cipien.

4

* 9. Ipfi enim d

e nobis antiuntïant, qualem introitum habue-

fantli:

4

imus ad vos: & quomodo converfi eftis ad Deum a fimula- -

:

lacedo-

chris, fervire Deo vivo, & vero,

.

Io. Et expe&tare Filium ejus de cce

lis (ciuem ftifcitavit'ex

ET

mortuis ) Jefum , qui eripuit nos ab ira' ventura.

inis lin»

CAPUT IL

ICet cet-

Ojlendz't, qz;auml Hhcerum fe exbibuerit in predicando ipfis Evan-

) qupg.

gelio, gratias Deo agens quod Jfüfceptum. Dei wverbum Jedulo ferva-

900gla ,

; quait

veritit , ba[fi multa a contribulibus ; ficut Ecclefie Yudee a u-

iVimus,

$: Hab-

"deis, qui una cum Chriflo etiam pios omnes perfequuntur :

1

. quam ardentem gerat e

lra fe-

declarat etian

*

rga

0m, C

ipfos affeitum. -

Fï'f]'sal r

í V.- - .

( &X-

: Afh'»ipfi fcitis , fratres, introitum noftrum ad vds,, qqïa

'omum

N

?,*

non inanis fuit.

3

'»A&*.

trille.

2. Sed ante paffi, & * contum

eliis affe&i (ficut fcitig) in Phi-

l ,

16.19.

)nVer-

lippis, fiduciam habuimus in Deo noftro , loqui ad vos Evan-

* AG.

licitudine *.

gre,liuin.Dt/ei in multa fo

4. Ex- 17-

ullam

i

-8. M volis enim-) A vefïral Hde :

IO. ££ expetlare flium ejus de ee-

if di-

atientia, conftanti: & zelo.

Hs, 6c.) Id eft, & ut filium. ejus .

pæni-

Jefum, quem a morte fufcitivit, fpe

)Te

Diffamatus. ) Divulgatus.

dicatio-

Sermo Domint. ) Fama pre

cert: expectaretis de caío venturum,

)0m!

nis Evangelice,

& Chiiftianismi

fcilicet fidei veftrz remuneratorem ;

Fides veffra. )

Fama fidei, ac fan-

qui vos etiam ad eandem fecum glo-

yod

&it:tis veltre-

riam affumet.

iflerp

r

Ad Deum. ) ln Deum, er

Qui eripuit nos ab tra 'ventzra.) Id

if'ür

ga Deum-.

2D/h UE ER

Pro;clla eff.) Sparfa eft.

eft, qui eripit, qui nos liberat a poena ^

La ut mon. ff vobis neceffe quidquam

damnationts eterna, q[i'æ fuperventu,

r!äl!

Joqui.

) -Ad celebra

ndam fidém & con-

ra eft impiis & füädelibus.

Cef«

.ftant

iam veftram, cum jam fatis no-

titda

ta lt,

,

L. Tiiroitum n;»/?rum advos,

L2

.

adventum ad vos. :

) N oü'rum

3hri-

f

9- Ipfie

*

z. ) Scilicet qui audierunt.

Inanis. ) Sine fru&tu.

Quaiemt

ntroitum babuerimus advos.)

lis affliti ; äl..

gt«

Quomodo apud vo

s ceeperimus Evan-

2. P2ffr. ) ld eft, ma

elium pracdicare ,

& quomodo dum

ludit ad Hiftoríam' quam habemus AdGt.-

ypl

i xc fuimus , fiimus .cgnyeffati..

c. 16. n. I2 & fequentibqs*:.

p

*

x

399

EPISTOL E L. B. PAULLAP()ST. Ap' 'THESSAL.

.3. Fxhortatio enim noftra non de

folum !

d

errore, neclüe. .de,- 1m-

ä

chacifh

munditia ; neque in dolo.

j

4. Sed ficut probati fumus a Deo

, ut crederetur no-bis

9

E D

Evangelium : ità loquimur, non

7

fed Deo, qui probat corda noftra.

quafi 'homyi'r";-ibus .pla,lcente;s:,

prædi(

I0.

$. Neque enim aliquando füimus in fermone

'adnlationis;

j

ficut fcitis : neque in occafione avaritize , Deus teftis eft : '

quere]

IT

6. Nec quarentes ab hominibus gl

neque ab alis.

qriam, neque a ybbis,

- filios!

n

.7. Cum poffemus vobis oneri effe, ut Chri

f Apöiiloli : fed

fatti fumus parvuli in medio veftrum

- ambul

J tamquwam Íi nutrix fo-

veat filios fuos.

*

gloniz

MP

N

pide volebamus tradere vob

Ms

: 8. Ita deüderantes Vos—,.-cu

folum

jam

jl

lud

Fiduciam habuimnus.) Dicendi liber-

- Placentes.) WI

tate ufi fumus,

'tes.

sd, eft, "l)läþere cuRi?nf

Dei,

0140 &ELI.

hoc enim eft. mapba-

iE

Qui probat vvca*rdqï äo/t'rzz, ) Id eft,

In Deo zoffr.) Deo confidentes.

expendit & explorat intentionem , de-

que

Logqwi ad vos.) Aufi fumus vobis

fideria, &

quicqu/id in animo noftro

V0$

annuntiare &

predicare Evangelium

latet.

Chiifti.

$. Neque enim aliquando fui?u;.c x

H

fi0s

À4» multa — follicirudine. ) i oA2

fermone adulationis. ) Id eft, nunquam

digy , id eft, in multo agone, lucta,

ftudium nobis fuit vobis aífentari ,

bus

certamine, & confequenter folicitudine,

non fumus vobis locuti placentia , fed

2. Exbortatio noffra. ) Preadicatio

utilia.

noitra.

Non fum ufus ad avaritiam

6. Neque 1im occaffone Aüritig.)

j

Noz. de errore.) (Non fuit erronea,

prædigä-

Lb

non predicavi vobis falfa docmata,

tione Evangelii.

ut faciunt philofophi ,. & Gentium do-

7- Oneri effe.) A vobis fumptusexi-

quaz

Ores.

endo & alimenta. In Grzco eft,

Ia

sw ,

Neque de immunditia.) Non docui

£» fBaeti &nai , q'afi dicat, i» pozdere,

j

tate

docrinas carnis defideriis faventes,

& authoritate effe. . ltalice refpondet ,

immunditiis impuritatique luxüriz,

hrafi. — .:Merreifí im gratuita.

app

fed eloquia Domini, eloquia cafta.

Se4. ) Id eft, tamen.

3

Tatu

Ws

Neqzue im dele. ) Cum. hypocrifi,

Fal fumus parvuli ) qrio, lenes,

I

aut mea lucra captando, & vos falfis

acidi, humani , minime. fiftuofi.

dogmatibus*-cü*cumyenïendo.

s

Y

V

;

ulgatus legit , »4710:, fed utraque

t

4-. Sed ficut probat; fmmus a D

[1

ij

le&io 'eumdém fenfum exhibere pot-

ï

eft. Factus fum mitis & le

bil

on tradidi vobis fal(as doctrinas ,

&

nis , qua-

nec vos. ullo modo decepi, fed ita me

fi parvulus.

geffi ,. ut decet Apoftolum a Deo ele-

Tanquam fi nurrix

fa'vedt fflios fko?.—)

f

étum

probatum

Id eft, more matris prolem nutrientis,

r

predicator.

. ut fit 'Evangelji

blandiens , non imperans.

.

dta ut logqusmur.) Sc(:ilice!:.xcum o-

9. Jza defiderantes vos.))

Adeo äffe-

mni fide, finceritate & integritate

uin vos propenti.

fe

Eyaggeligzn pradicamus.

duimas noffras.) Mitam no&ram.-

[

3oI

C AxP,;U,,T- H

f

o de Im

i

olum Evangeïium Dei , fed etiam animas fnoih*as: ippniam- |

Chariffimi nobis fa&ti eftis.

*

ür nobiä

9. Memores enim eftis,

P

f

ratrés , ïk)äboris) ndi't;'i ,&f at:ig*atio,-;

* A&

mis:*no&te'àc die operantes, ne quem veftrum gravaremus;

3C€ntesj ,

um Dei.

20.34-

pradicavimus in vobis Evangeli

T

:3Cor.

Iationis,'

lo. Vos teftes eftis, & Deus , quam

fan&te : & jufte, & fine

I2

et:

r Lhe.

. querela vobis , qui credidiftis, fuimus,.

30 86'

YT. Sicut fcitis, quali

ter unumquemque ve

ftrum(ücut pater

a -vdbis,

filios fuos)

ut

ol

"

.. 12. Depre

E

d

càntes vos, &"chinfolantes : teftificati fumus *

ambularetis

&

ttrixþ fo-

dig—ne Deo, qu vocavit vos in fuum --reggum E

gloriam.

bis hon

I3. Id

eo & nos grätiz;s ägimüs Deo '*f'm'ä intermiffione: quo-

iffetis a nobis verbum auditus Dei , accepiftis

MR OcE AE

folum

niam cum accep

illud, non ut verbum hominum , fed

ficut eft ve

i

! cuRiïen-

qui credi

à

ifüs :

EM us

Dei; qui operatur in vobis,

x

*

li et,

I4. Vos eni

m imitatores fa&ti eftis,fratres, F.

à

cclefiarum Dei,.

em, dee

in Chrifto Tefu: quia eadem paffi eftis &

o noltro

quae funt in Judzea

Vos a Contribulibus veftris, ficut & ipfi a Judaeis: -

.

um occiderunt Jefum, & Pro

ph*evrtas, &

lllþt;: it

15. Qui & Domin

unquam

nos perfecuti funt,.

& ;Deq non placen;, T&; gm'n/iþq; ..homini-

entari ,

»

bus ads'rgrfantur z

itia,fed

Pp3- ;

16-' 'Pï?:

piti.)

5

redica«

9« Laboris hbjiri ö' fat;gatiaäi:.)

xeocnum colorum.

;cclefiam fuam , ut etiam zildducätä ad

Laborem manuum intelligit 'vi&tus

quarendi gratia,ut patet ex fequentibus.

Ia. Verbum auditus Dei. )

rüseri«

Fatigationis.) ln Greco eft, uox-

predicationis de Deo.

.Id- eft ,

co eft,

S0o», que vox laborem cum difficul-

Qui.) Quod verbum. , Latinus inter-

A

wmdtrts

uo

i, quia Aóoc , verbum.,

tate conjun&um fignificat, ex

pres dixit

in Grzco

at

Vel

'pondec *

apparet Paulum omnem adhibuitle co-

imafculini generis.

D

^natum, ut fuo fumptu viveret, nec

etiam putavit referendum ad vocem Dei.

ullis effet gravis.

Opcratur im vobis qui credidiflis. )

J ,

"Weluti femen quoddam fru&iferum

of -

IOo. Er Dess.) Immo & Deumipfum

i

-omne genus producit piarum actionum.

'teftem advoco.

I

raque

FülmuSp )

Id ;e('c y verfati )fumus .vQ-

"Qua [nnt in T«daa 1n Chrifto Je-

] poc-

bifcum.

;

f».) ld eft,

£

que in Judsga CHriRo gg-

u

I2. Tefiifecati [umus. )

T

'c;üiücäri

men dcderunt.

15. Qu/. ) Scilicet Judsi.

he) j

fignificat ferio ac firmis rationibus pro-

Et-Dto non placezt,) Immo maxime

bare , femota aífentatione & verbo-

zum elegantia.

. difplicent.

Myofis eft,. minus enim

iegtis,

Digne Deo. ) Ut. decet cultores , ac

dicitur, quam fignificatur..-

ife

fervos Dei.

Omnibus hominibus adveifantur. ) Id

| nos ad e

Ill

In fnnm regnmum. )'VocïaVic'

Ræ omnium -fal.u',ci..

r»

502

EPISTOLJE l. B. PAULI APOST. AD THFSSAL

i, RE

16. Prohlbentes nos Gentibus loqui,. ut falvæ Hanf ut im-

pleant peccata fua femper : pervenit enim ira Dei fuper 1llos

t peiin!

dos pro

usque in finem.

17. Nos autem, fratres, defolati a vobis ad tempus horze;

$. Ut

; d qu

afpe&tu, non corde, abundantius feftmaVlmus fac1em Veüram

videre cum multo defiderio.

-

4 N

* furosn

18. Quoniam voluimus venire ad vos, ego quxdem Paulus, *

& femel, & iterum , fed impedivit nos fatanas.

s. P

19. Quæ eft. emm noftra fpes, aut gaudium, aut coroua

fcendan

- &inni

glorise ? Nonne vos anté Dommum noftrum Jefüm Chnftum

eftis in adventu ejus ?

& N

muntiar

20. Vos emm eftis glorla noüra, & gaudlum.

. mmn

CAPUT IHI..

ücut $

71

Jl[etuem' "e propter fuas aj?z&zones a fide moverentur , rmf ; ad

fitate,

eos- TT mot/oeum - qui ipfos roboraret : illo autem reverjo , gratias

&

Deo agit , qaod in fide. ac dile&lione firmi permanferint. : tylendens

9 (

buere

quam'um cupiat illos imoifere , ut [uppleat , quod dedi

-fidei ipforum.

ánte T

Ropter quod non fuftinentes amphu-'s, placult nobxs re«

-

P

manere Afhenls, folls.

9. M

*

z.*Et

h36

fa.

In f

16. Gentibus loqui ) H eft, Eyan-

9. 9« ef enim nofrd fpes , &c. )

gelium pradicare.

Ordo & fenfus eft hujusmodi :

Non-

exhoit

u: t,/;pfeaat peccata /kd j;?mper.) Ex

ne vos eftis fpes noftra, & gaudlum

)2

3ut n

quo 'fit ut impleant peccata fua, id eft,

noftrum ,; & corona glorlæ,, coram .

I

ut cumulo

celerum propriorum, &

Domino noftro fefu Chrifto, qui cum

fübus

parentum etíaimn fuorum, hoc adji jiciant.

advenerit redditurus eft unicuiq':e fe-

Usque in ffnem. ) d eft, usque in

cundum opera fua ?

]IH

xternum permanfura.

lefiin,

17. Dejeíati « vobis. ) Voblsorbau

Corena gloria.) ld eft, decus, & or-

ls p

naimentunm nóftrum.

"Md tempus bore, ) Ad breve tempus.

Qo. Fes enus ej?:: glorsa nafra ö'

$

. Mfpellu, noz corde-). Prafentia veftra

partin

ærpom carentes, animo tamen &. af-

gzudmm.) ;De vobis glormn pomun

$.4

fe&tu vobis proximi.

& lætarl

7

derin

Abutdantius fe/i:navlmus, &.): Se-

N

uj

dulo operam dedimus, ut ad vos re-

r JÓn f /lmente: 4mpl:m.( Id eft,

l

nof ampllus ferentes defide—

L

dire poffemus:

vO-

18. Lopedrvst mos /ätdnd:a

Qma

rium cognofeendl res veftias;

Ti

ni3li homines inftigantefatana progref-

bifcum agendi , tnifimus hác de c-mfa

fum Evaftigelii impediebant, vel etiam

Tlmoch. ad vOS.

ad :

A»oftolo müdmbmtur.

4

r

!

;

303

CAfUTQm.

& miniftr

um . A&. ;

I utTnr-

3 ;'z.,"Et mifimus Timotheum fratrem noflrum,

Dei in Evangelio Chritti , ad

uper; ilos -

-cqnürmandosggs , & exhortan- 16.1».

H

[v5

dos pro fide veftra:

Y

l lo -

4. Ut nemo moveat

üur in,tkrwivbulnationibus iftis: ,.iPü en'xim fci-

tis, quod in hoc pofiti fumus.

?ï*yeüfam 1

-

À

/4. Nam & cum apud vos effemus, p

rzdicebamus vobis pa

-

ü..' 'f

füros nos tribulationes, ficut & fa&tum eft, & fcitis.

| nghis

"

. s. Propterea & ego 'amplius .non fuftinens, mifi a

d cogno.-:

| cbro'na

fcendam.fidem veftrarn : ne forte tentaverit vos is, qui tentat,

^

& inanis fiat labor nofter.

!hriüum ]

.

6..Nunc autem veniente

'Timotheo ad nos a vobis',i&-.an—'

nuntiante nobis fideni, & charitatem veftram, & quia memo-

riam noftri habetis bonam femper, defiderantes nos videre,

ficut & nos quoque vos. ,.

7. Ideo confolati fumus,.

fratres, in vobis, in om'ni—"ne::ef--;

rmft ul ]

fitate, & tribulatione noftrra, per fidem veltram.

gratis

8. Quoniam nunc vivimus , fi vos ftais in Domino..

m p

-9. Quam enim gratiarum a&tionem poffumus Deo retri-

buere pro vobis, in omni

gaudio, quo gaudemus propter Vos

TE

Xz;ïnte *Dgum noftrum , |

[

iq.No&gz

bjs f&«

Q. Miniflerium Dei in Evangeluioxär;;

tuam, & cum affectu & chagicate con-

juncam.

z.;Et

Y

f£i-) Cujus eft predicator.

—— !

Pro fide veffra.) ld eft

, in fide ve-

7. Coz

folats /ü;mu 3z vaäis; &c.)

fira.

Ut voà in fide confirmaret , &

am ]leta de vobis audientes, ac pr&-.

d)

exhortaretur ad perfeverantiam.

fertim conftantiam in fide, mirificein

:1

N]

Nemo movearur. ) Conturbetur ,

tribulationibus , quas fuftinuimus , re-

mdum g

creati fumus.

coram «

aut inftabilis fiat.

In tribulatzonibus If£is. )

: PerfeCuifö—

9. Quoniam zaunc vivimu: , fivo

sfta-

fui cuma

fiibus fcilicet Judzorum & Gentium.

tisin Domino.) Qiuafi dicat , licet ad

L e

In bhoc pofíts fumus. ) Syrus , ad hoc

mortem usque affligamur, tamen dum

audiemüs veftram conftantiam & fi-

Heffinati fmtis , nimirum ad fuftinen-

das paffiones & tribulationes.

dem quam habetis ín' Domino , quafi

&ot?

4. Er fcitis.) Partim experientia,

revivifcimus, & a mortuis excitamur.

"

partim fama, & relatu aliorum.

Zz

am enim gratiarum. allionem,

5'2.)* ä

uafi dicat, nullas fatis di

oflum

-- S. atmaplius mon [uflinens.)Scilicet defi.

"Deo

derium agnofcendi finem & res veftras.

ac tanto beneficio pares gratias

^

. Mifí. ) "Vimotheum:-

reddere poffumus.

l: qui zentat.) Scilicet

diabölfus,

Pro voljs ) Qui in fide perftitiftis.

d eao

Labor noft

dm omni gaüdio ,;€c.) Pro eo pre-

fide-

er. ) Quem in vobis m-

yo

ftituendis infumpfi.

fertim gaudio, quo perfufi fumus, dum

6. Veniente Trmotheo , 6fc.) Id eft,

éà de vobis auribus perciperemus ,

,Aufl

'ad nos redeunte.

x

que mente & animo concepta, affidue

Memoriam bonam.) Jugem, perpe-

vf)bis a Deo precabamur.

804

. EPISTOL X I. B. PAULI APOST. AD THESSAL.

2

IO. No&e ac die 'abundantius orantes, ut videamus fac1em

4 Set

fum.

véftram , & compleamus ea , quze defunt fidei veftrae ?.

!H

II. Ipfe autem Deus, & Pater nofter, & Dommus noiï:er

E

»

F

(rineatis

Tefus Chriftus, dirigat viam noftram ad vos.

12. Vos autem Dominus multiplicet , & abundare fac1at

) Vt

chariratem veftram in invicem, & in omnes, quemadmodum

&fcat

& nos in vobis:

& N

ïä

Deum

'13. Ad confirmanda corda veftra fine querela in fan&uate,

ï!

6 E

arite Deum, & Patrem noftrum, in adventu Domini no&n Jefu

tio frat

Chrlfgl cum omnibus fan&tis ejus: Amen.

-

CAPUT . IV.

bus, f

Ms

nN

IIortatur, ut tradita fibi pracepta olyferfvent abflinentes a for-

Quftca

gicatione , ac fe mutuo diligentes , manibusque operantes , quo tiul-

18M

Izus guquuam defiderare cogantur : docet modum ofire rejur- —

Jä

qui &

retfionis , ne inordinata triflitia fe crucient propter

ferib

e0s , qui tmoriuntur.

Vicem

czetero ergo, fratres, rogamus vos , & obfecramus m

DE

Domino Jefu , ut quemadmodum accep:ihs a nobis,

quomodo oporteat vos ambulare , & placere Deo , fic & am-

5. Scust

?. |

buletis, ut abundetis magis.

-—

aol

10 bundanter. ) Umép 8x mg:o*as,

cet itain fanctitate confirmiata fint, ut

ad verbum, fuper . ex 46undant:, exi-

nemo habe:t quod vobis objiciat , aut

tati

mie, & fupra modum.

*

de quo con queratur.

m

[

Et compleamns ea qua dejïmt fídei ve-

4nte Deum , 6 Patrem nofrum.) Et

h

féra. ) Ut fcilicet vos plemus inftrua-

tales vere fitis in Detconfpe&u, quem

h

us n fide.-

nihil »oteft latere.

-

II. Deus,Étf Pattr nofer.) Deua $

in advestu Domini noj?r:, &. )

(

GQuamdiu expectamus adventum .Do-

qui Pater. nofter eft..

off-am ad vos ) No-

neft

Diri gat viam *

b

mini noftri Jefu Chrifti, cum omnibus

:bis tribuat, ut pro pere ad vos venire

Sanctis ejus.

Quzx fanctitas non ad

hon

pofïïmus.

breve tempus duret, fed usque adex-

I2 Mu/tiplicet.) Augendo Hdehum

tremum fpiritum.

numerum

-Amen. ) la fiat..-

Quemadmodum & nosin velis.) Que-

I

Inï

anadmodum ergo cliaritate 'abundo er-

N Domimo Jefu ) Id eft, perDo-

efum.

a vos omnes, ut qul etiam paratus

minum

W

j

1

m mori pro '"veftra falute.

Ut quemadmodum , &(c. ) Yd eft, ut

44 ceoxfermanda corda: veffra. )

prefcriptam a nobis tum credendi ,

j

Deus abundare faciat

tum.vivendi formam retineatis, uf

Quaü dicat ,

/

f

charitatem : m vobis ad hoc ut confir-

placere Deo . poffitis.

-;

i

met corda veftra.

Ur abundetis magis.) Ut in eo quod

L

Sme qucrelg i2 fantitate.) Ut fc:h-

leI, magis magisque proücums.

]

/

;

5

:j

l,

Ts

393

Sfüejem

)

" a Scï"tis 'eniin

qüæ præcepþa.: dederim *vc-)bwis per»Domihüm

Tefum.

S

- Doler

^ 3.^ Haec eft eni

m

- voluntas Dei, fan&tifi

ï)- *RQEI

! g:ïttioageftra :ut z

—

-

I2: 25

ftineatis vos a fornicatione ,

.

€ facnt

. 4. Ut fciat unusquisque ve

Ephe,

modum

ftrum vas .fuum- ipbfïïidere invf:'m-

5.17.

Gificatione, & honore :

s. Non in paffione

d

Cttte,

Deum:

'eüderii, ficut & Gentes, quae ignorant

N-

«

triJefu

- 6. Et ne quis fupergredia

tur, neque circumveniat in nego-

tio fratrem füuum: quoniam vindex eft Dominus de his omni-

bus , ficut przediximus vobis , & teftificati fumus.

:7. Non enim vocavit nos

( fir-

^*

Deus in immunditiam, -fed in fan-

Gificationem.

10 fiij-

* 8 Ktaque qui haec

fpe l'n it-

n hominem fpernit fed Deum:,

i

Joan.

r

qui etiam dedit Spiritum fuum fan&um in nobis.

-

*

9. De charitate autem fraternitatis non nece

ffe habemus & 14,

2u.

fcribere vobis: *Ipfi enim vos.

a Deo didiCifq's, ut diligatis in- !

Oaf

vicem.

2.IO.

U$ 1

0DI5,

1o. Etenim

&4I2

dm-

* Per Dümiunwm -7efu"m. ) Domini

pat Apo&ölust pro iniio: v adlico:

d

;ciist

noftri Jefu Chriti auctorzitate.

rum cupiditate, ut ad E

s

num. í9.

$

ef.' cap. 4

int, t

3./ uæäi;ïgatio vefira. ) Ut 'f&n&i-

In negoric. )- Scilicet

proxime

»

tati ftudeatis.

alienam

vitiet.

acum eft, ut nimirum u

:

JE

q. Vas fuum. ) ld eG, corpus fuum.

Pojfdere,) Confervare & cuftodire.

Teffifcató [umus.) Vid

; : äïxi&a fu--

qüelF

In fancsfrcatione.

) .ld eft, in parita-

pra cap. :2. num. 9.

te & caftitate.

— 9. In smmunditiam.) Ut libidini fer-

4.)

Er honore. ) Ut fcilicet non deho-

viremus.

DC-

neftetis illud turpitudine luxurix.

ibui

In. fantlfcationem.) Ut puri, fan-

lad

—&. Non m paffione defiderii. ) 1d eft,

i, & cafti ellemus.

(i-

non in affectu libidinis.

9 Sed Deum.

) Qui horum prece-

.. 6. Nequis fupergrediatur, Ut.)- Non

ptorum. auctor eft.

Q-i edam dedit Spiritum fantluym m

it Apoftolus de avaritia, injuftitia

in pecuniis , negotiis & contratibus ,

nob;5.) ld eft. qui per Spiritum fan-

Jo-

fed de adulterio , quod fspergreffrosem

&um , quem nobis " impextivit , fecit

appellat , & eircweventionem , id eft,

ncs verbi fui miniftros, ac poteftatem

u

opprefftonem & przvaricationem, qua

dedit, ut hec pr&ciperemus.

9. De charitate fraternitatis. ) De

Il,

uis. fuperfcandendo thorum pr

-oximi

charitate fraterna,

fui facit illi injuriam.

E

Cirezmveni«t.) In Greco eft , aAo-

44 Deo didiciflis. ) Deo

khfpirante, &

yexréi? , quod verbum etiam alibt ufur-

per Iegeþm Ev?ngelicanff diöïcmis./

Bibi. eum Con;, Menach. Tom. VIIL

as

-

E]

i

P

$06 — EBISTOLZä L.

[

B,,, PAULI APOST. AD THESSAL-.Q ".

|

[o. Etenim illud facitis in omneé

*

: fratres in univerfa M-aieA-

E

x: iemur *

. donia. Rogamus autem vos fratres, ut abundetis magisy ^^ -

—'

II. Et operam detis, ut quieti fitis, & ut veftrum negotium-

E

N

agatis, & operemini manibus veftris, ficut precepimus vobis:

& ut honefte ambuletis ad eos

| :K .17,) It

T qui';toris fant:- & m;lhu.s 311"

^

quid defideretis.

12. Nolumus autem vos

: ïgnorare) f I'4atfres de dor'rhiiäbti:buw s,

ut non contriftemini, ficut & cateri, qui fpem non habent:

Diem j

g i

13. Si enim credimus quod Jefus mortuus eft, & refurrexit:

ita & Deus eos, qui dormierunt per Jefum, adducet cum eo.

quud il

*rCor

I4. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, * quia nos,

1523- qui vivimus , qui refidui fumus in adve

*

j

pf

ntu quihix,i-non

preeveniemus eos, qui dormieggnt.

*

x

t

I5. Quoniam ipfe Dominus i

j

ffu, & in voce 'Af(;han g"eii,

& in tüba Dei defcendet de ccelo :

u

^

I

& mortui, qul ln äChIfiix'to

fgnt, refm;gent primi. 79

Em

E

",'16. Deinde

2*

1n noi

lO E/énim il44. ) Scilicet diligere,

! Coreri. ) tnciles,

?

$ $. (

& amoris fraterni figna gxþibere.

Qui [pem non babent.)

Refurre&iohiä.

dn omnes.) Erga omnes.

1

.13. La €& Deus, €&c.) lta credere

ets fty

Ut- abundetis magis.) Utin hacfra-

debemus mortuos refufcitaturum.

eiïugu

terna charitate proficere ftudeatis.

Ir. F3

Eos qui dorgierunt

per Jefum. ) Ifl

4'

rum negntium atans. ) Ut

fide Jefu, & charitat

e.

Ícilicet

usquisque fux vocationi &

Adducez cum eo.) Hos Deus e fepul-

tamq'

Operi ;

t, alienis rebus fe non

chris evocatos ad vitam novam &

ingerendo ,

nec cuiquam moleftiam

gloriofam adducet, in

qug regnabum

exhibendo.

cum Chrifto.

Quz

Honefle. ambuletis ad ;m' qui foris

14. Jp , verbo Domini.) Id eft, per

& ?tà

f*nt.) lta decenter, compofite , &

verbum, quafi dicat, ex

J

'Parte , feu

Réf

, prudenter vos. geratis , ut. moribus

nomine Domini. :

D177

veftris Gentiles non offendantur, nec

Nos qui vivimus. ) ld eft

', quicun-

a Chriftiana religione fufcipienda alie-

queex nobis, aut po

tür ol

vet tunc.

&eris noüris vi-

nentur, tinquai ab hominibus iner-

:;

16

tibus otiofis, & rerum fuarum néoli-

Qui refidui fumus.) ld eft, qui

;ve-

tum a

gentibus & alienarum concu

niente Domino ad jud

Ri

bus, aut raptoribus.

*

'pifþenti-

tes etimus,

-

icium fllpelïüi-

1

10 q

Et nullnus aliquid de/z'dæreti:. ) xl

Non praveniemus eosqui darmi?ruät.

)

Tnüs,

pudeióg xetiu» Py«rt.

Quafi dicac,

Sed utrique tam recenter , quam lon-

neinopia, quz ex otio fequi folet co-

ge prius tempore mortui refurgent.

ä

": Et l

ici

gamini aliena defiderare, aut furripere.

I5. Ipfe Deminus..

y .ld eft , Chri-

àÍcen

I2. De dormientilus. ) De mortuis,

ftus Judex.

fic appellantur niortui ob fpem refur-

I ju[f«..) Cum imperio.

re(tionis, qua celerrime evigilabunt,

El ig voce Archa'ngeli. ) Cum cla-

ii

Yiém:

& efepulcliris quafi extracti excita-

more Archangeli, qui clamor erittu-

ba Dei.

"Ut

þuntur.

" a

"-

CAPUT IV. &V

307

a Msce«

apl,

-16. Demde nos, qui vivimus, qui relinquimur , fimul ra-

plemur caom illisin nubibus obviam Chrlüo in aéra, & fic

iégotium-

íemper cum Domino erimus.

US Vobis ;

E Itaque confolamml invicem in verbls dhs.

illius ij-

CAPUT V.

lentibus,

abent,

Diem ]uzizczz dicit. infberatum adfuturum ,. qui tamen ipfos won

QTrexit:

potef? incautos opprimere , cum femper ad illum fe preparent , ad

"t e0.

quod illos etiam bortatur : monet quoque de-obedientia erga Jüos

Ui2 095,

pr:efeäïos &? quomodo-erga invicem , & erga Deum Je babere

i

1i, 20

debeant : orat pro ibfis , utque pro fe orent

X

lzngeli,

precatur.

Chrifto

E temporlbus autem & momentis, fratres non mdlge-

*D

tis, ut fcribamus VOblS

Deinde

*Ipfï enim dlhgenter fcms à qula dies Domini, ficut für *2per,

in no&e, ita veniet.

5.IO.

rectiotis

» 3. Cum enim dixerint pax, & fecuritas :

tunc repentinus Apoc,

eis fuperveniet interitus, ficut dolor in utero habenti ,

. Crédere

& non 2 a xaa

effugient.

a.) l

4. Vos autem fratres non eihs in tenebrls, ut vos dies illa '

tamquam fur comprehendat :

Qqa2

s Omnes

um &

7 TSMETRS"

1

gaburt

Qui n Clm/io funt. ) Qui in fide

mportäus 4utem ö' 22022€0-

6( gratia Chrifti mortul funt.

"D';

&c. ) Quo fcilicet tem-

i, p

, T

Refurgent primi.) mooro», id eft ,

pore & momento Chriftus venturus

prwum mmlrum an:equam raptan-

ad judicium,

[Hini

tur obviam Chn&o in aera.

2. Diligenter. ) dxeiB Gs , exatfe.

Sicut fwr.) Scilicet inopinato , &

s Yi«

inexpectatus.

16 Sernnl vapiemnr ,Gc. ) Raplemur

[ul ye

tum ab Angehs, tum a virtute Chri-

g. Cum dixerint , Pax , & fccunta:,

fti in aera, ut ibiin nube, quafi thro-

6&/c.) Cum tuta omnia moriales effe

p

no confidentes Chnüp judxcn amüa-

crediderint.

mus.

Sicur do'er in uttro balenti. ) Super-

,-m)

TX

; lon

Er fie femper. ) Videlicet, tam in ]u-

veniet illis répentinum exitium , que-

icio, quam in cclo, ad quod mox

madmodum repente praegnantes muhe—

u-

afcendemus

res doloribus pattus corripiuntur.

« Nop effis in tenchris. ) Infïdehca—

17. Can/'a!rtrmm imvicem. in -veräu

tis, fed lumite fdei previdetis & ex-

2fi.) . Nimirum eorum mutua com-

T.

pe&dns extremum hunc diem.

i

memoratione, fidem & fpem veftram

excitando.

Compre/:endat.) Oppnmac, ac pere

at.

*

308 - X-IEJPISTOKL"E 1 B PAULI APOS'I;'.. AD THESSAL.

.. &. Omnes enim vos Filii lucis eft

;

n

is, & filii diei : ndn» ï'urhu;

bora

-no&is , neque tenebrarum.

6. Igitur non dor

-&'.

E

*

miamus, ficut & ceeteri , fed vigilemus,

?

illot

fobrii fimus.

. 7. Qui enim dorm

L

'i'unt, kno&e-xdormi-unt: & qui 'ebrivi"' fqnt,

«

[ola

noGte ebrii funt.

*Iiz 9. Nos autem, qui diei fumus, fobrii

:

*

4

fimus

od

d in-duti—loricam

t

fidei, & charitatis, & galeam fpem falutis :

.

*

Éph

; 9. Quoniam non pofuit nos Deus in iram,

fed in vauiütio-

fer

17' 4

nem falutis per Dominum noftrum Jefum Chriftum,

.4o. Qui mortuus eft pro nobis : ut five vigilemus, five dor-

f

miamus, fimul cum illo vivamus.

S

in!

11. Propter quod confolamini invicem

a.

?i'& ædiüc':ate alteru-

trum, fïcut& facitis.

12 . R.O"

s. Eibi lucis , 65 f diei.S [n luce

ricasx, kut idem AApoPc,ölus tradit, -pa.

verfamini Evangelii, quod vobis lucet

tiens eft , benigna eff , &c. omniumque

ut meridies.

virtutum officia complectitur & per-

- Non: fumus notis, neque tenebrarum. )

ficit.

Vide di&taloco citato ad Ephef.

L

Scilicet Fli, difpulimus enim luce fi-

Et galeam fpem [alutis. ) Mide dicta

Ev

dei tenebras infidclitatis.

cap. 6. ad Ephef. num. 17. -

6. Non dormiamus. ) Somno pecca-

9. Quoniim non po[ust nos Dens

ï in

à

torum.

:

iram. ) Id eft, Deus non ordinavit

nos ad iram, feu vindictam, id eft,

m

Sieut & «

c;»ri. ) Inxfïd.elles.& pecca-

non przdeftinavit nos ad zte

.rnam dam-

. Qui enim dorminnt , nolle dormi-

nationem.

h

wnt, Oententia eft; verfamur in luce

Sed in . acquifitionem falutis , &fe. )

& in die, ergo par non eft, ut. dor-

Sed ad xternam falatem efficaciter ac-

miamus, aut ebrietati ftudeamus, hxc

quirendam , Chrifti beneficio, qui pro.

ä

enim. opera ut ab hominibus de noce

nobis paffus eft.

fiunt, ita etiam moralter funt opera

IO. $yve vigslemus.) Id eüv, viva-

tenebrarum , a quibus abftinere debe-

Tmus.

:

N-

mus. Loquitur de fomno negligentix,

Sive dormiamus.) Id eft, m

oriäxmir-.

—Simul cum illo vrvamur.) Nimirum

"defidie, ignorantisg, ac przfertim pec-

hic in

catorum.

gratia , poft mortem Vero— in

Nodle ebrii fnnt. ) Solebant enim ve-

loria.

terés vefpertino tempore convivia agi-

II. Preprer gquod ?on]ä!a)niini CEmUI-

cem. ) Scilicet per ea

ue de refurre.

tare, & mero indulgentes ad multam

&ione mortuorum ,

&

nocCem producere. -

vita perpetuo

9. Induti loricam frdei &

€ d-fit:ztil.-)

cnm Chrifto.

ag'gnda—, jam ex me au-

Hanc loricam in Epiftolaad Ephefios

diftis.

1 |

6. num. 14. appellavit loricam jufti-

Et adiffcate alterutrum.)

I eft, mu-

tuam falutem pronítovete piis fermoni-

tiz, vera namque & Chriftiana jufti-

j

tia, fide potiffimum & charitate con-

bus, quibus ad fpem beate refurre.

at; & quemadmodum juftitia eft

Qionis & vitaz. xterng animi veftri ex-

"

i

omnium complexio virtutum, ita cha-

cieeqnu'u'-x ;

CA PL'U'*T' V.

3c9

fumu:

14. Rogamus autem vos fratres , ut noveritis eos, qui la-

d

borant inter vos, & praefunt vobis in Domino, & monent vos,

t

Ws

1

13. Ut habeatis illos abundanti

us in charitati propter opus

illorum : pacem

habete cum eis.

vos fratres, corripite inquietos, con-

funt,

14. Rogamus autem

Pro;.

P

folamini pufillanimes,

fufcipite infirmos , patientes eftote ad

omnes.

:

17.I3-.

lri&äm

15. *Vide

te;* ne quis malum pro malo slicui reddat : fed & 29

ilitio

femper, quod bonum eft,

ä(;mr

fe&amini in invicem , & in omnes.

16. Semper gaudete.

12.17.

IPettc--

17. *Sine intermiífione orate.

e'doï—-

haec elv't" enim voluntas Dei

g. 9

18. In omnibus gratias agite :

x

lteru-

in Chrifto Je(u, in omnibus vobis.

1$.22.

l ucz

I9. Spiritum nolite extinguere.

L:

TE.

I8-I.

. 20. ;"Pro-phe»tias nolite fperne

Qq3.

: 21.-Omnia

Coloff

i, po-

45; g- -

Qmque

tem aiitxlvareþ. hivsimos vOCat eos,

& par-

: 12;- Noveritis. ) N—ot;etis-, & ratio-

u

Bpidf

nem eorum habeatis.

i fide funt. infirmi, & qui in via

-Eo: qui laborant. ) In pred

i&:ando'.

b

ci facile fcandalizantur.-

e if

Evangelio , & re chriftiana procuran--

IS. Semper qfud bonum eff fe&mnu

d2a, ac promovenda.

im invicem, 66 in omnes.)) Id eiï,: be-

yir

nefacite invicem , & omnibus.

z

3

dinavit

lÀ» Domino..) ld eft, in Chrifti fz-

deft,

milia.

16. Semper gaudete. ) Gaudio fpiri-

n dare.

Er monent ves. ) Qus fequi, que

tuali, etiam inter preffuras, & erum-

fugere debeatis.

nas hujus vitz.

—13: r babeatis sllos abundantius. in

17. $sne intermiffione orate.

) Prxdi-

&.)

candi ftudium ne intermittite, femper

Der aC

eharttate.) Ut eos impeafius ametis

& . obfervetis ,

quafi filii parentes ve-

fuis temporibus orate.

Iui-pro-.

ftros fpirituales.

I9. 4m omnibnus gratias agire.) Scilicet

vivte

Propter opus illorum. ) Propter la-

tam profperis, quam adverfis.

.

borem & diligentiam , quam in vobis

Hae efl enim. voluntas Dei.) ld eft,

ubernandis & inftituendis impendunt.

hzc faciendo placebitis Deo. -

ax.nür.

In. Chriffo. ) ld eft, per Chriftum,

nram

Pacem babete cum eis. ) Pacifice &

obedienter cum illis vos gerite.

fcilicet per Chrifti do&rinam , legem,

up n

14. Regamus autem vos fratres.) Hic

ratiam hzc preftare, ut fcilicet

jam eos alloquitur qui prafunt , & par-

femper gaudeamus, femper oremus,&c.

m

tes quasdam officii eorum attingit.

IÍn omnibus vvobis.) cl; óuZG , erga vos.

jurtee

Corripite inquictos. ) Qui pacem

9. ópiritum nolite extimmgnere.) Do-

pffll(!

ratias, lumina, afflatus, impul-

tranquillitatem publicam turbant, ma-

- a

lis & diffolutis moribus.

fus f

iritus vos ad bonum excitantis ,

' Con[olamini pufillanimes.) Ne inad-

'promoventis.

Vmu

veifis animum de

fpondeant.

QO. Prephersas molite.

fpernere.). E-

nofii*

Sufcipite snfirmos.) áyrix.s005 400tvà»,

j

ránt enim tunc inter Chriftianos muldá

u

fpiritu prophetico prediti, quorum

jj ete

eft autem Z»réysotai , nitentem & co-

n?ntgm«, fed fat viriunx nog h*abe:j-

pr«di&iones magnifieri vult Apoftolus.

M

x

1

$10 EPISTOL]EI B. PAULI APOST .AD THESSAL CAPV

41. Omnia autem probate quod bonüm eft tenete..

:à2. Ab omni fpecie mala abihnete VOS.

.23. Ipfe autem Deus pacis fan&ificet vos per omnia : ut

integer fpiritus vefter, & anima, & cor

pus fine querela m

ur.

adventu Domini noftri Jefu Chrifti fervet

*rCor

24. * Fidelis eft, qui vocavit vos : qui. etiam faciet.

l. 9.

.25. Fratres orate pro nobis.

46. Salutate fratres onines in ofculo fan&o

ä

47. Adjuro vos per Dommum,

.ut legatur epiftola hæc

omnibus fan&Gis fratribus.

28 Gratla Domul no&rl Jefu Chrlih voblfcum Amen. :

2QI. Omzia a«utem praäate, quod Lo-

24 Ejdilis ef.) Ec conf'cans in fer-

mun eff tencte.) Id eft, date operam

|

vandis promiffis; & promovendis bo-

ut omnia quidem dllxgenter explore-

nis incceptis fua infpiratione inchoatis,

tis, & quod ex omnibus optxmum vi-

Feciet. ) Ut ad sterne tehcu;atls

. fum fuerit., .conftanter retineatis. .

portum. perveniatis.

-

2Q. .4b ommi [pecie mala , &.,) ld

eft, cavete quidquid: mali aut peccati

296. Ix olculo f4n€la ) dee dl&a

ad Roman. I6. 16. .

fpec1em habet, licet perfe malum non

27. Md uro. ) Àd efï ; interpofíta

1t.

Dei authoritate przcipio , -

'five per

25. Dews pacis.) Au&or & amator.,

Deum peto.

I

Sanüitet "vos per omnia.) Sdn&lta-

Omnibus fautlis fratrxäm*. ) Id eft,

tem addat, ut perfecti fitis in omni-

/omnibus Lhn&nams ; qm apud vos

bus..

funt.

u- mtæger jp;rum veä*er ) t fitls

mente & aninio intezri & innocen-

29. Gratia Dom:m, Uc ) Confueta

«2o't3

tes, & tles inveniamini in adventu

formula claudendi Epiftolas, Nomi-

ne grat.æ oinne genus benefïcmrum

Domini, cum veniens ad judicium

quz nobis a Deo per Chriftum dcman-

scddet umcmque fecundum Mpara fua.

tur, comprehendit.

z x

E Ms

XK&&

NY

W

f

t

A

N

)

7

"

U

a

M

UT NITRUUR. VAPTENPESES

j

5

tà

EPI-

E

u

.....

u

-)ää)( Eïä 289

: 31!

EPISTOLA TL

t

n

B PAULI APOSTOLI

AD THESSALONICENTSES

CAPUT PRIMUM

«

Gratzas Deo agzt pro fide , ac tolerantia Tlaejalomcen/' 7U dn þer-

fecutionibus , propz*er quas dicit illos gloriaim, adver[arios oero

ultioneth in dié judicii f'ecepturos ; orans, ut dzgm

hr..

"babeantur *vocatione Dez

(j«

I$

Aulus, & Srlvanus, & Timotheus ,-Ecclefize TheH'alom-

$

P

cenfium ip Deo Patre noftro, & Dommo Jefu Chrifto.

'2. Gratia vobls,& pax aDeo Patre noüro, & Domino

]efu Chrifto,

ii

:9. Gratias agere -debemus femper Deo pro vobis fratres,

[2

ita ut dignum eft, quoniam fupercrefcit fides veftra, & abun-

)

dat charitas uniuscujusque veftrum in invicem :

l

. Ita ut & nosipfi in vobis gloriemur in Ecclefiis Dei. pro

patlentla veftra,& fide, & in omnibus perfecutlonlbus veftris,

j

& tribulàationibus; quas fuftinetis -

j

jj

$. In exemplum jufti judicii Dei, ut dlgng habeamml in re-

gno Dei, pro quo & patimini.-

*'**ü

6. Si tamen juftum eft apud Deum, retrlbuere trlbulatlo-

nem iis, qu1 vos trlbulant

*'7Ft

I

-dulus €$ Silvanus ; &c. ) Mide

futurorum bonorum ad ferenda 4dver-

dicta fupenort Epufcola cap.

a roboramur.

[. num. I.

S. Ia exem:lum j«f jodicti Dei J

^

3

Supercrefzit. frdes. 'vajim ) Ma-

£yoriyua demon]?rn:anem offen[lonem.-

num accipit incrementum ,. multum

Significat Apoftolus

'T heffalonicen-

in.fide proficit.

fum patientiam, ac toleranti:m, effe

Mbundar.) Crefcit,

demonftrationem & oftenfionem jufti

4. In volis eloriemur. ) De VOblS

judicii Dei , quo aliquando regno Dei

gloriemur apud alias Ecclefias Dei ,

digni cenfendi fint.

veftro exemplo rellquos fideles inci-

-6. Si tamen ]uj?am &fc. )

uvrsg-

tantes.

quod pofitum eft pro zzeiomie, guan-

Pro patieutia velira & falc ) Patien-

dequidem; fenfus autem eft. ^ Si qui-

tis fidem adjungit ; qui fide & fpe

dem dignum eft divinam providenti-

g . EPETOLEL.B. PAULI APOST. AD THESSAL.

Ü

. Et vobis, qui tribülamini, requiem nobifcum in revela-

bis,

tione Domini Jefu, de coelo cum Angelís virtutis ejus,

erunt

. 8$..In flamma ignis dantis vindi&tam iis , qui non nov

a

]

]efu

u

Deum, &

qui non obediunt -Eyangg;lqio- Domini noftri

Jf

Chrifti :

á

u

- 9. Qui poenas dabunt in. i

nterlïu deternas z'aa'ffa;:ie I;)omixqi,

jriu

& a gloria virtutis ejus :

*

loriücäri m fan&:s fuïs, & 4ädïmiïrabi41—is

5

E

Io. Cum venerit g

*

fieri in omnibus, qui

crediderünt: quia

(f

| Crediþum' ett teih-

monium noftrum füper vos in die illo.

-

-11. In quo etiam oramus fe

mper p

ro vobis :ut. dxgnïetur—

vos vocatione fua Deus nofter, & imple

at o;gggm voluntatem

bonitatis, & Op'us';fldïei in virtute.

! I-H

-

t

2.

ebs ad Xgnlnr'iæ ; fuæ'*-ümifiiudinä;n Ev e-

ne(p

am vïci'lïifn iis'quf vos vexant, juftàm

malorum retributionem rependere.

het, & membra capiti, ho

c eft fibi

làm

" R'q»'".."i", ) Laxamentum & fo-

ip

fi, reddet conformia.

latium.

Admirabilis fferi , 6fc. ) Gkn*ïam

*

plane admirabilem fancis fuis-

difc

4n vevelatione Domini ]e/h de celo.)

eum crediderunt conferendo.

qui. m

32l

Itl

Cum Chriftus apparebit judex in die

judicii.

nia creditum eff teflimonsum noflrum

Cum

dangelis: virtu—ti:,, efus. ) Divinz

fuper vos ém die. iilo. ) Quafi dicat ,.

E

quandoquidem hoc in dubium apud

Ht

fuz potentis adminiftris. . Vel exer-

citus ejus , »auig enim exegcin;m

vos revOcari.non potefít, qui noltris

Virtus

etiam fignificat.

.

$

fermonibus fidem .habuiftis. ' itaque

fodi

8- Inffzammd ,igrn

$.

y: daxtis vindiädm,

credytum efl. [sep

er vos , idem eft accre-

Y05 «

ditum 4 vabt: j

"& m die dlo,, iflem ac

l77

&c.) Quafi dicat, Dominus Jefus per

de . díe 1llo.

flammam 'ignss vindictam fumet de

!

impiis.

.

Hl. 4» 490. ) . ld eft , ad quäim rem ,

bus n

anfl:y

) 3iivro ; non refertur ad

fcilicet, ut ctiam in vobis Chriftus,

n Dl

cum venerit , glorificetur, & admi-

fflammam ignis , fed' ad Demins Jefu ,

rabilis fiat.

Wg

ut patet ex Greco ; nam fi referretur

tüm

ad flammam , dicerétur óió8o in fce-

üt dignetnr vos vocatíone fua Denus

minino., noh djdorrog ín mafculino.

noffer.) Ut Deus gratiam vocantem ,

Em

a vos-ad. Chrifti fidem, falutem ,

. 1n interitzu; eternat.) Damnapiq-

&

n

nem zxternam incurrentes.

Chriftianifmum vocavit, ',cgo nfe;;y.e:,

C*

Et;

- 4 facie Domins.) ld. eft, a prefentia,

augeat , perficiat ,

"

ïï]

O

vel ab ore, & fententía Chrifti judicis.

E; $

Á

eat omose

" . .volintager)t . boni-

j

t4 iná-

Zatii.)

*

t ut comple.t «ternüm bene-

Conm

—UEt a gloria virtutis ejus. )

fdlute

jeftate

loriofa exercitus Ángelorum

placitum bonitatis fux , que vos ele-

ad C

& Sanc&otum omnium.

&

*

git ad confortium glori Chrifti.

IO.- C vener;t g ersficart

h /2:;&1;1

E epus ffdes in virinie.) Id eft, for-

iï

títer , ac potenter. Op»: fídu vocat

| /;'üf;l

"T )'Cum venerit Dominus ut glo-

dejlc

rificetur , id eft, gloriofus appareat

patientiam in adverfis, per quam ma«

Céhte

xime fidei vjxtus elucet.

D

,:nfm&i? mþ, qqq'd nimimm fiet, dmg

-À

|

b

'

15

L

—

CCAPUT L&IE

313

Vela.

m Ut clä-xïifïcet

ur nomen Domini noftri Tefu Chrifti in

W;

bis, & vos in illo

TUL

; fecundum gratiam Dïgi—'no'üri ,& Domini

yu

Jefu. Chrlfu

^$CAPUTH.-

-

tii,

iBe dio Domiti monet , ne credant fadu&toribus, offendens ?z;efszrzmi

prius filium perditionis , qui varia edet-prodigia fallacia , quibus

abilis

reprobi Jeducentur : de ele£hione, & fide T befJalonicenfium gratias

te[l

Ait , tnonie

Q:. ut fervent acte,

eptas ab ipfo traditiones , & pro

etur

eorum confolatione , ac confirmatione ;

é$

E

A m

ordt. -

1. [JOgamus autem vos, fratres;per adventum Domini Aoür*i

».Ut

& Jefu Chrifti , & noftrae congregationis in ipfum :

.. 2. Ut non Cito moveamini a veftro fenfu, neque terreamini,

IT evée

neque per fpiritum , neque per fermonem , neque per epifto-

t ii

iprcem:

. iam tamquam per nos miffam , quafi inftet dies Domini.

3

loriam

* Ne quis vos feducat ullo modo quoniam nifi venerit "Eph.

difce

ffi

[e

lius per-3: 9- .

qui n

itionis,

)j pmmum,'& revdaþþs fuerit homo peccati, fi

.

ufrim

n

dicit ,

12 Clkrü?'ce?ur. ) GlïO*rïiH"c.etZtIE,,

Neque- per /þ;r;fum,) Gu

Et vos z fIlo. j Nam ficutfervorum

aï-fi divinum,

| apud

aut prophe'ci'cum,

poltris

virtus gloria Domini eft ; ita e diver-

Neone per 'ferm'onm; ) Scilicet no-

Ipque

fo dignitas & excellentia Domini fer-

ftrum , vela nobis profe&um : erant

aC arte

vos efheit gloriofos,

enim qui mentiebantur fe ex or. Pauli

lm 46

Seeundum gratiam, 4

ec.) Qu'afï/dïi:af,

audifíe quod. inftaret dies Domnini.

— Ne

hoc ipfum quod opera fidet editis, qui-

q eper epiffolam. ) Si quis epi-

; Iety

bus churificatur Deus in. vobis, & vos

ftolam ali

n

mfhlsy

2 jin

€0, totum hoc eff opus & effe-

ptàm profcret.

quam. canqugin- a nqbiïs .Hiz'crï-,-

aditi

&us eratiz Chrift ; totum fit per gra-

Dies Dominij) Extremum. judicium.

, tiam Chrifti tion veftris viribus.

Ne 71:1':* Vos féducak ullo modo. Y

Á Dot

Er adventum Demini zoffri T. fs

Scilicet perfuadendo Chriftui

n .;Racim'

TIRUD

&

€hr1/fi.) Id eft, per 'D"-om-ïm,lm;

efíe venturmm.

lutert )

szioftrum Jefum Chriftum ventarum.

Aff venueri? dïrw:;' prim'um. ) 13 cc,;i'o-;

fortety

Ef uoffra congregationis im ipfum. )

cacía, defeilio, rebellto , Ícilicet po-

Scilicet rogo vos per adventum noftra.

pulorum: a fuis principib us,««& prafer-

; ttie

congregationis in ipfum, hoc eft, per

tim a Romano [mperio , & a Ponti-

| bete

falutem veftram ,

fice, Románo.

agerécationem-

s de

ad Chriftum quam fperatis & optatis.

- Reveherns f'uefit, )/n fucem: prqäïei'ïf;

n

Q. U. nen cH0 TnoUtami»: a ve[fro

Hamo*þerrätf.— '

E

d eft, homo pecca-

, for-

- fenfu. ) Ut non. facile patiimini vos

tor fceleftus. - Iirelligit Antichriftum.

— dejici a vé

ft

Filius perdstionis.) Id e

yocit

- cente adhixfiftis.

tia fententia, cui me do-

rE

ft, peï*di;us,

m m

feu Perdit??

ni .Q—e&:i-natusg

r

?

-

e

-

s

-

Ó

314

EPISTOLE II B. PAULI ÁPOST..AD 'THESSAI;.

4. Qui adverfatur, & extollitur fupra omnpe; quod dicitur

Í

Deus

uod colitur

omi

7)

aut q

N

, ita ut in templo Dei fedeat oftendens

I

fe, tamquam fit Deus.

qu

$. Nom retinetis, quo

d cum adhuc effem apud vos, haec

dicebam vobis? :

f

m

.6. Etnunc quid detineat,

fcftis,ut reveletur in fuo te[-mp'or,e,

1. Nam myfteriuni jam operatur ini

*

quita

i

I«

tis : ta'nt-um ut qui*

A

u

tenet nunc, teneat, donec de medio fiat. -

: efusk

XI.

"Iv $. Ettunc revelabitur ille iniquus, * quem Dominus

** interficiet :

bis,

fpiritu oris fui , & deftruet illuftratione adven.tüs

falu

fui eum:

i

I

9. Cujus

j

T

l

4- Qui adverfatur &5 '-f"x*tdl;fur, 6c. )

m quia äi)dïtüt-h atque occultum eft,

f

ui contra Dei majeftatem ac numen

neque quisquam preter Deüm fcire po-

uperbe fe extollet, jactans fe quocum-

teft quamdiu ftatuerit hominu

tia tolerare.

.

vf

Guenods

que Deo effe majorem.

;j

b

1

ltautim templo Dei fe

deat. ) lpfe

Tantum ut qui teuet nune ; tene;?f.,j

)

enim Antichriftus foluscoli volet, &

Quuafi dicat, interim dum myfterium

t4tio

in templo Jerofolymitano folium fuum

iniquitatis operatur, qui tenet Chri-

euju

collocabit ; fic explicant aliqui : Alii

ter retineat.

ftum, & veram ejus religionem firmi-

;

enta

accipiunt de templis Chriftianorum ,

omn

cum templum ]erofoqumi—tanum non

Donec de medio fat.) D

önec veniat

in

extet.

tempus illud , quo peccata, fcelera &

Vi

V

—.4. Non retinetist) Nöhmemiitïfüs?

flagitia, que nunc multiplicantur, ad-

veniente judicio & mundi fine, de me-

L

6. Quid detineat. ) Scilicet adven-

dio tollantur.

do

tum Aftichrifti, & diei judicii.. Quid-

8. Revelabirsr.

| Prodibitdn lao

nam fit hoc quod detinet , explicat

pare

verficulo fequenti.

lile iniquus.) Ocilicet Antichriftus.

[

Spiritu oiis f2;. ) Juffu, aut nutu

Vent

Ut reveletur in (uo tempore.

) Scitis

fuo.

Vel condemnatoria fententia il-

Tlu

U

üidnam moretur adventum Antichri-

i

i quo minus in lucem prodeat , qui

lum percellens & perimens. Hoc eft,

qei

*

quod deChrifto vaticinans Ifaias dixit,

conf

tamen fuo tempore aderit.

Cap. 4. Percutict terram virgaorts fui,

M

7. Nam myflerium jam operatur sni-

& [piritu labiorum interficiet smpium.:

Pan

guitati;.) Hunc locum varii varie ex-

tl!affratione adventus fui.) emipastin,

gnis

plicapt.

Illos fequor qui iniquitatis

apparitione prefentie fus. Cam fcili-

Càt (

myfterium omnes improbos , omnia

cet' jam 1n proximo aderit tempus quo

W)X(lm

mortalium flagitia interpretantur. Sunt

Chriftus veniet ad judicium.

Nam

Cllic

enim fcelefti homines quafi velites &

ante diem judicii occidetur Antichri-

f tr

precurfores Antichrifti. . Senfus ergo

ftus, poft ejus enim mortem, ut -mi-

U

eft, Antichriftum tum demum in lu-

nimum dabuntur hominibus quadra-'

lu

cem proditurum, cum ad eum usque

ginta quinque dies

niele ca

I2. vide ibi di&ta.

ponitentix, ex Daï-x,

k

1

I

radum hominum fcelera pervenerint,

fet 1

qui divina providentia prefixus & con-

Euws.) Abundat, & fine hac vo

ri

M

]uds

fenfus bene conftat.

Ítitutus veft. Dicitur aut?l-n myüf'eri-

recep

Ed

Pa

|

315

cAPUTup

Ttur

9 Ac'lujus; eft adventus fecundum operationem fätanæ ,

in

omni virtute, & fignis, & prodigiis mendacibus, -

deps

Io. Et in omni feditione iniquitatis iisj qui pereunt: eo

ho

quod charitatem veritatis non receperunt, uüt falvi fierent.

II. Ideo mittet

d

illis Deus ogeration/.em erroris, ut credant

mendacio ,

:

!OI',E:

qui

12. Ut judicentur omnes,

qux noln crediderunt ve'rita;i,* f;d

&

confenferunt iniquitati.

vo-

efus

13. Nos autem debemus grat

ias agäre Deo erm—þer,»-;p;to

Dtds

bis, fratres dile&i a Deo, quod elegerit vos Deus primitias in

falutem , in fanGificatione fpiritus, & in fide veritatis,

?

I4. In qua, & vocavit vos per Evangelium noftrum , in ac-

Y

UjUs

quifitionem gloriee Domini noftri Jefu Chrifti.

15. Itaque fratres ftate & tenete traditiones quas didiciftis,

df

r epiftolam noíflram.

epo-

five per*fermonxem.",.üb'e pe

AT2 .

16. Ipfe

Hggi-

adventus fecundnom: ope-

/$ed 'can]l-n/ärurzt £niquitati.

Att. )

9. Cujw qï

daci Antichrifto adhzrendo.

) Men-

iUf

rattonem . [atana.

) Quafi dicat, in

(hri-

cujus adventu , vel per quem adveni-

-9- Primitias 12 [alutem. ) Quod

entem fatanas operabitur ,. & exeret

inter

rimos five ex 'I'hetlalonicenfi-

TEf

omnem fuam potentiam , omnia fua

bus,

;

ve. ex Gentibus vocati fitis ad

enlit

figná & prodi

-

già falfa.

*

Chriftianifmum & falutem, quz per

n&

.

Virtute.) Id eft , potenti

R d

veram Chriíti fidem obtinetur.

YO. Et £m ommi feduclione intquirasis

In fantlificatione fptrizus. ) ld eft,

" ad-

dis qui pereunt. ) Ut omni arte & mo-

per fanctificationem fpiritus; nam in

c ff«

do feducat homines ad intquitatem, ut

baptifmo infudit vobis habitum fidei ,

tbem.

reant & damnentur.

gratiam fanctificantem, qua. fpiri-

Charitatem veritatit. ) — Charitas

tum , id eft animam v

g&rgm , fan&ti-

10

veritatis eft amor veritatis, quam Chri-

ficavit,

fiutU

I4.. In qua.

jl

ftus Evangelio fuo. predicavit, quam-

dem & fancti

d.

ationem.

Ad-quam ; feilicet fi-

n

,que,fi voluiifent admittere , po:uiffenæ

confequi falutem xternam.

*

Per Evangelium noffrum.) 'Pet præ-

[irit,

AMirtez ills Deusoperation

en error'*t';. |

dicationem noftram, qua vobis Evans

Permittet Deus illos feduct falfis fi-

gelium annuntiaàvimus,

m

j f*',

tl

gnis & míraculis Antichrifti, que vo-

In. acquifirionem gíoria, &. r;j Ut ef-

cat operationem errOri$ , &ye eyeicy

fetis acquifitio gloriofa Chriftt, hoceft,

(ili-

cmA&pQc , efficaciam , decepriomis , quia

ejus polfeflio , fanguine ejusacqui

fi tä*'o

uo

l5. Szare

(am

fcilicet Anuüchriftus illos e&icacicer ad

j

vocatione veftra.

. ) Conftantes in-fïde ;«

fe trahet.

7

:hfï-

U: credant »me

daric, ) Impöüuris

: ffraditiones quas didiciffis. ) Tradf—

fl«

Antichrifti.

tiones vocat, docrinas ,

/in&imaa

ia«

pf U judicentm:

T 8':..5 Ex qao

religionis Chiiftiang verbotenus tra-

i

dita, vel per

fiet ut. juíto Dei. judicio damnentur

eft. auctoxitas,

epiftolas , quarum par-

Judsi, & quicunque veram fidem non

(ce

?ecepe?unm

4

p

36 — EPISTOLE II. B. PAU—LI"AP(.)S*T-. AD 'THESSAL.

16. Tpfe autem Dominus nofter Jefas Chriftus , & Deüs, &

)

lia

. Pater nofter, qui dilexit nos

; & dedit bonfolationem &eternam

pat

. & fpem bonam in gratia,-

"

724

Exhortetur cor

'da v

nott

& fermone bogo.

.e&r;, & confirmet in omnl Qp»ere?«

te 1f

*

Tünt

ZCAPüTiuf'

e

quo

CUT u ora J r

ntur , con;ïdens;, quod 'järfv'atüh' jz'nt ipjiu&

87

o qprecepta: monetque ut Jubtrabant f a. Chriflianis molentibus: fer-

]obo

- "Ware, qua ipfo inflituerat , nec manibus laborare, quod tamef

vett

. Apfemet Paulus apud eos fecerat: cavet tamen. ne tales ut.-

ifTiment , [ed ut fratres

.im'miaos £xi

tpfo

corripiant.-

K

bis:

*Eph. I-

E caetero, fratres, orate pro nobis, ut fermol*De-i cut-

6.19. -

D

rat, & clarificetur ficut & apud vos:

i

Colof.

nihi

6.

.

2. Et ut liberemur ab im

enim omnium eft fides.

pol-;u-x?is, & malis hominibus: non

Y

II

v

3. Fidelis autem Deus eft, qui

diet a malo.

c-onfiiqrm;abkit v'qg ,& cuü—qi-..

-

4. Confidimus autem de vobis in Domin

À

0, quoniam quæ

Dat

dii

præciplfn?u;s.', & facitis, & facigtis.

dile

50 Donli-

h,

16 Er dedit c—'onfalaxfiancn; ktemam.)

Q. Imparvzumis. ) d-f;;'«æ;, abfu

"

tand

Infpe, &

snfolentibus, ut vertit Syrus:

1

r di-s4,—

lxtitiz.

preguítu stern& glorig &

M

.

us

Nen entm omutum eft. fides.

) Quiá

h

Et [pem bonam im

;grqziæ ) Id ev&,

dicat, mirum non effe fi importuni

per gratiam ,

per qüam haPemF1$,Qäe1n

mali homines curfüm fidei conentur

Totn

vite eternz.

inhibere, quia non oranibus datur ut

(5

Cs 7: Exhortetur. ) mapaxaNoai, con-

credant, id eft, non omhnes habent

l

foletur. . Vulgatus vertit, exhortetur,

t

fidem , etiam ex iis qui przdicatio-

quia z4oax«^Suar, utrumque fignifi-

nem Evangelii audi

P

*

erunt, alijqui enim

i

m

cat, & exhortari, & confolari.

credere nolunt.

E

In: omzi opere 85 fermone bono, ) In

9. Fidelis autem Deus eff. )

"d -a

k

emni bona doctrina, atque in omni

verax & conftans in promiffis , ideo-

m

Q

genere bonorum operum.

hi

à

'que quos in fuorum' numerum recepit

..I.

T [ermo Dei currat, £fc. ) Ideft,

non deferet, nifi ipfi fibi dee

T

ffe velint.

^ ut Evangelica doGtina per no-

"Ca'!g/frmdþit vOs. ) In fide.

Em

hat

ftram predicationem feliciter ac fine

Cuffodiet a,malo.): &mó TS moygp8 ,

Yol

1mpedimento

id eft, a demone, qui per malos ho-

E

Iu

diatur.

E.

propage;u—(r » ,;tc progre-

mines fidem veftram fubvertere nititur.

Sicut &f

«pud "wos. ) -Scilicet pto-

- 4p Domino.) ld eft, per Domi.

fui

greilfa f&t

num, per gra tiam quini Tefu Chiifüi.

Wt

-

RMOCTOTUROTT RC NUNEMCRTETA gt VCINOFOSTSAPARSIUS

pO

p 5

CAPU 'r n[.

317

t &

g Dominus autem dirigat corda veftra in charitate Dei, &

S

patientia Chrifti.

j

"

*6. Denuntiamus autem

vobis; ffätträsv',,"in vunomvine Domini

noftri Jéfa Chrifti ,ut fubtrahatis vos ab omni fratre ambulan-

Jere,

te inordinate

,& non fecu'hglum tradi'"t»iqnem,f:quam —accepe..-

3

runt a nobis.

3

E

uemadmodum o pott)e'at» 1

7. Ipfi enim fcitis, q

2

E

m1tar1 nos :

Jf

N

quoniam non inquieti fuimus inter vós. -

L]

f

mus ab aliquo , fed in *A&.

; [ef-

-8- *Neque gratis panem manducavi

(tiof

labor

e

z

20.34- .

I-Cor.

, & in fatigatione, no&e & die operantes, ne quem

"

veftrum gravaremus.

9. Non quafi non .

habuärimus þbt»:eftatem*,n'fed üt nofmet-fä'e,

2. 9-

ipfos formam daremus vobis ad imitandum nos.

IOo. Nam & cum effemus apud vos, hoc denuntiabamus vo-

qu.

bis: quoniam fi quis non vult operari, nec manducet.

Ir. Audivimus enim inter vos quosdam ambula

:

re inquiete,.

200

nihil operantes , fed curiofe agentes.-

4

*

l

& obfe—

12. lis autem , qui ejusmod

| funt, denuhlt-iamus.,

ullo«

"Est

,r 3 i

cratnus"

s. Dir;'g;;t corda vell-a iu' chbaritate

I lakäo—re & fatigatione. ) Vide di-

que

&a fupra Epift. 1. cap. 2. num. 9

diri

De:.) Opto ut Dominus corda veftra

at, moveatque magis ac magis ad

. Ne quem veffrum gravaremus.) Sum-

orui-

dile

á

ionem Dei.

l.

ptus ad vi&um aut veftitum exigendo.

cmscu

(Ét iím patitntia Chriffi ) Et ad imi

. Non euaft non babuerimus potcffa-

tandam Chri(ti Domini patientiam.

jem.) Sclicet vos aggravandi, nam

gtdis,

6. Denuntiamus.) ld e&,-Præ:cipi-

z

ülam habebamus ; squum enim eft ut

qnus.

ab Ecclefia alantur ,

| qui ferviunt?c-

mei ]

Ip nomine. Domini Jefukhriftj. ) No-

clefix.

*

3

fil

Sed ut mos metipfos forma

m ddr&mü,'

onttl

mine & auctoritate Chrifti, cujus vi-

&c. ) 1d eft , ut fa&o noftro vobis

ur ut

ces gerimus.

Iporditate.))

drdurec , smcompofrte,

preberemus exe

í

mplum , quod imitare-

jbent

turbulente , Ecclefiam perturbando,

miüi.

'atiü

& ejus difciplinam.

10O. Dezuantiabamus. )

enim

E£ won lecundum tra

ditz'mäm' , 86 )

cipiebamus vobis.

Id. 'eifï:,- pr&-

Et non fecundum ea quz tradidimus,

Qui non vult operari , nec mandpucet.)

cum vos in Chriftiana fide & difcipli-

Docebamus eos cibo & alimentis di-

ideo-

na inftituimus.

gnos non effe, qui otiofe volunt age-

-cepit

S. Seiris

zenm 4d "m

edum o;o;'reat imi-

re, nec operi manum adimovere. .

Jinta

$

1

tari nos.).

citis quile exemplum ec'o

II. 4mbnlare inquicte,) dráxrOG ,

vobis dederim , .ac proinde quid vobis

incompo[ite, turbulente , ut fupra n.6.

T

faciendum fit, ut me poffitis imitari.

- Curiofe agentes. ) Otiofos, curiofos,

; 0

Non iuquieti f uimus apud vos.) Non

garrulos, dicaces,

C.

r

fitr.

I2. Denuntiamu:. ) ld eft, praci-

omi«

fuimus apud vos otiofi, & confequen-

ter nec inquieti, nec turbulenti.

pimus, -

r

$18 Ep;s*föi,æ II. B. PAULI APOST. AD THESSAL. CAP.IIL.

D

icd

L]

cramus 1

Z

f

n Domino Jefu Ch

7

rifto, ut cum filentio operantes,

fuum panem manducent.

,

*Gal.

lite deficere benefacientes.

13. * Vos autem , fratres, no

6. 9.

14. Quod fi quis non obedit verbo noftro per epiftolam,

x

hunc notate, & ne commifíceamini cum illo, ut confundatur :

..

Is. Et nolite

quafi'inimicjum exiftimare, fed corripite ut

fratrem.

u

16. Ipfe autem

"Dominus pacis det vo'biS pa&em 'Cfäthþiterf

nam in omni loco.

Dominus fit.cum omnibus vobis.

»

17. Salutatio, mea manu Pauli:

Præ«

epiítola: ita fcribo.

L

quod Vwe& fignum in omni

lusd

.

.

*

18. Grati

a qulnl

noftri jefu Chrifli cum omnibusl"vob-is :

hii

Am?n.

u 4

j

da Domine 7eþa C/ar?'/f'& ) PermDhO-

inimicum habeatis j nec;æfperce. corri-

aminum Jefüm Chriftum.

À

piatis , fed . benevole ut fratrem , id

Qu» filentio. )

Cum quiete

& 'no'n

fpectantes ut ad fanam mentem revo-

£urbulente.

;

cetur.

;i

13. Nobre defrcere 6enef4ciente:.j Ne

16. Demisws pacís,) Auctor & ama-

fegnes fiatis, ne delaffemini benefa-

tor pacis.

ciendo.

. Det vo

Es bacem /äm]u;teimzm:) 'Sel;n-

:

14. Ver£e noftro.) Pracepto noftro,

UL

uod per hanc Epiftolam vobis figni-

pore. .

per, perpetuo , in omni Iggo &teiïï-

;

co.

Dominus ff.

$^ cum omnsbus 'v'cöi

)

.f.) Sci-

Eum notate. ) aunueiSoQt, fegnate , ut

licet per gratiam fuam.

dor

cavere illum : poffitis.

I

Salertario mea manti Pauli , Gc.)

|

1

Et ze commi[ceamini eum slle, ) Id

Vi

de di&a ad Coloff. 4. num 19.-

eft, nolite converfari , & commerci-

Quod eff ffgnum im. omns epiffola, )

qu

um habere cum illo.

-

L

qu

Hoc figno vult Apoftolus fuas epifto-

Ut confundatur. ) Scilicet videns fe

las agnofci, quod fcilicet illis manu

ab omnibus vitart & negligi, pudeat

propria fubfcribat fequentem fenten-

:

Ri

& poniteat illum , & corrigatur.

tiam, nimirum, Grarze Domrni nofrá

IS$. Er nolte quaff tmmtcum exiffs-

g«f« Chrafs, &c. — Vide di&ta in fine-

ep

tm

mare.) Quafi dicat, licet vitari jube-

Vultimi capitis precedentis

am, tamen non propterea illum ut

ä

| piilïfofæ.

ipfe

Ilüs

e s

4'«

Qir

7A 3877

(

-

xaï

l

A

QUE

*

J

N

E

hi

N

ass

Cit

Q*"

3)J

I a dU

F

IN

fad

u

tàn

EPI-

ma]

$

li

j

IP.IIT. !

319

CC o OBR-

Itts,

ISTOLAÀ L

olam,

tUP ;

. B. PAULI APOSTOLI

tg u

D TIMOTHEUM.

DA

piter-

PA

CAPUT PRIMUM.

vbmni

Praceptum revocat quod Timotbeo tradiderat, de retrahehdis'q'üi-

busdam a perver[a. doGirina , & tradenda fana ; lex ob inju[los

'obfs:

pofita e[? : Deo gratias agit, quod eum ab Ecclefie perjecutione

ad Zdpoflolatum «ocaverit : qui mifericordiam con[ecutus eff , ut

oflendatur Dei longanimitas ad. peccatorum informationem :

corr.i-

n il

d : Zimotbeum m

onet , ut f?renuum. agat.

| feYQe

militem.

J

I.

Aulus Apoftolus Jefu Chrifti fecundum imperium Dei

'Kama-

: t

:

$

P

Salvatoris noftri, & Chrifti Jefu fpei noftrae

.

Sem-

2.*'Timotheo dilecto filio in fide, Gratia

, miferi- * A&.

fueïït-

16.1.

cordia, & pax a Deo Patre, & Chrifto Jeíu Domino noftro.

j $d-

3. Sicut-rogavi te, ut remaneres Ephefi cum irem in Mace-

doniam , ut denuntiares quibusdam, ne aliter docerent,

! b"*)

4. Neque intenderent fabulis, & genealogiis interminatis : Infra

us quaftiones

y

m Dei) 4 Z' x

ila )

preeftant magis, quam : ædiücatione

um

j -

qua eft in fide.

z

$. Finis ä

: 02

manti

JY. Q'Ecundum Laperium.) 1d eft, de-

gtem

Sicut rogavi " , 6c. ) Sententia Tit..

legationem, mandatum , prz-

eft: Velim ut illud effectum des, quod 3. 9

nafrl

ceptum

ei; quafi dicat, per manda-

ut faceres te rogavi , cum difcedens -

f

tum Dei Apoftolatum fufcepi.

Á

in Macedoniam, te Ephefi rg'liqui.

9. Diletlo fílio iz fíde. ) 1n qua fide

Denuniisres.) Preciperes.

ipfe mihi fincerus, .verus & germa-

Ne alter docerert. ) Ne

diver»fam

ab-ea doctrinam doceant, quam nos

nus eft filius, emulusque paternz do-

Grinz & virtutis.

ubiquetradere confuevimus.

Mifericordia. ) Nusquam in aliis

Neque . intenderent. fabulis , &c. )

Epiítolis, ut notavit Chryfoftom. pre-

Loquitur de fabulis & genealogiis Jà-

€atur fan&tus Paulus mifericordiam ,

daicis , quales nunc extant in "I ilmud,

[ed gratiam tantum

cem, idque

& apud Rabbinos.

*

fa&tum putat ab Apoftolo ex magno

Genealogiss. suterminatis.)) Intelligit

erga Timotheum paternoque affectu ,

longiflimas, &.quafi infinitas genea.

tanquam ei metuens , przfertim quod

logias,quibus genus fe ducere ab Abra-

majore mifericordia ii qui prefunt in-

ham oftendere conabantur, ut fuum

Z

dig—gant , quam alii.

ggnus & nobilitatem oftentarent.

Ed

-

—

As

2

320

EPISTOLE L.B. PAULI Apos'f. AD TIMOTH.

U

«. Finis autem przecepti eft charitas de corde puro;

f0f !

& con-

fcientia bona, & fide non fi&ta.

.

Tafis.

6. A qui

Io.

bus quidam abe'rrant'es—, conver

fi funt a xva.nilïq—..

as

—

x

menc

7. VO

lentes ,eiï'e'l.egfg. do&tores, non i*n-ælïigen

;

verfa

tes neq&e

juz:e loquuntur, neque de quibus affirmant.

IT.

*Rom $. *Sécimus autem, quia bona eft I

cred

ex; fi quis-ea 'le.gift*j"mg

71i2. utatur:

v

p

ftis, &

fon (

ens hoc quia lex jufto n'om*.e/ft) goütæ, fedmju

x

9- : Sci

; nonm

Ij

us

-

fu::

feci i

» | Qua qudjfio'newq'mngi: fræ,ïai;. ) Sci-

; Fide ni:;/Jf'Ha..)"- Id eixï,þ"v,er,a. & ün«

;

licet altercationes cum irs.qui forte

cera. :

quid audent contrad'cere-

lali.—

6...4' quibus quidam aberrantes.

)Ni-

mirum charitate, & fidenon fi&a, &c..

t

Quam &difcationem Dei, que eff tn

fíde.) Quam profe&um n cognitione

€onve: ff iunr im van loguium, ) Con-

Üfb

& culu Dei , qui confiftit in fide &

verterunt fe ad inanem quamdam lo-

pietate,

N

qüacitatem. qualis effe folet hzretico-

.'F

£

"

rumi, & eorum qui fchoke diatribas

K

ni$ auter: —';-)'rær*epf—i' eff cbarstas.)

fibeff

Probat Apoftolus has fabulas, genea-

.

4on aliam ob. eaufam frequentant ,.

&tel

logias non eile confentaneas le

&

quam.ut fcientiz lsudem apud impe-

Cori

Evangelio. Probat autem fic ;

T

^ 1nls:

xitos aucupentur, qui ea maxime mi-

a facr

legis eft parere & nutrire fidem, fpem

rantur, queminime intelhigunt.

eulum

& charitatem : atqui ha fabule non

7- Voientes effe legss Dotkores. ) Pro-»

Do

pariunt zdificationem in fide, «c con-

fitentes fe Doctores Mofaicz legis. .

E

Neque de quiízus affirmant.). INefcien-

aliena

equenterz nec. charitatem, fed quzftio-

lcint

nes & lites ; erzo he fabulz monfunt

tes an ea quz aflerunt ita fe habeant.

Vitute

fecundum lzgem & Evangelium.-

9- Scimus autem quia boma eff lex.)

-

Pracepti,) magutyythag , qua voce

Qiuafi dicat, dum vanos legis Docto-

Gipiis

res carpo, norm ipfam legem. vitupero,.

$a

fignificat. Ápoffolus Evangelicam Ie-

fitur

em , ejusque den.unti'af:ionïem & prz-

quz bonz eft, fi quis illam bene in-

H

E

icattonem.

telligat, & bene utatur ; nam fuis fi-

D corde puro.

) Id efi, procedens

guris ad Chriftum ducic, & moralia

li

precepta continet ad vit

"

Ey;

a voluntate vacua praviscupiditatibus;

ftituendam.

n

;rxi:x; fancte in-

Yocat

ita ut nihil aliud. quam quod diligen-

dum eít diligatur. . Ita explicat D.

Q. Seiems bor quia lex

| ]:g?o nox eff

*üs

pofíta-) Fioc eft unum quod . inter ce--

tdii

. Auguft. lib. Ide D/'*o&riïna- Chriftia-

n

fa, cap.5

*

tera requirit Acoftolusad hoc utquis

E: confcienrt

4 502;*.- ) Ed?n'lï videtur

lege utatür legitime, ut videlicet fciat

n

hifce duobus menibris fïg,niïïc.triï,— qaan-

eam juftis non effe pofitam ; Roc eft,

L

Chriftianis juftificatis & fan&tificutis

i

Viteg

quam fi.exacte velinus diftinguere,

Chij

confcientiaboma cordis puritatem cor-

per Chriftum. — offo étiam lex nom

titn.

fequitur , ut ejus effectus ;; confcientia

eft pofita', quoad peris, quis infli-

-enim. nihil eft aliud , quam fcienti. &

git; nam qui fancte vivit, pon& reus

E

non efficitur , & hic fenfusbe

UE

£eftinionium anima , fibi affirmantis fe

ne cohæ-

bon:

ret cum fequentibus.

-

,pfzre ,& fa:g&'ei : jïzxtæ Dei legem vivere,,

li

32X

CAPUT 1 |

TOR

41'1011 fübditi—s., impils, &

peccat

ami-

l

1

oribus, fceferätis ,& c'qnt

p

natis, patricidis, & matricidis, homicidis,

.

!

ail

(

Io. Fornicariis) mafculorum concubitor

ibus , pl agïäüi's 3

mendacibus , & perjuris,

neqte

& fi quid aliud fanze do&trinse ad-

verfatur,

À

II.

ua eft fecundum Eva

*

ng*eïipmf glorise Be*ati/ Dei j älldd

í

gïjme

creditum eft mihi.

I2. Gratias ago ei,qui me con

ii t

fortavit, in Chriüö]e'fu' Domi-

non oftro, quia fidelem me exiftimavit: ponens in minifterio:

f0n.

Mmasemerd

13. Qui prius blasphemus fui, & perfecutor, & contumelio-

- fus: fed mifericordiam Dei co

& fin.-

] - feci in incredulitate.

-

-nfecut'qs' fum, quia.v ignorans

14. Superabundavit autem grat

?

ia 1'.'Dofminiï -noftri

e:'.).Nï-

jcum/ Hdg;

h, &Ca

E E 1 .V'A&*dileäl;ione, quae eit in- Chri&o /Jefu. -

15. Fidelis

)

.

lam l-

Jeti(0e

atribs

| No»n )ïtbcz;tikl

Ponens im ;wini,ä;ria. ) Apoftolatus

fubeífe nolunt.

3 Inobgcïfientil)us; qui

.& predicationis . Evangelii.

Prima

TAl y

Sceleratis.) d»coig, impis.

Limpe

w

& potiífima caufa cur Paulum Domi-

ne m«

Contaminatis. ) [Bef9uNoig , prapbtnt'k,

nus pre aliis elegerit ad gratiam & ad

b

. & facris arcendis, propter aliquod pia-

Apoftolatum, fuitItberalis Dei volun-

culum , quo funt coritaminati.

tas ,

t fpecialis mifericordia in ip-

P

fum.

[

IO. Plagigris.) a»Yeamoónzi6, qui

Potuit tamen Deus fecundario

efcw!-

aliena mancipia rapiunt , & ftbi vin-

ad naturales Pauli dotes refpicere, &

dicant , aut qui liberos-homines in fer-

6b eas potius illum , quam alios eli-

Jeafi

vitutem abripiunt , eosque pro man-

gere, verbi gratía , quod effet peritus

! et.)

f

Jodo-

cipiis vendunt, aut emunt.

im lege, acris in

C

genii , generofæ indo-

Santla dorina.) Recta morum in-

lis,

&

upero,

Rïtution-i»

i

I3. Qmi prins. Mafphemns fui.) Sci-

ne W

.H. 9 eff f&

€:

uml:;'m Evangelium. )

3

licet in Chriftum, quem execrabar,

yis f

ralil

ld eft, Evangelio confentanea.

Ita

Perfeenror.) Ecclefia.

Evangeliut gloria beari Dez. )

Contumeliofus.) oOeicuc, Pmjurmofus.

t flle

vocat EÉvangelium , quiz per ipfum

Ignorans/feci, ) Nefciebam enim me

Deus

lorificatur , nam finis Ev

perfequi. Meffiam.

n tf

n

än--

er (

gelii eft Dei gloria.

|(I4e Saperabundavit gratia ,. .&c. )

I2. Ej) Id eft, Deo.. —

Qius me ex Iupo ovem fecit , & ex perz

tqué

— Qui me confortavit im Chriffoge[n. ) Cboi

fecutore pradicatorem.

.fcat

3ne confortat ad. Chrifti gloriam , quia

Com fíde & dilelliome. ) Cum oratia

ne'

vires & animos m'hi fuppeditat, ut

abundanter in me effufa etiam illius

1

catf

C€hriftum.

potenter & inr:repi de annun-

comites ad£uerunt, fi

"

des fc;-licet & ;ha-

fjom

. tiem.

ritas.

/

.

iudi«

Fidelez..

J Be Hdeem. emm ineclli-

Que qh n TEf« Cirifte.) Fides fci-

d

licet . & ele&t

it , qui fidus eft, & eredita negotia

Y

Q

bons fide adminiftrat.

fupernaturalis,

tio Chxiüiïmïa/,, divina &

Bibl.cum €om. Menoch. Tom, F. JH-?-

$5

s

i

m

322

EPISTOLE 1 NB.,:PAUALI APOST. AD TIMOTH.

;Mat; 15. Fidelis fermo,. & omni acceptione dignus : *qliod Chri-

13. ftus

I

Tefus venit in hunc mundum peccatores falvos facere;

N

46 quorum primus ego fum.

*

L]

f*Vultl

20 1-4-7.

16. Sed ideo mifericor

diam cönfecutüs füm: üt in näe,-.prii»

p

mio oftenderet Chriítus Jefus omnem patientiam , ad informa-

Ini

n vitam &eternam. .'

tionem eorum , qui credituti funt illi, i

37. Regi autem feeculorum immortali,

& invifibili, foli Deo,

honor, & gloria in faecula f2eculorum: Amen.

.18. Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee ;

- f eCun,-*

dum pracedentes in t

(

z

e prophetias, ut milites in illis bonam

homi

ia

jens

fidem ,*i & bahain confciedti;avm

0.

I9.

» quam 'qui*darm

«

repellentes

P

circa fidem naufragaverunt:

. um

2d. Ex quibus eft Hymenzseus , & Alexander

: quos tirand,—idiþ

3.

firo

f&tanïæ ).u,t difcant non -blasphemare.'

" CAPUT

i

-

*

I5. þFifJel'i: ];rmb, Efc) Dixerat

A-

Secundum ;r.ec&d?ntg:- 42 re ;p'r'opbe'ti;u.)

Veritg

poftolus in fe gratiam fuperabundaffe,

Quafi dieat, hoc preceptum, jam ex*

plicatam tibi, o "l'imothee, commen-

nunc aurem fubjungit eamdem grati-

qhsäij

àm patere omnibus peccatoribus.

do , ut ficut Dei revelatione & fpiritu

p

Fidelis fermo.) Id eft, verus, & cui

rophetie admonitus te Epifcopum

u

aü«

fides fit adhibenda , quafi dicat, verif-

E

phefi ordinavi, ita juxta eamdem

]

fimum eft quod dico.

rophetiam-nunc milites, illique re-

ide |

U.

.Ef omni acceptione dignus. ) Dignus

fpondeas, oftendasque veram fu

QTe de

Wt en

quem omnibus modis acceptemus &

te prophetiam,

blasg

adinittamus.

"

I9. Habens fe

dem € Lomam ranfci?n-

enim

Quornm promus ego fum. ) Id eft,.

£iam.) Quafi dicat, militabis, o 'T'i-

mothee , bonam. militiam, fi fidem re-

tAtori

precipuus, vel maximus. -

;

In Greco 'elt

16. Ur :n me primo. )

&am circa vera & orthodoxa dogma-

I

meGre, id eft, primo & precipuo .

tà,

bonam- confcientiam , id eft,

peecatore,

.

fanQdam vitam, & mores incu

.

fequaris & conferves.

1P3F05 ;

li

/Omnem patsenti

4m. ) Eximixm fham 4

Bonam confci*entiam.j

q

mifericordiam & longanimitaæm.

Quam. )

Conr

17. Regi autem facelorum. ) Dicitur

Quidam repellentes.) dnxégdutyoi , id

Q

Deus Rex fzculorüm , quod ab illo

eft ; poftquam repulerunt. :

Cirea fidem naufragaverunt. )

: Id 'eff,

Titef,

condita fint, ut Dionyfius Areopagi-

fllb(h

ta lib. de divinis nominibus cap. 5.

fidei naufragium & jacturam fecerunt,

li

copiofe oftendit.:

facique funt apoftatz ,

. fch:iüpatici ,

vidà

Seli Deo.) Q

ui; folus eft verus Deus.-

hzretici..

A

|QC. Ex qniäu:.) E quo

rüm humero;

j

il

In facula faculorum.) ldeft, in om-

E

Ph

pem zxternitatem. -

Eff Alexander.) Mic eft ille de quo

-

VOl

I8. Hoec praceptum , €£c.) Kefp

iciE Y

9. ad 'T'im. 4. dicit: Alexander erarius

0i

& redit ad dicta n. 3. ut fcilicet de-

multa mala mibi offendit. -

nuntiaret quibusd

- Quos tradidi fztane. ) Id eft, quos

plic

,

am ne a]itgr' doce-

ÉrauE a X i Z a

tf

rent, &c.

excommunicgvi. bignitïc'a? eos fatang

& |

-

DNCHUET MÉDENT TEIENE

N

a at *-;e*" ,

323

Chri-

b

p

:

^

Ctre;

L

i pr'b rägïbus & magi/lrätibus freri orationes at £

m;z'arumi

e pri

a&iones , unumque. dicit e[Je Deum , &? unum mediatorem : qua«

Ea

l

tmodo erare debeant vir ac mulier,

& quomodo bec ornari

Deo,

"deþea;? Cujus nen

eþ' docere, fed in

ijcere.

jïlfnt.i 0

CU

1. f A Bfecro 'vigitur.:prirhum omnium fieri bbfecration'es, ora-

onatt

] tiones, poftulationes, gratiarum actiones, pro omnibus

hominibus :

idom

2. Pro re

gibus, & omnibus, qui-in fublimitate fünt, ut quie-

tam, & tranquillam vitam agamus, in omni pietate, & caftitate ,

adidi

3. Hoc enim bonum eft

D

; &/ a-'cceptum' coram Salvatore no-

ftro Deo;

PUT

.

-4. Qui omnes

homines vult falvos fieri, & ad agnitionem

veritatis venire.

TAj

r ex

. Unus enim Deus

,unus & r'n'edf'ator'Dei & homihum homo

Witen"

thiüus | ]-efuxs' ;

Ss2

6. Qui

fpirta

:opum

u

afi carnifici cruciandos effe traditos.

Orationts.) mpoottux ai, VOCantur peti-

mdeat

V

ide qux diximus I. ad Cor.5.

tiones bonorum ut ea nobis contingant.

je It

- Ut dsfcant non blafphemare. )

?d eft,

Poffulationes. ) &yrti£eig , imterpella-

[üïe de

fones, Cum ifter

wt emendentur, « refipifcant a fua

aliorum.

pellamus pro falute

blasphemia & harefi ; excommunicatio

nlritfe

enim non ad perditionem, fed ad pec-

2.

L

"uU

Lcacoris: emendationem ferri'-debe*t,;

eminentia.

s fllimitate.) ln d'ilg-nitz;þe'», vel

em fe«

Ut quietam & tranquillam vitam agae

Qgtta«

Bfecro. ) mapaxaNo . 4dmokäæ,

1.0

.

mu , 6c- ) Quod contingct fi ipfi Re-

d eff,

adbhortor.

ges & Principes prudenter Rempubli-

Igitur. ) Hs

c particula o&enäï:

cam adminiftrent, & (i hanc eis pru-

PHtOS j

: fabjunguntur inferri ex ditis.

dentiam orando impetremus.

Connéxio ergo eft hujusmodi, quafi

In omni pietate Ef caflitate,) Proca.

dicat: Ut milites bonam militiam, &

0 ld

ut

Jffitate , in Greco eft, eeuyórgri, quas.

xite fungaris Epifcopi munere ,

vox nonfolam caflitatem, fed omnem

ld füv

fubditi bene & digne Deo vivant,

honeftatem & morum

gravitatem fi.

&ib

& naufragii circa fidem periculum e-

gnifï cat.

vadant, obfecrationibus & orzationibus

3- Hec emim. ) Utfcilicet oretur pro

HCiCi !

inftare debetis omnes.

omnibus hominibus.

mero

Primum omuium.) id eft, ante omnia

4« Orznes bomines vylt falvos feerr. )

volo fieri obfecrationes, orationes, &c.

Quantum eft ex parte fua, ferio, &

leq

Olfecrationts. ) 9s4osig , funt fup-

ex animo optat omnium falutem &

d

ad eam fufficientià dat media.

plicationes pro remotione malorum &

triftium, unde Ambrofius & Au

qUOS

$. Uzus enim Dems, 6c.) Probat

quod dixerat eupere Deuin uc omneg

EX

.'atanæ"

-

su.fns !?Sm'ï geprggatione:.-

324

EPISTOLZ I. B.PAULI APOST*:-AD TIMOTH.

1

6. Qui dedit redemptionem femetlpfum pro omnlxbus, tefn-

pra

monium temporibus fuis :

Ij

* In quo pofitus-füum ego prædlcator, & Apoüolus (verl-

. fent

tatem dico, non mentior) do&or Gentium in fide ; & veritate.

$. Volo ergo viros orare in omni loco, levantes puras-ma-

nus fine ira, & difceptatione.

jPetr.

Du

9. *Similiter & mulieres in- habitu ornato, cum verecun«

3.3' dia, & fobrictate ornantes fe; & non in toitis crlnlbus, aut

ft

auro aut margaritis, vel vefte pretiofa :

Io. Sed quod decet mulieres ; promlttentes pxetatern per

opera bona.

-

11. Muler iri ülentlo dlfcat5 cuín omni fübje&ione.

*rCor

. * Docere autem mulieri non pernmtto, neque dommarl

,

1434 in Vlrum fed effe in filentio.

* Gen.

13. *'Adam enim n;lmus fox matus eft: demde Heva.-

ux

-

I. 27.

14.* Et

fpi

homines falvi fïerent , quia unus eft ,

quav:s hcc]ef'a, & in omm loco ;

hü

Deus omrium 'creator ac pater, qui

qui Weü orationi.

propterea figmentum fuum amat, &

Levantes puras manus.) Levare ma-

ili bene effe cupxt

Unus etiam ho-

nus, habitus/;eft orantis.

mo Chriftus omnium hominum me-

Sime sra. ) Id eft , fine injuriarum

foi

memoria, fine det&æ cupiditate.

ab

. diator, qui proinde cupit beneficium

vit

fuüum ad omnes portigi , & omnes 11-

Et dzfäepat:one ) &a?xprym'[.&e, cum

lius effe participes.

fcilicet quis iratus, & vindidz cupi-

p

6. Redempriogem. ) Id EPC, pretlum

dus plenus eft cogitationibus in ani-

Qb

mo tumultuanmus

redemptionis.

Ambrofius ge-

Teffimonium zemporibus fuis.) I d eü

neratim per dlfceptatlonem mtelhglc

pra

t hec redemptio fit teftimonium dx-

mentis eva(ratlonem quæ 1n oratlone

de

vinz. charitatis, & oftendat quanto-

excludl debet per attentlonem animL

L^

pere nos dilexerit, & squitatis & ju-

Q. lz babitm orzato. ) w00 o , hone-

ftitie divins in futuro judicio.

fto, decenm, moderato & modefto ,

do

7. In quo ) Adquod, fcilicet Chri-

& qui eas deceat ; nam quod decec,

u

id demum ornat.

li

fti tePamomum &Chrlih redempno-

nem promulfmndam

Cun verecundia &f fobrietate.) Ve-

';';E

Pofitus fin.)) Conftitutus fam.-

»

recunde, fobrie , moderate & mode&e.

$

Doflor gentium in fide $. wveritate. )

10. Promittentes.) Id eft, profïtentes.

Ia

Do&or Gentium inítituendarum in

f

Per opera bona. ) ld e&, per bo-

de & veritate, id eft, ut fidem Chm(h

nam vitam, & mores Chriftianos. -

V

recipiant, & veritatem ejusa

nofcant.

I2. Doecere mulieri mon permito, )

l

9. Orare 12 emni loce, )

L

oquxtur

Scilicet, in Ecclefia & publico cetu.

ä;

t

de pubhca oratione, quz quovis lo-

. — Negue dominari.) Neque au&torita-

co , fcilicet publice orationi dicato fa-

tem . ufurpare in virum.

]

cienda eft, quafi dicat :

Judsi orant

I

. "4dam enim primus formatus q? )

tantum

in tem

lg. Jerorolymitano ,

Quafi dlcat vir enim illi praftat dL—

*

ego Vero. 'Chri 1anos orare volo in

gnitate pnmæ conditionis.

n

|

Á

-

HCAPUT —

25

* Gän.

te&i.

- q4.*Et Adam non eft fedu&us: mulier autem V,fe;d;u&a in

3

e

LU

J & »pr

devaricatione fuit.

:

"

tur auteni per

f

l

iorum genärätidnem , fi perman-

(veri-

h-

15. Salvabi

t1tate,

M

ferit in fide,

5 f«

& d*ile&ione, & fan&ificatione cum fobrietate.

CAPUT L

/

2

.e'- :

€CUt

Dotor: Tiniotbeum , u

ales «e[fe debeant epifcopi , diaconi , ac muli

»a

s :—, — þ—,

re5 : ut fiiat , quomodo converfari debeat in Ecclefia , que efP — *

eritatis : fimulque commendatDa'mz'nicæ hat

T.

H

xþgölummz *

incarnationis. Jacramentum.

N

"s.v TMdelis fermo :. Si qüis

" 'bonu;i?

4Epifqupat',um defiderat

dinari

:X !opus defiderat.

2. * Oportet ergo epifcop

um irrläpfehehiïb'ilem effe: unius *Ti&.

uxoris vitum, fobrium , pru

dentem-,'.Ornatumö-PFdicum? ho..'* I. 7-

——

Ms

fpitalem do&torem ,.

ff

4. Non vinolentum , non percu

3

orem, fed modeftum: non

]oc0 ,

litigiofum, non cupidum d ed..

m -

4. 'S-u,eæ

|te màe

Y4. Adam mon vf jedu&m..) Non«v'

Bozam epss defiderat.). Prseciarum

fuit a ferpente deceptus, fed allectus

& arduum opus defiderat. — Epifcopa-

rarum

tus:enim eft onus AÁngelicis humeris

Ate

ab uxore divinum preceptum viola-

, m

vit : quafi dicat,. merito ergo .ille

formidandum , ut docet Cönt.illium

preeft, qui deceptionibus minus eft

Trident.

í

p

Oobnoxius.

U

9. Unius

uUxoris w'r;t'm. ): Ideft, Mo-

i ant«

Scilicet. divini

nogamum abfolute , qui fecundas noa

15

b

0Q»

dn pravaricatione. )

pracepti de fruétu arboris non come-

init nuptias , nec fucceffive plures

teügi

dendo.

;

habuit uxores, fed unam tantum.

natione

15. Salvabitur amte

m per /?lfarum gc;

Sebrinm.) »«pcMo», que vox tám

ati

fobrium , quam vigilantem fignificat,

lione«

meratiogem. ) Quuafi dicat, eflo non

deltos

doceat mulier, non deerit illi pia oc-

perfpicacem , & fuis rebus artentum.

cupatio, ideoque falvibitur per piam

j

Prudentem.) copooyz , quevoxtem-

deceþ

liberorum educationem. .

perantem fignificat , fed temperantia

8j permauferit um fide & dilettione.

prudentie militat ; & favet etymon

Ye-

vocis, nam cevQec , dicitur quafi,

yiefte,

i conftans fuerit in fide & charitate.

In Greco eft, permanferint , j.eiyoc,

o« sc a Qd , feroans prudentiam.

«

entes.

ícilicet filii. Hoc eft fi mater cura-

Ornatum. )

xo'a/.uovw , mo.der;tum',

r bo-

verit ut maneant in Chrifti fide, di-

compofitum.

08

Padicttm.) Caftum.

j

le&ione & fan&itate, dum ipfa ille-

- Dottorem.) diduxrixoy , 'aptuxü

rum curam ge

rit.

t

Solriezate. ) ld eft, caftitate & il-

propenfum ad docendum.

lecebrarum . temperantia , hoc enim

3. Non perenfforem. ) Q manibus

tod;a-

non percutiat, non feviat, non fit

fignificat vox Greca e«ooseny.

! f/)

l

delis fermo.) Id eft, certus, &

afper & c

7

j d

, --I.

F.

fide dignus,

rudelis in dömei'cicc')s & 'fuþ-

,.

fic fqpra—czfp. II Ickïvitgs.v '

5265

.EPISTOLZ I. B. PAULI APVO-S.T: AD TIMöTH.

/ 4. Suse domui bene

nn.

praepofitum: fil'ips habentém fubditos

Ccum omni caítitate.

Y

fint,

$. Si quis autem domui fuse pree

effe näfþi,t, quomodo Ec-

130

clefize Dei diligentiam habebit ?

:

2

qum

- 6. Non neo

püytum: ne in fuperb"igm elatus, in ju

dicium

H

incidat diaboli. -

IK

. 7- Oportet autem

diten-de reflionium haberi hanum. db

dom

Hs, qui foris funt

&f

* ut'non in opprobrium .incidat-', & in 131

queum diaboli. .

if

$. Diaconos fimiliter pudicos, non bilir

$

Tan

gues, non mtjlto'

-

vino deditos , non turpe lucrum fe&antes :

Àng

. €. Habentes myfterium fidei in confcientia pura. —

atu

Xo. Et hi autem probentur

]um crimen habentes,

prinræum: & fic minlift?ent,*nplxæ

Ir. Mulieres fimiliter:

fbl

pudicas , torn detrahbnte;,

Di«

fideles in omnibus.

12. Dia-

—

Qis

-

$Sed zjaafeäzm, ) -e'msmïf " æyq;'uum .

xüt "ID RE oþpr&ärium incidat 5 1

hi

humanum , manfuetum, qui non rigi-

mod

queum dialol.) Omnia ergo quex de

N

4e jus fuum exigit, fed quantum res

dotibus Epifcoporum numerata funt,

Calu

atitur, & aliorum fe moribus &af-

imilis requiruntur, nehominum con-

eCtibus accomodat.

tumeliis & probris, & diaboli laqueis

$

Nom litigiofuwm.) Alienum a conten-

pareant.

-

bria

n

tionibus, & jurgiis verborum.

9- Pudicos. ) Caftos, i

| Græcog&,

f

Non cupidum.) oc'?).z)xccf(xyugou , id eft,

c'tus8c , graves , feveros , modeftos.

alienum ab argenti cupid:tate.

Aon binques.) OiNóeyeg, duplices

tem

4- Frlios.) *i quos genuerit ante-

Cor

quam crearetur. Épifcopus.

in fermone, & 1n dictis inconítantes,

2

qui hic affirment, ibi negent.

Cum omns ciflitate.) Grece esuyo-

Non muíta vino deditos. ) Nonebrie-

(

7706 ,. id eft, honeftate & gravitate.

tati. deditos.

morum.

:

Turp

h

5. Dilgentiam babe

1;.) Id eft, ex-

e l/:c;um fgiïante.t..) Turpit:är,,

& avare pecunias querentes.

£

;

yam habebit, zgmru9wetra.

9. Habentes myflerium frdei

" co::'-ixk

«

.6. .Neophytum. ) ld eft , novitium ,

Jesentia pura.). ld eft, tenentes myfte-

h

fcilicet recens converfum & baptiza-

rium fidei cum pura. confcientia, ut

du

mmh

E

fÍcilicet fimul cuüm fincera fide, fint

p

Ne im fapcritam e'l'am.f.),-' Exiïïiinäne

etiam in moribus irreprchenfibiles.

mimirum Eccleffam opera fua indige-

IO- Probentur primum.) Uauafi di-

[j

re , ideoque fibi placens & fuperbiens.

cat, horum virtus antequant ad dia- -

li

- Ja jacietum incidat dsabols.

conatum evehantur ,.

K

"& poteftatem diaboli.

ss

7diku fpe&tata fi:

probata.

7- Teflamenium. ) Bons vite,

Et ffe, ) Ordi

| 4lb us qui foris funr. Y Ab ipfis in-

niftrent. :

nati ab Epifcopo. 1m.

i

fidelibus, ut fcilicet non-poflint vi-

Nullum . eriízen /Jæäente.f,) C

um pro-

tam X mores illius carpere, quamvis

bati fuerint &. irrcprehenfibiles,.

doctzinam & religionem non probent.

Ir. Mubheres , (Sa.ï). I.:'O(lllitw de

(

-

d

"M

-

4

/

-

327

CAPUT iK

ditos

u

- 12. Diaconi ühf"—udius uxoris viri : q

1

i fliis fuis bene prae-

fint, & fuis domibus.

L

»

oþExc-

15. Qui

enim bene mi

nifcräverihf3 graldyuxm bonum fibi ac-

& multam fiduciam in

iQum

quirent,

n fide, quz& eft in Chritto Jefa.

.14. Hzec tibi fcribo, fperans me ad te venire cito.

IS. Si autem tardavero, ut fcias, quomodo oporteat te in

n 2b

domo Dei converfari, quse eft Ec

z

clefia Dei vivi, 'Colqmn'a,

*

in/la- L

& firmamentum veritatis :

16. Et manifefte magnum eft pietat

is facramentum , quod

mjlto

manifeftatum eft in carne, juftificatum eft in fpiritu , apparuit

Angelis, praedicatum eft Gentibus, creditum eft in mundo,

i

Qu

aiïun»uptu»m,eü in gloria.

D

P

| CAPU;IN"

(

X

Diaconillis xEcclefïz-e- minifterio addi-

hs &. /Fmäamenb:m veritatis.)

-]-)-i-a-.

-

Ecclefia enim in do&trina fidei err

Gis.

non poteft.

3

V&ïex

j ia-

Pudicas. )

q*sþväg ,; gravefs $ fevbras,

E

g dt

modefítas.

16. Er manifeffe m

Vagnum,. cy? pieta-

Non detrahentes.) jj Quf

0'/'*&8; , ,99;,

£s f[aeramentum. )

Et fane citra o-

funt,

mnem controverfiam magnum eft

C0l«

Calumntatrices.

:

- Sobrias. ) vpaN

Es Quod tam fo-

pietatis myfterium , quod nos cunctis

;uej:

brias ,

Gentibus proponimus.

quam vigilantes & prudentes

Quod mamfeflatum eft im. carne. )

j

fignificat.

080 ^

—Ftdeles im omnibus. )

ld , Verita-

Maguum hoc pietatis facramentum

tem & juftitiam in omni negotio fibi

eft ipfum Verbum incarnatum,

ive

li

commiífo fervantes.

Deus homo, na

ens, &c.

ff:en's : Patieng , refur-

i

atef,

I2.-Dijatoni ffmt umius mXOri$ viri,

&6c.) Vide dicta fupra n. 2.

i

Pietatis.) tüc

£ag;, De cnltüä,

It«

3. Qu enim äerievmini/?r-;wering.þ)

ac relipionis ; quafi dicat: Myfterium

In fuo diaconatu.

incarnatiomis pium eft, & eo maxi-

me colitur Déus, & incitat nos ad

Bozum gradum [fhi

: 4:7:4;";2!. ) ld

eít, qui diaconatus officio benetundti

pietatem, Dei cultum & ,ve*nc-«racvi.o-

d

fuerint, viam fibi munient ad gra-

nem.

[lt»

)

dum majorem & honoratiorem, nempe

Julifcatum e/t' i fþftit:g.. ) Divixlis;

presbyterii, aut etiam Ejpifcopatus.:

teftimoniis confirmatum, in ejus na-

nt

E£ multam fíduciam in fide.) mapbg-

tivitate, baptifimo, & alias , fed pre-

e(u», id eft, libertatem ingenue &

cipue per innummera miracula , que

d]-

libere agendi, quam parere folet mens

patravit virtute Spiritus SanGi.

re&i confcia.

pparuit Angelis.) e94, vifusef

-.34. d te venire.) Ad te ventu-

ab ÁAngelis in prefepio Deus infans.

f

rum Ephefum,

Deus homo: ab Angelis vifus fuit*,l

llv

— E8. Quomodo oporteat te. comverfari.)

quem antea non viderant.

.

:

Quomodo te zerere. debeas.

d

" fumptum éfh 1m gloria. )

Cum fc;'iïi.,

(j«

-cet Chriftus e m

.a Domo Des , qua eff Eccle/ï.z , 65 c—.)

N

onte »OlivAe.t.i, afcgnd?e

m coelum.

]

In Ecclefia , qus eft ,dOfrxus Dei.

2

-

M

-

f

508 EPIgTOL—E) 1 B. PAULI APOST. ADI 'i'IM)QTfi,"

K

CAPUT IV.

;

»

quod

j

nam ,- pofz']ü'kmn; de

TPr»æZIz"cz't 4 IQuosdam fa

Jfam tradituros. dotiri

6.H

" fuptüs ac cibis : difcipulum autem monet , ut [preta vana dotiri-

bnutïi?

na , exerceat fe ad. pietatem , qu& corporali exercitationi pra&-

T

fertur :& quamquam fit. adoleftens , prabeat

teipIa

[/

91

- fe reliquis exemplum.

aucem

QTïm 1. C'Piritus autem manifefte dicit, quia*in noVïiTxgpis xfemp'ol-

nunc

g. f.

ribus difcedent quidam a fid

d

2Petr.

^5

e, attendentes. fpjritib(u;s

9 ]

2

"9

erroris, & dottrinis daeemoniorum ,

.

Judz

4. In hypocrifi loquentium mendac

jum, & capte'rigtaþ ;h.?.

18. bentium fuam conícientiam,

E

4 (

. Prohibentium nubere, abft

inere a cibis, quos Deus crea-

]nfe,

Deus

vit ad percipiendum cum gratiar

bona

um aé&tione lfidelibush., & lis,

N

qui cogn oveþunt veritatem.'

Gisimd

$*

lum,

:

hareti

dos ;

I. "'Pi'ritu:.);;SI)iritLrs Sa"n'&-us futu- — E? camteriatem. halenium . f'eam con-

malas

rorum przícius & premonítra-

feseniiam. ) Cauttriatam , iÀ eft, inu-

ftam ac notatam cauterio.

Cum fan-

daos

&ore

ml.w;zrz'xife/le. ) Exþreiï'e, d1

ferþe ; »pl"e-

&i haberi velint, tamen confcientiam

pe, & fine znigmate.

gerunt. impuriflimg vit ma'(;?l-is in-

Dicit.) Annumtiat, five per me,

Gelebii itgr .notatam.

£

U or,

five per alios quos infpiravit.

eat

3 Prohibenrinom- mulere. ) Id*;bæf,

miünd

g&i*a.) ö-n, Wzäaf.

matrimonia contrahere.

h soviffimi: temporibus. )

ld ,eiï",—

Verby

P

ofterioribus , vel! fequentibus.

Afnere 4 eibis. ) LoQ11ïtur con-

adhi

Di[cedeut quidam 4 fide.) Deferent

tra Simonianos , Saturüimum,

emu

nem, Manichsos , qui dicebant nu-

fidem Chriftianam femel fufceptam.

"Actendentes, [piritibus erroris.) Fi-

ptias, vinum, carnes, &c. nom elle

Dr

dem accommodantes , & credentes fpi-

a Deo bono, fed malo , fcHicet a. d-

Tlian

Xitibus feductoribus. In. Greco enimn

ione creata, ac proinde hac natura

E

efle riala & cavenda , eorumque ufu

dica

eft, m»euyae: m^ayag.

,

;

homines infict & maculari. -

Dotlrinis damoniorum

. ), Falfas 'do-

Ttuni

fiiinas intelligit demonis aftu & ope-

Cwm gratiarum — a8ione. ) Scilicet

d.

ra eVngatas,.

Deo creatori & largitori reterenda. :

fhn;

9. lz

Fidelibus 4- 65 du5 qui cognowernnt -

lyyfabcr::þ' logue'ntizm menda-

veritatem.

Omnia creata funt pro-

€iuzm.) Dicantur turpiffimi hi homi-

u

nes .[oqui mendacium in- hypocrift ,

;ter fideles & electos; hic enim potif-

fit

quia, ut Epiphanius & Auguftinus

fimus fuit finis Dei in creatione.re--

docent , Encratite & Manichet,

rum, ut creaturg fervirent fuis fideli-

bus & aimnicis; utque ex. eis agnofce--

cum effent mortalium — impuriffimi ,

m

miram tamen farictitatem pr&fe fere-

rent ; & Jaudarent Dgum A:'(;lreatoremï

bant.

£

CAPUT IV.

325

A. !Qüia omnis Creatura Dei bxon'a'e'ff, &n

iil -rej-iciendum,

quod cum gratiarum a&tione percipitur :

Itf d

/ $. San&tificatur enim per verbum Det, & orationem.

6. Hsec proponens fratribus, bonus eris minifter Chrifti Jefu,

doäri-

enutritus verbis fidei, & bonze do&trince, quam affecutus es.

)r-

7.* Ineptas autem, & aniles fabulas devita : exerce autem

* Sup'

teipfum ad pietatem.

T

I. 4-

2lim.

.8. Nam corporalis ex

ercitatio, ad modicum uzilis gü: pietas

2'23 L

.

autem ad omnia utilis eft, p

ltl

empo-

romiffionem habe:gs vita&, quee

nitbus

nunc eít, & futurae.

j

39

- 9. Fidelis fermo, &,'Omh:i,—, ac

E

cgþtione dignus.

mine

h

« Ongnis "M-mm Dei Loma eff.) Ribgä Igen'äzd, : Epiphanio & Aulgu-

Vidit enim

Creo,

In fe, & ex natura fua.

ftino, longas fabulas tenebant de Deo

Deus qua fecerat , & erant valde

bono & malo, de rerum creatione ,

& ii

bona.

s

de pugna Angelorum , &c. qux par-

Nibil re)'ic'iäm!üm

. T"arnquan; ma-

tim profanz erant & impis, partim

Ium, & opus dzmonis, ut volebant

aniles & ineptz.

heretici illi , qui cibos illos repudian-

" Exerce awetem teipfa

ET þiemt;em.v)

dos aflerebant , tan

uatm creaturas

ld eft, in Dei cultu , & fincero . er-

qm t/dl!'

malas mali Dei.

Cont

h

ituebant enim

a eum affectu , ac ftudio internz de-

D m"

n fite

duos Deos, alterum bonorum au-

.votionis excitante ad fpem , timoretn

ial

€&orem ; alterum.- malorum.

& amorem Dei.

lis il

-&. Sanlfrcatur enim per verbum Dei

9. Nam corporalis exercitatio. ) Lu-

&f orarionez. ) Eftconceffio , quafi di-

éie

ymmaftarum & . exercitationes

cat: Sed efto, fit aliqua in. cibo im-

palzítríce ; folet enim Apoftolus ad

FQR,

münditia, ab ea cibus purgatur per

Grzcos fcribens fzpe alludere ad eo-

verbum Dei, quod eft oratio, que

rum palzftras

certamina , iifque

COff^.

adhibetur cum cibis & meníx bene,,d-i-

comparare paleftras-

certamina

Bbio«

€imus«

-

Chriftiane pietatis. Vide 1. ad Co-

[ i*

6. Hac. ) Omnia fcilicet jam dicta.

P

rinth.cvxgc n- 24- & 25'

; di

Propozens Íratribus.

) ld &ft, Chri-

Pietas a4utemz ad omnia utilis eff. )

| (f«

flianis.

jrurà

— Enuiritus "erbis fidei, 3c,) Quaü

, Perutilis eft ad promovendam animg

dicat, oftendes te bonum etfe Chrifti

fanitatem, & ad promerendum bra-

n

vium vite xtern&.'

miniftrum , - enatritum. falutaribus fi-

jicd

dei doctrinis , &

Promiffónem | bzbens vite quk wic

finu educatum.

quafi in :'ipf():fpxif:ï:atis

ef. ) Ut fcilicet hic vitam .pacatam,

"m

1

ongam, & rebus oinibus neceffa-

runt

^ Quam e[feentus €5,

) Affidue en-i:m

ríis inftructam agamus. — Dicitur enim

PIO'

in drvinaruin litterarum ftudio

gtil-

fatus & exercitatus.

XGS Velï»-

Matt. 6; Quarize primum vegnum Des,

& juffitiam ejus ; &

bec 0m:?i4 Iadjicien-

*

T. daeptas. ) BefjyNag y profauas.

fur vobif

ld-

Devita.) naea'T8 , rejice.

Verifi-

9. Fi

dilis fermo , &e.) Vide didta

fr-

f),

mile eft notari Simonianos, qui te-

fupra -«cag. i. n. 15.

Bi£di. cu'n/z Com. Mexnacb.xfo?z. VIIK

M

ópo EPISTQLA:: 1. B. PAULI APÓST. AD TIMOTH.

.3o. In hoc enim laboramus, & maledicimur, qüuia fperamus -

in Deum

vivum , qui eft Salvato

X

,

r omnium hominum, magime

É 1 D.

1r. Preeeipe héec, &

döcä.

d

ninit

I2. Nemo adolefcentiam tuam conte

mnat : feïdr*'e::,erhp-lum .

- tdidi

efto fidelium

.

,in Verb-o,.'in"conv'erfat?one? in cþgritagn, i»n f.ide,g

hi

non

in caítitate.

[

uds lettiont; exhortatiénti & dudiigoe

13. Dum venio, atte

14. Noli negligere gratiam,quae in te eft; quae data eft tibi

per prophetiam , cum impofitione manuum presbyterii.

15. H&ec meditare ; in his efto: ut profe&us tuus manifeftus

fit omnibus. -

;

16. Attende tibi,

& do&rinz : infla in illis. f*'äH'o,c"enim

diunt..

faciens, & teigfumj fa?vum facies, & eos, clui- te au

-CAPUT

ra, a G Xmbaot. lib

I*o-. Ia boc entm. ) Siilicet; ob pie-

2 de ;fïde- C.

mom

tatem', & ut v'tam sternam piis

g. ef liber. (acerdoralis.

tibu:

pro piétate decertantibus prom

2

. Détlrina.) Scilicet tradendx.

affequamur. -

iiTatn

I4- Gratriam qua in te eff. ) X&eic^

LabtorammuUs.

&n

) Labores magnos ex-

A y dd eft, Zozum , officium fcilicet

antlamus.

;

& ordinem Epifco

pi; glf&oritgtem ;

6

Et maledieimu

". ) Id eft, þontü

2

1rfe-'

« munus docendi.

E

liis & probris impetimur.

Per prophetiam,) ld eft, revelatio- ^

II. Pracipe bac, €$ doce.

8.

) Hæc o-

nem, quà Deus juffit T'imotheum or-

T0

mnia que dixi de magno pietatis fa-

dinari Epifcopum. Vide fupra c. T.

'cramento, de vitandis herefibus, de

D IB.-

:

fana doctrina retinenda , de pietate ad

Cum. inpoffrione manuum prsbyterii-) —

Omnia utili, &c. — Preipe &5 doce , id

Id eft, per impofitionem manuum

eft precipiens doce, & cum au&o-

Cetus Presbyterorum , majorum fci-

ritate fidelibus trade.

licet, id eft Epifcoporum ; nam E-

:;

I2. Nemo adoelefcentiam tuam. con-

pifcopus ab aliis tribus Epifcopis or-

peh

dinatur ,

qui ordinando E

$t

zemnat.) Quafi dicat, efto fis juve-

pïfcopo

t (

nis, ita tamen fancte & graviter te

manus imponunt. -

.

ere, ut non contemnaris , quafi im-

I5. Hac meditare

9) Ta)ra ,Q-S?iärä,

,q'uan

prudens & levis. . .

L

hec cura, his ftudium omne impen-

H

de, & totus in illis efto.

B-

Exemplum.) TvmO0G ,

forina, n?i'mä,

&«

exemplar vitz.-

Ut profethus tuus manifeflus fft omni-

Ig verbo.))

Id eft,.in afern;.on'e* g'fa;

bus.) Ut quantum profeceris facile ab

&y

vi, & tali, qualis decet Epifcopum.

omnibus cognofcatur.

n cenverfatzone.) In vita & viven-

16. trende tibi, &f Jaär;m!.) At-

Tanr

di confuetudine.-

!i$ (

tende tibi , & cura ut bene vivas; at-

In f/-. ) Id eft, in

»—fï-c/l.ei re&iCu(iine

tende etiam doctri

n&, ut alios- recte

&

& conftantia,

inftituas.

i

In caftitate. )

" Id eft, in Vicä totius

Infüa im illis

: 'InfiRe in his duobus,

bus

u

dixi, ut fcilicet- & tibi attendas

Puricate;

13- tten

&

.do Grinz.

U

de leö?:;aizi.) Sacra Scif';m-

'

*

g* RUR u

33t

"af

CAPUT W

aXlme

JDocet, quomodo Jeniores , anus , ac ]ufuenculas gubemare debeat!,

rurþm eniores ac juniores fuzduas, C? de conditionibus in elzgenda

!phur

vidua requifitis : presbyteri probe fuo fungentes munere dupliciter .

fide,

bonorentur : nec f acile adoer[us presbyterum accufationem þffczþzat

TIng

fed peccantes publice arguat : bac mandata [ervet, nemini cito.

[ tibi

Amanus imponens : modico voino utatur, & de variis

bominum peccatis.

fe(lus

Eniorem ne increpaveris , fed obfccra, ut patrem

E

juve-

S

nes ut fratres ;

€nim

2. Anus ut matres; juvenculas ut forores, in omni caftltate.

3. Viduas honora, quæ vere viduz funt.

PUT

. 4. Si qua autem vidua filios, aut nepotes habet : dlfcat pri-

fide c

mum domum fuam regere, & mutuam vicem reddere paren-

tibus: hoc enim acceptum eft coram Deo.

$. Quse autem vere vidua eft, & defolata, fperet in: Deum,

VUl

cilicat

& mftet Obfecrationibus, & oratlombus noCte, ac- die.

rP

. Nam qus& in deliciis eft, vivens mortua eft.

7 Et hoc praecipe, ut Irleprehenüblles fint.

fatio-

t 07*

8. Si quis autem fuorum, & maxime domefticorum curam

non habetr, fidem negav1t & eft infideli deterior.

K

th

9V1dua

erii.)

nuum

) Ti

Ncrepwem.) Scilicet acerbe, alio-

fervmt, &.opem fcrat, f icutab eis

qui ubi res poftulat , quiyis re-

ab mfantla & pueritia alta & educa«

mf

prehendendus przfertim ab. Epifcopo.

Ua ell

I$ 0f«

Sed obfecra t patrem. ) Ea reveren-

topo

5- Obfäcrat:amäun) Oxrationibus.

tia & lenitate, ut potius obfecrare,

6. Nam qua 4m deliciis eff. ) Quæ

quam adm(mere, aut increpare videa-

delicias fectatur.

UTl

IIS'r

1j

2. Im omni cafiitate. ) Prudenter ,

Vivens mortua eff.) Secundum fpl—

& circumfpecte, & per omnia cafte

ntum utpoce gratla Dei prlvam.

ntii-

& pure.

e ..

8- Curam nom babet. Ut tam core

Jeab

"a vere vidua ffmt ) Quæ o-

poris , quam-animz. faluti provideat..

mni humano folatio deftitutz ; libe-

Fidem megavir.) Nomn verbo ,. fed|

t

ris carentes, omnibusque curis exu-

factis & opere, Deus enim & ipfa.

te, uni Deo intente

- dicatz funt.

rde

fides di&at illud lfa. g. Demefficos

4 Eiltos aut. nepores babet. ) A. qui-

feminis 2u£ non defpexeris..

bus alii poffit.

Et eff infidels deterior.) Infideles enims

us

Mutuam. vicem Ireddere parentibus. )

naturali inftinctu y & pietate fuorumy

(das

Ut fi j parentes adhuc vivant, eis in-

curam gerunt..

L

^

3

3

2 EPISTOLE L. B. PAULI APOST. AD TIMOTH.

:

16

P

l

"Vidua eli

-

;

gatur non minu

fit uni

3 feyx/;iiginta ánnorum, quz fue-

gravet

us viri uxor,

1o. In operibus bonis teftimonium habens, fi filios educa-

IT

beant

vit , fi hofpitio recepit, fi fan&torum pedes lavit, fi tribulatio-

10

nem p

:

cutà elt.

itientibus fubminiftravit, fi omne opus bonum- futff?'

4

E*

Ir. Adolefcen

riotes sutem viduas devitg.

I9.

. Cum eniqm lu.xu;

füb (

riatee fuerint in Chrifto, nubere volunt :

20

12. Habentes damnationem , quia primam fidem irritam fe-

habe

cerunt.

; 5

13. Simul autem

& otiofæx difcunt circuir'e dbmos : non

5l

j

us.

folum otiofze, fed & verbofze, & curi

ofa3e , loqu*entes , qua

non oportet.

part

I4. Volo ergo juni

ores nubere , filios procreare, matres-

familias effe, nu

pec

llàm: occafikonem dare adverfario maledi&i

2!

&

anam

pte

I5. Jam enim qu

.ædam converfe& funt retro poft fat

ET

. 16-Si

den

- 9. Vidua äligafur mom minus fexa-

&um enim luxuriata fuerint in Chri-

ginm ADOYUMI. ) Eligatar , Scilicet ut

ffc. ) Cum Ecclefig exp

:

enüs bene al.-

fit diaconiffa.

tz fuerint & faginats. -

T

Unius viri uxor.) Quse non plures

I2. Habemtes damnatioüen;.) Id eft,

Ril

habuerit maritos, quam unum ; hoc

magni criminis rec,

€ r

H

.

qUIt

enim pertinet ad ca&itacïs illius com-

Quia primam frd

fam fe/cerun;.)

mendationem:

.

üia votum continentie fregerunt,

tol:

'"IO. Jz 0pcri6m bonis fey?imam'u

m ba-

quod fecerint, cum admiffz funt in-

T

PA

&en:. ) Qua in bonis operibus fit cum

ter viduas quas alit 'Ecclefla.

laude verfata.

I3. Ferbefa. ) Nugaces,

$j Filios educavit. ) konefte illos

arrule. .

-

l-('?qgace'sx,.

E

ad pietatem inftituens.

*

j

fit

Curiofe. ) Rerum alienarum , & ad

Sí. bofpitio recepit. ) Si fuit hofpita-

fe non pertinentium indagatrices.

lis, in peregrinis fcilicet & pauperi-

bus hofpitio recipiendis.

14. Vo/o ärgo juniores m)äcre.) Id

?ä

ä:l

8£ fandorum pedes . lavit. ) -Id eft,

eft, malo viduas juniores nubere,

h

quam quz dixi .

peccare, votum -nonx

[

Chriftianorum peregre venientium.

fervando, &c.

S, tribelationem patientibus ,. Gc. )

ü

Id eft, iis qui paupertate premeban-

-Adverfario,) Ydeft , infidelibus;: qui

ini-

t

tur', vite fubfidia fubmin ftravit.

Chriftianorum mores curiófo.

$; omme opus bonum fubfecuta eff.))

mico animo obférvant , ut Ecclefie

maledicant, & de illa detraharc-

$i omne opus. bonum eft - confectata.

XI- -dolefcentiores viduas. devita. )

I5. Conver[a funt,) Converfe funt

c&euirS , rejice, nec in collezium vi-

a Chrifto, & fatanam fecute , fcili-

duarum ab .E

z

mitte.

cclefia aler;darum ftd-

cet po& VOFulþ caftitatis nubentes.

.

£

N

S

C A,'P' DT v

333

& fue.

116. $i "qiiis fidälis habet viduas, fü'ä)lniniüret"illis, & hon

gravetur Ecclefia: ut iis, quae vere vidug funt , fufficiat.

[

educaQ

ui bene pr&

funt presbyteri, duplici honore digni ha-

17.

Ulatig-

beantur :

maxime , qui laborant in verbo, & do&trina. —

.18. Dicit;enim Scriptura:* Non alligabis 0s bovi trituranti. *Deut

fu!ffe-

25. 4.

Et: * Dignus eft operarius mercede fua.

luxu?

19. Adverfüs presbyterum accufati

onem noli .rec'ipet;e?

x

fub duobus , aut tribus teftibus.

P

* M. att

m fe-

(O'.IOA

20. Peccantes coraym ommbu

*s;a?gue : ut & cxeteri timorem

Lucg

habeant.

/

: DOf

^41. Teftor coram

Deo; &*C—:hriftoï]elfu, & ele&tis Angelis 19-7-

que

ejus, ut haec cuftodias fine preejudicio, nihil faciens in alteram

partem declinando.

.

,

*

)tres-

..329. Manus cito nemi

ni impofueris, neque c'ommur-x'icaveri's

peccat

is alienis. "Teipfum caftum cuftodi.

adi&i

Noli adhuc aquam bibere, fed modico vino utere, pro-

.23-

pter ftomachum tuum, & fre

quentes tuas infirmitates.

:

24. Quorumdam hominum peccata manifefta funt, praece-

E

ndam autem fubíequuntur.

(

(?entia ad judicitxm : quoru

WUs

ye al«

16. S; quis- ffdelis lmäet- 'w"aludf.)

publicis þeccatörib

us ; Vaut de judiþi()

i dl

Filias, aut neptes, aut alias propin-

convictis. '

,

Ut $ ceteri timorem

babeant. -)3 "Ti-

quitate conjunctas viduas.

m;.)

Qua vere vidss funt,) Plane de-

meant fimilem objurgationem.

u

folate , & que non habent ullosfub-

2I. Teffor.) Obteftor, & rogo te.

4niniftrantes vite fubfidia.

Eleclis -4ngelis.) Anpelis beatis.

; if

$Sine Pr.ejua'mio. ) Syrus vertit ; ANzl-

- 17. Qua bene prafunt. ). Qui fedulo

& diligenter docenz, & pradicant

la anticipatione praoccupetur mens tua-)

I,Cff ;

'Evangelium , & gregem Chrifti fide-

Ef enim prudentis judicis ita unam

liter

prudenter gubernaat.:

partem audire , ut alteri lócum relin-

tad

i

Duplici bonb*re,) Id eít, multïplïci;

luendi.

quat purgandi fe, & objeda di-

;

uafi dicat, Presbyteri, qui bene prz-

lr

r

int, multo,

liberali & abundanti

202. Manus cito memini impo[ueris.)

,

Per facram ordinationem , presbyte-

101

honore, id eftfubfidio fu&encationis,

rum aut diaconum creando ,

C

digni funt.

x

I8. Nen.alligabis , €5c.) Sumptum

Neque commmnicaveris pecmti;;,rö' ei)

i

eft hoc teftimonium ex Deut. 25. 4.

Quafi dicat, alioqui fi indignos pro-

if«

moveris, fies particeps alienorüm pec-

vide di&ta 1. ad Cor. 9. 9. ubi illud

catorum ; & fcandala que exiftent ,

afl?

explicavimus.

-

adfcribentur tibi.

19. Nf fab du

obus aut triäüs teffi-

ynt

$45. ) Ne facile pateant calumniz,

Te ipfum. caffum cuflodt. )

Purum &

ui in Ecclefiaftico

radu conftituti

immaculatum ab omni culpa.

ili

É

[ó

clefix dedecus.

í

u

nt , idque cedat in

24- Pracedentia ad judz'cium) Quo-

29 Peccantesx. ) Loquitur aut de

r'um infamiam audies antequam venia-

D

L.

Y

334

EPISTOLE I. B. PAULI A'PO""ST. AD TIMOITVH.,

-- 25. Similiter & fa&a bona manifeüa funt : &'J,quae aliter fe

' 4 Su

habent : abfcendi non potlunt.

-

( puga

-

165, 04

^CAPUT VL

& U

titite f

&ivi*klo-æninzïs fui& Ó

bþqumiur, /fve fidelibus , froe

! if?]?däiibus Dfu-

6 E

giendi [unt , qui bis reli&tis oata docent : quantum mali inducat.

1]

avarilia ; qua devitata bortatur Timotheum ad virtutes. ampleten-

qued |

das , fervata fide, quam in Baptifmo conf e[Jus ef], utique in finem, —

)*

nandaia z dioites autem re

tent f

primat a juperl?g'a,

: usque ffervez*. bac 1

^

inducens ad. eleemofynas.

»

U,iï

cu'mqu'e.-; fünt fub jugo fervi, dominos fuos omni ho-

jn laq

merg

nore dignos à

bitrentur, ne nomen Domini, & do&tri-

na blasphemetur.

2. Qui autem fi

deles habent dominos, non co r:'tem-narit, quia-

tus ef

4 !

fra'res funt : fed magis ferviant, quia fideles fu: t, & diledti,

az f

qui beneficii participes funt. Hac doce, & exhortare.

Nil

3. Si quis aliter docet, & non acquieícit fanis fermonibus

3

rs Íci

l

L4t

Domini noftri

do€trinae :

Jefu Chrzifü, & ei; quge fecun/dum pietatem e&, x

L

--

deliga

[

7.

h

"*4.su-g

Ri

vd,

tius.

aqur ad judicium, a-d?.e(;f enim niän.ife7

fi'o'--,.. & ejus do&riha? þmal'e audiat ,

fta funt ut: judicium precurrant-

quafi doceat fervos fraudare

x

pea

Quo:dam amtem. 65 f;;bjfc;quuntur'.'*)

debito. obfequio. '

doxnin?s

Cate

Quafi dicat, quedam & occulta funt,

2. Nom contemnaut quia fr;utre;r,. 6&c.)

j:

quz inquifitio explorat, & fcrutatur,

Caveant ne quid dereverentia ,& ob-

qu

tibi

& tandem deprehend

í

it., .&' in Iucglm

fequio: debito..remittant , licet illos do-

extrahit.

mini fratres appellant , quia Chriftia-

(

25 . Sumiliter Q^ fatla bona , &7.)

nifunt; immo impenfius hoc nomi-

eni

Ibidem ftudiofe quedam. actiones fe-

ne illis ferviant, quia cum fint Chri-

rit:

feultro produnt , qu vero. fecus ha-

ftiani, di

p

ferviatur.

gniores funt , quibus fedulo

bert, diu latere nequaquam poffunt.

Hzc monet Apoftolus, wut 'limo-

Beneficii. participes. ) Redemtionis

u

theus in clericis ad ordines admitren-

per C'briifmm .« -Chfi&ianæreligio—-

te

dis diligenter videat, ne quid perim-

nus.

j

prudentram , aut ne ;Ii-g;enti,am peccet,

- Sanit /er;maniäm Domini noffri Je-.

N

ne ft fecus faciat , alienz malitiz ali-

ffif Chr

z

&. do-

Grinam Chrifti.

jfti. ) Sic appe.lfeltcl 1?gem:

*

qua ratione p,art»i:cg.p,s. fiat.

A

Ei qua fecundum pletatem ey?]da&rini 5

LSu

Z jngo.) Servitutis.

Que fcilicet veram pietatem, & ve-

ONe nemen Demun: E$ dolleiza

rum Dei cultum

promovet ,. & illi

Ha:gbwüur)/ : Ne: 'Chriftiana profef-

e& confgn;;ax?ga:.

LE A ET a E R, 07 R p a.

:

*

Hn

N

CAPUT VL

335

aliter ;

"^ &. Superbus eft, nihil fciens, fed languens circa quzeftiones,

z

D

& pugnas.verborum : ex quibus oriuntur Invidize, .conEen"tio-

nes, blasphemia , fufpiciones mala&,

.

--

*

s

s. ConfiiCtationes hominum mente corrupto

rum, & qui ve-

hs:fi.

ritate privati funt, exiflimantium quzeftum effe pietatem.

Tiduta

6. Eft àutem quaeftus magnus, pietas cum fufficientia.

.

-

7.* Nihil enim intulimus 1n

hunc mundum, haud du

bium ,"*105

letet.

:

I.2I.

1uod nec auferré quid poffumus. .

Eccli.

hfun,

.8.* Habentes autem alimen

z

2

i

tà;

& quibps | tegämur-, ihi*s con-

8.14-

trii

tenti fimus.

.*Prov

fieri, incidunt in tentatiöüem,

— . 9. Nam qui volunt divites

in laqueum diaboli, & defideria multa inutilia; & nociva, quae

ni ho-

Jotri-

mergunt homines in interitum , & pe?ditionem.*

Io. Radix

Superbus eff. ) frefr.äQ)co«ra:, infla-

.*5.' Conj?i&aiiahes bominum mente cor-

b quia-

tus eft, tumet typho fuperbiz & va-

ruptorum. ) n&gadiuToiBa: , Greciap-

i-le&i,

:

nz fcientie.

pellant 3ared8dc . philofophorum ex-

Nibil [ciens. ) Scilicet folide & ve-

ercitationes & difputationes , v«pa-

nibus

rz fcientie.

3

t«re(3u: autem funt inanes ac pra-

1 dl

Lamgmuens. ) y064y , agrotans, immo.

;

v& exercitationes hominum, quorum

delirans.

mens ambitione, vel avaritia aliisve

Circa quafltones & puguas verborum.)

affetibus occupata & corrupta eft.

N

Rixas & litigia de verbis & vocibus ;

Qui verttate prrvati fest.) Qui fci-

" wel, rixas & litigia, qus verbis po-

licet in ponam hzrefis excecati funt,

tius. & clamoribus, -quam rationibus

ut veritatem intueri non polfint.

dat,

pera untur, fic folent in utroquepec-

.

*

Exifimantium quaffum e[fe pietatem.)

miuqs

Ccare ærxetici.

.Ita Chriftiana religione abutentes ad

Ex quibus oriuntur im

vidid: ) Cum

quaeftum, ac fi ad hoc effet inftituta,

)

& ipfi fentirent eo dirigendam.

tob-

quis fenfit fe minus fcire, aut audito-

sdo»

ribus minus probari.

X

.

6. Eff autem magnus qziæ/lus. pieiäs:)

l-

r

Contentiones.) Altercati

Ofees , .ne4qu'e

Ipfa pietas magnus.eft quzftus , quia

:enim eo fine difputant, ut elucefcat ve-

Qi«

mulko plus valet, quam quidquid ab

hi«

xitas, fed at adverfam, partem fu-

homine avaro defiderari poteft.

]ulo

.peraffe videantur.

Gum fufficientia.) 91 conjun&ta fit

; emia. ) C

onvitia,- & maledi-

'cum animo: paucis contento ; fi qui

inis

,&a in re ugnantes & .'chtrariam fen-

N

pietatem colunt, pauca fibi- fufficere

.entiam tenentes.

exiftiment. - Alii fufficientiam intelli-

i0-

Sufpiciones zalas.

) 5A7robo:wc;z.7rom-€arl,4

verti etiam potefl, ep/siemes prava,

unt, fi.ea fuppetant, que funt ad.

j

vicum neceifaria. ^Prior explicatio

lo-

in quas fcilicet incidunt hi fuperbi di-

videtur verior. Vide

fputatores, ut.quod femel excidit,

& ibi di&ta.

gd Phi-l-ip. 41 I.

"tueantur: exiftunt etiam fufpiciones ;

i)

7 ',guferije.) Ef'er;;e., eEeyeyxtiy.

d

nam facta & di&a adverfariorum di-

liventer explorant , & femper mali

: g. Inciäznt in itnfgtianem

À.

Jli

- aliquid ab aliis fibi timent, &

fufpi-

fitiz, 83 rapacitatis.

Ct?llt Ur.

-

T.

56 EPISTOLE I. .B.-'PAULI AP(I)ST;' AD 'fyMOTH.

n

. 10. Radix enim omnium malorum eft cupiditas : quam q-ui-;

dam appetentes

54

ye in

bus multis.

; erraverunt a fide, & inferuerunt fe dolori-

d

ij.(

1II. Tu autem, o h

omo Dei .—,,hæc' fïug-ä : fe&tare vero —jwü&i-

Rextt

tiam, pietatem, ftdem, charitatem, patientiam, manfuetudinem.

6

x

:12. Certa bonum certamen fidei, apprehende vitam zeter-

acceff

nam,in qua vocatus es, & confeflus bonam confe

*«

füqnem Co-

poret

ram multis teftibus.

15

13. Preecipio tibi

.coram D'öb, quilviviücat omnia, & Chrifto

que f

Matt. Tefu,qui teftimon

ium reddidit * fuþ Pontio P*i!af:o, bonam con-

ftat no

I8.

2Z;j1 f- 'femq'nem' i

18.33*

bjucrew

37-

J.IO. Radix enim om&ium "h.z/alarum efg

Ma)zfuemdimm.). lenquil/imze;ï;-- 4-

I)

s

€up

appre

.-l

4ditas ) Avare enim nibil,xq/if fce-

mimi,ut legit Ambrofius, qua non

lefliu;. Ecclefiaft. 1.

2

commovearis adverfus inferentes ti-

20.

Quam quidam apperentes,))

Cui qui-

bi injuriam, aut qu& tua

qmn

, funt aufgl-

dam indulgentes.

'"Mel, quam pecu.

-rentes.

*

-niam appetentes.

I2. rf2 *Zanzm t:'rMmck' fde:'. )

Erraverunt a frde.) Avari enim qui

Efto bonus & ftrenuus athleta , &

tantum prafentia bona querunt per

?

I 1

pro fide. tuenda. & amplificanda for-

ittr,

fas & nefas, negligunt Deum & di-

titer pugna.

;

ls

'vina, eoque tandem deveniunt , ut

"dpprehende Uitam. aternam.

) Viri-

ad exit

non exiftiment alia bona . fupereffe in

liter certando tan

quam- palmgm .vi-

Anguü,

alia vita, itaque religionem & fidem

étoriz.

Tunt. 4

contemntuünt.

Ia qua vceatus es)) d &man*i a-De;.

Dwmisi

Izfermerwnt fe. ) wæ():äwszgaav infixe-

VOCAatus es.

-

&erunt , vel £ransfxerznt.

hinc es

Et conjef[as äomaäf comfeffonem co-

Is ,

Doloribus muitis.) Amor enim pemi-

ram. multis tq/?i!m:.) Quando in er-

Suis

niz mentem transfigit, & lacerat in-

fecutione Gentilium &phefi excitata ,

bebit.

(Cfharfpins,

Vel, per dolores intelli-

7

Chriftianum te, & Chriftianz reli-

U

it peccata & fcelera, quzavaritiam

gionis defenforem profeflus es.

E

&

infidelitatem comitantur , nt fit

Hebraifmus, nam Hebrazi peccatum

13.- Precipio tibi coram Deo.) |Pr&-

dntelle

cipio tibi in confpedu & prsfentia

animg

dolorem appellant; fic Pf. 7. 17. Coz-

habent

ccpit dolarem , 69 peperi; 1niquitatem.

Dei , qui teftis effe poterit me hec

/'.b

lute

1I. Hac fege.) Scilicet avaritiam

precepiffe, & vindex fi ea non ferves

*

& peccata;

quid przcipiat poftea fubjungit, cum.

lo

cedunt.

qu'æ'exl illa radice pro-

fs

ezla.

dicit : Ur ferves mawlgium dfne ma-

*

Menam

" PBieratem.) . GQua Deus ex animo,

& pura intentione colitur.

Qui viviffeat omnia.) A'quo omnia

hll

viventia habent ut vivant.

u

poris;

-Fidem.)Caleftia bona promittentem,

Tütüre

Cäd?-/.h: tgm.

- Qui teffimonium reddidit fub Pontie

m

fua funt.

) Non- 'querentem que

Pilate.) Quwi confeífionem veritatis ,

u

Cujis

|Patieztiam.) Qua non folum fuper-

am docuerat , teftatam fecit fub

brevi

fluis, (ed etiam necälïafriis &quo ani-

P

N

ontio Pil

D

d

Otttne;

fignans.

ato , martyri'oa illam. con-

io ca-rean»xvus.

lil

t

CAPUT

VT.

337

1 qui-

14. Ut ferves mandatum fine macnla , xrreprehenüblle, uüs--

dolorl-

ue in adventum Domini noftri Jefu Chrifti :

uih

1$. Quem fuis temporibus oftendet* beatus, & folus potens, *Apo.

Rex regum, & Dominus Dominantium :

17 I4-

dinem,

Ig.

16. Qui folus habet immortalitatem , & lucem inhabitat in- &

| &te^

accembllem

*quem nullus hommum vidit, fed nec videre I

m Qo«

*Joan

joteft : cui honor, & imperium fempiternum : Amen.

I-18-

17. Divitibus hujus fzeculi praecipe non fublime fapere,* ne- *1Joa.

ohrifto

4.12-

que fperare in incerto divitiarum, fed in Deo vivo, (qui pra-

*Luce

T COT

ftat nobis omnia abunde ad fruendum.) .

12.15-

18. Bene agere, divites fieri in bonis operlbus facile tn

14 Ut

buere, communicare,

AL d

I9. Thefaurizare fibi fundamentum bonum in f'uturum ut

a 102

"apprehendant veram vitam.

:nteS ti«

20. O "Timothee , depofitum cu&odl devitans profanas vo-

t aufe«

cum novuates & oppoütïonesx falfi nominis Ícientiae:

21. Quam

fui)

n, X

I4 Irnprebenf &Lle.) Irrept'eïlenf' bi-

.17. Noeg /üä/lme fapere.) Superbe

d f

liter.

fapere ; elato effe animo & fupezbo.

Usque in adventum Domini.) Usque

«; praffat mobis abundé omnia ad

ad exitum ex hac vita.

Nam ut ait

fraendum.) Qui in noftrum ufum

) Viri-

creaturas omnes condidit.

am vt

Auguft. epift. go. ad Hefychium ;5

Tu»ec unxcmque venzet dies. adventus

I9. Divites. fiers im bonts operibnus.)

naDeo

Domini, cum wenerit ed dies, uf talis

Curaré. üt magnurm fibi- thefaurum

hinc exeat, qualis judicandus eff illo die.

recondant bonorum operum & me-

ritorum.

m (t»

I5. Quem.) Scicet adventum.

in p

" Suis tfemporibus vflender. ) Exhi-

- Facile tribuere ) Ind]gencïbus.

(num

—

bebit.

Comunicare.) Cum aliis divitias

16 Qui . folus lmäet tmmarm[tmrem.)

fuas , nec velle fibi tantum habere ,

g Ial

ut faciunt avari.

»

Ex fe , & per effentiam fuam, nam

intellectuales creaturg ut Angeh $4X

Ig. Zhefaurizave fibi fundamenmn

jhe

animz rationales, non a fe,fed a Deo

bonum im futurum.) Scilicet virtu-

sfenti

habent quod fint 1mmortales.

tum & pietatis. opera , has enim

LA

-

Lecem babitar inacceffibilem.) Hec

opes quafi fundamentum - folidum

ER

lux eft ipfe fplendor, & rrloru maje-

opponit incerto divitiarü hujus fzculi.

« cum

ftatis divine, increata, l.mmenfd &

Ut qprt/qmdant veram vitam.)

t

TE

inenarrabilis.

nitantur ad. veram , & beatam vxcam-

Nullus hominum vidit-) Oculis cor-

pcrven ire.-

omia

poris; nee oculo mentis per fe & ex

20. Depvjïmm cu/fadt.) Incenlglt de-

[

Baturz fuz viribus.

pofitum tradite do&rina..

Gu benor Ef tmpermm femptternu

Devitans proflmd.r Cocum mwm-

foriit

";R

zes-) INotat nova vocabula,

& nova

Yatls

Cujüs regnum & potentia non

t

brevi perlodo circumfcripta , fed' in

dogmata, qu& Sxmoma-norum fchola

omnem. zternitatem extenditur.

inveliebat.

j 0f*

Béilbl. cum Cop. Meuoch. Tom. VIlI.

u

*

338

EPISTOLIE lL B. PAUI;! APOST AD TIMOTH

21. Quam quidam promltrentew, circa 'iaem exc1derunt.

fcienti

Gratla tecum Amen.

otatiof

gaudlo

EPISTOLA II

&A

fidia,

B PAULI APOST.LI

Eunic

61

.AD TIM.THEUM

Da;c

*

CAPUT PRIMUM

ti5, &

$.

Gmtws Deo agit ob fidem Timotbei, quam intrepida pradicatione

que 1

jubet exeri : Cbriflus mortem. de/?ruxzt & Paulum in Gentium

vittüt

do£forem elegit , fercvans ei debitum ipfius laboribus praemium : di-

um

&t guod omties. ZAfiani ipfum reliquerint , laudans Onefr p?aorz

[

familiam , quod inde multa. receperit

themn.

Y

tne tlb

obfequia. .

tones l

Aulus Apof'tolus Jefu Chrifti per voluntatem De1 : fe-

cundum promiffionem vitee , quae eft in Chrifto Tefu :

4M

*s

fudift

. 'Timotheo chariffimo filio; gratia, mifericordia,

& pax a Deo Patre, & Chrifto Jefu Domino nofcro.

51

Wemor

5* Gratlas ago Deo,cm fervio a progeriitoribus meis in con-

Bu

fclentla

At

defide

Oppaftmnes ) Obje&mnes ,& ar-

Secundum promi/fiouem vite

aef

piebat

gume nta.

im Chriffo Tefu.) Quafi dicat :

Mi

iffus

Hil,

Falff mominis. [zientia.) Falfz fcien-

fun a Deo tanquam Apo&olus & le-

ter il

tiz ; falfo ; nominatz fcientia.

gatus ad prædlcandam vitam eter-

h.

nam promiffam per Chriftum.

fitm

21. Quam.) Scientiam.

tüs er

Promtttentes) Profitentes.:

9. Gratia, mljf?rtco: dia, Ej'c) Vlde

E

Circa fidem exeiderunt.) . n;cxnouv

dicta fuperiori epiftola cap. I. num. 2.

Anberrarunt a, fcopo.. Ab integritate, &

. Cl fervio 4 ;ragemtanäw) Cui

Chrif

finceritate fidei, velut a fcopo aber-

Y vo

rarunt.

vierünt.

fervio ut etiam progenitores mei fer-

Ti

Cer.

Gratja tecum. Amen-) Gratiam Dei,

In con/ä:entm pura.) Mihi enim con-

lieet:

omnium bonorum fontem, more fuo,

fcius fum quod non alum Deum

precatur in fine epiftolz.

colam., .aut coluerim » quam unum

Deum patrum. meorum. "Vel, cui

Qu

I

Er voluntatem Dei.) Quafi di-

fervio vita & moribus a. fcelere

Jgna

.cat:

ris.

tüm

Non meo merito, fed

Vel, fincere & fine bypocrlfi,

6;

electione & voluntate Dei..

aut ümulatwne.

hjti

i

'H

1

C*AP UT I

fciä'ntia þura, qgvöd fine intermiffione habeam tui memoriam in

orationibus meis, no&te ac die.

&

4

4. Defiderans te videre, m

emor lkacryma,rurrjlftuärüm , ut

gaudio implear.

*

-.s. Recordationem acci

piens ejus fidei; quæ'-fveäft'in,» te non

fi&ta, quae & habitavit primum in avia tua Loide, & ma

tr e tua

LI

Eunice, certus fum autem, quod & in te.

6. Propter quam caufam admoneo te, ut refufcites gratiam

Dei, quae eft in te per impofitionem manuum mearum.

.* Non enim dedit nobis Deus

fj

piritum' timoris, fed virtu- *Rom

L]

9

tis , & dile&ionis, & fobrietatis.

8. Noli itaque erubefcere teflimonium Domini noftri, ne- .

;

ï&atione

que.me vinctum ejus: fed col

labora E.V"angelxio äecþpdum

patfi

virtute/m Deéi,

m d-

um

x Uu2?..

-

$$ Qui

Quod þ'n& imtermiffone babeam "

pocimmu';h gratia loquitur Apofto-

f"pboii

memoríam.) Gratias Deo ago quod .

lus, que per.facramentum ordinis

rme tibi ita conjunxerit per charita-

confertur, & juvat ad munia rite ob-

; 8

tem, ut quoties ad eum prece

(

eunda, quz ad ordinem illum perti-

5

g fund(j, :

nent, verbi gratia, ad ftrenue evan-

el; fä-

totigs tui meminerim.

[s

el:

4. Memor laerymartm ttarum.)

Quas

&

[*

liza

1

ndum, &"promgyen/da(m fidem,

fudifti in difceffu meo.

ordia,

£E Räcordatianeæ accipien:.) ld eft

9. Spiritum 'timbi;':;)- Id eft, timidlï-l

memor.

tatis & ignaviz, qualis eftf eorum, qui

! Cott-

Ejus fdei ,

—71;& eff. in. te pon jï&a)

animo funt imbecilli; pavido, con-

Nimirum fincera fidesin amorem & .

fracto & abjecto.

p

;iäntia |

$ed virtutis.) Id

eft, förtïtudinïs &

defiderium Timo;he

*

b Paulqng , rag-

picbat-

roboris, ut etiam ii média perfecu-

"E

- Hab

/

i aVit. ) .'Fir-lf)ite

tione Chriftum predicemus.

j/

iflus

;'-& p(ermanex»x-vv*

Et fehrietatis.) In Greco eft oo-

j & -

ter inhaltt..-

.

$poucus, que vox moderationem &

l» avi4 fua Lot

de.) Asiasb intelli:-'" '

j &t* :

git maternam, patre enim Gentili na«^

refrenationem figuificat, cujus eft fa-

tus erat Timotheus.

cere, ut omnia tanv profpera quam

) Vide

Et maire tua Eunice,. ) .,Qnæ fuit

adverfa conftanter & moderate fera-

pim.2-

müs , utque omnia tam qua in mo-

"Chrittiana; nam A&. cap. 16. num-

y,) Cüi ;

: vocatur fidelis , quod .C'hr,ifï'iano-

bis, quam quz im aliis nimia funt

yi fet«-

gum vocabulum eit.

imnrodica: temperemus & refre-

Certus autem Jum quod 6 ip te.) Sci-

neinus.

m ol

licet habitet eadem fides non ficta.

8- Nol; ,äirzgäle/?ere* tej?;manikm— Do-

um

6. Ur refufcites. ) 1n Grzco -eft,

mini noffri.) Noli erubefcere profi-

unum .

d»aemvpsi? , quod proprie fignificat

teri & tradere doctrinam, quam do-

ignem.cineribus conditum ac fo

cuit Chriftus. Noli etiam erubefcere

|, al

pi-

J

'

"

tum flatu fufcitare. ;

crucem, martyrium ac. vincula Chrifti,

h,

"Gratiam Del, que efh im te per im-

q

uibus fuam: dot

4

JOCFI

rinam obfignav lt; &

pofttionem imanuum mearum.) De ea

'cönfixm.ay'ic'..

E

gb . EPISTOLEE IL B. PAULI APOST. AD TIMOTH. '

15 ]

rlic.^ 9 Qui* nos liberavit, & vocavit vocatione fua fah&'a, *non

3. s. fecundum opera nofítra, fed fecundum propofitum fuum, &

fide, (

j

a

grati

- €ularia.

im, quae data eft nobis in Chrifto Jefu ante temporrz-l fæ,..

2

hallui4tat

.xo. Manifeflata eft

autem nunc per illuminationem Salva-

toris noftri Jetfu Chrifti qui deftruxit quidem mortem, illu-

Ma i

minavit autem vitam , & incorruptionem per Evangelium,

16.

1 lim

Ir. Ín quo *pofitus fum e

x

fapei

go prædi;ator, & Apoftolus, &

2. 7, magifter Gentium.

I?

12. Ob quam cau

fam etiam haec patiöf,' fed non confiindof.

venit.

" Scio enim, cui credidi, & certus fum

; quia potens eft depo-

1j.

jlla di

þfn:um memn—ffeyvare jn*illu-m. diem.(

13. For-

Negue me uin&un eju:) Id eft, ne-

! Per illuminationem Salvatoris noffri.)

fhneoruin.

que mei te pudeat, aut vi«nculomm

F

did Tég Émipastíag , per. apparitionem ,.

id eft, per adventum Salvatoris no-

Col/abora Evangelio.) T

n Greco eft ;

ftri Jefu Chrifti. Vulgatus dixit illu-

&'ueyxaxon &91001 , id eft compatere, &

minationern, quia etiam hoc fignificat

gassata

coaflligere Evangelio, id eít, parti-

vox Greca.

()

ceps efto afflitionum. & perfecutio-

Deffruxit mortem.) Qui paflione &

num, quas patitur vangelium.

morte fua mortem noftram abolevit,

Ícilic

Secundum virtuteys Dei.) ld eft, po-

quantum e[ít ex parte fua ; fed quan-

eipiat

tentiam Dei; fpem locans in poten-

tum eít ex parte noftra, reipfa in no-

D

eü,z

tia Dei, qui te ad hoc certamen voca-

;

bís id necdum fa&um e(t, fed fiet in

vit, & in illo juvabit.

refurrectione cum in fingulis beatis.

ivat

9. Qui nos liberavit.) Scilice—c a pec-

refurgentibus mors abolebitur, & vita

Wone

Càto, & morte xterna.

eterna efllorefcet.

$a

I'ttiminzavit autem Vifam ö' in?oi;s»

Vocatione [ua famta.) Ad Chriüia.

pella

nifmum , & fanttitatem vitz.

"hptionem per Evangelium.) Id eft, vi-

dod

Non fecundum.

epera moftra. ) Ad eft ;

tam incorruptibilem & immortalem

- fneríta noftra.

produxit in lucem, manifeftavit, &

que

Sed feeundum . propofftum . f'eum , &f

certam ejus fpem nobis attulit perÉE- -

fim

gratiam.) Sed fecundum liberale &

vangelium, quod przdicari voluit. -

d

gratuitum fuum decretum ,. & bene-

II. Pofftus fum,)

' Conftitutus fum"

edi:

plácitum.

a Chrifto.

Wdent

Qua data eft nobis in. Chriffe gefu ,

I2. Ht patior.) Mincula.

Quat

&c.) Qus gratía, feu mifericordia

u

Sed non confunder.) Non me pudet,

Tnea

oad effectus fuos nobis per Chri-

vel officii mei, vel vinculorum.

i

tade

Ó

um data, id eft, intuitu meritornin

Scio enim cws credidi.) Cui credidi,

E.

pon:

Chrifti preparata ab &terno.

atque commifi depofitum meum fer-

If

Aznte tempora facularza.), Id eft, an-

vandum,

Intelligit thefaurum labo-

llgin

te mundi con(titutionem ; antequam

rum & paffionum pro Evangelio a fe

qu

effet tempus, & facula.

4

obitarum, quem a fe collectum Pau-

IO. Manifeftata eft. autem.) Grati

lus, patiens & moriens apud Deum

l

illa a Deo ab &terno data;

'fed inDeo

quafi dfpofuic., ut in illo'. dif magno ,

fed

abfc.o-ndiu.

2

j

jä

5

'cïA PUTI

3

4f

'non

13. Formam habe fanorum verborum , quse a me audifti in

m t

fide, & in dile&tione in Chrifto Tefu:

-14. Bonum de

t fag.

pofitum -cuüo*di per Sp.ir"i,tumk.fan&unj.a: qui

habitat in nobis. -

Sal&a-

& I8. Scis enim hoc,

quod aveïfi funt :,a me'*xo*mneþs, qui m

l,) ilhl-

Afia fant ; ex quibus eft Phigellus, (1) & Hermogenes.

ID

.16. Det mifericordiam Dominus * Onefiphori domui

E qula * [nf;;

P d. 19

fepe me refrigeravit, & catenam meam non erubuit :

us ,' t

j

17. Sed c

3

um Rg;rnalmp ye.niffet-, -ch»)zl'ici;tv:k'e me qgæfïyif, & in,l

dndof.

venit.

depo-

1g. Det illi Dominus

'invenir"e'mi:fe:ri:cordiäm- a Domino in-

ilia die.' Et quanta Ephefi mini.,fti*av*it)mihi,' tu melius nofti.

sfri.)

eE

fionet ,

ris f0«

it illüe

anme;

C

Uu 3

POT

nificit

-

-1) Phigellus. In Edir.

*Sixf. legitur ; Philetus.

ionb &

I3. 4verfi [umt « me. ) dntepaQy-

olevity

*

fcilicet judicii, pro illo

s

: gloriam re-

quan—

Lx

cipiat..

ca» ui, averjati funt me 5 rejecerunt

in 0

I3. Fermam babe ,

'&c.) In Grzco

Ine.

eft ; ónorémwci», vivum exemplum,

Pbigellus && Her&ogme:. ) Quinam

fet ia

hi fuerint non conftat : De his ta-

beatil

vivam imaginem, vivam reprefenta-

L

imen nonnula non admodum certa

&vit

tionem.

Sanorum verlorton.) Sana verba ap-

refert Juftinianus hic, ex Metaphra-

pellat fanam , integr

fte, T'ertulliano, & aliis.

| iM-

doctrinam.

a?n , incorruptam

16. Der mifericordiam Dominus, &c.)

eü, y

talem

In fide & :n diledione , &c-) Id eft,

Id eft, fit Dominus mifericors in do-

que verfatur circa fidem & dile&io-

mum:& familiam Onefiphori.

nem Chriftianam ; fenfus verficuli

Quia fape . me vefrigeravit.) ]4 eft

X

refocillavit, & recreavit in hoc eftu

jits

eft, quafi dicat : O "l'imothee tuum

mearum afllictionum : folatio & fub-

; [uit

eft retinere vivum exemplar, vivam

ideam & reprefentationem do&ring,

fidio mihi fuit in his vinculis.

Et catenam rutapm mom erubuit.) Id

quam tibi tradidi , ut fcilicet. verba

eft, non puduit illum vinculorum

»ud?ïr

1nea femper tibi ob oculos ponas ,.

eademque aliis vive & efficaciter pro-

meoruüm, nec periculum metuit , nec

po.nas.

infamiam, ut me juvaret.

j

Bonum dq;o/ïtum ch/iodä.) [ntel-

17. Sollcsitt eme qti.z-/t'vii.) Sollicïte

fet-

I4-

hefaurum do&rinz Chriftianz ,

quzrendus fuit Paulus ut inveniretur;

|abo-

ligit t

uam vocavit /az4 verba.

nam in ampliffima civitate multi erant

) 47

Per Spiritum [an&um.)

Quafi dicat,

carceres , & plurimi^qui vinculis de-

pai

hzc cuítodia non eft tuarum virium ,

tinebantur.

Jeuri

18. Jm illa di&.) Scilicet judicii.

fed Spiritus fantti ; cujgs (e& hoc effi-

m

csxe.

Quania.) Quam multa.

342

EPISTOLJE II. B. PAULI APOST. AD TIMOTH

$3

CAPUT T.

à fmof

Hortatur Ti motlaeum ad alios f ncere docendum & patiendum pra

L I

fed vt

Chriflo, fa&ta meritione fuz*urz pramii , ac refurre&ionis Cbrifli ;

IO

utque contentiones, &? profana wmloqma devitet , [Tultasque legis

confe

quæjizones de magna domo «aria babente fuafa & quas

I^

virtutes ferous Dei feGari

I

- debeat.

illen

rj

U ergo, Hh tni , confortare in gratla, quae eft in Chrlüo

»T

TJefu :

01 |

1

.4. Et quae audifti a me per multos teftes : heec commenda

tend

fidelibus nominibus , qui idonei erunt & alios docere

aud

K

3. Labora ficut bonus miles Chrifti Jefu.

4. Nemo militans Deo implicat fe negotus fæculanbus : ut

ei placeat, cui fe probavit.

Carmal

s. Nam & qui certat in agone, non coronatur, nifi legltlme

Sec

certaverit.

cundi

6. Laborantem agncolam oportet prlmum de fru&xbus per-

predi

c1pere

!/

n

7. Intellige, quæ dico: dabxt emm tibi Dommus in omni--

Blgor

bus intellectum.

-

*

$. Memor

ahqu

$i

Dnfortare. ) Fart:tudmem cape, ut

reliqua ad. vitam tucndam opportuna

Quil

legxt Ambrohus

comparamus & c*ahqummus, quales

Ttrin

lu grati«, que e? im Chriffo. Te[n. )

funt meércatura, &c.

Y

Per gratiam Chrtih, ut fortiter per-

3. NriÉ legtt:me certaUerit. ) Secun-

oli

fitas in fide & Evangello Wlud præ-

dum przfcriptas leges agonis.

K

dices & propugnes.

6. La£orautem agricolam , &c, Sen-

fie Y

92. Et que audiff: a me.) Que ore

füs eft: Quemadmodum agricole re-

tenus tradidi, non fcnptos aut litteris

creantur, & ad labores perferendos

Q

confignata. .

excitantur fpe frudtuum , quos ipfi

adh

l

Per. multos tefles. ) Id efï, coram

omniunit Prlml percnplunt - ita te, 0

aof

multis 5 s aliis mulms eadem audlen-

-

Fïmothee, agri Domini cultorem eX«

tibus.

citare debet ad laborem magmtudo

obt

H«e cammmdæ /ïdel:ius bominibus.)

propof'tx fructus, quem tibi apud Do- .

H eft, in his inftitue fideles, & ido-

futuro fzculo.

minum recondis, dlum percepturus in:

«

neos viros, Verbi gtzmva presbyteros

bet

,Ecclefiæ tug.

7- Dabiz tibs Dominus mte//eäum )

2 Laäa:m) xæxowa9ndon , id eft,

Quafi dicat :

Propofui tibi tzes para-

Yi

: 3mala perfer ; dura tolera.

bolas , militis, athletz ,. agrlcolæ s

4- Negoris facularibus. ) Negoma

non eft neceffe , ut eas tibi explicem,.

D

Deus dabit tibi intelle&tum , ut tacnle

fecularia funt occupationes & nego-

f

tiationes, quibus victuin, veftitum &

poflis intelligere.-

(

H'

COR T I

313

9. Memor efto,Dommpm ]ESUM CHRISTUM refurrexiffe

a mortuis ex femine David, fecundum Evangelium meum,

MT

9. In quo laboro, usque ad vincula, quafi male operans :

fed verbum Dei non eft alligatum.

Irifi;

t li

ro. Ideo omnia fuftineo.propter ele&tos, ut & ipfi falutem

LY

confequantur, quae eft in Chrifto. ïefu cum gloria coelefti.

- yr Fidelis (ermo : Nam fi commortui fumub,& convivemus:

z

12. Si füftinebimus, & conregnablmus *f negaverlmus, & *Mat.

ille negabit nos :

10:35-

Marci

hrifto

13. *Si non cred1mus, ille üdells permanet, negare felpfum

9-I8-

non poteft.

, *Rom.

enda

14. Haec commone, teülücans coram Dommo : Noh con- 2653.

tendere verbis 5

ad n1h11 enim utile eft nlü ad fubverüonem

audlentlum.

A. Soli-

!

;

üt

8 Ex fomine David. ): Scilicet in-

IQ. SÍ zegavtrimmus.) Chriftum &

carndtum, hominem factum.

ejus fidem , tyrannorum aut tormen-

It!Tme

torum mectu.

" Secundum Evangelium meum.) Se-

cundum -Evangelii verxta:em quain

Et ille.) Chriftus.

E

pradico.

Negabir nos.) Negabit fe noffe nos,

laboro.) xaxom&Sw , id eft a£-

& a fuo regno excludet.

Jz qua

n

fligor, mala fuftineo. .

-13. S4 non cr edinus, &c) Sive cre-

xmf male- operans. ). Ac fi effem

dimus, five non credimus, veritas noa

r

allquls malefa&tor & fceleftus.

mutatur, Deus falli aut fallere non

Sed verbum Dei neom efl alligatum. )

poteft: incredulitas aut perfidia no-

ftra Dei Hd:ehtacem convellere noü

xftlml

Quafi dicat, licet ego. vinculis con-

ftringar, non tamen propterea evan-

poteft: quafi dicat ; fldfodlmus, il-

pmles

elizare deüno, voce & fcupt;s epi-

Ie tamen fidus permanet.

ftolis..

ecutle

14. Hac commont.) Id eft, de his

IO. Ideo emmia fz flmea.) Scxhcec

quz jam dixi; frequenter admone fi-

$t

se verbum Dei. alligetur, fed. propa-

deles tibi commiffos.

etur.

Teflifcans, coram - Dammo.) Prote-

It

ftans coram Domino ; vel teftem in-

ndos

-Prepter elelos.). Eos præfertlm qui

ipí

adhuc ad Chrifti ovile funt adducendl

vocans Dominum, & per eum fide-

noftris laboribus & induftria.

Jes adjurans..

20

Qua ef 1n Chriflo Tc(u.) Qus falus

Nol; comtendere werbis. ) Ut multt

o

faciunt ex pertinacia , vel fuperbia ,

obtinetur per Chriftum Jefum..

Do

Cum gleria celeffi.) Qua falüs non

ut fcilícer plus aliis videantur fcire.

eft qualiscunque, fed adjunctam ha-

Ad fübverffonem audientium. ) ld e&

j J

bet gloriam ccleftem.

ad. audientes trahéndos. in errorem ;

")

11. Fidelis fermo, &c.) Fidelis, ve-

non énim contentionibus veritas que-

ara

rus & certus eft. fermo , quod'fi hic

.xitur,. fed potius obfcuratur , dum

pro Chrifto , & cum Chrifto patiamur

uilibet. contendentium audltorea in

læ;

& moriamur, fimul etiam cum Chri-

1

u

am fententiam adducere conatur,

ein

etiamfi fit falfa.

cile

fto refurgemus , & vivemus in regno

ccelefti.

»

44 . EPISTOLE II. B..PAU'LI APOST. AD TIMOTH. -

10

1$. Solicite cura teipfum probabilem exhibere Deo, opeta-

rium inconfufibilem , re£te tra&tantem verbum veritatis :

argent

I6. Profana autem, & vanil

honore

o'qqïa devita: multpm enim pro-

|

ficiunt ad impietatem:

z

s

17. Et fermo eorum ut cance

fanzgïiü

f »ferpj;: ;e.';x quibus e& Hymef

naus, & Philetus,

?

iln

- 18. Qui a veritate exciderun

t, dicentes refurre&ionem gf'k

1

jam fattam, & fubverterunt quorumdam fidem.

minuf

19. Sed firmum fundamentum Dei ftat, habens fignaculum

2

hoc, cognovit Dominus qui funt ejus : & difcedat ab iniqui-

fciens

tate, omnis, qui (1r) nominat nomen Domini.

20. In

M

füetur

(1) nominat. Jp Edrz. Sixr. legirur invocat.

a— $—

15. ProbatHem exbibert.) Qoxuoy,

I8. Qu 4700::&: :x:i?!erunt.i) ; ;;f

&

| gt

probum , probatum, ut fcilicec Deus

£oxuoa», aberrarunt.

;

lulitÀ

te & tua probet, & grata habeat.

Dieentes. refurretltonem -

efä jam *fd/-

ap.16.

|Operarium . smconfufibilem. ) d»enat-

&am.) Horum errorem alii aliter ex-

qui 4d

€XU»TO), qui nom pudefat , mec ernbe-

plicant. Fortaffe docebant refurre-

77

fcat.

Qui libere & profitearis , &

&ionem factam in Chrifto refurgen-

Ümne:

pradices crucem Chrfti.

Vel , cui

te, fideles autem non refurrecturosg

lioc &f

non fit pudori, fua i

receptis corporibus, fed tantum fpi-

4nores pr'avi.

gnorantid, aug

Q—OIVJ

ritualiter per baptifmum , quo rena-

tioaem

Retle tratlantem verlum verstatis.)

fcuntur ad novam vitam- ItaD.'Tho-

qui ab

épüorouc»Ta , rcüe fecamtem verbum

tnas.

& qui

veritatis. Defumpta eft metaphora

IQ. Sed fermwm fumndlamentum Dei

a nutricibus cibos in particulas & of-

f£a7.) Firmum hoc fundamentum D

infhitu

Quema

fulas fecautibus, ut cominodius eas

eft Dei confilium, decretum & pre-

vaf fi

glutiant parvuli, quos alunt.

deftinatio, qua ftatuit vocare fideles

Ut ar

..16. Prophana autem $ vanilqnuia

primo ad fidem, deinde ad gratiam &

t in

dewita.) [sBgAeg wt»ofevíag, Propha-

perfeverantiam,ac demum ad gloriam,

fideles

xam vanilequeutiam , inanem. & cla-

V«l ipfa predeftinatorum collectio. .

Tum Y

miofam loquacitatem.

Habens fügnactlum hoc , &c.) Ponit

n fid

Multum enim. proffciumnt ad impieta-

hic Apoftolus fundamenti jam dicti

fez.) Ex inanibus enim & propha-

bina fignacula: prius eft prefcientia

Tieoy

ä

Ti j

nis ad deteriora devenitur usque ad

Dei, pofterius fuga peccati. " Quafi

Ín j

ipfam impietatem erro.rumï& hare-

»

dicat : Deus hoc fuum przdeftinatio-

bUS d

um.

nis decretum , immo ipfos predefti-

Iil [

17. Et ferim

" äortmz; ) Scilicet hz-

natos duobus figillis notavit & mu-

reticorutm ,

fordid

qui dogenc prophana va-

nivit. Alterum eft , cógzoviz Domi-

atul

niloquia.

nus qui funt ejus , hoc autem 'eft fi-

3.

Ur cancer

ferpie.) Cujnä morbi pro-

gillum divin& prafcientiv, quo no-

prium eft proximas carnes exedere &

tantur antequam in hujus mundi lu-

", ;],'

depafci , & quod inte

cem edantur.

Alterum eft, & 4jfce-

Yen

grum e(ï & Vfa-

z

* kdil

num corripere.

dat ab iniquitate , t$c. 1d eft, fuga pec-

delixiv

Hynenaus £ Phietus.))

Quäcnam

cati; nam a'peccato abhorrere & il-

fuerit horum

lius occafiones declinare , eít ma-

foni

ditur.

vhæ)reüs, üatj.m fuþ-

fm j

gnum Prædelwiinanionis.' argumentum.

li

—

L

C'APUT I

315

Opeta.

,&

20- fn magna autem dom-ouh.:on'folllm funt vafa avrea

argentea, fed & lignea, & fi£tilia: & c

1 pro-

jusdam quidem ig

honorem, queedam autem in-contumeliam..

21. Si quis ergo emundaverit fe ab iftis,erit vas in honorem

Tyne.

fan&ifica um, & utile Domino, ad omne opus bonum paratum.

22. Juvenilia autem defideria fuge, fectare vero juftitiam,

(h effe

fidem, fpem, charitatem, & pa

5

cem cum iis,. qui invocant Do-

:

minum. de corde puro.

ülum

23. * Stultás autem, & fine.

[e

a

: «

iplina queftiones devita : rTim

tiqui-

fciens quia generant lites.

OE T.

?0. It

24. Servum autem Domini non o

portet liti gare :: fed: man-

: I' it.

w

.

,3'

fuetum eífe ad omnes, docibilem ,þ-äpatien.;,.em,

——

25. Cum

nm)i

: 'A'Cognovitqüami/zm q-ui"fzmt ejus.) AI-

ï;afa)metapho'r,ixca', id eft fideles, fi

ludit Apoftolus ad verba MoyfisN::m.

fe emntident a peccatis, per qua red-

a ft-

cap. I16. 5. Mane notum faciet Dominus

debantur vafa in.contumeliam , eva-

r ex-

m

qHi ad eum pertsueant , .

dere . poffunt xyafa aurea & in hono-

,

efurte

Orpuis qui nominat nomen Domini. )

rem.

rurgen-

Omnes qui invocant nomen Domini,

44b 1fis.) Scilicet malis Quæ De

urot

hoe éft omnes fideles.

*

difplicent, & erroribus de quibus di-

m fp

QO. lo magna autem dormo, &c)

xerat hoc eodem capite.

) fetlde

tionem reddit cur inter Chriftianos,

Santlificatum.) & fordibus peccäQ

Tho-

qui ab iniquitate recedere deberent ,

torma cemundatum, &

ornatum divi-

& qui fidem habent, & fanctis vite

na gratia.

s Dd

inftitutis abundant ,. mali non defint:

Utzle Domtno. )

Ufibus Dbmihï ac-

vDa,

quemadmodum enim in magna domo

commodatvm.

Videtur Domini no-

vafa funt diverfi gencris ; alia aurea

(pre

mine Chriftum intelligere; qui herus

ndeles

aut argentea , ali« fictilia aut lignea ;

eft magna hujus domus.

jm &

ita in magna Ecclefie domo quidam

d emne opms bonun: þdrdtüm.) Ido-

yriatt

fideles funt inftar vaforum ar

D

cgenteo-

neum ad otinne bonum opus.

rum vel aureorum , firmi &

l

?l'uüres

dio.

22. fuveni[i;z'de/ideri:z.) Curiofita-

Dorit

in fide & juftitia; quidam inftar li-

tem, ambitionem, iuanem gloriam, &

didi

neorum v«l fi&tilium fragiles & in-

;

rmi in fide & charitatre.

multo magis voluptates, & alia hujus-

inodi adolefcentiz viti^.

jentia

quia

Iz bana;-erri;) Id eft

N

i hoporifïtis-ufþ

223 Sime dilciplina quaffiones.) cäwal--

yiti

bus deputata.

ósurSG , meruditas , infenfatas, qus

In contumeliam.) 'Milibus ufibus &

nihil habent fenfus aut fapientia.

Fielïi-

fordidis fervientia , ut funt ollz aut

fnu»

Y

Devita.) naparri, rejice, refpue.

n

matulz.

Gener ant [ites.) Vide dic&t

.9I- xSt" "u1$. ergo emnhäkka&* z jä

re epiftola cap. I. num. 4

af uperio-

*

1f

ab ifis, &c.) Quafi dicat : Hoc ta-

no-

24. Litigare.) uáxXeotat , p

ugnare;* ,

jhe

men eft ictir vafa domeftice fupel-

fcilicet verbis, altercári, rixari.

ijft

lecilis, & vafa hxc metaphorica fi-

ET

- Docii ez.) iDaxrixo», id €

delium difcrimen ; quod vafa aurea

éT p;ïdmm 4d decendum,

R s fzptum'

p

&il

non fiant ullo cafu lutea, nec vicif-

- Partienrem

j

Id

fim lutea argcntea aut aurea; Verum

proximi. -

) Morun & infï;mif:atum

- Biéi. cum Comn, Mentch. Tom. V1LI.

s

jj

E

äï ,

(

3'46i -- EPISTOLE II. B. PAULI APOST. AD TIMOTH.

: 9$. Cum modeftia corripientem eos , qui refiftunt ver'ita,tï.,.

"

tnagis

ne quando Deus d

x

et illis poen(i-tendäm afi cognofcendamlveï"i-

tatem,

pE

abneg

26. Et refipifcant.

a

..diaboli' laqueis, a qu capFiVi tenentur

6 !

ad .ipfxus volugtatem.

cunt n

"

CAPUT II

deriis

P: æ»dicz't/ bomihes futuros ariis incolutos päacatiï, qui mz)lierculas'

75

perve

feducentes veritati refiflant : Timotbeum autem bortatur , ut fuo

8'(

| iï*xemplxo ! 'vz'rtum

ample&atur , ac tolerantiam in perJecutionibus :

E d

M

ovf

& de Jacrarum litterarum -

T6pto

utilitate.

9. $

feila e

ITim [.

Oc autem fCitd; 'quod in * novi

a

Himis diebus müabunt

[0,

UE

-tempora periculofa :

2Petr.;.

^ 3. Erunt homines feipfos amantes, cupidi,

elatï*, fuperbi,

propo

3

"4

de

blasphemi, parentibus non obedientes , ingrati, fcelefti, .

I8.

3. Sine affe&tione, fine pace, criminatores ; incon

^

tine;ntes.,

E ob

ertores

immites, fine benignitatcï.-a

| 4. Pro-

J:tta

biles,

Tumi

« 98. Cum;modefid.) In Grzco eft,

. 4Scip)fö:,um4ntg&,)l $ui amanteä,;

& mpgórgri , id eft, cum man[uetu-

feu glorig & lucris fervientes.

* 4

infati,

dize.'

Capidi . ) XDiNapeyupoi, i

d eit gm&tores

. H

Ne. quando. ) Id eft, fi quando ;

pecunia , avari.

Axab

Elati.) dNf

(

)yEG y faüü

pietatis

utrumque enim vfignifïcqt Gracum ,

tes, jactabundi.

,ofï ; arrogl-an-

tVerter

pxmort.

Deus det illis penitentiam.) Auxilio

Blajphemi.) Maledici , contumeliofi.

[/47

fus gratie excitet ad peenitentiam.

^

3

$Sixe

4

M.

26. E£ refrpifiant a diaioli laqueis.)

compaffionis , fine pietare.

//fone. ) Sine vifceribus'

Et li

.

,

H

Et refipifcentes evadant laqueos dia-

$uue pace.) «omo»

j

Qw , few

difr;g:' m

& g

boli.

& qui cum aliis pacifice vivere ne-

domos

A ipfus weluntatem.) Scilicet dia-

f.iunt.

^

Tünr cq

Criminatares.) Id «ft, calu

r"nfhiqato,-

Ef (4)

boli, in cujus- funt poteftate propter

res ; hoc enim .

et, du

pcccata;

fägqiä cat vox Grzgc;

I.. IN zoviffrmis dielus.)

vNovim ma

"ia aoAot.

Roxias ,

tempora hic vocat ea, quse a

Incontinentes. )

,o:e'xpa:re?'g' » mter,rg;g.

N

fuo tempore fecutura & decurfura e-

rantes , id -e.&— gulæ fer"g-ies;l"c'gs-.ö;;"-l'u-

"n 4

.xurioft.

RE

rant usque ad finem inundi. -

DIpmites.) Inhuman

Tempora periculofa.) xaipoi xaemol

s

i& feri. þe&ia';

A0tat !

ld eit, zempora difficifia & molefta,

rum more.

a "

quia fcilicet homines futuri erant ma-

Sine bentgnitate-)

' Ja'ïn?x.wyacS OLs qug.

li, & ilis vitiis notati, que

u-

^fi dicat: Nez 4muci b£onis,d

,

hlc en

: 7 $t

"legtra,

fnerat./

" . nos ngfi dmantés,.

E

Vg a

M

L

"

CAPUT B

M

?

347

rerxtan

A. Prodxfores, proterw, tum1d1 & voluptatum amatores

É

m verl-

magls quam Dei :

s. Habentes fpeciem qu1dem pletatls, Vlrtutem autem eJus

.nent [

abnegantes.

Et hos dev1ta :

6. Ex his enim funt, qui penetrant domos, & captxvas du-

cunt mulierculas oneratas peccatzs, quæ ducum:ur varns deü—

derus :

frtuldt

7. Semper diícentes , & numquam ad fmentlam verltatls

" pervenientes.

u fu

8.

uemadmodum autem* Jannes, & Mambres refnterunt *Exe,

R

Moyfi : ita & hi refiftunt Verltatl hommes corrupti . mente, TE

" reprobi circa fidem:

Sed ultra non profic:lent : infi pïentla enim eorum mani-

fefta erit omnibus, ficu£ & illorum fuit.

Y

x&abun

Io. Tu autem aflecutus es meam do€trinam, lnfhtutlonem.,

propofitum fidem, longanimitatem, d]le&lonem,patlentlam,

qperbi

sz

II. Per-

i,

[ enmunt

s

nentes,

4 Prod:tores.) Id e& amxcmæ de-

heres pervemebant , quia. nunquam

fertores.

illis veritas proponebatur, fed erro-

Pzotervi.) wpowsre:g ; leves, m&a-

res & falfa dogmata.

4, n

biles.

Q Jenns ,

8 . Mamérts. ) Sune

amants,

Tumidi.) Id eft, typho fuperbis

nomlm duorüm magorüm Pharaonis,

e

inflati.

qui in Exodo narrantur Mofi refti-

S. Habenutes [peciem quidem. pætan:.)

tiffe, & cum eo in miraculis & por-

amdires

*entis edendis certaffe :

hcet Mofes

Taxac hareticos, qui fucata fpecie

ampan

pietaus veram rellgnonem €conantur,

in Éxodo eorutm nomina non ex-

'evertere.

primar, Paulus t2men aliunde didicit,

^

Virtutem ejus) Nim ipfius: pïetatts j

& hic expreffit, nimirum ex traditione;

aneliof

rifcetii

oraguy , abnegant & perdunt.

Carnt//n mente. ) Id eft, qui men-

Ef hos devita.) dmorpéts , 4'v€rf4re

tis judicium vitiofis affeftibus .cors

6. Qui penetrant domos.) Qui fe in

ruptum habent ac depravatum.

gf

J domos infinuant compendtorum fuo-

Reprobi circa fdem.): a.äom.uoi, 207

ivert 1«

xum: caufa.

proburi , id. eft errantes.

Et captivas ducumnt müliercmias.y, 1d

9. Sed &ltra nen prqjïctem') In fua

umntaco

eft, dotirinis fuis faeu;nt eas fibi ob-

videlicet hypocrrfi, & fita. pietatis

j: GræCl

mnoxias, ut vclut captivas quolibet

fpecie ac larva ; 3 Quin ea detegatur,

ducex e videantur.

öl **px:odatur eorum

deprehendatur .

um

- Onmcratas peccatu ) Magno pecca-

fraus & falfi itas,

g & l-

torüm acervo gravatas & depreffas.

Infipi pientia.) Qyora , amentia,

INotat S. Hieronymus eptft. ad Cte-

Sicut 6f illorum. ) Scilicet magorum

j beüw

Pharaonis.

fiphontem omnes herefes. per mulie-

xes propagari cepiffe.

lo. fecwrus es. ) wapi;on&S»;xag,

901 ! qnä

7. Semper difcemtes, & nunquam. ad

quafi (hcac, 4Ieci4m3 e5, longc vide-

l-eB,, bgc X

licet tempore ab initio-usque ad finem

-

fétentiam ver itatis Pervcmenfe: ) Num-

E

quam ad fcientiam veritatis hz mu.

adtuxfh, ac teftis. ommum efle potes.-

348

EPIQTOLIE II. B. PAULI APO'—?T AD TIMOTH

*AG.

11 Perfecutiones, paff'ones: * qualia mihi fa&ta funt An-

v. Ut

ftrodus

4:2- &nochlæ, Iconii, & Lyftris: quales perfecuuones fuihmnx &

PT

ex omnibus cripuit me Dominus.

12. Et omnes , qui pie volunt v1vere in Chrlfzo ]efu per—

Tomorlt

-.- fecutionem pat;entur.

dicores,

13. Mali autem homines, & fedu&ores proficænt in pe]us,

;

errantes, & in errorem mlttentes

soleramdo

V

14. Tu vero permane in iis, qua dldxcüh & credlta funt

po[jonam

- tibi: fciens a quo didiceris. -

& tl

15. Et quia ab infantia facras litteras nofti ; quae te pofTunt

inftruere ad falutem , per fidem, quze eft in Chrifto Jefu.

*oPet.

16.* Omnis enim fcnptura divinitus infpirata utilis eft ad -

L29. docendum, ad arguendum ad corrlplendum, ad erudien-

dum in Juftma :

d7.Ut.

I TEi

Meam dotkrinam. ) Quam nofti in-

Pie.) Rligiofe. Syrus vertit , cum

4. Pr

£imore Der.

obfecr:

tegram effe & fïnceram

Meam inflirurionem.) acyc)rym id eft,

Per[ecutionem. patientar.) Xb lnfï-

QÜ

vivendi modum ac rcmonem mores

delibns & hzreticis , ab invidis,. &.

imneos.

'ount |

perverfïs hominibus, & nonnunquam

a cognatis & amicis,

Tientes

Propofitum meun. ) Id eft.finem. &

fcopum, quem mihi in evangelizan-

13 Profrctent ia pgu:) In fua lm-

-4o propofui.

pietate & peccatis.

Beessenpes

Eidem.) Con&annam in fide. Vel

- Errarntes, €$ im errorem mtttmte.r.)

17 U

animi conítantiam ,. ac fïducmm án

Ideoque duplicis ponz rei.

finém |

rebus agendis.

I4. Credi;a funt ribi.) Tibi Epifco-

cm &

Longanimitatem.) Seu lenitatem er-

po commiffa funt. & credita, ut cof-

lifru

matys |

. ga perfecutores, & veritatis adverfa-

ferves & promulges.

rios ; erga fratres etiam in ferendis

Sciens A quo didiceris.) Memor a

-

eorum infirmitatibus & peccatis.

quo didiceris, ac. promdc de. lllorum

l T*

D:kfimncm) Qua omnes tim ami-

veritate fecurus.

C

cos , quam inimicos , ,& adverfarlos

15. Per fdem qua efl. im Cbrlfa ]e.

qumc 1

.complexus fum. .

f«-) Docentes credendum effe in Chri-

VIUW

Patientiam;) In adverfis.

ftum , -& per fidem Chrifti , ejusque

facramenta. & præcepca falutem. pa-

teïhglc

11. Pa/frones-) Incommoda ærum—

rarl.

Tiéntur

nas , dolores. .

relt

Qualm.) Quales pamones, fed in-

15. Ad docendum.) Sanam do&ri-

Ter

terpres dixit 444l2 , quia vaS/uara s

nain.

judiciu

in textu Græco funt: generls neu-

"Ad 4rgumdüm ) Hazretieos, & pec-

juo &

trius.

catores. .

lt Gra

Annoclam) Anmochxa hsc non ePc

4d. carnpændum ) weog enayoeSa-

Et ;

Syris fed Pifidix, vicina Iconio. &

ci», id.eft , a4 corretlzonem , . malo-

Zï.

&d üi

Lyftris, ubi judeis concitantibus fe-

rum Ífcilicet. morum & cOrruptela—

Rgnu

ditionem -lapidatus. ac pene occifus

Irutm.-

Anibit

fuit Paulus, A&. cap. 13. & 14.

E erudtmdnm 3m. juffitia)) ld eü

2

12. Er omnes.) Omnes enim.. :Per

ad.omnem morum honeftatem , fan—

Inj

omnts plerosque intelligit.

&imoniam & perfedionem.

U

X

-

[

349

C—;A'-AP-'U;T» Xmo&dV. —

17. Ut þer

x

i& f

fe&us fit homofDei, ad vtomnj,e'q OPUS»b-OnUm-in-.

ftrq ; qs;

CAPUT IV.

»

x

fu)þPer-xï E

Fmoibeum per. Chriff

um judicem obteflatur , u

F agvärji;s faljös

doGlores ,. C?. eos, qui tales. [ibi coacervant , confTanter. pracdicet ,

folerando quzcumque inflgentur adver[a : pradicitque . [uam

lit-at funt

pa[fionem , & futurum pramium 5 adoocans Timotbeum, eo quod

a muliis defertus fit , &? ab Alexandro multa pa(jus : in prima

pofïnnt |

ab omnibus defertus fuit , fed a

i g

:

E

| | (üi fiefenfwne

Dowino liberatus.

seüad---'

Tüdjen- -

Eiü&icdr coram Deo; & Jefu Chrifto, qui judicaturus eft-

^U d

vivos & mortuos, per adventum ipfius, & regnum ejus:

4. Praedica verbum , infta opportune, importune : argue,

Itit, d

obfecra, increpa in omni patientia, & do&rina.

Abf - 1

. Erit enim tempus, cum fanam do&trinam non fuftine-

vidis, &

"bunt, fed ad fua defideria co

4

a;ervabun: '-übi *:magi&ro.s, pru-

punquam

I

X

p

r-ie,ntevsk a*uxl*ibus ,

Xx2

i

w

4.E.t*'

| fua-þiþl-

17 Ut pesfeclus .Vflt bome Det.) HO-

-ye'r'bium -

fenfus eft, -zxiï'ïd-ue & iu;»;*.(

jtttiti)

miném Dei vocat doctorem Evange-

ftanter.

"r gut. )

iifo- |

licum & Epifcopum.

vince.

;,AE?EOV 4 argumeiicis con-

ET

affrutlns. ) s8S4erio us

')06 s CO"nfurh-

matus & perfectus.

— Obfecra.) -n'a'gaxcikwog ; adbortare. :

flifeer.) Rogo, obteftor,

Wad—

In ommi paiientia &$ doiriua.) Qua.

[emor 4

I.'Ti

fcilicet folide alium. erraffe doceas ,

iloram

juro te.

Coram Deo.

j Scilicet Patre ; nam

eique viam veritatis oftendss.

feqüätair, & Jefu Ciriffo.

3. Cum fanm;; dolrinam non fr

Pi-

Vivos 6 morrzo:J) Per vivos. ,eos" in-

ne&unt.) Ferre non poterunt, nec fe

in Chrt-

N

illis dogiles prebebunt.

ejusque

telligit qui tempore judicii vivi inve-

em p -

nientut,

qui tàmen mortem fubi'þunt,

Sed ad fza defderid.) Ad eft, ut fuis

& reftitucentur vite.

«anis & carnalibus defideriis fat.isä--

*

*

Per Aadventum trfius. ) Neniens ad

faciant.

E

1 ( rie

Coacervalbunt

'fibi, m4g:/lro:) Id eft

judicium. Non eaim fenfus eft ; ad-

*

J

uro te per adventum ipfius. Tà

.iP/Iius,

temere & fine delectu adíci(cent fibi,

&pe ]

in Graco eít, 4vr8, fzum.

aut admittent magiftros, non ab E-

Et reguum (]141') Cum en

im veniet

pifcopis mitfos aut ordinstos , fed

ayä(sæ' "

ad judicium , tanquám rex veniet, &

quos plebs fibi depopofcerit, aut. qui

| qalo-

regnum füum gloriofe cum beatis

P

feipfos obftruferint; licet fint inepti.

opde ]

inibit.

Prurtegtes auribus. ) Kigent fibi

O. Prædic

" -väräum.)l Evan gelium'. --

hujusmodi magiftros, eo quod pru-

H æi

Infla.) Pradicationi.

riant auribus , id eft, ament audi-.,

l fan-

E

Opportune , im[zw/-t;me. x

Sgpic pm-

[*

re nova , curiofa.,"mollia,Vulupnanaf-l

—X

-

1

EPISTOLAE H. B. PAULI APOST AD 'TIMOTH.

459

to. C

^4. Et a veritate quidem audltum aVertent, ad fabulas autem

convertentur.

i.*l

Qum :

$. Tu vero v1g1!a, in omnibus labora, opus facEv angehftæ

minifterium tuum imple. -

Sobrius efto.

n.^

11

6. Ego enim jam dehbor,&tempus refoluüonls meza m&at.

affer te

7. Bonum certamen certavi , curfum confummav:, fldem

TE

fervavi.

illi Do

8. In rehquo repof ta eft mihi corona juftitize, quam reddet

mihi Dominus in illa die juftus judex: non folum autem mihi,

j5. !

Feiï:ma ad me venlxe

16. ]

fed & iis, qu1 dxhgunt adventum ejus.

E X

tne det

cito.

J

9. Demas enim me rehquxt, dxhgens hoc fæculum & abiit

Thefïalomcam ^

ffe pr:

Io. Crefcens

ratus f

Ad f'bnlar comvertentur. ) Ad

fideliter ad finem usque vite in mu-

fabulas Judaicas , aut herericorum..

nere mihi credito- cxercendo perfeve-

5. T» vero vigila, &c.) Ut hifce

raVl.

prre

omnibus imalis te opponas.

8. Cerema. ) Corona certaminis ,

Io,

Labora. )

X&XOTt a 4009 ,

mala &

premium: laboris, id eü * vnta £-

abiit ,

Scilicet pro Evan-

terna.

Evangc

AT Ummas f uférue.

3

ln G

gelro.

v

g«firie.) Quam )ulïe merui , &

Ops: fac Evangtliffs.) Id eft, Evan-

quze jufta judicis fententia mihi ad-

fig min

gelio przdicando infifte.

judicabitur.

Galatas

Moniflei süm. tuum :mþle) In mune-

Reddet "mibi.) Nunc enim habee

Aliui

ac miniflerio tuo .ita verfare ,

re ,

apud fe repofitam.-

gunt;

ut üihil omittas eorum, que a bono-

In sl/a dte.) Kefolwtionis mes. Vel

Mra),

& fideli miniftro Evangehz Jure exi-

in illa die celebri & publica extremii;

hD

guntur.

judicii.

gl().

I

Sobrius effo.). In C r&CO hoc non

Qui diligunt. aa'venfum ejus.) Scxll-

habe:ur, fed: refpondet víoe , quod.

cet ad judicium , nimirum fibi bene

Mat

nofter initio hujus verficuli. vextit

e€onfcii recte tæ&omm.

2

nom.

äf;g:'a:.

€Ci.) Scilicet ,ante hlemem

ut

atna

infra dec! amt.

6. Ego enim jam delibar.) ené»do-

l5

4 . dd eft, pro libamento offeror

9. Dema. Cujus etíam mentio E-

I5

& immolor, fanguinem meum quaft

piftola ad Philemonem num. 24.

I2

libamen Deo pmtundo , confecro, &

Drlsgens hoe [aeninm.) ld eft, hu]us

U fc

vitz commodorüm amore ductus ,

facrifico per maxtyrium.

plfc(

Tempw' re/ölutmnts.) ld eft tHOrtis.

ita ut tam Pauli , quam Evangclii cu-

fllpplc

!". Benmem Certamen certavi.) Nam

ram privatis commodis poftponeret:.

pro fide Chrifti predicanda plurimos

Non tamen fignificatur a fide recef.

aptüm

labore;s & afllitiones fuperavi.

iffe.

Quo l

Curfum rmfummavt) Jam prope

Et 46i1f Täefalamrdmm) Sive ut re:

lent,

abfuui a meta, inítat enim finis vite

bus fuis privatis illic. vacaret , five

Cü

& curfus Taborum.

ut procul abeffet a periculo. Ac for-

Fidem. férvavi.) Fui fidelis Domi-

tyfu

SEIae

tafle etiam "T'heflalonica exat illi- pa-

mop

mi minifler, difpenfator verbi, &

Yifiq

1

"

l

z

av

351

H

CAPUT

EE

*

1 qutem

16. Crefcens in Galatiam, Titus in Dalmatïäm

& addu&: te- *Col

11.*Lucas eft mecum folus. Marcum affume;

x

cum : eft enim mihi utilis in minifterio.

1 4-14-

1geliüæ,

um!

12. Tychicum autem mifi Ephefi

*

*

» infhat

13. Penulam, quam reliqui:

'Troade apud C2

rpum , Veniens

) fldem

affer tecum, & libros, maxime autem membranas.

-.14. Alexander serarius multa mala mihi oPcendxitx: reddet

| reddet

illi Dominus fecundum opera ejus:

is n'o'ftr'-is.

m mihi,

15. Quem & tu devita: valde enim reftitit verb

. 16. In prima mea defenfione nemo mihi aff'uilt, fed omnes:

: venirg

me dereliquerunt : non illis imputetur.

*& abiit

17. Dominus autem mihi aftitit, & con

fo,rtavif me, ut pe':r*

me preedicatio impleatur, &

audiant Dines Gentes : f&(libe-

sE

reícens.

ratus 'f.um1 de ore Leonis.

;inme

1

L

4

*

: ;-8. Li:-'

pafevee

taminis ,

SoIO0. 'Cre/&c.,m in Gdlatiam.) Scilicet

d

Y

acr;æ fcriptvur»æ;, alw-

abiit , miífus a me ad prædicandum

rum manu fcriptos.

,:vita j

Evangclium. -

Membranas. )

V

7

idetur intelligere

E

I» Galatiaz.) Qu* eft regio A-

fcripta manu fua exarata.

mi, &

m'rhi aä—

fime minoris; extat Pauli Epiftola ad

14. Alexander. 4rarim.) De quo

LO

Galatas, quam fupra' explicavimus.

fupra epift. 1. cap. I. num. 20.

Aliqui interpretes .Galliam intelli-

catur &rariuS , Grace xaMSGS , id

"1 habe:—

eft , faber &rarius , änreo:umjäfo-.

gunt; nam Galli etiam dicüntur g«-

AeTat.

s

rum fabricator.

neg. Vei

In Dalmatt

am.) Que eäürllliri(':i re-

Multa ma'a mibi oftendir.) Id eft

^

extiul

1o.

&

intulit, cxhibuit.

15. Quem &5 tu devita.)

) il

AI. Lacar) Scilicet Evargelifta.

ab illo cave.

Ia eft, tibi

Marcam.) lntelligit Joannem . co-

,»bil.bene

n

omento ijVlarcum ,

confobrinum

Ferbis: naj?r?':. )

j

, Predicationi r;o-

2

b

arnabe;, cuju

ræ.

fl, uty

3

s mentio Ad. cap. 12.

I16. In prima mea defenffone.) Eam

ss

In miniflertum.) Evangelii.

intelligit, quam fecit Paulus in pri-

nfiq E

IO. Tychicum autem mifr Bphefum.?)

mis vinculis ; fcribit enim Paulus &

M

Ut fcilicet vices T'imothei Ephefini

fecundis vinculis ; quod

j ljüs

mis evenerat.

übi in : Pkljif

jdus

-Epifcopi Romam evocati, Ephefi

fuppleret.

- Nemo mibi adfuit.) ld eft auxilium,

Aj Cl

15. Pezulam.

I) E(t veftis. ge'nþä

aut patrocinium przftitit.

onertb

he

aptum imbribus ac 'frigori depellendo, :

17. Ut per me pradicatio implæretl'tr/.)

) i

Tecel»

Complereeur & abfolveretur. -

quo potiflimum iter agentes. uti fo-

lent. ltalice dicimus paldndrano.

Et audiant omnes Genre;.) Ut multis

.tlt a

Carpum.). Cujus mentio apud Dio-

adhuc Gentibus poflem . predicare E

,hit

vangeltum,

j for-

nyfiuim Areopagitam epift. 5. ad D«-

De ore& l*ean;.s".)

*Id eft, Neronis,

mophilum , ubi infignis hujus fancti

li pe

qui ferus e'rlac &X crudelis ut leo.

"wvifio. reemfetur-.

—

352- EPISTOLE II. B. PAULI APOST.-AD TIMO'TH. CAP.IV.

I8.

Liberavit me Dommue ab omni opere ma]o & falvem-

faciet in regnum fuum ccelefte, cui glorla in. fæcula faeculo-

um :

Amen.

*Sup

Saluta Prifcam, & Aqudam & *Onefïphorl domum.

I16

19.

: 2*

Eraftus remanfit Corlnthl. Tr0ph1mum autem. rehqul

D.

infirrum Mileti.

21. Feftina ante hyemem venire.

Salutant te Eubu]us, &

Puders, & Linus, & Claad!a, & fratres omnes.

22. Dominus Jefus Chr:fnus cum fpiritu tuo. Gratla VOblS-

cum Amen.

'*T'

fata

I8- L;äer;zwf me Dominus ab ommi

fuiffe Arel atenfem' Epnfcopum Anfel- :

f

jlatz

epere mal0 )-Pro Z£eravi£ , ia Gre-

mus.tradit, & Petrus. Clumdænfïs

h

co eft, fucerar, liberabit me Domi-

lib. r. Epift. 2.

t

nus 1b omni peccato , non enim

-Mileti.) Quz urbs et Afie * non

patictur me fuperari adverfis , fed

longe dift:ins ab Ephefo. .

OI. Padezs.

daturus eft conftantiam ufque '.ad

Vir erat apud Roma-

InOrterr.

nos claritfimus, femtorn ordinis, &

|de regnum [uum celeffe.) Ut aiTe-

pater fanctarum. virginum Praxedxs,

quar regnum .celorum.

& Pudentianz.

1

Vide

d9. Pfcam, 6j Aqmla:m.)

Ecclefiam.

Linus.) Qui Petro proxnmus rexte

dica A&. cap. 1. 1. 2. & ad Rom.

€:p. 16.

Ef frrztre: 0747 €$. ) Id efi Chrn&la-

Deiu

0. eff; bo; 4 domum ) Hunc primo hu-

ni omnes.

jus Eplüolz Cap. num. i1Ó6.. laudavu:

22. Cum Sp:rttu 740.) Id eft, tecum

Vide ibi d

4

prax

it per gratnm fuam.

&ya

20. Erafóus.) Hz]us etiam men-

Gratia vobicum.. Amen. ) Vaätf—

tio ad Rom. cap. 16. n. 25. - Vide

ezm, id. eft,

tecum & cum .univere

ibi .

Acta.

fa l:'.c.clefh tibi com-

Dop/omam ) Hunc 'Irophxmum

miula

u

qui f

vénti

ICS, J

z

N CH

s

-

ceam

m*

fidem

j

E

d!tü

i

p

mïx

N

b

Íoint

Ou

(d

f

& p

d

Igl

lj

nobi

EPI-

fptr l

ii

X

CAB.IV.

A

2

53

m

-

,:' falV??m

" EPI

*

D

3

um

f.—rel'iqui

PAULI APOS

TOL

L

)üiüs, &

Nl

CUUAD PEREDM. .

i 7obisf

CAPUT PRI M*/U M.

d

Faä?a in falutatione mentione [pei vite eterne, qua . jam fnam'?

iü Anfel;"

2

faflata efl , oflendit , quales. debeut. ordinare Presbyteros ac Epi-.

uniacenfïs

g.)

- Jtopos : & de quibusdam, qui ob varia vitia dure funt iner

N

fig, not

$

omnia munda : quidam fa&o

| Pandz' : inundi.

d Romt

Deum negaut.

z

C'hriftf fecun- :

dinis, &

I.

( Aulus fervus De

i, Apoftolus autem ïefu

Jraxeis,

" " j

dum fidem eletctorum Dei, & a

5

*

p

ghjtionem ! V"Eritatisf,' |

quae fecundum pietatem eft

þug texit

2. In

fpem vitae aeternee , qua

im promifit, qui noh mentitur, -

Chifio-

Deus , ante tempora fzecularia ;

»

$. Manifeftavit autem tempo

ribus fuis vefbum fuum in-

t tecum

praedicatione, quse credita eft -mih? fecupdum*. praeceptum

L nir

Salvatozjis noftri Del :

univere -

|

Y T.itä

I 'nmdmn fdem e[e&aru(n; D—e;.)

.9. Quaem.) Vitam sternam.

4

'&J [d eft, ad hoc miffus , ut iis,

Promifit.) ld eft, dare decrevit,

propofuit , predeftinavit apud

qui

funt a Deo ele&ti, fidem, qua fal-

mente, dare fidelibus fuis.

um

ventur, annutie

m. Ut omnes fide-

Jes , maxime fanctos & ele&os , do-

|-Xnte fempora fæcul,zrizt.) Agje lflun-

éeam veram , finceram, & fanctam

di conftitutionem , ante

q-[u-zi'm : eHea

tempus aut fzcula.-

fidem , qua cognofcant veritatem.

Í

n

Tenzþa*r;äu! f ül.f.) Opporcu;nïs &

Et agnittonem veritatis-) Ut cogno-

congruis.

fcaunt veritatem Evangelicam.

Verbum [nmum.

) Carnem factum, ita

' Qua fecundum

pieratem. eff.) Que

D. Hieronymus.. Vel intelligit Dei

fcilicet docet, &

perfuadet , ut fanéte

promiffionem jäm dictam de,',vïcæ

& pie vivamus, & recte de D

«tcrna.

p

Ip pradicatione. ) .

religione fentiamus.

.*

nem.

,

P*Ver' präedic'at:ï.o-

lz fþer)z vit& &terna.

) Quæþ veritas

nobis proponi

t vitaim xternam, illam '. Pi*arcpfz;&;. y e'm'ræcyi;vj "

fpcrare , & ad illam tendere docet.

vertit delegattomem,

V?t:?bim

]

Bsbl.cunmc Com. anvcb. Tom. F A.

.: | ïy

T

£

354

EPISTOLE B. PQULI'APOST.»RD TITUM-

- 4 Tito dile&o filio fecündum communem fidem

N

, gratia;

Jem fe

$s

& pax a Deo Patre, & Chrifto Jeíu Salvatore noftro. -

05, Q

$. Hujus rei gratia reliqui te Cretee, ut ea, quae defunt,

IO.

corrigas, & conftit

difpofui tibi.

uas per 'c:ivi*tat;es. pre'sb'yteros,' flcut' & ,erg,»o

zO

3

dydo

-

1Tim ^6.*S1 quis fine crimine eft, unius

uxoris v1r, fillos habghs

li.

docen

3. 2.

deles, non in accuíatione luxuriz , aut non fuübditos.

7- Oportet enim Epifcopum .fine crimine effe, ficut Dei

D

tenfes

. difpenfatorem : non fuperbum, non iracundum, non vinolen-

tum , non percufforem , non turpis lucri cupidum : -

?

9. Sed hofp

italem, benignum, (1) fobriüm, juftum, fan&um ,—'

jllos

continentem,

H

-

* .9--Am,-'

averi

(L) b&nignnm. In Edtt, Sixt. additur : i)rudmtem.

4- Dilecto

Non in Accu[atione luxuria.) àc cï»«r/ag.

E

n2:20, filio.

pI od ermant, gée

-

i& vox luxum in comeffationibus,

Secundum commnnem frdem.) Non

n

9A

compotationibus*, & hujusmodi

facem,

fecundum carnem, fed fecundum com-

fignificat, quem tamen.etiam carnis

Sect

"4nunem fidem & fpiritum,-.quo ego

intemperantia comitari folet.

te in Chiifto genui.

ligionis

-nut non fubditos, ) dywnóraxra , fi-

F/'dfl

Grat4.) Scilicet fit, aut multipli-

. hos non fubjectos , majoribus ino-

& ep

.cetur.

x

bedientes, qui fübjici nolunt, qui in

-

8. Crete.) I

h Creta Inf,tila.

ordinem cogi noin polfunt.-

^ Qu4 dquzt, carrigds.) Ea emendes

foo)

7. Sticut Dei difpen(atorem.) Mica-

qu &

& corrigas, qux adhuc reftant cor-

rium ac miniflrum in difpenfatione

Qmne

rigenda.

.

Evangelii & Sacramentorum.

nim, ]

Per Civi

fafcs.) wutTO. wo'M, bppidatim.

Non [uperbum.) ASav9y , audacem,

Presbyteros.) Et etiam Epifcopos,

gdii d

prefractum, durum, inflexibilem,pro:.-

Argt

in majoribus quidem civitatibus IZpi-

tervum.

fcopos, in minoribus vero S,acerdo-

Noz perc

[2

Ermis

1o

tes Parochos. -

*

Tim. cap. 3. 3.

J;i'gm.)ï Vide dï&a;l . ad

w

7

$uf ego di]þufui

Tiant 1

£i&j.) - Sicut &go

Non turbtis lucri cupidum

v Qui.lu..

ducon

preceperam tibi , vel tales , quales

crum .captet undecanque , etiam re-

ii

ego tibi defcri

pugnante honefti ratione.

E

:

:

fcribam.

pfi, & iterum nunc de-

.B. Benmtgnum. ) QiA«a9or , b

bnoä

Jadai

( 6. $ quis

f»:'ned iniiins ef. ) Quafi

Chiif

amantem , bonorum amatorem.

d&ifm[

dicat : ille enim eft Presbyterio ; aut

Sobrinm.) c«epeoa , quam vocem

I

Epifcopatu dignus,.qui fic vixit, ut

interpres vulgatus r. 'l'im. cap. 3. 3.

nullus eum merito poffit in crimen

t

-Vertit pradenrem. Vide que ibi nota-

z

"

vocare, quique fit boni nognyinis &

vimus.

Bs

Aamzag.

- Jeffem.) Qui innocenter inter lo-

Unins uxoris vir.) Qui fi uxorem

mines vivat, & fuum cuique tribuat,

Tenid

habeat aut habuerit, non tamen ac-

.Dry

Sanitum.) Qct0y, pium erga Deum,

hii

ceperit fecundam, fed una contentus

& religiofum. .

vixerit. Vide di&a 1. Tim. c. 5.2.

Costtnentem.) Qui ücupi.dita;e:—i..ife.-

toj)

Filios babens feeles.

frenet, eas potilfimum

Ompe

) Hoc Ve'Pc Chri-

; q'uæ fuac a

ia

fïi fidem profeffos.

, libidine & gula.

tande

P

pl - ais dul ..—lM

2

T

CAP -U- T L

355

-

Bu

: 9.—Atri1ple&emem eum , qui fecundum do&rinam eft , fide-

lem fermonem: ut potens fit e

xhortari in do&rina fgna ,1.&

defu*ng,'

eos, qui contradicunt, arguere.

*

r

.

n

Io. Sunt enim multi etiam in

obedientes; Vanlloqm , & fe-

& g

dyétores ; maxime qui de circumcifione furit :

habäns

" x1. Quos oportet redargui: qui univerfas domos

fubvgytun.t,

docentes, quae non oportet, turpis lucri gratia.

.

;üt Dei

12. Dixit quidam ex illis, proprius ipforum pr

opheta vCre—i

tenfes femper mendaces, malae beftige , ventres pigri.

molen

^ 44. Teftimonium hoc verum eft

—

; Quam ob caufam increpa

s

fs

illos dure, ut fani fint in fide,

?

al

^14. Noz intendentes Jud

Icis fabülis, &'.'man.dati"s hominum

'9- Am'

: *averfanþium fe a veritate.

15.*omriïa

Mr/ag.

Yya

jonibus,

9. Ample&entem'.j A rEX opeyoy , te-

pfit vitia n.atu?alia Gentis fuz , quod

jusmodi

-macem , & mordicus retinentem.

perinde eft ac pofterorum vitia pre-

n Camnis

Secundum do&rinnm'.), Chriftianz re-

difcere ,; quia vitia nativa parentum

]igionis.

fere in pofteros derivantur.

Fidelem Sermonem. )

Id. eft ,- vere

Cretenjes

emper mendaces, €e. )

bus itio-

& exploratz certitadinis.

'Totus verfus he

?:ameter eft . hqjus—

U? portens J/iz* exhortari i2 doürina

madi

, qui ia

fesa-) ld. ef futficiens & idoneus fit,

Kf'ïrräg" a';:' Ypeügat , xaxz ,noía ,

Vitt-

'qui exhortetur ad pietatem , & ad

qagseeg aeoaiy

nfatiote

Omne genus virtutis ; idque per fa-

quem. bene fic vertas :

ll

nam, integram, & incorruptam Evan-

Cres femper mendax, m414.5q/li?,

venter tners eff.

udacem,

gelii doctrinam.

;m,prü"

drguerz.) Stripture teftimoniis, &

Semper mendaces.) Inde ortum pro-

firmis rationibus revincere.

verbium Grzecorum , quibus xexríctiy,

lo. Sededores.) Qui-errores fémi-

cretizare , idem eft

uod mentiri.

ïa/ m

pant inter fideles & a veritaáte ab-

Mala beflia.) Sic appellantur , quod

Quillu-

ducunt.

i

-

effent ad nocendum proclives, ut be-

jm te

si de cir

cumc;/:'Oäe'funi.) Qui. a

ftiz, que morfu

TE

nocent; aut CQII;)II

Judàifmo converfi funt, & fimul cum

petant,

C

JNentres pAigrt'.)

r

Chriftiana religione retinendum Ju-

E

-KQuod. otio !& ven-

daifmum docent.

tri indulgerent.

II. Qaós redargui oportet.)

: *?7:?5'0-

I

Teffimonimm . boc vertm eff, )

|yocam

Notaverat hoc Paulus-ex

$3

p , idn'eff , obdurare illis os.

alfa & noxi:.

&us, & fama publica.

pcr.ierit/ia do-

[ notà«

-Ox'f& 72072 'partet.)- F

I3. Quidam ex tllis-) Sc'tlicet

s

ducrepa: idlos dure.):

A,worofþæg, fe.

er lio-

menides Poeta Cretentis.

vere , rigide, precife ad vivum.

. Propheta.) N ocat Hp:ime

nidem Pro-

"Ur fans fint in ffde. ) Ut integrita-

ribuat,

h

tem do&ring Chriftiang confervent ,

Deunt

netam, vel quia a fuis habitus eft

P

roph:ti, tefte Laertio ; vel qui:

ac quidq

uid ei cogt;arium fagceritar,

omnes Poetz Vates appellantur; vel

refpuant.

.

t

quia fcripfit librum . De Oracs/zs ; vel

l4 AN?z

ntendentes juald;cif febulis.)

fir à

tandem Pzropheta dicitur, quia fcri-

Ncï feductozibus illis Judeis fabulas

-

[f

356

ÉPISTOLE B. P'AULI AþosT. 'IA(QD Trrüf»i

'. Ài

-*Rom .X$. *Omnia rmunda mundis: coinquinatis autem, & infide-

14.2c, libus nihil eft mundum

tnulto Y

; fed inquinatae fum eorum & P

& confcientia.

-

4 V

16. Confitentur fe

noffe Deum, fa£tis autem '.nägänt*.: cum

ament,

fint abominati

j D

)& iknorsdibiles,.-& ad omne OPPS, bon-um'xl:e-

0gnas.

6. t

CAPUT IL.-

*

j In

-

Iuomoa'o. docere debeat [enes , anus, adolefcentulas, ac juroenes ,

n do

rebendo [e omnibus vite exemplum : & in quib

us 0s erudiat

&V

& apparüit , beneficia etiam per

eft, ve

| .-gr—atz'aj Déi , qu

*

| Cbrijiqm -

9.

&

Aobis exbibita offendit.

X

fion Q

autem loquere, qua decent fanam do&rinam :

10.1

ALTU

2. Senes ut fobrii fint

; pudici, prudgnte;, farpi'in üde,

9

t65;U

i

X

in. -di'le&iovne ,in patientia:

A Anus

2

F 172/ dIb

fuaä Judaicä-s v

tkn-c. fas non effe fllis Veff:i', non ta-

fine fim

prebeant.

qhdi'taptiþus aurem

men abftinent; hoc enim fignificat

B

Ef mandatis bomtnum.

j 'Taxat hic

Apoftol

i

us, fum ait: Inguinata. funt

-

tientit,

Apoftolus mandata hominum , non

eorum mens 9 con[cientia.

: pterea

omnium (fic enim mandata omnium

16. Cezftentur) Profitentur.

aut in |

Regum ac Principum elideret) fed

Fatlis autem nuegant. ) Quia facta

eorum; qui averfabantur veritatem ,

promiffioni non refpondent utpote

$ I

ndim

& pro.e2 fabulas fubftitucbant, cibo-

preceptis Dei , cujus notitiam jactaht,

omnino contraria.

: -fa

Non

rum dele&tum ab illa preceptum.

lumni

I5. Omnta munda mundis. ) Chri-

Adbominatt.) [ äskyx-roi, 4äamin45ile:?

ad rix

ftianis nullus eft vetitus cibus quafi

execrabiles.

N

. Incredibiles) dntiS&G, incredali, in-.

immundus , licet enim aliquando lege

dedita

Ecclefiaftica abftineant. aliquibus ci-

obedientes , proprie; Unper[naftbiles.

Bem

bis, non tamen propterea abftinent,

- Reprobi.) &3oxpor , inepti vitio fuo

:

Qiat,

u

od illos immundos putent.

Chri-

ad omne opus bonum.

MVE

d

1.

lvia,

iani dicuntur. mundi, quod fanguine

Uz decest 'fdnam da&r;ndm.,' )

honef

Cbrifti per Baptifinum mundati fint.

& fane doGring congcxll—

Á

- Coinqninati: & safidelibus.y Iniïde;

tanea fünt.

$

tilas,

Q. dSenes ut

fobris ffnt. ) . vypä)&-lö?,

rore.

litate coinquinatis, & Achfcientiæ ér-

X

tempe

ug& vox tam vigilantes,

uam fobrios

N

lefcen

— Nihil

;jl mundum.) Quia ciBOS. non

ignificat. . Vide fupra

E

piftola 1. ad.

La

prohibitos lege Chiifti, fed prohibi-

"I im. cap. 3. num. 2. -

*

D

.

tos lege Moyfis, vel comedunt, vel

Pudict.) ctu»oi , maturi

& 'grraveä*.-

Gw$e

d

non comedunt ; fi non comedunt,

- Prudentes.^) Mide di&ta loco proxi-.

ls

eccant fuperftitione , qui putant fe

me citato ad Tim. cap. 3. 2. ubihzc

SI

debere.illis abftinere, ut lezgem Moy-

eadem vox habetur. -

fium

faicam fervent: fi comedunt, peccant

firmi.

Sani d fdäo) Id eft,

Y

gx confcientia gr;pnea, cum enim pu-

:inte?b.r;-ï & : :

$

V

CAPUT I.

357

t infide- ]

9. "An'us fimiliter in habit

u

,-;F,fan&o..., non.c'rïlmi'n-a:t;fice's z q—on

multo vino fervientes, bene docentes :

?

menf, |

4. Ut prudentiam doceant :ado

-

lefcentu

1/a/s, ut vifcgg fuos

t: 'cum : ,

ament,

filios fuos diligant,

s-,dOmus curam. habentes , be-

num I£-

$. Prudentes, caftas, fobria

nignas , fubditas viris fuis, ut non blasphemetur verbum Dei.

H

. 6. Juvenes fimiliter hortare, ut fobrii fint.

- 9. Ín omnibus teipfum praebe exemplum bonorum operum,

[

Y

in do&rina , in integritate, in gravitate,

.

Yal

9. Verbum fanum , irreprehenfibile: ut 1

s, qui ex adïverfo :

7

1

eft, vereatur,nihil habens malum dicere de nobis:

9. *Servos dominis fuis fubditos effe, in omnibus placentes, ;F:pl.l.

t

non contradicentes, .

Coloft

)

- fo. Non fraudantes,

.

fed in omnibus fidem bonam oftgndeh—

:Q2.

m üäg,'

nofiri Dei ornent in omnibus.

tes ut doctrinam Salvatoris

»s

II. A?pg- 218 ^

. Anus

F Jp dile&ione.) Ut fcilicet fit fiqcerag

Grece c'eeoras, (iequa nunc dicum;:

20n t«

-

fine fimulatione.

Y

Domus curam. habentes. ) Qu af-

[rnificat

^Im patieutia.) llleeft

fanus in pa-

fidue fint domi, & rem domgüi'cam

A

a/a t

tientia, qui ita tolerat adverfa, ut pro-

pterea nihil peccet , aut in Deum;

Benignas.)

a*lyasæg , bonas, placi-

aut in proximum.

das , mites erga domefticos.

;K hh

züo.. ) -Qui ! fcilicet

Ur monm bla[phemetur werbum Det. )

3. lz babitu fd

Ne Chriftiana doctrina male . audiat

utpote

fanctimoniam & religionem. redoleat.

Non- eriminatrices.) QafdoNsg , ca-

apud. infideles, quafi .contraria vitia .

]umniatrices, quz lites ferunt, omnes

foveat aut doceat.

ad rixas &

t.

6. Sobrii.) Mide.di&ta num. 4.

iuäileg

gnas accendun

Nonm multo vtuo f:ei:viente:.

j) ;.d eft

09. Ferbum fanum.) Id eft, przbe

juli in

deditas. Non.ebriofas. —

verbum fanum , ab eo enim verbo

iles,

Bene decentes.) Bona docentes; quafi

regitur hoc membrum. litelligit do-

dicat, anus doceant juvenculas. non

&rinam orthodoxam, non vitiatim,

tio fu?

levia, anilia, aut turpia, fed bona &

aut corruptam, fed fanam & integram.

sum. )

honefta.

rreprehenfrbile.)

Y

Quodxreprehendi

QUE rR

dentiam fd?ceant -adole[cen-:

non poffit.

.

^

onft

Is quiexa

dver[o c/f') Id eft adver-

-

z:;gl.fzs.) Üfy« G povitci ràg »£ag , ut

MÉ

temperantes, & fnoderatas faciant ado-

farius, fcilicet Gentilis, Judaus, vel

lefcentulas. Vide dicta 2. ad. "l'im. c.

hareticus.

Qbrios

Vereatur.). þudäöat , confundatur,

p à

q. num. 7. übi explicavimus quid fit

9. Servos.) Supple hortare.

6900 JOc.

Adoelelcentulas. )

Loquitur de ado-

o In omnibus placentes.). Obfequentes

n

lefcentulis tam nuptis, quam innuptis.

in omnibus, qu& div-inæ' legi nonre-

roxi

8. Praedentes.) owpeorag, vide di&ta

pugnant.

:

hi hgt

ANo2 co»

num, pr&cedenti.

tradicentes.) S. Auguü'inus

$obrzas.) Non eft hec vox in Grz-

vertit: Nez refpon[antes.

&pid-

co, & videtur effe 'in;erppgtacio' vocis

10. Nox f)-auld(mfe:.i) pàü voæþ;

ER

D

358

EPISTOLE . PAULI APQST AD TI'I UM

II. Apparult enim gratla Dei Salvatorls noftrl omnibus ho-

minibus.

12. Krudiens nos, ut abnegantes 1mp1etatem, & fæculana

Ad quas 1

defideria: fobrie, & ]u&e, & pie vivamus in hoc fzeculo,

: hriari: €

Infra

13. ExpeGantes beatam fpem, & adventum glorise magnl

[ t j

29: 4

Dei, & Salvatoris noftri Jefu Chrifti:

[/ 78

14. Qui dedit femetipfum pro nobis, ut nos redlmeret ab

omni iniquitate, & mundaret fibi populum acceptabllem fe-

x

&atorem. bonorum operum:

ADm

rs. Hsec loquere, & exhortare, & argue cum omm 1mpe-

"

1"10.

Nemo te contemnat.

Ü

4 Nen

t

omnem j

4 Era

errantes

tla, &in

»

- 4 Cut

1 noih"l D

CAPUT

dis

MY

*

dum füa

356 » non fuü'urantes, non mcerver-

nas co ncuplfcenmas, cupldxtætes omnes

; DQTHIIOT

.carnis, opum, honoris & gloria.

d

Fidem.) F idelitatem.

Sobrie.) lemperanter, moderate.

6Q

torem n

Ur dolrimam Salvatoris mofivi Dei

I3. Expettamtes beazam fpem.) ln—

rnzent.) Id eft, ut obedientia ,, fide,

terim dum expectamus promiffam bea-

& morum integritate, doCtrinam Chri-

titudinem tanquam pramium bono-

IL[«:

ftianam apud heros fuos commenda-

rum operum hmjus vitz.

d efes

tam reddant, quo plures ad eam.ain-

Ef advenstum glo*'m magm Det.)

tes Prin

plectendam alliciantur.

Intelligit gloriofum Chrifti adventum

Difh

LI. Mpparutt entan gratm Det, Uc.)

ad judicium extremum.

Quafi dicat ;

decet -t0s- Chriftianos

Dromte

I4« Popuíune accebtaä:lem ) Slc VO-.

Al m

fantte vivere juxta precepta hactenus

cat peculi:riter eletum & dile&tum a

tü velE

tradita; nam verfamur in luce Evan-

eo, ut nos ab omni iniquitate re-

gehl , qua d

do&Qi fumus veram reli-

demptos & emundatos, poflideret tan-

9. Nc

maledic

guonem & officia hominis Chriftia-

ni.

quam populum peculiarem.

(juam j

Pro apparuit, Grece e['c, 8gt-

Setlatorem 607201*2»: operma.) &Aw-

Non |

Q«»« , iluxit.

TÜS Y zelitorem , &mulatorem bono-

Gratia Dei-) Scilicet mifericordia ,

rum operum, id ef?: magna cum . ala-

mamm

benevolentia Dei omnibus hominibus

$d j

critate , iegenti üudlo & animo , vir-

exhibita in 1ncárnatione Chrifti.:

VMel

tutís opera capeffentem.

tdos, s

nomine Gratie De;, intelligic ipfam

d5 CHm» omut smperto v) SClllcee

$

incarnationem, vel Chriftum Salvato-

plena: poteftate & auctoritate.. -

Chfuly

rem noftrum gratuito incarnatum.

Inm

ANezo £e ca:»ztemnat.) Quar dlcat,

Err,

I2. Im;:emrem ) Incre dulitatem ,

ita te gere in tuo munere; adeo fan-

idololatriam,& fuperftitionem omnem,

&e & irreprehenfibiliter vive, ut ne-

quàm

Sacularia deffderia.) ld eft munda-

mo te audeac concemnere.

Inr

L

Pav

[

L

359

æ*ae* '*äe* m :

2

D

inibus l«

"USCAPUT II

fieculari:

Ad qllas virtutes fuos. debeat. adbortari , €&?. & qaibu&';' iäz'ti/is'ide-

eculo,

bortari : & quod a peccatis prioribus [ola Dei benignitare Jalvatt

i maggif;

fanus per lavacrum regenerationis, fa&li in [pe beredes vita eter-

Imeret ab

t ; monetque, ut bec docens ounam devitet doGirinam,.

x

. fimiliter , & bareticos.

a

)ileg, fe.:»

1. A Dmone illos, principibus, & po

teftatibus fubditos eïï'e;

£X di&o obedire, ad omne opus bonum paratos effe :

ii 1mpe

/4. Neminem blasphemare, non litigiofos.effe, fed modeftos,

1

omnem oftendentes manfuetudinem ad omnes homines.

J 4. Eramus enim aliquando & nos infipientes, increduli,

errantes , fervientes defideriis & voluptatibus.variis, in mali-

tia, & invidia agentes, odibiles, odientes invicem.

à

*

L

- 4. Cum autem ben

it Salvgfor;i

S S'thjæ'

;igmtas 7./&

:

hum?nltas apparu

2.VI»

noftri Dei,

'APUT

E

. $.* Non ex ope

ribus ju&itiæ—-, quae fecimus nos, fed fecun- j Tim

moxprumIcmÉai)

-

dum fuam mifericordiam falvos nos

fecit, per lavacrum rege- I- 9:

tt?s,omneä

nerationis; & renovationis Spiritus fan&ti,

t

orig.

alva-

Voderate,

E

6. Quem effu

.

dit in nosï abunde per

J

| efum Clhlji

ift—u-m S

-

torem noftrum :

E

T. Ut

'M'Hv) IH' n

illam ber-

Y. ]L/o.) Scilicet Cretenfes.

Odibiles.) gvcynroi,--odio digni.

im bono.

Principibus 8 poteflatibus fub-

Benignitas, 6 bumanitas. ) Id

-

disos effc-) Ut fubditi fint, & obedien-

j D )

eft. fingularis Dei er

ga homines a:nor,^

tes Principibus & Magifttatibus. -

ftudium & diledtio.

3dvemum

- Di&lo obedire.) mtiSaexeiy, id eft,

þrompt?» libenter,& ex animo obedire.

(8. Nom ex aþerüm jufi(i& , qua fe-

| Sic vo-

d omne opus bonum.) .A magiftra-

cimus nos.) ld eft, non mnerito Qþe-

jetum 4

tu vel Principe injunctum.

rum noftrorum ju(torum.

*

jtate 1e-

Q. Neminem blafphemare. ) ld eft,

Sed fecundum fmam mi[ericordiam. )

Propter fuam mifericordiam , id eft,

lerer tan-

maledicere, aut convitium in qp-ex-fx-

uam jacere.

gratis ex mera fua mifcricordia.

) qu-

Nozn litigiofos effe.) Contentiofos &

-Per lavacrum regenerationts)) Per

| bono

fixarum atnantes.

"

4

Baptifmum quo exterius abluti in-

um dl

1205, plzz;.

tus regeneramur in filios Dei . per

Sed modeffos.) émitixeiG , ag

z

gratiam adoptionis.

'eidos , mites y bumanos.

3. I

Z

Ef rénovattonis Spirttus Sdnäi .)Quo

ianfu[ti 1

fepientes.) d»oqror, féulet , in-.-

fcilicet baptifmo per gratiam Spiritus

Sc'xliþet

Incredzuli.)

A'f;ruSæ?'g , £mobodsentes,

San&i renovamur, & novi homines

efficimur, fan&i, jufti & Deo amici.

f' dicat j

Errantes. ) Tam in vià morum,

o if*

quam docrins.

.

«

E

6. Quem.) Scilicet Sphiturh San-

In maltts

:

'4g€72f€

s Impxobicate,

um.

| ilf i

per&ïerfïtate , nequitia.

A&ngde.) Large, .vcovpiofe.*

,

"-

-

360

*EPISTOLJE B.PAULI APOST. AD 'jif-ITUM

1. Di

—7. Ut juftificati gratia ipfius; haeredes fimus fecundum r;g-m

2

Y

*

gecefari

vita eeternae.

:

$. Fidelis fermo eft :

& dä his vollo—tueï confirmare : ui cu-

EC ISf Sa

NU

rent bonis operibus praeffe, q

&

-

ui cïedunt Deo.

Hæc funt

bona, & utilia hominibus.

j

&

.

ITim

.* Stultas autem quaeftiones

, & genealogias, & cckmiilehti'o-

L4.& nes, & pugnas legis devita: funt enim inutiles, & vans.

4. 7-

.Io. Haereticum hominem p

;

2lLim.:

tionem devita :

J

oft uünam, & fe;qrädam corre-

5l

2.23

.

IOP

. 1I. Sciens, quia fübverfus

eft, qui ejusmo'd'i' ER, & deïirii

quit , cum fit proprio judicio condemnatus.

-

1

12. Cum m1

;

fero ad te Artemam , aut Tyc

hicum ,,/fehina. ad

"

me venire Nicopolim : ibi enim ftatui hyemare.

* Pilm

I3. Zenam legisperitum , &

ll

2

Aps

EE

lläc'ite; Apgæn;itte', ut

: um i

sihil illis defit.

!

- fti

s

À

2. Ut ]æäægf;.j Id eif, a pec»ca'tis

| Io. C'ar'ieþtlianem. ) " (ï'bmmonitïo-

expurgati, & juftitia donati.

nem, quz leniter fit doce

ndo & «

|

Gratia ipfirs-) Non merito noftro.

nendo, ut refipifcant.

[?

v. xI-,[.ererläs'.[im'mr fecznalufyz» fPEm.) Jam

Dewita.) naparré, rejice, adverfare,

*

incipiamus fperare ,, & tendere ad

refpue. -

milïtoPi

hareditatem regnt caleftis. "

bverfus off ) IEic oamrain evero

ss

fus eft,-fcilicet fide, fpe, &--þohisï

. Fidelis f.'erma;)- Quafi di',ca'g

(

»vexl'æ

omnibus. -

C

J D

funt, & certa, qux dixi.

difcant C

Dé his vola.te confirmare)) Molo te

Deliuquit.) Id eft, peccat fciehä,

hzc affeverare , afferere, predicare.

& 'prudens, cum fit in harefi ob-

Dinis [

ftinatus.

Ut non

Bonis aberibus pracffe-). neoitac Sai ,

Proprio judicio condemnatus.) A

s

d rem

ita incumbere , & ftudere bonis ope-

ribus , ut aliis fint. duces ad eadem

ipfo condemnatus, nimirum per eà,

bona opera, fcilicet exemplo , &

qu£ facit , quia- fuo vitio fit, ut ab

Cànt, iv

hzréfi non emergat , & refipifcat.

predicas

etiam adhortatione.

I2 Cz» mtfer*a ad te drtemam, aut

Hac fmnt bona, €f utilta bominibus)

Is Q

Tychicum.) Ut fcilicet: tui abfentiam

& àdjut

Hoc enim a

p

gere hone&um eft &

:

in Creta fuppleant.

Qut n

utile.

Nicopolm . ) Ques

civitas e&' Epirï.

àtore

/g. 'szzzezzlagi;zs. ) Vid dicta

I ad.

Hiemare.) Hiemem trantigere.

tetur

^5

23*

Legisperitzm. ) joris.:Moy

"Tim. cap. I. num. 4. Docet Hiero-

faïcf,

Glm [

nymus morem fuiffe jidaizantium, ut

non Romani/, aut Grgci.

àQud te

ab exordio ÀÁdam ufque ad oroba-

pello.) Cujus frequens mentio in

bel omnium generationes ita memo-

A&is ÀÁpoftolorum , & Epilïolig D.

l

Pauli-

xiter, vélociterque percurrerent , ac fi

nomen. fuum 'reterrent.

U nibil illis defre-) Monet , nt ità

Vincüly

Pugnas /egu) Futiles, & Rabbint

viatico inftru&tos mittat , ut nihil il-

nhfec:o

cas quaftiones circa legem.

-

;is defit in itinere.

W.c,

d

|

CAP UT III.

361

dum frem

14. Difcant aunern & noftti bonis operibus præeiï'e ad ufus

necefíarios : ut non fint infru&tuofi.

* Ut Qu

IS. Salutant te qui mecum funt omnes: faluta eos, gus

Hac funt

. nos amant in fide.

Gratia Dei cum ommbus VObIS. Amen.

)

CORentoe- -

"

FPISTOLA

a,

i COI'TB-

B PAULI APO?TOLI

]

em

. AD PHILEMONEM

feftina ad

szlemom cujus cbaritatem. ac Jïa'em collaudat , Onefimum fer-

tte, t

vutn ipfius. remittit ; quem illi. commendat , & ejus culpam in &

reczpzl, mdzcans Je cupere ipfum babere ut fibi mini jlret

, Difcant

——

1

in Evangelii prædzcamne.

ymfmomuti.

Aulus vin&us Chrifti Jefu, & Tlmotheus frater : Phile-

ndo & mo

| 'P

moni dlle&o, & adjutori noftro ,

2. Et Appicee forori chariffimse, & Archlppo com-

,alverirés

; m111ton1 noftro, & Ecclefiæ, qua in domo tua eft.

mfrw, evtt-

3. Gratia

& bonis

1

I

Di[cant noffri.) 'Ye hortante

Ef Ttmotheu:.) 'Timotheum addit

difeant Chriftiani.

fiznificans idem illum optare & po-

cat fcxens,

Bonis operibus praeffe-) V. di&a n.8.

ftulare.

ha ob

Adijntori noffro.) Yta Phllemonem

Ut non [fnt infruttueft.) Ut etiamipfi

4,) À fe

ad rem

hriftianam promovendam

appellat , -quod opibus & opera in

m pu &5

concurrant, & ut poffunt, fructum fa-

promovendo Evangeho Paulum ju-

' ciant, juvantes fuis opibus Evangellcos

varef.

predicatores, & miniftros Ecclefis.

2. ppia. ) Erat hzc uxor Phile-

ipicat

I5. Qui mecum fumt,) Fam:hares

I'DOHIS

um4tih, ut

Serori.) In Chrt&or, erat enim

abfentam

& adjucorPs mei.

Chriftiana, ut maritus ejus Philemon.

Qui mos amant in fide-) Id eft , illo

efpi

amore , quem Chriftiana fides pro-

Arehippo, )- Erat hic Epifcopus

! £f€-

fitetur.

Coloffenfium.

Cum omntibus voä:: ) Frdehbus qm

Comumilttoni noffro. ) $ic I. ad T im.

Moy (aich

apud te funt.

cap- I. num. Ig. de laboribus in pro-

pagando Evangelio loqmmr fub mi-

mentw jü

l.

Aulns vinttus . Jefm Chrg/lt.)

litiz metaphora.

IROID

.Quafi ticite dicat, per hsc

Er Eccleffa, qua m demo tua eff.)

vincula, qux pro Chrifto patior, te

ld eft, & univerfz, tuz familiz, que

obfecro,

Chnfhana eft. ,

Bibl cuno Com. Minoch. Tom. V LE

Z

bl

K

[

1

362

EPISTOLA B. PAULL APOST..

; :

ag d

3. Gratia vobis,.& pa

&2 Deo Patre no&ro? & Dxömino ]efu

Chrifto.

i

- dbioih

D.

4. Gratias ago Deo meo , fem

þei*- memoriam tui fäciens, in

orationibus mels,

fufcipe

13 Q

.$- Audiens charitatem

tuam, & fidem , quam habes in Do-

mino Jefu, & in omnes Santtos:

minitta

6. Ut communicatio fidei tuee ev

W. 3

idens fiat in äg'nitione

omnis operis boni, quod eft in vobis in Chrifto Jefu.

ex nece

7. Gaudium enim magnum habui , & confolationem in cha-

I F

ritate tua; quia vifcera San&torum requieverunt per te,frater.

-

um TC

:8&. Propter quod multam fiduciam habens in Chrifto Jefu

;

16 f

imperandi tibi, quod ad rem pertinet:

thaxime

9. Propter charitatem magis obfecro, cum

fis talis, ut Pau..

- Dominc

lus fenex , nunc autem & vin&us Jefu Chrifti :

Io. Obfecro

4

igf)hä

1. S

te pro me;o).ülio, quem—. genui in vincul

1. Qui

; puia

ümo,

B

q. Semper memoriam tui factens.) te.) ld eft, recreata fünt & refocilla-

Id eft, qui nunquam oro quvin tui

ta. Senfus eft, Philemonem fuam

cm tib

meminerim , tuamque falutem. Deo

-charitatem in eo declaraffe , quod fan-

commendem.

—

Eidem. Deo gratias

&os; id eft fideles, inopia & miferia

ago, amdiens chorttatem tuam, Oc.

corporali preffos , " mifericor

*

:

dirv.erïre,-

j ku

.8. -ndiens charttatem tuam, O f-

" focillaffet.

P Allulit :

dem,t*c.) Ordo, & fenfus eft: Gra-

g. Fiduciam.) mappyoía» , id eft, li-

lem foni

bertatem.

-

tias ago Deo meo, de his que fama

Tiht ui

referente de ce audio,, fcilicet de fide

In Chriffa Jefz.) Per fefum Chri&um.

ab eo atil

tua, quam habes in Dominum Jefum,

Laperandi tibj quod ad vem perti-

RERUM

& de charitate , quam

affim | erga

zet.) Id eft, quod decens, conveni-

voas f

ens, & officii tui eft, ut fcilicet tu-

omnes fanctos, ideft Vhri[ïianqo*s),

am charitatem in fervum

Chriflo.

operibus ipfis exerces.

P

tuum P*CB nï—

D.

6. Ue commnnicatio frdet t , €v.)

tentem oftendas.

il facer

Adeo ut illa tua in fan&tos beneficen-

T0 rapkér c/mrimgm "magis aäþrrä.)

charitate

tia, ex fide profe&a, neutiquam late-

. Tamen quamvis impetrare poflim,

1 $

re poflit.

charitas, qua te ut fratr

EM

É

10, dC

du aguitione ommis operis boni, ) Id

cit ut malim rogare.

H

&

-Ufi n

eft, agnofcentibus omnibus, & pra-

Cum jés tal's, ut PAu

lus —fe;æx.w)

Scilicet

dicantibus o

. Cum fis fenex zque ut ego ; fenes e-

rimà facis,

pera tua ,bOna , qu& plu-

potius e

nim non increpandi, fed rogandi funt.

N

& volun

uod eff im vobis. )

Quod a vobis

Et vinüus Jefu Chrifbi.) Addit Pau-

fit, fcilicet a te & a. tuis.

lus fenio fua vincula, ut efficacior fit

Ominy

Ij. 1

Ip Chrifo Jefu.) Id e&,þ per'Chri(ü

obfecratio; quafi dicat: Da hoc fe-

Al ln

ratiam ,. vel in neg

Otio fïdgi /C hrifti

nio meo , fi non, da faltem hoc vin-

«

U ag

]

efu Domini noftri.:

culis meis.:

-

ampls

9. n charttate 1u2.) De charitace

IO. Qemgenüi in vinculis.)). Quem

16. 1

tua.

in carcere conftitutus in fide inftitui,

ä';'m, i

sz;æ;w f.?n&ofum .'requieverf:nt pe

5 & C'hriüiat;um- fgci. -

|

-

—. lice qh

ä

|

V

AD PHILEMONEM.

363

tl fefg

II. Qui tibi aliquando inutilis fuxt, nunc autem & m1h1 &

tibi utilis,

ACnS m

12. Quem remifi t1b1.

Tu autem 1llum ut mea Vlfcera,

fufcipe :

51n o

13. Quem. ego volueram mecum detinere ,. ut pro te mihi

miniftraret in vinculis Evangelii :

?üIClofe

I4. Sine confilio autem tuo nihil volui facere, uti ne velut

h

ex neceffitate bonum tuum effet, fed voluntarium.--

H

D mn.cha

Is. Forfitan enim 1deo dlfcefïït ad horam a te , ut seternum

& frater.

1llum reciperes :

illo Jeft

: 16. Jam non ut fervum, fed pro. fervo chariffimum fratrem,

maxime mihi; quanto autem magls tlbl, & in carne, & in

u Pa

Domino ?

IT7. Si ergo habes me focium, fufc1pe illum f'cut me:

lis 0ne-

18. Si autem aliquid nocuit tlbl, aut debet hoc m1h1 im-

puta.

I an

19. Ego Paulus fcripfi mea manu: ego reddam, ut non d1-

: refocll

geut foxm

cam tlbl, quod & telpfum mihi debes:

2

20. Ita

quod f-

a ——À

& aiferia

yrditer rt-

II. Qut ttä: 4117;:472/0 inutilis futt. )

C/yzzrt/]"m;mz featrem. ) Quta fcxhcet

Alludit ad nomen Ozeffzz ,

quod zz;-

Chriftianus; vocabantur enim Chri-

id l-

lem fig nificat.

ftianr fratres, ut fæpe vldlmus in his

CTibs utilis)) Quia talis nunc eft , ut

epiftolis.

santo aufcm ;ngt: HbI,

&fe.. )

Chrllom.

ab eo utilitatem merito expectare poHts.

ep gt

I9. Ur mea wi[cera.). Mifcera fua

Cum quo dupiici vinculo af'm&us eft,

Converit-

vocat filium fuum quem genmt in

& fervitutis temporalis, & fpxrltua-

Chrifto.

lis fraternitatis.

cilicet t

Ip carge-) ld eft, in fervitute cor-

um pæm-

I3. Pre te.) Quafi dlCdt, ut lpfe

orah.

id faceres, quod faceres tu pro tua

charltate fi. hic effes.

Ie Dom:nac. ) In rebüs & fraterni-

mäj;rff

I4- $1ne conf/za £40. ) 'Te inconful-

tate f pirituali.

1 pofïimi

amo,

to, 4c pr&ter voluntatem tuam.

17 $Z ergo hales me [octum.): Si

Ui nze velut ex neccü"t;zfe, €c.)

me inter amicos & focios numeras,

Scnhcec ne tuum beneficium in me

I8- Hoc miht Imþütd ) Quafi dicat,

: j;"ä

potius ex neceffitate profe&tüm, quam

; ass &

ex voluntate, videretur. -

furtum & debitum ejus in me trans-

rmdl font.

fcribe, & f repetendum eft, a mere-

jl Pao-

IS. Ideo d;fce//'t ) Ideo permlüt

pete ; me pro illo fponforem accipe.

caciot

n

Dominus a te difcedere.

A horam.) d breve cempus.

.19. Ego Panlns [Z*rzp/' 7mea Uanmu.)

; hocfe

Ut eternum u:lum recmeres.) Non

Quafi dicat, accipe chirographum

| hoc Yi

meum, hasliteras mea manu fcriptas,

amphus a te receíturum.

quxbus me fidejufforem interpono.

) Q

16. Profervo.) In Greco ePc, vm:p

S—on, id eft, p/us quam fervum , 1ci-

Ego reddam.),Ego refundam quic-

: m&lmh

Ilcet: charlmmum fratrem.

quld ide tibi debet.

364

FPIQTOLZE B PAULI APOST AD PHILEMON.

20. lta frater.

Ego te fruar in Domino : Refice vifcera

4 D

mea in Domino.

beredef

21. Confidens in obedientia tua fcrlpü tibi : fc; ens, quo-

Q

niam & fuper id, quod dico, facies.

portensq

25. Simul. antem & para mihi hofpitium : nam- fpero per

rum fac

orationes veftras donari-me vobis.

4 Tà

23. Salutat te Epaphras concaptivus meus in Chrlfto Jefu,

]lis aof

m

24. Marcus, Ariftarchus , Demas , & Lucas , adjutores mei.

25. Gratia Dom1n1 noftri ]efu Chrifti cum fpmtu veftro.

tlj ego

Amen.

& ipfe t

£

EUOETPISI AE

$. Lt

EPISTOLA

filium fut

Harede

B PAULI APOSTOLI

tnitum t

um f

mortalis

.AD HEBRZEOS..

Hoc eft

"ine, d

*

CAPU,T PRIMUM

Tum

(

h'l "h

Tantum voeteri teflamento per Afagelos dato novoum Der Clarz]ïum

Per L

datum præfertur quantum Cbriffus Zdngelis dignior eff , quos

*

mana C]

Preditur

origine , dominio , potentia , C honore

condidit

antecellzt

Tària on

quid il

Ultlfanam, multisque modis olim Deus 10quens patrlbus

$83

IM

in Prophetis : noviffime, -

2. Dleþus

gentia

Ut zom dicam tibi, qnad & reipfum

22. Donari me lvobn*) A DOmmo

fplende

concedi vinculis liberatum.

E f

smihi debes.) Neque enim volo. credi- ^

expret

tum hoc tuum elidere commemorando

23. In. Chriffo Jef».) ld CR pro-

Gteco

beneficia que in te contuli, & hoc

pter C hriftam.

fantia

pacto rationes inter nos square.

24. -ddjutores met.) Scxhcet in ne-

gotio Evangelii.

mag() $

.QO. Ita frater.) (QQuali dicat, fane

Vel fenfus eft,

1d et,

ego debitum folvam.-

Q8. Cum ]þzrttu vc]ira ) Id e& vo-

- Anprig

1t4, quæfo frater, fi

at ,ut Oneümum

bifcum.

d

lium

recipias in gratiam.

Ego te fruar m Damma) Ex te

I.

U/txf;zrmm ) wo?xuptæpwg , quafi

dnem ,

mdam

hunc fru&um, & ex tua. benignitate

dicat, zltipartite , per mule

N qu

capism; hunc confolitionis & letitie

tas partes & vices, neque enim omnia

Dyr;

frudum referam , ut fcilicet Onefi-

inyíteria uni prophets revelavit.

Omni;

mum in gratmm rCClPlaS.

Multis modrs.) Quia varie fuerunt

Refce wfæra ae1,) Recrea hoc be-

vifionum & revelationum formz.

[47

neü cio animum meum.

poter

- Lequens.) : Xahus a ,. id eft locmtus

lr

*

Ni

MCAPUTIL

P

: Viftea

';.—Di"ebusx iftis loCutus eft nobis in filio; quem. conftituit

haredem univerforum, per quem fecit & fzecula :

3. *Qui cum fit fplendor gloriez,

& figura fubftantiae ejus,.

.

b fäap.

portansque omnia verbo virtutis fuse., purgati

onem peccato- 7:26-

XTO Der

rfum faciens , fedet ad dexteram majeftatis in excelfis :

a. Tanto melior Angelis effi

x

&qs $

quanto c-liffereptilus prae

oJeít,

illis nomen haereditavit.

fs mel,

s. Cui enim /dixit aliquan

do Angelorum : * Filiuä meus es *Pfil.

| Ve&ro

tu, ego hodie genui te ? Et rurfum :-*Ego ero illi in patrem, 2- :

g

filiuum?

Q

& i»pfg erit mihi in

^

Z z3 ;

6 Et 74

9. Lerutus (f tobit in Filo. ) Mifit

Pergatinem peccatorum ftrien;r.)

Jam defcendit Apoftolus ad humanam

filium fuum , & per eum locutus eft.

Chriftus enim. ut homo

- Haredem univer(orum.): Ideft, Do-

naturam.

Ll

minum totius mundi,

uod-domini-

pam'one fua remiffionem & aboliti-

um fimul cum Patre immortali ini-

onem omoium peccatorum noftrorum

operatus eft, fatis

mortalis, & ipfe in eternum tenebit..

ftitix.

f;acïendp /di-vinæ ju-

Hoc eft quod dicitur. Pfal. 27942

a me, &f dabo tibi Gentes bareditatem

Majeffatis. ) Dei.

I» excelfis. ) In ceelo.

f£erra&.

fuam , €5 paj&»jïw;m tufzm tekmt'?zas

X

tior.

4- Meltor. ) Præ—ü

antior , eg:celleg-..

of

T Per quem fecit && [acula.) Ab hu-

mana Chrifti natura ad. divinam pro-

Effeltus.) INon fïgnirücat Apoftolus

greditur.

Per verbum ipfa fecula

Chriftum antea fuifie minorem À n

Y e?

'? (uis.

lis & deinde iis majorem effectum; fed

j

condidit, id eft, tempora & tempo-

raria omnia, fcilicet mundum , & quid-

fignificat. Chriftum hoc ipfo^ quod

quid illo continetur.

,

p

homo factus eft, majorem faf&um eífe

aätribus

vryac & , ræyf)J-

Angelis.

*

g. Splendor.) amu

Differenti

þDigbus

ge?ti4, quo modo radius a fole re-

lentizs.

A$.) S:aþoþäfeeoq ; vExæ!—

Ed

fplendet, eft enim Zwmen de ÍIumtne.

Er fgura fubflantia ejus.) VMera &

-Nomen.) Nimirum Dei. -

'deino

Hareditavtt.) Sortitus eft.

exprefla imago fubftantie Patris.. In

3&9 Pïo' í

Greco eft, xapuxr)p, charatter Tub-

5S.-Cui entim. dixit aliquando 4ngelo-

ftantie ejus ,

uafi dicat,. exfculpta i-

rum.) ld eft, cui Angelorum lecitur

mago; hoc enim fignificat yapascti,

et It t |

id eft, exfcslpere, notam aut formam

Deus ufquam dixiffe hoc guo.d fequi-

tur.

Á

Filius mens es £uy 'egü bodie genus

! efï; v 0«

imprimere: fignificat ergo Apoftolus

filium effe Patris imaginem, non in-

£e.) Sumptunr eft hoc teftimonium ex

anem, umbraticun, fugacem &-eva-

Pf.2. num. 7. "Triplex eft hujus loci?

Pfalmifenfus literalis , nam primo in-

X

nidam, fed conítantem & expreffam ,

g n

& qux ad vivum Patrem reprefentet.

telligitur de eterna Verbi generatione,

- Portans omnia.) ld eft, confervans

üt patet ex difcurfu D. Pauli hoc lo-

i Eomnia

omnia que facta funt.

CO«

Secundo de XNativitate Chrifti

1

— Ferbo virtutis fua.)

Id eü;- nutu

fecundum carnem ex fanctorum Pa-

fuerutt

/

mp

potentie fuz, five potenti fuo juífu

trum interpretatione, & accommoda-

.9

fuitt

& im Pogio.

tione Ecclefiz. Ter)tio (1? refurre&?-

*

566

EPISTOLA B. PAULI APOST. Ab*HEBRJEös—

6. Et cum iterum introducit primogenitum in orbe

1o, M

s

m terree,

* Pfal. dicit: * Et adorent eum omnes Angeli Dei.

*

j opera jl

1. 1p

al,iïJfal.

y

^». Et àd Angelos quidem dicit: * Qui fac

it Angelosjfuo's

r

fpiritus, & miniftros fuos flammam ignis.

.L mextum

103.4.

n E

* Pfal.

g. Ad filium autem:*'Thronus tuus, Deus, in fa2eculum

fæ'-

44.7. Culi : virga eequitatis, virga regni tui.

L

]. ten ide:

c. Dilexifti Juftitiam, & odifti ini

qui

tatem, 'proi:itei'ea unxit

1 À

us tuis.

L dextris

|te .Deuss Deus tuus; oleo ;exultationisþ prae participib

as

I dun üx

one Corparis Chnfh ex fepuldhro;

ePc., de An

J

uge eft quzdam

eneratio, ex eo-

Ícriptura.

gelis di—cit.;, ï*el'þeqs ,-vel

s

tium mi

d

em Div, Paule

Ad

Otecc. 19e-

- Qui.) Scilicet Deus.

Hodie.) Per hanc vocem sternitas

Facit ngelos fuos fp

iritut ^ ö'c )

dol(;r.

fignificatur, quia sternitas unus. dies

Qui quos decreverat effe fuos nunti-

* fenfusfit

eft, idemque totus femper pr«fens,

.0Ss ac miniftros, eosdem fecit fub-

LO ui

in quo non eft aliud po

ziliudæ -!ïcuc

ftantias penitus immateriales , feu

',, unxit te .

in noftro tempore.

plane fpirituales ; eosdem fecit quafi

ritualis,

Ego ero :uli in patrem, €&c.) Item

ignem urentem, lucidos, nimirum co-

i

P M

de quo Angelorum legitur aliquando

gnitione^& charitate ardentes. Di-

WA

E cdpes, [

DEuS Pater dixiffe :*NEga ^Cero ei Pater ,

Ícrimen inter Chriftum. & Angelos

commun

& ile erit mihi fliuss? De nullo- An-

ex eo potiffimum ftatuit Apoftolus,

Á

li

L quia f

:

D

elorum hoc dictum eft; ergo Chri-

quod ille fic Filius

.Dei , hi vero mi-

"u-

^

; [

1

- dumade

:

us eft major Angelis. Sumptum eft

niftri. .

vititati

hoc teftimonium ex 2. Regum c. 7.

B. d Fuiimm ettént

]. £

numero I3. ubi ea' verba in fenfu li-

Filio dicit Scriptura,

) Id-ef?, de

—

*4m fux

terali dicuntur de-Salomone, fed in

Throuustuns Deus im facmlum facz.t-x

ln

fenfu allegorico a Spiritu fin&to prin-

4i:) Sunt verba Pf. 44. num, 7. Sen- -

übi ad

eipalius intento, de Chrifto Donino,

fus eft; o Deus, ideft, Chrifte fpon-

. tetylu

6. Et cum iterum introductt premo-

fe E:clefiz, qui es Deus, & Filius

|

Cintyr:

génitum in orbemterra.) Primo indu-

Dei, folium fegni tui permanebit in-

pue iat

étus cft Chriftus homo in orbem per

fxculum feculi, id eft, in zternum.

peccai

incarnationem, paflibilis «& «morta-

Virga aquitatis, uirga regné tui.).

erat

lis; iterum vero, five fecundo per re-

Sccptrum regni tui eft fceptrum di-

loc eí

furre&ionem a moite glorio us, &

recionis, id eft rectitudinis, equi-

tatis, juftitiz: e(t phrafis Hebraica.

patet

impaffibilis indu&us fuit. —Vel fenfus

Pfaiml

eft, cum irerum inducit , hoc eft, za-

Sic dicitur, Deas fczezzzarum, id eft,

Y

l [

ducet, fcilicettempore extremi judicii.

Deus fcientiffimus.

pring

Ef adoremt eum ommes Angeli Dej.)

. 9. Prepterea muxi te Dez;f.) Vel

Ter

Sumptum eft hoc . teftimonium , ex

fignificatur effe&us, wt fenfus fit.

füenta

Pfalm. 96. numer. 7

Adorare emm.

"Quia dilexifti juftitiam , & odiftiini-

bllem

omnes .ngelh ejes. Senfus ergo.eft

quitatem obediendo ufque ad mortem

H

M

Angelos Chriftum refurgentem ad-

crucis, propterea D'eus unxit te oleo

It

oraífe, vel adoraturosin adventu ad-

letitie, id eftglorificavit, & exalta-

feni

judici:m , ei hunc honorem, ut ma-

vitte ad dexteram (uam, q x glori-

fed.

jori & digniori, exhibentes.

ficatio recte dicitir unctio letitig ,

dent

2« ER 4?[ "ngelos quidem. diciz, ) Id

Tnenj

q.uiakp"e—r- ilam finem accepit omni;

P

r

*

P

-

)

'

;N

p

367

d

T tete

o Pés « Tu in princilie -Domines !

x

E

& *P fal.r

erram fundafti,

101.26

opera manuum tuarum funt coeli.

|

It. Ipfi peribunt, tu autem p

'elos;-fuo's

mentum veteraícent.

x

ermane

bis, & oihixesvu,t vefti-

m

I2. Et velut amicttum m

utabis eos : & mut

lum fæ

abuntur : tu au-

tem idem ipfe es, & anni tui non deficient.

fea Unxit

m

m autem Angelorum dixit aliquando :* Sede a * Pfal.

13. Ad que

JUS tüjS,

extris meis, quoadusque ponam inimicos tuo

S fcabell-qm pe- 1209(.:.

dum tuorum ?.

WUWU Rup ao

BO Et

14. Nonne omnes funt admin

vi-ftrþatþorii fpiritus, in minifte-

Is.g;.

utis ?

, Delïs ) WI

rium miífi propter eos, qui hæ;ed-itagem capient fal

CAPUT

ui, 0)

105 fünti-

dolor.

Vel fignificatur caufa, ut

T& autem permaneävi.-f.) Vlderln &tere

fenfus fit, Dilexifti juftitiam, & odi--

nus, immutabilis.

fecit fub.

fti iniquitatem , propterea quod Deus -

Et omnes.) Cogli.

iles , feu

unxit te oleo eximiz illius gratie fpi-

Ut vefiimeutum veter

afcent. ) Suo

motu, & continua agitatione ac mu-

oirum C0«

cit quif

ritualis, id eft, unionis hvpoftaticz.

Pra participibus tuis.) Supra parti-

tatione, quafi confenefcent, uf vi-

ts Di-

cipes, focios regni, cohzredes, &

deantur veterafcere, ficut veftimentum

Angelos

communicantes in regni poffeffione;:

novum, quod deteritur & veterafcit.

IQ. E£ velut ami&um mnutabis eos ,

)oüolusg,

quia fcilicet inferiorem glorig gra-

V& tüle

dum adepti funt, nec ullus eorum di- -

&c.) Eta celis quafi pallium, aut

vinitati hy poftatice unitus eft.

veftimentum vetus, removebis exter-

IO. Erz £4 im principio Domine ter-

num hunc habitum, quem nunc ge-

€ü, d

runt.

*

ram fundaffi.) Sumptum eft. hoc te-

m f AT

ftimonium ex Píalm. Ior. num. 26.

T« autem idem spfe es.) Idem fem-

y Gen-

ubi ad literam orat David ut Sion &

per & immutabilis

.

.

$.

templum a Chaldais exvfta rezdifi-

Er 4nnut:ius: mom

le prBr

&ternus.

dqfcien't. ) Cum fís

x Filius

centur; allegorico vero fenfu przci-

nebit in

pue intento , rogat ut Écclefia vetus

I3. Sede 4 dextris mgj:.f.) 'Teftimo-

1mutn

peccatis & miferiis obruta , a Chrifto.

nium hoc ex Pfal. jog. num. I. pe-

liberatore inftauretur, & in novam,

titom eft, funt verba Dei Patris ad

]]i iüi-)4

um di- -

hoc eft Chriftianam ,. reformetur , ut

Deum Filium; fentus eft: Sede mihi

i æqui-

patet ex num. I4. 16. 23. ejusdem

'

1nodo adextris meis , mecumque nunc

braica,

Pfalmi.

quiete in &quali poteftate regna fu-

per omnia.

3

, id eü,

In principio. ) Id eft, jam in die a

"u

principio mundi.

szmd

fqn? ponam , &fc.) quue

Yl

Terram fundafH.) 'Yerre funda-

dum in noviflimo die omnes inimicos

menta jecifti, & eam firmam & fta-

tuos , quafi feabellum humile fubjici-

às Íit

am pedibus tuis.

A

2

[liini-

bilem in centro mundi reddidifti."

ortem

AManuum tmzrz;m.) Potentiz tuz.

14« Nezue omnes.) Scilicet Ani;eli.

OT. Dpféperibunt.) Non quoad ef-

Sunt adminiflratorii [piritus.) uo-

« oleo

fentiam, & formam fubftantialem ,

rum officium eft, non affidere, fed

xaltá

N

glorf-

Yed quoad form:m externam & acci-

miniftrare; quafi dicat: Quis fideli-

Aitig

dentalem, quia nimirum

quafi vcchi-

um ignorat omnes Angclos effe fpiri-

2

Qu -

s

H menttf;m immutabgncgr*.

tus ad minifterium depqtacos ?

3

z

EPIS l'OLJE B. PAULI APOQT AD HEBR/LOS

368 ;

(

& K

CAPUT It.

de quo

* $-T

Cum angelzcorum praceptorum transgre|[io dignam acceþerzt ultza-

nem, multo magis ea fequetur transgre[Jores praceptorum Chrifli :

LÀ

r

elï hom

vifitas €

qm per fulceptam bumanitatem , C? crucem minoratus: eff ab

M

"ngelis , & ex eo faäïus auctor [alutis in zpfum

coronaf

credentium.

Ti

Q'0

Ropterea abundantius oportet obfervare nos ea, que

"P

omya «

audivimus, ne forte pereffiuamus.

fem ne

2. Si enim qui per Angelos di&tus eft fermo, fa£&tus eft fir-

mus, & omnis praevaricatio, & inobedientia aceeplt juftam

/

o EM

mercedis retrlbumonem :

5 N

3. Quomodo nos effugiemus, fi tàntam neglexerlmus falu-

6)N

tem E quae cum initium acceplifet enarrari per Dominum ab

lim ac f

eis, qui audierunt, in nos confirmata eft,

, Qumur,

Marci

.* Conteftante Deo fignis, & portentis, & variis v1rtut1bus,

ipt üti

futeri (g

1630- & bpmtus fancti dlünbutmmbus fecundum fuam voluntatem.

tur de or

--

U

. Non

Toesco

& juic

ter in f

MJ' ) 1« ef'c, mitti foliti in mini-

gem fuam punitione prævaucatorum.

p -fübjeit.

fterium Dei , tanquam ejus miniftri.

]zþam mercedis | retributtonem. )

o.in f

Prapfer eo$ at hareditarem mptent

Condignam peccatis penam.

of«

fluus.) Ad procurandam ele&orum

3. Quamado 2205 qf?zgtemm ) Pænas.

bus, p

falutem. .. Mittuntur qu)dem etiam ad

Tuntam falutem.) 'Tam eximium

dommm

curandàm falutem eorum qui damnan-

beneficium falutis a Chrifto allatum.

od tepn

di funt, fed commemorat tantum

Qz«.) Scilicet falus, id eft; annun-

]

De ]i

Apoftolus electos, quis in eoruin fa-

tiatio faIutdns Evangelii.

eratc

lute magis eminet henefïcnum Angtli-

Cum Initium accepiffet. emarrars per

at ex ]

Cl mini

erii.

Dominum.) Ideft, cum primum effet

1

Hlis o

i.

per Chriffum predicata, & homml—-

f

i

Bundantins. ) ld eft, dxhgentx—

us & ftudiofius.

bus explicata & propofita. -

Doftis,

Oäfervme ) wpocsxsi , attendere,

b ezs qui andieruzr. ) SCIIlcet A-

Taliceg

mertem adjicere & applicare.

poftolis.

Ea qua audivimts, ) Qus a Chrifto

l» zos. )' Id ePc

ufque ad nofïra

ä

omm«

Qmi

Domino tradita. funt.

1

hzc tempora.

iu Teco

Ne farte pereffuamns. ) (u,wore 7&-

« Conteffante Deo,) Id eft, Deo te-

|

Qpneri

péjfoGu:», ne forte fimus ad inftar

flimonium prebente veman Evan-

à Verb

vafis multas rimas , habentis, ex quo

elii.

ä

h Áti,

omnis aqua difluit, ideft, re oninia

Jirtetibus. ) Miraculis.

sz

quæ audivimus, excidant e memoria.

t Spiritus fantla difiributionibus. )

Qa5, a

-9. Qui per Angela: ditlus eff fermo.)

Id eft, donis linguarum, prophetis

)À

Id eft, lex . que data cfï per Angelos,

& alus, qu£ Spmtus fanc&us caique

-a

diftribuit fecundum fuam voluma.

felis,

Excd cap. 19. 20.

u

f yin

Faitas g;ï frmm .) Sahciente Deole-

tem.

li

»*

f

E«

369

.*. Non enim Angelis fubjec

it Deus orb

em ter'*r-ag fptur

1

de quo lóquimur.

Yif ulit.

- 6. Teftatus eft autem in quoda

; loco quls, dicens * Quid. "Pfal.

rifl :

eft homo, quod me

-"vifitas eum ?

mor es ejus,autfihus ïhoimlïg—j;s-,- qücniam 9* 5.

hE

Q d

7. Minuifti eum paulo minus aBlA

n gelis: giona & honore

corona&i e

um, & Xc*dnüituiüikum fuper opera m'lanu-um— tua-

rum

1, que

8.

* Omnia. fubjecift--i fub pedibus ejus: In eo enim quod *Ma;-

i

H

omn

*

Z

8'18-

ia ei fubjecit , nihil dimifit non fubje&um ei. - Nunc? au- ï

. Ie

s elt frr-

um

tem ngddqgn Videmug omþnfi'a fubje&ta ei.

g.* Eum

15.26-

]

*

us falu-

à A'Tan- en"imm Aägeii: fuäjerit De;:".krli,

quaft dicat, p?zhl:)[n'm quid, & ad tem-

€7.) Non enim Angelis mundum il-

pus, ut idem fir quod pe«Zfper. Si

nuim

lum ac fzculum futurum, de quo lo-

referatur ad tempus, dicit Chriftum

.quimur, voluit effe. fubjectum, .fed

brevi temporis fpatio minorem fuiffe

tutibüs,

ipfi uiii: Chrifto , qui ab Ifaia Pacer

Angelis, tantifper Ícilicet. quamdiu

futuri feculi nuncupatur. Sermo igi-

mortale corpus habuit ; cum enim jam

|ntatertt.

tur de orbe futuro poft refurredionem,

inde ab initio fui conceptus, qua

f NQB

(2 & judicium generale, quetra DeusPa-

Dei Filius erat, ei deberétur gloria

. ter in fuo decreto. & prsdeftinatione

beatorum, tantifper tamen , ut pro

citrim.

-fubjecit, & actu reipfa fubjiciet Chri-

falute noftra pati poflet, quoad cor-

-ftoin fine mundi; tunc enim Chri-

pus ea caruit, & in hoc minor fuit

z!l.Mm-. )

[

ftus - vi&tis

lane ommnibus:fuis hofti-

Angelis. Si vero referatur ad rem,

,)Pænas.

. bus, plenifftmo triumpho , imperto &

id eft ad dignitatem, quod fere Lati-

'eximiunt

dominio, cum fuss fa

^

'n&i&. in hoc or-

na verba fonant, bac tantum re mi-

allatum.

be regnabit.

.

nor erat Angelis, quod pati & mori

De quo lagza

mur.) De qli(')þ locutus

poterat ; quafi dicat, Ionge eum An-

P amnube.

-- fuerat capite prezcedenti: num. I2..cum.

à

gelis fuperiorem conftituifti,fed in re

rrari f

ait ex Pfalmo: £r velut amittum mu-

arva eis minor fuit, quod corpus illi

gabis eor , &c.

dedifti mortale & pafliont obnoxium.

um eltt

6

u5.) Qua

fi dicat, dIe quen

Gloria & houore coronaffi eum. Glo-

hqminl-

noftis, & quotidie legitis & teritis,

ria, utejus nomen ubíque predicetur;.

-ilicet/ k

fcilicet David. Pfalm. g. num. 5.

:honore,.ut eum-omnes adorent.

Quod memor es ejns.) Id eft., ut cu

Coronaffi eum.) Kette dicit corezz-

Domine ejus recordari digneris, &

Jf£i, quoniam hxc duo paflione fua

l nbfïra

i

ita recordari, utetiam illum extollere

Chriftus mezruit, itaque illis corona-

[eo tt-

dignerisper humanitatis 41Tum,gti0nem

tus eft, quod legitime certaffet, &

Eya

a Verbo.

: ; st

corona dignus effet.

gilius homints.) Id eft homo..

--«Et confittuifis eum füper UOPEïd.. ma-

zoniam vifttas eun.) 'Tam ftudiofe

mfttm fIZAYLU. ) Exculïï'ci- cum ad-'ce- »

ubus )

curas, ac tanta providenti: profequeiis.

: & fuper omnes colos & fuper omnes

7 ,Mt'nuijli eum »amulo manus ab .dn-

Angelos ad dexteram tuam collocafti..

0 hftix

sgelis.) TÓ panlo minus, in Greco. eft,,

8« Omnia (nbjecift i fub. pedibus ejus-)y

; ciiqie

paxvri, quod referii poteft ad' rem: Id eff, omnibus creaturis prafe

jolyité

' a a

w

V

cïfki.--r

- Bibl. cum Com. Menoch. Tom, VIII.

z

3

M

$5 — EprsToLä-: B. PAULI APÓST. AD'HEBREOS -

p N

- wPhib "g.*Eum autem, qui modico quam Angeli minoratus eft,

videmus Jefum , propter paffionem mortis , gloria, & honore

fite lod

ia

Coronatum : ut-gratia Dei, pro omnibus guftaret mortem.

n*

1o0. Decebat enim eum, propter quem omnia, & per quem

, &]

omnia, qui multos filies in gloriam adduxerat, au£torem falu«

W.

X

& ipfe f

tis eorum per paffionem confummare.

.

£3, Qui enim fan&tific

at, & qui

fanct

ificantur, ek üuno omneä.;

um

Propter quam caufam

. P

ocare, di-

pE

cens:

'non .c.on/fu-nd—itur ,frgtres eos V

129.* Nun-

erümnofg

Nanc amtem necdum "idemus omuia ..Jdduxerat-..) 1d eft, adducere decres

effe natur

f»hjefla ei.) Poterant diccre Hebrei: verat, | predeftinaverat.. Adduxerat

non actu & reipía, fed in eterno fug

àc mori,

uomodo omnia fubjecta funt Chri-

rA

Proptär

fto; cum Chriftiani a fais " hoftibüs

decreto & predeftinatione. —

€et deceb

multa mala pdtiantur? huic tacitz ob-

Anuttorem falutis eorum, ffc',"').' Pro

varficulo

je&ioni refpondet. Apoftolus nondum

auterem., in Grzco eft A'p)(ïityöv, id

Non. €t

advenifle tempus, quo prophetia o-

eft, principem && ducem.. Senfuseft :

Chriftas.

mnino.expleatur, -ex

Decebat Deum Patrem , djui multos,

Iuattet

plendam cgmen

efie in fine fzculi.

homines per Chriftum decreverat ad-.

o patt.

Q. Em autem qui mywli&a,ïïö'c.«)

ducere ad coleftem fuam gloriam,

UA

ut Chriftum ip'um, qna(i. auctorem.

ter atern

Clarius verficuli hujus; verba hoc pa-

&o ordinabuntur: Jefzm awutem illum

-& ducem omnium, pägfïïonc &morte

confumtm.ret.

Fatril

videmus gleria. & bonore. coronatum ,

, Qu

Con[ummar e.) rshe:(äa'a:,r,l pe:fc&w;

ä

icando-

s modico ( ideftpaulo minus ) 444

facere, ut veitit Syrus, ut perfectio

Angeli mimoratusefl, proprer paffionem

-

Iu theis

mortis, ut gratia Det pro omnibus gu-

Qppbnatur,' & repend.:tur qu&iü pras

cum Itou

Jffaret mortem.

Senfus autem- eft,

mium Chrifti minutioni, de qua di-

ln med

xit: Mrzziffós eum paulo minus ab n

uafidicat: Nondum q'idem Chrifto

gelis : confummare ergo idem eft,

cpngrega

Á

ibjecta funt omnia, at hoc vobis di-

B

cere poflum , dum tempus advenit in-

quod gloria & honore coronare.

$. n«

LU. Qui enim . [antifcat,) ld eft,

tepre fu'jeitionis , illum ipfum ]Je-

! Chriftus.

171 3. u

fum, in quem Jadzei ufque 3d mor-

patet ex

tem crucis fzvierunt, gloria & hono-

Et qui fanttif

,

c;intuf'. ) Scilicet :hof i

z

" bl enin

mines,

Te 3 Patre jam effe coronistum, -

Ex msno opmes,) Omnes. enim &x

in. s;

Prapter palfonem mortis,) Ut aptug

ürà,

effec ad fubeundam mortem,

uno principio, vel ex uno Adanio ha-

tür hic 1

bent originem, ideft, Chriftus quoad.

(Uegratia Dei pro omnibus guflaret

humanpitatem ejusdem eft naturz cum

,. Egon

»sortem.) ldeft, ut per gritiam Dei

ceteris hominmibus. | Probat his verbis

—

hoc tf

Patris, bonitatem feu beneficentiam ,

ACepet:

Apoftolus id quod. dixerat, nimirum

qua ille genus humanum dilexit, mor-

decuifle Chriftum pati, & per paffi-

üm

rgem pro omnibus güftaret,

onem confummari,- Ratio autem ita

&Que cj

V ficer

Io. Decebat euim eum proþt:r'quäbz,

formari poreft.

Decet. pontificem ,

n 19

&c.) Id eft, decebat Deum Patrem

qui fan&ti&cat, qualis eft. Chriftus, &

à

Chriftum paffioni tradere,

- Deus

eos qui fan&tificantur ab eo, effe ex

Cüturam

fi€ atg

enim Pater eft is propter. qu'em? &, uno omnes, id eft, effe ejusdem na-

uem funt omnia,

turz omnes: Átqui homines qui fan-

Propiz

Gificantur, funt nature palübüis &

p s;

ifiliu.,) Id eft, juftos & fan&os.

lx

Yis qh

|

.cþA PUT ( s n

371

ts eft,

4iq5. Nuntíabo nomen tuuüm fr

; honore

fize laudabo te.

9;;;ifbus -mgisf': /ïn medio Eccle- *Prar

2I fQSV

)rtem.

. 15. * Et iterutn : *Ego ero

fidens in cum: Ét íterum: * Ecce

* Pfa!g

r quem

I

ego, & pueri mel, quos dedi

?

"

.

3

t mihi Deus.

* [faix

- $

em mu-

N 14,

uia ergo puer1 conim

unicaverunt carni, & 'fahguinï'-,

1

4

.

18.

»

3

& ipfe

1

imiliter participavit eisdem ; * ut per mortem deftrue-

* Of

) Omnes,

Is imperium, id eft, diabolum:

»

í

14

ret eum ] qui þgþ?bat morti

A af? 2 )

TCOPS

-s

15. Et

i

Or,

;* Nun-

15:54.

EREXWEREZAER

ærümnofæ-; er-*ox-'& .(:;h-rï[ït;;n décuit

égo rhiffus fam, non tamen idcirco

XeTe (Ectea

Addaxerat

effe nature paffibilis, multaque pati

difidam- homines a me effe. fanctifi-

ac mort.

eandos.

Breviter. & concife hzc ci-

terno füg

Propter quam Ctilf:fm.) Quia fcili- -

tat Apoftolus, quia loquebatur fgïen—

ïr.)' Pro

€et decebat, &c-.ut explicatum eft

E

tibus fcripturas.

verficulo fuperiori.

OEp o rterum.)

itat fequentia Ifais

--

n d

Nom confmnuditur.

:

verba eodem loco,

venfasell :

Chriftus.

) Non erubéfcit .

Ecceego , 6$ puers ares , 6c.) Senfus

ui multos

eft

Pverat d«

Fratres eor vocare.) Momines ex

lgo

pueri mei, id eft, filii

uno patre Adamo fecum natos.

mei Apoftoli, prefto fumus, ut per

gorim,

I2. Nauztiabo nomen tuum.) O Pa-

nos homimes vocentur;& ad Deum

au&orem

adducantur.

ter eterne, fnmptum eft ex Pf.21.23.

| &morte

Fratribus mei.) Apoftolis, alüf-

"

x0$ dedtt s.

ue, quos fideles & Chriftianos pre-

cet homint.

ibi Denz-) Mibi, fcili

v

pcrf:&w;l

d

icando efficiam; cum dicit, fratrz-

-14. Qwia ergo

f

-ueïrt','ff'c.

) Senfus

perfedtio

&us meis , oftendit fe ejusdem effe

efi,

uia illi, quosipfe filios fnos vo-

vift prte

c€um hominibus nature. ^

care dignatus eft, vere homines fue-

E

le qui li.

- In mediaREæl qþ'.e.)

runt, ipfe etiam vere hómo eíle vo-

y d d

Qhriüianæ a fne

luit, ut eos ad fe allice

congregandz.

.

ret & fan&if?f

lm di,

I3. Éf ffernum.

) Citat Ifaiam capite

caret.

N

r

9. numero ;7. ut probat Ribera, Pf. .

Commnunicaverunt carmi 6f fangui-

[ Id Cü,

zi.) Id eft, homines fuerunt haben-

17. 3. ut alit exiftimant, & ita efle

patet ex textu. Graco utriufque loci:-

tes carnem & fanguinem. — Participes

licet ho« l

í

gbi enim dicit- Ifaias : "*p*ræfo,/.cäor eum

fuerunt, carnis & fanguinis.

in Greco eít, wemo9ec £couor Em

s

Et spfeo ffmilizer partictpavtt e;:dem.)

enim ex

&vr9 ; qu& verba plane eadem haben-

Etiam ipfe Chriftus carnis & fangui-

linio ha

sur hic in testu Greco $.

: Pauli.

nis particeps factus eft, huifanam af-

IN qllOä

Ego ero frdens m e;mz) Quorfum-

fumpfit naturam, mozti ac miferiis

hoc teftimonium ab Apoftolo citatur?

obnoxiam.

*

urg Cunm

jj voiis

fufceperat. Paulus. probandum Chri-

Defíiraeret eumy, €c.y Dicitur Chril;-

Niairum.

ftum eífe fan&ificationem "hominum .

ftus deftruxiffe diabolum, qui ejus

regnum & imperium deftruxiz, dum

p pait-

atque ejusdem nature cum: illis, quod

yem 148

ut faceret, retdlit illud: ANwzz7460 zo-

fua morte homines a inorte prefenti &

cifcem

men tuum fratribus meis, fed fanctifi-

«terna, & confequenter a poteftate

riluss

«

caturum effe'homines, non fatis ple-

demonis liberavit, eflicitque ut ho-

!

mines a,morte ad vitam refurgerent

, dit i

ne atque aperte ex eo cognofcitur.

lem fi*

Propterea adjunxit aliud teftimonium :

immortalem & zternam.

gj fit

go ero fídens m enm , Íciicet, quam-

u babebar mortts imperihgm j Qui

vis ebdurati fuerint Judei, ad quos'

hbilis

per peccatum nos trahebat in-mqr.-

!

H

37*

EPISTOLE B. PAULI' APOST. 'AD HEEREOS ,

/15. Et liberaret eos

, qui timore mortis per totam vitam O!ïtü m

*- poxii erant fervituti :

*

16. Nusquam enim

Longe* ex

| Ang"elos appt

ehendit, fed femen Aþl'gliæ ;

. apprehendit.

4

E fomhu

17. Unde debuit per o

mma fratribus iïxiiilari, ut miffericors "

"amnihu

fieret, & fidelis

/

populi.

pontifex ad Deum, ut repropitiaret deli&ta-

]

18. In eo en

lm, in quo paffu

N

s eftlpfe, & fentafþsa þotenAsf.

*s

fi

€ft & eis, qui tentantur , auxiliari.

j

N

]eïum :

Ü

2' u]

omni do

| CAPqï' |

j

-

tus, qui

fim;la;-i.) Quia eorum Pontifex 5etir

Mlam.

t&m corporis & animz, tam przfen-

tem quam zternam.

.

voluit, oportuit

ut -gkacuram e€orum

. 4 Or

J5. £t diberaret

eos, &c.). E: li-

aífumeret. -

omnia Ci

beraret homines.à metu & horrore

Per omnta fim;lzzrt'.r) In,omhibi;s.,

mortis, quz illis femper obverfabatur

& Rtl

qur redemptorem & fanctificatorem

»

amulus

oculis mentis, efficeretque. ut fidentes

decent.

& alacres ad mortem tanquam ad fi-

Ut mi

ferica-rgg feret.) -Miferïg'ors-,

nem -xrumnarum ,- & melioris vits

quia ipfe labores & dolores noftros .

|

initium accederent,

expertus eft, fic illa- apud Virgil.

L

N4tr

JEneid. I. dicebat:

-16. Nwfquam emum 4ngelos appre-

fic

hendit , 6c.) In Greco eft, deyy:Ae»

Noz 4 gnara mali mz:[äf;in]itccurre—

Vocatios

iniNaufBverai: eft autem 2xiapSayto"

ve difco.

eft, a De

Sa1, manum injicere , ut cum quis fu-

Vide fequenti cap. 4

num. 1 5.

gni calef

gientem manu apprehendit, ut retine-

Fideljs.) Fidelis dicitur verus, qui

at, vel, cum quis manu in rem fuam

Apo]foly

Senfus au-

were efficit id, quod nomine & otfi-

quem i

injecta illam fibi vindicat.

cio fuo pollicetur, id eft, vere nobis

*

16$, Mas

tem eít: Alienati erant homines a

Deum placat, hoc enim eft officium

R &D

Deo per peccatum, nec tamen un-

Pontificis.

P

Ad Denm.) Secundum

sa) A o ii

: Pont ifu

quam videmus Deum manum injicere

Nfr,

in eos tanquam in rem fuam, ut eos

que ad Deum pertinent.

Vel in iis

VoGt fide

xetineat, & ad fe revocet.

Atin fe-

qu& apud Deum agenda forent.

temur

men Abrahz, hoc eítfilios Abrahz,

Ut repropitiaret delitla populi. ) Ad

5. Qui,

manus jnjicit quotidie, & eos per fi-

propitiandum , id eft, ad exp

dem ad fe reducit.

Vel fenfus eft:

iaqdum ;

Fiddj ,

peccata populi.

727

et Apoü

Angelos fugientes non apprehendit ,

18- IWeO e

Imy imquo -pdfw eff ipfe, -

U5 eroo

homines vero , qui fe fu

rant & ab-

& tentatus. ) Senfus eft: Quia ipfe.

qua fdgi

jecerant, quotidie apprehendit, ut a

)

paffus eft & tentatus.

fuga revocet, & ad fe reducat. Pre-

Tentatus,

Voluntate

xatus.

) Id'ä& H -ami&us &, ve-

O!ltifex ,

fertim autem apprehendit corporaliter

&tolat

femen Abrahz, cum humanam car-

Potens-eff.)

'.Ap*tus eft & wroclrivi's, :

tum, eü

nem affumpfit.

ut téntatorum mifereatur,

ämm'.g fratribus

xilietur.

-

JH

Petepir,

17. Unde deäifit per

I

E7

j

08

GEX Q6 CR

373

lm oþg

CAPU T IlII.

l,AbraHæ

lbhge*' excellentior eft Chr?'/iu:ä utpote ]ïlius; quäm Moyfes , qui

fumulus fidelis erat in . domo Dei ; curandum tgitur , ut. bwic in

lifäricors

remus , ne in.modum incredulor

E

*

*f»mnibus obtempe

um jfudæörum*

t 'däli&a

. v

- ab ejus requie repellamur.

Nde-, fratres fan&ti , vocationis cceleftis participes, con-

i þ!otens-

Pt

fiderate Apoítolum & pontificem conteffionis noftrae.

- ^ Tefum :

2.

ui fidelis eft

*Nïum

: ei, qui fecit il.lum.,'- ficut &* Moyfes in

I2-7

omni domo ejus.

s

nim glorize iüg pfæ Moyfe dignus eft habi-

Qu

3. Amplioris e

nE ROCEO

;

tus, qu

;

anto ampliorem honorem :habet domus , qui, fabricavit

ntifex üeii

ilarn.

[j

im eorum

4. Omnis namque domu

s fabricatur ab aliquo : qui autem

omnia creavit, Deus eft.

N

omnibus,

ificutorem

' ^5. Et Moyfes quidem fi

delis —erat ihi-tota domo ejus tamquäm

famulus, in teftimonium eorum, quaze dicenda erant

:

x

60 Chri-

Hiferigbrs;

Aaa 3

es noitoi -

I;ld Vil'gill

A

ares [ani.) Baptifino fandti-

-Ip omnt domo- ejus. ) Id e& m popu-

-

ficati.

loJudaico, qui eft domus, id eít, Ec-

Vocationis celeflis participes.) Id

clefia, in qua ha

men.

eft, a Deo vocati ad bareditatem re-

creator.

þitac,.. & colitmf I?eqs

ni ccleftis.-

J

3i amplioris enim glart'æ.; & c) Quo-

verus, QUi

poftolum.) Id et

', Legatum Dei,

niam dixerat, Szeuz & Moyfes, ne quis

ine & 0e

1

quem fcilicet Deus legavit ad homi-

forte in hac fimilitudine equalitatem

yu 10

nes, Maxime Hebrxos, ut eos doce-

^

ret, & Deo reconciliaret.

etiam intelligeret , docet Chriftum

t ofïiciFm

tanto preftintiorem. gloriam Moyfe

Pontificem.) Summum facerdotem.

accepiífe a Patre, quanto major do-

n & in üs

Nofira confelfionss. ) Confeífionem

mo eft, quiillam fabricavit; Chriftus

Va in jf

vocatfidem., & religio

-

nem quamcpn—

enim fabricator eft domus, d eít,

fitemur & profitemur.

Ecclefig fundator; Moyfes autem il-

réttt

2. Qui.) Jefus Chriftus.-

ffl

j.) M

Fidelis eff e qui . fecit tllum.). Scili-

lius tantum domus pars.

-

9

du -

Domus. ) Pro domo.

í

cet Apoftolim & Pontificem, Chri-

. Omnis creavit. ) Domum, id

r

ftus ergo fidelis Deo tuit. Apoftolus,

quia fideliter nuntiavit hominibus Dei

eft, Ecclefiam, immo'reliqqas omnes

quia ip/

voluntatem & legem. :

Fuit fidelis

creaturads.

Pontifex, quia fidelicer redemptionem

S. Is teflimonium eorum, qu& dicen-

da erant. ) Ut fideliter referret popu-

" &- "o

& expiationem noft;orum | peccato-

lo

ug a Deo nuntiaze jubebatur, ut

SfDCIins r

xum, etam cum vitz fux difpendio

x* d

E

peregit.

tanquamiteflis verax diceret

qlï.æ aus

x ij

-5

& Mofer.) Scllicct fidelis eft.

dicrat.

oicut

z

374

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS

6. Chriftus vero tam(iuam.fïlius in domo fua : quae domus

ï-a'. Vic'

fumus nos,

fi fiduciam, & gloriam fpei usque ad finem, firmam

" fetineamus.

]

1

v 13. Se(

Todie co

*Pfj. 7. Quapropter ficut dicit Spiri

fus fanCtus: * Hodie fi v*o»ce

m

p'eccati.

94.8. ejus audieritis,

Ántra

.

nb

8. Nolite o

bdurare Corda veftra, .

fi

icut in exacwerbation?

fubftanti

* 7 fecundum diem tentationis in deferto,

9. Ubi tentaverunt me patres

i, D

D

veftri, prob avgrunt'-? & vide-

obdurar.

rünt opera mea,

:

1o. Quadraginta annis :

Propter quod infenfus fui gehära-

1« Q

tioni huic,.& dixi: Semper errant cord

rf q

cognoverunt vias meas ,

e. Ipfi autem non

Q

.

II. S1

; ilis, qu

cut juravi in ira' mea:Si —i-nt'roibunt in requiem-

*

;

* deferto

I le-

D

6. Chrifüus vero tauquam Filins in

g Q

volentes potentig & veritatis mez,

domo fz4.) Chriftus tanquam Filius

nunc meis verbis obmurmurantes,

: nifi ili

preeft E£cclefie, & eam tanquam Do-

nec di&is meis fidem accommodan-

minus adminiftrat, cum Moyfes in ea

tes. Vide dicta Pf. 77. num. 1g.

g

qà, F

tantum fuerit famulus.

Probaverszt.) Cum tamen exe

&& damms fmmus mos.) Qu do-

perti effent, & vidiffent opera mea

etr fuptri

mus, fcilicet Ecclefia Dei, fumus nos.

mirabilia; qu& feceram coram eis.

F brei pro

$0 feuctam.) mnappqoía» , id eft,

IO. Proprter quod i£mfem(us fui geme-

J us )

Iibertatem . loquendi , per quam intel-

rattons huic.) ldeoque in terram pro-

Tent; nei

ligit liberam & intrepidam fidei pro-

miffam non introduxi toto illo tem-

tOR diffd

feffionem, ut nec minis, nec pcnis

pore, fed variis malis & cladibus af-

V odient/

a fide Chrifti avellamur.

flixi , donec omnes extinguerentur ,.

E oprophe

| Msne

Et glortam ]þ,ei.) Pro Gleriam, in

Jofaa & Caleb exceptis.

Greco eft, wavyzuo,, id eft, g/orz-

Sempey bi errant corde.)

Licet mul

ECC

£ionem , quafidicat, fi femper in hac

tis affecti beneficiis, & frequenter

Credente

loriemur, quod idem espreffit D.

admoniti, femper tamen

;

P

perfiftunt in

[ dul

aulus ad Rom. 35. 2. cum ait: £

errore cordis fui.

l

gloriamnur in [pe glorta feliqrum Dei.

— Nom cognuoverunt viAs meas.) Le-

EO fngalis

- .. Sieut dicit Spiritus fantlas.) Pex

gem meam , & przce

E m

tere nóluerunt.

pta mea admit-

Cütionui

Davidem prophetam. Pf.94. g.

$4 pocem

æja.f audieritts. ) Scjlicep

II. Scuf juravi.) Vul*gae*us-le-gric

- Dohe

Chrifti.

Y

ec in Graco , fed Pfalterium Roma-

A donec y

.8- Nolite a-ädär;s-rïegca'rdczl vefira. )

num legit 0:6, 44;5«s. Juramentum

Vivo

E X; PU ptz

-Sed molli corde excipite dicta illius,

hot habemus Num. 14. 28.

tentig,

illi obedite ,nec ullo

Ra&o ab eo d-if—

ego, dieit Dominass ffemt locuti effis

n Ut no;

cedite.

audtente me , Jfc factiam vobis: 1n foli-

. t pece,

Sient m exacerbatione , €c. ) ld

£udige bac jacebunt cadavera. velfrz. ;

FO hu

eft, ficut olim fecerunt patres noftri,

^s a mea. ) lratus.

tià ad Y

qui fua incredulitate . Deum ad ira-

$4 fnfrozbumt £5 requiem mekm..)

I4 1

ceundiam provocaverunt in deferto.

Quafi dicat , fi ingredientur in terram

Wur, ) |

Teutaveruut e patres veffri..)

4'!'

promiffam, in qua fedes quietas illis

gnitate

pollieitus fum , non cxi&ifneg Y6rax.

X

NNunc ex diflidentia pefituluää, facere

s. a t R MÉ. —

P*ifmm

p

EE EEE E S ER

j

CAPUT I

375

* dom

J *4, Videte fratres, n

*

ei

4

j forte fit in-aliquo Ve&rum Cor.ma-

m

lum ineredulitatis,: difced endi a Deo vivo:

--

I3. Sed adhortamini vofmetipfos per fingu

los dies, donec

fivocem

- Hodie cognominatur, ut non obduretur quis ex vobis fal-lfxcia

" peccati.

.

Toatione

14. Part!

cipes enim Chfiï'ti effe&i famus : fi tamen initium

| fubftantiee ejus usque ad finem firmum retineamus.

h

1;. Dum dicitur: Hodie fi vocem ejus audieritis, nolite

obdurare corda veftra, quemadmodum in illa exacerbatione.

| genära'-

- x6. Quidam enim audientes exacerbaverunt, fed non uni-

.erfi, qui profe&i funt ex /Egypto per Moyfen.

;em 'non

*

17. Quibus autem infenfus eft quadraginta annis? Nonne

v

j mäam.

— illis, c

jui peccaverunt, *quorum cadavera proftrata funt in Fm

[*

,Vi

. deferto? .

"

4

C MUET ESCEO

LÀ

uravit non i'/ntro

18. Quibus autem j

t

ire in"/rgqu-iem ipfius ,

itis met,

nurantes,

- mifi illis, qui increduli fuerunt ?.

mmodàne

E

: 19'. Et

im. 19

i cm

"*2, Videte frutrcs,/ &.) Docet

participes fpiritus & gratqixæ ejus , ne

men ere

perdamus tot bona & fpem coleftis

Xera tfiéà

cur fuperiora dixerit, cum eénim He-

am ei. -

brzi propter fidcm. Chrifti multa a

hareditatis, recedentes ab eo.

-0 ]udais perfequentibus mala tolera-

Si amen inirinm . fulffantéa , €c. )

fuf' g

rent; necforte vi&i, promiflis Chri-

Id eft, fi tamen fufceptam femel fi-

tim pro-

illo tem«

fti diffiderent, & ad Judaifmum re-

dem, per

uam in via hac fpirituali

libus al

dirent ; accommodat ad eos verba

fubfiftimus ( aut qu& eft fubftantia,

prophetica ; acfi diceret: Videte fra-

id cít, bafis & £undamentum falutis,

&rentut -

tres ne foite increduli fiatis, ficut

ac fpei noftrz ) firmam & inconcuf-

ctt müI?

Patres veftri , & promiffa Chrifti non

fam reciqe-anius ufque ad efitum vit&.

quentet

credentes, recedatis corde malo & in-

credulo a lege ejus quam fufcepiftis.

I5. Dum dicitur : Hodie , €fc. ) Hor-

Atunt ia

I23. Sed adhortamint vojïnetipfa:per

tor vos,ut fidem conf(tanter retineatis

ufque ad finem, hoc eft, dum dici-

) Le

^oéngulos dies.) Ad perfeverandum in

admit

fide, in fpe, & in tolerantia perfe-

tur, feu quamdiu dicitur nobis, -

cutionum.

-

die ff vocem , 6&c. donec Hodie cogna-

' Dohec bodie cognommmatu

r-) Id e&,

winatsr, id eft, hac vita durante.

s t

16. Ouidam emim audientes exacey-

flüm&e

donec vivitis.

Hodie fignificat tem-

pus przfentis vite, gratim & poni-

baveruszt , €c.) Id eft, non omnes

rentum

tentiz , quod cuique datur.

qui-ex /Egypto profe&i funt exacer-

yin

Uft zon obduretur qui: ex volis falla-

baverunt

éum , quia non Jofua,

V,fi e;þlf.f

cia peccati. ) Ideft, nec illecebris fal-

non Caleb, non parvuli, non ma-

is [il-

lacibus peccatorum capti obdurefca-

lieres, non Levitz: hi enim non mur-

ygfrl'

tis ad vocem Dei.

D

muraverunt contra Moygfem, nec exa-

cerbaverunt Deum, ideoque uti cul-

i£Alfh )

I4q. Partictpes enim Chriffs effztla fu-

N

wus.) Cuaft dicat: Agnofcamus di-

)€, ita & pcenx expeites fuerunt,

terrarm

pnitatem noftram ; jam enim per ba-

;

alvique & incolumes. ingreífi funt

;; 18

yaa

'ptifmum 'mefxmþra Chirifti fumus , &

t/;err&m ; promiü»a:/,þ Chanaam, IN um. 1.

u

E

*

*

376

EPISTOLJE B. PAULI APGST AD HEBR.EOS

19. Et videmus, quia non potuerunt introire (1) propter

Dlet

incredulitatem.:

u1ev1t |

CAPUT IV.

Rin

6 Quot

anndoqmdem Studei ob incredulitatem fon introierunt in pro-

uibus pl

mi[Jam requiem', €? reliquum eff, ut alii mgredzantur curandum

L incredili

gf ne ea fm//remw Jed credentes, iniplam admittamur ; de oivo

", Itert

& efficaci Dei verbo , quod omnia conjpicit , deque. ejus znjïr-

: do, ol

mitate, ut noflris compateretur

- vocem 6j

P

g Nut

infirmitatibus.

loquereti

meamus ergo, ne forte reli&ta. p0111c1tat1one introeundi

TI

in requiem ejus, exiftimetur aliquis ex nobis deeffe.

Dosspsntieaseoe m

2. Etenim & nobis nuntiatum eft, quemadmodum & illis :

- us ban&us

fed non profuit illis fermo audltus, non admüïus fidei ex iis,.-

peterat D3

- qum ve] r

quæ audierunt.

. Ingrediemur enim in requiem, qui credldlmus quemaä-

? tema prom1

loqul Davi

módum dixit : * Sicut juravi in ira mea : Si introibunt in re-

- dt, dei«

*Pf4- quiem meam: & quldem operïbus ab inftitutione mundi per-

Openbus

94-11- fe&tis.

4. Dlxït

&.) Prob

(I) n Edit. Sixt. additur ; in. requiem ipfius.

quoniam in

N

Tant , feilic

Ign E£ videmus. gzld non pamer:mt

Sermo auditus.) M«yog TC axongv

Creanionis |

iptroire.) 'Quafi dicat: Ut Deus ju-

fermo. auditiozgis ; nam audizes non

tutot die

ravit, ita factum eft.

JAta illis nocuit

eft participium; fed nomen fubftan-

incredulitas , ut: ejus caufa: in terram.

tivum , & cafus genitivi.

Senfus eft,

Vum eroo

promiflionis ingredi non potuerint.

non protult illis fermo auditionis, id

- Quam nond

Multum immoratur: in deteftatione

. abbau 201

eft, fermo quem audierunt, quia non

incredulitatis , quia eos maximein fide

fuit fermo ffdes admifius , id eft, non

4 Disi

eonfïrmære contendebat.

contemperatus fidei eorum, qul ere-

lCPt Gene

I«

/£. forte. vels&ba . pollicitattone. )

diderunt & obedierunt.

Et "qlll

Ex iis qu& audierunt. ) Rlbera &

equielcen

. Ne forte aliquando. negliga-

mus (..!m(h promiffionem de requie,

Corncel. a Lapide legendum, putant

L dufütuit

quam daturus eft nobis, atque ab 11.

adiniffus fdet , I5 qui 4udter:mt, quot

V Et 5

Ja excidat aliquis noftrum.

fic habent Grzci textus , & Grcii in-

terpretea , & Syrus.

Rllr/um

Deeffe. ) vgspnxsvm » quod eft prwa-

qmem fab

ri, aut truüran, aut deficere.

« In gredæmur enim in requtem, & €.)

E. quam

Q. Etenim $ nobis nunttatum qf,

Hoc eft, quia fine-dubio ingrediemur

W Incted

quemadmodum & sllis.) Docet cur ti-

in requiem-ejus , fi fidem- vivam. ha-

mere debeant.

| Putare poterant fe

buerimus , idque a contrario fenfu

6 Qm

Wälam, (

non effe prlvandos hac requie, quan-

probat, non enim eft negata requies,

m ftpe

doquidem ^ fibi

verbum. Evangelu

nift incredulis, credentes ergo in eam

| gremm [u

predicatum. effet..

Non hoc , inquit,

admittentur.

fatis eft, nam & illi audierunt,

&

Ef 7utdem open&m' ab trg/ht;et:aue

vit DWS

multi ex eis non introierunt in requl-

rEqmel Q

em Domini.

mundi, &c.) Docet , quenam requies

Aperfint

fu:, quam per Davnd promlfic Spiri-

ài|

L

!

$

l

CAPUT IV.

377

)

4. Dixit enim in quodam loco de die feptima fic : *Et rä— * Geir.

x

Prügtef

2. 2»-

uievit Deus die feptima ab omnibus operibus fuis.

- $. Et in ifto rurfum : Si introibunt in requiem meam.

nt:-fh'þro-

6. Quoniam ergo fuper eft introire quosdam in illam, & ii,

Quraudum

uibus prioribus annuntiatum eft : non

—

U

introierunlt Prdpïter

F: dv

incredulitatem.

L)

»

7. lterum termi

nat diem "quemidäm ; Hedie, in Dävid dicen-

.

it if

do, poft tantum tempori

s, ficut fupra di&um eft : * Hodie fi " 9uP-

.

e

vocem ejus audieritis , nolite obdurare corda veftra.

8. Nam fi eis Jefus requiem praeftitiffet, numquam de alia

M

xroeondi

-

Iqueretur poft hac die.

9. Itaque

decfe,

1 & illis :

tusþSan&u*s,, & quia duplex requies

num. 9. 9. Refpöndet Italice phfafi

poterat ex Scriptura intelligi , nimi-

qua dicimus, Reffame alcuzt da. entrare.

]ei ex ik,

rum vel requies fabbati, vel requies in

(y illam.) Scilicet requiema Davide

promiífam. .

um

terra promiffionis, oftendit de neutra

nt n fé

loqui Davidem, fed de fublimiori, hoc

Er 4 quibus prioribus annumnttatum

eft, de requie in cclefti regno.

ef , &c. ) Et Judai quibus terra Cha-

ündi pet-

Opersbus ab snflitutione enundi pe

naam promiíía fuerat, mortui funt in

&i;.) Probat non efle reqniem fabbati,

deferto , ideoque illa requie non funt

l. Dixït

potiti.

1

quoniam in hanc jam diu ingreffi £ue-

xant, fcilicet ab eo tempore quo opus

7 ltertm terminat diem.) O'gu'Zsl,

qig atl

creationis Dominus abfolvit, & infti-

przfinit & determinat, hoc eftfignat

uditut ot

tuit ut dies fabbati effet dieS quietis.

quoddam fpatium temporis.

en fubftane

Hodie.) l: eft, tempus vitx noftre

Senfos l

Cum ergo David quietem promittat,

quam nondum fint adepti, de quiete

quo poílumus ingredi in aliam mclio-

fabbati non poteft intelligi.

reim requiem a propheta defignatam.

; quia non

4. Dixit enim in qnod.m? loco, ) Sci-

I» David ) |n libro David.

ial 10t

Jicet Genef. 2. 2.

"

Pefl tantum temporis.) ld eft, tanto

tempore poft factam diftributionem

)-, qlll 'CW'

Ef requicvit Deut die feptima, & c.))

terrz promilíg.

Requiefcens autem Deus die fept.ima

Ribu: «

inftituit fabbati ceffationem.

Hodsze ff vocem ejus audieritis, &c. )

m putmt

Quafi dicat, cum David tanto tempo-

iif quo

0. Et fn iffo.) Et in hoc Pfalmo 94.

re poft factam terrz diftributionem ad-

-Rarfam. ) Quafi dicat , prater re-

Grgcii

quiem fabbati habet Deus aliam requi-

huc invitet ad: requiem capeflendam,

verbis illis citatis , Hodie ff vocem ejus

';vu'm,- &)

em, quam hominibus przparavit, a

andicritis ,. 6c,. clarum eft aliquam

gtaliemmur

qua incredulos exclufit.

adhuc aliam requiem |fupereffe , ad

6. Quoniam erga "/kpe-r.ä,? introire

quam tendamus, prater illam , quam

osdam , €5c. ) Senfus eft quandoqui-

[6

o lentu

t

pulus adeptus eít in poffeffione terrz

dem fuperfunt adhuc aliqui . qui- in-

hanaam ; hec autem eft beata quies

greffari funt, quos nimirum defigna-

in colefti patria,

20 j eam

vit Deus, wut conftituat beatz illius

9. Nam fi Jefus, €c.) Jofua qui a

requiei poffeffores. Quomodo adhuc

-

LXX. &' a Gracis femper appellatur

m

F

fuperfint aliqui ingreffuri , oftendet

Jefus. — Refpondec objettioni ; dicere

ifi S'Pki'

3 -,.iBiäl.wcttm Gom. Menocb, Tom. V Ill

4

-

i

*

—

b

À

$9 — EPiSTOLzE B. PAULI*APösi-.-AD HEBREQIS;;—

9. Ttaque relinquiturä fabbatifmus populo Dei.

M

omnia dU

Io. Qui enim ingreffus eft in requiem ejus: etiam ipfe re-

:

quievit ab operibus fuis , ficut a fuis Deus.

fermo.

jj Hà

1I. Feftinemus ergo ingredi in illam requi

em :l-lt nein id-

los, Jefü

ipfum quis incidat incredulitatis exemplum.

I2. Vivus eft enim fermo Dei, & efficax, &

'pen et—tabil.iof

j M

infirmita

omni gladio ancipiti, & pertingens usque ad divifionem ani-

m3e,acípiritus, compagum quoque, ac medullarum, & di-

tudine a

16. À

!

Ícretor cogjtationum, & intentionum cordis.

fericord

t

Bupceono -a nonet

opportu

eniin*alidü-is potuiffet : . Si increduli

I2. Vi'v;J eff .mimrkfl'rmo De*i,i & eff-

ingrefli non fünt, ut alii funt ingrefli,

cax.) Pro fermo, in Greco eft à Aósoc,

(I) tenean

ve:bum , & intelligitur de. Chiifto,

nimirum Jofua & Caleb, & qui vige-

ui eft vivus Dei fermo , omnia con-

pore, aut

fimum annum non attigerant, cum

quo non |

egrefli funt ex /Egypto. Refpondet:

iderans & videns, & potens ad pu-

ubi.non p

Si tempore Jofux confecuti £uiffent re-

niendos fontes.

i

Et penetrabiljor omnt gladio ancipiti-)

Carare po

uiem , de qua loq.itur David, non

Difcre:w

eliet opus illam tanto poft tempore

Illud penetrare dicitur, quod ingredi-

tr, n G

promittere.

Signum ergo eft aliam

tur profunda rei; nihil autem eft tam

tem dicunt

requiem: confeq''endam íu

profundum , quod Chriftum lateat ,

& fevere

pereil'e ,de

i

qua loquimrx Pfaltes.

& quo oculi ejus non perveniant ,

prehenden

Nunguam de aíia loqueretur. pof? bac

ejusque manus & poteftas, fi fuppli-

dotenitó

die. )

on amplius de alia die , five

cium fumere velit;

2

-

-Et per: ingens usque ad diviffonem ani-

Mmeptiom

tempore loqueretur., quo vocem Do-

vit quid

mini audiamus , ut perveniamus. ad

m ac [pirirus.) ld eft , non obfcure

Quo anim

requiem.

Vel- non amplius loquere-

aut confufe cognofcit que funt in ho-

tur de quietis die, ad quam afpirare

mine , fed in intima quzque peénetrat,

Coritatior

debemus. ,

novit diftinguere animam a fpiritu;

Ig- AP!

Greto «

. Itaque relinguitur fablatifmus po-

novit quid anima cogitet, ac velit ;

tEm, 'Teg

p;ala Dei.) Quafi dicat, itaque illi po-

quid fpiritus cogitet, ac' velit.

däln usqi

Anim«.) Anima dicitur inferior pars,

-

pulo, qui non eft incredulus, fed fide

Cérvitem

viva adheret Chifto, relin juitur. fab-

quz c'piditates & affectus habet, un-

inde quid

batifmus , id eft, celebratio veri fab-

de animales homines dicuntur in fcrL

pecude y

bati, verg & perpetuzquieétis in cclo.

ptura.

Spiritus. )

$ piritus eft fuperior

txemptis

Io. æ, ing:g]u: ef in 7'871!1.6'70 «"iu.f,

Il ejus]

&fc. ) ld eft, quicunque ingreditur in

pars, fide &

ratia illuftrata , quz

4l qut

hanc requiem Domini , requiefcit ab

.Deo obedit , meliora videt ac fequi-

omni labore , & ab omnibus operi-

tur, unde fpirituales appellantur.

Tedttgri

f

Covpagum. ) Compages ligamenta

p

'tionem,

bus, quibus in hac vita exercebatur.

2i9bis iaf

II. Feffinemus eryo imgredi $m tllam

illa funt quibus offa inter fe it vali-

requicm.) Nulla afflictio , nulla per-

de colliguntur, ut fine magno labore

14 H

fecutio curfum noftrum retardet.

dividi non poffint.

-

,

Medullarum. ) Medulla eft fubftan-

bïæïh þe

Ut ne in idijfum , &c.) ld eft, ne

tia in intimis offibus latens. -

Nutem t

uis fiat fimile. incredulitatis . exem-

Hac

plim, quale fcilicet fuerunt Hebrzi,

congerie Verborum res abditiffimas

Confeen

Chifty

& fimili clade pereat.

!

fig:fifïcgntium, docet. nihil effe in cor-

"'my)bis pe

CAP UT qV.

379

LÀ

]

us :* Pfat.

13.*Ef non eft uïla/creat«ura invifibilis in 'confpäau e

omnia aute

u i»p'fe're-

m nuda, & aperta-funt oculis gjps,. afl ,qqemï noþis 313,3.;(1;67

i

íermo.

.14. Habentes ergo pontificem magnum, qui penetravit cce-

1520

-

los, Jefum filium Dei : teneamus (1) confetfionem.

etrabih'of

15. Non enim babemus pontificem, qui non poffit compati

eto ani-

infirmitatibus noftris , tentat

:

um autem per onmnia pro fl«mivli-

I 7'& di'

tudine absque peccato.

16. Adeamus ergo cum

fiducia ad thronum gratize : ut mi-

fericordiam confequamur, & gratiam inveniamus in auxilio

IyäïEt

Bbb2

opportuno.

| CAPUT

Dà É d-

E

L oDqu,

( I) teneamus. [z Edi. Sixr. 4ddimri*.: fpei noftre.

]e Chillo,

rofefïïonäml ; fci[icet

omnia cofi«

Lt

E

pore, aut in anima tam abítrufum, fionem, id eft,

uo non perveniat Dei cognitio , & — fidei & fpei noftre, pon&ämq reti-.

ens àd p

bi.non poffit per.fupplicia fua de-

fnieamus.,

:

E

—

15. Ne» enim bab

enus Pantif:e?n,ö' d

clarare potentiam.

lo antipii.)

Di[creior. cogitationum. y Pro Zzre-

Quoniam refponderze poterant Hebrzi,

od inoredi«

zer , in Greco eft xeirixóc ; critici au-

cupere fe quidem tenere conteffioném,.

em ej tam

tem dicuntur judicio valentes judices;.

fed difficile effe non vinci perfecutio-

um lateat ,

& fevere ac cenforie minima etiam re-

nibus; pollicetur Chriftum opemilla-

eryeniant ,

prehendentes.

turum , nam ipfe etiamr pro veritate

, li fupplie

dJatentionum córdis.) $vvoro» xaeparag,

—tuenda, & pro falute hominum varie:

0-

Conceptionum cordis5 qua(ï dicat, n

muitumque afflictus eft, ideoque expe-

yfimem ati«

vit quid quisque intra fe cogitet, &

-fimento eo do&us, afllictorum mife-

on obícurt

quo animo quidque faciit, qto.

rebitur , illisque opportune fuccurret.

SUEhQä;t

Qui monz poffrt comp

font in ho-

cogitatione & voluntate.

ari. ) Qui fit in-

g panatrih

Ig. -perta funt oculis ejui. ) Im

expertus afllictionum.

4 fpintu;

Graco eft rereaygMopéu, efi au-

bInfermitatibus noffris. ) Síc vocat

- vii;

tem , TecXnNCm , a cervice ad cau-

Paulus afflidiones , perfecutiones &

relit,

dam usque pellem detrahere , vel in

dolores , ex Hebrzorum locutione ,

ferior patty

cervicem vertere & refupinare , atque

qui dicunt ;zfr»ar;, pro dekre, ut

habt, u«

inde quidvis manifeftum faccre ; fic

Amos 6. num. 6. & »ibil partebantur

féper comritione Tefcph, in Hebrzo eft,

tur n ICrt

pecude aliqua mactata , pelle detradcta,

exemptis inteftinis refupinata, jam ni-

&$ nóm' infrmabentur

à fuper. contritione

H fuperior

hil ejus Iatere potelt.

Tofeph.

^ d quem nobis. f(rmo. )

| Id eft, cui

Tentarum autem per omnia. ) Id eft,

a, qu

affiiétum , at

at fequie

redáituri fumus actuum noftrorum ra-

que ifïeo pgrætum nobiís

intur.

tionem.

Vel, de quo Dei fermorte

compati.

nobis inftitutus eft fermo.

Per emnia.) ld

]igamenta

I4. Haleszes ervo Pontifcem. ma-

flitiones noftras.

e , per omnes a£-

d vili

gnam

,'&fr.'ï Quaft - "icat, a;,.;?.teHe-

Pro fémilitudine.), Id e& , quia fïmï&-

10 Jabore

biei, perfiftite in file Chrifti, ad ve-

lis nobis fieri volauit.

"bsque peceato,) Id eft, excepto pec;

t fabfare

squitemr iu colis properate, iacile eo

'€cato.

N

AC

.confcendemvus , & penetrabimus duce

li

Chiifto, qui eos penetravit , eosque

.16. Adeamnus ergo cum féucia.

) "

fein

'nobis P?Wï?s fecit; .dufrunodo- confef-

TÓ Wafïþq?'wmg/, non trepidi, & quaf

a

389

EPISTOLgE B. PAULI APOST: AD HgBREds

P

l

1 t Sic

CAPUT V.

- feret : f

| bei/ius A-debzx'tïo ordine fa&us. nofler Pontifex , þräcäsque Patr;f

- hodie fet

offerens , exauditus ef] : &? difcens ex dis quee pa[Jus eff obedien-

& Qu

: eternum

tiam, fattus eff. obtemperantibus cauía falutis eterne : fed recon-

" Qu

ditorum de ipfo myfferiorum capaces non erant ii , ad

1"03

- eum, qt

bic Jcribebat Zdpoffolus.

! valioy

Mnis namque Pontifex ex.hominibus äffuinptus', pro hol

LE

- minibus conftituitur in lis,

L

quae funt ad.Denm, ut offe-

- elt, obe

rat don», & facrificia pro peccatis :

.

L]

2.

GREEGSRREN

ul condolere poffit iis, qui 1

gnorant, & errant t quoi-

niam

ipfe circumdatus eft infirmitate :

elireret, |

*Exo.

L Deus at

28.I.

3. Et propterea debet, quemadmodum

pro po

þulo ita eiiam',

maximum

2.Par.

& pro femetipfo offerre pro peccatis.

TT

*

-;'3( , & Nn

26.18.

Nec quisquam fumit fibi

honorem, fe»c.l qui jfo&a.tur a

PT

Pf4lm Deo, tamquam A

- ghrima

2: 7

?I'OD :

zq.Sïc

nus hoc

. diffidentes ejus äifeiicordiæ , fed cum

Er facrificia.) Sacrificia, five vi&ti-

RT q

libera quadam audacia.

mz funt quz ex prafcripto legis pro

PoPuerdl

d tbronum gratis. ) Ad ïS:hriüun'l

peccatis offerebantur, de quibus

e-

«. Elegit d

fedentem ad dexteram Patris,

aratum

vit. 4.

,

xtada

"

ua cha-

Filius

noftri m''ereri, & cualeftia

Q. Cendelere. ) In Greco eft, ut-

L Et«

rifinata largiri.

TeionaS É6 ille autem dicitur vereio-

x

Ut mf vicordi

am con/äqumur. )A

«aS6», qui non irafcitur ob alterius

. vide |

. Deo per Chriítum.

péccata, fed moderate & fubmiffe fe

-

E

u5 t

Et gratiam inveniamus.) Yd eft, Chri-

gerit , nec miratur , aut. contemnie

g : fum al

D

cem, 6

fti favorem, & berievolentia

L

m nobis

eccantem , fed humaniter & amice

fs ef

conciliemus.

i

ublevat, confiderans fieri poffe, ut

Im 4wxjio.) Ut fcilicet opportuno

& ipfe peccet, & ideo addidit: 9-

-6. Ín

téempore , hoc e(t; tenpore perfecu-

niam (f ipfe eircumdatus eff infemitate.

E qu. vn,

tionis, aut tentationis, cum Chrifti

Poffit.) ld eft, pronus & facilis fit

cerdots

ad condolendum.

auxilio indigebimus , illud ipfe nobis

titum,

conferat , ad omnes difficultates fupe-

Qui ignorant. ) Qui exaliqua igno-

Chifn

-

randas.

ratione peccant.

Tnüs n

o beminibus conflituitur in üis

Er errant.) In Greco eft, amAavou -

ll

vide, |

r pR

voig , fedutlis, qui fcilicet aliorum frau.

;ïï;

que fumt ad Dewm. ) ldeft,

de in errorem inducuntur.

conftituitur, ut mediatorem agat inter

'1-

dum lr

Deum & homines , & pro eis inter-

Et ipfe cireumdatus «ff. infrrmitate. )

homm«

pellet , eorumque curam habeat, quz

Etiam ipfe fuam infirmitatem circum-

Bra

fert, ficut ceteri homines,

funt apud Deum agenda.

^

X ed

Ur offerat dona. ) Dona

funt, qna&

" Net?ydi:quabs fumie ffbi bonare;s

hmel

fponte populus offert, cujusmodi erant

&c. ) Hoc etiam eft veri Pontificis,

quali

oftig , qug a

eratque in ufu apud Hebraos olim,

Cunt

ppel?a&i)tg& pacifigæ

* Levit. 3. 1.

-

ut non qui vellet, vfed is quem Deus

tangu

-"g

$

(CAPUT V..

381

. Sic '&',Chriftus' non femetipfum clarificavit, ut pdhtifek

**

1. fieret: fed qui locutus eft

à

t Pa

ad eum: Filius meus es tu, ego

. hodie génui te.

[ dedin.

6. Quemadmo

dum'& in alio loco dicit: * Tu es facerdos in fPfai.

109.4, :

ul rap.

eeternum , fecundum ordinem Melchifedech.

^. 4. Qui in diebus carnis fuze preces fupplicationesque ad

s

eum, qui poffit illum falvum facere a morte, cum clamore

valido, & lacrymis offerens, exauditus eft pro fua reverentia.

s; proh

g. Et quidem cum ellet Filius Dei, didicit ex iis quae paffus

1 ut offe-

eft; 'obediïentia-m.

Bbb 3

9.25:

It* que

- d eum qui pojx't illam famum face-

eligeret , Pöntifex elT&. El&git enim

re, €c.) Videtur Apoftolus loqui de

ii efiam,

Deus Aaron, deinde ejus filium natu

oratione Chrifti in horto, & de ora-.

maximum, & fic deinceps.-

tione in cruce, ibi enim clamore va-

Vocatur à

208. Non femetipfum clarifcavir.) 8 3-

lido clamavit : Dezss, Dewus meus, uf

Éaot, glrifcavit , extalit, non fibi

quid de:eliquiffs me , & illud ,. Parer,

loriam arrogavit, non ambivit mu-

—mmtmnd.

44Sic

nus hoc gloriofum Pontificatus

in manus tuas commenao f[piritum meume

Hec autem affert, ut probet. Chriftum

, fie vidi-

Sed 4s1- locutus eff ad eum, Óc. ) Sed

Pontificem noftrum circumdatum effe

lo legis

iU

Pater ill im zlorificavit, & Pontificem

infirmitate noftra, ideoque nobis faci-

|

ea

- elegit ; ille, inquam , Pater , qui di-

quibns

xit ad eum: lus meus. es tu Ec.

le condolere & compati.

C h-ri&um»

Filius menuses tu, ego bodie genui te.)

Er lacrymii.) Hinc patet

o eft, u«

in oratione habita in horto & in cru-

itur pérgit"

Eft teftimonium fumptum ex Pfal. 2.

"

ce, lacrymas fudiffe ,' licet hoc non ex-

. vide di&a fupra cap. I. nini5. Sen-

N

ob alteriut

f

u

s eft : Mirari non debemus Chri-

25

prefferiht Evangelifte.,

fübmiffe fe

V. ftum a Patre conftitutum effe Pontifi-

Exauditus . ejd

pro [ma reverentia. )

-contemok -

Reverentia hic active fumitcur , uc fit

r & amict

cem, & Aaroni prel.tum, quia Chri.

fenfus : Exauditus eft Chriftus a Pa-

ftus eft Filius Dei Patris.

uia

| poiï,e, at

! 6. In alio loco ditir. ) Hoc eft, Pf.

tre , quia reveritus eft Pacrem,

j

reverentet & obedienter, erga Patrem

infrmittts

- Y09. n. 4. cim dicit Chriftum effe fa-

femper omnia geffit. — Aliqui etiam fu-

t Ri f

cerdotem fecundum ordinem , id eít

munt paífive, ut fit fenfus

'Tanta

ritum, Melchifedech, hoc ipfo prfert

fuit ejus reverentia erga Patrem, ut

Chriftum Aaraoni ,de quo plura dixi-

& ipfe Pater eum reveritus fit, & quafi-

jqua pf* ï;

mus num. illo 4. Pfal. citat. Io9. qux

pro reverentia non fuftinuerit quid-

^

vide, ut etiam infra cap. 7, num. 17.

quam illi negare.

3

l ;Amui-' j

9. Et quidem cum .e[fet Filius , 6$c. )

jrum fratt«

dum in hac mortali

9. Qui in dicbuscarnis fus.) ld eft,

Senfus eft, cum effet Filius Dei, cut

E

carne viveret inter

vwituit. ]

homines. -

propterea immortalitas ,-& gloria cor-

Preces , fupplieationesque. ) 9cgotic ,

poris, & exaltatio nominis fui debe-

n circulme

id eft, preces , generale nomen eft ;

batur, pati voluit, & per paffionem-

i i:mrm

Ixeruera vero eft fupplicum precatio ,

didicit obedientiam, id eft, experimen-

ualis eft eorum qui. fe ad pedes abji-

to cognovit vim & przítantiam. obe-

Pontiädï J

.ciunt eorum quos orant, aut genua

dientiz, quam grata Deo fit, & quan-

1] ojimt,

m Pt -

tangunt, aut aliquid fimile faciuflr;

ta b'ona conciliext ; nam quod ex utc

*

1

N

X

^

38

d

EPISTOLE B. PAULI APOST AD HEBRJEOS.-

9. Et confummatus, faCtus: eft ommbus obtemperantrbus

fibi cauía falutis aeternse.

Nu ii

1o. Appellatus a Deo pontifex ]uxta ordmem Melchifedech.

japtizari

ii De quo nobis grandis fermo, & ininterpretabilis ad

dicendum : quoniam imbecilles fa&l eftis ad audiendum.

(aia rdai

12. Etenim cum deberetis magiítri effe propter' tempus :

um d

rurfum indigetis, ut vos doceamini, quae fint elementa exor-

dii fermonum Dei : & facti eftis, qulbus la&e opus fit, non

P

fohdo cibo.

X

Ü

13. Omnis enim, qui la&tis eft partlceps, expers eft fermonrs

juftitiee : parvulus enim eft.-

a

mentum

14 Perfe&orum autem eft folidus cibus ; eorum, qui pro

confuetudme exercitatos habent fenfus ad dlfcreuonem bem,

3. B

ac mah.

ac refur

$ E

4^ly

flverui

—— Ó

tus fan&

CAPUT

j G

que fax

as g

Fi 1110 debebatur, per cbedxenuæm pat-

eff ; :u(ï,nnenta.-, a quibus initium fu-

I

'fionis meruit: & obtinuit.

fnitur ixuftituendi hom.mes- in do&nna.

N

9. Ef

con[ummat us.

)

T&NEI 92 "$ ,

facra.

In

Pe;fc&m » €on mnnatus eff. Coriffus , in-

Et faäït effis qwäu': la&c opts

en .

) Ia

liet, n

&

quit Anfelmus , c»m con,*?:mmatzs omni-

eft qui indipetis inftzu&ione .fimplicis

Ad hr

bus obedscmtia , patientia,

6 faniitaris

& puerilis doctrinz.

7

müg dom

Atlionibus ,. clamav;t 42 Cruct , Con[um-

-Non fo'ido cibo.) Ideft, non almor:,

d W:lc

maum . eft.

& periedtiort eruditione.

tanquam

Omnibns oä:empcmnt:äm ffbi. ) Ft-

I3. Qu lottis eff parriceps. ) Id eft

N r

dem, & legem Chriftianam admitten-

'qui puerifi inftizutione & doctrina eft

-

pentent;,

tibus.

erudiendus.

VObis t

1o« -dppellatus,) ] d eft, conftitutus.

Expers eff fermeonis jufitie.) Non-

hriftia

guxia ordincm Melc*bfj&dech ) Vxüe

duüm capax eft fermonis , qui fit de-

de pani

ditta num. 6.

pertecta Juftitia & fin&titate, hic enim -

&C.vol

II. De qx«o zobis: gwmd;:

erme. )

folis pene&xs convenit. .

funt m

Quafi dicat , de Melchifedech

multa

Parvtus enim eff.) Id eft, rud:s in

altiora )

& magna dicénda forent.

Chriftianifmo, :

Tenite

luinterpretabiiss,) äxvdeg(.mvevrog, id

14« Sedidus csbtt. ) fï eft, fj hdi &

eft, difycilis explicatau.

e&)/a pe

perïe&a doctiina & mfhtutw.

fantad

Imuc:lles. ) »e3eo! , je"gnes, rgna—

Q d pro ce- lnerndine s 65c. ) Quuifci-

excludm

vi, Reoligentes. ,

licet longo ufu, velut habitu compa-

P

12. Preprer rempus. ). Pro . ongita-

rato , mentem habent exercitatam ad

Unt re

díne temporis, quo tam in lege Mfoyfis,

difcernend.m in-un:quaqve re , quld

tradi [o

quam in Chriltiinifimo ef'crs eruditi.

bonum fit, quld mdlum, verum, au: x

Tà exy|

Ecnenta exordet f'erenonsp, Des-) ld

tal*fum.

/

"

tlt bay

)S

383

RR at *

-

perantibus - '

CAPUT VL

)

|chifedech, T

Non i;htendit' de primis fidei initiis traGlare, Qaandaqilidem*re-'

tabllis-ad -

baptizari nequeunt , qui po[t Jufceptum baptifmum rurjum in pec-

Xdum,

cata relabuntur, imo timenda illis eft eterna maledi&itio : confolando

- fempus;.

-autem Hebraos bortatur., ut Abrabe longanimitatem imitantes,

enta eXor»

$ fit, non

| rgddant Je pa

rticipes eorum , que jurejuraudo —

: Promz'þt illi Deus.

Efermbnis '

Y.f( A Uapropter iritermittentes'inchoatïonisChrifti f&rmohem,

Es

ad perfe&iora feramur, non rurfum jacientes funda-

mentum pcenitentiae ab operibus mortuis, & fidei ad Deum,

T

2. Baptifmatum do£trin2, impofitionis quoqse manuum ,

K bonb .

ac refurreétionis mortuorum, & judicii aeterni.

. Et hoc faciemus, fi quidem permiferit Deus.-

.

4. * Impoffibile eft enim eos , qui femel funt illumi

nati D] gxtl"

*Mat.

I2.45-

ftaverunt etiam donum ccelefte, & p

grticipes fa&ik—-funt Spiri-

intra

tus fan&ti,

«»V

10.26.

CAPOT

s. Guftaverunt. n

ihilo»minus bonum Dei Verbum, virt—ütes-

2Petr.

od

que fzculi venturi,

. It 9.20.

ipitium füu --

Y- J Nrermitentes.) Omittentes,

nam baptizandorum merfionem infon-

i 40&1an

Inchoatsonis Chrifli feymonem.) | tem baptifinalem.

u

s.

Id eft, rudimetita Chiftiani/mi.,

Impoftionis 7?;0 ue mmm(lm.)

ïde&,

)l

"44 per; ell;ora ferammr.) Propona- Sacramenti Confirmationis.

« fimplids

í

mus dogmata perfectiora, nominatim

judicii « erzi. ) Judicii extremi , in

de Melchifedech, ejusque facerdotio, . quo feretur fenrenti : de tota «ternita-

on al;iorï; :

tanquam typo facerdotis Chrifti.

- te beata, vel mife:a cujusque hominis.

Non rwfum jademres. undamentum

9. Er boc factemnus. )

Ut fcilia:fit de

I:) Id e&

panitentia , &c. ) Id eft, non r«fum perfetiori

bus agamus. -

o&riüz t

vobis tradentes doctrinim religionis

4 Impaf

?4;le eff. ) Id eft, difficilli-

Chriftianz fundamentalem , qu«e e

.mum eít, & ordinarie non fit.

7 N 0ff-

de panitentia, fide, &c. quafi dicat :

Eos qui femel funt illuminsti. ) Eos

m ftdr

Hzc.vobis ab inisio tradita funt, nec

ui infignia Jumina, & dona ccleftia

þic enm

funt modo repetenda, fed potius ad a.Deo acceperunt.

altiora progrediendum.

Gufleverunt etiam. danum caleffe. )

rriin

Penitentis ab optribus mortuis.) Id — Divinarum confolationum, & delicia-

.,

eft, a peccatis que non modonon pro- rum fpiritualium

(Jfida & :

funt ad vitam zternam, fed abillaetiam

:

-

Et participes fa

&; funt Spirttus jknäi.)

excludunt.

- d eft, d

Quilci

Q. Baprifmatum dollrine. ). N

6que &i Spiri

tus.

onorum & chagifmacum fan-

cumpe

averunt, &c. ) . Qui doctii-

funt repetenda illa rudimentá , qux -

5. G«ft

atam 4

tradi folent rudibus, quilis eftdo&tri- nam ccleftia bona promittentem cum -

u

04 ql"

na explicans vim baptifmi, &c.' — Di- fuavitate & gaudio perceperunt.

j1lly '"f' 2

cit. bapti?matl1m in plurali propter tri-

Virtuteique f[aculi v,emurig.) In Gteco

N

*

-

D

4

H

t

394

EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBliæos -

.. 6. Et prolapfi funt ; rurfus renovari ad poenitentiam, rurfum

L aciieli

fs fand

crucifigentes fibimetipfis Filium Dei, & oftentui habentes.

7. Terra enim faepe venientem fuper fe bibens imbrem, &

N UO Cu

- tarefolic

generans herbam opportunam illis; a quibus colitur, accipit

benediétionem a Deo.

d

12 Ut

.8. Proferens autem fpinas, a

c tribulos, reproba 'eit, & ma-

- fide; &

ledi£to proxima : cujus confummatio in combuftionem.

p À

9. Confidimus autem de vobis dile&tiffimi

, meliora, & vici-

« babuit;|

niora faluti ; tametfi ita loquimur.

I'i'a

- multiplk

IO. .Non' enim i

njuftus Deu's, ut pbqliv—i.fcatur oper»isu vefc-

&

: 15 E

eft , Opucic ,'*-ld eft; porentías , figni-

eft, utilem & a;:'c01xt-moc:iaxn, qkuäþlemv

Oueg a gemccenda x

ficare videtur immortalitatem. & glo-

'agricc)læ volunt.

tis vellre

riam electis promiffam in regno Chri-

8. Proferens autem f;n'näs 6 zribu-

ed&d

Ri.

Vocantur autem virtutes ,' quia

los.) Scilicet peecatorum,

d

|." pendat

Dei virtus & potentia per ea mirifice

Reproba eff.) &óóxtuog , que omni-

* [nwmi

bus difi

a

declarantur. Guftaffe dicuntur has

plicct, & quam omnes rejici-

ipm D

virtutes , qui eas fide, amore, & de-

unt & improbant.

Mini/in

fiderio perceperunt. -

Er ma'editlo broxima.)

Parum abed:

72

Á /;tnf.f) Id ePc, pOR' hzec

E norm p

6. Er pro/a,

f

quiri iili Deus maledicat, quomodo ficui

.eïeemofyn

omnia, poft tanta dona, lumna, fua-

maledixit dicens: Awzquam ex re fru-

D G

vitates, & dulcedines in apoftáfiam

us nalcatur in f mpiternum, Matth.21.

Veflrum ,

a fide prolapfi funt.

Cujnus couimm . aio in combL.ufl;oncm. )

Hoc.eft , cujus finis erit combuftio.

E folicd

^ Ruríws renovari ad pemitentzam. )

Teliquaru

Per poenitentiam.

lta homo

ii fruum non tulerit ma-

[ gemini,

Rarfum crucitgentes fibimetipfes Fsli-

ledicetur ,

&

in ignem xternum com-

u7 Dei.) Qui in peccata iterum rela-

burendus mittetur.

[ R, Q

iit D

bitur, dicitur Chriftum iterum cruci-

. Confiiimus autem de voljs diletif-

| 4 ex

fipere, quia quantum eít in fe novo

ffmi meliora.) Quafi dicat, non hzc

ls oper

x :

peccato dat novam caufam crucis &

dixi quod vos tales effe arbitrer, fed

mortis Chrifti , facit enim rurfum id ,

ut Dei juftitixm confiderantes timeatis,

f&

[ enlatu

propter quod Chriftus crucifixus eft.

& magis in dies Deo placeatis.

. Uinis co

Ef offestus babentes. ) mapaótieyua-

Cenfdims:.) In Grzco eft, mentio-

1. U

* Tlovrac, id eft, paradigma & exem-

ptS« , id eft, perfuaft f/umu:, procerto

- Ittinend

'plum ftatuentes, quod ab omnibus vi-

babemns , fcilicet poffe nos de vobis

m qu

deatur & contemnatur ; irrifioni & lu-

fperare & expe&tare meliora.

; fa*nt ab

dibrio crucis exponentes.

Et viciniora [aluti. ) $xoutia a er«-

Tera enim , &c.)

Hic tere f-

elac , coniznte cum [alute , five adba-

promiff

. Fide |

militudine fignificat Apoftolus homi-

rentta faluii, id eft, vos per lalutis

IM(JOSQ

nes, qui imbrem gratie divinz exci-

viam incefiuros.

A

LE

.piunt, eique cooperantes fructus bo-

Tamet[i 1f2 loquimur.) -

Licet.ita þl'o-

A. Pon

norum Ooperum producunt, a Deo be-

con-

quamur, folliciti de vobis, & ut filios

potente

nedici, id eft , majori eratiz

chariffimos monentes imminentis pe-

|

H&m

folationis c&leftis influxu , virtutum

riculi.

*

XX meritorum copia cumulari.

' Io. Ur ebdvi[catur operis vefíri. )

E ïquenq

; Herägm epportunam, ) tv9éroy , id

Ut mifericordic & fra:e;næ.»*di;e&i-o-

'W.

g

0$

[

CAPUT VI

SSï

1 TUrfüm

dtle&loms, quam oftendlihs in nomme lpüus, qui mmlftra-

Dentes.

fs fan&Ctis, & miniftratis.

Ibrem, &

LUE Cuplmus autem unumquemque veftrum eamdem o&en«

! acc1p1c

.tare folicitudinem ad expletlonem fpei usque in jfinem.-

12. Ut non fegnes efficiamini, verum imitatores eorum,qm

b &me

Ede, & patientia haereditabunt promliïiones

I2l

13. Abrahse namque promittens Deus, quomam neminem

2 & Vi

habult, per quem juraret, majorem , juravit per femetipfum;

14. Dicens:. * Nifi benedicens benedlcam te, & multlphcans * Gen.

I5 veltri,

multlphcabo te.

22.16.

&

i Est

: 15 Et fic longammlter ferens adeptus ePc repromiffionem.

16 Homi-

i, quaem

nis veftre obhvxfc itur , juftus enim.

Aära/m namque promittens Deus,

at U iniba-

eft, & debitam mercedem vobls re-

650-) Quáfi dicat , quod jam. dixi:

,

- pendet

]1

Imitatores effote/ eorum qui fede &5 patt-

que omm-

z nomine zpfus.) Id eft propt:ex

extia hareditabunt prom;fanes Idi ip- -

la repcl

1pfum Deun.

fum exemplo Abrahe confirro , ip-,

M:m/t'rdtt: fanttis. )

Qui Chriftia-

irm abet

fumque Abraham patrem veftrum o-

norum paüperum indigentiam veftris -

mniumque credentium, & patienter ex-

modo fici

eieemofyms fublevaftis.

pe&antium. vobis imitandum propo-

ex te jTe

li.

Cupmws Auiem urmmquemque

no

ut, ficut ipfe.fide & . patientia

Matth.óT.

veffrum , &c. ) Id eft, cupio in hac

promiffionem fibr a Deo factam , &

wf Qnem, )

folhc[tudme operam mifericordis, &

juratam tandem a D'eo confecutus et ;

combultio.

rehquarum Vlrtutum nunqu am defati-

ita & vos eandem longa fide, fpe ,

nulerit màe

gemlm ; fed ad . finem usque perfeve-

Promiffio

retls

& patientia confeq,uammx

hum com

.Offentare autem. fimpliciter di-

-

enim Abrahx facta vobis quoque &

xu: pro offendere ,. éyósrx00 Qaut-

omnibus fidelibus eft' facta.

J df

: d expletionem [pei.) Id eft, ut bo-

uoniam neminem halmit, 6fe. 3 0'r

non hst

nis operibus quotidie fpes veftra cre-

ftendit promiffionem Dei effe certanr

Dlt fer. $ fed

fcat, & pleniorfit, tandemque re ipfa

& fi

firmam,: nec

ue

M tlllledtlïp

expleatür, cum eritis eterng beatitu-

D

mquai de ea poffe

- dinis compotes.

dubitare , quia

eus . eam. ]uramento

s

iti$

confïrmavu:

æ qertit»

I2. Ur non fegnes. efficiamini. ) In'

Juravit per. femetipfum.

Qui jurat

p

retinendo & profequendo Evangelio:

d

Deus cum

de vobis

Nam qui pre torpore-& ignávia cef-

per majorem fe jurat; fe

: fit omnium maximus,, nonnifi per fei-

fant a bonis operibus ,. expertes. erunt

píum jurare poteft.

, C7/

romlffæ h&reditatis.

ve u-

: Fide && patientia.) Ó mierson, P^.

I4. Nrfi ;f benedicen: 6ened1mm te &jc.

Quafi dicat: Nifi te benedicens benedl-r

, hilntis

paug)oSU/uag, per fdem Ef longauimita-

xero, nift: benef'?cns meis cumulate tibi

zem :

credere enim Deo oportet, &

t i ]0'

promuïlones ejus , fi cito non dentur

benefecero;i uaque abunde te cumulavez

.ro, nonhabear verax, vel non exdh-

vt filios

p..tlenter 'expettare.

mer Deus.

enti$ p*

Hareditabunt promiffones.) Ea con-

feque ntur,

uz Dorminusfancte viven-

15. Ferem ) Expe&ansr

-tibus promifit.

Repramtj"onem.) Rem promliï'am.

veltt )*

Bt&l cum Com. Menóch. Tom. V.

cc

E

(ilecio-

35 . EPISTOLE B. PAULI APOST. AD QEBREQS

. X6. Homines enim per majorem fui jurant : & omnis con-

troverfiae eorum finis, ad confirmationem, eft juramentum.

17. [n quo abundantius volens Deus oftendere pollicitatio-

m

nis haeredibus immob

dl L

randum:;

ilitatem c»oanülii» fui , interpofuit jusju-

:

"

18. Ut per duas res i

mmobiles, quibus impoffibile eft men:

tiri Deum, fortiffimnm folatium habeamus,

;

A

qui copfugimus

ad tenendam propofitam fpem,

19. Quam fi

icut anchoram ha

bemus animeä tut

I.V ]c

Nam,'ac.&r,mam,

& inccdentem usque ad interiora velaminis :

"

q

20. Ubi pracuríor pro nobis introivit Je

dixit ev.

fus , fecundum or-

4 Cu

din.lemrMelcgiiedech pqntifex fg&ps, in aeternum.

:

dem, gt

. CAPUT

lem, qu

16. A4 confirmationem. ) Vefita;ïs.

bonorum cge.leiai»ium&va.etemmum, qna

? 3in

I

dierum,

In quo. ) 1n qua re, in qua pro-

nobis propofita eft, firmiter ac mordi-

manet f:

sniffione, Vel; ;z

qu , 1d eft, pro-

cus rétinendam,

pter quod. ï

I9: Qzam. ) Scilicet fpem,

4, at

Volezs Derns

offendere , &c. ) C'um

Sicut anchoram. ) Spes autem ím

J3Deus vellet oftendere omnibas veris

furamo,

Veqrac

fcilicet in calo, D,eoqge 1pfo

Abrahz fiiis, qui promíífionis illius

defipitur.

.

.

haredes funt, quam firmum & immu-

E* tzce

dentem ,a:?ü.e ad intersora ve«

tábile efiet,-quod Abrahz & ejus fi-

Laminis. ) Anchora animsz fpes noftra

lis promittebat , prxter promiflionem

non fatis haber in veftibulum perve-

nille, id eft, non eft contenta bonis

ziam ha.

etiam jusjurandum interpofuit.

Benedjs

Haredibus.) Fiiis Abrahz , fcilicet

terrenis & vifibilibus; fed pepetrat us»

quibus

fidelibus.

que ad e2,

uz funt íntra velum, vi-

£onfilii fui.) Promiflionis fu.

delicet in ipfa fancta fan&orum, id

loco cita

19. Ur per duas res immobiles.) Sci-

eft, Deum ipfum , & ccaleftia bona

p DC(I

Qug æüg

licet per promitfionem & juramentum.

apprehendit, atque in iis figitur.

Driifi

ubus impoffibi'e efd meniiri Deum.

20. Pmmr'/är.) 'Chi'iün,m intelligit,'

taham

Senfus eft, Deum nec fimplici promi£-

qui per afcenfionem introivit in re-

fione, nec jurata, mentiri, aut fallere

gnum celorum.

Pt ferif

ofle, cum fit ipfa veritas.

Pro zobts )

U

Chifedech

t nobis ad coehuh qgïif

Cem f

vFortiffrmum : (oiatium- ) napaxNqouy,

tum patefaceret.

ii & |

quod vertere etiam poffis 'exbortatzo-

Secundum ordinem . Melchifedech Posn-

sev.

Senfus eft, ut-xefpicienresin tam

tfex fallus dn. trernum,) Ut fcili-

Drimy,

certa promiffa Dei , folarium aut. ex-

cet ibi, quafi Pontifex &ternus Patri

i"fi!ig;

hifedec

hortationem habeamus , qua excitati ,

affiftat, illique fuam crucem &-mor-

Vi

alacres ardua aggrediamur, & feramus

tem reprgfentet & offerat ; fidelibus

Vàlet Qu

difficilia & dura.:

vero fuis ommnem gratiam, omniaque

Qui conjugmus ad

! fen e:zd;m prapa;

media , quibus in cclum contendant,

julus,

fram [pem.) Qui, ex quo Chrifti fi-

impetret. Quz res quantum ad fpem

hrily.

Rlx Pd

dem fumus amplexi , relicto fallacis

noftram corroborandam valeat ,.

per

fsculi amore , confuginus adj fpem

fe mapifeftum eft.

Chrmug

t ,-qui:

08

d W s

387

nis con

Déntum,

]1

CAPUT VII.

*

llicitatio.

C?tm | Melchifedecb. face

rdotium ex Jecima*mm acceptione , &? Dene-

üit jusiv-

di&tione Leviticum excelleret , CbrifHi facerdotium nece[frtate qua-

! eü ten.

. dam [ecundum ordinem Melcbifedecb in perpetuum. inflitutum , ac

m pracellit Leviticum ,

mfugimus

ii jurq(nento firmatu

G z'pk(m una

cum lege evacuat.

3

c.fir,m:fm,

Tic Ae*ni'm Melchife

dech, rex Säïem, facerdos Dei

fu?n'rh-f, "Gm. -

qui obviavit Abrahs regreífo a ccede regum ; &bepe- ng

nduin Dr

dixit ei.

2. Cui & decímas omnium divifit Abraham : primurm qui-

dem, qui interpretatur rex

juftitiee : deinde autem & Tex Sa.-"

CAPUT

lem , quod eft, rex pacis:

n.o,rurü, qnz

3. Sine patre, fine matre,

fine- geneaïogia,: j nEqüe initium

: aC mortj«

dierum, neq

ue finem vitze habens, affimilatus autem Filio Deij

—

La

manet facerdos in perpetuum,

*

f

4. Intuemini autem , quantus

fit hic

: antem ij

rcha.

» cuj.- & deci.ma.lär dedit

ide praecipuis Abraham patria

)goqge-ipfo

-

Ccci v p

ferird t«

Salem. ) þId eft, ]Efufalem.-

cilians nos U;eo, & Angel-is--ejus ad

fpgs nd&ü

CE

2.

*

; obviavit JAbrahe.

s

Ep.h'ef.— 2. I4- &lf' faäu: t'j? nobis jx—

ln petvee

ziam habes Gen. :4. 19.

ntà bonif.

fütio, & fantifecatioy 8 . redemptio.

-

enetrat uf

Benedizit ei.) Foxmulam verborum,

009 Sinepatre, ftne matre, fine genea-

quibus Abrahamo .benedizit , habes

legia. ) Non quafi iis caruerit, fed quía

velum, VI'

loco citato.

;ejus pater, mater, &

orum, !

Q. Decimas omzism. ) Spoliorum ;

defcribitur in fcripturis,

geneaïogïa 'gon i

Jelia boM

que ezfis quinque regibus €

e

»]

erat.

Neque initiwm dierumy, zeque frmem

"(tur.

Diviffg Jhrabam. )

Qua

í

dicat ,

habeus.) Scilicet in fcriptura; que non

nl

Abraham, licet effet Sacerdos, & fa-

marrat quando natus, quando mortuus

yit n Te*

e facrificaffet , 40novit tamen. Mel-

fit Melchifedech, ut aditmbrazet Chri-

chifedech eife Sacerdotem & Ponti&-

ftum , qui vere non habet initium ,

hm

cem fuum ; quare illr tanquam . fupe-

nec finem dierum , cüm fit eternus;

rioru & Pontnfici fuo decimas dedit.

p Dot

|Primsum

f

Affenila:us autem Filio Dei, maper

Udem qui interpretatur Rex

facerdos £m atefuum.) Syrus vertit : Sedl :

Ut felie

jufitie:)

á

uaft dicat : Primum Mel-

i fmtlitudinem Filii Dei £ermanet Pon-

chifedech ipfo nomine magnz cujus-

tificatus ejus in eTernue. — Dicitur Mel-

y & mor«

dam rei

f

at

um pretulitt : idem enim

chifedech-. manere facerdos in «ter-

fidelibus

valet quo

dX

ARex juflitie , id eft , Rex

juftus, vel juftiffimus

nüfi, quía in- fcríptura. nulla fit men-

omniäque

a quod optime

tio mortis, tiee finis facerdotii ejus.

nændlmc,

-Chrifto convenit.

4- Iutuemini autem quantas ftt. bic.)

ad fpt

Rex pacis. ) Id eft, Rex p

äcifïcus.

Quafi dicat, hic meécum expendite,

Chriftus eft -Rex juftitis & Rex pa-

quantus fit

elchifedech , vidlicet ix

lo^ p!?ï '

cis , quia pacificator nofler eft, recon-

typo & fi

&

ficatione, ut qui ipft eti-

-

m

*

«398

EPISTOLA B. PAULI APOST. AD HEBRAEOS

*Dew — «, Et quidem de filiis Levi facerdotium accipientes,* manda-

E. y H (U

18.3. tum habent decimas fumere a populo fecondum legem, id eft,

xccopit, d

2 IO«A

Jofus 3 fratribus fuis.quamquam & ipfi exierintde lumbis Abrahee.

.

6. Cujus autem generatio non annumeratur in eis, decimas

yelchiíed

y. 5

fumpfit ab Abraham, & hu

;

nc, qui habebgt reprOmifïïþnes"', b;'e-

nedix t.

Ó

/

4

(populus

tium fot

7. Sine ulla au

tem 'coïntlrädi'&io

&

lne," quod mipus 'eft ,a me-

liore benedicitur..

-

; ccï'dotem

$. Et hic quidem dec

imas morientes ho/mine's' acdipiuntï--:, 1b1

p T

latio fiat.

autem cogtg'eftgmr , quia vivit.

-

.

^

—

. quos Judzos illis fubjicere, cum ta-

. «Cbn/f/iat:

am Abrahamo videatur prxlatus ; hqc

um perhib

eriim eft quod fequitur.

men Judei facerdotum effent fratres,

* dedech v

Cu E5 .de:ima.f dedit..) -./Vide di&a

utpote ex eodem Abraham & Jàcób

num. 2

;-

*

. geniti. ti:rgo Judai, licet fratres,

- Qacitur v

De pracipuis, ) $x T

Qy .czxgoglv'x'wv,

aut fuccef

fratribus fnis, fcilicet facerdotibus ,

À

$. U i

quod aliqui vertunt, Ze /poeíizs.. T'heo-

funt fübjecti hoc ipfo quo eis lege te-

phyvla&tus 3nterpfetatur , 4e eximis

nentür dare decimas ; ergo. pariter

* m

praflaut.orum €f bozorat orum.

€unt

Abr&áham dans decimas Melch'fedech,

mollit a

ergo Zxeo9/nia , fpolia, precipua &

hoc. ipfo coniefius eft, fe illo efie mi-

poqu era

iun in 4

optima.

^ norem , & hoc ipfo fe illi fubjecit..

Abrahbam Patriarcha.) Non fine cau-

, «Exserint de /umbis -braba. )

Àon intd

Abrahs filii fint.

nto

fa addidit Parz;archbz , fed qua^ dice-

z

Ptr 4l

ret : Abraham ille .pater facerdotum

6. Cujus autem vneratto non anna-

legis, & pater omnium tribuum, non

meratur i2 eis.) ld eft, Melchifedech,

atitpit ,

dubitavit ei decimas dare deprzcipuis,

evi Qu

, cuja: genus & genealogia non attexi-

fe minorem agnofcens 5 quanto igitur

tur Hebrzis fliis Abrahz, id eft, qui

a

)

magis facerdotes filii Abrahe agno-

ex Hebr&is non fuit oriundus, hic de-

propeni

cimas fumpfit ab Abraham.

*

chiledec

fcere debent. facerdotium ChriRj effe

:

minot 1

praftantius. facerdotio fuo.

Ér hunc qui babebhat vepromiffones,

S. Et quidem de filiis Levi facerdotium

&c.) Qua^ dicat: ;Melchifedech be-

| qetoh

accipietites,) Hóc eft, & ii quidem qui

nedixit Abrahamum ,. quafi fe mino-

li,

Deci;

ex filiis Levi facerdotio funguntur.

rem , cui tamen [Deus eximia. bona

Ita loquitur, quia non omnes Levite

promiferat, adeoque in ipfo benedi-

Io. ]

Sacerdotes erant, fed.ex iis foli filii

-cendas efle omnes gentes, Gen. 12.

Erat

0'()1

Aaron, ejusqne pofteri. .

- A meliore, ) x

eeirTOVOG L rgdjqiïei,

Mandatum habent , 62.) Probat eum

E gniare.

thlfede

qui dat decimas minorem elfe illo ,

80 Et hic qfli

denios 8. ) ff vtl

oli e

ne probat facerdotium .. Melchifedech

chifed

fed

qui easaccipit, fcilicet Abraham mi-

norem €fle )Melchifedecho,

pratantius tuiffe facerdotio. Levitico.

Chif

Secundum legem, 14

4

fratribus fms,

Hic quidem. ) ld eft, in le

i&

bened

££c.) Quafi dicat,

b.

us jullit omni-

apud:. Leviticos . facerdotes.

d

£, f

l

bus Judzis eti:m Leviticis Num. 18.

Morient es

/q&fliinfs. ) HOlni

nes mþf-

RVE

26. ut decimas darent facerdotibus

tales.

EN

Aaronicis , volens hac ratione hono-

! dài were. )

dech

, Ifl eg , in hiftoria G

E

A

a, &4)ræf.erre facerdq;es » aC reli-

-

neüg.

&niin

N

Es

208

CATUT VII

7399

9. Et (ut ita di&um fit) per. A

2

braham, & Levi, qui decimas

fem, id eft

)

Lfïl 5

accepit, decimatus eft :

[

—

i Abrahg

.;

I6. Adhuc enim 1n !

$, .deCimäS

;

umbis, patris;

4erat, qugnd'o;pbfiaxv-ikt el.

Melchifedech.

u( :

AI. Si efgo confummatio per

: facerdotium Leviticum ,erät

X

| populus enim fub ipfo legem accepit) quid adhuc neceffa-

| e&,,a me.iil;

rium fuit, fecundum ordinem Melchifedech alium fur

gerg' fa-

cerdotem, & non fecundum ordinem Aaron dici ?

pl |.

—12. Translato enim ífac

z

-

erdotio,'* necelle efL, ut & i"egi; trans-

latio 'flac.l

o Ft

^Q€cc4

s

I5. In

aE E

g

qe,cum t -

.C'clm;fg/fatur' q«ia vivtt.) leftimoni-

fedech', atque prinqeþs , qui prov-fe,'

flent fratres,

um perhibet fcrip,tura quod iIMelchi-

& pro.tota fua. pofteritate, obedien-

am& fb $-

fedech vivat, quatenus fcilicet intro-

t»iam regi preítat & oftert.

;

.

ducitur vivens, nulla de morte ejus,

II. $& ergo con[umm .110,

f& ) SenQ

licet fratres,

icerdotbms, - d

aut fucceffore facta unquam mentione.

fus eft : .. Si Sacerdotium .Leviticum ,

9. Ut ia diflwn frt.) 1n Grzco eft,

hoc eíft, quo tungebantur filii Aáron,

eis lge te-

0. piriter

€ «nog &ney, id eft, »t ;ta Zoquar :

qui erant de femine Levi, confum-

felchifedech, —

mollit autem hac dicendi formula

malíet, atque.pertecillet. homines, id

quoed erat dictarus, Lev; fuife decima-

eft, fi vim haberet. juffificandi, &

illo-elle mi« «

liberandi eos a* peccatis, & ad vitam

ifnbjecit

fum dm bpabam, qui modus dicendi-

'F

&ternam perducendi , quz maxim&

) [ e [

mon sint-qllige-nciþils durus vide;i PO:

terat.

N

& ultimz hgmínis pertectiones funt ,

o g dntie

Per Mrabám, €? Levi , qui decimas

quorfum expectabatur alius facerdos ,

elchifedech,

acíepit , decimatus eff. ) id et , ipfe

qui non diceretur, nec effet facerdos

Levi cui przcepto legis attribute funt

fecaundum ordinem Aaron, fed fecun-

non atteti«

dum ordirem Melchifedech ?

id l, qui

decimg;4 qui in Abraham, tanquam in

pngenitöre continebatur, ipfi Mel-

Populus enmim lub . ipfo legem accepit. )

ls lici

chifedecho, una cum Abrahamo, quafi

Hec .per parenthefin dicuntur ,

l

'/.fMlW""I

minor majori, decimàs quodamunodo:

propterea "adduntur ab Apoftolo ,

ifedech bee

qperfolvit.

H

quia non folum iptendebat probare fa-

Levi. )

Leviticus . quilibet facerdos.

cerdotium fuifle transterendum, ut pro

[i fe mino

Decimatus eft.) Decimas folvit.

facerdotio ! evitico introduceretur fa-

i bona

IO. Ia lmmbis patrts. ) Abrahx.

^

cerdotium Chrifti ; fed etiim. docere

fo benbdl-' i k

Erat. ) Scilicet Levi.

legem quoque iuifle transferendam, ut

U

Oiviavit ti.) Scilicet Abrahe Mel-

pro lege Moyfis lex Evangelica in-

ES

; w .

chifedechus. Ratiocinatio ergo AÀpo-

troduceretur , propter cognationem

ftoli eft hujusmodi, agnofc:ns Mel-

legis & facerdotit ,. ficut ait paulo-poft:

Uia Tatiüe

chifedech efle fe majorem , & typum

Tran:lato.entm (acecdotio.

:

chifedech.—

xece[fe LF uf

Levitico.

Chrifti, illi decimas. dedit, & ab eo

E$ degis translatio frat.

benedictionem accépit, ut profiteretur

Sub i/;fa.') Scilicet. facerdotio , £«

dige .

durz ispeguiv, tempore ipffus facerdoris.

fe. fuosque pofteros, ac confe juenter

Levitas, & Sacerdotes Aaronicos ex

I2. Trauslato euim acerdo'so , €$c.)

iines trole

fe nafcituros , minores 'effe Melchife-

- Simul data fünt lex & facerdotinm, &

dech , Chriftoque | fubje&tos : perinde

ejusdem.funt rationis, quia ficut facer-

tqria Ge:

-dotium inftitutum eft quale iili teutpori

b

exnïain.Abrahax/n fe ggiïït cum Melchi-

^

-^

9369

EPISTOLE LB.PAUL! 'APOST. AD HEBRJEOS

13. In quo enim hzc dicu

í

z

T j W

ntur, de aliz tribu eft, de'qua

p

7

- jofirmtatet

nullus altari przefto fuit. -

14. Manifeftum eft enim , quod ex Juda o

rtus fi*t/-DOmit::us

1o. Nihi

nofter: in qua tribu nihil de facerdotibus Moyfes locutus eft. -

melioris fp

1$. Et amplius adhuc manifeftum eft; fi fecundum fimilitu-

0 Etq

;

dinem Melchifedech exurgat alius facerdos,.

*

- jurejurane

.16. Qui non fecundum legem mand

ati

1 äll Hic

^

fed fecundum virtutem vitze infolubilis.

carnæh'sl fá

&us eft, .

: lum:*Jur

* Pfa].

17- Conteftatur enim : *

Jüoniam tu es facerdos i

: dosin &te

n æteï-'-

& lat

109-4-/ num , fecgndum o.rdineml,Melcþifedech. "

|

)2 Eal

L.18. Re-

coh—üeniebac«, ia &lex. . Ipfa eri-ïm e 16, Qu nþn- fécundum legem mandats -

-qqod mor

[ Hic

lex imulta prxcepit de genere facerdo-

earnalis fatus eft. ) Legem mandati

tum, de ritu initiationis, de facrifi-

carnalis appellat lepem Mofaicam, que

[ bibet fac

ciis, de victu facerdotum & miniftro-

carneim circumcidere, & mundare pr&-

rum, quare fi facerdotium abrogetur,

cipiebat per fuas lotiones & luftratio-

TLX

1. agl

legem quoque abrogari necele eft, ete-

abluebant.

fhes, qux cor

poris, non animt fordes

nim in lege naturali alii érant. facer-

' mn;ia!i, r

dotes , & alia facrificia.

Succeffit

Sed fecumndmo viriutem Vite iæ/älf)-

[ recuam a

lex Moyfis, & cum ea novum venit

&rlis. ) Id eft, qQue dat vitam nullo -

[ qufadt lr

facerdotium. — Ka contingit in lege E-

$

tempore folvendam , fed zternam.

* tilitas, quia

- f peccata

vangelica, & fi poft hanc novum fa-

Senfus ergo eft: Sacerdotes. Aaroniei

^eerdotium futurum eflet,

nova qdo-

carnales erant, temporales & morta-

beare homi

que lex effet.

les : Chriftus:autem per potentiam &

Yy. ii

I3. I» quo enim hec dicuntur, &c.)

virtutem Parris factus eft facerdos feme-

In Greco eft, 29 à», $n quez. Pro-

ïj('. hxc) Nibil'

per vivens, &ternus, immortalis, qui-

[ perfetli

bat id quod. dixit n. 11. fcilicet Chri-

que vit1m fpiritualem gratie , & per

- Ya juftitia

ftum £uitfe alium facerdotem ab Aaro-

eatn vitam zternam oplorim nobis elaz--

nem Deo

nicis, quia fcilicet ht omnes erant. ex

giiatur;

Preftat er

pOm gternà

tribu Levi, Chriftus autem fuit /ex

dotibus Aaronicis.

go Chri[hbs/ facer-

s

btf

:tribu. Juda.

I7. Conteffatur enim..)

Deus per D:i-

ple, Bt, Ve

De quamullus alears prefto fuit.) Id

videm loquens Pfak 1og.

eft, aftitit, acceffit, mimftravit altari,

Quoniam.) Oi , quod.

P er qlum

facerdosio functus eft.

:

T« es Sacerdos n aterzum. ) Quia

. preeedent

14. Nzhil de [acerdotibus Moyfís

| locutus

Chriftus eternus eft

-«' ! inu

alii facerdotes.

, Dec morimr, ut

lg , ngml:

eff.) Non defignavit ex ea facezdotes.

15. Ef Ameblius adhnc manifefium e/l)

Secundum ordinenm Melchifedech, ) 'þVi- :

l, fpem

Scilicet legem transferendam , atque

de dictafupra eap. 5. n. 6. Potiffima

» 11

D ropin |

mutandam eífe,

eaufa propter quam JChriftus dicitur

. Jultitiam,

ä

Si feeundum fomilitudinem Melehife-

facerdos fecundum ordinem Melchife-

DO

deth , &$c.) ld eft, fi facerdos qui ex-

dech, eft fimilitudo in victima.

» quia

4) l

[

urgit fit fecundum ordinem Melclii-

ficut Melchifedech obtulit panem &

Yobis fer

fedech, Chriftum autem 'effe lhujus-

vinum in facrificium , ita Chriftus in

xodi facerdotem dubitari noón poteft ;

4l

eum illi foli dictum fit: 72 es 5acez-

ultiima ccena facrificium corporis & fan-

! Qu

guinis fui infi

Qu

f d

n-is & vini.

ituit , fub fpeciebus : lä.

elos ffcundum ardt'mn Melchifedech. j

j

: dedlt faceä

-

08

CAPUT V.

391

- !8 Reprobatio q

uidem fit praece

?&s deqml), :

infirmitatem ejus, & inutilitatem.

dentis mapd.ati » propter

tDotihys!

I9. Nihil enim ad perfe&ctum adduxit lex

t iht,rodu&iþ vero

melioris fpei, per quam proximamus ad Deum.

*

j

Qcotus ef,

20. Et quantum eft non fine jurejurando

m fnnilim. :

(alii- qu

idem: fine

jurejurando facerdotes fa&i funt :

*

.

.

.

2r. Hic autem cum jurejuran

do, per eum, qui 'diiitïäd'i—'-*

fa&;& e&, ,

lum: *

*Pfal.

Juravit Dominus, & non poenitebit eum : tu es ,faceqr-

io9.

dos in aeternum:)

L]

22. In tantum meli

oris teftamenti fponfcf fa&us ett 'efus.

- 23. Et alii quidem plures fa&i funt. facerdot

:

p

es (I)? id,'c,irco»

uod morte prohiberentur permanere.

-

.

ægmng;; W

24. Hic autem eo quod

femol ternum

vemn $

maneat in æteirnum, :

olükam,que -

habet facerdotium.-

^5. Unde

hündare pra« :

&lulai. [

(1) 1» Edir. Sixt. additur ; fecundum legem.-

d

19. Reprobat;o quidem fit pracedentis .

rem míinoris momen

u teihpfä);ariAIn,

jnimt fordeg :

aandati, 65.) Quuafi dicat : Vis fci-

quam firmare juramento .Degx,s non eft

Tüjta rf

ze caufam abolitz legis facerdotii2.

d-ignatus.

.

caufaeft legis illius infixmitas & inu-

21- H;

€ astem. ) Scilicet Chäüu!

um n 3

tilitas, qui fcilicet lex illa non' pote-

fa&tus eft facerdos a Deo Patre, qui

d aternam,

[ a

etiam jaramentum interpofuit , ut ha-

& Aaroniti -

rat peccata expiare , nec falvare, &

; & mor

beare homines.

bemusex Pfalm. I09: 4..— Jraviz Do-

munus, 6 non przuitebit eum , £« es Sa-

oeum& d

19.' Nibil enim ad perfettum 4ddz:;r;t

cerdos in eternum, &c. — Chriffus ergo.

cerdos feme

dex.À Nibit, id eft, nullum hominem

cum juramento, ficerdos fa&us ett,

ortalis quie

ad pertectionem adduxit, id eft, ad ve-

ram juftitiam , qux conftituit. homi-

uafi res & negotiam Chrifti Ponti-

ig, & p

4

cis, fcilicet*hominum reconciliatio ,

nobis er«

nem Deo gratum, & acceptum ad vi-

tám eternam.

!

& falus magni eilet

E

iltus facer-

cul dubio. eft,

momenti, ut pros

Iutiodstl;o vero nig!io;*i:

fosi. ) Sup-

Q29. la tantum mcliäri: t;üänent:' ;

ple, fit, vel facta eft per Chriftum.

€fc.

Senfus eft : "l'anto potioris fo-

eug perDa-

Per quam proximamus 44.-Deum.) Loco

deris fponfor ac fidejuiior factus eft

rxcedentis mandati, id eft, legis Mo- -

Chriftus, quanto fanctiori auctoritate,

y,r) Qlüa

faice , introdücitur aliquid multo me-

hoe eft, juramento . interpofito , fa-

lius, nempe lex & ficerdotium Chri-

joritur, If

cerdotium iniit, cüm Levitici ordinis

fü, fpem nobis certillimam faciens

facerdotes ' absque juramento inaugu-

j V*

Es

appropinquandi ad Deum, per veram.

rarentnur.

foriflina

juttitiam,

23. Ef ali quidem , &fe. )

: Oüevn(þlþia

i dicitqt

60. Et quan'um eff monfine it;;rq'urgm- :

facerdotium Chrifti Aaronico przfta-

Velchife-

do.) ld eft, quantum eft hoc?

u

antia

re, quantum mortali przftar. immor-

m quià

nobis fieri debet, ut facerdostno

d

er,non

tale.

In lege non erat un :s Pontiiex,

afem

fed multi, quorum alter alteri fucce-

fine jurejurando fa&us fit facerdos?

u et im-

hriftos it

"]i quidem ffne j.zrejurqu./.o, &e. )

debat; Chruftus autem,

ris &f

Quifi dicat, Aaroni & pofteris Deus

mortalis, femper manet,

«

&

ebus p*

Ü

E

eit Pgn—«

dedit facerdotium fine ?uramence, quafi .

tifex æcernug,..;

-

" 7

*

b

-

3

30 EPISTOLX B. PAU-I;1 APOST. AD HEBRAEOS

2;5. Unde. & falvare in .perpetuu*m"ipoteft, ac'ce-dens"p.er fe-

metipfum ad

a

Deum,femper vivens*ad ip'terpgllandUm- pro no-

r

bis.

g

26. 'Talis en

im decebatg-ut nobis eiTet'Pöntifex, fan&usyf,riin-

nocens, impollutus, fegregatus a peccatoribus, & excelfior

| E TUMI

M

coelis faCtus :

27. Qui non

habet heCeiïïtaþem quotidiä,':qüexma&dmodUm

j , fitGt

*Lev. facerdotes , * prius pro fuis delictis hoftias offerre, deinde pro

Lies

- 16- 6- populi: hoc enim fecit femel, (eipfum offerendo.

28. Lex enim homines conftituit facerdotes 1

nfirmi*xtatiem

V, be

habentes : fermo autem juris

p tudinis ir

J

jurandi , —,qu*i ,, poft lege-m'.eviï, Fif

N

. lium in aeternum perfe&pm.'-

* minus, 0

CAPUT

-iQS* Uande & f[zlvare im perpetuum

ab eorum vita & mo'riblus'. longiffime

poreff-) Grsce eft , &ig 00 mayr£NiG,

'diftans ;; & nihïl cum illis habens com-

E. contcoi

id eft, perfecle, & plene, & perpe-

Tnune.:

- E offerat:

tuo; non tantum in hac, fed etiam

in futura vita.

Excelffor celis fatius.) Id eft, ! quj

u sie

ES

penetravit omnes cclos , ufquead fum-

— - ccedentes per ]Emetzþ/ä?rri/ad' Deum.)

mum; qui fecundum:naturam afíum-

; fent, qlli

Fideles , qui per fidem & obedientiam

H

i

OVWX us

-

ptam .fupremum'in rebus obtinet lo-

cum.

"

-,quam Chrifto preftant, accedunt'ad

d

Deum Paàtrem , e

jusque gratiam &

27. Qucma

modu-mvj f&ccidafä:. J Le-

I C

i(u

»

amicitiam.

L

vitici.

6unf,

Semper vivens ad int

er,

Hoc- enim fecit femel , &c.) Eft aliud

pb

;ae)[andümfrä

compendia

20h;5.) Semper vivens , & munus

argumentum, .quo probat Chriítum.

fuum exercere, paratus ,* ut fcilicet pro

precellere Aaronis facerdotibus. Nam

C0 de pral

hi - fepius- hoftias offerebant .tam pro

hoc quod

nobis apud. Deum interpellet, id e&?

oret.

Talem b

fuis, quam pro populi peccatis ; Chri-

26. Talis enim decelar, ut nobis ef-

ftus autem unica oblatione omnium

tante. dig!

Jet. Péntifex.) Scilicet qui femper vi-

hominum peccata expiavit.

J desi

|

vens interpellaret femper pro nobis, :

29. Lex entm bomines conflituit fa-

—

Atls dl

Santlus. ) öxax.og,. i,dl.' eft, »nu:, &

cerdotes,) [d eft , Pontifices facrorum,

2 Sant

omnis labis expers, pius etiam erga

&-Sacerdotum principes.

;

Deum ,

colens & timens Deum,

lnfermitatem babentes. ) Ide

hicnon ef

devotus Deo, facer & fanctus, ipfa-

tales, miferos & peccatores, quique

ttius, fleq

que pietate & fan&timoniz veneran-

p

non valeant fuis facrificiis peccata

Aff

dus.

expiare.

Wuntter

Ilmmocens.) &xaxog , id eft, carens

Serzo

« 4utem jurigju;'andt'.)- Id -.e&*,-

fex find

Thalitia, & noxa, innocens, qui ne-

juramentum ,

uo Pfalm. I0g9. jura-

4"&! f,m

mini noceat aut male velit , fed o-

vit Dominus

hrifto : 72 es Sacerdes

& Movfe

mnibus benefacere ftudeat.

i2 «ternum.

C]eüæ 1

Impolletus.) ckiavrog ,. immaculatus.

Filium.) Id eft, Chriftum Domi-

atb

num.

t

Et 105

Hzc tria ita videntur diftingui , ut

fan&us. refpiciat. Deum ; ! innocens,

In eternum.) . Conftituit Pontificem. .

j- Mi

proximum; impollutus, feipfum.

Perfetum.) Non infirmitatem ha-

Vilimg.

BIH. €f

Segregatus. " peccarorsbus. ) ld ef,.

béntem, ut Levitici facerdoces.»- L

08

398

»s** æ?*- :*n*æ |

—

ens per fe- I

* J

-CAPUT VII.

lAlm!pro 00«

H

s

À.

Es&cällentius efi

Cbrifli facerdotium Levitico

;'ka 'äbk in däxiera*.

mhsi. d Parris fedeat in colis, & majorum [acramentorum minifler fuerit,

. excelor ] um Jacerdotes "veteris legis: oflendit. etiam. novvi teflamenti

w

-

nece[itatem ex imperfetlione veteris , &

aadmodum |

ex pïpmz'üigne |

M

Dei per 'jferem'z"a;m..,- |

deindg pro

Apituluni autem füper ea, quze dicuntur: Talem ha-

firmitätem

IC

bemus Pontificem

,Lqui co-nfeditu».in..dextera fedis magni-

?m 'efk, Fi'

z

tudinis in ccelis,

-

2. Sanctorum minifter,

& qtäbxe,rruïäcuxl.i veri , quod -fi;xi't. Do-?:

3

- CAPUT

iinus, & non homo.

—

3. Omnis enim pontifex ad

offerendum munera, & hoftias

]

S lbngüïime

habens com-

.conftituitur : unde ne

offerat :

:

Vceii»'e eft & hunc ha;be;:galïiquid—,,. quod,

H eft, qui

"4. S1 ergo e

ffet fuper. terrämx,'ne'c: effet facerdos : cum ef-

1fquevadfum-

L

fe

xam aflum

nt, qui offerent fecund'umä legem manera,.

E

s.Qui

- obtiper 1o-

Ap;(u!um-"

diiet.) Le

i",

E

3

anutem [uper e:'tfæqu.eï' i r N&z—e]fe* | yl',., & Zur;r ädä'ere» alz"qü)'df

Guptur.) xtaNai im! TÓi; N- — auod offerar.) Chriftus, licet ín cablov

goivorg , quafr dicat , fumma, & fedeatad dextéram: Patris, eft tamem:

; )' Ef aliud

compendium eorum quz dixi, & di- . Pontifex: atqui omnis Pontifex offert:

t Chriltuar

tibus, Nam

co de praftantia facerdotii ChriRii,f eft

munera & hoflias: erco & Chriftus

t tam pro

hoc quod fequitur..

in: ccelo-fuas hoftias & munera offert;,

-Talem babemus Pontificem.

) Id Xe(ïþ',,.,

nimirum facrificia miffe , qux toto

catis; Chr-

tante dignitatis, & excellentiz..

orbe: quotidie- celebrantur ; in. his e--

k ompum

a dextera fedts magnitudinis im ce-

lis. ) Id eft,. ad. déxteram fo

nim: primus & primarius facerdos quii

o g

;'ii. maje-

confecrat , offert ,, & tranfubftantiatio--

:n/i:äi: le

ftatis diving in. colo..

nem: peragit . eft. Chriftus..

$ facrortm

|

Q. Sanderum ininiffer. ) San&otum:

hic non eft mafculini generis , fed. neu- .

Z

d. $7 ergo

ejfe

; füper t'eri'am..-' ) Si ef-

d-eff, mote.

trius, neque homines, fed fan&uarium:

fet facerdos terrenus;

&$, quiqlw '

fignificat; & fenfus eft: Chriftus eft:

-Nec effet facerk(ak'.,j ) Non. eire't:*: hu-

ls P,W

minifter , id eft facerdos ,. feu. ponti-

jusmodi ,. ut-fecundum legem. victi-

fex fanctorum , nimirum /zzdz, &

mas' immolare poffet,, cum: non effet:

Md ell,

- fantis fantorum. ,-non: hujus: Levitici,.

ex tribu Levi..

o u-

a Moyfe facti, fed veri , id eft Ec--

Cum fcfä&f qui offerr

an*Fäkndi:m' ite

7 'cherdl!

clefig, que per famüwm , & fantta

gem muntra.) Quafi dicat, nec enim

[

anttor um fignificabatur..

neceffe eifet; Chriftum: effe eo modo

m Dont-

Etgmem bomo.) Scilicet Moyfes..

facerdotem j quia jam lex: habebat fa-

3 Munera &f /Jajezias.-) Hoftise funt:

cerdotes , qui fuper terram« tantume

ontificet

victimz: cruentz, munera incruenta.

hoftias offerrent..

X

atem !

..Ddd.

*

)te.

Ig'iäl.þ. eum Cq:m' - Menoch. Tom.. V T.

u

—X

h

,

*

304

EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HE*BRgäos |

[

. Qui exemplari, & umbree deferviunt coeleftium. — Sicut

) Xon !

, *Exo.

. $n die; qu

refponfum eft Moyfi, cum confummaret tabernaculum: *Vide

25.40. (ánquit) omnia

terta Agy

facito fecundum'exem*piar, quod ,tibi oüenfumï

N

AAtOL, eft 15 monte.

3

7

me0, & &

OM

6. Nunc autem melius

fortitus eit minifterium, quanxfo &

1o. Qu

melioris teítamenti mediator.ei

E

: poü dies

miffionibus fancitum eft.

5

l, quod in melioribusxrgpr)ö-

eorum. i

..

. "T. Nam fi illud prius culpa

?

* , Deum,

'Vacaffet - Qon uque— fe;undi

j M

- -locus inquireretur.

a

pes

..*]ee. . g. Vituperans eni

m eos di&it: *Ec';'e dies Ger;ient,' dicit D*o-g

quisque |

omnes fc

-8L31. minus: & confummabo fuper domu

5

;

m Ifrael, & fuper domum

T. Q

*

Juda te&amentuxfn novutn,

p

hs

. 9. Non

. eorüm]

n Di

äi exemplar: kö' umbra deferviunt

bis nectendum. eft quod modo ait:

eeleffium.) Quafi dicat, hi facerdo-

ANunc autem melins, &$c. ac f1 diceret:

tes conftituti funt. ut: exemplar quod-

atqui non.Ífolum eft facerdos , fed

f:- antiquatu

dam ,. & quamdam fimilitudinem no-

przftantiori quodam ; modo fácerdos

1

st t

bis exhibeant eorum- quz per Chri-

eft, quam omnes facerdotes Levitici.

ftum fiunr in celo. Nam quodPon.-

Q-«anto 65 melioris teffamenti media-

(sf

,titex, verbigratia , cxfa victima in-

ter eff.

Id eff, quanto novum tefta-

B

troibat in fanéta fanctorum femel,

mentum , cujus Chriftus mediator eft,

" dus tovum

-

hoc fignificabat Chriftum fufo :fan-

antecellit: vetus , & majora bona fuis

«* —»N

. euine fuo ; ingreflurum fuiile n co-

promittit , nimirum fpiritualia & cx-

Jofeswen

]um, n£ appareret vultui Dei pro no-

leftia, eum vetus teftamentum bo

vum hoc

$

tantum terrena proponat,

:

na

bis, & fic de rcliquis,

:

:

L Quile f

Sicur vefpon[um &ff, )

Id eRW a /Divinp

7- Mzm,jï 4llud Priu!- )

5 x longe

eraculo eff diflum, hoc enim fignificat

tus teftamentum,

In dieq

Grecum , xexexuar iorai.

Culpa vacaffet.) $» äþsynrrbg ; iPrez

&.) Cu

prebenfibsle fusffoz , id eft, nifi ei ali-

Cum con|ummaret ; 'tabernaculum. )

henfa edy

peey iniTENG Ti ewtqyir, id eff,

quid defuiffet , quod

pofteriori te&ae

Non. þax

eum confumma:urus e[fet tabernaculum ,

mento refervabatur.

3

1iNOR ferv,

fed interpres dixit, cum confummarer,

Non wrque feeundi locus n2

um r

id eft, cum in'eo effet, & id ageret,

£ur.) Non fuifiet neceffarium aliud

Negler

ut confummaret, &

Peräce-,r;gxt cabgr-

teftamentum ,

non fuillet fecundum

[

bavi eos,

naculum,

in ejus locum intrroduCtum ; cum e-

*

Fide, :'m]u'it', emnia facito, &e.)

ním habetur quod optimum eft, ceffat

: z

E

üm,

Sunt verba Dei ad Moyfem Exod.

lábor aliud inquirendi. Ac introductum

) Tdame

cap. 25. 40. - Hoc tabernaculumidea

eft. ut fuppleret quo.d deerat priori..

PO Ureundy

erat Chrifti & Ecclefiz, adeoque fi-

9. Viwperans enim eos ) Scilicet

Cum ]udxos vituperat ,

hf g

nifieat Apoftolus Moyfem. juftum

Judsos.

|

ffæ-ö(*d [

2

uiile fabricare fuum materiale taber-

legem -eorüm vituperat quafi infir-

|

moredj

naculum eo modo & forma, ut Ec-

mam & imbecillem , quz , fcilicet Ju-

Dands

dxos

fi

ib

clefiam quafi typus reprzfentaret.

bi obfequentes , b?nos eFHcc/ere

a

|

Vnïgams

. Nene autem melius. fortitus. eff

non potuerit.

T ie,

miniferium. ) Dixerat , ff effee fmper

Dicit , 6c. )

Teüimdnium.hockfum'-

pe Chi

gerram , nec . effee f«"d?:: Quibus ver-

ptum e& ex Jerem. c. 31, n. 51.

aem

N

$

CAP U T VL

365

m w]

9. Non fecundum teftamentum, quod feci ïp,atr'ïbus' éorums,

un*Vde d

án die, qua appreheridi manum eorum , ut educerem illos de

oftefum -

terra Agypti : quoniam ipfi nori permanferunt itï*.te&amenfo

meo, & ego neglexi eos, dicit Dominus.

qimto t

iO

uia hoc eft te(támentum, quo

d difponam domui If rael

poft dies illos, dicit Dominus: Dando leges meas in mentem

Us rþprö-

eorum, & in corde eorum fuperfcribam eas,

:& erg eis in

Deum, & ipfi erunt mihi in populum :-

-

L

e-f'e;undi

. 1r. Et non docebit unusquisque proximum

faui, & ".u'r'ïuïs-*-f

,"dicitDo-, |

quisque fratrem fuum,dicens: cognofce Dominum : quoniam

j domum -

omnes fcient me 2 rninore usque ad majorem eorum.

I2.

uia p

ropitius ero iniquita-.tibu's eorum, & pgccætg-runi

:

9. Non

eorüm Jam non memorabor.

modo ait;

13. Dicendo autem novum: ve

teravit pfius.,

Quod autem

f diceret:

e ianteritum eH;. ;

nos, fd p

an;ic?uatqr, x,&—fenefcit , prop

1

CAPUT

9 ficerdos - ;

a

Dcïcï Z

$ Levitici.

eni media-

'bö;ifizm?uäa; ) Id eft, percutiam ,

Ero eis m beum.)' ; Ero eäs»' , Deus,

um teft-

& feriam. teftamentum, d eft, fo-

quem ipff fidelitex colent.

ediatorell, .

'dus.novum.

Ef ipfi erunt mihi 1m popn

Z ) SCi'-v

bona füis

-9. Nom fecundum . teflamentum.| quod

ketn.

licet fele&um , f*ïngul*arem; ; peculia-

Alia & Cæ' 1

c

fect patribus eorum. . Quafi dicat , no-

vum- hoc- teftamentum. non erit tale,

l1. Ef pom doeelig wmaufgnifque pro-

tüm bgga

H—

quale fuit vetus cum patribus initum

ximum [uum , €&c. Quuia magna erit Dei

5

rerum . credendarum & fperanda-

| kefi, M

fed longe illo-praftantius-

- die qua apprehends manum: eorum,

rum cognitio in populo Chriftiano ,

&7c.) Cum fcilicet quafi manu appre-

nec ut quis neceifaría ad falutem per-

g, int

cipiat erit opus loneo labore , cumad:

jifi &i d

henfa eduxi eos ex Agypto.

pauca Capità revocentur , qua etiam

nori tefte

Non.perman[irznt $n teflamento meo.)

Non fervaverunt. pactum , quod . me-

fïmpl'i'cibusy & 'P'uerisl nota eÍfe POP

€um: interünt..

int.

k

nj jntt

I2. Qwia propitins ero ilni"qm'nitil/uf

m

Neglex£. e0$,) ))Coanwempfï,ä & r;pro-

É

fecondunt

bavi». eoS..

eorum , €c.) Ut nihil. defit?ad gra-

IO. Teflamemtwm quod - d [potiam -)

tiam , nihilque relinquatar impedimen-

; um e

Pa&um, quod pangam &. fanciam.

ti ad vitam zternam , omnia ejus pec-

en, tefïät

"Teftamentum novum, quod pro ve-

cata tam priora , quam pofteriora cone-

odudum

donabo.

*

riott.-

tere inducam. & ftatuam.,

7

Gcilicet

Poft dies 1/los. ) Id eft, po

ft pä*m'-'æ

Í

Diq;f(zda' antem novum.) ld e&;

me &-a mea Ecclefia réjecero ndzos

j

cum Jeremias, ut vidimus n. g, ait,

tuperat ,

*

Confutumabo Teflamentum mevum.

ifi inftt

incredulos:

j

ilicet Ju

Dazdo leges meas in

"meaztem e'o-r'm;-)"

/ererauyt Brims.) menaNalexe y. id efL,

Vulgatus. Jexem. 31. 35- vertit : Dabs.

vetus fecit , vetus efle declaravit.

j eüc?"

legem meam £ vi[ceribus eorum, Qquia

Quod atutem antiquatur & fenefcit ,

atia & charitas diffu-

-Hoc f

per Chriftum

j

prope interitum ef..) Quod vetus ve-

a eft i'nv;.cOx-di

us noi;'cfl:ig,»v

xe dicitur , ad finem. &igælm,mnwf

d

Y

,1?

"

A.

--

-

$6 EPISTOLZ B. mim APOST. AD HEBRæbs -

T Supef«

COAPTUT XE-

X

eitiatorium

6. His v

Ex b;'s , qua in uderi erani teflamento , & irhþerj?ä*tïbne» illarühz

boffiarum o[lendit novi perfe&lionem, in quo Cbriflus Pontifex, &

femper n

- fnantés :

: þaqjiiap femel oblata emundat con[cientiam a. pe

ccalis : quem ad -

; ^s Tn fe

x.,þzfyla-mem*i fui—xcon]ïwmtionem' mori

fine fangu

9ec€ €.

A

$. Hoc

: San&toruf

d

Abuit quidem &

I.H

&tum fszeculare.

prius juüiücationes 'culti;ræ.a & S'anf-.

^Exo.

E .

4.*'l'abernaculum enim

fa&tüm eft primum, in quo erant

Cacascasarecte as

26. 1. candelabra, & menfa, & propofitio panum, quse dicitur SanCta.

E

:

1 n hunc'locr

? Lev.

3. Poft velamentum autem fec

dicitur Sané&ta fanCtorum.:

undum, tabcrpaculum, ,.LIQO'?I

:

j tiqlotibus

136. .

t Auron in à

A*Num.

4. Aureum habens * thuribulum

,& arcam teftamenti cir-

* fed poflea

16.

cumteé&tam ex omni parte auro, in qua urna aurea habens man-

* dui, u

ftamenti.

. Crentr p

*äïgeg na, & virga Aaron, qux fronduerat, * & tabulze te

P. templum &

2Par.

$. Super-

P otum, ita f

Eb tabul.

,Riha;:. Te&ämemüïn ;igï.tvur—, quod

panudm , fed a'xjny"v;v , id eft tlaxäernam-

Jeremias fua xtate vetus vocavit , do-

itz ; quafi dicat , quod fcilicet taber-

E datz n m

Cuit ad interitum vergere, . atque ita

naculum prinum dicitur /zz&anz..

M Siper

]

Chergln

án paflione Chritti interiit.

3 Pcw velamentum autem. ,/*'QuOd

T. [)Rius.) Scilicec "T'eftamentum.

pendebat inter fanctum ,

fancta

m T

fanctorum, eratinterior pars, & fan-

* m plo

00 nfificationes eultura. ) Oixau-

tüm mj

puarA Aerotíag, id eft, mandata ad

Qiortabernaculi, quz, ut dixi, ap-

*

veherabil:

cultum Dei pertinentia a Mofe data.

pellabatur. fancta -fanctorum.

Dicit

Ef fantam jaculare,) v0 & y10v xoo-

velamentum fecundum, quoniam prior

Oäumbr.

herubin

puxov, fanüum mundanum , 'id. eft,

tabernaculi pars etiam ipfa velamen

[ pitiatoria

templum feu tabernaculum temporale

ante fe oppanfum habebat. ":

:

Ti tb

&.caducum

:

Santla Santlorum.) lQ,eR,

fandif-

rendas.

, Ad ,hoüi?s þ'c:am.is offe-

fim2 tabernaculi pars.-

E

*

memi tip

Q. Tabernaculum enim. faflum kef

De u

4« dureum babens tburi&ulnm.k) Pei'

—' -. fngu',;.)

primum. ) Mocat zabermaculum pri-

aureum thuribulum . inte

"

lligit ïlcare

ha funt

smum, primam partem tabernaculi,

thymiamacis.

D

*

qüuz dicebatür /2z4 z.

In qua urna aurta, 6

r AE Reg.

me omn

Candelabra.) Unum erat candela-

ïl.ttingere

c. B. n. 9. dicitur in arca mihil fuif-

OE petinen

brum, quare in Greco etiam eft, ;j

fe preter duas tabulas lapideas Moy-

s;

Hi

Avy»ía , in finguluri ; fed dicit czz4e-

fis. Corn. a Lapide, & Salianus,

J«óra in pluralt, quia in eodem can-

TO /7 4rcA , interpretantur, ad arcam,

u para

a

l

Tenpe

delabro feptem erant lucerns.

juxta arcam: .fic dicimus habere

a

Et mez[a.) Cui panes propofitio-

lerum in. capite,

calceos in pedi-

nis imponebantur.

bus , quomodo etiam dicimus Chri-

' ?Eet fe

- Qnu& dititur fantla. ) Relativum qua

ftum paílum fuiffe in. Jerufalem , id

T

Oftile

»on 'r"et"e"r:; menfam, nec pfo;aftiqh:f:t

|

*

*

eít , juxta Jerufalem. .The'op'*hyla&üs

-

tuis q

:ä

-

-

I

x

]

06

30

ro-

l

^sl Süp"e?que eam erant Cherübim glorise ob:

Mibracf p

pitiatorium: de quibus non eft modo dicendum per fingula. *

Mi ]

.6. His vero ità compofitis :in priori quidem tabernaculo

Mif Q

femper introibant facerdotes,

farc.rififciorumf officia confum-

tnantés :

&

(uem d - ] |

^4. In fecundo autem:* femel

m.mno fölus pontlfe*c, non 'Exo.

:3o0.10.

fine fanguine, qnem offert pro füa, & popüli ignorantia :

i "eViCü

9. Hoc fignificante Spiritu fantto; nondum propalatam elfe

16. 2-

Sanétorum viam , adhuc priore tabernaculo habente ftatum.

2 &San I

E

* Qqæ:-paravbolaeft temporis mi'ta

ntis : juxta qu*am- mune'a;

quo eut |

3

pen—

urSada ]

-

in hunc'lQCx'n?n : & aln exiin:i—lr»x;mt an-

- Sacrifi-iorum officia. con ummantos. )

üm, qu,od; ;

tiquioribus fzculis non fuiffe virgam

Id eft, facras ceremonias, & ritus in-

Aaron in arca, nec urnàm mannz,

fancto peragi folitos.

enti dr. .

fed poftea fuille ntraque in arca con-

7. Is fecusde. ) Scilicet tabernacu-

ensman- -

clufa,. ut quantum ficri. poííet fubdu-

lo, id eft, in fan&ta fanctorum.

X

. Selus Pontifex.) Scilicet iagreditur

lamenti, . -

cerentur periculo, nec gentiium .in

teimplum & locum ficrum irrumpen-

nimirum in fefto expiationum , ut e

j Supe-- n

tium , ita facile przda fierent.

in Levitico cap. I6..

:

Et tabula-tcflamenti. ) ld eft, legis

) Dieïenimu e;x-

l h;ämtm-

Nom fme famgume.

ficet taber-

Y

date in monte Sinai.

piationum pontitex ingrefiurus in fan-

B. Super eam.) Scilicet arcam.

&a fanctorum ,. immolabat vitulum,

n

Cherubim gloris. ) Dixit Cherautim

orans pro fe & domo fua; pro pec-

Qud P

gloris, more Hebrxo, id eft Cheru-

cato vero populi offerebat hircurmi,

i

fmda ^

'bim. gloriofi, fcilicer. habentes mul-

quórum animalium fanguinem offere-

IS, & T

batin fancta 'an&orum, & eo illa afper-

tüm, majeftatis, que eos reddebat

d ar d

venerabiles.

.

gebat. Ritu: hic defcribitur Lev. 16.

fi. DinF

Obumbrantia propi

t/'dmriu&z. ) Nam

Profma, 6f populi ignorantia. ) O-

fiàm priot

Cherubinr alis expanfis tegebant pro-

mnia pecca:i vocat zrmorastzas more

n

ütiatorium.

Eít autem. propitiato-

Scripturz. Sic Pfalm. 24. dicitur, 4e-

rium tabula aurea, qua arca tefta-

lida juventutis mee, & v—ign'amntïdx

menti tegebatur.

mpeas ne memineris.

:

E: fa-

-De

utbns non eff modo dicendum per

( 9. Hee fisnifrcante. Spiritu. San'lo. )

»)M ]

ffngu'a.) Quafidicit, hecomaia ple-

Duin vetat quemquam ingredi in fan-

na funt myfteris , fed noa funt a

&a fanctorum prater pontificem.

git -al'zare

Nendum. propalatam e[fe. viam fantto-

me omnia explicanda, fatis erit ea

uhe ]

attingere, quz ad in&i;utum no&rum

rum.) Nondum, apertam eíle viam

pertinent.

cxli, qn& aperienda erat per fangui-

Wl [

nem Chrifti.

s MO 3

6. His vero

"A compa/?ri:. ) Id eft,

Salianus ,

ita paratis, fabricatis, & ordinatis.

Adbuc priore tabernaculo babente ff2

Semper. ) Id eft, quotidie.

Ex hoc

um. ) Id eft, manente priore taber-

4d artétty

pere gàr

indicat quanto fanctius & . auguftius

n;iiculfg ; lege, & ritibas Mofiice le-

n pet-

.effet fecundum illud. tabernaculum,

ng

in.quod non facerdotes, fed 'folus

g.

€ t& parabola cj?fkie./mþ*p.aiis .ir;,äaïz;

s U

ti;.)

luod tabernaiculum eft

)ara-

Jem., !

Pontifex introibat , nec is quidem fin-

guliä"digbus*-, fed femel: ïingqlis angis;

'bola, *di(ï '*ä/lï:, 'typqs; "ïïinihtüdq ,«

þhylzf&ü |

*

i

308

EPIsTöLE B PAULI APOST. AD HEBIUEQS

j &-ho&ïæ"dfferünmr, qüæ non poffupt juxta cnnïfcie*ntfam*

m. Neqf

perfettum facere

y

[ proprium

"tibus,

fervientem: folummodo in cibis, & in po-

- [ demptione

Io. Etin

variis —b«a;ptifri; atibus

Pn *Sie

$, &. jrxiï»igt—iïis carnis usque ad

tempus correttionis impofitis.

D afperfos, u

1I. Chriftus autem aífiftens

j pon:tifex futurorum B-Onöfüm;, :

( ou*Qu

per amplius, & perfeCtius tabernaculum n

[ femenpfug

Q;n 'm,a"nï',lf actum, -

— E tiam noftr:

id e& ",, non þujus þregþiqus "

ue

s Eti

—^ d eedente, !

exemplar temporis m&smtls , id eft,

i ficiio l'i?t-teri.'s. Itaque Mzu:c y. 9-

: erant.füb.

temporis legis. veteris ,, quod tunc in-

legimus : Pharzfa? emim, £5 ommes Jm-

- ftabat.,

d »vocati fun

das , mifi crebro: laverint mauus , mon

[

guxta quam muneraw t9. Lofffe offe-

manducant., tenentes traditionem fenio--.

Tuntur , 0. ) Id eft, munera. & ho-

rum, * afuro nifi baptizenatur nom co-

[ & p&fe&ius

flig, quse offeruntur, fimilitudini &

medunt: E alia mnlta funt, qua tradi-

E Atl vi

parabolz huic deferviunt (& conve-

£a funt illis fervare bapti[mata calieum

al putant p

niunt; nam ut facerdotesingredi non

L ureeorum &

E.

|

um ab ipf

poterant in. fanCta fanctorum ;

ita

TU

ær.;»zngxr?mäï- & ,148'9;'«

F hic n tetris

neque.facrificia que offerunt ,. pof-

m jeffitiis vavmis.) quïïfïcati'ohibüä*

-tanfivit adt

funt juftificare homines

E

z

2* & in Cæ-

"

& purgationibus carnem mundanti-

F bolum erant

—Aum inducere.

bus, intelligit: exteriorem emundatio- -

gexta con[csentiam. ) Id eff, fecun-

N manu

dabatur iis

nem, qualis, verbi gratia, in lege

F arte &indul

dum interiorem hominem , vel fe-

cunduim animam.

tetigiffent.

qui immündum. qui'glþiämä - & quo t«

v*

^

4

Gervientem. ) AaTetoo»Ta , eum in-

.. ÜUfque ad rempus corretii

02

Zs önpnf«ï

* emacul:w;,,f

h.

telligit, qui offert, & qui illis facri-

£&s. ) Id eft, ufque ad tempus adven-

Non /Jlæjm;

ciis & ceremoniis Deum colit.

tus Chrifff, qui vetera corre&turug

[ -0 lumaní

Selummodo tn ctbis € potibus.) Necte

erat, novis ac melioribus inftitutis.

eum voce fezviezrem. Seníus autem

LU erat prim

II- Chrifu: A affiffens Pontife

xf'

[ G a ho

eft, munera & facrificia legalia non

In Grzco eft, maeazriptyog , id.e

i

E

potfunt expiare, & perfectum . facere

121 Ncquc

fervientem , id eft , eun qui Deo fex-

eft' Pontifex.

poftquam venit & acce

Y

ffit;,. fa&qfqu;

d Vitulorg;

!S Veteris

vit , & eum colit, non fpiritu, & in-

Futurorum Lenorum. ) Id eft * ut::nog

:

« Chiis

terna pietate nientis , fed ta

2

ntum ia.

bis pontificatu fuo futura bona com-

eibis & potibus, &c..

E mndiorem f

pararet. f'utura bona vocat ea, qu

- Fotdes anim

Àz c;bis) Cibi enim aliqui veta-

Chriftus nobis meruit, maxime gra-

-

«faml.) ]

bantur in lege Mofaica

; WE .;qui-bus

tiam & gloriam.

vide Levitici cap. 11.

O55 QUi

Ez porítss.) Potus per fe, & com-

Per amplins &

' Pgrfctïi;u l'aä'ez;r;;:m--

At

l9. ) Pontifex. ingreffurus. in. fancta.

| J änml féi

muniter nulli vetiti erant; certis$ ta-

fancorum tranfibat per primum tae -

men perfonis, v. g. INazarmis, pro-

lii vetim.

hibitum erat vinum & ficera, ut

bernaculum , quod /ag&um. dicebatur z

TU plor

etiam. vinum: facerdotib

Chriftus idem fecit, nam ingreffurus

[ Pti()nem à

ufs tabernacu-

cclum tranfivit per aliud tabernacue

E "m.

|

lum ingreffuxis.

lumwajos (in Greco-enim eft ue/ovog, -

!13

ET

IO. Etwariis 64pæ;fm)tilþ:.-) id eHi *

& pertectius illo , per quod. tranfibae

D Wrum,.) [d«

sblodionibus quarum fregnens mentio

Pontifex. .Hoc tabe;nagulwn .ma]us

| fä- LW i:n c, I6.

-

(s

»

|

-

Q5

399

ninin ]. ::704; Neque per fanguinem hircorum, aot vituloram; fed per

S&inp. [ proprium fanguinem, introivit femel in

*

AX

: Sag&a , eterna re-

- ] demptione inventa.

. 33. * Si enim fangu

is hï.rt:orüm, & t'auwrur,h,*&cinisfvitulæ * Lev.

$ wsque ad

16.;3.

afperfus , inquinatos fan&tificat ad emundationem carnis: .

l anefm

14.* Quanto magis fanguis Chrifti, qui per Spiritum fan&um *;Pet.

Y

anufa&um,

1

femetipfum obtulit imm

aculatum Deo , emundabit conícien- 1.19.

tiam noftram ab operibus mortuis, ad ferviendum Deo vivent

15. Et ideo novi Teftamenti mediator eft:; *ut morte inter- j

nNeque

Cedente, in redemptionem earum pra&varicationum , qua r, s.

: Marc. 7 )

erant.fub priori teftamento, repromiffio

ul *Galat

, gf ennet ;n-

pe1n accipiant, q

! ha , o

*

16. Ub

$45

V-ocati*ffunt æþtemæ hææreditatis.

xX

ditimem fenitu

aeuttir n cte

& perfe&tius alii ali*ter; interpretantur.

E: cini;r vitula. ) De qua libro Nu-

a, pu tráli-

Aptillina vidétur eorum explicatio, merorum c. 9.

£

[mala calium,

ui putant per illud fignificari Eccle-

d. emundat.

jonen Mrnit".) Vide"-

mi, U ldl

f

am ab ipfo Chrifto colle&tam, & dica n. 1o.

B

hic in terris militantem , per quam

I4.. Per Sp;

riru -S4n&ur*m. ) ld : e&,þ

24

[fïi'fïcationün&

tranfivit ad triamphantem , cujus fim-

Spiritu Sancto eum ad |

id moyente ' &

m mondanti«

bolum erant fan&ta fan&torum.

hortante.

Noe manmíaum.) Non hominum

Emundabit can]'äz'—entzïam. zofiram. )

emundtio-.

Non carnem, utceremoniz le

ta, n lut

arte & induftria factum, fed Chrifti,

gis , fe('l ;

de quo tabernaculo dixi c. $. 2

Ta-

animam noftram.

um. quidpïm ]

"db operibus mortuis. ) ]ta äciam p;ec.-

m

&ernaculum , quo4

bomse.

fjxi;-D-aminus, & nom

cata vocayit fub. c. 6. m. T.

tj mf

mpus advet.

Non bujus: treationis. ) Id eft, etiam

"d ferviezdum Deo-viventi. )L'Dixit,

swivemti, quoniam dixerat, 45 oprri-

; Corredifüg

non hnmani artificii & fabricationis ,

j inffituio. -

&t erat primum .tæbem;r.cu-lum fabri-'

us mortuis, quafi Jocens Deo vivo

j

4 .

tatum a Defeleel.

"

. non placere opera mortua.

leni PMf

j

-12- Neque per fanguimem

Iaircaru;n,

I5. Er jdeo uevi teflamenti mmedia-

y:vb;

Vle

i

Gulqtt

eut vitulorum. ) Juxta prafcriptum Ie-

t

. for eff. ) Particula, & ideo , hunc ha-

i,

is veteris , ut diximus fupra n. 7.

^bet fenfum : Quia fanguis ejus emun-

3

ed Chritus ingreifurus in coclum ,.

dat confcientiam noftram ab operi-

-d ef;, yt no»

bus mortuis, nec facrificia legis id

, bona com

meliorem fanguinem fudit, quo vere

fordes animorum eluuatur.

preftare potuerunt, mediator factus

4

otit 6 Q"æ j

Semel.) Non ut-Pontifex veteris

eft novi "Teftamenti, quo non bona

maxime ff

tem

»oralia, fed eterna promittuntur.

legis, qui fingulis annis in

gge(lieba-

1

tur in fan&ta fanctorum.

Mediator teftamenti dicitur is, qui ef-

] HMIHP [

JEterna redemptione imventa. )

Id eft,

ficit, ut alii confequanrur quod in te-

y in n

fibi veram , folidam , femperque man-

ftamento promitt

i

itur , ut patet éx. fe-

furam gloriam, nobis vero redeim-

quentibus.

»

*

, dicebatir-

T

£ meorte

r

mrercedente. ) ónec Sayd-

| ing,gef,l'umf

*yam.

ptionem a pecï:catis;nnnquam defectu-

-

TH &»ou.£»B , wt iorte fala , cum prius

i5 bircorum 65 cam-

Quod

| saber at

ff

b 19. SPenim [angn

ipfe t«ftator mortuus. fuerit.

i e&þm

gorunm.

Ideft, vitulorum juxtalegem — cur dicat exponit paulo poft: ubi e-

j n

üþaz '

nün teftamentum eít, anors -necejle -

L*givi.c.*c.löv. de qua diximus fupra n.7.

Jhlm mzpw

*

-

-

x

4,-ï

»

EPISTOL B. EAULI APOST. AD HEBRJEOS

L

.16. Ubi enim teft

m

"

. Dic

teítatoris.

;

;

wuentum al

o:rsanCEITe -,ei"cv-—interc;edät ï

Deus.

.q17. Teftamentum

enim iny —'mfo'r'tuiws,, 'cöflfirmatu'til*

eft aho- ,

quin nondum valet, dum vivit, qui teftatus eft..

- fimiliter :

189. Unde nec primum quidem fine fanguine d

.edicatum-.;leftw. |

n Ett

19. Le&to enim omni mandato legis a Moyfe univerfo po- -

& fine far

pulo, accipiens fanguinem vitulorum, & hircorum, cum aqua;

25 N«

& lana coccinea, & h

[ d pf

yifQPP: ; inp'fuquqoque -librum? & pmvpemf 4

24 Nol

P OP * lum afperüt 9

a veror

E chens.. I

Dei pro :

ïeB, ii'lt..e.r6e.d'.:&."te.-Pcweitütnhrþis.,.* ' Ne.'qüi-s pu-

;i.or'ieah alïqgi'd promit)-tätllwiäüvtx detur ,

BRREGINSEÜMSGTUSETE

M

taret. mortem. Chrifti

aut dedecori

tünc enim non eft

neceffe vmoriþ —e'u'm:»-.

hus, partifn

Chriftianis effe debere, aut ex imbe-

qui donavit.

*

(; pattim

cillitate éjus. effe, oftendit nos mon

GLJS Aliaqzztn, "on

dum 'þal&t.ïj Id .eH:;-,,h-ï' $

mm, Na

robur ac. firmitatem

potuiífe hereditatem confequi , nifi per

hn h.gbïe;jzu jus .

folitam 3n.

ipfam ,-& tantam. fuiffe ejus poten-

nullum tribuit.

Exod.12.27

tiam ,. ut omnia. peccata. delere poffit.

I9« Uzde smec primum

quidem.). Sci-

lina coccine

In fedemptionem. eavum. prauurtcatto-

licet. teftamentum, de quo deinceps:

90.. Hi j

zumy, 60 ). Lanre, inquit, virtutis:

loquit: ex Exod. cap.24.98. fed. vi-.-

iandavit 4

fuit paffio: Chrifti, ut ne fancti qui-

détur hic effe equivocatio, nam loc.

Deus vobif

dem qui in. veteri teftamento. fnerunt,,

cit. Exedi loquitur M

oyfes de tefta--

:

Titate feryar

falutem. fine ipf4 confequi potuerint.,

mento , ut. pactum fiprificat , non au-

prscoit.

quoniam peccata illis remitti nonpo-

tem de teftamento, ut. accipit hocloco

2].. Tale

tuerunt, nifiper fanguinem Chuifti,

D. Paulus , quod, ut habetur lib.- I«

-

Digeít. de "l'eftamentis, ef vo/gBta-

Hoc iyfum

qui fundendus . erat in pretium redem-

: et tan

ptionis ,. cujus.. effufionem. facrificiis.

"us noffra jufla. fentemtia, de eo quod

fuis prefigurabant ,. & per eum de-

us poff smeortem. fuam fe,ri-'-

vu»lf,—».

elle docet ]

lenda effe peccata. profitebantur.

j

efpondeo ,. pa&tum , quod. iniit Deus:

Miniftrj;

bant Deo g

Repromiffiamem. accipians ,. .&gc. ) ld.

per Moyfem cum populo , fuiífe etiam,

22 Br*

eft, ut vocati accipiant etérnàm. he-

teftamentum ,. nam. fuit promiffio de:

xeditatem. fibi. promiflam , ad quam.

danda hzreditateterre Chanaan ; quia.

(nd:m [,tgf

vocati: funt..

vero, Deus immortalis eft,, ne deeífet:

Quà nonn

alperfioris.

-;Qz;i vócati þmt)

Eos intelligit , qui

mors ad. teftamentum. firmandum ne-

tempore: legis; vocati funt: ad.. vitam.

ceffaria ,. cefzx funt. vitime,, quarum:

Teres vitu]

&ternam.

:

fanguine populus refperfus eft. Hoc;

616 & 4

lperfione

2 16. Ubi enim teff am.

butu cff - Bto3)

vero pa&um & teftamentum . figura.

Oftendit:: neceffitatem: mortis. Chrifti

& typus. fuit. pacti &- teftamenti novi,,

wns, $

ux: idcirco ;nom debet eífe dedecori

quod. iatercedent

i

Ationem ,

:

citum. eft..

*

;

g Chrifti. morte fan,-g

pitionis.

delibus, fed:glorig. EHixreditas «ter-

nz vitm teftainento: promifla: eft. ho-

$ize flz;zgz?ine

« J : V 1&1m*u*nm

AUE

guine - Qui

minibus.; ubi autem. teftamentum eft,

Ig. Leíto egmum omni maw[qto*' legi.

id. eft, .cum teftamentum . fit,, & cum

ng;

Giteribus £

Vide hiftoriam. Hxod. 24.

xn..7

bona alicui teftamento legantur, ne-

deinceps.-

bf

ceffe:eft, ut prius: teftator moriatur ,.

Cum aqua , &

dana cbccinefw; ! ö' b;yj:-

fepo. ) Hxc non habentur. loco cita-

& f g

quam: hereditas. adeatur. . Aliud eft. fi

non agiï.aznen;uxnz fit, .ut.fi per dona-

-

to, Exodi,, fed: ea fupglevic.,-Ap.o*rägæ

-, B'Hv eiit

-

//

p d

08

*

E

/'.CAPU'T, IX.

40

a

VOS *Exo.

- infercedit d

20. A,D,icens: * Hic f

nguis teügmenti, quod mandävi*c aci

Deus.

24. 9-

nf i

2r. Etiam tabernaculum,

& omnia vafa minifterii fanguine

fimiliter afperfit.

.

dicatum e& :

. 22, Et omnia pene in fangui

ne fecundïïm)'iegem mun

niyerfo po- T.

x

:

däxrïtu?', |

& fine fanguinis effufione non fit remiffio.

D

"

yQm &

23. Necelle eft ergo exemplaria quidem coe

leftium his mud-

m

dari: ipfa autem coeleftia melioribus hoftiis quam iftis.

.24. Non enim in manufa&a San&ta Jefus introivit, exempla-

à

D

ii-jcens

ria verorum : fed in ipfu

4

nunc vultui

m —coeh?m , ut appareat.

Dei pro nob's.

.25.Neque

Jle mori eumx.,rï

-IZ;s', parti;n ex Spiritus Sancti inftin-

vi&imam fiebat remiffio non culpe &

&u, partim ex recepta praxi luftratio-

reatus coram Deo ( culpa enim tol-

7;4[!! i) Id dþ : )

nguine mifceri

num. Nam aquam fa

lebatur contritione jun&ta cum fide,

on ha[ietlw u-

folitam in facris afperfionibus patet

j

*

& fpe Chrifti venturi) fed. remiffio

Exod.12.22. idem patet de cocco, ftve

quedam le

&

calis

s

,

tollens cul

pam &

Jana coccinea,& hytfopo n.19. 6. & 18.

immunditiam legalem.

quo dencps . d.

20. Hic fanguis teffamenti , quad

23. Exemplaria ceieff

ism.) Intelli-

04. . [efl Vl' ïä E

mandavit ad wvos Deus. ) ld eft, quod

git Apoftolus. (Vlofaicum tabernacu-

i, fam l..

Deus vobifcum fanxit, fuaque: aucto-

jum , ac teftamentum , ac populum

fis de telt- -

ritate fervandum vobis , & retinendum

ipfum, ideft, ipfos]ndxos, & omnia

?

cit , 003 .

precepit.

quz in ipfotabernaculo, & teftamen-

cipit hocloo

QI. Za

bernaculum , €$ omnia bafa.)

to- erant.

7j

it Ec--

abear o« 1. 3-

Hoc ipfum rurfum omifit Moyfes ,

pf autem cælefia.)A Intell

D ä volutide —

up,.let tamen Paulus, & ita factum

clefiam Chrifti , qua eft

la

s

quod-

effe docet Jofephus lib. 3. Antiq. c.3.

dam ccelefte tabernaculum

E

abens cc-

den od

leftem vi&imam, fcilicet corpus Chri-

Mimifferii.) Sacri, quo miniftra-

od inittDes —

bant D'eo in victimis, & oblationibus.

fti , cceleftem do&trinam , populumque -

, lil m -

.Q2. Et omnia pene im famguime fe-

cceleftis & angelice vitz, cui cclum

wmimo /'e.'

eund«m legem mundantur.) Dixitpeze,

pro &«terna maffione & retributione

hanadt;

us

quia nonnulla emundabantur aqua

preparatur. Alii non folum de mili-

&-,, ne d

«t .

afperfionis, in quam miffi fuerant ci-

tanti Ecclefia accipiunt, fed etiam de

m * g

neres vitule rüáfe, ut patet ex Num.

triumphanti, quod utraque munde-

arutmt -

c. 10. & alibi

imo videntur plura

tur, id eft, munditiam & fanctitatem

me, QU

as dl

Woc. -

afperfione aquz mundata , quam fan-

fuam omnem continuo accipiat 24 £o-

um f

uinis.

Sed dici poteft etiam emun-

fia meliore ,

ug eft Chriftus in cru-

i

ationem , que fiebat per aquam ex-

ce oblatus.

&c explicatio facilius- -

r

mem;i pnovly. H

4

j motte

fim,e , ;

piationis, non fuiffe factam fine fan-

coheret cum feqtientibus.

euine, quia ut Beret, prius fanguis

Melioribes boffiis.) Dicit in plurali.

vitule rüfe fundebatur, « ex illius

smelioribus boffiis, quia hec hoftia quo-

varuim

)

tidie repetitur, & a multis facerdoti-

n g

cineribus fiebar aqua illa purgatrix.

oj d

Et ffre [angeiss effuffoue non fit ve-

bus offertur ,

ideoque quafi multæ-

miffe.) Juiferat entm Moyfes: Levit.

hofliz cenfentur.

(Q4. Santla :xämphria verarum.)

4. i quis peccaffec, immolaret victi-

y J

que

mam pro peccato; per hanc autem

Intelligit fan&a fan&orum

olbe

dyec

[ m qua

gt A

- Bill. cum Con. Menoch. VTo'm. VIll.

"

402

EPISTOLUE 3. PAULI APOST. AD HEBRJEOS

25. Neque ut fzepe offerat femetipfum,quemadmodum Pon-

üfex intrat in San&ia per fingulos annos, in fanguine alieno:

26. Alioquin oportebat eum frequenter pati ab origine

dupitr in

mundi: nunc autem femel in confummatione fzculorum,

LE fui um

ad deftitutionem peccati ,:per hoftiam fuam apparuit.

cia: u d

27. Et quemadmodum ftatutum ett hominibus femel mori,

:

- &trDius þa

poít hoc autem judicium :

x

fl

*Rom

28. *Sic & Chriftus femel oblatus eft ad mu

l/toru,m exhäu-gr

5

: 9

IP

etr.

rienda peccata : fecundo fine

peccz;tg apparebit omnibus. ex-

3.18.

pe&antibus fe in falutem.

*

[ TMora

f

,

CAPUT

ima

Pontifex femel in anno ingrediebatuf,

cuni ab ejus ï;afïïd;le ufque ad noftra

^. ftüis, quas

erant exemplarià , id eít, typus &

tempora annos plures mille fexcentis -

perfettos.

fi

ura ccli empyrei beatorum, quod

jam fluxiffe videamus & ignoremus ,-

2. Alie

e

;

veriffimum fanctum fanctorum.

^an multo etiam his plures fuperfint?

ultra coní

Ut appareat vsitu; Dei pro mobis.)

Refpondeo, tempus quod a Chrifto

j

Intróivit in fancta, fed nonita, ut cum

ufque nunc decnurrit, pertinere ad fi-

Ls

introitu curam noftri depofuerit, nam

nem feculorum , quia fecula quz tue-

nunc etiam caufam noftram a

"

runt ab oripine mundi ita dividi pof-

exþe&anf, à

atrem.

gig agud

funt, ut primum fxculum fit legis

i vitam

Ttendit casf

25. Neque mut fæp& offerat , &c. )

niturg, fecundum legis Mofaicz , ter-

INon ut fe iterum patri offerat , quem-

tium & ultimum legis Chrifti.

Ali-

p duerit, ne oj

admodum Pontifices Mofaici. repete-

5

ter etiam fecula dividi poífunt, fem-

P. do efíe, ag

bant facrificia, quia unica & «terna

per tamen ültimum .eft quod a Chri-

Multorum

e't redemtio ,

mit.

qua rllo.skfa,lvator réde-

fto copit, in quo nos vivimus.

i

EO m

d deffitutionem. peccati. ) aü:srqou,

$mme pett,

du f4nguifze' Aliemo. ) Hircorum vi-

E qundofeo

rejetlionem , reprobationem , profii-

[

& faftulit

delicet, & vitulorum, quos. ut. in

g:tionem peccati.

Tfanda ingrederentur , immolabant.

Per bofawus fmam apparutt.) Appa-

1n fecundo

26. Alioqui— 0parteba: eum frequen-

ruit Deo Patii ingrediens in fancta

Aacli,

fer pati ab origine enundi. ) Hoc Ve&;,

Is lüis gt

fanctorum celeftia , poftquam feip-

I

fiam fi redemptio ejus non effet eter-

fum obtulit in cruce..

Mira

na , fed tantum prodefle poffet. iis qui

27. Pofó bec autem judictum. ) ld

IN

tunc vivebant, & iterum mori eum

eft, poft/mortem autem fequitur ju-

cufam, cu

Oporteret pro iis, qui fequenti fzculo

dicium de factis- vitz prioris.

AE potoerint

viverent, atque ita de aliis, non fa-

.28. Sic 6 Chrifius, Cc.

Senten-

15 findt

i

tis hominum faluti confuluiffet , quo-

tia Apoftoli efthujyusmodi: Q'uemad-

tntum (tie

niam illi, qui ante ejus incarnatio-

modum propter peccatum primi homi-

Jorüm n

nem vixerant , fine ejus fanguine fal-

nis ftatutum eft, ut omnes moriantur,

jultiis

«

vi fieri non potuerunt; oportebat er-

& poftea ad judicium veniant , ut di-

" hriüu

m ;

x

go, ut in finglis generationibus,

gna factis recipiant ; ita Chriftus, qui

Is ) fed

ab origine mundi pro hominibus il-

peccata noftra fufceperat, mori vo-

Qu

lius temporis moreretur.

luit, ut nos morte fua, a inorte libe-

Hidey, ;

In con[m»ematione /:,sc:t/arum.) Quo-

raret.

Deinde ad judicium veniet,

ejllSdem E

modo Chriftus paíffus eft in. confum-

non ut ipfe judicetur, féd ut omnes

i erfedu

matione, hoc eB: ; fine feculorum ,.

—

: Cnpiatos..

jüdicet, & omnes qui ejus adye-ncqm'

&

"

NT

p

?

k

EM

]

s

c:

Lt u st t

À.

w

—

E0$

æ**i a* E

403

Vodum Pon.

Ld

De alieno:

gGATPUT E

b oripie

Propter if;aperfe&iönem boffiarum «veteris teflamenti nece[Jarium

ag;culorum,

f'uit nooum induci , cujus unica bo[lia auferentur. univerja. pec-

JIC,

cata: cui nifi fide , [pe , cbaritate , ac bonis operibus adhaerimus,

emel mnori,

-acerbius puniemur quam «veteris te[lamenti transgre[fores : laudat

*NA

interim Hebraos , quod.& multa pa[fi fin

um exat

]

nibus ex-

patientibus affiterint.

CAPUT

Mbram enim habens lex futurorum bonorum; non i'pfam

—— Ó

IU

imaginem rerum, per fingulos annos eisdem ipfis ho-

[ qüe ad.aofta

ftiis, quas offerunt ind

j

'exfïn.em«er : anumqu*am poteft accedentes

nille fexcentis

perfectos facere :

t

K ignorems ,

2. Alioquin ceffaffent offerr

i: ideo quod nullam haberc-entï

«s Toperfnt?

cultores femel] mundati :

od a Chrifto

u')tra conf—cientikam peccati ,

ortinere ad fi-

ditsn

Eee 5

| 3. Seg

T

cula quz foé-

eiþ.e&ztnt", ab omnibus ildlis eripiat,,

2. lioquim ceffaffenz offerri, €$e.))

u dividi pof-

O-

Senfus eft: Si vim habuiffent Leviti-

lum fit legis

& in vitam «ternam perducat.

Mlofaice , ter-

ftendit caufam cur Chiiftus mori vo-

c& ilv vitimz homines a peccatis

luerit, ne ejus mors Hebrzis fcan

,

purgandi , jjampridem defiiiient offer-

hifi Al*

lo effet, aut dedecori.

dg-

ri, quia illi propter quos offereban-

offunt, fem-

Mxalterum. ) Omnium hominum,

tur, jampridem eflent expiati & lu-

quod a Chri-

qui imulti.funt.

ftrati. Dices,fi hec Apoftoli ratio

vimus.

-

Sinefecmta. )

! Primo enim a.dvent;u

valet, etiam probat quod hzretici

; ) alrritih

volunt, fcilicet tollendum ex Ecclefia

m , p

quando fe obtulit in cruce, po:tavit

ac fuftulit in fe hominum peccata, at

f:crificium miffe , quia Chriftus uni-

in fecundo adventu-nihil tale.

ca oblatione plane pro peccatis fatis-

yit.) Apt-

pparebit im (alutem. ) Xflerens ele-

fecit. " &efpondeo, Paflionem Chrifti

ps in Juncta

&is fuis xternam falutem.

caufam falutis & redemptionis noftre

fiqoam feip-

I. f |Miram enis) hahems dex, Uc.)

fuile, fed caufam uüniverfalem ; hu-

Particula ezzz probat ,. & dat

jusmodi autem caufe nihil ethciunt ,

(ilill??f-r ) Id

*

caufam, cur lex & legis facrificià non

nifi particulares caufe adhibeantur.

l?qttitwlu'

l

potuerint peccata expiare,, & homi-

Sol enim & homo generant hominem,

nes fanctificare. Caufa eft, quod lex

non folus fol fíne homine.

Ita paffio

(

: Conten-

tantum fuerit umbra bonorum futu-

Chrifti , que caufa univerfalis eft, &

|-: Q"emaq-

rorum in novo teflamento, fcilicet

in fe fufficiens ad omnia peccata tol-

r homt-

:

ju

ftitiz, gratig, & filutis dande per

lenda, ut falutem in homine efficiat,

moriantuf

Chriftum ; umbra autem non eft ipfa

necefle eft, ut per caufas particulares

illi applicetur.

Propterea igitur cor-

hïmllfi qu

res , fed ejus tantum imago & fi-

ura.

P

pus & fanguis Chrifti quotidie in Ec-

1 guri v6

Eidem tþft'l

befzis. ). M eft,. holfiis

clefía offeruntur, ut quoniam quo-

quotté liþ?'

ejusdem generis.

tidie peccamus ,

quotidie virtutem

gm Ven]eti

Perfeclos facere.) ld eft, perfecte

paflionis Chrifti participemus.

Fat O

Nuilam baberent ultra con[cientiam

expiatos , & a peccatis purgatos , ju-

; adyemud .

ftos & fanttos,

geccaté. ) Quuia plene fatisfadum efles

4

s.

X

M

494 — -EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBREöä

3- Sed in ipfis commemoratio .peccaforum pe

: $. Suþerü

nos It.

EY

i

r fmgulog an-

tornata pTO

4. Impoffibile enim eft

H j dum legem

2

,;fanguine taurofum & 'hircqrum

z

* auferri peccata.

1

9. TUnC

*Pfal.

undum dicit : *Hoftiam

tuam ; auie

$- Ideo ingrediens m

39- 7- nem noluifti: corpus autem aptafti mihi :

1o. [n qu

6. Holocautomata pro peccato non tibi plac

ü'erunt.f '

oris Jefu

iL Eto

"Pfa. . 7. 'Tunc dixi: Ecce venio: *in capite libri fcriptum eft de

ftrans, &

39- 9- me: Ut fagiam, Deus, voluntatem tuam.

funt auferrt

9^

p—

g. Sukper»i—us

1. Hic

pr(; peccatis illorum, fi facrificia illa

müg ; 4 nures autem per ecifti mibt,

piternum f

redemptoria & fatisfactoria fuiffent. -

quod quomodo inteliigendum fit, &

i. De

cum [Divi

Cuitores. ) Aaretvosrtt, fic vocat

Pauli le&ione conci;lia-n-'x

fcabellum |

Judeos, qui fuis vi&timis, luftzationi.

dum, ibi diximus.

nibus & ceremoniis colebant Deum.

I4. Uni

[2]

6. Holocawremata.) Holocaufta,

rficatos

3

Sed in ipffs.) Sacrificiis diei ex-

Pro peccato. ) Et hoftiz pro pecca-

piationis.

to, ficrificia pro ex

netisspuenenta

piando peccato,

Commeumoratio peccatavum per jz'ngu-

de quibus vide Levit, 4. n. 9-

los annos fft.) Quod dicit, per /fuga-

Non tb placuerunt. ). Non poffu'affs,

$. Suferiu;

los a222955 in Grgco eft, xar éiyuav-

ut habet alia. verfio, nec placita funt.

dixier, feli

TOy ,. ld eft, per azzum , & fenfus

citto , in p

tibi, quafi ea per fe tibi fint adeo gra-.

elt: Chriftug

L

effe videtur; peccata per annum ad-

ta, ut peccatis hominum offenfum

omiffa, & facrificiis itidem per anni

plzfcarent.

1

T4t , hoftias

decurfam oblatis expita , iterum pur-

quia. vidébat

|OU7. Tusc dixi Ercel venio. ) Quïa

DC &um plac

-gantur in die expiationis, & fit illo-

vidi lezis facrificia non tibi placere,

rum cómmemoratio , id eft, etiam pro

T0 üt facj

iliis facrificium expi1tionis offertur:

nec illis placari te poffe, ideo me-

&5 & ina

ipfum, affumpto corpore, quod mihi

fi»num crgo eft faciificia illa per an-

aptafti, paratum obtuli, -

9. Afert

üum adhibita , vim non habuiffe pur-

dam.tuam voluntatem.

ad chierf-

- prius & va

gandi peccata ; alioqui fruftra in die

expiationis facta. £u'ffent facrificia pro

- la capite libri feriptum eff de me.) In.

Ciüm, per]

Hebreo eft, ;z volumize libri feri-

$0 non pla

peccatis jam expiatis.

pram eff .de me.

Itaquc illud zz ez-

S. Ideo imgredien:s mwzdum;) Chri-

Ü feq-uens.

pite , idem eft, ac /z [!mma, & figni-

Obeientiam

ftus ut peccata auferret veniens, &

ficat, fummam tótius fcripturz Chri-

: Cita Ette ve;

ingrediens mundum per fuam incar-

ftum effe, quia ut.dixit Dominus.

nationem , dicit Deo patri.

I0. In [

Luc. ult. Oporzez impleri, qua [cripta

mis) Quif

Hoffiam.) Scilicet cruentam hirco-

fu.nt n lege Moyfís, & Prophetts, 64 PÍal--

&t.

m

rum, atque taurorum.

mis de me, & Joann. 3. dicebat idem.

Chriftus : Seruzamini fcripturas, quta

tris, d qui

Oblationem. ) Scilicet incruentam

15 fandi

fimilz, vini, panis, olei , &c.

illa (unt , qua tefiimonium perbibent

-

þsx

! Nocuiffi.) O Pater.

de ze.

"

. S btintiy

Corpus autem 4]7!4/5 ml.þh) Quod

Uz factam,

Deus, voluntatem tudm.) ü

W per t

T6r6 M

tibi in facrificium pro peccato offe-

Id eft, fcripture omnes teftantur me

15, Ut vgl

ram. In Pfalm. 39. n. 7. unde hac

ad hoc venturum effe in mundum,

Qbtulit f .

petita funt , yulga;a. editione habe-

ut facerem voluntatem tuam.

- "Q (andi

rE

2

08

40

-CA PU/T b

ïngulo; :

9. Su;;)erius dicens : Quia hoftias, & oblationes, & holocau-

tomata pro peccato noluifti, nec placita

fun(titibïi, quae fecun-

dum legem offeruntur,

.

| hir,cqruq

. 9. Tunc dixi: Ecce vent

05 ut fäciaäï', Deu/S à v..olvunta'tem

tuam : aufert primum, ut fequens ftatuat.

.& oblati'o-

lationem COrf-

Io. In qua voluntate fanctificati fumus per ob

nt,

poris Jefu Chrifti femel..

tüm eft de

11. Et omnis quidem

facerdos praefto eüïqüotid-ine ihini-

ftrans, & easdem f&pe offerens hoftias,

X

quae numquam pof-

funt auferre peceata.

MR P URRDTNAED

] SQp&rius

12. Hic autem unam pro pecca

tis offerens hoftiam? in fem1

nf nii,

piternum fedet in dextera Dei,

.

lum fit, &

*

s * Pfal.

15. De caetero expectans,

donec ponantur ..inimlfci eju

é conci!ian-,

fcabellum pedum ejus.

: 109. 20'..

I Cor.

14. Una enim oblatione co

hfummavit in fempiternum fan-

oiocauüa. '

15-.25—.

j ro PCCCH-

&ifivcato.s.

1«. Con-

Eee 3

ido peccato,

B 2'—

9. Superius diceus. ) d eft , cum

II- Ef ommis 71;id?m Sacerdos.) M e-

n poi IIW ;,

dixiffet , fcilicec David Pfalm. 39.

teris lecis.

placit funt.

Senfus

citato , in perfona Chrifti.

Praffo eff quotidie.) Frequenter, aut

ntadeo -

eft: Chriftus, qui paulo ante dixe-

fingulis diebus fiftic. fe altari facrifi-

m offenfum

rat, hoflias & oblationes noluifti,

caturus.

Easdem.) Ejusdem generis-

quia videbat eas Deo non placere,

,

D

i. ) Qu

nec eum placare, tunc dixi: Ecce ve-

12. Offerems.) meoctyeqyxag , 1

hd

ibi plicere,

nio, ut faciam voluntatem tuam , o

eum obtuliffer.

M

ideo me-

Deus, & in ara crucis immoler.

Iz femþiternum fedet P

dextei-'d

)

Det.) Quafi dicat , Chrifto non eft

qnod mihi

Q. Aufert primum.) ld eft, aufert

'ad*-facieq-

prius & vetus facerdotium & facri-

opus pluribus hoftiisynam unica omnia

expiavit, celumque fibi & nobis re-

ficium, per hoc quod dicit; facrificia

Fa;eme.) l

Deo non placere.

a dextris Dei.

feravit, ut in eo jam gloriofus fedeat

e /tht /27"»

Ur fequens ffatuat.) Scilicet Chrifti

lod m t

13. De cetero.) .vo Aortüs , id eft,

obedientiam & facrificiüm , cum di-

quod [upereft.

,, & higu

cit, Ecce vezto , Éc.

3

.Dozec pan:gntur*inim;ci, &'7.) Do-

yurg VUl

; Dominus

IO. Iz qua voluntate [antifats fu-

nec omnes adverfarii ejus perfecte

yi ferta

»u:) Quafi digat atque' ita factum

illi fubjiciantur, velut pedibus calcan-

eft. Nam per illam voluntatem:Pa-

di, ita ut amplius nocere

j É d-

tris, ad quam faciendam venit Chri-

quod fiet in die judicii.

non poæpc,

cebat idf"n'

dT WM

ftus, fanctificati & juftificati fumus,

I4: Una enim oblatione con[ummavst

& obtinüimus per unüm facrificium,

n fempiternum [an&ificatos.) Datcau-

j f:r/lllk?lf "

quod per tot legis fac

rificia obti-

fam , cur Chriftus jam fedeat a dextris

nere non poteramus.

Nam Chri-

Dei, tantumque expectet , ut inimici

Faf IW") |

dantur m

ftus, ut voluntatem Patris perficeret,

fuis pedibus:fubjiciantur. Caufahegc

obtulit fe femel in cruce, & illa obla

^

eft, quia una fui oblatione Chriftus

emundim:

omnia confummavit, ut nihil jam ei

T

tione fan&ificav it nos.

-

LI

-

406

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRIEOS-

)

Ij' Conteftatur autem n

X

N Qua

.enim dixit :

,

os 1& Spiritus fan&tus. Po&quam

Jamen, d

* Jere.

16.*Hoc autem teftam

entum , 'äuqd ,teüabör. ad illos poft

, Etf

21L-35- dies illos, dicit Dominus:

( 9 ÀCC

upra

dabo leges meas in cordibus eo-

g. g.

rum, & in mentibus eorum füperfcribam eas :

-

- Corda a &

E

I7.

I o3. Ter

^

.. bor amplius.

Et peccatorum, & iniguitatum eorum jam non räþo-rdæ-

- (fidelis en

18. Ubi au

2

- u

peccato.

tem horum remixfüor: jam n'orn eft leatic)x pro

- & bonorur

'xo9. Hà

bentes itaque, fratres, fiduciam in introitu Sari&ö-

25. Non

Tum m fænguine Chrifti,

eneccsesercer t

20. Q " am

o&'erendlrtn-, laborándurm , pe»rfi&ien;

Dando leges meas 12 cardibus eortm.)

26. Quam

dum. reftet.

r

Quam prima

Quia per Chriftum gratia & charitas

- Cen[ummavit.) Id eft, dedit con-

diffufa eft in cordibus noftris.

"Nnum, )

fummatam oblationem, confummatum

CX EF peccatorgm, Oc.) ld eR.,

- imprelam,

& perfectum pretium. redemptionis,

fubdit, & peccatorum , €c..

-

Vrventem,

N

& fanctificationis noftrs.

S

perpetue eff

18. Ubs antem horum eff remiffo,& c.y

In fempirerzum.) Nam htc oblatio

ld eft, ubi peccatorum facta eft re-

; G llorestem.

ufque ad finem mundi, & in omnem

miffo , nullum locum amplius habet

- duit.. Vd«

«ternitatem eft valitura.

via vivens &

oblatio feu victima pro peccato, qua

Sanétificatos.) csg ä-qx:aföp.&'*veg,'ea/s

lytrum condignnm perfolvatur pro

& Chifts il

qui [ancisfrantur, nam oblatione illa

peccatis , pretiumque comparetur, cus

in cruce facta, qui ad Chriftum per

jus applicatione omnes reipfa a fer-

Der velam

fidem & baptifmum accedunt , fancti-

Caro Chritti

vitute diaboli & peccati liberemar ,

fBcantur ; fit enim illis applicatio ejus

juftificemur, & fanctificemur. Vide

- Citut, qui

oblationis, ut etiam per alia Sacra-

di&a fupra hoc eodem cap«num. 9. —

[ cm fantbu

menta, & bona opera, quibus appli-

IQ. Habentes 1taque fratres , &c,

L TMuc prebel;

cat nobis generale & confummatum

Hic incipit pars moralis Epiftole,

[ Tütatem u

facrificium, pretium, & mezitum fux

qua hortatur illos ad conftantiam in.

E tebut. enim

Crucis..

fide & pietate Chriftiana, ne fcilicet

- tiften per e;

15. am.?/lm'r ;zmem' zos E5 Sp*äri—-

ob Judeorum perfecutiones, odia , &

t A. Ej

£55 Sanilus.) Grace paervps', id eft,

bonorum expilationes , ab 'ea defci-

| 9. habent

teftimonium perhibet ejus' veritatis ,

fcant. -Senfíus autem eft: Cum per

T ugnum.

fcHicet , veteris teftamenti facrificia

Chriftum veram peccatorum remif-

ipr dig

beneficium fervari novo.

non potuiffe auferre peccata ; fed hoc

fionem confecuti fuerimus , & ipfe

: 'ver *, que

redemptione noítra peracta in coclum

m

. Poflquam enim di:&it.) Jefe&n. 31- n.

afcenderit, & nos fiduciam habeamus

22' Cum U

33. Hic eft ille idem Jeremiz locus,

introeundi: in fanéta, hoc eft i

quem fupra citavit c. g. n. 9.

"

X

U g

& fiteerg Q

ftem beatitudinem.

. R,

16. Hoc antem toflapsentum, quad te-

Inm imtroitu fanäomm.) Qua

(ï/. dicat,

B P['m't u

fí4bor, ) "Veftamentum. & pa&um,

in ipfo Chrifti iutroitu in fanéta fan-

quod inibo cum:

&orum , id eft , in celum, habe-

le—n.a fl

hujusmodí.

populo meo , erit

mus f

lotihus dub

pem nos etiam in illud inggef.

IP "f Cri

of dies illos.) kd eft, poffquam a

furos.

mentü)US

meé & a mea Ecclefía rejecero Judaos

Im fanguine Chriffs.) Per fangui-

Ut

Ancredulos,

al

| 8

A

nem Chrfti, non per l:aCïiücia'legls

ifperfi

E0S

CAPUT X

407

hum ] . 2o. Quam 1mt1av1t nobis viam novam ,& vwentem per ve-

lamen )-id eft, carnem fdam,

Paf

t illos poft

'31.. Et faceï dotem magnum fuper domum mBel:

Cordibus eo«

22. Accedamus cum vero corde, in plenitudine fidei, afperfi

, Corda a confcientia mala, & abluti corpus aqua munda,

lo recorda-

fd

23.

Teneamus fpei noiï:ræ confeiïïonem mdechnabllem

- (fidelis enim eft , qui repromifit )

oblatio pro

24. Et confideremus invicem in provocatlonem char:tatls,

& bonorum operum:

roitu Sandte-

25. Non deferentes colle&ionem noüram ücut confuetu-

dmls

20. Qu

avdibut etrum.)

Q.O Quam Iniliavit nobis viam.)

lege mundabancur, -que erant im-

Quuam primus aperuit & calcavit.

munda.

tia & charits

-Nevam. ) INullius adhuc Veüwns

noftris,

4 con[cientia mala.) Id eft, a pec-

g

Id

impreffam.

catis que confcientiam maldm & vi-

d. p

Vaventem.) Id ePc permanentem ,

tiofam efflcuunc

'quafi dicat, puris

perpetue efficaciz , vigentem fempet

cordibus accedamue ad Deum.

ff reniff D)

n lida d ie-

& florestem, qu& ad vitam «ternam

Et abluti corpus aqua munda.) Id

ducit.

.X«1 dicit wveztez , quia hec

eft , accedanius cum fiducia, cum aqua

amplius dabet

yia vivens & animata eft caro Chrifti,

ba-pnfmx » que peccatorum maculas

o paccato, qui

xdolvatur pro

& Chriftus ipfe, qui de feipfo dixit,

[4

abüerglt, mund.ti fimus.

Egc /'uzn via,

23. Teneamus [pem noffra conf c[fieni : .)

omparetur, cie

Per velamen ,- 1d cy? carnem fuam.)

Id eft, nullo modo dcferamus fidem,

pl a

Caro Chrifti recte per velum (ignifi-

uam , fufcepturi baptifimum, coram

ti iberemir ,

jcemut

d

catur, quia ficut velum operiebat ar-

Ecclefia publice confeili fumus. Eianc

cana fanctuarii, & tamen ingreffum

Vocat confefonem /pet na/t'rd, quonmm

cpenm. 2

illuc-prebebat ; ita caro Chrifti divi-

fide quaxm confitemur, nititur fpes,

fomis J f

ais Epiftes

nitatem quoddmmodo obtexit ;5 la-

&

& illa confeffione profitemur nos per

tebit enim. in homine Deus,

fidem & bona opera fperare vitam

sonftantian i

tamen per eam ad Deum adducimur.

&ternam.

a, f fclitt

92I.

Ef facerdotem | magnum. ) Id

Ipdeclizabilem.) Firmam & mcon-

ones, odiàs

eft ,

habentes. Chuftum, facerdocem

cuffam , qu& non vacillet.

abe dtra

imnagegnum.

dee/t.f enim efb qui vepromifit. )

J

et: Cum d

Super domum Dei. ) Ecclefig uni-

Verax (& conftans i in Promliïis.

atorum ren

verfz , quæ eft domus Dei , prate-

24 Con[ideremus imvicem .im. provo-

ffis ,

)

&um.

cationem . charit atis. ) Id eft, fecun-

aQ in cam

Q2. Cux vero corde.) Id eft, re&O

dum ea quibus ad chancacem

& bo-

jam habeants

& fincero corde ad Deum acceda-

na opera preftanda excu:emur

Non

inus.

c eft i e

confide:emus proximum , ut illi invi-

da plegitudiue fedei. ) Id efít, cum

dedmus, auc noceamus, fed potius ut

anf' dicab -

jlena fide , nihil-de Chrifti promlf-

incitemur adeadem bona opera aggre-

!

fundta fate

jonibus dubitantes.

[

dienda, in quibus ille fe exercet.

sluif , tube

Afper/i cor(l;z

Íd eft, in cordlbus,

25.

; Non, deferentes colietlionem mo-

üllld itgre"

& mentibus nofïns luftrati finguine

ffram-) Quafi dicat, non alienantes

Chrifti,,

eoque emundati.

Allu(hc

vos a cetibus, ad quos Chnünnl

Pa ff'"ä'""

ad afperfionem fmgulms, qua in

convemunc.

"

wlficm lj

d

[

4e9

EPISTOLE B. BAULI APOST. AD HEBRJEOS

x

dinis eft q

uibusdam, fed. c.oiifol-agtes'

) Horr

" & tanto m agïs quanto

videritis appropinquantem diem.

L)

.

.

2 hemi

*Sup. 26.* Voluntarie enim peccanti

bus nobis kpoff;- acceptam no-

- pati, mag

6. 4. titiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hoftia,

*

2 Ettn

Gaculum f

27. TTerribilis autem quaedam expectatio judicii, & iznis

. sgemulatio ; quee confumptura. eft adveríarios.

: effethi

28. Irritam quis faciens legem Moyfi, fine u

lla mä(eraytioþne

j Nm

*Deut * duobus, vel tribus teftibus moritur :

-

1

* flrorüm cu

27. 6.

Matt.

29. Quanto magis putatis deteriora m

ereri fupplicia, qui

- liorem & q

x

Filium Dei conculcaverit, & fanguinem teftamenti pollutum

19.16.

r. Nolit

Oanl

L

uxerit: in

quo'«fan&iücatus eäft, &'fpiritpi gratiae co-ntþu'm'e-

- gnam habet

9.17. liam fecerit ?

X

2Cor.

»6. Patie

40. Scimus enim qui dixit: * Mihi vinditta & ego re

tribüam.

- ficientes;

I3.1.

* Deut

Et iþerum : Quia judicabit Dominus populum fuum.

Ctmer ia -t n

.31. Hor-

2.395..—

Om.

lripturis er

xit, &c. (ritis

12.IC.

Sicut conþtctt;dini: eff 7uiäzzsd4m;)

Etr 'igm"s 4mu141z'o;) Scilicct relin-

Mibi vindif

Id eft , üt faciunt aliqui tepidiores.

quitur. Ignis emulationem , id eft,

. Nel etiam notat aliquos , qui ab Éccle-

zelum, ,vocat ejus vehementiam, pec-

&Y Ex «

catorum ultricem.

- vindidam ref.

fia recefferant reverfi ad Judaismum.

Vel igni veluti

| mem fore ter

Sed con[olautes. ) Confolationem

fenfus, & impatientia tantz morz &

concipientes, fpe vicing retributionis.

dilationis attribuitur.

*

- toc telmoni

Et gteryn,

In Grzco.eít , zapaxaAS»rsg ,' quod

QQ. Irritam quis factens légem Moyff.)

verti poteft, ex&erzazzes, excitantes,

Id eft, fi quis legem Mofaicam vio-

fcilicet vos mutuo ad patientiam ad-

laverit.

1 us ;

verforum , &ad fpem bonorum , que

29. Deter

-

X GL punje

jora fupplicig.) Id eft,

3. Hirygy,

expettamus.

graviora.

71

4

- Dei vivem;;.

. Appropf'nqugnt.em diez.

) Judicii fci-

9 F

'um Det conculcaverjt.)., Illum -

- licet , vel mortis.

deferuerit, & abjecerit p

N

-

^

Omtià wecc,

26. Voluntarie enim peccantibus. )

ab ejus fide.

-

er- apo&aäam

EE NT

; && ( mor

- Peccato , fcilicet apoftafiz, & volun-

Sangninem tefflamenti.) Id eft, fan-

Y« Mney,

tarie difcedentibus a Chrifto & Ec-

guinem, quo fcdus inter Deum .& ho-

..-

ET

clefia.

mines percuffum eft.

91 Ttvo

gJam non relin?uitur pro ,pecmti: bo-

Pollutum . duxerit.) lta contempferit

] quies Yos o

ULTA

ffiz.) ld'eft, agre & vix relinquitur

ac fi res effet immunda & polluta.

' hoftia pro peccato, qua peccatum il-

lu quo fantlifrcatus efi.) Per quem

LU Qui ba

|

lud expietur ; tum quia tales apoftatz

tamen fangvinem redemptus eft , &

liminasi

emundatus a peccatis.

Jatuug, (é

plane indigni funt venia , licet auxi-

9m.) Mu

lia fufficientia illis non dene

entur;

Et fpiritut gratis. ) lId eft, Spiritui

tum quia fua . certa malitia

&

infi-

fancto, grati& auctori.

[

y E in,;

delitate claudunt

Contumeliam fecerit.) Injuria afficit

f fv Partia

ricordiz.

ïfontïgs divinz mife-

p töat' u 4f

Spiritum fan&dum is, qui recedit a

27. Terribilis anutem

Lþqkæ.rl—am expcäa-

Chrifto , propter quem ip'e Spiritus

] DBephor, £

f'üm

^

110 judicii.) Id eft, fed relinquitur ex«

venerat ad ipfum fanctificandum.

D p

P

efctandum terribile

$0: Sctis enim qui dt'xif,) Quafi

üm

3Q

judjcium, damna-

tio, & punitig.

-

dicat , - vobis -Io.quor Hebrsis , qui in

J &6/'('40(

É

05

CA PUT x

499

ingis qüantoif

A3. e Hofrändum eft i

ncidere in manus Dei viventis.

CCDtam mp« -

32. Rememoramini autem priftinos dies: in q

üibus illumi-

nati magnum certamen fuftinuiftis paffionum :

3

hioftia,

[n

. 33. Et in altero quidem, opprobriis, & tribulationibus fpe-

&aculum faCti: in altero autem ífocii taliter c

(di, .& irnis

"

,

onverfantium

effe&ti,

mï(öratione

534. Nam & vin

&is cömpam eftis, & rapinam bdnorum ve-

i

flrorüm cum gaudio füfcepiftis

)

þplicia,, qu

; cognofcentes vos habere me-

liorem & manentem fubftantiam.

Yi pollutum

35. Nolite itaque amittere confidentiam Vefïi*am/,

quæ ma-

d colnru,me-

gnam habet remunerationem.

26. Patientia enim vobis neceffaria

.eft : ut voluntatem Dei

);'revtribwuam.

[I]

f?cientes, repg:rte'tis promiffionem.

'Lgr.Hor-

n O

fcripturis eruditi xgof'ci.s eum qui di- — . £» zírereo astem.

xit, &c. fcitis hanc effe Dei vocem.

portio vero.

) r8re ài, id& eft,

Scilicct relite

Mibi vindiia.) Mihi vindictam re-

nem , id &t,

Secii taliter. conver(antium 'efcäï;'.

)

mentiam, pec-

fervo. . Ex eo autem quod fibi Deus

Id eft, ultro focii

d

eri volaiftis eo-

vindictam refervat, indicatur punitio-

rum, qui fimilia: patiebantur , tum e

] icti vduti

nem fore terribilem.

Sumptum eft

;

Judaismo , tum e Gentilitate conver-

TZEFF moræ— !

hoc teftimonium ex Deut. 32.35.

forum , illis compatiendo,

Ef iterum*.)

tum poteratis juvando.

ö;eos q'uanï

2770

Deut. num. 36.

Eodem fciliþet', cap.

['ofaicam vIo»

J"4dicabit Dominus

pþpu/uw

34* Nam &f vintlis compaff effis.) In

fu?m. )

Grzco eft, Ocepdi u&, id eft, visuta-

Id eft, puniet & plecter.

M.) [d eü,

31. Hiorrendum ef incidere n tnanus

lis meis. Vulzatus legit 2:eq.ioig.

Dei wiventis.) Niventem appellat, quia

Et rapinam bouorum vtfirarum , €f c.)

zier/if.)' [Ilom

:

E« pafli. eftis bona-veftra diripi, pa-

l

omhnia peccata videt, contra illa ira-

er apoltlam ]

fcitar & punit ; contra quam faciunt

tichti & gaudenti etiam animo.

;

€&ca & mortua idola Gentium.

Melsorem 6$ manemtem : f"bf antiam.)

i Vi et, fir- -

Divitias meliores, & thefaurum in cce-

Q. Rememoramisi prifiinos dies. )

| Deu»m)ö;z l0-

d eft, revocate vobis in memoriam

rantur.

lo, ubi nec:fures effodiunt , nec fu-

quales vos olim exhibueritis.

contempfen't

lllumzati.) ld eft, baptizati, olim

?

"3 $. Nolie ;m?.aze amittere cenfiden-

; pollute

enim qui baptizabantur dicebantux il-

.

Ham-cvflram- w dmofhuNeTS , nolite

: ) Pg[ quem

Juminati.

abjieere.

Nomirne cozfdenris divitias.

,nge D

Ma gnug) certam

e2 : f'eflin usfis paffo-

illas cceleftes intellieit , quas fibi pa-

2wn.) Mlulta forti animo toleraftis.

tientia illa eximia comparaverunt. Vel

eü ,, Spiritui

Ez in altero quidem.) 'räro; /..Läïvx,

fenfus eft : Nolite abjicere eàm confi-

id ä&

partim.quidem.

^

dentiam, quam ex confcientia

"

:

h;;'uiia iffci

Spethaculum fa. ) Searpifáutroi ,

rum operum concépiftis.-

boþof

j reelit 3

metaphora fümpta ab iis, qui in thea-

, 36 Patientia e

"

nim volis eff tlcaefd'-;v

ip' Spirits

trum; in publicum omnium confpe-

ria.) Quafi dica

t, nulla re porro in-

andut

ftum ,-aut cum gladiatoribus , aut

if

cum beftiis pugnatari mittebantur.

digetis-alia , preterquam fola patien-

4 ) Qn

tia, cetera habetis omnia.

1494

qlll n

p AU.cum üw.Mgnacb. Tom. li,

x

$

-

-

7G

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS

*Hab.

, In ha

37 *Adhuc enim modicum aliquantulum , qui venturus eft

*Fidt

2- 4 vemet, & non tardabit.

om.

invifibilibt

d.

387

uftus autem meus ex fide vmt, quod ü fubtraxerlt fe,

*(Jal

'mon placebit animze meze.

4 * F

*per qui

3.1I.

39. Nos autem non fumus fubtra£tionis filii in perdltlonem,

fed fidel in acqulfitlonem animae.

; nium pert

adhuc loq

^CAPUT XI.

ucpncsnmboumasuusen

deem magnifice commendat ex a&tis patmm a mundi exordio usque

us vox füb

?,

nfica, !

ed David , ac Propbetas : é» in zmzfver]itm quanta patrarmt

u obf

ac pa[ ; fint per fidem : nec tamen plenam adbuc

fondamer

acceperunt retributionem.

vflntans ; n

Jne ert

f

St autem fides fperandarum fubítantia rerum, argumen—

- des eff fnb

i

,xE

tum non apparentxum.

um fperand

zln

T

facit ut bor

exiftunt, ce

fritora. creda

ür 'valunmzem Dei facientes , 6fe.)

58- 7u/fus 4utem meus ex €de v;-

Ut cum usque ad finem manferitis in

vit.) interim dum advenit C!m&us

de ac fi jam

— fide,

& in ftudio bonorum operum,

liberator.

Apoftolus hoc loco przs

oculis cerne

participes fitis promiffionis bonorum

ue fpectat illud officium fidei, quod

iplt qudf |

€cleftium.

4

eri gere, fuftentare, & folaru ho-

cults mentts

minem in mediis malis , ne in iis fe-

Faciente.) monoa»rtog, cum fece-

& deficiat ;

certitudinem

:ln,f.

rendis tm(rctur ;

- fed

dat rebus q

3 Adkuc enim- madgcum 41:7u4;ztu-

cum patIEDtla duret 'usque in fïnem,

&u & Tent

ium) In Grzco eft, uxpóv 070v 0c0v,

donec apprehendat bona promiffa.

Sperandar

Quod [f fabtraxerit /E) Scilicet-pet

4d efl, parum tantum tantum , id e(t,

Italice flfmh

uI , 1d

tanullum, perpufillum.

incredulitatem , diffidentiam , pufilla-

Tantur,

geminatione dicimus, 4fcora wn poco

nimitatem.

4 gume.

- goco , funt verba defümpta ex Abacuc

Non placebit anima mu) Non mihi

L 7&! (vxag, !/7,

d:ap 2. num. 3

placebit.

revclano |

-39. Subtrationis fü-) Fllu fubtra-

Qui venturus eft.^) à cgvóut»og, id

mon!ïmm

.c&

veniens, e(t Chrifti penpl*ra(is,

€iàonis Hebraico tnore dictüm eft pro

Qu nom fi

fic appellatur Matth. 1L3. -

& Apo-

filii fubtrahentes fe, id cfï: non cre-

*5, ut &

€al. t.

dentes.

Et non tardalir.) Chriftus non tar-

Iz perz!:t:anem ) Quaü dlc*lt ,f

3C prefer

Q. 1 ha(

dabit, nec multum differet fuum ad-

enim fübtrahimus nos Deo per infi-

eml) Per

ventum ad judicium, quia quantum-

delitatem , peribimus , vitam grauæ

teres Parre

libet longa mora intercedot, totum

amitten teS

hoc tamen intermedium fpatium Deo

Sed fde;.) Filii fumus.

—

l'ümf ql]()d ;

Jbreve eft, nam , mulle anas £m con-

In acquifiiionem. anima-) ld e&, ut

um

lCEt, propt

ïmrabiha e

]þe&u tuo ffcut dies befferna , qnc pra-

non pereamus, fed fervemus a mor-

3 Fllle

feriit.. Pfalm. 89. q.

el ton tar-

te fpmcuah & a damnatione aterna

Z (

m!.z ) Fu

. dlabit, qma tardare dicitur non qui ci-

animas noftras.

l

to non venit, fed qui tempore quo

I Ides eff [perandarum jicäfantm re-

l

ïtdla j uh

venturus erat, non vemt.

t fe eu

- rum.) In Grzco e& uxac*raa':;,

Ctmüru t

i

R

iOS

MOCAPUT XL.

4

$

Vtmiel

: $, In hac enim teftimonium confecuti funt fenexs;

. 3. *Fide intelligimus aptata effe fzecula verbo Dei, ut ex *Ger.

t

Ic I.'

Taxerit fe,

invifibilibus vifibilia fierent.

4. * Fide plurimam hoftiam Abe

l, quam Cain,/obtulit Deo,

* Gen.

* per quam teftimonium confecutus eft effe juftus, teftimo- 4. 4.

rditioqem,

nium perhibente muneribus ejus Deo, & per

s "IMat.

--

Aill-am defunttu

- 23.35-

gdhuc loquitur.

Fff^2

*

s.* Fide

irdiisq

uz vox fubftantiam & fubfiftentiam

ria omnia, id eft, mundum.& Omnia

-

f

1

$

nificat. Eft ergo fenfus : Fides eft

que funt in mundo.

.

-

ülrarini,

a

fi fubftantia, fubfiftentia, bafis,

.Ut ex snvifibslibus vifibilia ferent.)

i

&

fundamentum fpem noftram fu-

Id eft, ex non entibus, & non exi-

£

ftentans ;

nifi enim fit fides, nulla

ftentibus fierent entia & exiítentia. -

plane erit

Jes.

Vel fenfus eft : Fi-

Vel , pro /2vifibitilus, intelligit ideas,

des eft fub

[

t

afguzjen-.

ftentia, five exiftentia re-

in mente divina.

five formas omnium rerum, qua fnnt

runr fperandarum, quafi dicat : Fides

5. ht

facit ut bona futura, que nondum

4« Fide plurimam bofftam Alel, quam

—— R—

exiftunt, certa habeamus , certoque

Cain , obtelit Deo.) Pro plurimam , in

e f w-

fütura credamus & fperemus , perin-

Greco eft «Acioya

verbum e verbo

nit. Chriftus

de ac fi jam 'exifterent prefentia , &

dicendum erat P/urez , quod quoniam:.

c loco pree

oculis cerneremus.

Fides enim illa

Latine dici non poterat, dixit P/sri-

ipfa quafi prefentia & certiffima o-

x fidei, qnod

mam , id eft, pretiofiorem. & majo-

L folari ho-

culis mentis fubjicit, ficque per fuanr

rem. Senfus autem eft : Fides, qux

ne i iis f

certitudinem quamdam fubfiftentiam

longe major & ardentior erat in AbeL,.

fidat ; hE

dat rebus creatis & futuris, in intelle-

quam im Cain, excitavit Abelem, ut

Qu & mente fidelium..

e in fnem,

majores & preftantiores hoftias Deo -

yromidta.

" Sperandarum.) In Greco eft, Pwi-

offerret , quam Cain : nanm Cain ob-

Gcilicet ptt

Cousve» , id eft , ezrum rerum que [pe-

culit tantum fructus terre ; Abel vero

Yantsr.

obtulit primog

m pulile

Argumentum. nom . apparentium. )x

enita grecis ftji*, &

adipes eorum.. Gen. 4. 4

)- : Noq mihi

£Atqyxoc, convitlio , redargutio. Syrus,

JPer quam teffimonium, &c.) Senfüs

revelatio, quafi dicat : Fides eft de-

monftratio , & manifeftatio rerunr

eft: Abel per fidem, ex qua' meliorenr

i fibt-

ue non funt confpicuz ; facit enim

obtulithoftiam Deo, meruit teftimo-

j

lum eft pro

nium , quod. effet juftus.

des, ut eas propemo

dum cernamg's,-

BM

x

acfi prefentes: effent..

Teffimouium perbilente muneribus

: -Q. 27 bac tgfimanium'canfämti ft)nf

ejus Deo.y. INam ut habetur Gen. c. 4.

| d f

4- Refpexit Dominus ad .bel, &f ad:

o) per m

féenes); Per hanc.Deo probati funt ve-

teres Patres , & teftimonium; labue-

eumera ejus Oc. miffo fcilicet igne*-

m grat'w;

runt quod Deo placerent, Deo: vide-

de cclo, quo oblata abfümpfit, quod'

licet, propter eorum fidem, magnaac

cum oblatis: a: Cain fa&tum- non. eft.. -

ld et, t

mirabilia efficiente..

Er per tllam defuntius adhuc. loqui-

. Ede. intelligimus aptata effe fa-

£ur.) Quafi dicat : interemit quidenm

nsaimU D

exia.) Fide credimus, fecu/a effe a-

Cain Abelem, fed non cum eo glo-

riamr ejus & memoriam extinxit. Natm

ptata y id eft , mundum partibus in-

ter fe coaptatis factum effe , atque

vivit & vivet,, & i omnium gre per-

Martia t

petuo verfabitur,.

igirat *

cbnül-'u&um » temgora.,-! & tempora-

-

Xä

—

-

Á

412

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEI;R;'—E:OS

* Gen.

5.* Fide Henoch translatus eft, ne videret mortem, & non

, Fidt:

:24. inveniebatur, quia transtulit illum Deus : ante translationem

[« 105

aïienü, jfi

enim teftimonium habuit placuiffe Deo.

.

repromiffi

44-16.

i oeedese

6. Sine fide autem impoffibile eft placere Deo.

1o. Exp

enim oportet accedentem ad Deum

fe remuneratot fit. .

quia g&,& inquirentibus

A

f jus' artifex

i. * E

"'Gen.' : 79 *Fid

e Noe, refponfo accepto de iis, quse adhuc non vi-

minis acce

6.14- deban

Eccli.

tur, metuens aptavit arcam in falutem domus fuae, per

-eredidit el

quam damnavit mundum

— m Pror

44-17-

res eft inftitutus.

»& juüitiæ? quae Wer fidem eft, hze-

d qum fide

^ Gen.

8. *Fide qui vocatur Abraham obedivit in locum e.xire*,

. Qram mari

12.1.

quem ac

*

n Tux

&i 575 iret-.

cepturus erat in hær'e.ditatem? & exiit, -nechiens quo

promiliton

. 9. Fide

[

1

i confitente

BEOnRSOtéa p tocr

F:de .Enock translatus c/?) 'Trans-

Et in'quireätiä:i; fe remunerator f.)

latus eft ob iifignem ejus fidem, vite

Debet preterea credere Deum remu.

aulimi fuit,

innocentiam & fanctitatem , eft au-

neratorem elfe, eo quod fuis cultori-

tem translitus in paradifum, ut fi-

bus retribuat bona promi

nit partici

P

pia

mul cum Elia redeat tempore Anti-

£f

tern&,

/

HEI : vvi'cæ -

[^101

Ir lam.)

chiifti. Vide Apoc. cap. 1I- num, 2

,

. Refpanfo accepto.) Id eft,t äiviag

4

I2.

E

revelatione admonitus,

Quen 4tt

Ne videres mortem.,) Ita ut mortem

—

- iplemet, fid

adhuc non widerit , id eft , expertus

Scilicet de futuro orbis diluvio.

De ii$, qua adhuc mon videbanrur. )

In itredit,

, Rem perpetu

& pafius non fít.

Metuens.) Id eft, reveritus Deum :

TT

|E£r mon imveutebatur.

ipfius Dei timore, ac reverentia COr-

^

parebst inter mortales,

) Et non ftp-

tefcivit fiij

Teflimonium babuit placuiffe Deo.)

reptus, fecit quod fequicur'.

tuan, vel j

dptavit arcam.) Arcam conftruxit,

Y

&t conhün

, Quia de illo dicitur Genef. c. s. 24.

coagimentavit.

ius,

Anbelsvit cum Deo , id eft, Deo per

In [mlutem . domus fus.) Ut ab ae

oemnia comfenfit, illi paruit , illi

, 5« Demoy,

cohefit , & illum fecutus eft.

que

varet,

quarum eluvione familiam fuam fer-

1

t

t t

u

/

üdm 1b

6. $ine ffde autém impolbile eff pla-

Per quam damnavit m;ma'um,) I"ï.ac

lüm,

ecre Dec.) Probat Enoch translatum

fide fua. damnavit ceterorum homi-

efle per fidem ,. vel propter fidem,

num incredulitatem ,. qui non credee

r

hac ratione ; Enoch translstus eft,

bant.fore diluvjum , &

j

. 48 & tento

Noae arcam

Cokmdiä

quia placuit Deo ; atqui non potuit

fabricantem Hrridebant,

lacereDeo, nifi per fidem : ergo per

Et jufltia , que prr fdem ef , .

)

pO wube

dem *ranslatus eft.

Id- eft, confecutus eft

jufütiam , 'quæ

'IO- Exgef

Credere entgm oportet. accedentem. ad

eft

er fidem ; a&u enim fidei hu-

lat exf

Denz. , €c,) ld eft, ut quis ad Deum

&à6 , qe dl

jus, :ejus juftitia & fanctitas au&ta

accedat u£ oportet , eumque rite colat,

eit,

L Dteris fni

atque ita ei placeat , oportet crede-

9. Q« veratur AIrabam.) Vel fen-

MQqne f

ze,

c

?

RT

Quia eff

fus eft, Abraham ille apud nos incly-

eem)n "

tus. Vel, ut vertit Syrus, Pe; ff.

.) Quod peus,-'ef), quod

E Itnda;m

D—e'us fxiitü:!

eem. etérabam , -cw? Vecatas eff, di&c

*

g

—(ÓAPUT XL

413

m, &non

9. Fide demoratüs eft in Terra repromxmoms, tamquam in

isjationem

aliena, in cafulis habitando cum Ifaac &Jacob cohæredxbus

repromiffionis ejusdem.

á

Credere

Io. Expettabat enim fundamenta habentem cwltatem cu-

Qirentibus

jus artifex, & conditor Deus.-

1r. ^ Fide & ipía Sara fterilis virtutem in conceptlonem fe- *Gen.

Y non vi

minis acceplt etiam praeter tempus eetatis : quomam fldelem 17.19:

fut&, pet

'credidit effe eum, qui repromiferat.

n eft, h

12. Propter quod & ab uno orti funt (& hoc emortuo) tam-

quam fidera coeli in multitudinem , & ficut arena, quzxe eft ad

Im exire,

oram maris, innumerabilis.

clens quo

13. Juxta fidem defun&ti funt omnes thl,non acceptis re-

promiffionibus, fed a longe eas afpicientes, & falutantes, &

o Fide

confitentes, quia peregrini ,. & hofpites funt fuper terram.

—

3

14. Qui

qerator frh.)

Jeum remue

audiens fmt. Uterque fenfus conve-

eam appellat, ut eam tabernaculis

füis cultoti

opponat, que fundamenta non ha-

(.4114!

nit participio Græco, X&NSLEOG , "v0-

bent.

lia Vit& 4»

Ip locum.) In terram Chanaan.

II. Sara fferili;.) $Syrus, 7we fferi-

ell, divima

Quem accepturus erat.) INon quidem

lis erar, Grcus , cmm effez fferilis.

Virrgrem in conccptionem feminis. )

ipfemet , f«d ponerl ejus.

yjdehantir. )

In hereditatem,) ld eft, in poffeffio-

Virtutem ad femen recipiendum , re-

ilüiu

nem perpetuam.

tinendum & formandum, femen- pro-

jcus Deum

Nejciess quo éret. ) Vel. fimpliciter

lafïcum,

ÍIn Grezco eft , xara 8oAz»

nefcivit flb eundum in terram

ha-

o'ntpuaTog , ad verbum «4 a.'e;eümmm

gentià COl«

naan, vel in qua parte illius fibi ef-

feminis , id eft , ad jacienda fundamen-

confirust

fet confiüendum : qund eft probabi-

ta, five exordium femmxs, ld eft, po-

ls.

H:cucatls fuz.

]

Ut ab

9. Demoratus eff.) wapwuqa'e , ha-

Ettam. prater tem/ms &fatis. ) Ea

. fuam /et

bi

it

canq uam pereg*rmus .

non

enim atate concepit, qua nec focun-

ta

d

uam ibi

habens &alnle domici-

de concipere potuiffenr, agebat enim

lium.

Sara annum nonagcfïmum. Vide Ge-

lun. ) H

rm hOml

Ip cafuiis bnältdndo.ï In tabernacu-

nef. cap. 17. 17.

yon creder

lis & tentoriis.

Fadelez,) Verace m & promiffa præ-

ioae ajcill

Coheredtbóui 7epramz/f 70215 qu:a'cm )

ftantem,

Quibus eadem terra erat promiffa, .

12. 4b uzo.) Abrahamo.

T

JO. Expedlabat emim , (c.) Qnaü

E: hoc emortuo.) Ejmortuum vocat

itiam, qu*

dicat, exiftimabat fe non terre civem.

Abraham , quod. propter fenectutem

effe , ne illius quidem , que fibi &

filios generare non poffet.

; fj h-

Orti [unt. ) lfraelite innumerabiles,

jtas T

a

pofteris fuis promiffa erat, fed cocli;

ideoque f.tis putabat habitare in ta-

ficuc ftelle ccli , & ficut arena, quæ

Vd f

bernaculis , & domo Pcdbxll fibi opus

ePc in littore imaris.

effe non putabat.

g. Juxta - fdem defuns [nnt omnes

10s de'

Fundamenta babentem crvitatem. )

!p; ) g«xia. fdem , in. Graco eft,

$, I

Celcftem patriam intelligit , & fic

XaTÀ WT , femndum fden , byrus

(

414

EPIS'.TO&L.E» B. PAULI APOST. AD HEERJEOS |

| l, N Ar,bi

14. Qui enim haec dicunt, fignificant fe patriam inquirere.

I5. Et fi qui

À

]

. unde eum

dem ipfius meminiffent , de qua exierunt 5(h3f'

bebant utique tempus revertendi :

I6. Nunc autem meliorem appetun

t, id eft, cæïe&em. Ideo

EE

alþ/»G'en:

non confunditur Deus vocari Deus

L d&

22.I.

eorum, paravit enim illis

civitatem.

n *Ti

Eccli

thenorati.

44.12

17.*Fide obtulit Abraham Tfaac, cum tentaretur, & unige-

* Gen

. nitum offerebat, (1) qui fufceperat repromiffiones.

23 *fi

*

/21-[2

18- Ad quem diétum e

ft

j Qu

ur tibi fey

L garentibus

Kom

men .

*

a in I faac vocabit

- pon timue

9. 7..

(I) qui. Iz Edt. Sixz. legitur : i'h,rq;u"o-,

19. Arbxi-

1^w *f

habet, z» fde; Sicut in fide vixerunt,

ficat ,. quäm- illationis nota eft, ac fi

- Pharaonis.

D

ita & in fide mortut funt : bona enim

diceret : ex quo intelligitur eos non

a Deo promiffa non viderunt dum vi-

terrcnam patriam quasrere ; cum hoc

TT

verent ,. fed poft mortem illa. fe acce-

P

dicunt, fed coleftem.

da & vocant

s

pturos. crediderunt..

ldea mom confunditur Deus "vocari

—— fit heres me:

Non: acceptis repromi/fronibus.^) '"Tum

Deus tortum.) Ob hujusmodi eorum

* dli& n

de terra Chanaan: poffidenda , quam

virtutem , & quia animum in cclo

Io. 4rit

Hebrzi poftea. fub: Jofua occuparunt :

defixum habent, ubi Deus fuam glo-

apid fe rejs

Tum potius. de calefti regno. ineun-

riam manifeffat, tanti eos facit Deus;

Unde eun.

do., quod non fun

t adepti. nifi poR

ut non erubefcat

eltin typum

mortem Chrifti..

eorum Deus.

pequliariter vp cari

retions Ch

- Sed 4 lomge eas. afpicientes. && f'alu-

Paravit enim illis civitatem.) Quam

; paboli ,

£antes.. EXt metaphora fümpta a. na-

expectant, & ad quam anhelant.

.. memorabile

vigantibus;,. fic apud' Virgilium :

17- Fide obrulit Abraham Ifaac.) Id

—^ mhibus fac

ltaliam:, Italtam: primus conclamat

eft , tanta fuit Abrahe fides , ut ea

Achates..

- quis efur e

fuadente & impellente non dubitave-

- tir, &c

Tta hi Patres: cum per fidem obfcure

rit Ifaac filium. fuum. Deo: victimam

pomwtg 2

widerent , id. eft , crederent: patriam

immolare. Fide autem obtulit, five

-coleftem , eam crebro: cum: defiderio:

offerre paratus fuit, credens Deum

o Wonhant

20. Fid:

appellabant & falutabant.

mortuum filium fufcitaturum; ut quod:

feat, &C.) :

Confitentes- quia

ertgrini ,. & bofpi-

promiferat de innumera prole;exyeo

eum

Qu be

tes funt , 6c.) Ita Jacob. Gen.. cap;47-

f

ul

. Dies peregrimationis vite. mee tantum:

nafeitura , adimpleretur , ut. habetur-

i

|

aQb

num.. I gvov

Ties h&bem

iyiginta annorum funt..

Ckm fentarerur.) - Cuny Deus te

htæ—

tur fides [

14« Sagnaficant fe parriam inquirerej)

vit obedientiam, & pietatem Abrahz;.

Vemo: enim. in.

dicens Genef. cap. 29. 2.. Tvlle fflium:

Xit df f]"m

aut. hofpes: eft..

patria: fua. pereg;inqs;.

. Dtomi(erit

fuus unrgenitum , 66

- Qu a D«

L5. Szfpffusmem

mijfent dä*; 7;:'4' exi-

Qui [ufceperat repromiffro

d Tieit,

£l ctedebar

er2ut.), Si memores fuiffent. patriz-

cui promiffiones a Deo facte fuerant,.

füe , & ad illam reverti: optaffent..

complendz: in ipfo filio, quem juffus.

&Dti1 ocg]

érat immolare..

2

2[0 Fldf

Habebant tempus reverrendi. ) Po-

üde 4Col)

terat enim Abraham: non multi tem-

- 18- 44 quem.) Abraham..

poris fpatio in Ur Chaldgorum rever-

Quia.) Hzc particula Hebrzorumm

Ptl .

tii,, unde primum fuerat egreffus:.

& Grzcorum

nmque m:

:

po 1t2; apud Latinos re-

T& ijhil

16.. Nauzc autem: meliorem: appetunt ..

dundat..

Nwsc more fcripture & Hebrzorum

In lfaac vocabirur tibi femen.) Id eft ,.

Ctédéhyr i

ex:Ifaac:,, non autem ex Ifmael , ex-

V d

mon: t:,ama tempus; hoc: ini loco figni-

.

08

CAPUT Xf

45

doquirere,

| IQ. Arbitrans, quia

& a mortuis fufcita

SS

ïierunt—, la«

re wplotän*s eft '.Deu;-:

unde eum & in parabolam accepit.

X

* -Geï!--' k:

20. *Fide & de futuris benedixit Ifaac,

Jacob, & ;E—'fau.f

flem. läeb

21t. *Fide Tacob, moriens fing

ulos filiorum Jofeph bene- 23:27.-

It enim illis

] 'dixit: * & adóravit faftigium virgze ejus.

* Gen.

22. * Fide Jofeph moriens, de profe

&ione füliorum Iírael

4.9- I S-

t & ünige-

-memoratus eít, & de offibus fuis mandavit.

* Gen.

:23. *Fide Moyfes natus, occultatus eft menfibus tribus.a 47

itur tibi fe-

] parentibus fuis, eo quod vidiffent ele

*. en

gantem infantem , .* &

&5,23.

$

BD BPH RCR

9. Atbi-

-

non timuerunt regis edictum :

Exo.

24. *Fide

:

lium filize

QO.

Moyfes grandis fatus ,;negavit fe effe fi

ot df , acfi

Pharaonis,

25. Magis *Exo.

gimr e0$ non

&

V

/

LIT.

citabitur tibi pofteritas, quz cenfen-

Faffigium virge ejus.) Gen- c.

'7.* Exo.

re j cuit ho;

4

æ $, Q'RI' i

da & vocanda fit poíteritas tua ,

3r. unde hzc hiftoria defumpta

4

A

Deut. stan

fit heres mearum promiffionum, quas

dicitur : 244oravir Jfrael Deum , coa-

ub

ER

imodi eorum

tibi & femini tuo pollicitus fum.

ver[us ad lednii capur. Sed D. Paulus

um in calo

IQ. 4ràitrami.) Noqicdnt»og , CHm

citavit verba verfionis L. X X. virorum.

us füam glo«

apud fe reputa[fet , & cogitailet.

Uzraque interpretatio yocibus Hebrai-

: facit Deus,

Unde eum &$ 12 parabolam accepit.) ld

cis convenit, pro varietate fubjecto-

eft in typum, mor

tis fcilicec & refur-

rum pun&orum, & utrumque Jacob

atiter vpca'ri

rectionis Chrifti.

Vel, ut Ifaac effet

przftitit , adoravit , id eft, reveren-

tiam exhibuít fceprro & poteftati Jo-

ip.) Qu

»paraboli , proverbium & exemplum

yhelaat.

memorabile, quod omnes Gentes o-

feph, & Deum etiani adoravit in fce-

mnibus feculis celebrarent , && cum

ptro, gratias agendo, quod eam men-

fde; , ut et

quis eifeet eximie obedieus conferre-

tem dediffet Jofeph , ut in Chanangam

tür, & compararetur ejus obfequium

cadaver transferret, & patribus fuis

jn dubitavee

o YIGLimant

prompte ad obedientiam. voluntati

apponeret, juxta id quod poftulaverat.

Obfulih i 1

Abrahami & lIfaaci.

22. De profellione filiorum Ifrael me-

OO. Fide &Y de fururis bemedixit I-

moratus eff , &c.) Profeionis filio-

dens Deum -

d. faae &c) Tranfit Apoftolus ad Ifaac,

rum lírael ex Zgypto non ita recor-

umyutquo

eum

que benedixiffe dicit duobus filiis

datus eft, ut fabularum recordamur,

yole eeo

Has benedictio-

fuis

[

acob & Efau.

que nihil nos movent ; fed recordatus

at habetür

nes habemus Gien. c. 27. commenda-

eft illam a Deo fuiffe promiffam , &

tur fides Ifaac, quod filiis benedixe-

fimul credidit futuram.

ais tenti

23. Fide Moyfes natus occeltatus. ejf

m Abralits

rit de fururis , id eít, quod bona illis

P

romiferit, que non videbat, fed

men[ibus tribus, &c.) Nota eft hi(toria

jalle*f/f""?'—

. $ quia a Deo illa futura acceperat,

&

ex c. 2. Exod. Jofephus lib. 2. Antiq.

ei credebat, itz'eis promifit ac fi pra-

c.5. fcribit Patri Moyfis per quietem

jo) I d

fentia oculis cerneret.

fignificatun, & promitfum " nafcitu-

g Taeranty

rum ex eo infantem , qui populum li-

OI. Fide Jacob morzens, &c.) Simili

lgem-, j u$ -

fide Jacob morti proximus benedisit

beraret, in quam etiam fpem vene-

Ephraàm, & Manaffe flliis Jofeph;

runt ex infantuli elegantia. Hac fpe,

üt:nique mag

na bona promittens, quo-

& fide oraculo adhibita illum menfes

ïebræor"'*' ..

tres apud fe occultum habuerunt.

[arinos f*

rum nihil adhuc appar

credebat illa eventura..

ebat , fevcil fide

*

04. Eide M»yfes grandis falus , Gv.)

i.) Jidy

&t aderavit.) ] aepb.

Fides effecit ut Moyfesþ ïir fa&as ad.

fn1d, *

Ms

E

p

ä

416

N

EPISTOLAS B.,pAULr Aposf. AD HEBREOSI :

--2$. Magis eligens affligi cum

peccati habere jucunditatem.

pgpi;lo Dei, quam temporal s

ïyiens expl

g, Et

26. Majorcs divitias szeftimans thefauro

Kgyptiorum, impro-

perium Chrifti: afpiciebat enim in remunerationem.

ranrem de

& prophe!

27. Fide reliquit JEgyptum non veritus animo

invifibilem enim tanquam videns fuftinuit.

j

fïtlatem r'egis

Qu

*Exo.

adepti fua

28. *Fide celebravit Pafcha, &

fanguinis effufion

ne

12.21.qui vaftabat primitiva, tangeret eos.

'egn

P

34 Ext

convaluer

*Exo.

29. * Fide tranfierunt Mare rubrum,

tam

14.22.terram : quod experti /Egyptii, devorati íunt.

quam per amdam

verjterunt

* Jof. -

m feptem.

Y BRRT E RRU

6.20.

3o.* Fide muri Jericho corruerunt, circu«itru dieru

31. Fide

! SIV Fide R

qu feiliet.

optionem filie Pharaohiä, ac regiam

| Iäv;/z'äi/äw ezm

i

i t)myuam vifibilem

M

cognationem contemneret, malletque

fafftnuit.) ld eft,-

iram hominis vifi-

tm, X re

a

lam vocari Hebrzus, & hominis

Dio, u p

H

lebrai filius, quam filius reginx aut

bilis contempfit, quia fide Deum in-

Hebreis.

-

vifibilem, tanquam videret ,. fiefiimut,

C gact.

/ filie regis.

-hoc eft

t, expectavit adjutorem & re-

25. Quam temporalis pece

';ti xbdäe'/?

mureratorem.

?

floiïiïtallïter D

jeucunditatem. Y Quuam peccare negli-

28. Fide eelebravit l?'a/E

32'. If )u

endo liberationem populi ad quaimn

nécelle et ]

*

c

iebat fe a Deo deftinatum,

Poteft

de occidit agnum profecturus ex JK-

Dt Gedeon,

ypto, & fanguinem fudit, quo po-

etiam per temporalis peccati jucundi-

es Hebrzorum inungerentur , ne Àn-

eredidit Deo

tatem intelligi vita in deliciis ; qux fi-

vittoriam de

ne peccato eífe non folet. In

Fe&co

gelus, qui occidebat /Egyptiorum

tinui, Judic

primogenitos, ipfos quoque Hebreos

habemus spoo*xeipo» &xóNavo'1» , id eft,

perderet.

Nifi enim crederet Deum

Bkzr'dr.) h

- "temporale , Íeu modies temporis frai-

facturum quod fibi promiferat, nec

bore nomin:

zronem.

Pafcha celebraret , nec poftes fan-

X cootma $

QÓ. lmproperium Chriffé.) Videtur

— "Mofes fpiritu prophetico previdiffe

guine liniret, &c. Hiftoria eft Exod.

*

Rinis orof

cap- I2.

Sa)nfan

1]

Chrifti paffionem & opprobria, & ut

V4fl abat

ei fimilis. fieret . maluiffe opprobriis

occidebat.

þrim:'t?va; Y Prïmoge'n.ïtofs

D

'&&ant Deo

áffici, quam honoribus & divitiis a-

frà Philiftn.

bundare in aula Pharaonis.

29. Fide tranferent mare vulrum ,

&c.) Crediderunt Mofes & populus

l

Hj lmües- ]

fpicitbat enim in rtmuneratorem.)

promiffis Dei , &/divifa( aqua intre-

raVerünt

Id eft, credebat Deum caleftia bona

pide ingreffi funt - mare rubrum ,-nec

E p 0?60!1

pro laboribus illis fibi effe redditu-

Pistit y nam

timuerunt, ne fibi .contingeret quod

rum, & hac fide ad magnas res ge-

paulo poft contigit /Egyptiis ,.

lgge

? ew.f-llerm

randa.

rendas excitatus eft, & ad dura tole-

"

cap. 14. Exodi.

3 F

, Devorati funt,) Aquis maris abforpr;ï.

T , ppir

Q7. F;de reli;ztit ;Egypmzn.) -E—quit

390- Fide muri

lum, &C

in hoc fides, Mofis, quod aufus eft

ericho corruerunzt. )

Crediderunt Jofua & populus, fi fe-

(jerai "

populum educere ex Z.gypto , quam

ptem diebus cum arca & tubis facer-

]u

ültlam tllt

|cum tota gente Hebreorum reliquit ,

dotalibus cingerent Jericho , muros.

I jts

credens divinis promiffis.

ejus firmiffimos ruituros , &-urbem.

Non veritus animofftatem vegis.) Su-.

) l s]una [

Iun

effe capiendam ,. atque ita ut

credide-.

O a iram fcilice; Pharaonig.

pO fW C

/

runt factum eft, Jofuae gq á

4

ä

a

-

a

05

N

:

A?

Tegn

X

31. Fide Rahab meretrix non periit cum incredülis : *e

—Femperal's

piens exploratores cum pace.

m

32. Et quid adhuc dicam ?

obi

uin,im

Deficiet —(»e'ni'm me t*e;npus- enar-

25.

H

rantem. de Gedeon, Barac, Samfon

;

& prophetis :

» Jephte , Dæy'id' ; Samu.el,,

em 'regisf

33. Qui per

fidem vicerunt regna, operati funt juüiti'.äni,x

adepti funt repromiffiones , obturaverunt ora leonum :

ionem ne

34. Extinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii ,

convaluerunt de infirmitate fortes fa&i funt in bello,, caftra:

X aridum

verterunt exterorum z :

um feptem,

[ m

35 Ac-

3. Fide

3I- Fide Rakab mererrix, 6c.) Vide,

Adepti fünt rcpï;mij'br;e:;- ) Verbii

ia nifliln

qua fcilicet Rahab credidit Jerichun-

gratia cum Jofue , Caleb ,. aliique He-

hominis Vili«

tem , & reliquas urbes Chanaan a

brzi ingreflt funt , & poffederunt ter-

Deo, ut promiferat , Vtradendas elle

ramv Chanaan fibi promiffam.

de Deum it- «

Hebrzis.

Obturaverunt ora leonum.). Ad Sam--

rez, fufinnt,

Cz. pace.), Ilos nom prodendo, &

fonem & Davidem plerique referunt,,

1toren': & fe

Bofïiït:alïïter tractando.

quorutm uterque leonem: interfeciffe

2. Er quid adhue dicam? ) Quid.

legitur. Daniel euam' fua. prefentia

,:6415[')'1&;- i

neceffe eft. plura. commemorare ?

& fanttitate claufit: ora leonum fame--

durus ex &- '

| De Gedeoz-) Gedeon enim: fide, qua

licorum, ut eum

i, qop J

:

; contingere. Hom au-

credidit Deo, fibi & fuis promittenti

derent..

ntür, nt Al«

vi&oriam de Madianitis , eandem ob--

34* Extiaxerunt impetum: ienis.) Snci'-l-*

ffyyptiorum

tinuit, Judic. cap.7.

ue Hebre0s —

- Barac-) Barac fide qua credidit: De-

licet tres focit Danielis, Sidrach, Mi--

deret Deum

borg nomine Dei mandanti,ut pugna-

fach & Abdenago in: fornace Babylo-

nica, Daniel cap. 3.

ni&ratf j nee

j

ret: contra Sifaram, eundem inftar flu-

Effugeruut aciem gladi;.

j Evaferunt

:

offes lu-

minis proflig:vit ,. Judic. cap.4.

j e

f Exod. -

Samfon , Tepbte , 6c.) Sic Samfon,

hoftüles gladios. Sic Elias effuügit:

S

Jephte, David & alii,-fide, qua cre-

ladium: Jezabelis,, David Saulis, &c-

[

em: fenfus: eorum: qui legunt , effu-

vimopenitor

debant Deo excitanti ad. prelium con-

geverunt » id eft, averterunt a fe.

tra Philiffhzos, Ammonitas, alios-

7 sl 1

e hoftes populi Dei , eosdem: pro-

. Cunvaluerunt de infrmitate.) Id eft,.

& popuis

h

raverunt,

x morbo ut Ezechias, & lobias a

aqua. 1ntt

cagcitate , & Job: a fuis ulceribus..

Et Propbetis.), Id eft, & cweteris pro-

brum , ne

phetis ; nam. & D*av:ida& Samuz] pro-

Forzes fa&i funt. in bello-) Hoc per-

eret qUO

Eh*etæ: fuerunt.

tinet ad reges & judices populi, qua-

Fieerumt rvegna.)- Chamanzmo-

lis Jofuz, David, Machabzi.

rPtI]S , lege

rum , Philifthzorum , Ammonita-

Caffra; verterunr. exterorum.) In fu-

(s abfofi"ïf *

pum, &c.

gam hoftes compulerunt , fic. Gedeon:

ortutri )

Operati fuut jufliitiam.) Sextus eft:

Judic: c- 7. & Jonathas r. Reg. c: 14.

dus, 1**

Juftitiam tutati funt, fuerünt jufti ju-

cum: paucis ille Madianitas caftris

dices ,. & jus fuum cuique tzibuerunt.

exuit ,. hic multis Philiftlhisorum c-

abis fctt

m u

Vel, jufta. &. fancta opera exercue-

fis » cede ac tumultu caftra. eorum:

urbtti

runt. .

complevit.-

u at

Ggg

l* F

- Bibl.cum CQ'm.-Mämcl:.a To'm.-l VIII.

$

d

418

EPISTOLAXE- B, PAULI APOST. AD HEBRJEOS

i

/«$$. Acceperunt mulieres de refurre&tione mortuos füos,

reprommillon

Alii autem diftenti funt, non fuícipientes redemptionem, ut

.,ïn

qmeliorem invenirent refurrectionem.

ÁA

-

ao D6 r

nobis confui

'ero ludibria, &VVerbera experti , ivrilft—lper

& vi no

cula, & carceres :

LU

2«

47. Lapidati funt , fe&ti fünt, tentati funt, ;n occifione gl

dii mortui funt : circuierunt in melotis

]

: kin' pellibus Caprini55

egentes, anguftiati , affii&ti :

-

- affictims, r

.538: Quibus dignus non erat mund

us : in folitudinibus et«

e.

excallentid

tantes, in montibus, &,fpeluncisx, & in cavernis terr

39 Et

35. 4ceperunt mulieres. de. refürrc-

37- Ldpidatt'xfinzt.) Ut Naboth lib.

Deoque

l

* depor

Kijosne mortuos [uos,) Sareptham vi-

. Reg- cap. 21. & Zacharias Jojadse

duam, & Sunamitidem mulierem in-

flius, 2. Paral. cap. 24. & alii.

telligit ; qu.rum illa ab Elia , hec ab

Se&; funt.) De ifaia pene ómnes

Per patienþi

Elifzo flium fuum mortuaimn recepit

intelligunt . quem ajunt a Manaffe

[ s EE

vivum, 3. Reg. c, T7..& 4. Reg. c. 4

rece ferra lignea diffeétum fuifie. Ma-

chabzis manus & pedes refe&i,

pre-

iamen talés ac

De rejurretlione , id eft, per refurre-

dus &os haber

Cionem vite redditos.

cifi funt, 2. Machab. c. 7

: dn folitudin

Alti autem diffenti fenz.) ln Grxco

Tentati funt.) Gravibus & diutur-

elt , éruumayic 340« , id eft, ."ffibus

nis calamitatibus, ut Job.

David fipiens

€ontu[i.

In occiffone. gladii mortui fant.) ld

lnds, 1. K

Exrat autem rUpma0», tor-

giens Jezabek

menti genus, quo liomines diítende-

eft, cxde glaidio fa&a perierunt, ut

39- [2 [

bantur, & plagis multis feriebantur

facerdotes in INobe, fub. Saul r. Re

inftar rympanorum, Hoc manilfefte

c. 22. prophetx Domini fub Jezabe

j

lati, $c.) H

intelligitur ex 2. Machab. c, 6. ubi

. Reg. cap. Ig.

.

5

fidem. habuar

Circuiernum

t p meloris.) uxNo», ovens

nondum acc

to eo quod nos habemus, velzz-

illam feilicet

farie pmiba;iad- fupplierum ; in Gra-

fignificat ; paNerj , evinam peilem cum

€o eft, évi T0 rüpmayon, ad tympanwm.

[aza.. Hujusmodi veftibus pauperibus,

Gtur reprom

Noz [ufeipientes redemptionem.) No-

&. rufticanorum hominum propriis

eleftum

lentes ab iis fuppliciis liberari , quz

ind ti incedebant fan&ti & propheta,

40- D" l

ut Elias , qui vir pilofus di&us eft,

a providentr, J

|

facile vitare poffent , fi obedire vel-

Jent tyrannis,

non tsm propter barbam aut comam,

- ts aliqd :

-t meliarem smvenirent. vefurreclio-

uam ob m:lotem hirfutam&villofam.

- trbus proji

pem.) Ut meliorem invenirent refur-

Egeztes,) Ut Elias, quem Pafceba':

] pOfuit, u

re&ionem & vitam , quatr

corvus, 3, Reg. c. I7.

1efurrdtionj

:

] illa ellec ,

Yeeri, fed .

ua privabantur.

Anguffitati ) SNousvor , multis do-

-- 96. Eudibria.) Ludibrio, & derifui

loribus & follicitudinibus , cruciati ,

Tent0; vo]

: Bb

funt habiti, Samfon effoflis oculis a

ut Elias cum fugiebat Jezabelem, Da-

feii patet

vid Saulem ; Math tias , & Macha-

(erét pro

Philiftheis, & Elifzus a pueris incla-

bai per'ecutionem Antiochi,

Vi f

mantibus, 4Mfcemde calve , G.

,

su8yQp , male dbaliri *

Verbera.) S1ic

ui ZZfenti funt, ut

Afflidi. )

'XGD(OXS

"referv&p

diximus verficulo precedenti, 94c Mi-

male ab aliüs

*

tra&tati, ut ;dem' Eli.'fä

hnftiano:u

cheas alapa perculfus, 3. Reg. cap. ult.

a Jezabele..

"

í Utffmm

o

nom-r.'et mundus.)

tf g

Vincula 69 carceres. )

9. Quibus dignus

Uc J.Ofe/ph $

ii

igebantur , ut inalefici folent , cum

EQ, q

Is;emiag, Michæasf

.'ïe;erum h

n

208

"

CA PUCTOXLAXHS

416

vtos i. $

9. Et hi omngs teftironio fidei pr'obgtï, nofi acceperunt

*

;

ptionem, u

repromiíTlionem ,

40. Deo pro r

obis melius a

Zupgf &v

liquid providgg-tg P Aut non fine

nobis cogfumm/a,rentur;

CAPUT XIL |

Xifione gl«

Us Caritis,

1 S-Prz'[&omm , imo Cbrifli exemplo inducit ad tolerandas. siriliter

- affli&tiones, revocans a peccatis : €? ex novi tefTamenti fuper vetus

Jdin'i'bus d

terma,

excellentia deterret ab inobedientia, ne majora quam J'u

Ó

ïlæi&u-

3. B

pati cogamur [upplicia.

— á -

Jt Naboth Jib.

Deöque'& nos tantam habentes impofitam/nubem feüiümg* :

charias Jojada

* deponentes omne pondus, & circumftans nos peccatum, /'^om

,*'ï

,. & lii

propofitum nobis certamen:

Ephef

j peue mmes:

: 7per -patjentiarrf* curramus ad

GgZg 2

2. Aípl-

4». 22«

pt a Manile

*

am füifie, Mi«

matio , id eft be-a«tif'udo ; /five, animz ,

yefedti, & p*

t;ame/n.caläs ac tanti effepf:; üt mün-

" dus eos habere non mereretur.

ive corporis ; fed ommis beatitudo

Lz folitudinibus errantes , & c.) $ic

tam animz quam corporis, cuilibet

bus & driutur--'x

David fugiens Saulem latebat in fpe-

eorum. obven:t hoc tempore, atque

ita nos cum illis confummamur , id

luncis, j. Reg-. c.. 22. & Elias £u-

rierunt, u

giens Jezabelem, 3. Reg. c«.19.

eft, beamur & glorificamqr, ?

39. &t hi omnes tefismonio frdei pro-

b $ul 1. R.

bati, 6fc.) Hi omnes lice& magnam

I« f TaQque $ mos tantam balentes dm-

i fb jezbd -

|. fidem habuerint , & fan&i fuerint ,

pofttam. nubem teffium. ) ld eft,

cum» tanta nobís Íi& copia teftium,

ID

h

nondum acceperünt repromiflionem ,

] ilam fcilicet. que antonoma

ftice. di-

Martyrum fcilicet & Patrum jam no-

m pellc'm Um

. citur repromiffio nimirum bonorum

minatorum , qui per fidem & pro

j pauperlbus

.ecleftium,& confummatz beatitudinis.

fide, vel dura funt. ferpelfi, velhe-

um propns

O. Dee pro mebis melims | aliquid

roica opera perfecerünt.

"

lbapofetame.) Nolter legit ,. éinei-

& propletis

. providente. ) Meliu: , id eft, preftan-

us ditus &

tius aliquid nobis , quam prifcis Pa-

g£o? , fed nunc ex textu. Graco eít,

; aut comamy.

'tribus providit Deus

hoc ipfo quo

meeieiq.cyoy , id eft, eircsmpofrtam.

andcvillofam.

. difpofuit , ut tempus

b

eatitudinis , ac

Nubem teffium. ) Nubem vocat co-

refurrectionis non toret apud. ilos in

piam teflium , que inftar denfz nu-

jm PJchb*" ;

bis id tentatione, & afflidtionis zftu

veteri, fed apud nos in movo Tefta-

X animos addit.

!y mulis df,'

mento; voluit enim. Deus ut cclum

nos cingit, fovet,

us cmcizm i

nemini pareret, nifi Chxiftus. fatisfa-

Deponentes omme pondsus.) Pondus

abelefty d

ceret pro peccatis noftris , ex quo

vocat quidquid impedimento mnobis

effe poteft ad hünc curfum , de quo

,, & Machi- 4

-fa&um eít ut ccli aditus, & beatitu-

hic loquitur.

Ü

do refervaretur tempozi Chrífti &

l,;le /b'üfi, ,

Chriftianorum.

Et ciraum/lam*,nw pececatita. ) EX«

Ut fime mobis mom cokfxzmmarenwr.)

plicat de quo loquatur pondere , ni-

[ Quafi dicat: Ante tempus novi Te-

mirutn concupifcentiarum & peccato-

rum ab illis emanantium , quse erave

il giidi).

ftamenti, quod eft noftrum , nemini

funt pondus -cuxfum impediens ; cop-

iil d. veterum. fandtorum GOgtigit ""vaï)/km-

-

^

P.

4 — EPISTOLE B. PAUTI APOST. AD HEBRAOS

d

Colof. . Afpicientes in au&torem fidei, & )c-')nfum"mator&m"]efüih,

1., 6; Qu

2. $. qui

P

-bmnem

ä

r]qe

iil

propofito fibi gaudio fiftinuit crucem confufione con- .

3

U etr- tempta, atque in dextera fed's Dei fedet.

| RU diíc

2".1 D

fe Deus* qu

4

3. Recogitate enim eum, qui talem fuftinuit a peccatoribus .

-^* adverfum femetipfum .

F

9. Qud f

ponxra-di&i-on*em : nt ne f. at'iggrp'ini, ani«

mis veftris deficientes.

! omnes : efg

^.4. Nondum énim usque ad fang

« s Deini

à

uinem refí itiflis, adverfum

peccatum repugnantes.

mus, & fel

s. Et oblid eftis confolati

onis ,. duæ vobis, tam(fuarh;iliïs;

- patri fpiritu

Prov. loquitur,dicens: *Fili mi, noli neg

Eoro Ril

$I ne

hgcre difciglinam Domini:

poc.

que fatigeris , dum ï»b €o argueris.

- voluntaterm

..6. Quem

319

Ne&in redp

immunitatem a doloribus.

N.o'ïxïfæ

cupifcentias .appäiari peccatum. non

1

[ E

elt novum apud-D. Paulum, ut vide-

vulgate fenfus eft, Chriftum fuftinuif-

re eft Rom. cap. 7. & $. inukis lo-

fe ciucem, ut mereretur, & afleque-

Difaplmam

cIS

Porro h& concupifcentiv nos

a a Domin

retur gaudium qued Pater ipfi pro-

B

eireumflant, & nobis quafi veftimen-

pof'it, tum

er fe, tum per Ange-

L fgella, abi

£um quoddam adhzient , & impedi-

lum ipfum in horto confortantem.

L erudimur,

t£0s5, & tardos reddunt ad eurfum.

thue fd!ig

Conjufou: contempta. ) Ignominïaj

Per patieniiam eurramos. ad propof-

probrofz mortis non retardatus.

J Nese df

gum nolis certamen. ) |1n. Greeco cft :

. itque in. dextera [edis Des eft. ) Se-

[ mum, ne di

Per patienttam curramus

pr.r.paþ':.um ,nof-

det ad dexteram Patris honeftiffimo

6. Qum

Bis aginem , Üve cerrame

",

& proximo loco throno divinitatis.

L figa. ) Poi

Ce:itam n.) Agonem, uteftin Grz-

2. Reccgitzte.) Serio cogitate.

[ corpigit mor

£o

Sic vocat v«l ipfum. ftadium . in

Contradilionem. ) lrrifiones, pla-

L^ li eQs 0

19 decurntur, vel ipfum curfum.

gas, injurias, probra, &c.

*

fperatam el

V

uigaws ,aggq)i;

P

Ur ze faticemmmi, 6c.) Qua

fi di;:at.

;

ro bravio, &præ-

[ relinquiur,

sráo ipfius curfug.

recogitate Chrifti paflionem, ut per-

: pus at

Q. - pieientes ,

$fc. ) 'Qmäfir dicat,

fecutionibus & afflictionibas non de-

&lfm it

filiübor curfus nos deterret, conver-

fatigemini , & animis veftris: difiol-

« quem in Í

£amus oculos ad (hiiftum , inde e-

amini defici

entes, & ]aboriqus ces

*

( editione P

zim fet wt ,;r«:efum-;p;isþ animis ala-

dentes.

. haber, (

M

&rius curramus.

4« Nondum enim sf2gue ad þmgu;.'.

;f ; Pld"l fl&:;

4Auticrem . fidei, ) Chriftus eft. au-

nem reflitifis. ) Quafi dicat, reco-

&OT H d.?i )

1 gendulxx i

uia doeuit.nos credenda,

gitare Chrifti paffionem, quia quam-

ühde orta

& donat ut cred :mus.

vis multa fuftinueritiss nondum ta-

! h

Con|ummarorem fdei.) Dicitur con-

men fanguinem fudiftis pro Chrifto,

Qlicet D

fummator fidei , quia ea qux creden-

ficut Chriftus fudit pro vobis.

- bules vel

da docuit, poftea videnda prebet, &

Adverfus peccatum — vepugnantes, )

Tdnquü

a(tum fidei mutat in vifionem.

INe peccatis pollueremini.

&. Ft oblert e/ds. &onfolarionis.) 9g

Vaf dic

Qui p:;?qutp Y ngudio,)" In Grz-

Catem,

£0 eft , oc ayrí mooxtiptyqc vr& Xa-

Ta»axNjotec, 1id ef

. íexhertasionis

al Y v

elc, id eft, 44; pro. gaudso ffbs propo-

illias que habetur in libro Proverb.

le?n

, fíros & fenfus eft, qui pro gaudio,

C. 5. . II- & que magnam vobis af-

quofruí poterat, crucis paffionem ele-

ferre -

;

N

Po!ïet: confghcionem in &rum-

E C.)a

g. Gaudium intellige quietem .&

his.

[ies 1 q

*2 Q

—

s

05

'CAPUTXE

42t

Yem Jefrm

BA b« dit

git Dominus

:

y

.

» caftigat : flagellat autem

i pne Cpn-æ

i

omnem filium, quem recipit.

- *. In difciplina perfeverate, "Tamquam filiis vobis off.rt

ECCätoribus ,

fe Deus: quis enim filius, quem non corripit pater ?

N

»

f unf

[?I?lini, ab

8. Quod fi extra difciplinam eftis,cujus partici

pes xfa&i

omnes : ergo adulteri, & non filii eftis.

i

à

Ores ha-bui-'

: adäerfum

9. Deinde patres quidem carnis noftrze , erudit

mus, & reverebamur eos: non imulto magis obtemperabimus

Patri fpirituum, & vivemus?.

1 Domini:

- 1o. Et illi quidem in tempore paucorum dierum fecundum

voluntatem fuam erudiebant nos : hic autem ad id

eít in rec

nem ejus.

; quod/utile

& Quen.

—

U

i piendo fan&ificatio

& Nols

GES 3

II. Omnis

um fftinnif-

, & aleque.

Difciplinam Domini.) Eruditionem

Ergak adpulteri.) ld eft, adullcrin; ,

14 a Domino/per tribulationes, &

ut patet ex Greco »ó9o , fpurii & de-

vt iplt p .

d

1 per Ange« -

gella, ab eo immiifa aut permiiïa—

v

eneres , :&—patemæ hzreditatis ex-

2

rtantem.

erudimur.

j

ortes.

Ignominia'

Neque farigeris cum ab o av guerss.)

9. Deide patres, &c.) Eft aliud

rdatus.

Neque deficiss, ne defpondeas ani-

argumentum a minori ad mijus;

uafi dicat : Parentes carnales nosin

"P

mum, ne diffolvaris animo.

vondtifimo .

6

uem enim. diligir Deominus, €a-

pueritia corripiebant & caftigabant,

-

ffigar- ) Perinde ut pater ca(tigat , &

nosque eorum ca-üigationöm patienter

iyinitatig

ferebamus, reverenter & obedienter ,

vritate,

;

corrigit mores inconditos filii fui : t1

one, plie -

enin eos non caftiget , fignum eft de-

quanto magis Dei correptionem?

fperatam efle filii falutem , qui ubi

Patres cavnis nofira. ) Patres noftri

relinquitur , ut moribus fuis cofru-

carmnales, fignificat Apoftolus hac for-

ï.ualï dici

mula dicendi animam nos non habe-

n, tt p£*

ptis Witatur. -

y non d*«

Qucm n(ipit; )

Quem approbat ,

re a puentibus, fed eam a Deo crea-

n d -

quem in filium recipit: in vulgata

ri, & corporibus noftris infundi. -

editione Proverb. c:p. 3. II. citato,

Patri fjiritum. ) ld eft, animarem

oriþus W. i

nolítrarum creatori.

habetur, & 7uafi pater 12 Filio. com-

place: fibi: quod quomodo fit intelii-

E vivemn;. ) Pro st vivamnus. Cum

d jgu

endum ibi diximus, indicante: etiam

hzc obedientia vitam fempiternam no-

if , tect

unde orta fit leftion'im dive: ficas.

bis conc liet.

-

ja qum-

ndum t«

—O. qn difciplina perfeverate. ) Qua

IO. Íp rempore paucorums dierum.)

fcilicet Deus vos per Judxos contri-

;

Id eft , ad paucos dies caftigabant

(bito,

bules veftros:exercet.

»

nos , fclicet dum effemus pueri , & ut

f

recte nos gerere fciremus in rebus ad

yantti )

Tanquam filiis volbis óffert [e Deus.)

Quafi dicat : Agnofcice veftram feli-

hanc vitam paucorum dierum perti-

citatem, non vos abjicit Deus, fed

. nentibus.

u) 7 'ï? ;

ad vos venit,ut ad veros filios Pater,

Secundum vwiluntatem fuam.) Quafi

at

Proverb.

Corripit. ) Caftigat.

dicat, atque'id quidem non femper

4 9. Qeed ff exma diftiplinam effis,

ad ea, qu& vere utilia nobis eilent,

qohisale

€..) Absque caftigatione , cujus o-

caftigabant nos, fedfecundmnvolm-

p s

tunes, äul Gilii -fqnt, participe; funt.

tatem, fuam.

s

x

E

*

OST. AD HEBREOS

x

qm — EPISTOLE B. PAULI AP

rf. SCItot

1. Omnis autem difeiplina in praefenti quidem videtur no

benedicton

"effe gaudii, fed moeroris : poftea autem

fru&tum pgcatimmum ;

locum, qu

exercitatis per eam , reddet juftitiae.

u

*

19 Non

.12. Propter qu

od remií

fas manus ,

& foluta g'enuak'erigite :

fibilem 1ga'

13. Et greffus r

eCtos facite pedibus veftris: ut non lclaudi—

cans quis erret , magis autem fanetur.

-

1 Ettt

funt, exqu

'Róm — 14. *Pacem fequimini cum omnibus,-

& fan&imoniam , fine

bit Deum:

y

40, Non

12-18- qua nemo vide

.15. Contemplantes ne quis defit gratie Dei; ne qua radix-

gerit mont

amaritudinis furfum germ

j

.

inans impediat, & per zillgm ingku-iï

[ onnmmmadEEE

nentur multi.

^il habec fs

* Gen:

16. Ne quis fornicato

r,aut profanus?e ut Efau: qui propter

lirit-& con

primogeniton

25.33 unam efcam vendidit prim/i(iva fua.

17. Scitote

jon&em erig

L. H:c antem 4d id qnod utiie & ; &e.)

14. Pacem þq?im;ni eum emnuibus. )

d. ltaque

Hoc dicit ne forte odio aliquo profe-

e jus flior:

Deus autem caftigat nos ut difcamus,

tudinisquod|

& faciamus ea, que vere nobis uti-

querentur eos a quibus. vexabantur ;

lia funt, nec unquam faMitur, cum

nec fatis putavit dicere , 24cem fegui-

at bona fm :

mini, nifi adderet , cwozommbus, cum

tionem fuor

illi ftequenter decipiantur.

Primitioa, :

II. Ommis autem difeiplina im pra-

ilis etiam qui vos perfequuntur-

(

fenti ; &c.) ld eft, omnis caftigatio

Sanüimoniam,) Animi puritateum.

cum infertur , dolorem affert, nec vi-

I5. Comtemplantes. ) inwonSyTéG g

; m gutate

infpicientes, füperintendentes , confi-

quod etian:

detur unquam gaudium paritura, fed

/ Htreditare

tamen tandem illud aifert.

derantes & caventes.

Pacatiffimum-). &uyxo» , pacifrcum.

Ne quis defit - grgtia. Dti.)

n s

benedictione

Intelligit autem fructum, quo fumma

ócepeQ» 4-Ó T5G X«4errog TS SJeoU, fe

Rpribatus

quis ita lente & teptde procedat in via

- icente: Be

cum pace & tranquilitate animi per-

m

fruemur; fredes autem jwffiti4, eft

Dei, ut deficiat, fubfiftat, ab hofti-

eximia fanctitas, quam ejusmodi ex-

bus infidiantibus intexcipiatur.

ft

N enm

ercitatio efficit in anima, « beatitu-

enim Metaphora fumpta ab iis qui

. 1NOR etim c

T pomite

do, que fractus eft ex juftitia debi-

aut viribus deftituti , aut fegnitie tor-

tus iis qui legitime pugnaverint.

pentes , non affequuntur prgceden-

; vOciret, V

I2. Proprer qmod remiffas manus,

tem comicatum aut exercitum. ' Hoc

itentia, q.

enim fignificat verbum Grecum dce-

——

- veuditi juri

&'c.) Monet ut excuffa ipnavia ala-

:

7

B

18. N

critatem affumant , & ferio fe com-

g»s?v.

eeffe oratiz Dei ille dici folet,

parent ad. patientiam, & pias actiones.

qui Dei vocationi & infpirationibus

mosten

13. Ert greffes retios facste pedióus

minime refpondet.

- tefíilis 4

Radix amaritudinis, ) Radix amari-

Terem mo

vefíris , ££c. ) Mionet ut. fi qui inter

eos fint claudicantes, id eft, ad de-

tudinis funt prava dogmata, & cor-

hïilh' 3

fecionem proni propter afHictiones

rupti mores, qui amaritudine perfun—

,—: Cælems, ]-

quas fidei caufa patiebantur ; ftatim.

-t n6 hi

catum traxerunt.

dunt confcientiam , poftquam ad pec-

ä

adhibita paterna cura per medicamen-

;

Binento

ta dectrine, confolationis, atque ex-

16. .Ne quis /ornicn?ar, &. c.) Quafi

ÉN qui

hortationis fanentur, & contorten-

diceat, radicem amaritudinis intelligo

JintQ r

fornicatores, profanos & fimiles.

tur, ne negledi longius abducantur

& corruant.

t Ql

-Prqfan'u&,') Bs9qoc , ille eft qui ni-

W05 of

-

j

t

E

-*

08

L

'CAPUT; XIL. -

423

ldeturm ;

17. Scxtote enim , quoniam * & poftea cupiehs !f:a-z-rledvif-;are4.(-;;&,ï

-

/:38-

benedi&ionem , reprobatus eft : non enim invenit poenitentiee 2

ca;immum

U

locum , quamquam cum lacrymis inquififfet eam.

-

i

b3

i erigite:

18. * Non enim acceffiftis ad trat&tabilem montem,

& acceng*Ex&

I9-I2.

on claudi- -

fibilem ignem, & turbinem, & caliginem, & procellam ,

29.

19. Et tubze fonum , & vocem verborum , quam qui audie- *

L

-

runt, excufaverunt fe, ne eis fieret verbum.

niam,;ängf;

20. Non enim portabant, quod

dicebatur :* Et fi Edüa teti- *Exo.

quitédis .

1*9,-33-

gerit mo-nte'mf.,K lapidabitur.

51. Et

p

hil. habet facri, qui facra violat, ne-

Et accenfibilem 1gnem. ) Ad mont&m

ii propter B

gligit:& conculcat, ut Efau, qui jue

Sina igne accenfum ,. hoc enim figni-

primogenitorum & facerdotii illi ad-

ficat, Cesni xexauptve mvel.

a

E

.

r Sdtte T

jun&um exigum efcme defiderio ven-

Er turbinem &5 caligsnem ,

&c. ) Vi-

de Exod. c. 19. n. 16.

y emibyi. )

didit. lItaque monet Paulus Hebrzos,

,

ligao profe- —

ne jus filiorum Dei & aternz beati-

IQ. E^ vocem verborum. ) Scilicet

vexabantut ; -

tudinisquod habebant, contemnerent,

eorum, quibus lex ad populum pro-

ut bona fua reciperent, vel perfecu-

um f

tionem fuorum vitarent.

d

nuntiata eft. & promulgata.

gtibis, CU

Qu.zm.( MVocem tubz.

quntur.-

Prumitiva. ) Id;,eü, jus primogegi'-x

Excu[awerunt fe.) — in

Crxco eft ,'

J

£urz.

mupyrécayro s recufarumt: fed Lati-

kaatem.

: iö'frqe ,

um

17. Seitote. ) In. Greco eft

nus interpres apte dixit, exew[aerumt

quod etiam verti poterat, fe/t;zs.

fe, quia non fimpliciter repulerunt

ies, CODI -

Hereditare 5enädiäion:m.) Confequi

aut recufarunt, fed cum quadam ex-

benedictionem,

.cufatione timoris mortis , dicebant

) g

$ Sm, f*

- Reprobatus eff-) Rejectus eft a patre

enim, ze forte eoriamur.

&dicente: Bezead;xignue ef , 6 erit benedi-

cedat iv .

&us.-

:

Ne ipf& feret verbum. ) Yd eít, ne

1 ab holti- ,

? Nom enim imvenit panite

ztia lac:?ni. )

amplius fecum loquentem

: Deum au-

atur.

dirent.

iNon enim obtinere potuit ut patrem

i dsqu .

fa&ti pocniteret, & beneditionem re-

20. Nom emum .par'-taäaut:quad dice-

opfitie t0I*

vocaret, "Mel, inutilis fuit. ejus poc-

batur.) Non poterant auribus fuis

eddt-

ferre quod a. Deo dicebatur. Excu-

*

1

Hoc

i

nitentia, quod fcilicet peniteret eum

f.

e

6

j

venditi juris primogeniturz.

werunt fe & petiverunt ut non Deus

geum w

18- Nem emim acceffifiis ad traHabi-

fibi loqueretur, fed Moyfes , quo-

dici fl

niam vehementer perterriti erant ; non

lem montem , 6c. ) Quafi dicat: Non

enim fuftinere poterant tantum timo-

stionio '

acceffiftis ad Sina. corporeum & ter-

reftrem montem , fed ad. Ecclefiam

rem , quantum verba illa incutiebant:

jix um

Er ff beflia tetigerit montem , dapidas

Chrifti, q»x mons eft fpiritualis, &

Ubtzr.

;

* & c-

cccleftis.

Hoc dicit, ut eos horte-

g perbe.

tur ne Chrifti gratiam neglipant, ar-

Et ff beffa

y

M

.).Pro' & f£, in Grgeo

.£

. XG s et

jamft , id eft, non folum

n jld p* 3

gumento petito a' Movfe & lege ve-

bomo, qui montem tctigeric, & ad

téri, quam nemo impune violivit.

" Quif : |

"Quanto ergo graviori peena ple&ten-

hoc Dei quafi tribunal accedere au-

;inelito. |

£ur qui legem

hrfti fuis cup

fus fuerit , Ispidabitur : fed

^

?ditati—

UI

etiam þef

ïmiles. ;

flia ant jgmentugx.

elï qtü Id

. bus Po&hgbuerwincþ?

^

T TE

/ï

1

EPIST&)LE B.PAULI APOST. AD HEBRJ/EOS

p*

44

ar. Et ita terribile erat, quod videbatur.

Exterritus fum, & tremebundus.

*"Moyïfes djxit : |

t

rerunt, rec

22. Sed acceffiftis ad Sion montem, & civitatem Dei viven-

13gis n05,

tis Jerufalem coe

Ieff.epu,, & multorum millium Angelorum fre-

*

- s. Cujus

quentiam ,

:

dicens: * À,

25.EtEcc

lefiam primitivorum,qui cdnfcri"þtf funt in-coeiïsi

& celum.

& judicem omnium Deum, & fpiritus juftorum perfectorum,

?. Quot

24. Et teftamenti novi mediatarem Jefum, & fanguinis afper--

translationt

äon:en; melius l-qquentemï quam Abel.

immobih'a.

2; Vi'det,e::r

|

^

—— —

OIp. E£ z£« terrilile eratw quarl" vide-

fcripti in focietatem eorum, qui pr& [|c41 h

&arur.) Atque ita.cum populus, &

ceteris mottalibus electi funt a Deo,,

(landl ad me

etiam. jumenta Dei juffu monte arce-

& ab aliis feparati,, tanquam primo-

-tem Chrilti m

rentur, admodum terribile erat omne

eniti, & in colis, tanq

fericordiam ]o

id quodin illo a Deo: gerebatur ,

uam beatitu- Eþ* |

dinis csleftis heredes. confcripti.

retilfionem,

idebatur a. populo , ut. Moyfes alio-

Ef judicem 072X 1102 Deum..) Accef-ï- *

J quz com

qui Deo: familiaris. dixerit. : Exzerrzzus:

fiftis ad Chriftum , qui Judex omnium

e in texty (

fem , & enemebundus-

22. Sed acceffiflis ad' S10m. monzem ,

conflitutus eft, atque ita vobis dig-

100 autem, s.

nam veftris laboribus & patientiamer-

05. Pule m

&c.) Singulis qu dixit, nunc fingu-

cedem. reddet, & eos a quibus nunc

Sclicet Chrif

Ia opponit , ut doceat eos multo.ma-

vexamini , fuppliciis debitis atficiet. -

jora beneficia: accepiffe a Deo , quam

Quitu , e coli

Jatres. veteris teftamenti.

Ep fpiritus. jufforum. perfettorum.) .

5 enim ij

Recte plerique omnes: intelligunt pio-

ïf:, 6[,) Sh

- Sion. montem. )

?

, Non ad*, terre-

rum. hominum: animas- fuis: corporibus:

num montem , fed: ad. fpiritualem Ec--

exutas, & apud. Deum viventes, ad —

plicum, qui

elefiz, qug per Sion fienificatur.

InOnte Iquem

quas Hebrzi dicuntur acceffiffe per -

Mulio hais

Accefliftis. autem , & aggregati eftis

charitatem , qua illis conjungebantur,.

üpplicigm,

Ecclefig per fidem. & baptifmum.

& per fpem ,. q

ua. ad. eandem £

a

Er cvitatem Deb wiventis, ($c. )

tatem: afpirabant..

-—

' cljci--

Qui de caljg

Adducti eftis non: ut terrenis; bonis:

mf.) Qm àV

- Et. Teftamentt no

vr Nmed;kzt(vreinf-

& & ho

Éruamini, ut ii qui legem fervabant

gefwm. Y Accefliftis.àd. Chriftum, qui

Cütüs eft nol

in monte terreno datam ;; fed: ut. frua-

bona ccleftia ,-quz ipfe novo fuo

mini admirabili illa: felicitate, cujus

, D fm, ]e

"Teftamento: promifit , reipfa. praftat,.

conciliat. & exhibet..

Broidoav t

fiunt compotes: illi qui. ad: cceJeftem:

Nam: ideo no-

Jerufalem perveniunt. Appellaturau-

vi leftamenti mediator eft, « pro-

h vifi $i

tem civitas Deii viventis, quod: ejus

mifffonem. Acciptant » qui. vocat. funt ,,

2 " Clljm V

eonditor & opifex fit, non homo

-Utts eft

zmortalis ,, fed:

eus: vivus &. verus-..

«terna bareditatis,

upra.c. g. n. IS. —

ä ^ MVZ)?t terrgy

Er fanguinis afperfronem. y ld eft,

à

P

. Et multorum millinm: Angelarum fre--

fanguinem Chrifti füpra vos afperfüm,.

Wonte Sis

g-aentiwm;.)) Adducti eftis: non: ut ter-

imo: effufum..

Huc autem: acceife- [

'!:'(1(9' T"Tæ— 1not, 4*

roribus fuleurum , -tempeffatum &

; Wt a

fkcie

rant Hebrxi, quando perfidem , & ]

tubarum: terreamint ,. féd: ut: eternum:

baptifmum incorporatifuerant Chrifto..

Vivatis cum: cot & — co

regatione:

Melius bquentem quam: Abel..) Mle-

P Nm:t d,"em,

innunierabilium. Angelorum..

m Dophete

lius . loquentem ,. quam loqueretur fan-

Cujüs T ve

29. Er Eccleftam: primitivorum,, Cf

guis Abel; fanguis enim: Abel vin-

»-

CNIS DO

Senfus eft z Aggpeg)ad eftis., '&. ad-

dictam: loquebatur , juxta. illud. Gen..

L Bill.cumg«

S

B

)

CAPUT XI.

425

yles dixi :

--

23. Viïdet'e, ne recufetis loquent'em.' Si enim illi &on effu

gerunt, recuíantes eum, qui fuper terram loquebatur : multo

Deixviv.en-' :

elorum fre.

magis nos, qui de coelis loquentem nobis avertimus.

26. Cujus vox movit terram tunc: nunc autem'repromittig

dicens: * Adhuc fe

x

mel: & ego movebo non 'folum—;tgrram,r*fed A

Agg.

t in,cæïis,þ

& coelum.

i

7'

xfedorum,

. 93- Quod autem, Adhuc femel, dicit: declarat mobilium

tunis afper- -

translationem, tam

immobilia.

quam fa&torum, ut maneant ea,,q'u,æ funt

*

)

N

E ecxt]

'a;'-.Videteru |

|

Á

2'8 . Ita-

Eüm*, qui præ:.*

e 1.

Vox fanguimis fratris tWi

i fünt a Deo,

clamat. ad me de teyraz,

dhuc femel.) Sumptum éft hoc

Sanguis au-

teftimonium ;,ex Agexo, c.2. n. 7.

1quam primo-

tem Chrifti melius Ioquitur , quia mi-

Vulgatus Aggai loco citato legit ,

fïuam beatitue-

fericordiam loquitur, & peccatorum

"dbuc modicum , utrumque enim figni.

nfcripti.

remiffionem.

Juxta hanc expofitio-

ficat vox Hebraica Qmw «cba, &

n.) k -

nem quz communior eft, legendum

modicum, € i(emel; quomodo intelli-

judex ompium

eft in textu Greco, maed vo A'BeA,

gendum fit fi lepamus adbuc modicum,

t vobis dig. -

non autem , «aed ro» A/BeA.

diximus fuo loco.

Paulus fecutus eft

patientïamü--

QS. Vide me recufetis loquentem. )

LXX. qui verterunt ,' éma£, femel,

! quibus' n -

Scilicet. Chriftum ipfum , qui ut fe-

& fenfus eft ; quafi dicat: Primater-

jtiy affiet.

quitur, e cclis loquitur nobis.

rz commotio facta eft in Sina, cum

pofetum. ) «

$; enim i|; nom effugeruut vecufan-

data eft lex per Moyfem: fecunda,

xelligunt pl«

tes , 6c.) Si illi non effugerunt fup-

& ultima fiet in fecunda & ultima le-

is corporibus -

plicium ,/qui Angelum nomine Dei 1n

ge Chrifti, qux immobilis erit & «-

terna, & cui nulla alia lex fuccedet.

viventes, 20

monte loquentem audire recufarunt.

,cclile 9 -

Multo magis zos.

). Nqn effügiemus

Commevebo nom folum celum , &e.)

nu ebäntüfsx í

fapplicium.

Ut fcilicet homines ,/& Angelos per

" Qui de calis laquek;em nobis averti-

andem felicie-

multa magnaque prodigia excitem ad

mus.) Qui averfamur , « repellimus

attentionem operis magni, quod pa-

j aelutirit.

Deum & hominem, qui e cclo lo-

traturus fum, fcilicet ad. Chrifli in-

cutus eft nobis, cum ;poft afcenfio-

carnationem, legislationem & redem-

thiüum,- qu[f :

1

fc 110

9 Ju0

nem fuam, legem fuanv Evangelicam

ptionem. . Prodigia quz facta funt na-

el fa.

hy

promilgavit in Pentecofte, & e ca-

Ícente Chrifto, nenmini font ignota;

lo mifit Spiritum Sanctum. .

nam Angeli apparuerunt paftoribus ,

m 1060 10*

96. €ujns vox.) Scil

eft, w t

'iceïc Chrifti qna

ftella vifa eft Magis, &c.

: qudti t

Deus eft.

27. Declar at mobilium trdnsldtianem.)

,. TIy

^ Mevit rerram. ) 'Yertam cancuffit

Declarat legem illam, quam per Moy-

160

n monte Sinai, juxta illud Pfalm. 67.

fem tulerat, fuiffe transferendam , id

li dl

|9. Terra mota ef, erezim emli diffilia-

eft , abrogandam (& mutandam , ut

"erun 4

fecie: Des Sinas , 4 fs Des

altera füccedat, fcilicet Chrifti, qua

[tem ätæ

I]i'aef.

immobilis H:x? & transferr

1t

i Pv pot-

lrastChn 9

Nuzec autem.) Scilicettempore Ag—

Aid.)

*i prophete, per ipfum Aggeum,

Tanquam f'z:&æfuh.) Vox, t.inqzmä ;

cujus funt verba quz

non fignificat fimilitudinem, fed ve-

]

ftus promittit.'

feguuntqr. Chri-

*

ritatem ; quafi d

Abg. "

2

icg: » quippe -?eruun &

Hhh

, il

*

iNS

426

EPISTOLJE B. PAULI APOST. AD HEBRAEOS

28. Itàque regnum immobile fufcipientes , habemus gra-

E. dixit; Non

tiam: per quam fe

:

verentia.

rviamus plgcentes Deo, cum metu & re-

^

6 laut

*Deut

4* 24.

29. " Etenim Deus noftrer ignis confumens e

a

&5 x

« 7 Meme

QAPUT'XIE

: fünt verbui

rina,

- mtamini f

Ad varias bortatur "oirtutes, jubens carvere ab extranea. dol

- $ [efus

ac memoriam vefricans altaris , & bofliarum *veteris , novique

.. Dott

teflamenti : €? fubinde monens , ut prapofitis obtemperent : orat,

eft enim g

ut pro fe precentur., idem viciffim pro illis agens , additis.

ambulantib

.

mutuis [alutationibus.

.1o. Habe

á

-

1. « Haritas þfraterniïatis maneat in vobis.

qui tabgrna

*Rom

2. * Et hofpitalitatem nolite oblivifci, per hanc enim

;

7

4

SMELrumccene a

I2.13

* *Jatuerunt quidam, Angelis hofpitio receptis.

"

culatus ebus-

1 Petr.

fimul vin&i,*a& labo-

t

3. Mementote vinttorum, tamquam

adulterio ,Ut

*Gen. rantium , tamquam & ipfi in corpore morantes.

tra fidem Corj

julialit, )

xI 8 . 3.

4. Honorabile connubium.in omnibus, & thorus immacu-

fület.

&I9.2]atus. Fornicatores enim &ïtdul—tero"s 'judi"cabit Deus.

5. Sint Inor

A5

$. Sine

varitia a mor

Contenti pl

figurarum, quz vere factz, & imple-

Q. E bofpitalitatem nolite obltviici.)

.tz funt per C hrifti paffionem , & le-

Id eft, ab officio confuete hofpitalif.

haþetis, & Ve

,.gem noyam, qux illi fuccellit.

tatis nolite ceffare.

L

kaä enim d

ejus hiftoris,

298. Lraque reguum tmmolile fufcipien-

Latuerunt quidam Angelis. bofpatto

tes.) Regnum immobileeft lex Evan-

receptis.) Nefcientes Angelos, & pu-.

N 16 d. Je

gelica, per quam regnat Chriftlus. in

tantes effe homines , receperunt; hoc

1in Däofen

Tnt vobis ner

nobis, non Moyfes qui regnabat in

enim fignificat vox Grzca & AaSov.

-9. N tim

veteri lege, & cui omnes obediebant.

a. Mementote v.ntlorum. ) Eorum

Habemus grariam, €&6c.) Donamur

fcilicet , qui Chrifti c

4

aufa funt. in car-;A

-

mo. ) Sumptu

coleíti munere gratie, quo adjuti Deo

ceribus.

& Falm, r

fi vos

méndtm g ;

placere poflimus, & illi cum metu &

d ;

Tanquam fmul wvintir. ) Ac

reverentia debita fervire.

ipfi vincti effetis cum illis.

cnt, fi D

29. Etenim Deus mofler sgnis -cmþt-

Et laioranutium ) xausxsuäwv,carkm

- Pf

mens eff.) Mox eregim, dat caufám

qui affigguniur , Cf male trstcbantur , yel

Üt A,POHOIO:

*

cur Deo cum. metu & reverentia fer-

a morhis, vel alia ratione.

5, quos ha

vire debeamus. | Caufa heceft, quod

Tanquam 65 1pfl i2 corpore mor antes.)

0C enim fo

Deus nofter inftar ignis punit, urit

Cogirantes vos geflare corpus iisdem

Wt verba D.

l UET inh

metu & reverentia.

& confumit eos, qui carent hoc fuo

& gravioribus malis obnoxium.

. Honóralile conmubium i omnibus.)

ii ) ] df

H.

laritas frate)-nïtati:;) QMCL&X-

Id eft, conjugium fit in omnibus ho-

DW fan&i

norabile, id eft,in omni re fervate

8 ï '/;'3 Q

Qía , id eft, frazerna charitas.

l4

P uey].

Maneat im wvobis.) Quafi dicat :

honeftatem & decus conjugii veftri,

Pergite ut cepiftis invicem. amare &

caventes ne quid impudenter fiat.-

—

Et tborns immaculatus, ) Sit. imma-

isk SQe b

juvare , foverg , &c.

Il iájoe

?(

l

08

CAPUT XIIL

427

Yems en-

EM -;1--si;1t mores fine avaritia, contenti præfenti'bus : Ipfee

nim»

itu & n

41? . di

xit: * Non te deferam , neque derelinquam.

* Jo&. :

6. Ita ut confidenter dicamus:* D

:f

*

SI

ominus Iniþ-i adjutor, non I

fal-

] -timebo, quid faciat mihi homo.

as

7. Mementote praepofitorum ve

ftrorun*l, qui vobis Iäbuti H76.

funt verbum Dei : quorum intuentes exitum converfationis,

imitamini fidem.

NI

u dö&?ina,

: Tefüs Chriftus heri & hodie: ipfe & in fzecula,

f TRUE

9. Do&trinis variis, & peregrinis nolite abduci.

Optimum

r w d

eft enim gratia ftabilire cor

As -

, non efcis, quae non profuerunt

ambulantibus in eis.

.1o. Habemus altare, de quo edere non habent poteftatem,

j qui tabernaculo deferviunt.

Hhh 2

dancenim

Ir.*Quo-

" culatus le&ctus maritalis, . ita ut nullo

eadem, qüæ iþfï confecuti funt bona

ü,& iabo- .»:f--ä

adulterio , aut peccati ullius Iabe con-

ccleftia , & vos qui eidemm Domino

tra fidem conjugalem contaminetur.

famulamini, confequi poffitis.

Judicabir. )

9. Dotkrimis variis. ) V arias doctri-

s immat- -

" fiiet.

Condemnabit & pu

eUS,

nas eas appellat que diífident inter

€»

- Simt. mores. ffue avaritia.) Abfit

avaritia a moribus veftris.

Peregrinis.) Intelligit doctrinas ad-

—

Contenti pra[entihus.) |deft, iis que

ilite dllivic»

à

:

habetis, & veftra forte contenti fitis.

ventitias , alienas a doctrina, & fpi-

ritu Apoftolorum & Ecclefia. -

gete holpitil- :

Ik/ä enim dixii

) Ad]Jofuam, cap-I-

Nliie 46.4'14(!'.) Ne patiamini vos

"ejus hiftorix.

illis rap

, ,/,',..þgfpit;'n j

Noz £e deferam, &f c.) Quafi dicat,

fibiles,

i, Iicetvfortxaiï'evideanturplau-

Qc

fi in Deo fj

;»em locaveritis , non dee-

Optimum eff enim. gratia ffabilire

ceperunt ;

'xunt vobis neceffaria.

eor. ) Gratia , id eft fanctitate , vir-

j tudo

- 6. Nen timebo quid faciat mibi bo-

tute & probitate; qui enim a fancti-

" Borom

0. ) Sumptum eft hoc teftimonium

tate & probitate deficiunt facile fidei

:

fafunt in

ex Pfalm. 117. 6. fignificat non ti-

jafturam faciunt.

mendum ne mali homines nobis no-

Non ef^i:.) Per efcas intelligit ob-

—

Y Acfr t

— ceant, fi Deus fuerit adjutor.

fervantias certarum efcarum, & ci-

Js.

|.&. Prapofitorum "veffrorum.) Intelli-

entm Á

borim, lege Mofaica prafcriptorum

yautidh

it Apoftolos, Epifcopos, Sacerdo-

Lev. c. 11. hz enim non profuerunt,

;'uüdü,w ! ve

..tes, quos habuerant fidei doctores;

id eft, non juftificarunt comedentes "

-hoc enim fignificat , qui woiis locuri

nec mentibus eorut

: m mbmm)

d — /mst verba Dei.

diderunt. :

n robur gratig ad-

uB d

worum Putuentes exitum. converfa-

I0. Habemmus 4ltare.) Scilicet in

1ionis.) ld eft, finem vite honeftiffi-

quo offerimus facrific

"

,nolxillm'

g m o

lut.)

mum & fanctiffimum.

fanguinis Chrifti.

ium corporis &

8. Zefus Chriftres beri &f hodie; ipfe

l ommbus j

De quo edere non babens poteffatera.)

ml Je

fefvafe

E& m faeula.) Quafi dicat : Chriftus

Grece $fscíay, id eft, f^cultatem ,

Dominus femper eft idem , zque po-

licentiam.

tens, €que beneficus erga fuos. Imi-

Qui talerzaculo d

tamini majorum veftrorum fidem , ut

eferviunt. ) Ii- 911i

,) 9t m 1

legi inharent.

4298

'EPISTOLE B. PAULI APOST. AD HEBRJEOS

*Lev. . XI. * Quorum enim animalium infertur fanguis pro peccato

n PE&' j

Y i et, d

per /pc/:,ntiücem, hqrum Ccorpora cremantur extra

.caftra.

! 36 Bene

[ tathS enim

12. Propt?ei' quod & Jefus, ut

fan&ificaret pet fuum .fan-

T

i

J (be

guinem populum, extra portam paffus eft.

*

d

I3. Exeamus igitur ad eum extra caftra , Imp

- pervigilant.

rwoperkiu?nl equ

^" portantes.

: cum gaudic

Mich.

14. * Non enim habemus hic

.L pedit vobis

t

manentem ciævitateïn , fed futu-

1. Orat

2.10. Tam inqu.i'rimus.

Jl4.Per

T ícientiam h

;11. Quorum eutim animalium , ö'c.'.)

delineatione Villalpandi, inter fepten-

19. Am

trionem & occidentem.

/ide eun-

Mzxc animalia erant vitulus'& hircu-

-fe[titoar v

lus , qui offerebantur pro peccatis pon-

dem in apparatu urbis & templ

.i(-,

20. Deu

tificis, & totius populi. Vide Levit.

part. I. lib. 3. cap. 14.

c. I6. n. 27.

;

LE gnom ovit

13. ExeamWUs igitur ad teum extra

lefertur [angnis.) Scilicet in fancta

caffra , &c.) Aftert Apoftolus cau-

A ftrom Jefo

fam. tropologicam . ejusdem ceremo-

. fanctorum ad illa expianda.

At. Aptt

Horum corpora eremantur extra ea-

nie, fignificans ad Clirifti imitatio-

£ra.) Mide Levit. c. 4. 1.

nem,exeundum nobis efle extra cailra

VuuenoTuicasatgECrUA

pompz, voluptatum, luxus & hujus-

* [ Per. if/i

Extra caffra. ) Scilicet dum vixe-

s

runt in caítris in deferto: poftea ve-

iminias & dolores ferendos.

modi, & libenter pro Chrifto igno-

Ti tanquan

tem noftrum.

ro extra civitatem Jerufalem. — Argu-

laproperizm ejus portantes. ) Ejus ,

Bferamus

mentatio Apoftoli eft hujusmodi : Le-

inquam, qui extra portam paifus,

vitz non poterant edere eas victimas,

. mnos, Pfalm

nam qui ducebantur extra portam i-

Ff ld

quarum fanguis peccatorum explato-

enominiofa morte mlétabantur,

Ím-

[ i u) Q

rius inferebatur in fancta fan&torum :

properium Chrifti proprie illud Apc-

he autem victimz erant typus, & re-

, Romen ejus |

ftolo dicitur, quo vocabantur Chri-

16. Como,

p'ræfencabant noftram viétimam cor-

ftiani, de quo. Petrus 1. Epift. c. 4.

poris Chiifti in Euchariftia, ergo nec

$4 antem ut Chriflianus, mon er;jzl«ef CAf,

fiis hoporum

[

hanc fa's eft eis edere.

-

glerifcet autem . Deum in iflo- nomine.

Talius en

12. Pro;ter quid €€ Jefus , &c.)

Erat enim magnum probrum vocui

wafi dicat.

Aliam caufam allegoricam . affignat

fectatorem ,

crucifixi.

gc 'difcipulum Chiifti

« G facrific

Apoftolus hujus ceremoniz, fcilicet

« DOb ono

fignificatum fuiffe per eam , quod

14. Nom emim habemus bic manem.

"- Ueum,

" Chriftus extra caftra, id eft, extra

£em ctvitatem , 6c. ) Ett axnagogica/in-u

V. Prapo

J

drbem Jerufalem torrendus effet in

terpretatio ejusdem — ceremoniz ,

x i

Melimt &

cruce, & abolito caftrorum ]udai-

exitus extra caftra, five extra civita-

corum tabernaculo & templo, Ec-

tem. Significatur enim affedtu hinc

. Benores

Sllþjacerg

clefiam. Gentium-per totum orbem

exeundum , & defideria noftra ad'me-

fiam ilis ex

diffundendam *morte fua effet inftitu-

liorém illam celeftem Jerufa

turus, «£ erux Chrifla mom-templi effee

enda.

i

lem eïri-

Quf 1

( d

NUDpe qui

ara, fed muudi ut ait. S.

: *Le-:o ferm.

Manentem. ) Fixam & ftà

F Ol o

- 6. de paff.

Futurum inquirimus, ) Ad eam ci-

Extra portam.) Mons enim Cal-

vitatem tendimus, quz nobis in futu-

i

Cütin Veüt

Awlip. &

varius erat extra portam Jerufalem,

ro promittitur, id eft, ad

þ]erïlrfalem

:

'; led leiw il

i

colleftem.

quæfdicebartur Stercoris , ut patet ex

ff" Mif

h3

VDRTSQULNONERUSONARISIN ERN

.

(

Y

L.

08

CAPUT XII.

49

f0 peccato

Deo,

3X38 Per ipfum ergo offeramus hoftiam laüdïs femper

£

id eft, fru&um labiorum confitentium nomini ejus..

:

intr extxra:f;

ici:

16. Beneficentiae autem & communionis nolite obliv

fuüm ïf«a'n-

talibus enim hoftiis promeretur Deus.

17. Obedite praepofitis veftris, & fu

bjacete eis. Ipfi enim

1erium Qs

pervigilant, quafi rationem pro animabus veftris reddituri, ut

cum gaudio'hoc faciant , & non gementes : hoc enim non ex-

*

n,fedvfutu-'

pedit vobis.

18. Orate pro n

obis conüdifnug enim, quia bonam con-

1. Der

r Á !uxd

Ícientiam habemus in omnibus bene volentes converfari.-

, interfeptan-

Ig. Amplius autem dep

recor vos hoc facere? quo celerius $

- Vide eun-

reftituar vobis.

-

| &- templi,

2o0. Deus autem pac!

$3 qu1 eduxit-de mortuis pai'fo;fem ma-

ul t extra

gnum ovium, in fanguine teftamenti eeterni , Dominum no-

Pt

poflolus cave.

ftrum Jefum Chriftum ;

.

L

d«m ceremo

bono, ut faciatis ejus voïüntätem,

j

rifti imitatio-

. 21. Aptet vo»s in omni

Hhh.35

faciens

p—

o extra culra

us & hojus

I5. Per. i/)/üh ergo.) Sciicet Chri-

cet, ut gemen'i:es id faciatng, quia , ut

ftum. tanquam , pontificem & mediato-

ait Chryfoftomus , Gemitus przlati ob

/hnfto ignp

tem noftrum.

inobedientiam fubditi , invocat Domi-

los.

t ) B

Offeramus boffiam laudis Deo.) Hy-

num, utipfe eam graviter ulcifcatur.

rtam p«'ilfl,lf ,

amnos, Pfalmos , gratiarum actiones.

IS. Ceonufdimus enim quia bonam con-

Eru&um labiorum. confidentium nomi-

feiemtiam, &c.) Quuafi dicat, id face-

j portam v

re debetis, ut pro-amico ,

de yo-

bautur, [tt»

i ejus ) Qmni fruQus eft labiorum

i ilud Ap-

nomen ejus laudantiiim.

bis benemerito, qui fibi. nihil con-

anur hr«

^*

16.. Communioris.) C

ommunï&aüæ

fcius eft. contra vos feciffe, fed vo-

P

luiffe & velle omnibus prodefle.-

Bpit. c. 4

nis bonorum veftrorum cum pauperi-

:

m erulietty

bus.'

9. mplius.) impenfius.

Talibus enim

äajiiis promeretur Dcus.)

Hoc facere.) Id eft, pro me orare.

ifo m

Quafi dicat , hoc enim eft genus quod-

Refii;uar vobis. ) Àd vos reveitar.

brom voCut

QO. Densamtem pacés.) Scilicet au-

dam facuficii Deo gratilfuri , quo.

nobis

conciliamus

& propitiamus

&or & amator.

Deum.

Qui eduxit & mortuis , &:.) Qui

-Jjc mantt-

Epifcopos

fufcitavit a mortuis Chriftum mapnum

tnagogiwn'

17- Præpa/;':i: 'vejzïri:.)

fu-

ómonlt y.

intelligit - & alios Ecclefiafticos

paftorem hujus ovilis Ecclefiz.

periores.

.

Ip [anguine Teffamenté atermi,) ld

eytra CVi

Suäjace 'e e

$) Huniilem obedien-

-

eft, merito mortis & fanguinis, quem

-

fl hinc

Chriftus effudit in Cruce, quo fan-

oftraadine*

tiam illis exhibendo.

Qfd/i ralionem reddituri.) Id eft,

euine firmatum eft novum T'eftamen-

pufilem. ert-

quippe qui rationem reddituri funt.

tum, & noftra cum Deo reconcilia-

tio, Chriftusque magnus ovium, pa-

&aüïeun-

lz cum gatdio boc faciant , €c-) Ut

curam velítri agant cuim alacritate &

ftor ,

nosque Chrifti oves effecti,

Ad em d

Y

audio; & non gemant fub onere,

fumus.

jis in fti-

]

QIf. -pfet vos jn omni lono. ) Deus

fed levius illud ferant.

i Jemfalem

J Hoc emum nom expedit vobis.) Scili-

pacis vos carfqtlg;?n uniuä' corppgifs

J

a

439

EPISTOL/E B. PAULI APOSF AD HFBRJEOS CAP. XIII.

faciens iri vobis quod placeat coram fe, per Jefum Chrlftum.

cui eft gloria in f2ecula faeculorum. Amen.

EPIS

22. Rogo autem vos . fratres, ut fufferatis Verbum folatu :

Et enim per paucis. fcrlph vobis.

- 23. Cognofcite fratrem noftrum Tlmotheum dlmlffum cum

*f)A

quo ( fi celerius venerit) videbo vos.

24. Salutate omnes preepofitos ve&ros & omnes San&os.

Salutarft vos de Italia fratres.

Dotet teniatttt

25. Gratia cum omnibus VOblS. Amen.

pf anáat

prücedtt Qs

membra componat , aptet ac perficiat,

23 Cogna]?:zte ) Grzce eft, tywio*-

a lngendm

in omni (renere bonorum operum

xtre , quod etiam verti pote& fam,

voféis.

-

auar., f

Fauens im wolis quod placeat coram

fe-)

Donans vobis, & juvans vos,

Dimiffum.) Vmcuhs folutum , hoc

ut faciatis ejus voluntatem.

enim fienificat Grzcum uwoAs?xvf.cavov.

Per. fefum Chrifuwm.) Per Fili fui

Indicat limotheum fuiffe alicubi in

Chrifti meritum.

vinculis, licet id alibi non narretur.

I

Àcobu

Cus 6d gloria m factila feculorum.)

/Si celerins venerit.) Si mature ad me

decim

€ui , non minus vere ad Jefum Chri-

venerlt aut redierit.

Rum

i& ipfe Deus eft, quam ad

24- Prapofítos. veffros.) Id eft, Epl—

2.

Pa

Deum

atrem referri pote&

fcopos Ecclefiarum , maxime per. ]u-

tental

22. Ut fz f&;an: verbum folatii. )

dzam & Syriam.

3. " Scieni

Ut zquo animo & libenti admittatis

Et omnes fantlos.) Omnes fideles..

hanc meam cozfolationem & exborta-

De ltalia fratres.) JudziChriftiani

- Ttüf,

f— P4 Patlenü

tiontm, utrumque fignificat od sc rc-

per varias urbes Itali difperfi.

Perpaucis ferspft wobis. ) $i v1dell-

25. Gratia, t$c.) Confueta formula

mtegn !

cet fpectetis rei argumentum & di

claudendi Épiftolas. Nomine gratig .

N

titern, meumque erga vos zelum. &

omne gernus bonorum qu nobisa Deo-

1

affectum.

per Chnüum proventunt ; mtelhgxt.

Acly;

2

&

ia C]eo

:5 qu, ut a

b Acs

beamfï'mæ Vm;

W ecWe

;

A

Tk

a

p

:2*

— 4

if"n,

Üj

77 N

D

( a

NY

R

T

thdeum

CUT

bi

fv

(

»

d:fperf fone,) ]

-?;E

et qm pmn

i5

D

mbubus &d

Pe Atlà Teof

0 ttibubug

Wt converf

pl 07mzc 14l

tumum ?

H Ua

W

D. v

EPI-

J Pdml())(] ]

Renti,

8 CALUE

KC o OR

431.

MMW

EPISTOLA CATHOLICA.-

mmg

—.

x; ï

niiïümï: C

B.J A

L

)CAPUT PRIMU 9M.

,n&s Santlos, ]

24 Docet tenta

tionum utilitatem., & Japienriam a Deo cum confidentia

| poffulandam : Deus tentator non ef] , aut au&lor. peccati , fed ab eo

—— ] procedit omnis bona donatio : bortatur ,. ut ad audiendum veloces ,

hce elt, quur-

|'ad loquendum vjero, & ad iram tardi fint : nec Jatis efl veritatem

i potet /Eili!ix

audire , nifi illa opere compleatur : Jubdit etiam , quanam

olntum, hoc j

fit vera. & immaculata

n dmo)ehüutne

nffe alicubi i.

religio.

T0f flarretut, -

F.

" Acobus Dei, &'.Domini noftri Jefu Chrifti fervus : duo-

1 matore adue

decim tribubus, quz funt in difperfione , falutem.

yiteb Bs

2. Omne gaudium exiftimate

:

3 fratreglmei, cum in

tentationes varias incideritis :

axime per ]ie -

*Rom

3. *Scientes, q

1

hmnes ii« |. Ta

tur.

uOd proibatio fidei veftrae patientiam ope-

5. 3.

ndei Chrilum - 3-

L]

4. Pati

entia äufe'm opus þþrfe&üm -'haxbet': ut fitis perfe&ti,

difperfi.

yfueta formu.

& 'intggri ,..inï(qllo deücientes.

Nomite griit

( $. $

y& noblg o

]. CYaokur-) Fiiius Alphæi e*x) Ma-

3- Probatio frdei 'vefra.') Quöd La-

: ineligi.

tinus dixit pro£a7;0 , in Grzco- efts

ria Cleophe , Matthzi cap. 27.

T 56. que, ut aliqui volunt, foror tuit.

Suxqpio» , id eft examinatio, perfcru-

beatiffinz Virginis: primus fuit Jero-

tatio , probatio, exploratio, qux fci-

licet! perfcrutatur, examinat , probat

] folimorum Epifcopus:

J

explorat hominis animum , fidem &

Dzuodecim tribubus j

uá fuzt n

virtutem.

Hxe autem pro£azio eft tri-

f'?' : s

erfone. ) ld eft, Judzis quibusli-

bulatio..

bet, qui prognati funt ex duodecim

tribubus, & difperfi funt inter Gentes

Patientiam operatur.) lId eft, pra-

bet:. materiam ,

occafionem patien-

i Pe,*varia regna.

Apparet ex omni-

ti& , illam etiam often

. bus tribubus. aliquos

fuiiï'e.,aglq Ch;i-

dit fi adfit, nam

um converfos.

L:

ut ait illg ;

Q. Omne gaudizm

) Id (eft per&&ü

— Qua later, inque bonis ceffat. mon

"

cognttA rebus

mmum, plenum gaudium. :

Cum in varias tentationes incideritis.)

Apþ;zret 'vz'r(ü:, arguiturque malis.

.. ]d eft, in. varias tribulationes. Hu-

4. Patientia 4urem opus perfetlum

-jus paradoxi rationemfubdit verficulo

bhaber.. . Nam ut;ait Beda hic: C jas

E

fequgnti. T

*

Zaatiektia vwinci non -poz'e]l, tlie perj etus

Lj

—— h

7

N

432

FPESIOLfE CATHOLEC]& B IACOBI APOST.

$- Si quis autem veftrum tndiget fapientia, pofcuïeL à Dec.,

1. Exe

*Mdt qui dat omnibus afHuenter, & non 1mproperat., & dabitur er.

flos eius €

77.& - 6. * Poftulet autem in fide nihil laefitans : qui enim haefitat,.

Yineribus

21 22- fimilis eft flu&tui maris, qui a vento movetür, & circumfertur.

.* Be

arc:

I1.24-

7. Non ergo æfhmet homo 1lle, quod accipiat aliquid a

E batus fuer

Luce

Domino.

] diligentib

XI. 9

$. Vir duplex animo, mconüans eiï in omnibus viis fuls.

r Ner

]oan

9. Glorietur autem frater humilis in exaltatione fua. "

|

Deus enin

14..13

ro. Dives autem in hümilitate fuay quoniam ficut flos fænr

fat,

tranfiblt

II. E xertus

23- 24

r Un

W ;roäatur

In Græco efï.', 8XETO ,

Nmzl /y.ef fran:s. y: Per dx&erenmdm,

Á

& ille&tus,

babeat $ juxtà quam lectionem videtur

Noftra enim fïducm paterna Dei erga

A O&OIH:& requuere almünnum &per-

nos benevolentia nitr debet, de qua

LK

dubitare non. debemus.

fectiffimum hujus virtutis gradum, fci-

- Curim patie

licet gaudium- & alacritatemin perfe-

Qui enim hefttat fenslis eft fln&urm4-

gaudio fufcip

rendo , quod etiam prius nos docuerat

ri,656. ) Nam, ut ait Comicus Z Dzzz.

.*

Chuiftus , Matth. cap. 5. 12. Ga»dere

n dubso- ef animus , paula momemo,

- Tiebut. A]u

xerbum rf

& exuitate s éc.:

/wtc dlinc tmpc/lttur.

P ivicem flb x

SP quis.. . tndiget /kpxenfuz ) In-

7- Nem ergo «ffimet . Bomzo ille , &c. )

telligit faprenclam practicam ; & ad fá-

Qm h«fitat fibi perfuadeat irritasfore.

; lls pauperis &

Jutem vel necelïctrlam vel utilem.

| Ya üütem qo

preces fuas..

[.ne,

g il

Peffuler x Deó. ) Nam ut dicitur

9. Fir duplex animo, &6c. )&ïþuxog,

i

Ecclefia(tici cap. i. num L. Owws

id eft, &animui, dubms & inter di-

P expetare del

f Irapis proljan

þpzenttn a Domtino eff.

ans

verfas fententias voluntatesque fuctu-.-

us dat ommibus qfïuenfer ) In

Poteft etiàm intelligi hypocmæ,,

ret Cum feqn

Greco eft, émAde , fmplicirer , qua

& ounnis vafer & verfipellis, qui /»

wontam f

voce te&e ff implicitatis que in dando

corde &5' corde loquu:ur ut eít in Pfal.

plenter D.

nï/ Di

elle folet, viur & effectum exp.eiï'rc ;

II n. 3

'"Fales funt pfeudopohtrcr,.

t beneficentia maligna & xeflricta non

q:ul wconf:mte: (unt WW omnibus Uis.

[j fj

fit, fed. abund,anter largiatur : ficimo-

5/$ 5 nam varias affumunt tormas,

'71 itcerte div

g m

net D. Paulus ad. Rom. cap. I2. g-

ut ftis commodis, quibus velificantur.

2 n Jibuit m ffaplicitase.

putant expedire ,

niodo fe tatho-,

; tum floris Tne

ÉEr men bmjroperat.) Nom enimfo-

licos fïmulant, modo. produnt hzre-.

mam & fp&m

Jet, Deus petenmbns opprobrare vire$y

ticos ,

vel etiam atheos.

Hi Deo

[

" ""]Qnäw

neqmüdm * xmportun?mr:em , nimis

funt exofi , & eorum orationes ob

[ JUDE t ; ls

crebras petitiones , üt plerique divites

hypocufïm & impietatem execmbrles.

mreauones

pauperibus folent.

9. G. orzefzr autem. frater bumilis, )*ï

Cfmfh

Et dabitar €i;) Midelicet, ft. expedi-

anus ptuper » abje&us. &*ei

*v dif plice.

ens illt:fuerit, & fi adfuexint debxtæ

nurs.

& | Cl]hma

petendi conditiones.

Iz ex.tlmhö;ia Iga. ) Quam expe&&c

*mæ Caufa.

P oriptont.

)aþl

6. Peffulet aufem fu. fafa pibil 64f (

& qtæam pxomtfïc Chriftus: cutri. dixit :

fas:.) Hec eít enim orationis condi-

Qu fe bumiliat fxalfdbttur

Matth

ImP[ger e

tio, fcilicet impetrandi fiducia, dequa

cap. 23..12.

n

DT

« ]

Í. Joan. eap.

ä fmm 14.*

Hæc ejï

l0. Dives autem im bum:/;mte /?m

]g Dare

fiduceia quam Paäemm* 4d. euml j quiA

Giuafi dicat ; Dives f honis fpoliet

H

)

f*d

quad'cumqfte pet*xertr)iu: fäc*ulldüm 'velw:-

ab hofte' aut. naufragio , aliove: cafd

& 12.

Bf(!m 1

faress ejus , audif. n9do

LI77 )

pnvetm:, hanc hum;.hanonem * ja-

u

Qm 10

j

of*mci

?

.

i

E

T.

-

CAPUT L -

433

t'ulet a'Däo, [|

.1r. Exortus eft-"e-nim fol cum ardore, & arefecit foenum

)& *E'&cl.

.

: abitur ei, .

flos ejus decidit, & decor vultus e

S ln .[4'180

nim herftat

jus deperiit ita & kdive

alz

camf

»| itineribus fuis marcefcet.

[ 6.

I2. * Beatus vir, qui fuffert te*hta;ionem: qudäiam cum pro- 49

etr.

at aïiqui(ï E

" batus fuerit, acci

24.

j diligentibus fe.

4

piet Coronam.-f;yifæ', quam repromiüt. Deus ,.

N

Is vii füis

.*Job.

-.13. Nemo cum tentatur, dicat, qüoniam a Deo tentatur :

QMIT

e füa

M :

Deus enim

cut flos fteni.

*

intentator malorum eft : ipfe autem neminem ten-

tat

11 Pxorts.

I4. Unus

er- differentiam. :

quis' vero xtentaturl a 'cohcupi)fcentiati fnä abftraäi*üs,

N

atema Detegt

& illg&us.

1 5"., Deinde

Jebeg, de qué

.&uram patienter ferat, .eamque cum

mitati , n(;n fuccumbit rebus adverfís,

3:': e/?lffuc'igim-*

gaudio fufcipiat, adeoque in ea glo-

neque fuftinet modo tribulationem, fed

Comicus: D.

ritur. Alii putant fubintelligendum

fortiter etiam vincit.

pod mmeny.

verbum corfzndatur ; fic enim melius

Quoniam cum probatus fuerir.) Cum

invicem fibi refpondent partes antithe-

lm il[;, fff' ]

per multam patientiäm fuerit expl'-'ffa-"

- fis pauperis & divitis, hoc fenfu. Di-

tus, purgatus , expolitus , & pertectus.

deat irritasture

ves autem 'confundatur in humiliatio-

dccipiet coronam viré. ) Ham dequa

.ne,

quz illi parata eft, & quam certo

dicebat D. Paulus 2. T'imoth. c. 4. g.

m

^ expe

à

are debet.

Hzc expofitio mihi

Bonum certamen certavi , &c. £m relt-

s &nti*. $- mageis probatur, & bene etiam cohz-

quo repofita efü mihi corona jufüitie 5

nratesque uX

- ret cum fequentibus.

*

*

*

vOCatur coreza vitas , quia beatitudo

Jligt Iypots

uontam . ffeut- ffos. fams tranfrbit.

ccleftis eft. corona perpetuo virens

fipd

lisf,'qui "

- Sapienter D. Paulus ait 1. ad "T'im.

& florens, non marcefcens aut deci-

u ell bv

6. n. I7. Diviribus bujus. faculi. pra-

dua , quales coronz hujus vitz ex he-

fesdodli

ocipe non fublime fapere, neque fperare

dera, gramine, vel lauro 'confertz,

; anibat t

in incerto drvitiarum.

mujt fornisy

quas tamen fanti fecit antiquitas.

OIf. Er vultus ejus depäriit.) NXul-

I3. Nemo cum tentaturyG c.) 'T'ran-

us ve

Tcir.

; tum floris metaphorice vocat ejus for-

fit

poftolus a tentatione probationis

godo fe t

mam & fpeciem.

ad tentationem fuggeftionis & fedu-

od

dunt hïæ*-* 1

pl'

j

In' itineribus fuis. ) ltinera divitis

Qionis, qua dzemon fideles oppugnat.

0s«

j H, feo

funt tum ejus actiones, occupationes,

Deus eutm imtentator malorum.). [In

orations 0

recreationes : tum modi, & viz qui-

Grzco eft, àzsíouo roc, eumque fioni-

tem execribllese

bus ad opes & honores centendit.

ficat, qui tentationi obnoxius non eft,

-Nec difplicet , ut fiat allufio ad itine-

n

"AL

& etiam active eum qui tentatione &

aj

JS &

r|

xa difficillima que conquirends pecu-

prava

*

mix caufa, a pecuniofis hominibus fu-

ftigat..

i:uggeüione *aq malum non in-

Quam e

xpe&ïff

fcipiuntur.

Horat. Epift. 1.

14. Hledg

v

disit :

s.) &XsþcZo'/.Læv;)g » 4mefza-

|

fhos i

I(

u

i.

Impiger extremos currit mercator

E

tus ,. voluptas enim eft quafi efca , &

hiif

l

«d Indos.

illcebra turpitudinis , qua videlicet

Per mare pauperiem -füg.!'m-;a pev

homo abftrahitur, a bono, & ad ma-

dfaxas, per ignes.

Moc verficulo &

"d f

lum pellicitur.

tofis o

12. Beatus wir qui fwffert tentatio-

fequenti tentationis & peccati tripli-

0s aliove

LE sem.) Qui non cedit ingruenti cala-

cem gradum diftin

"

lii

gnitlAgc?Rolus.- Px:n-

farionen

Diél. cuue Com. Menoch, Io»;. FH

&

p

j

«

M

L]

2

44 — EPISTOLE 'CATHOLICJE B.JACOBI APOST. .

0*:9 ; Deinde concupifcentia cum concepetit, parít peccatum ;

-s t

peccatum vero cum confummatum íuerit, generat mortem.

velox ad al

4d iram«

16. Nolite itaque errare, fratres mei dilettiffimi.

40 Irà €

17. Omne datum optimum, & omne donum perfet&tum de-

furium e

1

*

41. Ptop

l, detcendens a Patre Jumioum, apud quem non efl: E

Qantiam m

transmutatio , nec viciifitudinis obumbratio,

1g, Voluntarie enim .genuit nos verbo. ve

quod potel

ritatis j ut f—imi;s *

]

,* ER

ïmtum aquuod cre:aturæ ejus,ï

D

-

fallentes vt

19. Scitis .

13. Qui

mus eft függeffio' , feu cogitatio rei

mur & inflammamur, & 4

þ ,i.uo nobis

inale, in qua nullum plerumque eft

proven'i;mt.

parabitur Y

peccatum , quia fxpe a dgimone immit-

D«fcendens & Patre

—,lum;nuin;" ) ; A

44. Con

titur , & fulcitatur (ine noftra cuipa.

Deo, qui eft immenfa lux, & z 449 —

qualis füer

Secundus eít dele&tatjo, videlicet cum

venebre nom junt miüa, ut dicitur I,

volun/cas,negligip illam r..el);imere, vel

]. an. cap, t..5. & qui eft au&or tam

imperte&te confentit; & in hoc eft pec--

materialis hujus lucis, quam fpiritua-

Exetbuee tsss

carm veniale.

"T'ertius eft confenfus

lis, qua per fidem & infpiration

^

es hG-

deliberatus, in quo eft peccatum mor-

min:m mentes illaminat.

^ (9) heper

TY2 creitüra

tale ; fi materi4 fit gravis , & fub

dpud quem mom efb tranlmut

?tfo.- )^

- ficat hominem

oravi obliga'cione vetita.

Ut modo luceat, modo non luceat,

àd Chrifti

I5. Dende concupilcentia eum ?euhc'e-

ut accidit foli & luax, verbi gracia,

H

2077

pot.) $86

icet dgle&ct,tipnlem, ut dixi

per ec'ipfes.

ftaqut, fed n

numero fuperiore.

Nec vi-iffudintsobumbratio, ) Utfoh -

Partt p-ccatum. )

MOtüln ifunc de-

accidit, qui converfione diurnaex uno -

] uf

Ol elle vera.

JeGstionis vocat peccatum , qui licet

in altei um he ; ifphriüm per vices con-

: VelUx ád 4

non fit omyino volüntarius, nec more

fOrquetur , & terrz craflitie ira obums

- Adhortari ad |

tale peccatum , timen non cret cul-

bratur, ut nos illius lu

» perfundi non

z

tinda primus

pa. Non effe autem peccatum mor,

poflinus,

- Cohibere jk

£ale colliceitur ex eo , quod illum a

19. Feluntarie tnim genuit mos verbe

peccato confummato, & mortem ge-

ver.4tís. ) $0l illuminat nature ne-

benter audir

ceffitate: at Paterluminum non necefs :

500 a on;

nerante diftingdit. Sünilem metapho-

[ eratws.) V,

ram conceptus , & partus invenies

fitate coactus, fed amore & benigni-

Job.-ap, 15. 35. ]fai. cap. 33. 1r.

tate impulfus, genuit nosverbo veri-

- JàtUS n s

- endamit,

& cap. 59. 4. & Pfalm. 7. I5.

tatis, hoc eft, qux doctrina Evangelica -

Cum couluminatum fuerit.) Per con-

lux eft, unde 1. Petr. cap, 2. n. g. dici-

j qum maggu"

fenfum plene deliberatum..

:

tfür-

*

lethalis;

u de tenebri vos vqi4vit i

L 4fitie

Gegerar mortem, ) P'eccati

admnir abile umen feum.

] "i, qu;

16» No e jraque errare, U[.) Ca-

Ur [imus initium .Aliquod creaturad-

Vete itaque ne tam abfurda &"impiä

tjus.) Greci omnes legunt. Zz22 (5 ,

Nidetr fiena

l o qyge

perfuafio fubeat animos veftros, ut a

primiie , id eft, ut fimus primitis

3Deo vos tentari exiftimetis..

quedam creaturarum ejus.

Quia ve-

Rtel:renMum ,- (

17. Omue datum ept mum , 6fe, )

ro primitiz funt primi fructus, pre»

"m f

] 4£3?ldan

Quafi dicat; "Tantum abeft ut Deus

cipuoque honore commendati , fene

dà

g..uempiam tentet, & ad malum folli-

fus eít: Ut tanquam filii lucis, tanto -

citet, ut fupernaturalia omnia dona,

parente. digni , principatum

Thale M

Y

tgnea;ptis

*

! Patyet,

& caleftia charifmata , quibus ad om-

inter Omnes creaturas,

nj

DI

nem virtutem & periectionem inftitui-

"frh

T0) "-æ

*

QGreatura: ejut, ) Creatura Dei.,,' feu :

mmplp

;ï

j

" d

u

*

;

"

438

"

petcatum :

Litïïs , fratres

mei dile&iffimi : * Sit autem o:h;iis ho

fno *Prd& :

ffhortem,

- velox ad audiendum : tardus autem ad lo

qpendum , & tardus zy,gyg '

P

20. Ira enim viri juftitiam

'Dei nori oþeratür.-, à

;fequm de.

am mn e[

21. Propter quod abjicientes omnem immunditi

dantiam malitiae, in manfuetudine fufci

;

Í

pite infirum Verþum','

$, ut fimus

] quod potett falvare animas veftras.

L

..42. * Eftote autem fattores ,V"grb

i$;& non au cïïitöre's: Eaätu—m : *Mä*ff«

10, Sciti

] fallentes vofmetipfos.

.

u rfe

r ammpcure C UMaN CUGRETS

Ls

- 247

[ b illo nobis

25. Quia

fi quis au

ditor eft 'v"/erbi, & non fa&tor : hic com

parabitur viro confideranti vultum nativitatis fuae in fpeculo; ^om.

E

minum. ) À

24. Confideravit enim fe,

& abiit, & ftatim leitus eiï;?f z

l

lu, & in qh

1 qualis fuerit..

-

ut dicitur ]

t audtor m

fgexäritä inlegem (1) :

rtätis,

25. Qq; au-t,eæ per

perfe&ain libe

jam fpiritte

lv'l 2

pirationes lo»

G Ij' legem. 1e Ed:r. Simf. le,gittn; : jn lege

erfectz l'ibercatis,

nam

É

-.

nova creatüra in facro fermone figni-

vangelicam per prædiïcätfonei j

ïnn'/;w.atïo. )

ficat hominem renovátum pergratiam,

in animigs noftris infitam.

Monet au-

. gon lucaat,

& ad Chrifli imaginem exprelfum.

tem ut illud fufcipiamus in manfuetu-

yerbi ctudt,

I9. Scitis. ) ln Grxco eft, ao ,

dine, quia manfuetudo mirum quan-

3/4056 , fed nofter interpres legit /c5,

tum difponat animiosnoftros ad Evan-

d feris ; quafi dicat, fa

.

5

o

elicam. doctririam.

Itaque fcriptum

diurna ex uno

dixi effe vera.

tis fc—'icislx ea que

eft Ifai. c.6. 1. d appustiandummian-

er virei cofle

Velox ad 4wdiezdiumi ) Aggredïtur

futtis. miffe tne , que verba Chriftus de

ia oburte

adhortari ad bona opera, ad qu& obe-

feipfo interpretatus eft, Luc. cap. 4»

unda primus quafi gradus-eft linguam

IS. fic Pfalm. 24. 9. JDoceb;t msites

eperfupdeOB

Cohibere , & difcipline precépta li«

vVias fnas.

r

benter audire.

Wu;f n Wf"

' a2. Fallentes vof;

meripfos.) Qiui emm

j nanure D«

Qo. La enPm viri jufitiem Dei non

putaret fatis.effe audire falutarem do-

m 0 'n'ece.-

] eperater.) Watablus fic explicat: Vir

Crinam,; & manus ad ópus non ad-

, & benign

dratus non paret Det mandatis. — Co-

ihoveret,in magro errore verfaretur.

—

bibendam itaque precipit iracundiam,

-23.-' 'Gämpdr:zöifur. ) Simibs ef , ut

u Brngdie

| quia magnum irritamentum eft ad Di-

eft in Grzco e'o:gæv.

.

,o n-ö*

diciæ

vinam legem violandam.

Vultum nativitatis

j;m) Id eft, fa-

]

"

O.1- "Üjsezentes ovhnem tuimanditiam.)

ciem fiativam.-

0j Wfdw

puvsaeía), qua.voce non turpitudineng

Et flatim oblitus eff qualis fuerir. j

"m[ cyedtirt

' videtur fignificare Juxurig, fed fordes

Sic qui aüdit Dei verbum & quod au-

yt n Q

potius avaritiz , & cupiditates rerum

divit opere non praftat , videt quaff

terrenarum, quz ire mareriam & fo-

;

us primitis

in fpeculo maculas fias , fed illas ne-

E

!

j Quia v*

"nitem fuppeditant,

ligit abfte

gere, illarum étíam for-

"u&llso pr!'

KEt ebundantam malifit. ï Abun-

tafle oblitus,

elle

dantiam malam, quafi dicat, quidquid

25.

ul autem per[pexerit. ) Grace

tantó.

. male abundat, & meretur refecari.

; luciis

"&eaxopas, qui prono corpore, vultu

Ig mant[uetudinefafcipite inffrum ver-

demiffo , oculis pr£ intuendi ftudio

- Mum.) à» ÉuQvrov Adqyos, vertere poffis

defixis penitus introfpexerit.

;Wïä

pa, f

verbum impidnmtf(m' ; fcilicet dotri-

Jo legem perfeibam li&fæämgjgfi:-f) Le-

PE

as

Y

*

s

46 — EPIg*TOLJEf CATHOLICE B. jAcoBI APOST.

- Frenim

þei*manferifin ea, non auditor obliviofus fa

À

£

&üs, fe'd"/'fa&of *

. operis ; hic beatus in fa&to fuo erit.-

annuium Jà

-

26. Si quis autem putat , fe religio

fum effe, non refrenans |isíoüiol

linguam fuam , fed feducens cor fuum, hujus vana eft religio..

|4. H intt

27. Religio munda, & immaculata apud Deum, & Patrem — | dixerits ài:

hac eft: Vifitare pupillos, & viduas in tribulatio

- fia lic; a

ne gorpm? &

immaculgþum fe cuftodire ab hoc fzeculo.

4 Nonnt

3

éogitauonur

CAPUT I

cd od

. peres in ho

Monet , te per[onarum re[pettu mo*veantui:»qüä enim unicum ,,lel T

^ repromift ]

jreceptum transgreditur, legis transgrellor efl-: bortatur u»?ppe'-;

. 6 Vosa

- ribus mifericordie incumbant , oflendens , quod. bomo;per.

opera ju[Tifice

Lur : nam fides fine op

3

potentiam

*

eri?ïus

"

-5

mortua eff.-

L ?ü, prefertur

LEVivto I 3

las mdicdeliti:

n perfonarum acce

ptiorie habere fi- |

- latus benefica

To.15. .

F

yD'eut.

deni Domini noftri Jefu Chrifti glo;*iæ..

[ dipno, t mi

1. 17

2. Etenïm.

E amicus eff aut

& 16

Vfionfis

1g.

: em Evahä&l-cam intel'igit, qu£ eft

ver-fum. Refpondeo , fibintelligi hoc

E pro Jefa Chri

Jex libertatis & a:noris, cum lex Mo

Vir. aureum

ys

fenfu: vera religio eft coercere lingu-

fis eflet timoris & fervitucs.

am, G iiis pietatis operibus fe exers — [ cudits.)har

Et perman/p/i'it in €a, &c.)

Qui ,noh

cere, vifitare pupillos & viduas, &c.

L 22 & Pieda

eurfim fed per otium faos mores ei-

"pud Deum $ Patrem, ) ld eft, - E 6escot:

ormaverit ad hoc fpeculum, non ut

apud. Deum Patrem noftrum; |fcilicet

ille, qni ftatim abiit, & 'oblitus et

- velle, nimiry

& divino & humano judicio hxc eft

[ olim edba

qualis fuerit, hic plane erit tergue

vera religio,

prnpïnquï, u

gu

atei*que beatus..

Immaculatum fe cuffodire 4b baþ f*cue

. Communiter,

d f-

ade fwo, ) Non in. fimplic

i&

/o. ) ld eft, a vitiis hujusmodi, fuzi-.

nuda cognitione , fed in tacto fao, id

j innulo dioit

entes eoinquinationes mundi , ut loqui-

hw c;

&ft , in operibus ad qua legis cognitio

tur Divus Petrus 9.

* dplendila &

getertur.

num. 20.

| EPi*ü' cvaj). 2.

Vénire potg

96. Si quis 4yt?m pul*at fe veligso-

toloris, -

fpm effe , &c. ) Quia füpra n, 19. mo-

I. J N perfonarum «äþtion; babere fj- —

nuerat fideles ut tardi efient ad loquen-

T dem, 68.) ld-eít, nolite cum.

ïix 3* E' l.ntfi

E Proprie floni

dum , nunc afleverat illum de fuafide

perfonarum acceptione, Chrifti fidem:

eirne afy

& religione inaniter gloriari, qui- &

conjungere, ut putetis hanc cum illa. —

L DNomocultze

habenas cordi laxat cogitandi quidquid

poíie confiftere , quafi dicat : ^ Pro-

libet,

lingug quidquid venit in buc-

feffio Chriftiana non patitur acceptio-.

gemmïsque

£gam effütiendi, etiamfi fermo , aut co-

nem perfonarum, Porro acceptio per-

. li digug

&t

- gitatio divinam majeftatem non violet.

fonarum eft, quando in aliqua diftri..

- Tfede jj

.97. Religso zmunda & smmaculata,6$c.)

butione non refpicitur caufa, fed per-

Potius opponendum videbatur germa-

fona ; id eft, aliqua perfons conditie

nam religionem effe linguam coéreere,

nihil ad predictam diftiibutionem fa-

1..» 4. NWle I

ciens, ob . quam is qui mmus di*gnxus,.

|

|

g.; go,nü,u-e; antlthefw inter /utrumg

!

?.e

. üríate j

-

D

Z

T

h3

437-

1

.

& fitot | 2 Etenim fi .

l

ntfoierit' in conventum Vearürh vir aureum Prov.

annulum habens in vefte candida

23'

b introief*it autem-,*(—ï pauper 24

Cite

| ïfefrenans

-in fordido habitu,

*

"iL religo.

.5. Et intendatis

r.

in eum, qui indutus eft *Veüeïþræiclglra,-& ls

& Patrem |

. dixeritis ei: Tu fede hic, bene: pauperi autem dicatis: Tu

e gorum,& :

«

- ftailic; aut fede fub fcabello pedum meorum:

*

:

4- Nonne judicatis apud vofm

is judices

etipfos, & fa&ti eQ

X

Cogitationum iniquartüm?

-

.

— 98l Audite, fratres mei d

ile&titfimi; n'onn/e' Deus"x,e!legivt- pau-

imam hais d-

peres in hoc mundo, divites in fide, & haeredes r

À

*

egni , guod

fit Deus diligentibus fe ?

d uqe ]

| repromi

6. Vos autem exhonoraftis pauperem.

Nonne d»ivitesw per

Wär

1 trahunt vos ad judicia?

*K--potentiam Opprimunt vos, & ipfi

x

":

ii3.

7. Nonne

nand

| ;R; prafertur digniori ut fiquis Pre-

tit, vobis ufurpatis, & externa tan-

haBefe f

- latus beneficia, aut othicia alicui in-

tum fpecie .merita hominum metien-

tes , pauperi divitem prztertis , cum

- digno , aut minus digno tribuat, quia

?. Eteuïm f

amicus eft aut. confanguineus.

tamen fzpe

quod altum efh bomin:i-

WEDXMMIMUnARUOAUAVETU

1

Jf« Cirifli glorie.) V.ft Hebraifmus,

&zs , abomtnatio fic apnd. Deum

citur Luc. 16, 15.

x,r ut» : di"

2

bineligi h -

. pro Jefu Chrifti gloriofi,

Vir. aureum annuu

lum habens ip. vefte

— Et fatli effis judices. cogitationum ini-

jereere lnpue -

iibus fe exete

candida.) Baronius, tom. 1. annoChritti

quarum. Y oiusNoqio uÀ , id eft, ratio-

$4. & Pineda de rebus Salomonis lib,

cinatiogum ; id eft judices male ratio-

cviduas, & -

cinàantes , ideoque male judicantes.

h ld at, -

" 6. €. 5. cenfet annulam hunc fuiife in

&. Nenune Deus elegit pauperes. ) Di-

rm; folit. d

vefte, nimirum fibulam auredm, quam:

citur enim Ifai. 6I. r.

olim ge&abanc regu

m & principum

Ewvas ge/z'zare

,dicip hac 6

propinqui, aut fingu'ares amici. — Alii

pauptribus mifie me, & Pfalm. 27. 13.

communiter, & arbitror verius, de

nimas pauperum falvas f-ciet & bono-

í1 l; IIW ftfll'

rabie nemin eorum coram il[o.

ymodi, fu.

annulo digitali accipiunt.

-In wefle candida. )

Grece , Aaunoa

Divites in fde, &c. ) Pauperes con-

Jj u logte -

- fplendida & nitenti., quod vefti con.

temnuntur & defpicabiles videntur ,

fed. fide cognofcimus eos effe ditiffi-

;Pm- c?.P' 2' í

venire poteft , etiam fi non fit albi

mos,

ui fide viva infi

zniti ,. & . ado-

£oloris.

d

X

5 EK intendatis.

j äm,li')xe'xþsääiu »

ptionem filiorum Dei a

epti, jure h-

n u-

reditario calefte fummi p

nolite CU —

- proprie fïgnifïcat cum affectu quodam

Sic fere accidit ut

*

arentig re-

Clritihiem

benigne afpicere.

j

ghum adibiunt.

6. Nonat

nc um ind

. homo cultu elegantiore nitidus, & auro

"divizes per botentiam appri—k

emmisque collucens ad fe rapiat o-

munt vos, €&c. ) Debuiffetis potius vel.

licit : pro- 4 E

veftras, quibus circumvenimini calum-.

" accepo-

cu

los circumftantium , '& defixos te-

nias experti, rapinasque bonorum,

p

9 per-

n

4

du

X

S;t-;( fede bic bene,

) Loco cöfnmd do

infolentiam divitum deteftari, nedum

jfiqu

. & henorato.

/

ilos pauperibus anteferre.

, f

Nozze|

H

udicatis: apudvof: r)zetik['o:.

)

Trabunt vos ad judicia. )

Es inillis

ong condta

An non male facitis, dum veftra au-

.per potentiam opprimunc , aut falfos

uv

teftes pecunia condu&os.

-&.orita'ce judicium ,quod Deo compe-

R

T.

2

E

*

-

n

/

438

EPISTOLA '-CAA'IA*iiOKLICE B. JACOBI APQST. 9r

, 7. Nonne i

*

"B.uoit;

pfi blasphemapt bonum nomen ; quod invocatum

eft fuper vos ?

"

d operaautem

8. Si tamen legem perficit

1s regaliem (ecungïüm f*c:ri'þtufas;,;

j; g

ïLev. *

Diliges proximum tuum ficut teipfum : bene facitis :

«uuocidiano

I9-19-

Matt.

9. * Si autem perfonas accipitis

. peccatum operamini, 'rfef

:

Y6. Dica

darguti, a lege quafrtransgreffores..

x

eimiai, & f

22.39-

Marci

10. *Quicumque autem totam legem fervaverit, o

B'ägdäf;"

fünt corpor

12.31. autem in uno; faétus eft omnium reus. & .

A.

Oom.'

5

1 Sic&

Ir. Qui enim dixit : Non moechaberis :

dixit &: Nofffcci-

pf

13. 9-

des. Quod fi no

;

Galat.

e

n moechaberis, occides autem, faétus es t ans-

18. Sed d

5. 14. ET*

fforlegis. -

-oftende mih

'Su*p.r

12. Sic loquimini,.

& fic fac:i-te:5 ficüt peij ïegem vli—þqer'tatïjs;

€x oporiby:

Levit. incipientes judicari.

1y. Tuc

19.15.

eut.

13. Judicium en

im fine mifericordia ïlii, qui non facit mi-

mones cred

fericordiam :- fup

um.

l.17.

"

eregalta't autem miferieordia judici

10 Visa

i4. Qmi

ribus hort

5-19.

Ls RE

Non;ze tpfí. &la[p/)eman;, &$e.) *'VBla-f-A omnium inanda*to'rum-- q&am* nobis

fphemare faciunt, in caufa funt, ut bla-

Deus precepit,

quia qurin uno pec-

dens cum div

fphemetur. Senfus'eft: Divites pau-

cat jubentis auctoritatem contemnit,

A vitbizevad

eres opprimentes caufa funt ut Chri-

propemodum

f

iana religio bla

f

r

que in omnibus preceptis nobis moti-

vum effe debet ad illa fevvanda,

johemetur, qgæfi talia

tis dixit fu;n

permittat , aut doceat.

Il. Qui aptem dixi! non mechaberis.)

dmllet ^ Ut

Bonum wemen quod invocatum el [u-

Probat eum qui in uno offendit fieri

judiaum, . R

er 295. ). Fauftum hoc nomen Chri-

omnium reum, quia five moechetis ,

ftiani, aut difci

vifer.cor]z f

i

l.Juliþ C lfx:ri&'i »'quo ap-

five occidas, &e. femper ejusdem le-

I 4- Nüü?ln

pellamur. :

;

islatoris auctoritas fpernitur, & vio-

€wn.) Ficuls

$. $: zam

en perffcitis legem reg;[em.)

;

a

tür integra przceptorum obfervatio.

Occurrit tacite objeCtioni, ergone di-

t ol ,

vites odio habendi aut. contemnendi

12. Sic lequimani, ffe facite. ) . ic

TUm operum.

vos gerite.

acc' 2- 19,

funt ? Refpondet, minime: quafi di-

Srcut per legem . libertatis: incipientes

cat, Verumtaimen non vero quin lege

;

judtcari.) 'Tanquam per exactiffimame

lRu FT ,Kfr :

M

communi charitatis divites dilipatis &

Aftar ol (

legem libertatis , id eft Evangelicam,

&tte] notayi

honoretis; nain cum hoc facitis, le-

x

n

judicandi, ne redarguti ab hac lege;

; I ' Dl-[afl

em divinam fervatis, qua jubemur

quafi ejus tratispreffores puniamini.

4

LT

d

iligere proximos noftros.

Incipientes judicari. ) £ ANoyrtg "ei-

Wuetadmed

.z Legem regalem.) & Deo latam, qui

»tc Uaa jndicandi vefpondet óptime phra-

quo blade i

elt Rex: regum.

*

5

fis Italica. /| Devezdo effere eiudicati,

"t niforea:

(09- Redarguts a leg

4

[

f Que vetat ac-

I3. J»dicium.) Damnatio..

eeptionem perfonarum, Lev. t9. 15.

ut Hmm de

Super exaltat amrem mæricardig'ju.

a;dhib'm vf

Deut. 1. 17. & alibi. ^

dicium. ) In Greco eft xaraxavyáca

jvas, uifi e

YO. WFadus eft omnium venus. ) Pe-

£Ae06 1gíotcc: exprimit Regia verbum

rinde damnabitur ac. fi omnia przce-

a verbo, contragloriatur mt'fericpm';d

SIRETY

pta legis violaffet, licet non pari pa-

judiciem. Matablus, & àlii , g/rja-

l

na plecendus. Fitetiam omnium re-

tur mifertcordia Adverfus judicium.

à xFXQquen!

us, qui viola—; integram obfervationem

l

' Moj*tu ;

"

LÀ

lgifericqrdia» pauperi exhibita conten-

as

j æïZ

3,&&

.

z

sT

cAPüTin'

439

R

[ ï'ï"-4'- Quid þ-roderit, fratres mei, fi fidem qme T'eat fe habe

re

Linocstum :

n?

1

í

" operaautem nom habeat? Numquid po'crit fid s falvare eui

fcripturas d

&u *rJ

v")D

iiss

1$. ^Si autem frater, & foror nudt fïm,"c& i]vndligeant vi

-

5337

quotidiano:

1

icat autem aliquïs,ex. vobis 1llis :

ïgei&' pace,

. calefa-

tontifi, e

$114

L

cimini, & fz

CU

m

-

nini non dederitis autem eis, quae ,neceii"arig

i æädaf

funt corpori , quid proderit ?

37. Sic & fides, fi non hab

5

eat opera, mortua e&'inl femgþ

: Nofffcc-

ipfa.

Us 65 trans-

18. Sed dicet quis: Tu fidem

xhabïes, & ego opera habed,

X

oftende mihi fidem tuam fine operibus, & ego oftendam tiol

n l')þ"ertatis

ex oporibus fidem meam.

19. 'Tu credis. quoniam unus eft Deus:

Bene facis , & dag-

o»'n* facit mi-

mones credunt, & contremitcunt.

licium.

hi

20. Vis autem fciré; o

omo:ingnis,i .qtï;onivain fides fine *OP.e,.'

1. Qui.

Ó

ribuxg mortua eit ?

!

21.*Ab1/'ä.-

vm mb

charitate , quz eft illius torma , mor*

quiim uno t

dens cum divino judicio fuperior,

ac vi&rix evadit, illi.juetanquaim victo

tua eft quodammodo , & non opera-

m Contempir,

propemodum infultat. Quuod vulg:-

tu; bona Opera , qu& funt fignum fpi-

i nobis mote -

rituabs witz , quem:dmo.lum | inotus

etvanda,

tus dixit (uperexaltar, idem eft ac fi

in anHnalt oftendit illud vivere.

» mecberis)

?

dixiflet « exezaz fe m;fe:tcardia f'u»er

j$dudicium. . iXefpondet ltal. locutio ; la

19. Sed dictt quis, t« fidem hbabet,

, offendit fer

€c. ) Quafi, dicat, Heus, qui defola

ie machets ,

mifer.cordia fopra f il giudicio.

a ejosdem lt«

I

Numquid porvit ftdes fatvare

fide gloriaris, opera vero contemnis 5

eum.) Ficulnea enim in qua funt tan-

quo tandein ai'gklllïEHtO COileillCä';--Ee

tum folia , non autem fiuctus bono-

iftum habere fidem, quam inaniter.ja-

m obfervati.

Oas?. Naim res eft prorfas abdita, &

rum operum , maledicetur a Domíno.

v

-f[f'l'fh) b

Mate. 2. 19.

fub oculorum afpe&tum.non cadit. Eco

I8. Fr:

v eut foror. ) Sic appella-

vero, qui c»m fide opera etiam con-

j inaipientt

bantur oli

k

Chriftiapi

jungo , ex ipfis operibus.quz cernun-

: exaCtillmam.

*

, ut fupra non

femel notavimus.

tar probabo tibi fidem meam, quz fi

Evangelicam,

-« I6. Dicat autem Aaliquis ex volis il-

fic fola, fugit- aciem oculo; um !

3b ha lggf,

lis ; d& m pace , ealejacimini , &c. )

109. Demones credunt , 6 contremi-

iimiamin

Quemadmodum nudum illud verbum,

feunt. ), Sic demones . contremifcentes

r w*

quo blande in 'pecim fritrisindigen-

a:noverunt Chrftum cum ajebant ;

óptime p —

tiam miferearis, dum benigzne mones,

Veniféi huc ante tempus rorguere gos ,

e giudï[/fk

Matth. 8. 29. , In. Greco. $eíeesei,

ut fimem depellit, & £rigens corpus

yatio,

adhibita v fte calefaciat, nihil illum

exbor. é cunt, quia videlicet Dei jndicis

yfinitirdia ] ?

juvas, nifi cibum illi, ant veftem tri-

majefta em , potentiam , feveritatem.

maxuvxäm v

buas: ita tenihil juvat fides, dum in-

non tantum credunt, fed & rei

!) 4 exe

epria verDum -

dicat quz facienda funt ,. fi ad epera

periuntur, & fentiunt.

»

dpía .exequenda non prodeat.

N

.

.

*

20. O home :inanis.

) Inanem vocat

ii p

I7. Mortua eff tp femet

ipfa

; ) Pke,r

hominem, qui inanem jactat fidem.

" 771 RE

N

Mor;que,/lf ) Vide digta num. 17.

hibita Wmf /

fola, & [Q;icarieyvfuufpþta, quia (;ne

X

l

*

449

-fï;:þISTOLE 'CATHOLICE B. JACOBI APOST.

"Gen - 21. * Abraham pater nofter nonne ex o

peribus juftificatus

N

3. Snmh

22. 9. eft, offerens Ií2ac filium fuum fuper altare ?

i

AT fetseft,f

22. Vides, quoniam fides coo

li*u's' :&

f Sict

perabatur operibus il

ex operibus fides confummata eft ?

*Gen.. 23. Etfuppleta eft fcriptura , dicen

£:* Credjdit Abraban

: .j'fme operib

—

15. 6. Deo, & re

om« jatus eft....

putatum eft illi ad juftitiam, & amicus, Dei appel-

-

;f : Linut mai

pl

G:ala.t.

24. Videtis qu

oniam ex operibus juaiücggur homo; & non

$. 5», ex fide tantum ?

To

aBEmem

- L N üfit

*

oI. AZrabam K/uzter nofler ,. &fc. )

ad quod probandum u;itür D. Paulus

niam

Proponit Abraham patrem fidei,

hoc eodem teftimonio cap. 4. ad Rom.

3. In mul

juftitiz ,

.

ui ex operibus, non,ex fide

n.3. Refpondeo, Pauloin ea Epifto-

fola juflificatus eft, & hoc exemplo

;

la propofitum fuiffe docere, nec Gen-

- effendit; hi

probat intentum , nimirum fidem fo-

- Qucere totu

tes nec Judeos per opera inoralia, vel

lam mortuam effe, illique bona opera

per obfervationem, legis Mofaice, ad

?. 1 auti

adjungenda effe.

veram juflitiam pervenire poffe, fed

l

Pater nofler. ) Seg:undum carnem, &

unicam ad illam effe viam ,. fidem

: 10015 & Q

fecundum fidem etiam & ípiritum.. Ja-

lasss E

Chrifti mediatoris; ideo totus incum-

28 Sinrlfer

cobus. enim proprie loquitur

,]gdæis

bit in ejus fidei commendationem, de-

- « Biltoria ex

quafi eorum Epifcopus.

monflrans ,

&cumque fanctorum vi-

'v

Ex operibus juftifrcatus eff.) Loqui-

rxorum fa(ta

(]ä

eiplacuerunt, eaexfide

Mererig

tur de augmento gratig. fanctificantis,

i tricem fienific:

À

quod bonis operibus confecutus eft,

profluxifle; Jacobo autem propofitum

- biliter il fent

eft oftendere, fidem nudatam chari-

. Donam fuif

jam enim erat juftüs cum ea . patravit

tate, & operibus, prorfüs effe mor-

opera que hic commemorantur. -

tuam, & fimul demonftrare fidemillam

Dfükem, Vi

Offerens filinm fuum. ) Paratus offer-

Abrahz tantopere laudatam, vividam ,

- fim r

re , per ipfum enim non ftetit

"29 ty 6

.Ifaac filium fuum immolaret;

quig

aduofam, & bonorum operum £fuiífe

- prits idolorma

feraciffimam.. Itaque uno verbo, Pau-

22. Vides quoniam |fides coaperaäatur

lus excludit-opera ante fid

em , & fine

, Vilivegt eo

eperibus 1lius.) Animadvertis itaque

fide facta: Jacobus o

pera requirit poft

.. & UO Concey

fidem, & ex ipfa

fide profecta.

Sic

: Vétbis tfb

fidem illius non defidem; non otiofam ;

fed vividam , actuofam , operantem. -

conciliat Auguftinus tomo 4. libro de

'Dru: w/."!iä

W.

Ex operibus fídes.confummata eff.) Fi-

fide, & operibus, capite 14. & alibi.

3 12 fe

des enim excitabat ad opera, opera

— Et amicus Dei appellatus eff.) INon

- COc:ritiofem

vero ipfa fidem perficiebant.

ita appellatur loco cit.

Gen. fed ]ü-

Is

juftif

f

23. Et [uppleta eff.) inAnoatu, imple-

dith. $. 22.: irabam: tentatus eff ,

m Qs

:4 eff , opere ipfo comprobata.

& per multas tribulariones probatus, Dei

amicus effeius eff ; (c etiam 2. Paral.

.M peticul

Sersptura dicens: credidit. Abraham.)

20. 7. & Ifai. 41. g.

x

Verba hzc citat Jacobus ex cap. 15.

E]icim,.)* D

.. Genef. n. 6. quibus tamen adeo non

24. Videtis quonjam ex operibus juþ't-

. videtur probari poffe intentum Apo-

ficatur bomo ,. &$c.)

BEx operibus qug

Q s;(u! [7

- ftoli, ut

fiunt poft fidem , &

ex ipfa fide acqui-

MTO tj?,. ff., )x

l

Otius contrarium- efficiatur,,

ritur au

E AV g,

; N:;ïlwnirum

tis.

gmentum juftitiz & fan&i&-

dem fine o;aeribus ju&ïfïcare,

d

——

-

v"* cm

P

9T,

S

"CAPU T IL & II

441

i jufti-ücacus;

— 25. Similiter, * & Rahab meretrix, nonne ex operibus j,ufti'-u; fof. |

ficata eft , fufcipiens nuntios , & alia via ejiciens ?

d

-

;gs ilis:t

|

26. Sicut enim corpus fine

f

piritu mortuum eft, ita & fiäes !

dit Abfahani :

fine operibus(mortua eft.

v

De -

"CAPU T IIL

j

Lingacä" mala recen[et , quam. difficillimum eff reä?äj *gm?nm

mb

€

fubdz'tque— differ.

?

ntiam inter apientiam terrenam, -

— € caleffem.

VOR GE B AC o ERE

Olite

tt.

plures magiftri fieri, fratres mei, fcientes, quo- l;gï

r d

;inir D. Paulus» (

niam majus judicium fumitis.

-

cp 4 adom.

.. In multis enim offendimus ommnes. Si quis in verbo non

i e Epid- .

offendit: hic p.rte&us eft vir. Poteft etiam fraeno circum-

cere, nec n«

ducere totum corpus.

X

x

era moralia, vel

i Mofaice, ad .

3. Si autem equis frzena in ora mitti

mus ad cönfentiendum

tire polle, fed.-

nobisl * & omne Corpus ill orum circumferimus.

4. Ecce

vüm , fden .

Q EOQUS 10 CUf«

.-25'"; Simflit&r && Rahbab , €fc

P

) Notz

cendi. N olíte ffnguïi' éx pIu'r-ibus" ma-

ndationem, de- -

eft hiftoría ex fecundo capite Jofua.

f

gifterium ambire, at fcilicet fideliuns

fanftorum vi»

Mererrix

c0e»q. Proprie mere-

magi(tri fiatis.

:

'./

:

»nt, erexfide -

tricem fienificat , itaque minus proba»

écieztes quondam rhajns. jndicíura [a-

m propotttum «

biliter illi fentiunt qu£exiftimant cau-

miris.) ld eft, damnatioris occafio-

nodatam charie

ponam fuiffe Rahab , non autem me-

nem, feu periculum,

Qui regzendit po-

yfis ele mor-

puli curam fufcipit, onus fibi impo-

rrefidemillm

retricem. — Videqus dixi Jofuæ* cap.

2. num I.

nit, ipfis Angelicis humezis formidans

um vividim, —

Nonne ex operibus juffsfrcata eff.) Qu

dum, ut graviter loquítur "Frid. feif,

opetum il $

prius idolorum fuperftitiorie implicata

6. decreto dé reform. cap. 1.

goveboPaue 4

vulgaverat corpus, fimulatque veram

Q. ln muliis enim offendimus omnts.)

fien, & Ine. .

de Deo concepit fidem, quam expreflis

Quafi dicat : An non fatis nevoti£

fiabemus ut Deo rationem vite noítre

n r.equifit

i)Ol 1

verbis teftata eft Jof. 2. 11 Domivus

pofeda. Sir

Jeus veffer, ipfe eff Dens im cdlo fur-

reddamus , nifi etiam affutripto per ar-

feo 8 4n ferra deorfum. Sfmu'li, per

rogantiam docendi ac regendí munes

IUA. |

contritíonem deteftata eft priftinosmo-

re, vit& quoque aliene rationem red-

-

JUTC

déndam fufcipiamus ?

.

fl ff) Non l

res, & juffificata, lianc vero fidem

m I -

fuam egreciis operibus nobilitavit, &

$2 quis in verbo ziom qfï-"m!;i, bic pei*"-?

j tentatit TP

auxit ;nam cum aperto vit£ & fortu-

4

fecas eff vir. ) Eft entm ardua res,

rülff",m

narum. periculo. ex

3

l

& qu& otmnibus numeris perfectum &

p

jloratores lïcfþï*ci"q

abfolutum: virum? defiderat, linguam

E

exceptos incolumes dimifit.

Ejiciens.) Dimittens.

prurientem coercere,

&

:

-a;triöü; )W' --

96. . Sicur enim corpus fine [Birifu mr-

Poreff etiam frene ei

rcimducere ta)uw

0 eribus qUF

?uum efh, &'c. ) Vide dicta fupra n. 17..

cofpus. ) Ed eft, fe totumi regere, ut

B

Olire piures freri magif-.3.) No-

folemus équos freno.

*

a $de aque —

p

3- $7 aurem.

lite plures ambire munus dg-

ä& fan(h'ti- :

^ OKkk

) Vulgatus ffgïü ín

Bill.ctm Cfm.mk"(n Tow. V IH

-

VLs

*

442

EPISTOLE CATHOLICE P. JACOBD APOST.

4. Eccé & naves, cum magna fint) & a ventis validis mi-

s. Linge

nentur, circumferuntur a modico

. tui malum

! guþemaculo, *u.b,i' | impetus

dirigentis voluerit. .

.

4

*

«. Ita & lingua mo

dicum quidem membrum eft, & magna

-]. dicims h

exaltat: Ecce quantus ignis quam magnam filvam incendit *

1o. Ex:

6. Etlingua ignis eft, univerfitas iniquitatis. Lingua con-

- (portet, f

ftituitur in membris noftris, qu:e maculat totum corpus ,

j Num

inflammat rotam nativitatis noftrze , infammata a gehenna.

. Amaam aq

. 7. Omnis enim natura beíftiarum, & volucrum, & ferpen-

-^ Nm

umana.

a

ficus ? Sk

ïigm,& caeterorum domantur, & domita funt a natura h

"

13 Quis

bona Cony

£extu Greco "408 , £ awrem ; fed nuäm

nüm : Lalice diceremus, L« lingm: f*

us mondo di mal: , e danai.

E pentia,

legimus 2s, ecce , fenfu cominodiore.

d canfentigudum. nobis.) Vt nobis

- Lingua conffit 4tur 42 memiris nofiret,

I Qqu

ï)araeant.

£'e.) Senfuseft, lingua illud eft e mem-

- Cordibus v

bris noftris , que totum hominem

4- Misestur.) Aganturjmpellantur.

pgpetus.) O' epx , impulfus, ftadium

peccatis maculat,

*

| f!tazem.

& conatus yoluntatis.

Et inflammat retam nati

viiat;s noféra.)

EERcPenUce- n ag

Id eft, curfum vite jam inde a nativi-

. Ef magna exaltat.) psojaoNavX& ,

tate; omnem vite curfum, periodum

; g( ! /fïgdfüït hi

quod Vatablus & Serarius, vertunt ,

EoS nglmm

amagnifrce. fe- jaftar.

Regia . magua

&

uafi cizculum . inflammat.

Quiros

exitimat Apoítolum hic metaphorice

, demire iaf

ghoriatur. Gagneius » émpe:enter fe ge-

rota » fumere pro acerbiffimo & anti-

- frinis tom. ^

vit , inftar fcilicet equi indomiti, lafci-

; i IS- NM 4ü

vientis & ferocientis exultat, cui pro-

quiflimo illo 'cruciatu , cujus mentio

inde ratáonis frenum i

niiciendum eft.

Prov.cap. 20. 26. juxta textum Grs-

L p s dul

d

cum, in quo genere fapplicii non fo-

[ matur, De; m

Senfus ergo hujus loci e

; pufilla qui-

dem eft lingua, fed nuliatenus con-

lum membra luxabantur & frangeban-

^ Du guiofs tl

temnenda; nam freno cohibita totum

tur, fed etiam ignis adhibebatur, ut

; H 1, Cosfe

hominem continet ia officio, at ra-

ipfe probat ex non nullis au&toribus.

E 3 lus um

tionis gubernaculo deftituta, turgida

]raque rozam mativitans explicat per

Jile od i

& jaftabunda, ingentes tumultus exci-

metaphorara fapplicium naturg noftrz,

- OE d.

uo modo apud Plautum legimus. in

BU

£at, totosque populos & xegna inter

C

fe commifcet. Congruit mirifice quod

iftell. A&. cap. 2. Scen. I.. verfer (s

'b'lquit.*um ,

.fequi:tur , €cce quagtus sgnis

; €c

amoris rot4 mi[er. Sane magnum tor-

E ïaxoy- j 'm;üum

mentum eft configi linguis maledico-

Wittt gon pot

Eccee quantus ignts, & c.) [d eft, ecce

"d '. P Ventn

uantulus eft ipnis, & tamen parva

rum, contumelioforum , &c

Suc(:enf;:

[

cintilla contempta magnum fzpe ex-

Yoflammata.a gehenna, )

citavit incendium , & totam filvam aut

infernali igne , & afllata a demone

patre difcordiarum.

J

urbem abfumpfit.

OX 'vaer d

AMicitat.

6. Et lingua eff ignis.) Propter incre-

&. Et céterorum.)

- Videtur ;vulga«cusï

dibilemj graviter nocendi celeritatem.

nofter leziffe, rà» 4A^«»; nunc autem

8 d ipf,,'g

in Grzece eít, £»«X/» ,. marinoruz :

: :

$

WE dicae

Unrverfitas iniquitatis.) xóopog Tij

&indag, mundas injuffitis congeries,

muli fufpicantur vulgatum vertiffe

Dl exatibne &

promptuarium iniquitatis, eft formula

cerorsum , led librariorum ienorantia [ Qub

irrepfiffe cezerorum. lta Gagneius, Ca-

-Tülediices.

dicendi proverbialis , fic Grzci & La-

tini dicum:, imalorum lliadem aut Ocea-

jetanus , *Sal:nefon & alii.-

"m 6 p,

T

ateff'mum

CSATS ER RENEITE BN n

L

05T,

CAPUT II

443

; validis t -

wi1 1mpcms

8. Linguam autem nullus hominum domare poteft : mqune-

. tum malum, plena veneno mortifero.

9. In ipfa benedicimus Deum, & Patrem : & in 1pfa male-

WTAT

dicimus homines , qui ad fimilitudinem Dei fa£&ti funt.

) Jncendit !

io. Ex ipfo ore procedit benedi&tio, & maledläho. , Non

Lingua cot

oportet , fratres mei, haec ita fieri.

corpus, &

Hs Numquld fons de eodem foramine emænat dulcem, &

pehenna,

amaram aquam? ,

,& fepet-

12. Numquid poteft, fratres mei, ficus uvas faeere, aut vitis

ura humana. -

- ficus ? Sic neque falía dulcem poteft facere aquam.

—— — ——

g.Lit

3. Quis fapiens, & difciplinatus inter vos ? Oftendat ex

i, Lelingua ft

bona convelfæt:lone operamonem fuam in. manfuetudine fa-

p

plentuæ à

4"11:

| membri »f r/-',

14-

Quod fi zelum amarum habetis, & contentiories fant in

illad efte metv

cordlbus veltris: nohte gwnæng& mendaces efle adveríus ve-

um hommem

ntæïem E

p

Kkk

:g NOä

nintii M]fm)

m inde a nativi

4 natara bumesa. ) Ab homiatbus..

I2. Vtmæjaeere.-) Iu Græco, e?c -

fum penodum

$- ngtmm euten nauliws bominum

SAaíag , olivas.

dem.re ;otefl.) Acute obfervas Augu-

$4/2.) ld eft, fons falfus.

ic mecaphonce

ftinus tom. 7. lib. de natura & gxatia

13. Qsis apiens. ) coQog , exuditus,

biffimo & anti- .

IS- Noz abf ,y lmguam Anuilns do/mz(/c

fcilicet. rerum. diviniarums

, jl(S mEmlO

p s d nul&t: boztnum: nf , cmm do-

Df ipigmatzs. ) 8migup o , fcientia

n textum UTV

pl:ædltus

matu:, Dei emifericordia y Des adjurorio,

ticio.

videtur eiie ejusdem repe-

o»lici 00f l

Dei graiiafreri,fateamur. Idern Auguft.

" & mnm?b?w' IN

lib. 1o, Confeff. cap. 57.

Imyeras no-

Bona comverfatsone, ) cha ipfa &

l(pnbglmmr.

bis lizgua continentiam : da gzad fubes,

imoribus.

jlis antorits )

Tw nmofós de bac r€

& ]ube quod (ois»

Optrstionerm faam.) Operza fua , at

u explit

gemiw ecrdts anet , €3 flumina oculornms

eft in. Graco.

p at

m€0/ JH

In manfueitdize. fapiemtia.) In man-

n lgt

[nqmetum malum. )

dïüTæO')CFTOF

fueta fapientís, quz manfuete-audit,

g. T Wr/6

xaxó", malum qued. coerceri & con-

refpondet , monet , corripit. & docet.

Y

ul tOf

gineri non poteft.

I4. um ama mm) Sic appellat

i

(MicQ«

| Poena veueno martzfero.) Quo pro-

invidiam propter iracundiam & ran-

gms m

ximi famam fuam, & audientis ani-

corem, quem. amarulenta commota.bile

suecenf:

fecam aftert zelus invidie,.

]

mum, ac f-vþe multorum corpora oc-

HM

dæmon

CIdn:, per ouüia, rixas & bella, qux

Et contenitones [f im Cordsbus veffess.)

fufcicat..

Per contentiones intellige fhïdla, d

detit Wwws

Q. Je spfz lenedicimus Deum , &c )

ardo;em animi propenfum , & incita-

)

mmc P| te

Qua(i dicat: Res . eft portentofa, &

tum ad contendendum.

gu pf

mifeiatione etiam digna,eadem Tingua

Nolte glariari, &f mendace: q[kal.,

vatit

Terus vetritatem. )

M drn&ms ; qui

C

qua benedicimus Deum , eadem uti dd

A

'n-n()f;lü",

(4

maledictiones hominum.

zelo & contentionibus auducuntur,

(;agn€1"5'

Desm 6 Parrem. ) Deum, qui e&

admonst ApoPmlns', He pro tuenda

Pater oimnium;.

fala nominis cxdb.mamcne, pro fuis

jli

^

A

1

444 j EPISTOL/E CATHOLICE B. JACOBI APOST.

—xg. Non eft enim ifta fapientia defurfum defcendens ; fed

3

terrena, animalis, diabolica.

16. Ubi enim

x

zelus, & ;ontentio; ibifin"conüan;ia,& omne

?fcgwypikentiis

opus pravum.

17. Quae autem defurfum eft fapientia, primum quideni

; Du 'W (p

pudica eft, deinde pacifica, modefta, fuadibilis, bonts con-

fentiens, plena mifericordia

; & fru£tibus bonis, non (1) judif

cans, fine fimulatione. -

18. Fru&tus aute

;

.. V piften

m-jg&iiiæ in pace feminatur facientibus

" 4. Concup

pacemf

pon poteftis

ptopter quo

x

"Cupifcentiis

- 4 Adulte

CAPUT

elt Det? Qi

/"ET) n&þ. In Edi;. Sixz. /&gitzr & frnctibus bonis judicans, 'fïþä fimulatiöne-

duimicus D«

$ Ànpu

fomniis obftinate defendendis,deferant Pacifes, ) Non feditiof1 , aut con-

veritatem, ne glorientur contra illam,

tentiofa. fed pacata, & pacis amans,

quafi victam& proftratam, . Hic etiam

3

c—oncupifci; 1

Modefia,) &nieixog, manfueta , de-

pro gleriar? habemus in Greco x«ra-

mifía, humilis , moderata, humana,

as

x«vXaoSs, quodc.g. num. I3. Vul

d-

facilis, nam mundi fapientia facit fu-

tus vertit, (zperexaltari. Vide ibi diéta.

á

h. la d ]j

I5. lfa fapientia.) Lelum amarum

perciliofos , morofos, difficiles.

4

B6 &

habentium, & contentioforum,

8uadibilis. ) . SuxeiO9c , tra&abilis,

morigera , cui facile perfuadetur, que

- i primitivg B

Dejfurfum deféendens, ) Coclitus a

. Unico:

- bat Apoltolus,

Patre luminum , ut dixit cap. I.num,

facile paret & obfequituz.

hritianos,.

17. infufa.

verbo Plautíno, ebfeguiofa.

Bonis con[entiers. ) "Tam bonís re-

; E mrapifa

Sed rerrena. ) Ob avaritiam -'qua

bus quam hominibus confentiens.

- d eft, volupt

uzrit Opes terrenas. .

x

Quiciis ex

4nimalis, ) Ob, gulam , ]

üxuriam,

Frallibus Lozi:.) Bonis operibus.

- Aonorum & d

qua concu

pifcit voluprates fenfibiles

Non judican:.)-Aliena di&ta, vel fa--

ventris & Veneris.

Ga, nec ea fuperbe faftidiofeve cón-

(( Qu nilita

temnens.

-

. VACURUE o

D:abolica ) Ob fuperb'am, qua am-

L membris of

bit prx ceterís excellere & honorari.

Sine fimulattone.) Sincera , fine —fucq

: AT Doere, il

.16. Ib; inconkantia,) In Grzco eft,

& fine hypocrifi.

- Jibus adyej

I9. FruHius autem juffitis, 65c.))

d

turbulen

dxaTa&c &6 ía, , inquietudo , inordinatio,

eft, iis

ui pacem faciunt , feu pacis

U membris .

tia , perturbatio , tumultus ,

"

:

,a. Vide

feditio; &c.

opera fe

antur, jam feminatur uber-

2« Ogj

17. Oua de[ufum efl. ) Sapigntig

rimus juftitiz fru&us ,

quem in futq-

At eadem (

divinitus donata.

ro feculo metent.

-

Facientibus. pacem. ) Id eft, bpera.

U ubpetitig.

Pudica eff. ) a'ryvii , pura , ca&a ;

8 ia if

intemerata a libidine, & a quavis im-

pacis, quz fcilicet ad pacem conci-

X

lii

pnritate

.

P.

L.

tlatiy |

pravg do&xipæ ; Íceleris, aut

lianda?x 'Qö-t aug?ndam faciunt.

R

rA

J

g* M u

A

445

:ndens; fl |

OC APRUT IV

at omme -

th&upïfcenti?s non ef? obfequendum, fed diabolo refiflendum , &

JDeo appropingu

andum , mutueque dile&tioni fludendum ,

um quidem -

| »relm;r/

bonis Cof-

incerlis divine providentie

commi/fis. -

02 (1) juti-

Ncie bella, & lites in vobis? Nonne hinc? ex concu-

pifcentiis veflris, quae militant in membris veftris ? -

LE

* 4. Concupifcitis, & non habetis: occiditis, & zelatis; &

non poteftis adipifci : litigatis

X

.

, & belligeratis, &4 non habetis,

4

prtopter quod non poftulatis.

3. Petitis, & non accipitis: eo quod male petatis, ut in con-

cupifcentiis veftris infumatis.

.

.

L

4. Adulteri, neícitis, quia am

icitia hujus mundi, inimica

RCAP'—UT—

eft De1? Quicumque ergo voluerit amicus effe faeculi hujus :

pINNUHEOH p wO

ánimicus Dei conftituitur.

"

e fimalatione,

$. An putatis quia inaniter fcriptura dicat : Ad invidiam

ioft , at cofie

bitat in vobis 2

*

c«onacu,'pifci.tf fpiritus ; qui ha

( pacis amans,

U.

. 6. Majo-

manlï:ära 4 d

.Kkk 3

aa, humant,

W EE AN

!

yentia facitlt-

Ella 6f lites.) ld eft , diffenfio-

concupifcitis , &

v ob qu&d zelatis &

üifficiles

*

. nes & difcordie ; nam tempo-

occiditis. -

6a m&abilis,

Litigatis & belligeratis.) Contentio-

ze primitive Ecclefiz cam hec fcribe-

nibus & difcordiis inter vos certatis.

jfudetar, que

ni(o

bat Apoftolas, nonfuerunt bella inter

P

il

Chriftianos.

Et znon babetis propter quod mon po-

;iafl.

Ex concupifcentiis. )

Grece zää*o,vtälv :

ff*atis.) Non obtinetis quod optatis,

Tam botis fe

ád eft, voluptatibus, quas fcilicet con-

propterea quod non poftulatis.

Re-

Ípondet Italica locutio, Pe

vonfentietss

cupifcitis ex concupifcenriss opum,

m.azdd te.

:":/a: n»gb di-

js operius

honorum & deliciarum.

, ditt, v

"Qué militant i& membris veffris. )

(08. Petitis 4 04 nom. accipitis , &c. )

Dicuntur concupifcentis militare in

Quod fi forte petitis, ideo non acci-

tidiofeve con-w

1membris noftris, hoc eft, in illis ca-

pitis, eo quod male petatis, utiis abu-

tamini contra Deum & proximum, &

eun

fine fic

ftra figere, illis tanquam ftrenuis mi-

litibus adverfus fpiritum — decertare ,

ad explendas veftras libidines.

in membris vigere, ac menti i'epu-

4- -4dultert.) Qui adherentes mun-

jie, B ) l

enare.. Vide ad Rom. 7. 23.

do, nuntium remittitis Chrifto, vero

at feu ci$

2. Conucupifcitis £f mon babetis.) Nel

animarum fponfo.

nipstür UXf

5. Inaniter.) ld eft, fine caufa.-

quia eadem caduca bona , qux arden-

£er appetitis, ab aliis intercipiuntur ;

Seriptura.) Hocteftimonium in fa-

vel quia ipfa ditficillime parantut.

cris literis, que.nunc habentur, non

Id efh oper

Occidiris.) Scilicet alii alios.

extat. Videtur D. Jacobus non cer-

acm CO

Ztlatis.

Id eft, invidetis.-

ta aliqua verba citare libri alicujus

faciumt.

Ef n patq?i:radiptfci. ) ld quod

facrif fed id )fummlatim voluijï'e doce-

-

445

EPISTOLUE CATHOLfCE» B.«']FACGEI APOST

j^

o, * um

Prov. 6. Majorem autem dat gratiam. Propter quod d'i;cit:*'beas |

; Nolite

3- 34- fuperbis refiftit, humilibus autem dat gratiam.

1 Petr.

7- Subditi

La qii d

'

ergo eftote Deo: 'reüiïifte autem di

abolo , & fu—

: Si dutem u

* * giet a vobis.

- qsUnus

$- &ppropinquate

peo ,& äppfopimqu,abig. vobis. Emun-

T & liberare.

date manus , peccatores: & purificate corda, duplices animo.

EOMUE

9. Miferi

X

eftote, & lugete, & plorate: rifus vefte

,

*

! qui dicitis:

r mlu&um

convertatur, & gaudïum in que-rorem;.r

" faciemus 1bi

L mus:

À

1o.* Huf

;

Bo

xe', quod paffim. teffantur facre ite-

Dat gratiam, ) lllis favet, & uberk

1. Qu

x ,Ícilicet , eo usque flagrare Deum

dono gnatiæ fuz muneratur.

amore hominum, ut. fi idola gentium;

7« Subditi ergoeffore Deo. )

"Ménils

- rens, & dei

- minus volt

aut feculi voluptates, illi preterantur ,

jora Ín dies chaxifmata: p

»

er : hu-lnij.ikaf&

16. Nunc

Éacrantiffino: zelo exardefcat.

tem aceipiatis. ^

« dmusdiame concupicit fpiritss. )

Refiflife autem diabolo , 6f fwgrt a

fatio talis m

Id eft , Spiritus divinus quafi" zelo-

volis.) Quafi dicat , fremet , fat fcio,,

Shstcnso ts

typia ta&tus , optat. & concupifcit ut

diabolus , nüllumque non movebit Ia-

illi adhereamus, rebus mundanis &

pidem. ut vos oppugnet, fed. tantumy

10. Honilia

caducis pofthabitis,

ne anhnis cadatis, aut ftüccumbatis;,

- Ven animi ]

d seurdiam. ) Accipitur nomem

nam fimulatque vos viderit obfirma-

. penitentiam C

invidix in. bonam partem, fcilicet pro

tos ad refiftendum , hafta

Y

- &p. 21, 99 d

aelo.

& fuperatus aufugiet.

s ab-j;ic-iel.:",,

- àt Domins:

Qui babitar m vobis.) Sic deSpi-

: v.8« Aþþraþinq-:z)a&ïe Devo. ) Non greö-

^ fljatum. coyan

zit1 fancto loquitur D. Paulus ad Rom.

ibus corporis, fed mentis & cordis

I enfoy 1

9« II. Preprer i*'n)'m&imntem fpiriteo

- lo non fid (

ejus im vobis.

i

paffibus., id eft. affe&tibus, illius opem

implorando , animum.a vitiis purgan-

* & finen, &

MMagjarem: astem dat. grat

do,& Chriftiang pertectioni ftudendo.

Wig majef

tam . verO injuriam quam illi infertis

Emundate mauts. ) . Manuum mun-

Et exduiy

son ulcifcitur, ut majoris gratie mu-

mere cofetur corda veftra ad fe pelli-

ditia fignificatus morum innocentia ,

ebitum prem

fic Job. 22, nüm. 30. dicitur, Sa/va-

! poa oreaift

cere & pertrahere. — Vel. fenfus eft:

22.12.. Quj

Zelo commovetur ; & quodammodo

manditia manuunr fuartm.

BEur Panocems ? faívabitur )zx.ctem'*'w in

) 1

wmundo invidet, quod cum ipfé ama-

^^

toribus fuis majora & nobiliora dona

Duplices dnima.) Vide dicta c.I. n. B-

Db

22

9. Mifers effise, €€c. ) Ad emundan-

-OdT Qu

largiatur, pauciorestamen

(Lusammp ne-

das manus, & purificanda corda , uni-

3 lat fratren

dus habeat feftitores.

cà via, eaque maxime compendiaria ,.

Ptdlnnt , a

6.. Propter quod dict? , €&c. ) Pro-

eft penitentia, que ex anteacte vitz

"a, &

bat Spiritum: Dei majózem. dare gra-

recordatione ,. gemitu & lacrymis con-

L 1900 coric

tíam 1is qui ipfum: àmant, reverentur ,

cipitur, qua concepta , rifus & gau-

& invocant, ipfique totos fe fubdunt,

dium. mundi repudrantur.

! duiti ju

ex eo quod d'cit Scriptura ca

Miferi effote. ) T&Naimoeuaart y af-

Atinas

tanqu

"rov. num. 34. juxta editionem LXX...

xY

fsgite vos, corporis affliGiiones fponte

ab d

Dews luperbis , &yc.

fufcipite, vel a Deo imnvíffas liben-

lus obfe

P lg, [

R:ff£ir-) Deprimit ,. eemprimiz ; ut

ter admttite, ad colefte numen yÓbis -

D. dt lil i

habec Syrus.

propitiandum,

| h:entes(, du&ï

ii

d

-

JT.

CAPUT IV..

447

p

iniin confpe&tu Domini & exaltabit vos. — iPet.

dicit:* Deys

go. * Humiliam

1t. Nolite detrahere alterutrum, fratres. Qui detrahit fratri,5- 6.

,aut qui judicat fratrem fuum, detrahit legi , & judicat legem.

iiro, &f

'Si autem judicas legem : non es fa&tor legis, fed judex.

x

s. Emue

. 12. Unus eft enim legislator

& liberare.

*

:

x

plices animo,

n

13. * Tu autem quis es, qui j

udicas proxfmüm? Ecce nunc *Ro

&eg in,lu&umn

P

qui dicitis: Hodie, aut craftino ibimus in illam eivitatem .

). *Bue

mus :

faciemus ibi quidem annum, & mercabimur, & lucram facie-

3

w upoxmecaml mET

ER

r4. Qui ignoratis , quid eri

£in cralbls -

fiver, & ubeu

15. Quse eft

enim vita veftra? vapor eft ad modicum pa-

epatur.

rens, & deinceps exterminabitur. Pro eo ut dicatis: Si Do-

e.Det. ) Utmie

minus voluerit. Et: Si vixerimus, faciemus hoc, aut illud.

u penvhumilïtaö

16. Nunc autem exultatis in fuperbiis veftris. Omnis exul-

ilt , 8!"5""'-. 5

fremet , lat Icioy.

tatio talis maiigna*ei?c.v

I7. Scienti

gon movebit h |

nec,l fed tantut ;

IO. Humjli;zmini. ) H&miliat—-e VOS. latori; quafi dicat : Quid fibi hoc

;t füccumbatiss

Vera animi humilitas perpetuo folet

arrogas , ut proximum judices? folus

'eft

viderit obnrmde

penitentiam comitari. Sic 3 Regum

eus, qui ita legem tulit, ut etiam

cap. 21. 29. de Achab panitente di-

nos juxta illam judicer. lllius eft au-

;hæffas szjicie;,

*

cit Dominus : Nonme vid/fi "dcbab hu-

tem damnare nos, aut abfolvere, nou

miliatum coram we?

autem hominum.

D

17 NOH gïef

ents & cor5

In cmfþeäu Domint. ) Ita ut humilia-

.I3.. Écce. ) In Graco eft, &ye, age,

tio, non ficta fit & facasta, fed vera

quz vox tranfitionis eft nota, novum-

Eus*,, illios open

& fincera, & cum ma

que fermonem & materiam inchoat,

a vitiis ]

argan-

gná re've;rfex;tia

E

l&mi:[tuden'd(?r

diving majeftatis.

:

uafi dicat: Agite, videte veftram pru-

Et ex«lrabit or.) Nam humilitati

entiam, quam fit exigua.

Mamuom m*

debitum przmium, & fubinde in fcri-

Faciemus i51,) Ibi manebimus.

m inüocentia y

I4. Qui z guoratts, )

diCiwf D s;:l'l'f'

prura promitlum eft exaltatio. Matth.

;Ld' eft, cum fa-

23. 12

Qui f? bumiliat exaltabitur.

1Tnen ienoretis.

gar tutn d

ide Job. cap. . 11..& 22. 29. Prov.

Is. Vapor ef?

.) Id eft, quafi vapof,

15. 33-

quafi affülatus quidam exilis, halitus-

[ïmdi&a e

sb

II.

! Qnui dctf.a!aä: fratr? , aut qui ju-

que tenuiffimus, qui facillime diffipatur

( emun

df

& evanefcit.

I

dicat fratrem. ) Loquitur de iis qui

udi cordà, ul

detrahunt, aut judicant fratrem bene

Parens. ) Apparens.

comp

gt s

acentem, & legi parentem ; is énim

Deijnceps exterminabitur.

) . Paule

&æ yt

poft evanefcet.

eo ipfo coritra legem loqui videtur, &

1

ycrymis COT

illam , quafi malam, damnare.

Pro eo ut dicatis. ) Pro eo quod di-

: rifliä ;

&

gdü'

(34& entem judicas legem. ) Et eamn

cere deberetis.

tf

16. Nunc autem exnultatis £m fuper-

ab illius obferyatione.

daminas tanquam malam , losge gbes

Bs veris ) ln Graeco eft, à» vaiz

"

gtv A |

ydine

fpott?

I2. l»us ef? legislator, &fc, ) Hoc

dNaowtíeig , in arrogantiis & jattan-

Mmï' AS

i

eft aliud. argumentum . contra detra-

tiis veftris, quibus ja&atis vos hoc

K

njuria

; nume

h;em:esl, du&uim ab i

i

h(t.g legis-

aut illud fa&uros , talia aut tanta lu-

TM

p*

24

AC

N

448

EPISTOLE CATHOLIC& B. JACOBI APOST.

l; -EcCe f

.17. Scienti igitur bonum facere, & non facienti

E

: peccatgg

ftras, qu& .ü

eít þilli—.

aures Dom!n

CAPUT V.

s Epulati

vellrain die

Divitibus pauperum opprejforibus gracem. comminatur ultzföfm;

pauperes vtro ad longanimitatem bortatur ; juramentum fugien-

6. Adduxi

". Patientt

dum , €? infirmi a presbyteris. olee utngendi , ac pescata imvicem

mini Ecce

con]ïtendd :

L

uam efficax fit jufli oratio : errantes ad —

tlenter feren

veritatem [unt. reducendi.-

. 9 Patientt

Gite nunc divites plorate ululan

^

fta: quonia

!.'A

qua advenient vobis.

tes in miferii's Kvefh'is,

2. Divitise veftrae

putrefatctee funt, & Veih menta --Ve&ra:-x 2

cemi;xi. E

tineis comefta funt.

ssts

3. Aurum, & argentum VeRru*ni: eeruginavit: & ærü';go eo-

rum inteftimonium vobis erit & manducabit carnes veftras

" .Clm;;f.

diebus.

ficut ignis. V'I/*hefgurizfaiti-s vobis iram in novilfimis

Heoifcatur gr

L nsad

4. Ecce

Meris adeo mag

- Oceultari neque

&ra cap"thro's y ä*uf reporr,anï'rdsä - Vel,

affirmat: hi':-:i S. IPJR'C(;bWSJ* & Bafuch.

; AUr6S uodamur

im fuperbuis, idem eft. ac ;n diviis ;

c*a'p.- 9-'- nutm. '3: &

3. & Salomon

proprium. enim: eft divitia

n vididam ,

fupetbos.

^

N

*rgm facere

Prov. 25. 4. Non tamen facile, fed

-Clamor eorim,

poft multum tempus vitiatur & mi-

z mercede franda

Exnltatiío, )j kulvjöcyq'l'g*, gloriazra..

nuitur, quo fenfu intellizendus Plin.

C Dunn Gu

Malsgna eft. ) Id eft, fuggefta a ma-

lib. 33- 3. qui hoc negat. — Vel intel-

$

li gendus

de auro plane

^tnum, cujus v

Tigno fpiritu« — Gxece , morzed , mala,

improba eft.

"

pure, quale

! qoteniüs. -

commruniter nom eft aurum.,

Y

N r Ekulm'g

I7- Scienti sgstur Bonum,U1c.) Quuafí

r tofiimonium vobis erst,

j lieati efs,

dicat, exiftimo vobis lrec quz monui

) A

'l'r',

efíe bene nota ; itaque illa opere pr-

mentum , fignum & teftim

onium erit.

Luxürii?, )

flate, fecus magna culps réi eritis,

veftre avaritig , & — crudelitatis in

; lum epularg

pauperes, quod malitis divitias ve-

« que deliciürum,

quippe quos ignorantia, qu peccatum

Ards GOKrum

Solht, aut minuit , non excufabit.

elargiri.

pi; quam eas pgupetibus

'In dit ocifr

alentes.) Ejulantes.

^ dicet t2 die vcg

p UL

- Manducubit 'mr-u'er veffras , »8'*::)"-

t mattis vidti

I omiferis.) £m

fuyer', pro-

Quafi dicat, quia vos ex avaritia per-

pter miferias.

miäfïis-ærugïnem divitias veftras cor-

..üdixiþi;,]

Q. Divitia veffra i;z-f:-efä&'a font,Sc.)

At ex Craco :

Hoc accidit divitibus avaris, qui par-

rodere ; hinc pariter &rugo carnes

fr lum

veflras abfumet in inferno, id eft,

LU Otdfis i,

cunt fuis divitiis, veftibus, tritico,,

caufa erit, ut vos igne gehenng

- ipit Cf

viaoy nec pa'peribus largiri fuftinent;

perpetuo.cruciemini, &

iotcrim omnia corrumpuntur , & ipfi

remirni.

qua 1 (lleVO-'

U iünocem,

thefauro carent, quetn fibi in. colo re-

B gam imm

€onc«re potuiffent.

:

: qufzufizafïs vobis ;"rdm.) Volui-

l

, DIS , Conk

flis divitias colligere, & ingentem

3 'ab Omini indu

od durmm E arceentum ?)beüü'*lt-

thefamrum parare; fed ecce vobis

£P|avn,CUc.) Aurum & argentum

dat

m

s

l em eRl unc

-natimnerp ab irate numinf: COn-

vere æmgiä;;em eontrahit , id enim

ciliaffis,

i Bü[l"j!üm

-

-

]

)ST-

CAPU TC

449

4. Ecce merces operaziorum , qui meffuerunt rägiones ve-

It P'-*ccatu:i du

as, quae fraudata eft a vobis, cl

«

amat: & clgmqr eorum in

.

aures Domini Sabaoth introivit.

$. Epulati eftis fu

veflra in die occiftonis.

per terram, & in luxuriisä enutr

iftis ccrda

für ultf'om,ï :

hf fu.

6. Adduxiítis, & occidiftis juftum , & non reftitit vobis.

QUf ii

/7. Patientes igitur eftote, fratres, usque ad adventum Do-

mini. Ecce agricola expettat pretiofum fru&tum terrse, pa-

agtes à ]

tienter ferens, donec accipiat temporaneum , & ferotinum.

8. Patientes igitur eftote, & vos, & confirmate corda ve-

ra: quoniam adventus Domini appropinquabit.

:

'eäfg vtris, Y

* 9, Nolite ingemiícere, fratres, in al

terutrum.

judi—

? ut non

t vettr v

cemini. E.Cæ" jjudex ante jaguanæ affiftit.

-

&ær&go -

rnes veltrag

4- Uamkt.) Metaphora clamoris

fpoliaftis ]uüum : fam ut dicitur Ec-

1js diebus.

fiznificatur gravitas & enormitas fce-

clef. 54. 25.

Pauis egentimm vita

:

4 E

leris adeo magna, ut excufari , aut

pauperum eff 5 qui deframdat illum ,

occultari nequeat, que Dei oculos &

homo. [angninis efl 5 qui. anfert in fn-

"D &Bafucli.

*

aures quodammodo verberat, & eum

dere panem ,

1

in vindictam , & iram exftimulat.

mum [»um.

quaff qui 0ccïidit proxi-

,

3 & Sdonon

Clamor eorum.) Qui meffuerunt, &

men facile, fed

.7. Ufaque ad a

dveätt?m Domiu, )

vitatr & mi-

mercede fraudati funt.

Ufque ad mortem & judicium.

llieesdu: Plin,

Domini Sabaotb. ).: Domini exerci-

- Temporeneum , &Y ferotinum.) Gra«

ca addunt, jeróy , pleuiam, Pmbrem ,

nt,- Vd ind«

tuum, cujus potencign) eHugere(non

»

e puo, que p

poceritis. s

E

Imber . temporaneus eft qui menfe

irüme

5 Epulati

äj;*i::) äfguæüo*aw'e-, de-

Octobri decidit jacta femente, & eam

lictati effis.

erminare facit: Serotinus, qui fero,

erit;) Axg " T'

Luxuriis.) Luxuria hic fignificat

verbi gratia in À

flimonimm erit

maturandas fegetes.

prili, depluit, ad

crudelitatis il

luxum epularum , veftium , omnium-

ue deliciarum.

g. -Adventus Domizs 4;;7'0'»:')271:2-

j iv r

Ia die occifionis,) ln Graco eft,

v/t. ) Poft breve tempus hujus facu-

Sicut 9m die occiffonis, fcilicet fefto,quo

li ; nam licet extremum judicium ab

ma&atis victimis epulum fit.

Apoftoli. hzc . fcribentis temporibus

df gf;)'l 1

6..4ddixiffis.) Scilicet morti, ut pa-

multum:. diftaret , tamen zz cozfpedtu

x ayaritia pa

tet ex Græco xaT£ÓouTt ; .condem-

Domint mille auni ffcnt dies hefferna,

as velas 0f

naftis yuftam. .

qua praterist, Pfalm. 89. 4. Vide fi-

enpo om9

7

unm. ) Plärfque intel-

milem Iocum ad Hebr. fo- num. 36:

CetlO y D Ü

: Oqct'dlfl.: j

ligent. Chriftum ;

quafi dicat, Chri-

- 9. Noftte ingemifcere n alterutrum.)

gue

gt:hefmæ 1

ftum innocentem occidiftis; & cum

Quafi dicat, i injuriis & preffuris no-

aü deyo*

pro tam immani fcelere lugere de-

lite nimis dolere & flere, impatientiam

Ó

beretis , contra ventri , deliciis &

oftendere, vobis mutuo irafci, &c.

Vlllh) VOIui. E

Vel, occidiféis

abdomini indulpetis.

Ecce jJudex amte jannam affftít,Y)

& ingancm

idem eft, quod bonis evertiftis , &

Proximus eft, adeft pro foribus,

UC Brbds enm Comy Menech, Tog VAE

LH

[

ais Q .

*

459 ^ EPISTOLJE CATHO-LIC]E B.JACOBI APOST.

- XO. Exemp.lüm accipite , fratres ; exitus mali, laboris, & pa-

] 16. Confit

x

tientize, Prophetas: qui locuti funt in nomine Domini.

]

«pro invicetts

II. Ecce beatificamus eos, qui fuüftinuerunt. Sufferentiam.

affidua.

Job audiftis, & finem Domini vidiit

-is»',: *quoniam mifericors

r *Flias

, Dominus eft, & miferator.

.gravit, ut vX

*Vfat.

I2. Ànte omnia autem ,

fratres mei, * nolite 'jurare näque

"& menfes fe

5-:34- per coelum, neque per terram, neque aliud quodcumque ju-

10. Et rur.

ramentum. Sit autem fermo vefter: Eft, eft : Non, non:

- dit ftu&um !

ut non fub judicio decidatis.

M

1g Fratres

13. Triftatur aliquis veftrum , oret:

Kquo animo eft, þþfallxat./

Verterit quis

14. Infirmatur quis in vobis, inducat presbyteros Ecclefiae,

20. Scite (

& orent fuper eum , ungentes eum oleo in nomine Domini :

ab ertore vi

15. Et oratio fidei falvabit infirmum, & alleviabit eum Do-

-multitudiner

WUSNPSRCDaIR RC Rss

frjninus,' & fi in peccatis fit remittentur ei.

16. Cq:n;

-

——

.þïprefïit Trident.

,VIQ. .Eh-mplnm acctptte , €fc. ) Sen-

aliquid patitur, five vexationes fint

itatem corporis

untm expelierit

fus eft: Permoveant. vos Prophetx

corporis, five sgritudines animi,

- GMlevialit. &

fan&ti exemplo füo ad laborum fufti-

Oret. ) Ut inderobur ad fuftinenda

nentiam, qui in hac vita multa pet-

mala, & folatium aliquod reportet.

-Jius habeat incc

peiiu afpera tolerarunt, & plerique

Sic Chriftus fzdus m agonia prolixins

IT

eorum exz£z x:alo , id eft acerbiffima

orabat , Luc. 22. 42..

-hoc enim ficra

:

1morte, immortales fibi coronas pe-

quo animo eff, ) Hilari, pacato,

pererunt,

tranq uillo.

; I oblitus alic

Qui locuti funt im nomine Domini.)

Pfallat.

) Cantet De-oïll'aude'ws, &

- Cüfus labet tar

Prophete enim a Deo infpiratí pro-

atias agat pro acceptis beneficiis

-Xlio hujus fs

mebant oracula &^ mandata Dei,

&

, m recipiat,

profperis rerum fuarum fucceflibus.

non fua.-

14- I»ducat presf)te(w

Eccleffa ,

) '1llud deleatu;,

1I. Ecce.) Eft nota admirationis,

&c.) Agit de extrema unGione, cu-

[l

. löï Confl'tem;,

.& adhortationis ad imitandüm.:

jus minifter eft facerdos.

E

x

: Ufra,) Non

"eretici, fed ]

Beatifcamus.) Fortunatos & feli-

qorezr fuþer eum. ) 'Tum aliis pre-

ces eos exiftimamus & predicamus.

cibus, tum pregcipue adhibendo for-

C Mérl oves paft

Suflinuerunt.) Adverfa.

mam verborum deprecatoriam hujus

1 E Or4fe ro

Et füem Domini vidifhis.) Id eft, ut

facramenti, Per /f£aom fantülam unüi-

V privatis r

Ut falremia;

wertit. Syrus, Figem quem prafstit ei

onemy, 6 fuam piiffzimam mi[ericordi^

ADomtnus vidiflis, cum fcilicet pqü

am, indulgeat tibs Dens

q(u'dguid def:'-

Tique filntem,

calamitates, &ezedixit Domitnus novi[-

quifli per vifum, &c.

D

- Dereor,

ffmnis job, magis quam principta ejus ,

I$. Orat£o fidei.)

Id eft, þtï'gca,cïio'

i

recati() u

E

i

ut legimus Job. 42. 12.

.

hzc & facramentum , quod nobis

endum, -

12.. Nolite jurare, €c.)

Defumptä

roponit fides noftra, & per mini-

eft hec fententia totidem fere verbis

ftros fuos confert. Ecclefia.-

quæ iT

ex Matth. 5.24. vidé ibi dicta.

Salvaltt fnfrmum, €e.) Reüicuïee

:gniüca;

L

I a&uc

Hic tamen

Ut nom [b judicio. decidatis.) Ut

illi corporis fanitatem.

non incidatis in condemnationem ju-

4

effe&us non certo femper evenit hu-

rando falfur.

jus facramenti virtute, fed ea dun-

!

13. d) rgïgtuï. )

:ganovr;c&?a., maii

gaxat adhibita condijtione', q.qamjhex-»

Pa

1

9T.

/

CAPUT V.

45x

Pabor»s, &y-

'omini,

16 Confitemini ergo alterutrum peccata ve&ra & orate

. pro invicem,ut falvemini : multum énim valet deprecauo jutti

Sufferentiam

affidua.

Q mülericots

17. *Elias homo erat fimilis nobis, paHïbxlls ; & oratione *gRegz -

oràvit, ut non plueret fuper terram , & non pluit annos tres ,, I7 Ts

jurare neque

& menfes fex.

adcumque j

43'5

18. Et rurfum oravit: & coelum dedit pluviam, & terra de-

: Non, 01;

dit fru&um fuum.

19. Fratres mei, fi quis ex VOblS erraverit a veritate, & con-

) eft pfallat.

T0 Eccleüæ,

verterit quis eum:

20. Scire debet, quoniam qui converti fecerit peccatorem

ne Domini:

abit eum Do-

ab errore vice fuze, falvabit animam ejus a morte, & operlet

multxtudmem peccatorum.

16. Cot-

$2-

I7. Elias, 6c.) Exemplo Eliz o-

od

preiïu: Tndenc Seff. 14. cap 2.

ftendit

» vexationes [int

nitatem corporis interdumy, ubi faluts

uanta fit. vis orationis, no-

anime expedierit , confe?mtur.

ta eft hi

:

oria ex lib. 3. Reg. cap. 17.1-

ydines animi,

Alleviabit eHn Dammu.c.) Ut me-

bur ad fuflinenda

Paf $s. ) Óporma3 as , fimiliter

liquod reporte

lius habeat in corporis illa infirmitate.

obnoxius affeciionibus & erumnis,

Er ff i peccatis feerit ,

&c.) Per

quod addit ne diffidamus nos etiam a

T griluii

hoc enim ficramentum gratxa infun-

ditur, & fieri poteft, ut. quis bona

D«o impetraturos ea que cum fidu-

) Hulan, piato

cia poftulaverimus.

fide oblitus alicujus peccati mortalis,

QO. 4b errore vi& fme.) Vltæ, mo-

cujus habec tantum attritionem , au-

Deo laudes, &

xilio hdyus facramenti primam gra-

rum, a&tonumque fuarum pravarum.

coptis beneficiis

tiam I'CCIPIBC, p*r quam peccatuin

Salvabtt: antmam ejus 4 morte,)

um foccellibus

illud deleatur. |

Ejus, qui prius aberraverat a. re&ta

via.

In Grzco nihil eft quod refpon-

r Euph y

16. Cenftemini alterutrum pecedt.c

" un&tone, cu

vef£ra.) Non foli Deo, ut docent

deat voci illi cym, olim tamen fuit.

heretici, fed homines homini , alter

&vr8 , ejus, vel &vr8 per fpmtum afpc-

Tum li p

rum,; fzam, ut fignificetur eum qui

alteri, oves paüon, lalctfacerdotl &c.

alienam animam falvat, etiam fuam

, adhibendo fote

Ep' orate pro imvicem , Gc.)

am

ycutoriam huj

in privatis precibus,quam in publicis.

falvare; fi enim juftus eft de condi-

ufum m

Ut [alvemint.) Ut animi corpo-

2gno meretur opere tam pio gloriam

cæIchem fi vero eft in peccato, de

M";Im

fgr::arit-

jd d

rifque falutem . conf-quamini.

7 q"ii"

Deprecatio.) ó*,eig, qu& proprie

congruo merebitur gratiam & juftiti-

eft precatio que adhibetur ad malum

, qua falIvetur.

precatlo

evadendum,

jid

Operiet multitudinem þeccafarum )

, Qi

Od nobif.

"ffi4ua.) In Greco eft, Éyspeyspé g,

Id eft, pro fua virili reftinguet pecca-

,&per

miüt

quz vox a&uofam & efficacem fi-

torum incendium , quod ommnia

gnificat.

popula:ur.

cclell

Rditud

(ft.)

K tamel

entt j

p "

ei une

t61 f

m i«

jiont s

L1l 2

EPI-

7432

-HBC o BN

- ! Beneti

i fecundüt

"»EPISTOLA. L-

- Dinfpem v

4 ]n her

dmmarceicib

B.PETRI APOSTO

N

L L

. Quiin

*

/CAPUT PRIMU M.

Jorsam revel

Grätz'as Deo

agit de «ocatione ad fiden , &? vitam aternam, qu&

E 6 Inqu

1

in varlis ten

amen per multas tribulationes acquiritur, de qua Propbetae vati-

p m

cinati funt , bortatur eos ad vite munditiam ; ut qui Cbr

-u Qenus CO

ii

m & tempot?

- fJanguine redempti funt. —

x

"tutur dv g

p rf:tfüs Apofto

lus Tefa Chrifti, ele&tis adven

is dirp&n*o—

t homans

t conducit

nis Ponti, Galatiae, Capadocise, Afize, & Bithynise,

«coufequendum

P

2. Secundum przefcientiam Dei Patris, in fan&tifica-

]

3 Benedidus

tionem Spiritus, in obedientiam, & afperfionem fang

:

uinis lefu

benetiator D

tuiti noftri

Chrifti : Gratia vobis, & pax multiplicetur.

t Mepeneravit

PUL AR

«

3* Be-

ts per Chrift

I. Le&is.) 'Scili

cet ad .,«'H(iäm &

videndo eis przdicatores, & alia me-

& gntiam a

gratiam.

dia opportuna , quibus- previdebat

" utüfcavit, &

"Advenis.) Sic vocst Judeos Chri-

eos Chrifti fidem libere amplexuros.:

tim gratig re

(od fpm DT

ianos, qui tum alias, tum recenter

Der Patris.) Pater hic accipi po-

ob perfecutionem a nece Stephani a

teft. tuüm . notionaliter, ut fig ificat

- , nt pet g

Judzis excitatam A&or. g. r. e Judza

primam perfonam fan&te "T'rinitatis ;

- qui gloram

difperfi, fugerantin Po ntum,Galatiam

tum effentialiter, ut fignificee Deum,

- Per refry,

&c. ibique hofpites erant & advenz.

^ Cumenim (

qui /ribus perfonis eft communis.

Ponti.) Pontus regio eft A(ise mi-

Hic enim eft Pater refpectu Ange-

- Rutevert, c

noris, Ponto Euxino adjacens, a quo

lorum, hqminum ; & reliquarum crea.

; COnfequende

nomen accepit.

Tam Pontus, quam

turarum.

x

-,;4 4X4- 1)3 bm

reliqug provincisz,

u hic numeran-

In. fantlificationem. Spiritus. ) Ele-

; Retenit

tur, pertinent ad Afiam minorem.

&is ad fanctificationem Spiritus, quos

. U0

Íqut lia

4ff«.) Eft peculiaris quedam pars

fcilicet Spiritus fanctificet, & qui ab

-- Nug Daceret

;

Afiz minoris, qu& totum illum ter-

eo fanCtificationem . recipiant.

In

Incorraptil

rarum & infularum tra(tum comple-

Grzco eft, ? &yiacpae, in fantifica-

- tentes filiier

Gitur, qui eft circa. Ephefum, vide-

£jone , fed particula Z» ponitur pro eic-

1 :"*bilis)eü, &i

licet, Troadem, Phrygiam , Lydiam,

In obedsentiam , &f a[perffonem [fau-

lotontami;

Cariam, Lyciam, Mszoniam , Joni-

guinis Jfelu. Chrifft.) Significat ad hoc

m fipnif

am, denique feptem illas urbes, de

electos effe eos ad quos fcribit, ut

qufit has

quibus agit D. Joannes de apoftafi

fan&ificati per gratiam Spiritus fan&i,

obediant divinis przceptis , memores

. Wane puram

cap. I. num. 4. & deinceps.

1b omni

2. Secundum pralícienttam. Det Pa-

Chrifti fanguinis, quo funt afperfi &

COttra quan

£r5.) Elecis fecundum przfcienti-

abluti in baptifmo , atque per ejus-

Pt WNes, |

am, fignificat providentiam & prz-

dem merita redempti.-

1 QUo omn

deftinationem Dei, qua Ponticos ele-

Gratia vobis, 6 pax multiplicetur.)

tr (mml

Nomine gratiz ( pacis. omne bono:

ï

Wtinent,

gic»ad fidem & gratiam Chx?&i , pro-

!

x

-

cgri!*try TL

453

3.* Benedi&tus Deus , & Pater Domini noftri Iefu Chrifti, *2Cor

3-

l.

qui fecundum mifericordiam fuam magnam regeneravit nosl:

ph.

in fpem viam , per refurre&ionem TJefu Chrifti ex mortuis,

&gr$

4 In haereditatem incorruptibilem, & inc'bntaminatam?

LI

immarceicibilem, confervatam in ccoelis in vobis. .

s. Qui in virtute Dei cuftodimini per fidem in falutem , pa-

ratam revelari in tempore noviffimo.

Rs

i, qu

6. In quo exultabitis, modicum nunc fi oport

et COn—.tþriftari

in váriis tentationibus :

L1l 5

1. Ut

Qobvtut l-

Ammarce[cibilem.) - äuoiþ&v-rOv ; que

rum genus comple&itur, fpirituali-

ii Cbnffi»

um & temporalium, itaque illis pre-

marcefcere non poteft. — T'alis eftco-

catür divine gratie, & profperit:tis

rona quz paratur beatisin colo ; nof&

etiam humanz incrementum , quan-

quales corong qua& plectuntur in ter-

; difpärüo-

ris,

ïith)'niæi :

tum conducit ad finem vitx xternz

quærillicq marcefcun;þ & putre-

confequendum.

fcunt.

fanCtfice-

3. Bezedidius Deus, Oc-) Laudetur &

&

Con[ervatam £m cmlis n volis.) Sy-

z

benedicatur Deus , qui eft Pater. Do-

rus, Qwa parata eff vobrs , itaque T.

lguiljislefg'

mini noftri Jefu Chrifti.

vobr; ponitur pro volts.

i

Regeneravit 0. ) Quuafi dicat, De-

S. Qm' iB virtute Dei ) Qui divinæ"

2

ybe

potentiz virtute.

u esan!

us per Chriftam & baptifmum ejus ,

, & dume

& gratiam nos regeneravit, id eft,

Per fidem.) Non nudam & mortu-

juftificavit, & a morte peccati ad vi-

am, fed vivam, & gratia & charita-

; previdebat

vit.

J

te animatam.

amplexuros. "

'tam gratie revoca

.

jic accipi po-

(dpe fpem vtvam.

) Hoc fine & fru-

Cuflodimint in [alptem.) Ne in pri-

&u, ut per gratiam. fperemus confe-

ftinos errores recidatis, & ut porro

gt fig.ifat

qui gloriam & vitam zternam.

progrediamini per viam, quz ducit

« [rinitatis;

ad falutem zternam.

ificet Deum,

Per refurreionem | Jcfv Chriffi. )

Cum enim Chriftus caput noftrum re-

Paratam revelari in tempore novi[-

E communis.

furrexerit, concipimus fpem vivam

fémo. ) Qu parata eff, & nobis fe-

fpettu Ange .

€ «terna.

pofita, ut in extremo judicii die ma-

confequendz per ipfum vit

iquarum Qrede

74. ia bareditatem.) Qu

afi dicat,

nifeftetur in nobis, qui illa tiac or-

regeneravit nos Deus in baptifmo ,

nabimur, etiam quoad corpus; nam

situ.) El

fuofque filios effecit, ut hsreditatis

beatorum animsz etiam ante judicium

Gpiritus, qu$

fuz faceret participes & poffeflores.

gloriz coleflis erunt participes.

2£0 , fe4

& & qma

Incorruptibilem.) Non qualem pa-

6. In quo exultabitis.) In

ji i,dnto :

rentes filiisrelinquunt, qu& corrupti-

fert omnia prgcedentia, qua

(

dicat ,

j p,;&i t«

biliseft, & brevi tempore polffidetur.

exultabitis fi cogitetis vos regenera-

pitur pro £

dacontamtnuatam.

aMía»ro», quod

tos effe in fpem vivam hzreditatis

fionem ]

'etiam fignificat i»conramimabilem. Si-

&terng, &c.

jficit ad hoc

coleftem fore

Modicum nunc

ff oportet caætrf'/ldri.þ)

j fcribit; UB :

gnifïcac hereditatem

Etiamfi adver(a aliqua brevi hoc cem-

pl

dane puram ab omni forde peccati ,

iritus fanih

& ab ommi turpi voluptate carnis,

pore vite ferenda fiut, , exulcacitis

g qyemore

contra quam putant infideles aliqui ,

gaudio, magnitudinem,

& gter . ita-

ut

tem retributionis reputantes. , Sic di-

urce , qui Paradifum expe&ant ,

y pr o

in quo omni vol

uptate carnis fruan-

cebat D. Paulus 2. Cor. 7. 4. Rep/e-

eur, omniquelux

tus[um con[olatione , fup.rabundo gata

,,,lfiplimvf-) !

taminente

»u—& libidine fe con-

dio inm om»s tribulatione no-jrd.

omie Quv

454

EPISTOLE L B. PETRE APV/OSTOLI

' It ser

7. Ut probatio veftrze fidei multo pretiofior auro (quod per

Spiritus Cl

ignem probatur) inveniatur in laudem

,& glorixam, & hono-

! Fones & f

rem in revelatione Jefu Chrifü :

*

.

.

? U me

.8. Quem cum non videritis,

diligitis : in quem nunc uo-

F'tem mioit

que non videntes creditis: credentes autem exultabitis laetitia

ul evange

inenarrabili, & glorificata :

quem defi

9. Reportantes finein fidei ve

Rræ, faluyfam: gnfmarum ve-

15. Ptor

ftrarum.

H

GRUN

perfeati fp

. 1o. De qua falute exq

uifierunt,atque fcrutati fu

nt Prophgtæ,

- velationem

qu1 de futura in vobis gratia pr?pheïtaverun,t :

II. Scru-

a

. Ur þï;bat'io v;e/lfæ fde;.) ld eft ;

9. Reportamtes fmemy, €c.) id e.&;,

ut veftra fides probata, & explorata mercedem , quam in przfenti repor-

furedtioe ,

qux multo preti fior eft auro.

tatis ," nimirum falutem inchoatarn per

: Sp:'ritus find

Inveuiatur im laudem O& glortam;

gratiam & injuftitiam , in futuro au-

la, Quibu!

&c.) Quisfi dicat, ut fides veftra ita

tem plenam & perfectam per felicita-

probata, fit vobis laudi, & cedat vobis

: . Quibus reve

tem & gloriam fempiternam.

0 €4 Qug

in gloriam & honorem in die judicii.

lO. Exqmuifférunt — atque feratats

E Ui n

Iz re?)e!;t,ïia.neþ]qfa C/::r.f/ii.) Sïc ap-

funi.) Accurate, diligenter, & fol-

pellatur dies judicii, tum quia in eo

licite perquifierunt prophete hanc fa-

- quo ipfi vive

- I poft effe a

revelabitur, & apparebit oculis no-

lutem ; non enim eft novum hotni-

AMinifrahas

ftris Chriftus , qui aunc. eft invifibilis:/ num inventum, fed prifcum , Dei de-

- fubminiftrab;

"CTum quia in eo cuju

cretum prophetis revelatum, qui ftu»

merita revelabuntur.

fque opera &

Ter eoj a,

diofe illud indagarunt, pr*ædixer.fmt :

tt. Apolt

8. Iz quem n'zmc*quoquä'nak videz- & expe&arunc.

D

£es creditis. ) Quem cum non videa-

II- óerzfamtes £

z quod, : vel quale

« Vriftum pr

tis, nec unquam videritis, creditis zemrus f£gnifrcarez.) Pro ffgosfearer ,

) Spiritu fg;

tamen.

in Grxco eft, /yAs, id eft, decla-

.let al ewa

vtat, fient

-Credenmtes amtenm exnl(;iäi;is latifia Yaret, demonftraret venturam hanc

sgenarrabila , €5 glovtfeara.) Quafi di-

ratiam Chrifti & Ch,iftianimi. Íta

cat: Preterea licet multis. malis &

Janiel c. g. intellexit in rmedio 7O.

- prédixerne

- Apololi er

srumnis preinamini, tanta tamen eft hebdomade, ideft, in anno 487. oc-

. m jum

memorat fidei virtus, uthec adver- cidendum cffe Chriftum. — Jacob poft

fa non folum patienter & conftanter ablatum fceptrum a Juda Genef. 49.

pititus fay

toleretis, verum etiam exultetis gau- — Io, Malach. c.5. 1. mox poft adven-

enteco[le.

dio ineffibili, & tam gloriofi]eti- tum &

predicationem 5- Joannis 'Ba;

tia, ut cum venturi feculi bextitudi- — ptiftz.

-

.

.".) EUm e

ne poílit aliquo modo comparari.

; '.F;m't

ts Chrg'/li.) Sp'irïïtku:q, Chr:&i :

ritfir Patren

Exultabitis.) ln Greco eft, àqaM- — quierat i eis, uteftin Graco. Exat

n qna e(

AjacS3s, exultatis.

autem in eis tum inhzrendo per gra-

T ea,.ltur' .It

Glorifeata. ) QQua(i dicat, letitia. tiam, tum infpirando per prophetiam.

MLETTA

J

hzc veftra veftita. eft quodammodo

Pranmutians eas, qua in Chrsffo [unt

& «

DI

Ros defide

& perfufa gloria, quia ob gloriam p«/fiozes ) Prenuntians Chrifto . ob-

f

colcftem , quam

p

oeratis, letamini ; venturas , & inBig'i:ndas. paffiones &

T Chrift

atque adeo hec lxtiti3 eftpreguftus | plagas.

Ti& l itifi

qui

*

Ef pa/fer;äre: glortas. )

. Et vgl.ori,amj

perteq

d:mglorig illius, quam poft hagc

vitam confequemini.

:O, re&m [

D

| Cluifti poft. paflionem fcilicet 'ixþ:fge-f-

1

"

C»APUKTV'L

"

455

? (quod per

1T. Scrutantes in quod, vel quale temþus—fï»gnifï'caret in.eis

Spiritus Chiifti : praenuntians eas: qua in Chrifto funt paí-

i, & horo-

T fiones, & pofteriores glorias:

:

12. Quibus revelatum eft , qui

a noh übï'ihEt-ipüs; vöbis,üau-

] nunc quo-

tem ininiftrabant ea, quae nunc nuntiata funt vobis per eos,

abitir letitia

qui evangelizaverunt vobis, Spiritu fantto miffo de coelo, m

-

A

Mnarum ve«

quem defiderant Angeli profpicere.

OS mentiä veftra, fobrii,

I3. Propter quod fuccin&ti lumb

perfe&ti fperate in eam, quse offertur vobis, gratiam , in re-

tProples,

1. Scru-

velationem Jeflu Chrifti:

14. Quafi

,L(fr) Id et,

furrectione , ,äfcenfïone , miffione

affiones & pofteriores glorias, ut

orefenti repote

Spiritus fancti, converfione gentium

lg ificetur Angelos mire dclectari

nchoatart par.

[o

W,

vifione humanitatis Chrifti , eju'que

in fotoro aue

1.2.

uüw' revelatu;fz eg , & )

T pe'r felicitae

plagaríim , & ftigmatum facrorum.

eHram

Quibus revelatum eft a Spiritu fan-

I3. Propter quod.) Qua(i dicat,

&o ea que ipíis oftendebantur de

cumi hzreditas incorruptibilis, & co-

(fqut feutat

Chrifto non peirtinere ad tempus in

leftia bona vobis parata fiut.

enter , & 10*

Succinti lumbos mentis veffra.)

Id

quo ipfi vivebant, fed multo tempo-

yhee hanc f-

re poft effe adimplenda.

eft, mente prompti, alacres, & ex-

govurm hotni»

Minifrabant ea. )

fi prophete

pediti ad ea capeífenda & facienda,

um Dei t -

fubminiftrabant vobis

[

a oracula.

m qui Hüe.

que ad hunc finem confequendum

utilia funt.

. Per. eos qui evangelizaverunt vobis.)

1 Pr'æ;üxerflnt.

Per Apoítolos & alios, qui vobis

Sobria.) vífpovrtg, quod etiam ver-

Chriftum przdicaverunt.

ti poteft wigiazres, ut vertit Va-

yl, vd g

Spiritn fanélo miffo. de celo.) Ke-

tablus & S. Hieronymus lib. I. con-

fi

;;i/wrt ro

of

"

.

fert' ad evazgelizaverunzz, quafi di-

tra Jovian. Unde & Syrus vertit :

id

l, dedi-

Ccat , ficut prophetge per Spiritum

Excitamini perfedte.

Utraque le&tio

atam i

(Chri&i 2 de

uo- fuperiori verficulo ,

in idem fere recidit, nam fobrietas

tianimi, 4

A

hriftum venturum: ita

pradixerunt

mater eft vigilantiz, ut ebrietas fo-

in medio (* À

Apoftoli evangelizaverunt vobis eun-

mni & ignaviz.

Loquicur. tamen

in10 4

g.

dem jam przfentem, infpiratione

Apoftolus de vigilantia mentis. qua

.. .Jaco

bpüüp

Spiritus fanci, -

cavemus ne hoftium infidiis ;ircum-

i Gend f

Pentecofte.

quem : recepcrunci in

veniamur.

Inm quem deffderant Mngels projþice-

Perfe(fe.

Ne&i pocei"t pE fotrsz ,

, Juanis B -

re.) Eum enim videndo, vident pa-

ut fenfus fic: Perfe&te vigilate, nam

riter Patrem & Filium , omíhium

fomno, vel dormitationi,. locus non

Alii

ius C

4

[

enim una eít effentia, & hac vifione

eft inter tot holftes agentibus.

Grac. P

beantur.

In Grzco nunc non eft cig

ne&unt. cum |fequentibus , Perfedte

sl perSP

0», i2 quem, ut legit nofter Interpres,

fperate , ut non quarlibet fpém fua-

" hetiaft

fed eig , 2 q4^; & fenfus eft An-

deat Petrus, fed fpem perfectam,

, Ciifet

elos defiderare profpicere in myfte-

hoc eft virtutem "Theologicam, qu&

Chrilto.

ria Chrifti, przfertim falutis & glo-

cum charitate conjungitur, precipue-

rie beatifice, ut fcilicet ea videant

que divina beneficentia & liberahtate

| *Pamones

perfeta & completa. | Vel, &g , iz

nititur, ita tamen ut propria merita

$^^ refert Chriüi maSipara , id eft,

non penitus negligat—, quam D. Paü-

jjcs r

NG

-

^

33

"

456 -

EPISTOLAE I B. PETRI APOSTOLI

/

14. Q"uaülfilii obedienti

1.* 3

rantie veftree defideriis:

ge, non cögfiguratif"priori-büs igno- |.

|

& incont:

20. Ptc

15. Sed fecundum eum, qui voca

in omni converfatione fan&ti fitis.

vit vos; San&tum: ut & lpfi

feftati av

* Lev.

I6.

. 41 QU

Quoniam fcripturg',ï elt« '*—San&i eriti-s, quoniam

e-gcj»

2 foortui:

11.44- fanCtus fum.

io. 2

6

17. Et fi patrem invocatis

eum, qui * (ine acceptione per-

Deo:

&20

25. Àn

*Denu

^ fonarum

judicat fecundum uniuscujusque opus , in timore ir.-mf

1o.17. Colatus veftri tempore converfamini.

fraternita

tis :

Rom.

18. Scientes, quod non corruptib

ilibus auro, vel 'ar'gän.to'v

2. II- redem

ze traditio-

2 ha

pti eftis de yana veítra conver(atilone patern

alat. nis:

. 1g.*Sed

per verb

20 46.3

m

Ruumumus mne:

« lus ad Röln. cap. 5. num. 2. Jpem vo-

tiam & ad fälutem ; H();: eftid quod

1

pravs ratio

cat f/;orum De:.

r

A

docuit Chriftus Matth. 5.48. EZere

eftis vel in

Ineam , qua volis offertar gratsam.

ig'ituru perfeett, fext &

lifno, fíca

?ger 'vc'j]?ef

Per gratiam intelli

it gloriam, hanc

celefes perfetius eff.

Iy Quj

enin fideles & jufti fperant, qua licet

$

In opmu: comver|[atione.

) In omnibu&

&

gmlm N id e(

fit merces bonorüm operum, tamen

actionibus vefítrtis.

J

tite, lrinoce

hxc ortum habet a gratia. , Unde ad

16. Quoniam fertptum eff , Gc.

Y

vit. 20. 26.

*dientfa " &c

Rom.6. 23. dicitur: Grazía Dez, vs-

20- P'go

f4 &ferma,

Sacti eritis, &f c')Id eft

, mundi,

(jfitutiono;

In revelationem fefu Chriftz. )

| Grz-

& puri ab omni labe peccati.

€e'eft, 2» revelarione £y dnoxaNobu ;

17. Et ff Patrem invocatis eum, &c.)

m!lïdiä conf

Vi

quafi dicat, fperite hanc gratiam vo-

Pexgit fuadere ut fancte vivant, quod

Manifefr

bis dandam in revelatione Chriíti ;

ille ipfe fan&us, qui eos vocavit, fit

0nem . vita

hoc eft, in die judicii.

Senfus vul-

ipforum Deus, Pater & Judex.

Ig tümore comver[amint. ) Reveren-

Onem, & ]

ati idem eft, quafí dicat, fpem ve-

tia enim & timor debetur Patri ,

Fün;.

ü

ram 'extendentes ufque ad revelati-

ju-

.

Niffi;

onem Chrifti, & adventum ejus ad

dict & Deo.

Incolatus veffri fempore.) Brevi hoc

l'ertremis

judicium , tunc enim gloriam perfecte

tempore peregrinationis prefentis vi-

Yivitus,.

confequemini.

L

itütione m

I4. meflt

z ebedientia , & e.) Hec

te. Grace eft, ypdvog vtaporxíag , tem-

Ingter y,

ndenta pirzce

dentibus , quafi dicat,

pus pere

u]to

ftate fuccincti lumbos, id eft, expe-

in alieno.

grinatiqnis, vel hgbicationis

Y fi

diti, & parati fervare divina prece-

I9. Seíegtes quod

r äar)'u;tläil;.

Wdeles of

pta, ut decet filios obedienti , id gR,

bur, D. Eft alius fttmulus, quo

filios obedientes-

eos ad quos fcribit urget . D. Petrus ,

)

! s üt f

vt fancte vivant , quod fcilicet a Chri-

Non eonfrguratt.) Non conformati.

U fs

Ignoraztio veffra. defideriis.) lis de-

fto redempti fínt, non auro; aut ar-

-

fideriis & concupifcentiis quibus fer-

génto , que corrumpuntur & per-

Chi

Vilentes

viebatis tempore Gentilifmt , cum plu-

eünt, fed pretiofo fanguine Chrifti,

n

fibus erroribus tenebamíni.

ut fan&e viventes in hoc fzculo ad^

C'élitis &

Vi Q i

I

Sed fecundem enm qui vacavir

caleftem gloriam pervenire poffent. . —

vos.) Sed fan&tt eftote, ut eft fanctus

De vana veflra comver[attoze parer-

&tent

R

?

üra, &e

ille qui vos ad fidem vocftvi: ; àd gra-

"a qraditieis.) cllicew de vana & —

B'Hu Cgmc

|

3

X

!

CAPUT L-

457

19. * Sed pretiofo fa

fti , *I be :

loribus igng";

& incontaminati.

nguine , quafi a'gni*' imm ac'iïllati Chri

ia

6. 29-

[4

20. Preecogniti quidem ante mu

s

ndi con&ifüt—io

EY

mut& ipf .; :

nEm, ma

ni- 723

feftati autem noviffimis temporibus propter vos,

21. Qui per ipfum fideles eftis in Deo

$

..

juoniam ego

» qui fufcitavit eum 1ro

an.

a mortuis,

Iy 70' :

eptione ptte

Deo:

& dedit ei glpri—am , ut fides veftra, & fpg's.efï'et in

z

Apoc.;

in more ite |

422. Anim

äs veftras caítificantes in bbedientia charitatis.

: in i* 5.

fraternitatis amore

-

' z

H

; fïm-pliici ex corde invicem diligite

attenf-

,vl -argento*ï;

tius z

fne traditio-

23. Renati non ex femine. öorrüptibili, fed incorruptibili

gl

æ--—

per verbum Dei vivi, & permanentis in eeternum.

. 24.*Quia

:

ioc efid.quod. J

Pravæ ratione vïvendi",.

uani fecuti

Q2. JMnimas veflras mþztfäame:, £fc.)

h44 Hue d

eftis vel- in Judaifmo , v

e À

j

in Genti-

'"Totius. verficuli fenfus' eft » Cafto »

& (fiter ve/?gl--'Q

lifmo , fic a parentibus veftris edodi..

id eft, puro: amore fraterno invicem.

IQg. Quaff agni.) Wocat quafi a-

impenfe diligite, fervite & obedite.

gnum , id eft, fimilem agno in puri-

Caflificantes.) qoysixóT&g , id eft, cum:

) ,;ü omnibll?

tate, innocentia , manfuetudine, obe--

dientia ,. &c..

animas veftras caftificaveritis & puri--

mfffæf) L?' !

ficaveritis.

QO* Pracoguiti quidem ante^ mundr

In obedientia cbdr;iuti.;'.); Obedien--

yi dt, ml

confituttonem. . Qui Chriftüs , ante:

JecCati»

mundi: confti

tia charitatis eft fubjeCtio ,. qua fidelis:

fuit.-

(t-uti(')ncm: prædefïiïnacqu:

in omnibus fubdit fe legi, di&tamini ,.

ais em )

& impulfui: charitatis, ut' quidquidi

[ïe vl'v afit, .QUO

Md!zifäjgndfik.äüfem.-)ä Per incarnati-

facit, faciat:ex du&tu charitatis- — Im

eo;s» vGrCRVlti w

onem , vitam ,. mortem , refurrecti-

ddex«

Grzco eft ,. obedrenzta verttatis; quafii

rum..

onem, & pr&dicationem: A poftolo--

dicat: : Qu£ anfmasvefiras purificaflis:

ii.) Rert

Iefe -

obediendo: veritari,ut vertit: Vatablus.-

Noviffemis' temporibus;) Quafi dicat;.

In fraternitatis amore.)) Idem eft ac:

etur Pattis ju

his: extremis temporibus ,.quibus nunc

f dixiffet, fraterna charitate: vos di-

i. Beevilor.|

vivimus;. poft. aliquot chiliadasa con-

Ii'gite:«

j pf t

ftitutione: mundi..

Simplici' exzcorde,.)) Animo: fincero;.

qapotid y

w

froktW'v,ä:;-)þj Quos: fi.d;elüeg»ï fecit &

irentius ) P"ri)gy extenfe, con-

cultores fuos..

tinentet, ut.fcilicet amor non fit bre--

g] habitatonis. —

QI-- Qui per tpfum. ) Chriftum..

vis:temporis;: fed extendatur & com--

i a d

- Fideles effis in Deo.)) lp Dennr cre-

pledatur: onmine tempus, & omne ge--

"

mulu s

qüO

dizis:,, ut eft ini Greco ,. zic tóorrag d

nus; proximorum.. Vatablus &

a-

EQy;-

:

ninus yertuh

" petrts s

&

4

"

t img'"e:zfe.- Alii intent.-f-,-.

jolicit à C

Ut frdezveffra,. 68 fpes effet i2 Deo.)

feu /mrenfe.-

aoro, !

Ut videntes: à: mortuis . refurrexiffe:

Zg- Rematt nom ex: f ämi;:e*kcownft;?

&t

Chriftunr, qui eff. caput: noftrum .

bili..) Dat: caufam cur- Chriftiani de--

Puntllf

Chrit

:

credatis,. & fperetis membra. illius vi--

[

Deant' fraterno: amore invicenmr dilize--

fæcule d

va, quz. illi: per' Hdeml & chari/catem«

re, quià: fcilicet: fratres: funt,. renati

adhzrent;. pariter a. mortuis: refurre--

ex eodem femine-verbi: Dei. & Evan--

Qura, & eandem:gloriam adeptura..

celii: Cliritli ;: ac con

ejit

ant p

quyenteþ: ut filiii

5 d

W&

Bibl-com Com.Menockb. Toin..V Lk.

Y lmmä |

f

458

EPISTOLE I. B. PETRI APOSTOLI

Kccli.

24. *Quia omhis cáro ut foenum , & omnis gloria e]us tam

N $t

4Adq

14.8- quam flos foeni :

ale

exaruit foenum, & f'os ejus decidit.

25. Verbum autem Domini manet in zeternum ; hoc eft au-

dem repra

4

« E

ïacobn tem Verbum, quod evangelizatum eft in vos,

.I.D IOQ

[ fgirialis

CAPUT IT

T acceptabil

. Propt

.Exclujlz m ]ïä'i'zone , regenerati ad. Cbriftum lapidem «ivum ac-

lapidem f

crediderit

tedant credentes, qui [unt genus ele&tum, cum prius e[fent populus

alyeäus : bortatur , ut tamquam peregrini ab omnibus mundanis.

?. Vob

anesz /uperzorzbus obtemperent , aj?zäïzonesque ad

--

Cbri[?i imitationem ferant. .

(1) dedum,

Pom. Y

a dmf;

Eponentes igitur omnem malitiam, & omnem dolum, &

CE& etiam u

64.

D

fimulationes, & invidias, & omnes detra&tiones ,

phe,

qmdoqwden

- 2. Sicut modo genm infantes , rationabile fine dolo lac con-

Gufufing

Lolof cup1fc1te ut in eo crefcatis 1n falutem $

Paticipas i

fpirituafinm,

8-

--

331

guatur Dom

h

ebr.

zgpi, & hæredee eandem fperant Patnæ ca-

eft extremo fuperlon capite, & facti

Dultis, )

leftis hæ:edltacem,

fitis novi homines, curate , ut depo-

&im eft Xg

Er permanentis 12 aternum, ) Quaü

( Aa' que

fitis anctqmb monbus & vitiis, in-

Ldpnlm D]

dicat, ficut Deus eft eternus, & per-

fanttam & innocentiam Chiiftianam,

tiintis nov;

manet ín zternum, ita & verbum

qu«m in hac regeneratione inchoaftis,

Dei,

ex eoque noflra regeneratio ,

recin e&tlS,

abrice, &]

Deponertes.

A'is/usvo: , id- eff

m laplden

zetern utn.;

adoptio -eft gterna , & permanez:2 in

fel qu pet

um d:þafu:rztu;r(.lllcec per baptl fmum,

Qui non ett !

4 Owa amm: €zaro m'

CEH. )

Malittam.) Omne genus vitiorum

Refplc:t, & citat locum Ifa. cap. 40-

& peccatorum,

Vüs & vivif

num.6. ubi hzc eadem fgntencla hàae

Et' omnem dolum, ) Dolus eft frau-

! 4b buniy,

betur,

dis machinatio, ad glrcumvemendum

udæremm,

tiices forey

25. Veräzm mmwg Domiu! tanet im

allq uem.

eternum,). Nam ut ait Chriftus Mat-

2, Ratienabile.). Aocymov, lac non

quaftlagidgn

thzi 24- 35 Cæltm; & terra tranfibunt ,

materiale, fed rationale & fpirituale,

ïelecerunæ 4

4 Deo 4H

verba AHtem mea uop pratertäznt.

quo mens alitur & roboratur , qualis

Wéntum Ee;

Hec eff verbtum quod evangeltzatum

eft falutaris doctrina & inftitutio , &

E oj

i2 vos.) Ideft, vobis, quafi dicat:;

Sacramenta Ecclefiz, &c.

fio

oc [faig verbum eft verbum Evan-

$ine dale ) AäonOy, id eft, fnce.

T toto o

rnmp

bts coli & .

gelii de Chrifto, e)ufque redeinptione,

SEt,,

Syocatione , hde, gratia, falu;eccglo-

Ur :2 &0, ) Ut virtute- la&ns hujus.

dffdrmm

ria, quam yobis zgtt:ullt,

In (alutem.) Syrus, advitam. VMita

]

enim gratig a&u crefcit per operum

htl&o pe

É

n :g;tur omzenm mali-

merita. , vita vero glonæ per eadem

T^ QUs fds

l. DEpmem;

2147)

DWIL: /þ ij

Quafi dicat, cum fitis

crefcit in fpe & in Jure, majora enim

UY lp

tenati in baptifmo ex feinine incor-

merita majus dant jus 4d glorlam,

hri

guptibili per verbum Dei, nt di&um

eamque majorem,

TU a

9 mï&m

-

, ts CAP A.-U"l" I

459

iaäjus hm-

[do3 5 tamen guftaftis , quoniam dulcis .e&a*:Dohiïn&ä.-'

lit,

4. Ad quem accedentes lapidem vivum, àb hominibus qui-

hoc i av

dem reprobatum , a Deo autem ele&tum, & honorificatum :

$. Et ipfi tamquam lapides vivi füpersedificamini, domus

] fpiritualis, facerdotium fanttum ,' offerre fpirituales hoftias,

acceptabiles Deo per Jefum Chriftum.

* ïfaïæ

! UuT di«

6. Propter quod continet Scriptura: *Ecce pono in Sion

lapidem füummum angularem, electum

28.16.

f populu

(1)? pretiofum, & qui

iRom.

crediderit in eum, non confundetur.

5 fUDdatit

edentibus : non

-c"redentribus au-

9:33

u

: yL Vobis igi.tur honpr cr

Mmm.z

uY

tem;

'que gd *

(I) electum. - i ;dit; Sixt. l?gii);r : pi*oba-tü:mþ

e

$i famen.) ;."9758(1' : 4 '?ul'sfem. Po-

fpem, charitatenmi , religionem Dei &

dolum, &

';e

*

etiam £/xee accipi pro éeróynee,

Chrifti. .S

0nej, -

1 gu;u'zdaqzzidem.«

fþiritua/t'aw

yrus ï?tt;it,- Eþatg Rþrempldi

)lo la; Cote

- Guflaflis quoniam dulcis ef Dominus.)

Sacerdotium[antinm.)1eodviua c'quiov*-

] Participes fa&i eftis confolationum

Vel per ieedrevua, fignificatur coetus

1

fpiritualium, quibus fideles fuos di-

Sacerdotum , quo modo ccotus cleri-

—— um

)

N

gnatur Dominus.

corum vocatur xNjeoc, cleru:, & ac-

i i&e, & fidi

Dsleis,) Suavis benignus, . Grsce

7

cipitur proprie pro Sacerdotibus. Vel

enim eft,

exc óc.

fumitur myftice & improprie , ut

yte, ut dpo-

4- 44 quem.) Dominum Chriftum.

comprehendit etian: laicos, qui quo«

& Viiüis ilv

Lapidem vivum.) & metaphora na-

daimmodo funt Sacerdotes Deo offe-

Chliüiäflaf'"»

tivitatis nove & lactis, tranfit ad àliam

p inchoan

rentes facrificia bonorum operum, qui

fabrice , & lapidum ejus , vocat Chri-

fenfus eft Apoftolt hoc loco.

!

ftum lapidem vivum, ut intelligant

Offerre.) Ad offerendum, nut offe-

:

TR id*ea,

fe loqui - per metaphoram de Chrifto,

Fatis-

r baptiliaum.

qui non eft lapis inanimatus, fed v

vus & vivificans.

E

Spirituales bofiias.) Do quibus ait

nug Viliomm

D. Paulus ad Rom. 12. 1. 6£fzero vos

:b bominibus quidem veprobatum.)

fratres ,.O'c. mt exhibeatis corpora vex

olus et f

] judxienim, Scribe, Pharifei, & Pon-

féra bofitam viventem, fAnílem , Dea

myenjenim

tifices fpreverunt Chriftum , eumque

placentem , &c.

3

7

quafi lapidem inutilem, immo noxium

Acceptabiles Dec.) Gratas Deos

;xöh l 00

'xejecerunt a fabrica fug Synagogsm.

Per jefum Chrifium.) Redempform

& fpititua]ev

A Deo autem . eleitum.) in fulld»af

& mediatorem noftrum , per quem

mentunm: Ecclefie.

omnia noftra Patri offerre debemus,

qtir, quií

Et bonorifcatum.) F ecit enim cele-

inflitito s

ut ei accepta, grasa, meritoria, &

brem toto orbe, & voluit

—æb omni-

impetratoria fint.

d t f

bus coli & adorari.

Ó. Propttr quod continet feriptura.)

.Ef æpþ' dfanquam laþi?l'c*: üfi'vif:;þer

Id eft, dicit feriptura, 1f. 29.16..vide

adificamtini.) ld. eft, fuper &dificate vos

ii huj

"

f

dicta ad Ephef. 2. 20 ubi totum hunc

gitát *

Chrifto per charitatem, ejusque ope-

verficulum explicavimus , ut etiam

er o

ra, que fidetm vivificant.

fuo.loco apud lfaiam.

T

Domus [piritualis,y . Id efty im do-

9. Fobis igitur. bonor. evedentibus, )

; ^

;num fpirituhlem., quafi .dicat, fuper

Quafr dicat , vos , o credentes in

mije

T

Chriftum zdificamini, ut fitis domus

Clhriftum, non confundemini , fed:

Jl .810M'

Qäi my&gca,þ

[

& fpiri:f,x-äli-s,ï pär» Eng,

honorabimini a Chrifto in. di? judicii,.

-

fx

s

——

460

,..EP[STQLE L B. PETRI Apösfom: '

Es

TO

,*Qui.

* pfar. tem, *]apis, quem

reprobaverunt æ—d*i&c:ïmtes á hic- f ä&us 'eft

1722 in Ccaput anguli,

2

ei: qui ?

Afaix

8. Et lapis offenfionis, & petra fcandali his

j 'qkui'. offe fldune

.E eordiam C0

$. 14

verbo, nec credunt in quo & pofiti funt.

-

i.* Chan

iMatt.

':21.42.

9. Vos autem genus eleCtum, regale facerdotium, gen

S fän—

tos ab(tiner

A&or &a, populus acqui

fi

3

- fus animam

itionis : Ut vircutes annuntietis ejus , ;qu'i

E 120 C(mvl

41r de Fenebris vos'vocigyi; in admirabilg lumen fuum.

t e0, q

. Io.*Qqu

bus, ex bot

cum accipietiä coronam oeloriz, ju'xfa

que voluritate &-'x—r'u;licila.m Vel inüdä?*

L in die vifit

Alud Pf 138. 17. N£eis benersftari

les ob . priora fua fcelerà, merentut

funt. amici tui Deus , nimis confortatus

15 *3ub

relinqui a Deo,excecari & obdurari,

eff p.rinctþatm eormum.

ut non cred:nt Évangelio , licet gra-

[ Deun: fv

Non credentibus.) | dnti9801, non

tiam fufficientem eis non deneget. Íta

ebedicntibus , qui fcilicet noluerunt

Gagnejus, Salmeron & alii.

Velfen-

L: E

Chrifto obedire, five ut in eum cre-

fus eft, pofiti funt ut crédant Chri-

k.-'dpsraxg, usf

jutitiam & 4

derent, five uc degi ejus parerent.

fto & Evangelio, nec tamen credunt,

Faitus eff in caput anguli.) Facus

quia ciedere. nolunt: It4 Beda, Ly-

-6jus eprezia f

efl lapis capitalis, angularis, prima-

ranus & Cornelius,

- guificat vox (

xius & . fundamentalis domus D«ci, id

Q. 0s em£em.)

O cctus fideliüm&.j

[oe edmiral

eít, Eccleí(tz,

-ftiane fidei &

Vel, vos finzuli, qui in. Chriftum

(09- £t lapis offenffonis , €f petra fc"um-

creaitis.

IO- Qu; dli(

dali.) Citit werb: Ifai, g. num. 14.

Genus ele&u;n.) EleGi eftisa Deo ,

4Mfemprpilus

Hoc eít quod ait- Simeon Luc. 2.

mt £j :5 £c.le(6i membra eltietis.

i cap' Ic mlm.

n"m. 34. Poftus eff hiceim veinam;

f

Regale facerdotium.) Cicat. verba

- buptifrum.

£ inre

furretltonem multoram 12 Ijvael.

Exod. 19. 6. ubi Mofes Synagogam

- fec ejus Ecc

Wide ibi di&a, ( loc» citato [faiz.

]udzorum voc t regnum [acerdozale ,

^tem fadi eft

.His qut offendumt verbo,) mpoo i r

vel, ut eítin Hebreo , Regaum facer-

* feriodime

/ i TÀ Noqo , üd eft, qus im»ingunt ad

dotwm , Ecclefia enim eft regnum

'veftr'xsp tl

cuerbum, id eft, qui ad verbum Evan;

Chrifti, non temporale , laicum &

fT. Offerr

$eii offenduntur & fcand dizantur;

prophasum, fed colefte, facerdota-

P Tanquim

üunde Syrus vertit, Qw offendunt ad

de

ficrum: finguli etiam fideles

- V, failicet

;pefram, eo

quad mon zcgniej)gnt fer-

faat reges & facerdotes, ideoque re-.

Mllaretis n

mozt.

gale f;cerdotium; reges, quia regunt

. Ries peteory

Nec eredunt.) dmti83yrsg, mom obe-

fuos fenfus, memb;a, potentias, paf*

&gre vident,

dientes , imperfuafi &. increduli.

fiones, iifque dominartur; tum q ia

Mfinere

In quo & pofrts [zm*.)- Quafi dicat ,

fa.iMiares & filii funt fummi Regis

Von folum

non credunt in fundamentum & la-

Chrifti Jefu.

Sacerdotes wero Ífunt

- lam i,

pidem angularem , in quo pofiti &

quia offerunt facrificia bonorum ópe«.

- "Wt enim Q

^&ollocati fuerant, fcilicet àn . Chri-

fum, ut diximus fupra num.S. -

- ftum.

Gezs [2264,) Deo dicata,

W dgce-t D.

E o0]

Judaica enim religio , & fyna-

GF' per

m

Q miji

-

ga tanquam :wera Dei fZeclefià in

baptifmum fanctificata.

Q

0* Dena:

re

hrifto pofita & fundata erat, ejuf-

Populus 4tyui/f'ti0ni: ) l4 eft, dcäh;-.

-T Det. bor

que meritis nitebaeur. Sic explicat

ffv Syrus, Congregatzo redempta ,

Watablus , Cajer. l itelm. & alii, Vel

; —"ïgere -nion

quam fcilicet Chriftus fuo fanguine

"""'P"fffl 4

fenfuse(t, s/g 0 7» quod , ad 7uod,quafl

acquifivit, redemit, & polieí

$ A

E

ionï's

IIH 44')0(&"

flicat, infideles pofiti, id eft, defti-

fuz fecit. -

-gaafi funt gd non credendum a fe , fua-

-

p2

Ur u;rfute: SEPHBCECELE fjf:.,) ï;ai(;

Onem &u

?

a

|

D

CAPUT I

46f

1o.* | ui aliquando non populus Dei, nunc autem ponulus *Ofee

*

d

24«

JDei: qui non confecuti mifericordiam

]

-

, nunc autem miferi- ?.

OT.

!

Ccordiam confecuti.

ui oiïehc'ium»,

2

*

Ir.* Chariffimi , obfecro vos ta

mquäm advenas, & peregri- ï*äg

Qm

1314«

It, ggiis füne

nos abítinere vos a carnalibus d'güderiis, qua militant adver-

Galat.

íus animam,

[].

ts ejus, uni

I2. Converfationem ve

ftram inter gäntes habentes,ïbonam: 5.16.

: I;).*Qu't

ut in eo, quod detre&tant de vobis tamquam de malefa&ori-

UXUEVEIORCHECUIEECSMCS

"

bus , ex bonis operibus vos confideran:es, gldrificent Deum.

i

i Vel infides

in die vifitationis.

lerà , merentut

i & obdurari,

13. * Subje&ti igitur eftote om

ni humanae creatur

7

& propter

*Rom

cellenti 5

13.1.

velio , licet guie

Deum ; five regi, quafi prae

yon deneget. [ta

Mmm 3

14.Sive

Kali Velfete

t credant Chrie

éprrdg, ejus fapientiam , charitatem ,

Inter Gentes.) Syrus, coram omnie

juftitiam & ceteras virtutes.

Vel;

bus filiis hominum.

tamen crédunty

Habentes bonam. ) Sanctam & üre-

]u Beda, U*

ejus egregia fa&ta, hoc enim etiam fi-

gnificat vox Grsca.

preh enfibilém.

*

X

cetus fideltum.

I admirabile lumen fusm. ) Chr-

Urt :2 eo0 qz

od detreant.)- Detta;

-ftianz fidei & Evangelii.

hunt, obtrectant, calumniantur.

iui in/' Chrml!m

IO. Qu aliquando non populus, nunc

Tan»quam de malefa&oriäuï.) D'ng..

«t etisa Du v':

«ntem populus Dei.) Citat verba Ofeg,

bant enin Chriftianos eife contem-

cap.I. num. 9. vide ibi dida, Ante

prtores principum, numinis & deo-

bra elletis,

Cirat vet

baptifmum non eratis populus Dei,

FTum; vol.ptarios, wufurpare promi-

Jes Synag()gdm

nec ejus Ecclefiz membra; nunc au-

fcuos concubitus, vefci carnibus hus

um [acerdtialt o

tem fa&ti eítis populus fidelis & mi-

manis, & propter ipforum impieta

| fericordi:m confecuti ,' deletis peccatis

tcra gravibus malis & cladibus va-

, pum [

m et um

- veftris p r lavacrum baptifmi.

ftari orbem £errarum. QUuo circa pre

ye , lajcum

1I. Obfecro. ) mapaxaNG , borror.^

&nnocentia Chriftianorum grives

Tanquam Advenas (5 peregrino:. )

do&as Apologi«s fcripferunt Juftinus

íte, facrdotie

Ut, fcilicet rebus hujus fzculi non

[ etiam

de

anartyr, Athenagoras, Clemens Ale-

ej, idkoque ^

" mdhareatis nimio affe&u,, fed ficis fi-

xandrinus, Cyprianus, Tertullianus ,

miles peregrinis qui omnuia, quz per-

Arnobï-us; & alii.

[2 qm*l [Eglm' j

egre vident, a fe aliena exiftimant.

«o

Z

o pi*

vdbfüinere a cavnalibus dejfiderais. )

;

Jfederantes.) $nonTtüoTEG , ïnfn-

yturi t d *

fpicienees , & xItimantes,

y (ümmi

— "Non folum gule aut libidinis, fed

etiam irz, invidiz, fuperbig, &c.

du die vifftationis. ) Cum placuerit

hac enim omnia funt opera catnis,

Deo per infpirationes fuss 1nfideles

; bonorum 0p**.

ut docet D. Paulus ad Galat. 5. n.19.

yifitare ,.& ad fe adducere. Vel, cum

4 njm. )

a militant. adver(us antmam.)

ad exercendam weftram patientiam,

(ictàs &

"Qus pugnant-contra animam , & il-

& exemplum virtatis ethnicis propo-

1 1lam per bona defideria ad Deumn af-

nendum, permi'erit Deus vos malis

Caro .er;im

qwexart.

Vel; ut cum Gentilium prz-

7p peltmpih

furgere-non permittunt,

fides de vobis inquirunt, & veftrà vi-

goncupi[cit adver[us [piritum , &f [psri-

yo fangule

tis adverfns carnem, ad Galat.5. n.17.

fitant, deprchendentes oinnia effe /4n-

I2. Cezver(ationem. ) Vivendi ra-

&a, glorificent Deum.

r Poüenmuif

) n

dionem & mores,

13 Qu duana creatura.) ;'Sicgili-

LU

x

yt

X

l

462

EPISTOLZE L B.PETRI. APOSTOLI-

44. Sive ducibus, tamquam ab eo miffis ad vindittam mæ—

QO Uæ'

lefa&mum,laudem vero bonorum :

fems7 $ed :

15. Quia fic eft voluntas Dei,ut benefacientes obmutefcere

m ipud De

faciatis imprudentium hominum ignerantiam :

41. In hoc

16. Quafi liberi, & nen quafi velamen habentes mahtxæ

nobts, vobis

libertatem , fed ficut fervi Dei.

z. "Qui

*Rom

E7. anes honorate: * fraternitatem diligite: Deum tlmete"

: s

E2-1O. Regem honorificate.

23 Quic

*Eph-

19. *Servi fubditi eftote in omni timore dommls, non tan-

tur, 10n C0f

$. s. tum bonis, & modeftis , fed etiam dyfcolis.

: ay!Qu]

ol.

19. Haec eft enim gratia, fi propter Dei confcænuam fufti-

3.22.

llgnum üt

16

net quis triftitias, patiens 1n]ufce.

fanati eftis,

2" 90

Quæ

r Eratis

€et. omnibus fuperioribus, quibus obe-

d paftorem

autem a lege Dei, nec ab obedtentxa

dientia & fubjectio debetur.

Principum: nolite ergo inobedientie,

Propter Deum.) Quia Deus ]ubet il-

turpitudini, & malitiz veftre prate-

*

lis obedientiam præ&arr, & quta Rex

xere libertatem Chrifti.

Idem . mo-

& Princeps eft viva Dei in terris ima-

Propm Dt c

nuit fanctus Paulus ad. Galat. c- 5. 13*

t Deum, qui tu

go, eftque Dei Vicarius in terris. Vel

Fos 4 lläermrem vocati effisc tam*um

: dominorum tu

ropter. Deum , ex Dei amore, ne

zelbertatem £n ocmf onem detis cArnis..

Deum offendatis, quod .D. Paulus

- Sed freuz fervs Der. )j Qui libere &

eü el propt:

adit, proprer coz[ctentiam. Kom. 13. 5

Ilberahcer ferviunt, & obediunt nom

& cultnm, que

m cujus odiug

Qfmf pracellenti.) Quippe qui im-

tantum Deo, fed & omnibus magi-

&TIS.

perium obtinet, & collocatus eft in

ftratibus ,.

os Deus fibi vicarios ,.

faftigio regiz poteftatis.

noftrosque

li

periores ordinavit.

Su]?met D

I4. Sjve d»mäm) Sive præüdrbus,

I7. Owemes bonorate.) [juxta ftatum:

Pt & acer

Pafien, f uä

fedi ,

$qtuowg emim .Grece vocantur pre-

culusque, & honorem ei debitum.

l & multo mpi

prefides, caterique magiftra-

AFraternitatem dt!;g:te ) Id eft , fra-

tus, qut a majori pendent, funtque

tres, hoc eft,, Chriftianos.

20. Qu e

ejus quafi. Vicarii..

Syrus verm: Ja-

Regem bonorifcate.) Honore eo qui

xcau »qume

dicthns.-

t 3 , Qui Prop

Regi, id. eft, fumme poteftati cwnli

: pledhitur

Malefattorum.) Sontlum,nocentlum,

debeturæ

contra leges. peccantium,.

E. 18. Iz ommu: ttmore) IlIos valde rer-

C0l4?bju"

- Bénorum. ) deya S'OROLOY , re&e agen-

verentes , & etxam timentes,

à na fmnhs.

itum

v Hc 6f rrai

Madcyits ) émitix£ a. quis,benignis;

E Tun c; efg,-

15. lmprndemtiwm lyommzm 1g20-

moderatis, clementibus.

ææntmm.) Qui leviffimis ducti fufpi-

Dy/?alt:) Grgce, .Gx0Mdis y praws,

b ldem&a ve

eionibus, vel ex fua malitia: male de

afperis, difficilibus moxofis.

2T. In lo

vobis. judicant, & de Chnfhana reli-

ocæ fellice T

I9. .Hac eff entm gratia.) Quafi di-

" Nfc hr

glone.

cat , hic eít effectus illuftris divine

Quaff l:äert,ö'c) EP: Ooccu-

gratis. Vel hoc eft Deo: gracum- Ita-

u 'J'" ) Etan

p?lth occurrit enim objectioni, Chri-

lice diceremus , Oue/t'o f é far cof4

Qi ülldebam

ftus nos fecit liberos; ergo nulli Prin-

HU D5 T

re debemus.

Re-

grat.fa e gr am'tta i -ö'c.

Vel ponitur

eipi fubjici & fer

gratia pro gloria, quafí dicat :

Hac

23 Qu um

fpondet Sanctus

)

etrus , fa(ti eflis

eft gloria veftra. Vide explncmonem

hban à Chrifto » fed. a geccato non

fequentis Yerficuli. -

ellug

1 dnh

Cæfm

3, fl

áctdes

E

us

T ISENE

LO

!

CAPUT ^

463

uz enim eft gloria, fi peccantes, & colaphizati fuf-

!

fertis ?.Sed fi bene facientes patienter fuftinetis, haec eft gra-

3

obtutefcere.

.tia apud Deum.

.

21. In hoc en!

m vocati eftis: quia & Chriftus paffus eft prc;

;gig; nillig

; nobis, vobis relinquens exemplum, ut fequamini veftigia ejus:

* Ifaie

22.* Qui pec

:

catum non fecit, nec inventus —eü do(l,us in ore

53 9

Denm-timgter

ejus:

23.

Qui cum malediceretur, nön maledicebat:; cum patere-

miä, 10n t

judicanti fe injufte:

] tur; non comminabatur : tradebat autem

24. * Qui peccata noftra ipfe pertulit

in corpore fuo fuper *Ifaix

S3s

ientigm fuih

,» lignum: ut

peccatis mortui, jgüitiæ vivamus : cujus i»ivq—re

Ijoan.

L2

] fanati eítis

rati

$9 »

*

Quæï

25. E.

is enim ficüt oves errantes, fed c,onver*ü eftis nunc

,Ecxä'ti'öhgäfentï;

ad päübrem, & epi'fcopumwanimarum veftrarum.

o inobedientity.

CAPUT

ig veltre pratee-

Va

A. [em mo«

Non maledicebat. ) äv-r:onäöfu, re-

Projte'r 5:; 'co;äfciemia;m'.) Propter

1Gics- F Deum, qui tug patientie, ut etiam

eriminabatzr , yemaledicebat.

j ii* À dominorüm tuorum fzvitiz confcius

Tradebat autem judicanti,) Permit-

pem detit at

tebat fe a Pilato injufle judicari ,

eft. Vel propter Deum, Deique fidem

condemnari.

. Qui libere & —

& cultum, quem in confcientia geris,

&obdint m* $ $n cujus odium male a Domino tra-

Injmfée.) Gr&cus & Syrus habent

ommnibus mupl -

S&aris.

^

X

juffe , ut ad. Deumn referatur, cüi fe

it;a:.) AvtaG

Chriftus obtulit in facrificium, ut ex-

s fb vicati

Suflinet trif

, id eft,

orditavit,

€riftia & acerba.

piaret peccata generis humani.

) fosts foum

- Patiens tnjuffe. ) Quuia eft innotens,

24. Peccata mofira.) ld eft , peinas

- & multo magis, fi p itiatur pro juftitia.

peccatorum. noftrorum,

; &j debitum

Ur peccatis mortui, &c.) Ut relicto

«) li di l

QO. Qs« ef enim gloria, Gc.) Quaü

4009

dicat, quam enim glosiam affequetur

ftata peccatt , & abolitis preteritis

Honore o Q?

.ds , qui .proþter fua fcelera fevere

culpis, 4zdmamns noumm bominemy,qut

fecundum Dewmn: creatus efh in juffttia

'Pm&atï-w j

j'pIe&itur :

'Co

[

& fantitate veritatis. Iphef. 4, 24-

aphizati.) C'olxaphis cedi Sise N

",vna fervilis.

.

Cujus livore [anati eflis. ) peohomni,

;Ill'os-väme d

Hac eff gratt

a apud Deum.) Syi*us,

Id eft, vulnere, vibicibus, plagis.

.9S. Erdtts enim ficut oves errantes,)

æäæ;benignisi |

| Tunc crefcit gloria vefira apud Deum.

-Aberrantes a via falutis, & per avia-

" WVide di&a verficulo fuperiori.

OI. Im bec emim vocati eflis.) Ad

errorum gentilitatis, aut Pharifaica-

::2.&10791 Wïs, ,

— hoc, fcilicet ad eruccm & patientiam,

rum doctrinarum, & pravorum mo-

cofis.

Q2. Nec imventus eft dolus 1m ore,

rum in exitium ruentes

!fl'lfo)

&i

a d

Converft effis.) Per gratiam

Chrifti

Jufris

Qu

ejus. ) Etiam a. Scribis & Pharifeis

"M

u-i:: RUdebant euln capere in fefmqne,

ad fe vocantis, & trahentis.

.

o g

7 :of)i ;

M

atth. 22. I5.

Pafferem. ). Juxta. illud l

oannt

s Io.

/

[j

icerz;tzr.) Voca-

IL, Ego [um Paffor bonut. i

yc] ponitu

VES. Qgt cum omaled,

,

retur p

otator vini, Samáaric:nus, pof-

"Epifcopum.) Chriftus enim eft Epi-

fí diat* s

*X

feffus a diibolo , feditiofus, hofítis

fcopus, fpeculator, fuperintendens, di-

u

lícationam

- Cefaris, fubyerfor gentis, &c.

rigensque oves fuas in vitam zfcegnazn.

-

X

.

-

454

IEPISTOLLIE L. B. PETRI Aposijom

.

CAPUT II

"

.* Sicut

2" mütua inter conjuges comver[atione, &? mulierum ornatu : bor-

^eujus eti f

satur ad varias virtutes ; utque ChrifHi exemplo ferant. adver[a :

-turbationerm

4

j "m

Baptifmum jalvamur in fimilitudinem eorum,

- nfirmiori *

EE quodper

"

qui in arca. INoe Jaloabantur.

- & cohzered

Eph. I-

Imiliter, & mulieres fubdite fint viris fois: ut & fi qui

?,"veür .

5.22..

S

non credunt verbo

.-.- ——

í

» per muIiie;:um converfationem fine

L 6 st &

€ol. verbo lucrifiant z

L]

pj

^. Confiderantes in t1

more caftam converíationem veiïrgm';

; Meouteus a

T

P otem, relidtis

3 Eim:

3.* Quaru

m non fit extrinfecus capillatura, aut circumd—atiq

fecuta fit, &

2, 9. auri, aut indumenti veftimentorum cultus :

--

L

^ grinta per C

di

1

l

Domnum. es

4- Sed ,. qui abfcom

;

tus eft cordis homo,

n i'nC*oErruptiB'ilï?

- Gendf, 19. 12

tate: quieti.

& mod'eiïii fpiritus, qui eft in copfpe&u Dei lo-

*

Qujus efs f

€uples.

&

L

L

* Petrum propr

$- SlCï en

l

nm aliqu-:;n do;

:

; bere Thdeis c

? fim&te mulieres, fperantes in Deo,

- bit & Gentib

: orænabanþ: fe ,. fubjeCtae: propriis yiris-*..

P

d- 6 *Slcut

[ flig Sare f

- ejus fülim &

bolue DiDict Saibers quia

auro intextas , m

! h imitbiat

xXS

reas ,.

..

?'riilia: » builas au-

fuperiori capite: egerat de. fub--

2 cul-

Bfiiffdtt'mg

je&tione. fervorunv dominis fuis, nunc:

; 4nut dadumentt veflimentorn

- enis, feilicer

autem de: fubjedione. uxorume fuis:

tus.), -dut 1m amtitu palliorum , ut qui-

iamï in "Cukl]

uiriäo: "

dam vertunt , quo fignificatur abufug

: & beneficen

Nog creduntverbo:), Evangelii prz-

mulierum , qu& imultis & pretiofis

dicationi..

veíftibus amiéctz. incedunt.

2

enim ef aog;

[ d Gres,

Ber multerum: conver(ationem.); VM i-

4« Sed'aui ab[conditus eft cordis ho--

Nor. yerti,

dentes. fan&os: & irreprehenfibiles:

z0.) Quafk dicat , fed interior menss.

sm) Siqa

uxorums fuarum: mores;.

"

&. animus hic. virtutibüs: ornetur.

$ime verbo lucrifíant.) Solo:bono

Ip: incorruptibilitate quieti/ 69 gm--

L AtlOnéS , me

exemplo: commotii convertantur,, &.

defti: fpiritus. ; Yn: hoc: enim confiftit:

L U5, nec cade

ornatus:; interioris- hominis..

: prudenti &

€liriftus:,, &: Ecclefia: eorum:animas;,

Incor-

L mitivando,

quaft ingets lucrum;, acqnirat:

ruptio: fpiritus: eft. integritas animi:

k ] Chlit,

2.. Confrder anres-), Scilicet: maritiz.

manfueti. &. cranquilli, qui nullis exa--

Ie. timore.)) ld eft, cum; timore Dei..

1

gitatur.cupiditatum. procellis,fed quie«

L ^to Qtentes

fcilicet: exactam converfationem ,. &

C CH du

tus eft, moderatus , & tranquillus.

ai

uiftat pra

emendaàtos: mores.timore: D*i: offenfz:.

Qu Spiritusincorruptus, quietus;.

- QUE (idhr v

Caff am. comver[attonem;)) Vitz puri--

&: modeftus..

. 3CCommp

S

tatems, & fanctitatem; morum;.

Eff fs. con[pettu: Des locuples.). Quia.

t

:

dtt,

uarum: non. fri: extrinfecui: €a--

fuper terrena: omnia fe elevans, Deum:

ä trder

Q

inncillam, j

! P['il/ atur

a, 6s ); Senfus: eft:/Quarum

poflidet;, ligres

que g&': Caoli: & Regni

3

uf A'."frn

ornatus:fit: non: externus;. qui fitus:eft-

&terni..

M

L

im plicatura: capillorum: &.cincinnis..

5.- Sgerænrw-*iiz.b?a.)ï Etco nfequena-

"libre vit

utr circumdatio aurs.). Aut:in: cir--

ter. credentes,, &: amantes. Deum..

OR m

p Tulieren ipf

exipofitione: auri;,, geftando» veftes:

Orzabant. fe:); Sc?liceif: modcefte..

Dnico lii

: m

prpuT—m.

465

: 6. *Sicüt Sara oBedieba—t Abrahs, dominum eum vocans:* Gen.

! arm: boi-*ï

' eujus eftis filide benefacientes,

.& non pertimentes ullam per- 18.12«

"

aj ahwf;;| turbationem.

7. * Viri fimiliter cohabitantes fe

sdum fcientiam , quafi *rCor

narim,

infirmiori vaículo muliebri impartientes honorem, tamquam 7: 3-

T- & cohzeredibus

grgtiæ vitee : ut non impediantur orationes

:u&fiqi] veltra.

$.In

-

faäonem fine

6. Sicut Sara obediebat braha. )

& adjutorium v« vocari folet, mu-

" Adeo ut eum ex patria Chaldza abeun-

lier autcm eft viri adjutorium ex Ge-

nem veltram, -

em , reli&is parentibus & cognatis

nef. 5.

Porro mulieres infirmz funt

Circumdatio

" fecuta fit, & cum eo continuo

tum fexu & conflitutione corporis,

Pere-

rinata per Chanangam.

tum animo & judicio , induflria etiam

ncormptibili-

Dominum eum vocam:.) Ut patst

& prudentia ad. res gerendas.

Lmparrientes honorem.) D. Hiero-

t Dai ]

Q« Genecf, I8. I2.

—

Cujus effis filia.) Hinc patetSanctum

nymus & Beda per honorem hunc in-

F Petrum proprie & dire&e hsc fcri-:

télligunt abftinentiam a nimia & in-

bere Jud«is, confequenter tamen fcri-

tempeftiva: Venere, cui explicationit

sttes i Deb,;l

bit & Gentibus ; hi enim erant filii

favet, quod fubditur hoc eodem ver-

& filiz Sare fecundum fpiritum, quia

iculo, £ sos zwepediantur orationes

d

'.,6:* »Si-li'cutï ; : :

ejis fidem & pictatem, &

vefira. Aliiex adverfo per honorem

&a imitab:sntur. -

gpera fan-

accipiunt debitum conjugale, quafi

lia , bullas u-

;:äu:

Benefacientes.) Syrus, £s oper

jubeat illud uxoribus reddi, fed ho-

?ïmentafun;'. "'Ff

&onir, Ícilicet imitando Sarg mode-

nefte, non petulanter & impudenter.

Alii honorem generalius interpretan-

sliorgrm , t quie

ftiam in;cultu corporis, eleemofynas,

tur ut fonat, ut fcilicet uxores mariti

ificatur abulufe

& beneficentiam in pauperes , hoc

jis & pretods

enim eft a«aSonoris , quod habemug

honorifice compellent & tractent, ne

in Greco.

timore & pufillanimitate animos plus

djunt.

; d rl l-

Nom pertimentes. ullam Perfuräaft'a-

&quo demittant.

d imeriof mensye

x€n.) Si que exiftant domi pertur-

Tauquam cobaredilns gr;zf;a vit4. )

bationes, moderate & fortiter feren-

Dat caufam cur viri honorare debe-

as ornetr.

do, nec cadendo animis, fed veftra

ant uxores, quia licet natura & fexu

z quitll j

c aim conftie

prudentia &

gratia iras Ieniendq &

fint infirmz & impares, tamen voca-

s. IOP

mitigando.

tione &

ratia viri funt pares; voca-

dv Cobabitantes. ) Eodem* tecto &

te enim funt ad eandem cum viris gra-

: ean TL allimil'

». qui nullis x

Jefto utentes,cum uxoribus habitent virt. tiam & glorïam.

Secundum fcientl'zzm.) Scientia hic

Gratíe vit&. )

id eft vitalis, dat

:-(;ce'llis,ffd quiev

fignificat prudentiam & diferctionem,

enim vitam fpiritualem animz, & du-

t rangaillus

cit ad vitam &ternam.

"

-

quz dictat viro ut infirmitati uxoris fe

,mpwg,:quiewä* j |

accommodet, eique honorem deferat,

Ur zon impediantur a;:atïane: veffra.

J.& tra&ect. quafi fociam, non quafi

M ixomrteSut, ne interrempantur.

10772

J Quia

*ancillam.

Scilicet ob jurgia qug nafcuntur in-

; cleyano.

Deumr

p

ter conjuges, fi non honorentur a vi-

Ql MP

-Quafr infrmior; vafculo muliebri.)

ris.

Muliebre vafculum interpretatur D.

el, ne interrumpantur, fi ni-

'lhomas mulieris corpus. Poffumus

mig & intempeftive libidini viri in-

mulierem ipfam intelligere, quia F'e-

t

j Deuml' ,

braico idiotifmo omne inftrumentum

dulgeant, qua ab orationis Rgdio ani-

x

deftte

inus avocatur.

et;imol

an

Bib, d Cem. Menoch. Tom. Viil.

466

EPISTOLE L. B. PETRI APOSTOLI

r

-

L y, Donin

-

'8. In fide autem , omnes unanimes , com

pati

entes, fra

k'f»er-"

l

diris, parati

. nitatis amatores, mifericordes, modefti, humiles :

nem de e2, t

*Prov

9. * Non reddentes malum pro malo, nec male

dictum prö

- 16* Sedc

17.13. ma'edi&to, fed e contrario benedicentes: quia in hoc voc

4

ati;.

bonam : ü£1

?" eftis, ut benediétionem hereditate poffideatis.

calumniantur

$91

IIhe.

IO. *Qui enini vult vitam diligere, & dies vi

dere bogbsi,'

v Melis

&1s. COerceat lin

*Pfdl- lum.

guam fuam a mgl*g, & labia ejus ne loquankturt do-

pati, quam a

1 Quiad

33.13- rI. * Declinet a malo

* |faiz

, & faciat bonum : ihquirat p?cer—n"",'&.,,

juftus pro n

I-.16.

fequatur eam:

ini fuper jüftös, & aures ejus ih preces

«carne, vivif

12. Quià oculi Dom

19. In quc

eorum.

Vultus autem Domini fuper facientes mala..

j

S fuej-

pradicavit :

I3. Et

quis eft , qui vob;is noceat, fl boni aemulatore

20 Qui r

ritis?

N

* Mat.

14.* Sed & fi quid patimini prop

ter ju&ifiam 1., beati. Timo.—

j'ni.

(1) fide & i ;

$19. rem autem eorum ne timueritis, & non conturDem

XIS. Iuati

15. Do-

amen, ) Grsct «

80 Injïne;)

TO 02 ;rs'?xo.g, «d extzig*-

HI. Izquirat pacem.) Cum »D,e.o

?

fenfanem, para

.mREm , in fumma.

-7 fecum & cum proximis.

Teddere fidei ve

Deen quads

Uzanime:.) Eftote ejusdem animi

Sequatmr eam.) OE , ;zerfcyg,z-l

& mentis.

£4r, quafi fugientem |infe&tetur , &

veüra, qug p

Compatientes.) Syrus, p

ktirnter*cum

apprehendere conetur.

colefta,

" 7ni p:z/fi;mtur.

I2. Quta eculi Demini [uper jgjqo,.). ;

-

Ffratermitatis.) Fraterng charitatis Quai dicat, Dominus benignis,

M

-Mun! dicat, 1

-amatores & tenaces.

ternis & bereficis oculis refpicit jüftos.

Topantibus. yo,

Et aures ejus im preces eorum. )/"Uc

ed müdeüe &

9. Benediceztes.) Scilicet iis qui

eas audiat & exaudiat.

Cbllft'ifntl'am

^^ wobis male precantur, vituperia lau-

- dibus , afperos fermo

*

Vultus,) Scilicet iratus & minax.

ttenim eft,

fantes.

nes blafldis com-

:

I3. $& £oni emulateres — fuerttis. )

-Aienth, & v

a

Bont eft cafus genitivi, àya98, per

uia $m hoc vocati eflis , Oc.) Quafi

'bonum autem, vel Deum, vel Chri-

U p p qg

dicat, ad hoc vocati eftis, ut per in-

juriarum tolerantiam , nimirum bene-

ftum, vel potius ipfum bonum hone-

-quo obloquis

um, id eft virtuteni, intellige; bo-

de malefid

dicendo maledicentibus benedictionem

'num enim honeftum eft quafi quz- ,

Cipite numer

Dei, tum prefentem per gratiam ,

tum futuram per gloriz caleftis hz-

dam idea & norma virtutis, que |

Qnfurday;,

reditatem , poffideatis.

omnibus ad imitandum proponitur.

-V pudet ii

Iq. Propter juffitiam

á

- Ontra vos f

IO. Qu entm vult vitdm,-diligere.)

uia Chriftiani.

.) Quia jui?ix, ||

IV

Id eft, qui optat, '& diligit vitamin "

Beati.) Nam Chrifti effatum eft : -

J5 Yolueri

hoc feculo profperam & longgvam; — g,; qui perfecuttonem patiuntur pro-

I ngfl.

infuturo vero bestam & aternam.

f£er ju/tfitiam, 56-, 'M&ttth. S- IO.

. £t dies videre bonas. ), Videre,id eft,

Timorem.) Quem intentant, tet-

.Vi

- Ctum pe

fentire, frui diebus & svo felici, rorem, minas. -

€e Bml tmc

€ommnodo , 1zto.

Eórzm.

4

;;

1gmücat' à

) Qui vos Ivexanc pggpte;

1

44 malo.) ,Ab omnilingus peccato. juftitiam,

Th] t.am;um "

p Pt hog

ä

l

ckpüïrm

457

QI'S"- Dominum autem Chriftum fan&ificate in Cordibus ve-

entes, friet

[tris, parati femper ad fatisfa&tionem omni pofcenti vos ratio-

m de ea, qua in vobis eft, (1) fpe..

-blfgdi&um pro

: ,ne

1n hoc vocati

h

16. *Sed cum modeftia, & timore, confcientiam habentes " Sup.

bonam : ut in eo, quod detrahunt vobis , confundantur , qui ?:1?:

calumniantur veftram bonam in Chrifto converfationem. .

'idere"vaonos,

oquanuur do«

17. Melius eft enim ut benefacientes (f1 voluntas Dei velit

) !

pati, quam malefacientes.

18."Quia & Chriftus feme

] pro pe-ccatis noftlriïs mortuus eft, *Rom

fat p?cem, &

juftus pro injuftis, ut nos offerret Deo, mortificatus

A

.

6.

quidemä

ebDr.

jus in prece

.carne, vivificatus autem fpiritu.

19. In quo & his, qu

fpiritibusl veniens

9. 28-'

12]3..

'i in carcere erant,.

praedicavit :

nu]atores füe«

do 'äxpe&abant *Gen.

20. Qui increduli fuerant aliquando , * quan

:

Nnn 2.

]Lei'?v r

beati, Timof

X

Demini,

. (1) fide & i» Sixr. Z?(giz;ur.

Jd$. Perati femper ad fatisfa&io-,

Ur 20:.) Jam a fe redemptos, pu-

t —

1p De-

zem.) Graece ámohoyiía , id eft, 4e-

rificatos & fanétificatos.

Morttficatus.

) Cun Do ,

fenfronem , parati infidelibus rationem

qutdem carge. ) : MO?—

IS.

reddere fidei veftre.

taus quidem corpore.

£

De ea qua-42 vobis eff f»e. ) De fide

Vrviftatus antem [psrita.) Chriftus

firas perbque-

infedetur , &

veftra, que proponit fperanda bona

vivificatus eft fpiritu, quando fpiri-

| codleftia.

z

tu, id eft, anima ipfius corpus fub-

16. Sed .cum

modefia M. timore.)

éeunte, a mortuis refurrexit.

Hoc

;;';;i Mar jlt/fw.)'

[

Quafi dicat, rationem reddite inter-

dicit Apoftolus, ut fpe refurre(tionis

; benignis, pae-

excitct Chriftianos ad fortiter toleran-

igrefpicit jutio

rogantibus vos, at non arroganter ,

da adverfa.

ecet eurums

t

fed modefte & reverenter.

E

Con[cientiam bhabentes bonam.) 'Yu-

19 I» 440.) Scilicet fpiritu, ani-

l

'ta enim eft, nihilque timet bona con-

ma enim Chrifti, non corpus ad lim-

as & mintv /

bum defcendit.

w

tiret f;/þi'lfb'.

- fcientia, & vim dat & efäþaciaïm fer-

.3noni & apologiz.

*

-His qui im carcere erzrzf.) ld eft..

iVi, &(ya

88, Pe.r

el Chr-.

Ur 2z eo quo

d detrahunt vobis.) In

qui erant in inferno , id eft, Ín limbo.

Jeum, Y

uo obloquuntüur de vobis, tanquam

Jeadicavit. ) Axr

m bonum hone-

de malefactoribus.

rum incredulitatem.

guens antiguaxp €o-

y intellige; 90*

Vide fupcriori

capite numero I2. & ibi dicta.

20. Qui Increduli fveranr aliquan-

| eft quil qie^ -

Confundantur.) lllis os obfruatur ,

4o, ) Hos intelligit incredulos, qui

, virtülls

qu& .

j

& pudeat illos mendaciorum ,. que

Noe non credebant peccata repre-

m oponitur-'

hendenti & diluvium minitanti,

ui

contra vos fpargunt.

Z Quia jv

17. & volunutas Dei veliz.) Si ita

aliquando, ideft, initio non credide-

" Deus voluerit.

runt, poftea vero crediderunt, prs-

aj dfatum d

IS- Sezel.) Qua

fi dicat, fimul &

fertim cum re ipfa diluvium viderunt

; gutiuntit

- femel, multa, eaque graviffima cru-

a Noe przdictum, tuncque compun-

g

- clatuum gencra fubiit. Vcl hac vo-

Gi & penitentes, mentem & vitam

intcntänt!

qé

ce fzmel cfficaciam pafífionis Chrifti

Correxérunt.

Quando expectabant Dei patientzam.)

fignificat, qux non repetita, fed' fe-

vt p

m«l tantum exhibita omnibus peccatis

Quando qui credebant, expéctabant

: pmnium hominum. delgndislfatisfuic.

E

ut Dei patientia peccatis & inc?:eduli,

Z

468

EPISTOLE I, B. PETRI APOST. CAPUT III.

Mau;. Dei patientiam in diebus Noe, cum fabricaretur arca : in qua

?;

/,24:37. pauci, id eft, o€to animee falvee fa&tee (unt per aquam :

ucc

ijh "

. 41. Quod & vos nunc fimilis formae falvos facit baptifma :

:

: 17.26-

non carnis depofitio fordium, fed conícientiae bonz interro-

patui.

ol

gatio in Deum per re(urre&tionem ]efu Chrifti.-

22. Qui eft in dextera Dei, deglutiens mortem

ut Vi'tæ

seternae haeredes efficeremur: profeCtus in ccelum , fubje&tis

1./^ B

.

"v

fibi Angelis? & potï:üaþibus ,& virtqtibus.

3

15;

?U j

teliquum

3 9uff

trum coní

fideriis, :

citis idol

»-.

; 4 Inq

. ee

EEE

Uxürid (

MORUK enc ag

tate provocata , tandem fceleribus

adeo ut :ïpfa audeat interrogari a

(1) dbrie

winceretur, & per diluvium in vin-

Deo, ejufque tribunali in judicio con-

I

ictam erumperet.

fidenter fe fiftat, non metuens dam-

N targ

Odlo anims.) Scilicet Noe cum fua

nationem , fed interrogata intrepide

in h

coram Deo omnium confcio refpon-

200 &nim ;

uxore, ac tres filii ejus cum totidem

;

uxoribus.

deat, febonam effe.

, &aþ omni labe

expers fuer

2I. Qsod O vos nunc. ]z'm:'l;': forma

mundatam.

E

Ts dizent

falvos facit Baptifma.) Ordo & fenfus-

que 4d nortc

Per ve[wrreionem — Jefu : Cirifl, )

Eadenay

verborum eft; & nunc falvos rios fa-

Quafi dicat, hanc vim, confciertiam

cit Baptifma quod. eft fimilis formaz.

fcilicet bonam «& fan&am efficiendi ,

decreto ani

Similis forma, €c.) &vrírvnov. Ba-

habet baptifmus ex merito paffionis

yos,, ut fci

mrisua, Baptifmus ffmslis forma. Quuafi

* ad pati

Chrifti, cujus terminus, & comple-

Quia quj

dicat, cui nunc artitypus, id eft, ut

mentum fuit ejusdem refurrectio, juxta

typo res figurata refpondet Baptif-

illud ad Rom. 4. 25. — Merzzus eff pro-

i hritnns

mus. -Arca fuit typus , arce vero

ü Cue

antitypus eft Baptifmus. . Sicut enim

pter. delia noflra , & refurrequit p

(

vitia tno

olim arca fervavit o&o animas in vi-

pter jufificationem nafrg-m.

Defit 4 j«

22. Degluttens martez)z.) Senfus efï,

ta corporali , ita nunc Baptifmus fal-

Citis, üt de

vat ánimas vita fpirituali.

quafi dicit: Chriftus moriens & re-

COncupifeer

Non carnis depofitio fordium-) Quafi

furgens mortem fuam & noftram ab-

2. De !de

dicat , Baptifima nos falvos facit, non

olevit, & quafi abforpfit.

Vel,uno

Cüpiditatibi

verbo, Ul morrem abforbuiffet , juxta

quatenus eft ablutio carnis, ut ex ea

illud Ofce 13. 14.

æfod L e[ic

fordeseluat & depomat; fed quatenus

Ero mori fua,

K Nuum Qn

eft ablutio animz.

mors; mor[us tuus ero tnferne.

j uf

-

Sed. bona conlcientit interrogatio

Subjetlis ffbi- Mngelis.) Id eft, fupe'f

?

il diC'At

s5 Deum.) Senfus eft, quafi dicat:

omnes Angelorum choros eveétus, fu-

dtam vit

Baptifrous facit bonam cqnfcientiam,*

per Poteftates , Vir,tutes,— &c.

1

s

.fluxims, du

Wüitaremie

*

—

1

pores

ll

a* k äe*æ :

469

aratm Quà

CAPUT iV.

]uam :

»Ciarijli— morte redemp

fos bortatur , ut. pergant praterita devitare -

lt baptilms :

"peccata : incumbentes orationibus, ac mutue dile&tioni , [emper

Jibs imerro-

omnia in Dei gloriam referentes , & gaudentes , fi.

-

m üt vite

propter Chriflum pati oporteat.

1m , fübjets

Hrifto igitur paffo in carne, & vos eadem cogitatione

C

tis:.

apmgmini, quia qui paffus eft in carne, defiit a pecca-

1

2.*Ut j

ani non defideriis hominum, fed voluntati D

*

ei, Ciuod

* *

*.ph.

reliquum eít, in carne vivat, temporis.

/.3. Sufficit enim praeteritum tempus ad voluntatem Gen- 4?3

tium confummandam ; his, qui ambulaverunt in luxuriis, de-

fideriis , vinolentiis, comeffa

E

citis idolorum cultibus.

t,ionibwus.,-Apotationibusv (r) & illi-

]

" 4. In quo admirantur non.con

currentibus voïais in eamdem -

or

"

phemantes.

-

d

quQriæ confufionemi, blas

Nnkn-g

- jnerrogan i

(1) ebrietatibus z .Six:t. additur.

(injudicio cote

- valz;;tdtem Gentiztrk canft)mnun-

metuens GIme

I. IN

carge. ) ld eft, dum viveret

opita intrepide

in hac noítra carne mortali ;

dam.) Hoc eft , voluntates , defide-

non enim ita loquitur quafi anima

ria & concupifcentias, quibus ferviunt

confcio Teipote

expers fuerit doloris, cum ipfe Chri-

Gentiles , confummaffe & compleffe.

ftus dixerit: Triféis ef anisa mea uf

& ab qmm, Md

szi ambulaverunt 4n luxprits-) In

que ad mortem.

eis vitam traducentes. Grecum zo£À- -

ff,; -' drifi )

Eadem cogitatione armamini.) Simili

qeies fignificat lafciviam, infolentiau,

M

decreto animi, & propofito armate

petulanriam , &c.

yos , ut fcilicet par«ti fitis, & prom-

ffioni$

Zf

Defiderits.) $ wrSuw'mg, concupi[cen- :

nerito. p2

pri ad patiendum Chrifti exemplo. :

compie

— Quia qui paffus efl 12.carne;) Quia

Vlnale?tiis.) Crapulis, & ebrieta-

foedio, t

Chriítianus, qui patitur in carne fe

tibus,

Y

Mul * n

fum crucifgendo , concupifcentias

Camejidtianiäzg:.) Intempeft

&

,

vitia mortificando.

N

viviis.

ixäs conf

gfureit i

D

^ Deffit a peccatis.) Jam valedixit pec-

Illicitis.) Abominandis

! & execran-

Senflls di

catis, ut deinceps non vivat carni

dis: eft Miofis, nam minus dicitur,

»)

concupifcentiis, fed Deo.

quam fignificatur.. Unde S. Auguft.

fmor

iens & *

9. Deftdertis bominum.) Mlundanis

& nofiam !

homil. 2o. inter 50. legit, Nefzsdu

Vel, uno

cupiditatibus & concupifcentiis.

1dolorum fervttutibus.

j j

Oxzfod reliquum efh in -cxarne.) Quod

4. Iz quo abmirautur, &c.) Senfus

yrhuiff

reliquum *eft vitx.

eft : In quo genere fane vos miran-

4 4

. Suffiit enim prateritum tempus.)

tur Gentiles, quod fcilicet iisdem ftu-

jf

u

Quali dicat, fatis fit vobis, quod an-

diis non teneamini, fed ab eis abhor-

If Cü,

teactam vitám Gentilium more tra-

reatis , ideo

que vos vituperant &

0$ £ve 1

duxiftis, dum.

impuros -eloru-m' mores

blafphemant.

imitareminl,

Luxurt& confuffon

051 &C'

Em-) /Græce'i dyde.

$79

EPISTOLA L B. PETRI APOSTOLI

$. Qui reddent rat

adminiüfanfär

A

ionem ei, qui pa'rau?s eft. jüdicare vivos

& mortuos.

L

á

Del.

6. Propter hoc enim & mortuis evangel

izatum eft : vt ju-

Lqr. 5 qui,s

dicentur quidem fecundum homines

)

tamquam ex

in carne, vivap? autemf

honorificetur

fecundum Deum in Spiritu.

*va

. Omnium autem finis appropin

perium in fa

quavi»t? E&Ste itäciüe -prux-ï

j. Chari

1o.15. dentes, & vigilate in orationibus.

*

*Rom

$. Ante omnia autem mutuam in

vobifmetipfis Vcharit—ät;'eth

tionem vobis

12.13- continuam habentes:

. n Sed co

€»r. catorum.

quia * charitas /0peïrit multifudinem ?ecf-,(

$

.

jn revelation

13.2.

* Phil,

9. * Hófpitales invice

m * fine murmuratione :

"'

14. 91 exp

illam

2.14.

10. * Unusquisque, ficut accepit gra;iam, ivn alterutrum

miam quod e

*R : m

admi-.

Spiritus, füp

.1216'

9 XUOy, rejkfonen&, redundantiam, qua

vit.) Quafi dicat ,i paratus eft Chri--

voce fignificare videtur Apoftolus late

ftus judicare, ut dictum eft num. 5.

nobis a Deo (

patens vitium, quod uafi diluvium

ergo par eft nos fobrie & cafte vive-.

»utilitatem conl

uoddam omnia obruat. Sic Ofc& 4.2.

re, nam inftatomnium finis, & ipfis

- hujufmodi tilen

lcgimus, Homicidium, & furtum ,.

voluptatibus, quas feQati eftis ali-

adnulterium inundaverunt.

quando, mors cito finem imponet..

-fos, quam ad,

.

Multijbrml's [

ui paratus eff judicare. ) Qui

1

Effore itaque prudentes. ) Gra&ce

«Cet varüs vari

deflinatus eft judex, .

ccepporjocar: , quod aliqui vertunt ,

6. Proprer hoc eznim €$ Pmortuis evam-

f99r&i efate , & bene coh&ret cum fe- -

gitur,

quentibus, nam termperantia vigilan--

gelizatum eft, 67.). Quafi dicat, quia

,i. Det.) Sl uis

multi Gentiles epicurei & athei ani-

tiz & ftudii orationis fida comes effe

- loqutur, & s

inam inoftalem putant, voluit Chri-

folet, fed non minus comes eft pru-

ftus ad infernos defcendere & fanctis

densiz; quareetiam etymon c'efpocv-

: bus utilibus,

Patribus ibi de

entibus letum nun-

-ontm facieneih

»4; effe volunt, ór, ewcn Tü» $pong-

tiuni falutis ,

&

eduétionis ex illo

er , quodfervet prudentiam, & men-

. AuCl,

. Rütores, ficer

carcere afferre, & hoc fide teneri ;

tis fanitatem.

& predicári a Chriftianis ad ever-

Vigilate $m orationibus.) Videcur S.

J quig mng

Petrus in imente habuiffe monitum .

U aliquod d

tendam impiorum non credentium in-

fidelitatetn,

Chrifti Matth. 26. — Vigslare &5 oraze,

Nebi qratia. ;

U: judiceutur qu

;deä f ecundum lbomi-

H ononm imirciis gm tentattonem.

; forum, eeem

Bei i carne, )

tii, qui exiftiman-

Tanquam ,

9. Ip vobi[metipfis.) Inter vos.

: ferat Deus,)

tur-ab hominibus mundanis eff? mor«

UHla charias opertt multitudinem

tüi, & fimul cum corpore periiffe ,

peccatorgm.) Nam fraterna. charitas

-- Udfiter, ngn .

ideoque miferi, füperftitiofi, & fa-

acceptás injurias condonat, & quid-

1 v.alentel' ! n;e

tes fe effe D

tui habentur, quod volüpt.tes afper-

quid aà proximis contra nos peccatum

nàátifint, & arduam virtütis & crucis

1

eft, abolet & obliterat.

LDRSTT

yiarn inftiterint,

i

Q. Size murmnuratioze.) Ab hofpi-

Adminiþ,"

Fivast fetundum Detm in

»'

f

piritt)

;.fl.f!la

talitate exclüdit murmurationem ; fo-

;

e0,id

Ter ]efum (

Tidem feiantur vivere coram -

lent enim qui tenaces funt & avari,

eft dono Dei fecundum fpiritum, id

queri de hofpitum multitudine, diutur-

eft animam , & rurfum cum tempore

nitate, edacitate, libertate apen«li, &c.

mini&;ig elar

si&uri in refurrectione extremi judicil.

Íío. Unüfquifäk? jïtut «ccepit g')-aft'-

Cm'-) Tan

Injergy

d Qrminm nntstm ffrnià apprepinquas

dii, Qe.) Jubetxuc 4lona. Atalenta'!

fB/44 Vs |

*

j

l

*

j

aAþUiim

47t

dicate vios

4* ha

[2

du.

n

*ICc.)t* X

*ad-mïhiflfanfääq,

i* difpenfatores multiformïs eratice

1 Dei.

4- 2-

] eft: -lit jl«

II. Si quis

loquitur, quafi fermonesb-&i : fi quis miniftrat,

] tamquam ex virtute, quam adminiftrat Deus : ut in omnibus

vwaqt qutem

"honorificetur Deus per Jefum Chriftum : cui eft gloria, & im-

jfaque pru-

rium in fzecula f22culorum : Amen.

T^

12. Chariffimi , nolite peregrinari in fervore, qui ad tenta-

$ charitatem

tionem vobis fit, quafi novi aliquid vobis contingat:

13. Sed communicantes Chrifti paffionibus gaudete, ut &

idinem Pec; :

*

/àn revelatione glorize ejus gaudeatis exultantes.

)

14. Si exprobramini in nomine Chrifti : beati eritis : quo--

niiud

niam quod eft honoris, glorize, & virtutis De

S

admi--

Spiritus, fuper vos requiefcit.

i», & qui eft gjus

ratus elt Chri- -

^

yn eft num $

nobis,a Deo data, in proximorum

& 4poxtens, &

cujus imperio fubj!acenc

& cille vives.

—wutilitatem conferamus, neque enim

univerfa.

i finis, & ïPüg

bujufmodi talentorum tam domini fu-

.12. Nolite peregrinari.) (.uä £evicko-

-

Cti eftis alie. .

res.

Se, id eft, nolite admirari, non vi-

mus, quam admini(trato

"

D

P

D

em Impone

Multiformts gratie Det.

) Quxz fcili-

deatur vobis res nowa , peregrina.

sren ) G

cet variis varia dona & talenta lar-

Italice dicimus, Noz v; paja ffrano.

liqui vertut, -

In fervore.) €» mupecti, m uffione ,

haret cum Ite

gitur, -

.

OII. £

quií loguitur quaff. fermanäs

dum per ignem & uftionem tribula-

rantia viglt-

Dei.) $i quis loquitur, Deo digna

tionis probamini.

da comes eüe

" JAoquitur, & viro Chriftiano; de re-

d tentattonem vobis frr. ) ideft; ad

cones df pru

bus utilibus, & ad animeg xdificati-

exercendam virtuten

s

veftram,

|& cogüarfciam

mon cafpr-

-onem facientibus, prafertim concio-

ii r f

natores, facerdot

E

es & viri Ecclefia-

"Quaff novt aliquid vobit conti

nget.

)

T & m

- ftici.

Quafi dicat, non enim eft novum &

peregrinum fideles &

8i quis minifrat.) $i cui minifteri-

malis vexari.

Pio's tentari , &

) Viders. -

wum aliquod creditum eft in Ecclefia,

jffe inoum.

'Nerbi gratia , adminiftratio Sacramen-

I

Sed communicantes Chrifli paf-

ilate Ü vntty

torum, eleemofynarum , &c.

fienibus gandete.) Sed gaudete, cum

fonerths

Tauquam ex virtute, quam adgums-

fionum Chrifti.

vobis contigerit participes efífe paf-

jter Y03.

ffrat Deus.) Non tantum recte & fi-

m;/fiflllfiüm

deliter, non accipiendo perfonas, fed

Ie revelatione gloria ejus. ) ld eft,

valenter, ft.enue & generofe, fcien-

cum divina ejus gloria palam omnibus

ema Chäfif"s d

1dt, &qmd. 1

tes fe effe Dei mini(tros, (& ab eo

apparebit in extremo judicio.

T PCCCMUW

|-agi, regi & protegi.

"

I4. $z fxþraä:-amiai.,) Si prdbris &

Adminifirat Dens.

) xeptrtt» fuppe-

contumeliis contingat vos affici.

Aj hofjl^

-ditat, fuggerit, fubminiftrat Deus.

Im nomine Chrif£i.) Ob nomen Chri-

qjonem o

Per Je[wm Chriffsm. ) Qui per meri-

fti, quia fcilicet eftis Chriftiani.

pt & avat l

ta Chrifti mediatoris, hec dona fuis

Quontam quod eff bomoris, gloria,

dine, d

miniftris elargitur Deus. .

&c.) Quafi dicat, gloria, virtus, &

Cui.) Tam Chrifto, quam

Deo.

Spiritus Dei fuper vos requiefcit, a-

apenay

cel

j nl

lmperium.) xpdrog, quod etiam po-

gitque ad omne arduum, ideft, ad

t

ul

fentia Vextà poteft: Qui eft gloriofus

heroicgm patientiam ; vel, fiquidem

»

472

EPISTOLJE I. B. PETRJI APOSTOLI

1;. Nemo autem veftrum p

adatur ut nomxclda aut fur, aUt

1

malcdlcus aut alienorum appetltdr

Semares erat

16. Si autem ut Chriftianus, non: erubefcat : glorlficet au-

tem Deum in ifto nomine,

Va ilis f

.17. Quoniam tempus eft, ut incipiat Judlcmm a domo Dei.

i

-Qfá

WT

Si autem primum a nobls : quls finis eorum, qu: non credunt

: Dei Evangelio ?

*va

l. Fniores

19.* Et fi juftus qmdem vix falvabltur, Impms ,& peccator

teltis (

II.31-

ubi parebunt?

velanda eft

19. ltaque & hi , qui patiuntur fecundum voluntatem Del,

fideli Creaton commendent animas fuas in benefa&xs,

,. Pafcite

coxtte, fed

*

n

griia, fed v

m

CAPUT

; 3 NMque

ammo

ïorw us Dei Spirit:s certam qnafi

expargetur ucclef' la, erudxatur & per-

4, Etcum

]bi fedem. in vobis delegit, qui licet

ciatuir.

efc.

cefclbllem ?

ab illis malediéctis profuuu itur, a VO-

S£ autem prtmnm 4 nobis

)

bxs tainen glorm & honore dignus

Quuafi dicat , fi Deus fuos.

fï,äPlcs

&

$ÀT

prædlcacar.

fanéctós ita judicat, id eft, examinat,

L

Müret erg

15. Pa tmwr.

]udlcmm pote&æte

explorat & exercet, quxd expectent

dipnitate.

plc&atur.

ab eo infideles, & que pona, quis.

mmug ft &

Maledicus.) waxomorg, malefattor. .

finis eos maneat?

lcilict Eplfco

lienorum 4pþetttor )aäwrpl SE7 ÍO'X0-

I8-. Erjfé jufes vix jkl*vaä:mr-) Id

NUA ) 74

Og , «liens ]þemlator ut vertit T'er-

eft, cum labore & moleftia, per mul-

War Vetti p

tullianus, qui ad res alienas cupldos

tas tribulationes & affix&lones, per-

Onfemr (

adpcm oculos, & confequenter cupi- -

fecutxones, pæmtentlas, pro pecca-

NIRQ 6 o

" ditate vi&tus 1llas mvadnt.

tis prateritis, &c.

'Eg ? P"fiöter fc(

16. Glartþ'cct autem 1 tffo nomine. )

Ub; Pareä:mt?) Ubi apparebunt7

Te þ" Chrt l

Alacriter patiatur , & fua paflione Den

quo ibunt? quis eos locus excipiet ?-

emm Chrifi

glogiam amplificet.-

19. Eaquet6? bi quipatiusztur-) Ef

Iffo nomine. ) Hac de caufa.

lt non Verbo |

epilogus dictorum , quafi dicat, cum

Vet atum tolera

17. Q;amam tempus effl.) wapóg,

juftus -vix falvetur, & nonnifi per

í f]g; qua t

id eft opportunitas, occafio, tem

us

multas tnbulanones, par eft ut qui

: QU fempirerss

«ommodum & Opportunum.

T.

a

le patiuntur , commendent fe Dco, tum

Iceps quæ ah

enim tempus efttumn prafens v1ta, tum

ut vires patiendi fuggerat, tum ut

1gm t fe d

Chriftianifmus , novaque -elus reli-

wltimum difficilemque vite agonem

gio, tum. fervens illis initiis Judæ-

fine falutis periculo obeant, ideoque

orum & infidclium contra eum odium.

preces cumulent. benefaGis, ut cer-

Tumin glom t

tam faciant fuam^ cle&xonem & falu-

* Pafgy tile ) 1

Ur ]udtcmm mctfmt 4 domo Det.)

oanus Cpl R q

Par enim eft ut Judex prius fuam do-

tem,

ïfgem D e

mium examinet ,. quam alienam.

« Secundum 'valunmtem.)

Patientes.

,( Oif

)

Jédicinm.) judicium hic non con-*

pro Chrifto, fide & jaftitia, idque

demncztmnem fed examinationem & .

P"Uldem;

.patienter & fortiter, conformantes

rfp Wldme

explorat:onem fignificat cum puniti-

noftràm diving voluntati.

lgllantes

.one ahqua & tribulatione falutari, ut

Je benefaitzs,) 1n operibus. bonis.

(

o"tmco

k d. -

473

AE für, aut

-

CAPUT V.

ortficet np-

S'emores orat ut verbo , &e exemplo paþant gregem Dei, ]umores'

autem illis fzzbdzz*z fint : bartarur omnes , ut [efe demittant , divine

domo Dei

«cure totos f tradentes , & in fgbrzelafe at ]?de

L

on credunt ff

- diabolo ref «Ientes. -

& pecator ff

Emores ergo , qui in vobis funt , obfecro , confenlor, &

teftis Chrifti paffionum : qui. & ejus, quae in futuro re-

tatem Deiy

Velanda eft, glorie communicator :

j Pafc1te, qui in vobis eft gregem Del, prOVIdentes nom

Qus,

coa&e, fed fpontanee fecundum Deum neque turpis lucri

gratia, fed voluntarie:

3: Neque ut dominantes i in cIeus, fed forma fa&Lgregls ex

m d

CAPUT

animo.

udiaturà per

4. Et cum apparuerlt pnnceps paRorum-, perc1p1etls 1mmar—«

cefc;bllem gloriae . coronam.

d

mhu, Ut )

5. Slml-

uos f[ PïtS

(t, examint -

Emares erga ) 'Fum æt:ate tum

Nen coac'fc, fe4 fponttwec J Quaü

dignitate & facerdotio , fve id

dicat , rron invite & xgre, fed fpon-

" expet.ent

iminus fit,

& vulgare; five majus ,

tance, liberaliter, alacriter, & Pcre-

; pena, qul?

fcilicet Eplfcopacus.-

nue pafcite.

Jvahmrf) [d

Obfecro. ) mwapexaMQ , quod. etlam

Secundum Deum.) Scilicet pafcendo*

bortor verti poteft.

fpirituali cibo, & juxta Dei volunta-

tia, per m

Confemar $ C'ompresbytery nanrim -

tem , nihil aliud fpectande, quam di-

Giones , P**

reco e(t cuumpsoj)erepos , Syrus ,

vmam glonam.-

pro pecca-

Ego presbyter (ocius vefter-

Tneerfuerac'

Vol:mtarte.r) mpoSu.oc , prompte,

1 arebunt

thts C/artjh pdj" 20 H

propenfo animo , ex corde.

enim Chrifti paffioni.

unc etiam te-

3- Negque nut damnames im cleris. )

lUg exclpm

ftis non verbo tantum , fed rerum ad-

Non imperiofe regendo Ecclefiam ,

mmr

verfarum tolerartia pro Chrifto..

quz eft clerus, td eft, fors & here-

ditas Domlm

nonulü pCf

Et ejus qua im futuro, €c.) ldem-

Poteft etiam peculía-

] 8& Wt qlll

que fempiterna glorie confors & par-

riter per clerum intelligr ordo cleri-

ticeps, quz aliquando patefiet..

Vel,

corum ; quibus.

;ipifcopi: prafunt..

(e De(), cum

figmficat fe diving gloriz partlcxpem

ferma fadé gr eges. ») Ita ut fint toti

el'ätv

tum U* .

" fuiffe cum in monte 'Ihabor Chri-

1

1 onem

populo exemplar vitz & fan&itatis.

jr, ÉO*

ftum in gloria transfiguratum afpexit.

Ex anvimo.) Quaít dicat, non ex

Q. Pa[eite.) Regite , ut legit 9. Hie-

compofito, aut ad externam fpeci-

&18 : yr

ronymus epift. 85.-

em , fide & affeate, fed ;"Vere & fin-

n

* fiu- —

Gregezz Det. ) F 1de1es ve&ræ curæ

cerc.

commiffo:s..

Pmenm

4. Et cum 4Pp4ruertt " Ia die ]udlcu.-

itit ilgie

Providentes. ) éniowonsvrtg , ld eft ,.

Prm'cep.c paftorum.) Chriffus Domi--

þperjþeculanre:, fupermtendentes, u-

nus, qm fe pa&mem bonurri vocavit-

nformfm"s

o pervigilantes, & curam illius agentes.

—

BH cum Com. Menoch, Tom F

O0Q.

-

*

lbus b"'"s'

4

474

EPISTOLE i B. PETRI APOSTOLI

) hr $

epaoms —5 Sïfhiïitefradolefcentes fubditi eftote fenioribus. * Omnes

ter cripfi:

12.10. aUutem invicem humilitatem infinuate,

i

* quia Deus ïup,erþig

J)ei, hn

qua

4-

?e- refiftit, humilibus autem dat gratiam.

.

*

L]

4

«

.

k

- T. Salut

* Jac.

amini igitur fub potenti man

u Dei, ut vos exaltet

*

Marcus fili

A4.IO.

in tempore vifitationis :

14, Saluta

* Pfal.

1.* Omnem folicitudinem veftram projicientes i

nseurp,ijuoä

Jus, qui eft

.25. Dlàm ipfi cura eft de yobis.

-

*

[ ERE

M

ätto' j

8. Sobrii eftote, & vigilate:-

q

uia adverfarius vefter diabo-

^ qu Per ib

6.25. lus, tamquam leo rugiens circumit, quaerens quem devoret:

uca

a figsifiat f

9. Cui refiftite fortes in fide: fcientes eamdem paffionem

ffe, vd perfe

12.22.

ilyanus eft Si

€i, quae in mundo eft, veftrze fraternitati fieri.

Xo. Deus autem omnis gratise, qui vocavit nos in aeternam.

quens in adis

Ü 4r€itror.)

fuam gloriam in Chrifto T

--

Vi quifidic

confirmabit , folidabitque.

efu , modicum paffos ipfe pe?"Hc"imetj,-

U

ia , ut a

i

r1. Ipfi gloria, & imperium in fsecu]a feeculorum : Amen.

1

lii referunt ad

*

I2. Per

-dicat, acbitty

- faribendo,

75, ädälefcentes.) »£repor , .id eft ,

Oreuit,-) wsezkafsïl, obambulat ,

Olfrcran; (f

j'nieres, qui fcilicet vel &tate, vel

circumambulat, fcilicet affidu

«

-füs eft: Obfac

muneris gradu fenioribus fubeftis,

tinuo.

e &conä

, pricepta vi

Invicem bumtlitatem inffnuate. ) TWv

9. C reftfeste

fa'rte: " Jfde.) ge—exuoiq,

Atola prefcripf

TU ELYODpoOG UY £yxou[39ac0s, id eft,

obfrrmats , folidi.

Hanc. enim fidei

. opert compj

bumilitatem vobis infxam babete. Nel,

firmitatem nobis eripere conatur dia-

; hanc filem& ;

artte y' feu nodis illigatam tenete.

La-

bolus, nt fide deftituti in ejus laqueos.

incidamus.

plext eftüs, &

tinus interpres videtur legiffe àxoA,

eehem,(

qvecacüt , Tsfnuate; vel, ut, vertit

Eandem paffronem.). Éasdem paffio-

M. & ad

rias; iztra ffpum vefirum fovete,

nes, ut eft in Greco; Hmilesl» tentatioe

Yeferet,

Humilibus autem dat grattam.) Hu-

nes & perfecutiones.

.

.

X

1

miles charos habet, & illis fuze gra-

Et qua in mundo eff veffra fv

-thern.lQ :

b qua fatis

eig donum larpgitur.

p Kvends,

£4t5 fieri,) Neltros fratres fuftinete ;

13' E"lf/a,

6. In tempore vifitationts.). Id eft,

qui in variis mündi

Plagis-vivunt.

k

5e) lod

judicii, feu retributionis, in Greco

IO. Omuis gratia.

)

.:(

tantum habemus, iy x«pd, id eft,

gitor.

À Aufïor & l;ap-j

du tempore opportzno.

Im eternave

: fuam gloriam.) Ut efz-

- Omnem f[olicitudinem veflram.

Alludit a«

à

femus participes elorix illius ccleftis.

Id eft, de rebus veftris.

Im Chriffo Je[z.) Per merita & pre«

illud Pfalm. 54. 23. - Jatla cogitatum

dicationem Chrifti.

tuum in Domino , Gc,

Medicum paffos-) Paucis & minimek

8. Sebrii effoze 66 vigilate,) Jungit

diuturnis afflictionibus exercitos.

J

hzc duo, qnía fobrietas mater eft vi-

* Jpfe perfiiet.) Grgce elt, xarapri-

£ilie & vigilantiz, ficut ex adverfo

c at , ld eft, »»nffanrabit , integralbiz, in

crapula fomni, Grezcum »yyore, figni-

omnibus patientiz & virtutum parti-

ficat etiam, provide & capute vos geríte.

bus, quafi artubus compacti, integri,

— "dver[arius, ) dàyridiiog ,. ille dici-

& perfe&ti fitis..

tur, qui ín caufa & lite nobis adver-

1I. Ipff gloria &$ imperinm.) Scilicet

fatur,

Talis fatan, qui de falute

debetur.

num,. II.

Vide di&ä capite fu?exiori F

agirgæ noftr? nobifc;um Jitigat.

1

us

j

'VC*A)P' UOW

475

| m Per Silvanum fidelem fratrem vobis nt arbítror, brevi-

hs * Ortes

ter ícripfi: obfecrans; & conteftans, hanc effe verám gratiam

)EHSP fuperbls

Dei, in qua ftátis.

13. Salutàt vos Ecc

us

it Vos xexalt-et'

lefia, quag eft ip Babylone coele&ta, &

*

Marcus filius meus.

I4. Salutate invicem in ofculo fan&o :

in eum, quo:

Grátia Wobis ompif

bus, qui eftis 'Nin Chriifþo Jefu : Amen.

veller diäbo-

I2. Per GHvanum 6r$viter feripfe.) . Babyloner—n Vocat propter Gmili;rdi-.

em devoret ;

Wel fignificat fe epiftolam Silvano di-

nem maghificenti , frequentiw. &

&affe, vel perferendam tradidiffe. Hic

amplitudinis ímperii, peccatorum eti-

m Ipaiflonemv

Silvanus eft Silas, cujus mentio fre-

am , quz illo tem

'ebant.

pore i'nfï]delicgt.fisï vi-

sin etermm

quens in ais A oftolorum.

Ut arbitror.) Kefert ad ffdelem vo-

Geeletla. ) Id eft, fimul. vobifcum

bis, quafi dicat, fcripfi perSilvanum,

ele&a, confors veftrz eleGionis ad

m pe!rli'ciet,'

uia eft, ut arbitror , vobis fidelis.

dem, gratiam & falutem;

m : Amen.

lii referunt ad &revizer feripf£ , quafi

JMareus. ) Evangeliüa.

p.Pe

dicat, arbitror me fuifle brevem in

Filius meut. ) ]lta appellat

quia

M NEEUIRNEARS UTR AÉ

fcribendo.

eum fua fíde

$, abambulat,

Obfzcrans Éf conteflans, 6c.) Sen-

imbuerat.

; dp&rinæ: & fpix:i:u

fus eft: Obfecrans ut fidem Chrifti,

t amdue& 0l«

I4- Selutate inv;äem m Ofenlo fan-

& precepta virtutum, qux hac epi-

&oc. ) Mutuo vos falutate ,

FO rece-

r;nv fie) « 5,(250"!;

ftola prefcripfi, conftanter retineatis,

anc enim fidei

& opere compleatis ; conteftor enim

pta fidelium. confuetudine ofculo fan-

ere conatur (iae

hanc fidem & religionem, quam com-

&o, pudico, chriftiano

plexi eftis, & in qua ftatis; veram

tis indice.

A. d 'cþhariti-

jin us liquee

effe legem', que gloriam coleftem

Graria volis enmibur.) Pro. £''atfA ,

Fasdém if

afferat, & ad beatam vitam aditum

in Graco éft cipgy , ideft, pax. Pax

referet.

vero Hebrsis fignificat gratiam &

fimies tentti

In qua flatis.

omne bonum.

feveratis.-

) Id eft conflanter per-

Qus effis in Chriflo fefu.) Qui Chri-

vdfra fy',ztfrn.!ï*

us foftnett

13. Ecclefia qua eft n Babylone eot»

fto per fidem, fpem & charitatem ad-

laris-vivutl.

(h&a-) Excclefia Romana. Romam

hgrecis. :

* Au&m' & Iart

7

u

'arifwl-.) d

g iius caleltis.

N

: merita É DI

A

Y

7s

Eu

Ty

us

&. qiniltie

ä

exetClcos'

je e[h uT

n

irtutun p2

pa&h ia

erll

&il

AOOOQ-F

EPI-

fopao?

Plte

415

x* o al

- , Per qu

EPISTOLA II

I2 hoc e

que n mur

y. Vos at

B. PETRI APOSTOLI

üde veltm

-6. I fc:e

CAPUT PRIMUM

llentlam, if

Hortatur, ut memores maximorum , que a Deo acceperutt , dono-

þ--""'-

rum., per varias fcandant virtutes , ut [ie introitus in regnum Do-

ïua grana &ml

snini illis miniffretur : dicitque fe brevi moriturum, C? Jue do&tring

ca apcm, virti

Atefl gutentia, 1

-tertitudinem oftendit ex Chriffo doGlore, quem & vox Pams,

d valore,

.€9 Propbeta commendarzmt

24 fer quem.

Imon Petrus , fervus, & Apoftolus Tefu Chrlftl, lis, qul

Maxima, €

: dimaoit, ) Qu:

cosequalem noblfcum fortiti funt ;üdem in juttitia Dei

"s

noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti.

doni, que D

)

etas promif

.4. Gratia vobis, & pax adlmpleatur in cognltlone Del,

[

Qm, jam pe

& Chritli Tefu Domini noftri :

! Duit, fcxhcet,

(fum, gratiam

3. Quomodo omnia nobis divinse vxrtutls fuse, quæ ad vi-

46 &c

;am, & pietatem donata funt, per cogmtlonem ejus qui vo-

- U ger hac,)

cavir nos pr0prm gloria, & ertute "

E]]Faamm 1

b

4 Per

Mn folum p

3

Is, 70; caæqu;z/em æaäx; fartzn fuat

temem que«

ngmodo omuia noä:s, £fc.) ld

lVlnæ Tiaturg

ffdem. ) Qui «andem fidem Chri-

efï gratia , .& pax vobis multiplice-

fubüantlahcer

:(h prof't:encux, ad quam Dei benefi-

tur in cogRitione Dei & Chrifti ;

j illad 1.

&io vocati funt.

quomodo , id eft perinde, vel,

ficut

Ahre us m

Coequalem. ) Icóriuo , .e;um!fm pre-

per hanc Dei & Chrifti cognitionem

omnia divina dona,

di, » quem hab«

i, «que ;ret:a]ïtm

qux ad.vitam &

1. Caaritas p

In juflitia Det nqärt,) Ilius. fïn'ru-

pietatem pemncnt ,

nobis. dona'ta

M/ïm pe Aþn

Jaris juftitie merito, qua Chriflus

funt ; quafi dicat :

Ideo opto vos

* mis Vi

Deus & Salváator nofter pro homi-

crefcere in cognitione Dei & Chrifti,

num genere Patri fdustecm, nobifque

quia per eam crefcetis pariter in reli-

TOR

Fügmzm (

ancruit fidem , gratiam & falutem.

quis.donis Dei ; hzc enim omnia per

4' Meretis, v

2. 4dtmp/eat;,tr) whySwS*s:n, mut-

eam uti primum donata funt, ita in

'"Pm"f 7

tiplicersr, ut in multitudine & ma-

dies magis donautur & augentur a

mm,m Hæ

gmcudme

ratiz & pacis aflfidue cre-

Deo.

Ícentes , ad

utrinfque plenitudinem

1c*"'c'll"fctnm.

Divina& virtutis fwa-) Dwmæ fuæ

£andem pcmngans.

potentiz dona.

,quæ purdïum

In - cagmttane Det

C hr(/h ) Cre-

Qnua ad vitam Ef pietatem. ) Quæ

Biirits,

fcenteenim & impleta cognitione Dei

pemncnc ad pietatem & ad vitam

& Chrifti, crefcit pariter, & lmple-

fupernaturalcm & coleftem, fCIIICCB

-V Fs ARf

£ur

ratia & pax5 quia quo magis

ratix &

lori&.

&

iemes )

Hor

hriftus.

"T

doms

gt y

Cbn

& Dei bonitas cognofcitur ,

Qui.)

mopeï!ntur

magis etiam amatur & colisur«

Propría gloria && wrmte.) Gloriofa.

UM

-

N

E

CAPUTIL

477

4. Per quem maxima & pretiofa nobis promiffa donavit : ut

d per hac efficiamini divinae confortes naturze : fugientes ejus,

AE

| quee in mundo eft, concupifcentize corruüptionem.

L

— $. Vos autem curam omnem fubinferentes , min

'iftrat'e vfin

/| fide vefira virtutem , in virtute autem fcientiam,

ou

[ 6. In fcientia autem abftinentiam, in abftinentia autem pa-

tientiam , in patientia autem pietatem,

runt, doni

V,

—-

Ooo 3

7. In

remim Di- 3-

M

i

fua gratia & mifericordia. . Vox Grs-

.Suä:'nfer.miek.:) Conferente

s

Jue.dirina.

Minsfirate, ) | éntyopigoyqoarts fub-

€a dperi , virtus, explicari etiam po-

tefl poreztia , refpondet enim Italicz,

miniftrate, fuppeditate , exhibete,

0X Pgtris,

sl valore.

infuperpr&bete, adjungite, &c. quo

verbo denotatur liberi arbitrii coope-

d. Per quem.) Scilicet Chriftum.

ratio.

if ds, qui

Maxima. €& pretio[a gobis. promtffa

- denevit.) Quafi dicat, pretiofa illa

Mintfirate 4n . fide ve/t'ra virtutem. )

juttia Dd -

dona, quz Deus per Mofem & Pro-

Quafi dicat , fidei adjungite virtutem,

id eft, vigorem virtutis, quod Italice

phetas promifit fe daturum per Chri-

itione Deiy.

ftum, jam per ipfum dedit & exhi-

dicimus, £/ valore, fcilicet fortitudi-

buit, fcilicet, remiffionem peccato-

nem

ad omnia ardua heroice fupe-

randa, hoc enim fignificat Gracis,

qui ad Vi",

fum, gratiam,

'fa'n'&itatem , virtu-

tes, &c.

&pérn.

jus; qui o

—— U per. h4c.) Dona, & gratiam.

d» virtute autem fiienridh.) Per

Efficiamint. divina con[ortes natura.)

fcientiam intellige eam quam difcre-

tionem appellamus, hec enim nafci-

p

//!Non folum per gratiam nobis inhz-

.--"""'

rentem , que eft participario quedam

tfur ex virtute, id eft, ex fertitudi-

divinz naturg, fed etiam quia juftis

ne; fortis enim & mafculus animus

Mi: E)M

fubítantialiter datur Spiritus fanctus,

re&us eít, && re&te de agendis judi-

)bis mulHPIiCF' Y

cat; mollis vero (& effominitus ,

g & Cf j

'juxta illad i. ad Corinth. 6. .. Mezz-

"bra veftra templum funt Spiritus [an-

quia in fuas cupiditates nimis propen-

di, quem habetis a Deo. & ad Rom.

dct, male de agendis fentit & pro-

ji cognitionem

nuntiat.

*

ag d vitam

&. Charitas Dei diffu[n efl 12 cordibus

|

gobis doniB

moffris per Spiritum ; [autlum, 441 datus

6. In feientia u

fem 4&/5 nentiam. )

efé nobis.

Mide Suarez de

eo trino

ld eft, cum fcientia, & per fcienti-

eo opto Y05 .

& uno, lib. II. cap. 5. num, 1. & 12.

am. Scientia enim. five ethica Chri-

Dai & Cs

ftiana. & virtus difcretionis, docet

- Fugientes , e. ) dnopuqóvrég, cum

pariter in l

;!ufugereti:, vel, f refugeritis a cor-

abftinentiam && ejus modum, tempe-

ajm od p

rupttone qua eff 4u mundo per concupt-

rantiam in.cibo & potu, « carnis

ii fur, 6

voluptatibus. Adde fcientiam & ab-

& ag ^

feentiam. Hc cnim corruptio, &

ftinentiam effe comites, & quafi fo-

concupifcentia cum fit carnalis &

fordida , repugnat diving nature ,

rores, ut una fine alia vix repcriri

) Diioe ht |

pofiit.

quz puriffüumus & fan&illimus eft

Im abflinentia autem pattentiam.)

Q

1

$

piritus.

ciartt

PEID

S. Fos autem omuem ceram fubinfe-

Moderata eaim abftincntia & fobrie-

rentes.) Hortacur ut jam dictis Dei

tas uti corpus, ita & animum corm-

[c'dicef

ponit, facitque. moderatum, patien-

donis digne utantur, obfequantur &

Ccooperentur, nec otiofa efle finant.,

tem & hilarcin.

fed operando €a augeant &c.

y^)

GIori.Of* '

la patientia. Antem. pietateu. ) 6u«

i

-

p

j

478

-EPISTOLE II B. PETRI APOSTOLI

€

7

. In pietate autem amorem Pfrat*ernitatis, in amore autem -

: qr. Sic &

fraternitatis charitatem.

V.

:

eetermum Tef

8. Hac enim fi vobifcum adfint, & fuperent, non 'VaCUBS',

nec fine fru&tu vos conftituent in Do

-

i

mini noftri ]eü;XChriüi

& quidem

cognitione.

9. Cui enim non pr

ec

:fto funt hzec , ceecus eft, & manu ten-

- 15 Juftur

fufcitare vos

tans, oblivionem acc

ipiens pu-rgatignis veterum fuorum de-

. li£torum.

^ 14 Certus

.xo. Quapropter fratres magis fatagite ,

.ut per bona opera/

undum quo

certam veftram vocationem

Auihi.

, & ele&ionem faciatis: haec enim

r

- 1. Dabo

facientes, non '.pe'-c:Cab—itis aliquando.

L

Qbitym meur

II..S'iC;

- IG *Nont

O*&'/J)elai ( Td e'.[f, tn/tum De: ; afflicti-

Cetzusef].Y Scilicet practice, qtifa-

ones enim hominem dejiciunt, faci-

non habet pra&ticos practicz fidei &

Domini 20f

untque humilem, & ad Deum con-

cognitionis oculos; h

s

fugere compellunt, ut opem ferat.

tutes jam dictz.

i cpixn fun-c-vir-;

z

culatores fad

Nf neen u

0. In pietate entem amorem frater-

Et manu tentans.) Ut cmei, Im

sitatis. j Quia Deo non placet pietas

Grzco eft uvenaw» , eft autem uv

jm perceptam,

w

^mifi amore fraterno condiatur, ft ni-

nats», ut,ex D. Dionyfio notat Bu-

smirum expers fit beneficentiz , juxta

deus; cecutire,

P Qque eetionis

x&'ocuwl.os aperire ü,o?

tremum wfoue

illud , AZferzcordiam volo , € non fa-

potle.

E Vel fenfüs eft.

Oblreionem accipiens purgationis ve-

In amore autem fraternitatis charita-

terum [uorum. deliftorim. ) Quafi di-

Lneltis veftris af

£em.) Ut fcilicet diligantur fratres &

PAeveratis , poffi

cat, fidelis qui virtutes abdicat, & -

| Cattitudinem q

proximi, ex charitate, hoc eft, propter

in vitia relabitur, oblivifcitur Ba-

Deum, non autem. propter commoda

ptifmi & Chriftianifimi, quo accepit |

g fs p

noftra, aut propter humanas rationes.

remiffionem peccatorum ante com-

E falutem,

L Ht enig f

9. Si wobr[coza adfint & fuperent. )

mifforum, & quo fp

opondit fe Gh.ä"

Si vobis adfíint virtutes quas enume-.

ftiane & fantte victarum.

Lepeibus if

ravi, & eas nom folum habeatis, fed

IO. Quepropter fratres magis fafdn

AT. eg

etiam illis àbundetis, perfecte illas

gue.) Quafi dicat, quin potius fra-

[ eríür, Quf

l

3

i

Titer, luie

poffidentes & exercentes ; hoc enim

tres date dilig-nter operam , ut per -

EMf

fignificat Grecum mAeoyzco»ra , quod

bona opera certam veítram vocati-

Latinus vertit, & fwperezz.

ofem faciatis. Poteft etiam necti

;urï dühitur 1

Non v4cuos.) apoS , otiofos.

particula zzgis cumr faragsre, ut fit

à a

Triptoy

$ize frutu.) Bonorum operum.

fenfus, ma

gls ac magis in dies fata-

l

UM

In Demini noffri Jefm Chriff$ cogni-

ite.

dt, d

sore.) Quafi dicat, fi adfint vobis

Satagire. ) g';rgä*cldafa-, date dili

ï!**m; r

li lerrm

virtutes, quas-jamrrecenfui, efficient

? Quomo

genter operam, omnem diligentiam

T

nut veítra fides, & cognitio Chrifti

& conatum adhibete, fummo ftudio -

mel*pxes

. non fit inanis & infrugifera , otiofa

contendite.

: mmW[fy e,

n

expers meriti, fed plena, nego-

Certam. veffram "vocationem &f elea d à

3 45 ,

UP

D

mero abundans.

tiofa, frugifera, & meritorum nu-

Éiopem faciatis.) v certam, in Grge

) Ut,

co eft, BeBaiu», ffabilem , ffrmam.

| "iib

3 inff

( 9. €ut enim nom praffo funt bac.

/

)

Quafi dicat, Chriftianas virtutes fe-

qll dfm

Qed f

ts

,

Cui,de(unt

vir*cþubes—)rec-enüpæ.

dulo colitc, & daceþ operam ut grati-

&«

fitmar

? J'f/hfm 4

Bs

)

[

fDOIC autem

CAPUT I

479

II. Sic énim .abundan'ter' miniftrabitur vobis introitus inï

100 Vacuor,-

stternum regnum Domini noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti.

12. Propter quod incipiam vos femper commonere de his:

]equChr"iRi»;,

,

& quidem fcientes, & confirmatos vos in prafenti veritate.

TM

13. Juftum autem arbitor, quamdiu

J

h

fuícitare vos in commonitione :

fum in hoc taþerpaculö,

E.

D

füorum de-

14. Certus ; quod velox eft depofitió tabernaculi

:mäi , fe-

bona opera'

cundum

t *Joan.

mihi.

quod & Domin'usk noíter Jefus. Chriü*qs & ügt:ijücavi

: hiec &t [

2I,19-I

. 15. Dabo aufem operam , & frequenter haberä 'VOS po&'i 3

1. $Sic ]

VMT aciesseacsteni u

Obitum meum , ut horum omnium remoriam faciatis.

- 16. * Non enim dottas fabulas fecuti, notam fecimus vobis *1Cor

prtlie, quii

ice f

Domini noftri Jefu Chrifti virtutem, & preefentiam : fed fpe- . 117 ]

| enim fünt Vit»

culatores fa&i illius magnitudinis,

—

I7. Acci-

Urad hi

eft autem put

am perceptam, diving vocationis at-

ju&um enim arbitror; immo iþbltnfn,

wlio notat D

ue eledionis vi, conftanter ad ex-

ad enim exigit munus pafcendi fideles

tremum ufque ' fpiritum retineatis.

omnes mihi a Chrifto demandatum.

los aperir»e m

Vel fenfus eft, ita vivite, ut ex ho-

,Quamdiæ fum £m bec tqäernacu(o.)

atimrt« d

Corporis, dum vivc.

pllr'

ne(tis veftris aionibus in quibus per-

a, ) Quifi di

feveratis, poffitis moralem quamdam

Sufeitare wes. i

commonitione, )

es abüicat, V .

certitudinem concipere, & fiduciam,

Excitare vos commonendo & adhor-

ylivifcitor at«

quod fitis

tando, ut torpeatis,

2

i, Quo actept -

falutem,

prgdeítinati ad æærgalþ

14. Cerrtus.) ildGo , certo feiens, fci-

g ame U* d Fec enim fucientes.) Scilicet bonis licet, per Dei revclationem, ut fe-

odit fe thif

operibus infiftentes.

uitur;

|fll

JAI. $ enmn 4'?nnd4nter;) Grece

Quod velox eff depofftia tabernaculs

z:.) Quuod brevi moriar & cruci-

" ngl j.:'.'"

aAscíg, quafi dicas, 4zvizer , libe-

j pris B

raliter, largiter, abundanter.

figar.

am, ut : !

Minifirabitur.) Ydeft, fuppeditabi-

I5. Frequenter. ) fxdgors , quod

[lram vottt

verti poteft, frequenter; vel femper,

tur, dabitur, preffabitur , fcilicec ;

T E

per bona opera.

& quotidie; vel figillatim, quafi di-

ts m

IQ. Propzer quod iauetpiam - v5

cat, uniufeujufque veftium.--

Gorece eft, sx 'olþcs);äo-w, aon negli-

Habere.) ln mente & in memoria,

ut pro vobis orem. — Vel fenfus eft:

d £47; ali legunt 8 ueA o , mon cuz-

|

. &abor , quomodo legiffe videtur no-

Dabo operam wt frequenter poflitis

; diigotit Ro Reer interpres.

poft obitum meum horum mentionem

p

Commonere,) 'üwouwüaxezv , commo-

facere, five orando Deum pro vobis,

fommo

Cmefacere, t2 memoriam revocare.

five mandando hec ipfa litteris, &

n Ü

edes :

-De hbis.

Ut, fcilicet, jam recenfitis

. fuccefloribus commendando, ut eo-

[

di um

virtutibus infiftatis.

rum memoriam crebro vobis reíri-

i

Et qmidem [cientes &Y confrrmatos.)

cent.

]i y f'

"T ametfi fciatis hanc veritatem , &in

16. Nem enim doas fabulas con[e-

ij virtute

jle

ea confirmati fitis.

citi, ) Quafij dicat, fi fabulas vobis

wm u;gmif' .

I 3. ]tgäum autem arbitror.) ldeft,

cradidiffem , operg ,precigmp effet di-

E

430

EPISTOUE IL. B. -P-ETRXIQ APOSTOLI

[

17. Accipiens enim a Deo Patre honorem, & gloriam,voce

at Non

'ghetia ; fed :

*Mat. delapfa ad eum hujufcemodi a magnifica gloria:* Hic eft filius

T5- meus dile&tus, in quo mihi complacui , 1ipfum audite.

I8. Et hanc vocem nos audivimus de coe

Hines

ï

FA

x

lo allatam-»,*c-ü!m

effemus cum ipfo in monte fancto..

1 'ä)feudopïepbet

I9. Et habemus firmiorem prophet

icum fermonem ; c»ui be-

T ndlis actum

nefacitis attendentes, quafi lucernze lucenti in caliginofo loco,

| quiat

donec dies elucefcat, & lucifer oriatur in cordibus veftris.:

Q;Tïm

20. * Hoc primum intelligentes q

3,- I6c

uod omnis propþetia S;ri-

: pþur,æ propria intgrprgtatioge non fitæ

P

1 Uerunt^

E Ll enntn

1

2I. 'No»n'

[ tionis, & eu

&orlimz & fcriptorum -meorum me-

rationis.. miraculo fan&

moriam intercidere & aboleri. -

s

"

1Hcav1t C,hri-.

. Htes fibi cele

DoHas fabula:.) lngeniofe confi-

(

4 . Etmult

Ig. Firmiorem pre

] lä-etiäg)nï f än;h?-;

;,&as, arte compofitas.

nem.) Firmiorem hominum. opinione ,

- tis blasphem

Chrifià virtutem. Y

35)?«(.'(.:)!7,; poten-

qui noftrum teftimo

»

J

hiurþ* tanti nom

E ENUE

tiam , efficaciam , expiandi peccata ,.

faciunt..

D

mores corrigendi, miracula patran-

Sermomems )

O

bus judiciun

ia

:

de Chrifto.

ra cglja þfoþüetarut;h

B

FPra[enttam.) mapsoia) y 4

-dv en£éum..

"ttendentes.) Intenden

(tesi, in;fïü.e-an-

lennmeee

Speculatores,) £mónTas , 0cHÍAati fe—. tes, & vaticiniis illis, eorumq.'ue in-

es

telligentie ftudentes.

3 D]. Nos egig,

I.llt"u:« mng&giiudik;:; ) yærycifkexö;fm;*f

uafr lucerna l'u,centt"-ih' cdli;giho/;-

LMuta eb, )

majeftatis. & glorig, qug in transf

Joco..). Nam prophetia , & omnisfcri-

. E arbitrio hom

- guratione.-

ptura facra, eff quafi lucerma lucens

-D prophetio, f

7- Acciþi'en.f enim..

J oceulta. pandy

pit enim..

) Id eiï,; 'x-a'cce—*xx

in tenebris hujus fs

:

culi: , & vxcæ cas

Heonorem:

illuminans..

E

unt, divin; $

& glortam. Ex eo: quod:

Donec dies elucefcat ,. & lkctfäf oru-

/: *b i fuggeru

facies ejus refplenduit ficutfo, & ve-

^ ftimenta fa(ta funt candida, & ad-

fur ip cordibus veffris.) Quuafi dicat ,.

- Éuerunt illr Mofes & E

intendite letioni & ftudio propheta-

: S'iv Npoþulo'xï

n )

z

lias, ex voce

rum, utex eis confirmemini in fide

'

trjam

P'atris ,. &c.

CHhrifti, donec. ex hoc ftudio, & ex

:

plben j

bflitu

A magnifea gloria.) 1d eff, enube

SG&M Pe,. dif

Iucida & corufca, quz index erat glo-

iluftratione Dei , dies-«& lucifer, id

B élitioney

rimg divinz:, fcilicet. Dei per eam Io-

eft, certior & clarior, & magis ex-

p n

plicita Evangelii fideique cognitio ,

quentis.

noci, id eft obfcuriori Judeorum &

EUA etf,

Iz

uo: mibt. camplacui.) Qui mihi

Negdn! ' SN

gratiffimus eft, in quo dele&or..

f

Prophetarum cognitioni fuccedens,

m effe Dem

Jpfmmo audite.), Ypfi, & inipfunr cre-

vobis illucefcat, ut per eam: ad cla-

rum meridiem deducam

z

iniz-æternitacisb.-

LUIT/À

Sihtrdgen,

dite ,,& illi obedite..

& viflonis Dei.

)SUOG

Ig. Hanc vocem.nos. )N Quafí dicat "

: f

fen ?t

ego, Jacobus & Joannes.

QO. Omuis praþbc;ti)z: , fcrlptura.)

It archæ i

De c«lo.) De nube & aere celfiore.

Omnis prophetica fcriptura.

Prepria smterpretattone mon ftr.) Id

Tnorts fublau |

"Allatam.) Delatam , delapfam.

PL T7^

Im monte [an&o.) . '"Dhabor, quem

eft, propria vaticinantium inyenti-;

Pedii

one

]

ij

füa prafentia & hoc. infigniï transfigu--

L

&4h Q,

z

I

:

1

F

:

^CAPUT L&II.

481

loriam,voc :

ot. Non enim voluntate humana allata eft al*iquaädo pro;

Ti eft filiu

phetia : fed S

Ite,

piritu fan&to infpirati , locuti funt fanäti Dei ho-

h

'ines.

"CAPUT I

llatamx,-cm

?fäudoþraþhetæ multos

Jeducent , oerum acriter punientur, ficut. de

äm ; Cüi .be;

malis aCum ef?. temporg diluwoii , €&? de Sodomitis : profequitur

zinofo loco,

15 vellris.

autgm : pmi:as o

res borum, quos admodum effufos

dicit in libidinem.

»ghetia(Scri-;

1 Nerunt Qero -þfeud*oproph'etæ in populo, ücüt & fn vobís

MR Rss maRATLiT

i ZI.NQII.*

- & erunt magiftri mendaces, qui introducent feCtas perdi-

tionis, & eum, qui emit eos,

Dominum negant: fuperduqen-

lfïcavu Chri

E

tes fibi celerem perditionem.

. 9. Et multi feq

ätiiuriï þferm.u-ï

uentur eorum luxurias, per quos via verita- |

r

1m opinione ,.

tis blasphemabitur :

i

l(tF-"'tgntï m

. 9. Etin avaritia fittis verbis de vobis negotiabuntur ; qui-

bus judicium jam olim non ce

þ'foþhet—arultïnj

mitat.

4

ffat, & pei-ditig eorum nop Ot-

m/:es; iäü&en--

4.*"'Si'

um i"fi

OI. Non eztm voluntate hhmamt al-

videtur legiffe o £ye/ac, petulahcias,

i ulig;""];'f

Jata eff , €$c.) Id eft,. non voluntate

luxurias, intemperantias , fic etiam

K omnisfcri--

& arbitrio hominum eduntur oracula

, legunt aliqua exemplaria,

cerm Jucens -

prophetica, fed fan&i Prophete cum

Per q405.) Quorum vitio & fcelere,

Occulta pandunt, aut futura pradi-

caufa enim funt, ut multi de Chriftia-

cunt, divino Spiritu aguntur , & qux

ï«. & Vitæ &f

fhifmo male fentiant & loquantur.

Fia Dei,

àb illo fuggerunturr » enungiant;

) Chri&ianifmus & vera

'Iü:ifcaf write

religio.

»

uafi dicity

I: Jx populo. ) Judaico, Qüi'ad ido-

Bla[pbemalitur

.) In Greco e&rfälaf-'-

jp prophttt

- lolatriam-

falfam religionem

phemater.

nisii f

plebem inftituebant.

?

udio'r & Fx

9. Er In auavitia fs verbis.) Al-

Sear perdirionis,) Harefes, que

Judit ad inercatotes , qui verbis fictis

lncifers 18 -

^ducunt.

ad perditionem & ext

Rn

remum Vexit:ium

& arte compofitís merces laudant fu.

k ma .S £ ',:

^ "pra veritatem, ut eas extrudant. . Sic

e cggnitio a

.. QUi ezrit eos.) Pretio fanguinis fui.

enim hzretici verbis ornant fua falsa-

dgorum «

Neganr.) Sic Áriani negabant Chit-

[uc(;edellh

ftum etfe Deum.

dogmata, ut facilius parum atrettos

decipiant.

qm AL CR

Superdecentes ffbs celerem fer'di:i-

De vobts nego't'fïzänniur.') - Mexfcacu-

0nem.) Suo enim fcckre accerfunt

ram facient, vos tradentes perditioni,

; æærflitf'ifi j

fibi ignem aeternum. Pleri

ué ernim

hzreftarchg infelici, celeri,€

&

infami

. & pecunias yeftras, quibus inhiant,-

(;;JFW!: ) |

morte fublati funt..—

emungendo.

Sic de lizretícis dicebae

. Paulus: Qui ssfver[as domns fu&-

"2

K :

2.. Eorum luxurias.) Grucedmoelag,

erfutnt

docentes qua noón oportet sur^

1 inyente

ideft, perditiones & exitia.

Nofter

pi': II'IC?')

A

41;4) ad .Tito Io IO.

"RP

Bibl, eum Cum. Menovb. Tozi. Vilt,

9*-

X

1

Y

;Ri* APOSTOLI |

! 482

Q

EPISTOL II. B. PET

| f"'g $. NdVit

* Yob.

4

.* Si enim Deus angelis peccantibus non pépercit, fed ru-

4- 18. dentibus inferni detractos in tartarum tr

Lin diem jv

adidit c*rUCi-s'ïmeS, ; ig

?

1o. Mag

J«de judicium refervari.

] munditie :

r .Gen.

$. Et originali mun

do non pepercit, * fed ottavum Noà ju-

-

E T«

ftitiae praeconem cuftodivit, diluvium mundo impiorum in

- L-fibi placen

"

— [ mantes:

ducens :

* Gen.

6. * Et civitates Sodomorum,

& Go&'ri*hæorurh in cinerem l. rr. Ubi.

] non portan

1925.

redigens, everfione damnavit , ex

Á

em plum eorum , qm impie -

a&turi funt, ponens:

. Hiv

ab luxu-

] ptionem &

; 7. Et juftum Lot

h oppreffum a ne

,fahd?rüm injuria,

riofa converfatione eripuit ;

E

x

m corrupti

8. Afpe&tu enim & auditu juftu

s erat, habitans apud eos,

| p Nopit D

qui de die in diem

D

animnam juítam. iniquis. op-eri"bus crucia-

L acvult,

bant.

7^ Detentatiti

9';,N6v'it

- dnptos veri

f

-eruttatdos, )

Jedicium) Damnatio & pæha pec-

-

ad id quod dixit ».fuper/ior"e epiftola

AAn anma, ut-

cati.

cap. 3. num. 20. ede az;me [alva fa-

AE quo rfurgen;

Non ceffat.)

Non defïdet:f. non tor-

a [unt per aquam.

.

b

b« [o. Magi: |

]njt'ttm preconeme.

) Præm/vm'ciavic

L cipe.

pefcit, fed ftrenue progreditur & ac-

enim iNoe juftam fcelerum vindictam

-&elerat, ut illos corripiat.

L. M a

. $t enim Deus 4nge/i.r peccantiäu:

mundo imminentem, per inftans dilu-

Cmminditis, an

zon pepercit.) Subaudi, multo minus

vium. Fuitetiam juftitiz preco, quia

- E voluptitibus (

hominpibus vilibus & malis , cujufmo-

cavit verbo & exemplo.

cultor fan&itatis , &ju&i;iam pradi-

T iwis Gipidit;

di funt hzretici.

Doninatitne

Rudentibus infermt. ) etipois coos

Cuffodivit.) Yum in ju

ftitia, tum

; Dewm ompig

catenis cAaliginis, vel notl;s; ordo &

in vita, ne fcilicet periret diluvio.

C E Tum vindicem

fenfus-efï, fed 4detrat&os tradidt£ va-

Mnndo tmpiorum.) Mlundo *impils;

.

E dhotinatig

dentibus inferni , id ei), e cclo detur-

pleno.

E poslten, 8

batos inferni carceri mancipavit. Vel

6- Everf

fone dthavit..) z P-euitus

X

$li placent

ut fonant intelligenda funt verba , vut

evertit & delevit.

T Prtovi, prg

fit fenfus, Angelos malos detractos

Exemplum eorum, Cc.)

| Eosquälf;x;z

; CL téfáceg

effe inferni rudentibus, quo loquendi

juftitis documentum effe. voluit &

se&üs o

modo fignificatur & potentia eorum

exemplum iis, qui eorum impictatem

- Parefes, i

qui illos e coclo dejecerunt, & illo-

& nequitiam imitarentur. -

- tis: [n Q

rum in refiftendo perti

nacia.

/

Oppreffem a nefandorum fujursa

?

D

lÜ )*W*?Hï*mg

Iz judicjhm refervart

.) Ideft, ibi-

&c.) Vad. hift. Genef. 1.

.

| Iglorm-; ff ,

jue ad extremum ufque judicium tan-

g. Afpete eutm CO anu

ditu ]uj?u:

quam in cuftodia inchifit.

erat, €&c.) llle fi quidem cum nihil

turpe auribus aut oculis haurire fu-

p Raillra

5. Ef originali ;(mndo zon pepercit.)

ftineret,- quippe juftus atque inno-

3 Slllm e& g]ol.i |

dpyeiís xoopusy pri[co mundo,, origina-

T 9 Nds

lem ergo mundum vocat prifcum &

cens inter Íceleftos vivens,iniquorum

m

189 ve] r

primxvum, qui fuit ante diluvim.

moribus mirum in modum an

Sed octavum Noe. ) Vocat O&Etvulm-,

ciabatur.

1

r

1 ali

a ügï!iüca:ig

iaf«lvi fa-

/| d 'Htigey

quia fuit unus ex iis octo

De die i» diem.) Singuli

$ : diebus,

perpetuo.

&i funtlin;arf:a.j Alludit D. Petrus

4

1AJgI$1a"ï;j&"f

?;g

CAPUT IL

48

. Novit Dominus pios de tentatione eri

Y

pere , igiquös vero

.in diem judicii refervare cruciandos :

s

L)

ucigndos, n

Io. Magis autem eos, qui poft carnem i

n 'concupifcientia im-

vum Noé u-

munditiae ambulant, dominationemque contemnunt, audaces,

Tpiorum it«

-.Kfibi placentes

, qui fe&as,xnon metuunt int,rc,)duceure blasphe-

:

K

h

mantes:

p incinerem -

II. Ubi Angeli

$ fortitudine & viftute cum fint m

äjqreä,

n, qui impie -

non portant adveríum fe execrabile judicium.. :

12. Hi vero velut irrationabilia pecora, naturaliter in ca-

uria,a;; lm- 1

ptionem & in perniciem in his, quae ignorant blasphemantes,

in corruptione fua peribun;,

Ppp2

. 13: Per-

n5apud eos;-

: *9.* Nbigit Dom

Fortitudine , 6f virtute. )

?nu.f.-) Scit, poteft,

30;66,2&823

riþus Crüdi-

ac vult.

id eft, potentia, & robore.

De vten—mttbn,ä.,) E pgrïculiä.

Non portant.) $ tesci, nonferunt,

Lmpios vero in dtem judicit refervare

non inferunt, non intorquent.

9:,Nolvit

Adver[um fe. ) wavr durdy, adver-

eruciandos.) '"lunc enim non tantum

lperiorQ epiüoli

in anima, ut nunc, fed in corpore,

fu. spfos , fcilicet demones; quod fi

quo refurgent, cruciabuntur.

legas Zvr&» cum fpiritn afpero ver-

;mim Junje-

tendum erit z4verf» fz , ut fit fen-

IO.. .Magi: alntez?-zi eos. ) Eos Br;æ-

Prenunrivit

cipue.

.

fus, quafi dicat: Angeli. cum fint pu-

lerom vinditum

Qu

pof! carnem £m con?upi/?ektiä

riffimi & fanctiflimi , non audent vel

er inftans di l«

1amundtitia ambulant.) Qui corporis

nominare aliquid, quod aliquo modo

voluptatibus dediti, impuris ac ne-

fonet blafphemiam, id eft, maledi-

hg preco, qui

o

ju&iciam prau

fariis cupidititibus obfequuntur.

centiam ; ne vel per umbram eam

llOn

Daminatianemque contemmunt.) Ec

nominando fe. contaminent, &

uia

Deum omnium Dominum & fcele-

maxime execrantur blafphemiam , &

jn jullitia, tUf

us

rum vindicem afpernantur.

Aliqui

blafphemos.

xjret duvl

E

Mundo inpi

per dezizationem intelligunt publicam

Execrabile jndicium.) . Execrandam

»oteftatem , & leges.

fententiam, ut fcilicet diabolo màa-

$464 placentes.) « JS.

4dtig , prbcaces,

ledicant. *Idem videtur hic-dicere

d'vi[ -,)

] Penifuf

fanéctus Petrus cum eo quod ait fan-

protervi, prefracti, fui fenfus & ju-

dic*ii ténaces, contumaces.

*

étus Judas n. 9. fcilicet Michaelem

Seclas mom s;etuumt :72170

ducere. )

altercantem cum . diabolo de Mofis

df volutt

Herefes, in quas fcinditur Ecclefiz

corpore , non fuiffe aufum Zzferre ja-

gum 1

chtdt l

unitas: In Graco eft, ào£ac $ recusoi

dicium blafphemis , id e(t, blafphema-

dim ij

BhacQuperrig , quod verti. poteft ,

re, convitiari, maledicere diabolo,

glorias nom verentur blasphemare &

fed dixiffe: Imperet tibi Dominus.

xonvitiar!, ut fit fenfus, non veren-

12. Hj vero.) Magiftri mendaces,

j aidit jf

de quibus n. I.

tur magiflratus & principes, quo-

um eft gloriofa poteftas, blafphe-

Naturaliter. 12 caþtioneä & in per-

Jis haorirt *

mare.

Nofter fubintellexit verbum

niciezm , €c. ) Pecudum more

u

l

u

, aque 10

émáce» , vel aliud fiinile, & 0£2

fuapte natura

vens,niqie

ruttl

noxize funt.

prede atque exitio ob-

/

alia fignificatione accepit, prout figni-

)dum mþnoF f

ficat epiziozem , herefim , fectam, &c.

In l:i: qua tgnoraut ngfþbemm;(e:. )

II. ULb 24ngeli.)

Cum iis, que minime intelligunt, ma-

Gigali

dieuf

Angeli fandi.

Id eft, cum tamen

ledielunt: & refpxmmnt',A & errores pu-

x

-^

494

EPISTOLE II. B. PETRI APOSTOLI

X

15. Percipientes. mercedem. m;ufhnæ *volnptatem ex:ftl-

a Superb

qmantes diei dehclas

coinquinationes & maculee deliciis af«

P*rns cartis 1N

fluentes , in conviviis fuis luxuriantes vobifcum ,

converlantur

14. Oculos habentes plenos adulterii, & inceffabilis deh&l.

y. leem

Pellicientes animas inftabiles, cor exercitatum avaritia haben—

mpnoms E

tes, maledi£tionis filii :

! qo. Si enitt

*]ud

15. Derelinquentes re&tam viam erraverunt, *fecutl VIam

ne Domini tX

Balaam ex Bofor, qui mercedem iniquitatis amavit,

*N um -

»plicat fupera

16. Correptionem vero habuit fuze vefanisze : fübjugale mu-

»tibus.

4t. Melius

3

22.28- tum animal,* hominis voce loquens, prohibuit prophetse 1nfi-

pientiam.

«quam poft 3

* *]'ud

tradltum et,

12.

17. * Hi funt fontes fine aqua, & nebulze turblmbus exagl-

tatæ quibüs cahgo tenebrarum refervatur.

18 Su-

——

Et nehula.)

"ddilentum im

ment.

tenc, vitio fuo & fuperbia, qua tu-

Pe/llc:enre: Animas mþ46;le.r. ) àr

Asafoweg Ane[cantes, animas non be--

cum tamen illum

In carruþtmm' fwa peribunr.) Ma-

ne in fide & cafhtate Hrmacas, &

V Tuintys e

le peribunt, & illo perdentur exitio ,

folidatas.

atetici a dgmo

-Cor exercitatum avavitia babentes,

quod merentur.

L & quáfi turbine

I3. Perc;p;em*e: mercedem mjufttm )

Avarltlæ & rapinis dediti. Azz/edi&t;-

p inter fe contrar

Juftam iniquitatis fug mercedem re-

onis fili: , execrabiles, & execrandi. .

me conflirant,

ferentes.

ngm execratione, & maledictione.

thu mhga

Voluptateys exiftimantes diei . delics-

L m ) Quos m

IS. Der e/mqunnte: retlam wam.)

4:.) Qui pro fingulari voluptate du-

Veritatis, fidei, & fanttitatis.

4

lgmofl ignes in

cunt,

.fi vel unius diei. deliciis fruan-

Viam Balaam.) Moxes Balaam.

Tj Buperba

tur.

Ex Bo[or.) Grmce 73 Booóp, ideft;

| Jt'.l.

t

C'amqnmancne: J macula. ) Quos

fíi: Befor , ut Bofor fit idem nomen-

- live inanem fu

»

. hominesvere labes, ac maculas popu-

cum Beor, cujus filius dicitur Bala-

Aftuofa verba

Ji Chriftiani appellare licet.

am;

um. 22. 5.

Pellmunt n

Luxurtantes voätfczm) In veftrá

Oül mercedem m:quttat:: 4"247)!!.)

ft; Gnoft

convivia moderata

&-cafta fe in-

Nimirum munera Balac regis Moabi-

ï"m gl co

gerentes ad luxuriam, ut fcilicet mu-

tarum , quz adamans voluit maledi-

| thodoum fiden

lierum. veftrarum caftitati infidientur.

cere populo Dei, Num. 22. & 25..

; tefim pellicium

Per&rmglt en'm $. Petrus Gnofhcos,

16. Correptionem oero babuit fme

&do jllis efe.

fe in aga

as, id eft, convivia fideli-

vefamn. ) Redargutionem babutt ro-

É

u

charlfham münuantes , eo0

"um & fibig

um poft

prue tmqn/mtt.r, five fravdrtcdtlam: »

lndulferant

fine, quem dtei.

ut eft in Greco.

EOS qg, Pd.

14.. Plezos adulterit.) yo:xahäog,

Szä]ugale mutum animal. ) Id- e&

«dultera ,. id eft, oculos ad. mulieres

afina jugum & fefforem terre aiTueca,

Wïömg, qu

bruta & muta.

Q" ?h erye,

adjicientes, quas vitiare Rudenc & ad-

Crtlles,ve] p

ulteras facere,

Hominis voce loquens.) Per Ange-

1. Lley,

Er szceffabilis deliii.) Id ePc per-

lum, qui in ore afinz articulatas vO-.

T

petui deliti, quafi dicat, Gnoftici

ces formabat.

Wt à yeccas

füliione d

perpetuo libidinofis oculis procaciter

17. Ht funt fonte: f fnzeaqua.)

Qula

.ut hema

afpiciunt mulieres , ut eas adulteras

vitalis aque, id eft, do&rmæ fang .

E tläm emm dlC

fnc:anc.

funt expertes.

N op D

|

-CAPUT II x

485

)tatem*"exmi; 19. Superba enim vanitatis löquentes,'pellïcïunt in defide-

* üdlidis & d. eiis carnis luxurise eos,

:

qui. paululum effugiunt, qui in errore

converfantur :

àbisdelt

19. Libertatem illis þromittentes".*, cum ipfi fervi fint cor-

'"itiahäbenfï | ruptionis: *a quo enim quis fuperatus eft, hujus & fervus eft. *Joas:

-..90. Si enim refugientes coinquinationes mundi in cognitio- $,34-

*fe&u;i viàn ]

ne Domini noftri, & Salvatoris Jefu Chrifti, * his rurfus im- &&

it,.

plicati fu

perantur: fa&ta funt eis pofteriora * deteriora prio- & ao.

übupde m f ribus.

f

*Hebr.

4

ophete iuf-

or. Melius en

im e'raf illis:non cognofcere viam juftitize,

at.

|| quam poft agnitionem retrorfum conver

e

t1 ab eo,.qugd illis

itibus exari

.traditum eít, fantto mandato

12,745.

22. öon-

Ppp3

19 Su-

Et mebula.) .Nubes fteriles , que

Cum ipft. fervi fint carrupt't'ani:.x ) Id

] defideratum imbrem non emittunt,

eft, libidinis & voluptatis, que ani-

inhdil,)

animas non be«

cum tamen illum polliceri videantur.

mam & corpus corrumpunt.

Turbintbus exdgitdt.z.) Sic enim

4 quo enim quis f[uperatus ef.) A

[e Hrmatas', |

hzretici a demone fpiritu vertiginis,

vus

quo vincitur, cui chcurnbic, illi fer«

.

vitia habentes,)

& quafi turbine errorum agantur , ut

editi, Mledit-

ánter fe contraria doceant, & acerri-

Qo. $& emim vefugientes 'eoiaquimde

, & erecrandi.

1ne confligant.

tiones mundi , €fe. ) Senfuseft: Si qui

Qu'äus caligo tenebrarum: referva-

fugientes inquinamenta mundi, vo-

- maledidiont

:

| :4r.) Quos manent tenebrz, & ca-

luptates nimirum & libidines, con-

rellám. viam )

infitatis

E

- liginofi ignes inferni.

tulerunt fe ad cognitionem , id eft,

jes Balaam.

-Ig. Guperba enim wvanitatis loquen-

ad fidem & cultum Chrifti; fi ab eo-

2es..) ldeft, füperbim vanitatem,

apoftatantes ad Gentilifmum , vel ad

& Bioop, id lg

five inanem fuperbism, qua sument,

herefim Gnofticorum, rurfus iis in-

j idem nomet

P

uinamentis fuperantur, quz prius

H di;itur i

faftuofa verba crepantes.

4

u

Pelltciunt £n d'e:þ'derit': cargzi , 6f c.)

peraverant, facta funt eis polteri-

] Id e&, Gnofticieos qui nuper ab eo-

ora deteriora prioribus.

jualis emt.)

tum hzrefí converfi fuerant ad Or-

Fatta funt ess poferiora , &c.) "Tum

jcregis MO

" thodoxam fidem, rurfum ad fuam hz-

quia gravius eft malum recidivi , tum

voluit malt-

Lmu 22' 23' "

refim pelliciunt, refricando & obtru-

quia profundius fe vitiis priftinis im-

dendo illis.efcam prifcarum volupta-

mergunt, habitumque validiorem in-

r habut [u

tum & libidinum, quibus in harefi

ducunt; tum quia ingrati gratiz Dei

7 /uhei( 2

- indulferant.

Obicem ponunt. Alludit, immo ci-

ID

tat illud Chrifti Matth. cap. I2. 45.

Eos qui panlulum effugiunt.) dmo-

*

ld .CRI

Quyórras , qui effug

.

»

erant,

Eiunt. noviffima . bomints ilius pejora

;

yml )

i

A«125 errore ver

fantur.) jJud&os,

priortbus.

n ferrf,aff"etä*

1 Gentiles,vel potiusGnofticos hereticos.

. QT. Melius. )

Id e&þ, ininus malum,

.19. Libertatem sls promittentes.)

Non cegnefcere.) NNon .cognoviiï'e;

p At

ut eft in Greco.

"Tum a peccato, tum a lege, tum e

ao* 70'

fubje&ione dominorum & principum,

Viam juffitia.)

-

ut libere agant quidquid lubet; luxu-

Chri&ianam.

Id e ; religiqflem

Qu

riam enim dicunt non eífe

— Retror[um comvert

fiti - ;

peccatu:m ,

j.) A fide, & via

do&rinï

j

.. fed opus Dei- & natur&.

iq&iciæ deficiendo.

"-

^

L

/

]

Es

486

EPISTOLJE Il. B. PETTRI APOSTOLI

Prov.

22. Contigit enim eis illud veri proverbii :* canis

1'*exve'1rfuisf y Litet En

P.

r

fïefrag

de aqi

,26'11' ad'fuum vomitum : & fus lota in vglutabro luti.

L. 6 Per qua

Ld

CAPUT l.

P

L s 00l as

ti fünt, i

Proþtär quosdam ill

uä)mï,' Jacundum Domini adventum negaþte&, p

piot

am homi

aftruit futuram. mundi renovoationem , cum brevi & in[perato

| 8 Unum v

Dominus advceniet , ad cujus edventum monet , ut fe praparent,

« ['apud Domini

laudans Pauli fcripta, qu& indo&i

9 Non tal

. depramvant. -

r. [ TIAnc ecce ,vobïs j 'chari[ïïmi), fecundam fcribö Epi&olani,'

Dirmiennt, )

in quibus veftram excito in commonitione finceram

p

: Onina fic pers

mentem :

t ) Ümnia :

2. Ut memores fitis eorum , quae praedixi, verborum a fan- [

lpio creata

- E $ Latet enn

&is Prophetis, & Apoftolorum v

x

eftrorum , preceptorum Do

mini & Salvatoris.

-u diot, v

fieíciunt, quia f

ITim . 3. Hoc primum fcientes,quod venient * in nos(immiä diebus

( Quid celieran

4. 1- in dece

[4

ptione illufores , juxta proprias cqlïcup'ifceptjas,amb'ug

-eft, quif dicat:

21im]apntes,

*

& terrà conft

3

[

u

de.

4. Dicentes : * Ubi eft p

romi*fïï;), aut adventus ejus? ex quo

roinde quod e

1g. enim patres dorm

1o crea-

dere& iboleri p

i

j

ieru,n:—t, omn-ia[.ücper'fe'verant ab init

T de Civit. pI

*Ezec. turae.

[

d

. Latet

Qi/mö' terra de

tonfirut,

Sazá

Salyatoris Chrift

i, per Apo&oi.c;

SCN

lica.

o (gfi)dam.)k Llegis Evange-

promulgata.

V

- Terra. de

22. Canis reveríus ad womitum. )

'3. .Hoc premu

m fciehres)) Quali did

I) Aqus

fen Cofpinpit

Scilicet adid reforbendum quod evo-

cat, ante omnia hoc veluti maximi

.,erS pàrs alter

muerat, quod fediffimum eft & ab-

momenti fcitote & advertite.

ominabile, nec in fumma quidem fa.

Venient in novilfimns diebus.) Owmni-

. Aütém. tetra J

me a quoquam ufurpatum.

bus futuris temporibus, & maxime

*41/4. Confifler

Et, fus lota in volutabro

luti.) | Re-

fub finem mundi tempore A ntichrifti.

- Aqtisomi er

Inr. decep

R le, iuüu Dä,

diens, & rurfum fe volutans in vo-

£ione Hlufores.) llluf(/)res»,

lutabro luti.

decipientes & feducentes.

Bantis, emaf

UET qug.

,I.

"Xeste, ) Scilicet a fomno tor-

uxta proprias concupi[centias ambue

poris, teporis & oblivionis.

lantes. ) Indulgentes gulz, libidini ,

.,"m'aquas dll'j

lz commonuitione.) i ómou»goti, in

ceterifque concupifcentiis.

" func g

Cs tm, « 4

commonitione , in recordatione , in

4. Dicentes.) Iiriforie.

revocatione ad memoriam.

UL; eff promiffie aut adventus ,ejf?:? )

|! Glicetdurayie

Sizceram- mentem.

Integram, in-

In Grxco , U: e promtffro p;;gfe,,t,'&

' Cæh 4lj, tfl

eorruptam , puram

fim

ICEl'n-;

1 ;

vel adveztwes ejes? Ícilicet ad extr

h Celi qui

Q. 4 fantlis propherts. )

E

x oraculis

mum judicium,

:

B'-.

J

Tietont.

j l]()n t

$

o Vicinio;

Prophetarum.

Ex quo enim l'4tre:,) Sc»üiceit primï

e.ms üm in

Pracebptorum: Demini , t$c. ) Quia

prifci, a quibus

pracepta Apoftolorum funt precepta

pr»qfem'inatum— eft,

g«nus 'hom'in—Um ]

*

Blonis, À "

N

Quneg Rnte

e

£

Li

l

^ CAPUT ,m,'

457

:

v. Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prlus, &

fgtnis reife?r

l;

p

terra, de aqua, & per aquam confiftens Dei verbo :

...6. Per qu&a ille tunc mundus aqua inundatus periit.

-*. Coeli autem , qui nunc funt, & terra, eodem verbo re-

m EO

pofiti funt, igni refervati in diem

.

d

judicii, & perditjonis im-

piorum hominum.

& inferat

9. Unum vero hoc non lateat vos,

chariffimi : quiä unus dies

apud Dominum ficut mille anni, &

mille anni ficut dies unus.

[ pmparent,&

uidam

,?'Non tardat Dominus p?omiiïionemj fuam ficut q

exifti-

d

-

50 Epiftolam,

Dormierunz. ) Mortui funt.

am aeris regionem

quindecixp cubitis,

one finceram

Genef. cap. 7. 20.

w Omhia ff« perseverant Ab initia-crgd-

Eodem verbo.)

Eodem Dei impei'ïo -

£4ra. ) Omnia fic permanent ficut a

-BOrum afate

principio creata funt.

.

& juffu, quo olim aquis diluvii ob-

Laret emum eos

hboc volente.f. )

ruti funt.

iptorum Do»

Repoféti . fant-)

m£Syvo'avpio u £voi 'e:'o'!,

Qua( dicat, volentes, & ultro hoc

fiefciunt, quia fcire nolunt.

quafiin thefaurum diving providen-

N

finis db

Quod celt erant, prins , ev. ) Senfus

tiz,juftitie & vindi&e reconditi funt;

eft, quafi dicat: Latet eos quod catli

fcilicet igni refervati, ut fequitur.

Xntas abl

& terra confitant Dei verbo, ac

|dgni refervati.) lgni conflagrati-

roinde quod eodem Dei verbo occi-

onis in fine mundi, de quo D. Pau-

jo? ex qï"ï'

dere & aboleri poflint. S. Aug. lib.20.

lus 2. 'lheffal. cap. 1. 8. 19 revela-'

b initio cre

de Civit. cap. 19. ficlegit: Ce/ erasz

uone . Domint ]qfu de celo cum Angelt':

a

virtutis ejus, 1n flamma 1gnis , dantié.

*--d

1 Laþet

elim 6 terra de aqua, & per/aqufqz

x

conffiruta.

vindillam tis, qui novernunt eum.

g Apoüplail

Terra de . aqua C per aquam con-

his ergo fic argumentatur Apoftolus ;

Non eft quod difficiles fe reddant ad

-

fífenf.) Aqua enim terr m quafi glu-

credendum mundum conflagraturum,

a)&. ) Qu di

ten compingit & conglutipat, utuna

veti mximi

ejus pars alteri adhzreat.. Dicitur

& judicium Dei futurum, cum fimi-

vertite.

autem terra de 4444, $E vouroG, ex

les in mundo mutationes fciamus ex-

didus) a?

titiffe, verbi gratia, cum

eus ho-

4444 confiftere , quia fcilicet. cum

mines delevit per diluvium.

US4 & m"axime

2q

uisomni ex parte operiretur, tertia

*

ore Antidinfti

die, ]

uffu Dei, aquas ab arida fepa-

|(9g. Unsm vero hoc non lateat, €fc. )

rantis, emerfit & extitit.

Occurrit objectioni : Si Chriftus ven-

«) IHufqres,

& ter-

turus eft ad judicium, cur timdiu

MCS.

6. Per quæ.) Cxlos fcilicet

tardat , cur tamdiu fcclera tolerat,

nl ambte

ram aquas diluvii: dantes.

Ille func inndas.) Quem fuperiore

cur tamdiu fuos ab impiis affligi finit?

gulæ, hbldlm 3

cap. n

um. &. vocavit originalem, qui

Refpondet ,- omne hoc temp:s, licet

ltiisf

fcilicet duravit a

b Adam ufque ad Noe.

nobis longum videatur breve efle,

des

?

doettit 6j

) :

E 7- Celi. antém 7ui aunc [un:, 8c. )

quia apud D'um mille anni funt dies

Nam cali qui prius erant diluvio pe-

una, & viciffim dies una quafi mille

W, //] Prd euttt

rierunt, non toti, fed quoad partem

anni; nam apud eum qui immenfus

jcet ad extree

eft & eternus, mille anni adeo exi-

terre viciniorem, id eft, quoad ae-

rem, tam infime quam mediz re-

guum funt. temporis fpati)lm, ut vi-

| Scm'cet primi

gionis. Aqua enim diluvii^ exceilit

de:ntur effe quafï dies una.

fs homMm

omnes montes, ac proinde & mtdi-

9. Nen turdat DOæinzs.) Ille emm

*

488

EPfoTOLE Il B. PETäI .'APOST-OLE !

LI

. exiftimant : fed patienter a

S

, rE

git propter vo:

*

:

;

7

, nolens aliq.-udsï

ficit &' du

périre, fed omnes ad poenitent

lam reverti.

»

j The.

;: M

fapientiam

s. 2.«

10. * Adveniet autem dies Domini ut fur : in quo cceli ma- |

D

' 36 : Sicui

Apoc.

gno impetu tranfient, elementa vero calore folventur

-

$

—

m QibUs 1

3.

autem & qus&e in ipfa funt opera, exurentur.

igftabiles (

16.15.

Ir. Cum igitur haec omnia ditfo

lvenda fint, quales qþortei

(

ipforum p

vos effe in fanGtis converfationibus & pietatibus ;

I2. ExpeCtantes , & properantes in adventum diei Dominiv;

i Vos

- tium ertor

per quem coeli ardentes folventur

; & elementa lgnls ardore

tabefcent ?

'

I* Crei

*Ifaix ^

- & Salyator

6

13. * Novos vero coelos, & novam terram (1), fecundum

5.17- promiffa ipfius, expe&amus , in quibus juftitia habitat.

- fiizts, À

&

p sss

22.

14. Propter quod , chariffimi , haec expe&tantes, fatagite im-

Apoc. rmaculati , & inviolati ei inveniri in pace:

r5.* Et

i 1 35 L

21.1.

* cet tamdit

"TP terram;& promiffa iz Sixz. legrrnr,

- adventam f

galutem

nondiciturtardare, qui tempore con- «Zvez£muz a't'et; Drorqm'm'.-) Non expe;.

ftituto adeft, & ea exhibet qux pro-

. ürigi od

mifit.

&antes modo, fed etiam cupientes

g, atíci

adeffe extremum illum diem-judicii.

- gt o

Nolens aliquos perire.) Spatïum ho-

Per quem celj ardentes. [olventur.)

minibus concedens, ut mores emen-

Mide dicta num. io.

«

cp.2, num

dent, ne pereant in eternum..

:

; mum. 36-

Taäefl'ent.) *LiQuefcent , inflar m

1

16.In qu

IO. Dies Domizi.) Dies judicii.

^ talliin fornace liquati, hoc enim fi

.

- ferit; o

Ur far.) improvifus &

', inexpe?ta-

gnificat Grecum caxicerai..

a. linum, no

tus.

I

Nevos vero celos. ) Vel, quoad

lg qu0 c&l5 ma gno pnpetu tranffent.)

fubftantiam, juxta di&a num. 1o. Vel

u:pete (

Per cclum intellige aerem. — Kecen-

potius quoad qualitates, 444 /zx lu-

tiores tamen Mathematici , qui vo-

z& ertt fécut du folisy & lus folis fe-

lunt cclum ipfum effe corruptibile,

ptempliciter . fícut. lu feptem dierum ,

de eo hunc locum intelligent.

ut ait. [faias cap. .30. 26.

L

Magnue sumpetu.) ;þc:fnä'öv , cum fibi-

Secundum promiffa. ipffus. ) — lfaie

Jo, & in morem procellz.

enim cap.65. num. 17. legimus : £e-

Elementa 'wero c4lore fa/vc.wtur.)

ce exim ego ereo celos novos, 24 terram

Pre xítu & ardore.

Z0bCAP.,

s

Selventur.) Non ita ut pereant &

In quibus

J

s

uf

jtía babitar.) ld eft ,

evanefcant, fed ut purgentur & mu-

jufti & fan&ti , vel perfecta juftitia,

tentur i. melius,

14« Dpzzmaculats.

) Abfque macula

Et qua in IpÍA [unt épera.) E quz-

. peccati.

cumque in ipfa funt, qualia funt ho-

Inviolatz. )

ä;xcäy'qraf, id eft, £re-

minum opera, urbes & magnz «difi-

frehenfäi/e:.

ciorum molitiones,

E;j.) Àb eo, cui nibil occultum.

ir. de f;m&i: cönveifat;aizünl ér

Ip pace.) Ut fcilicet immaculati &

pretatibus. ) In Chriftiana vita, pie-

irreprehenfibiles pacem habeatis cum

eo,

tate', ftudio virtuþum & bonorum

proximo; &.pacato animo

eperum.

ac tranquillo mortem ac.judicium

expettetis.

i2. Exg e&dnfe.-f à [2 p*qemrzrq ; 2

li,

s

ä

B

M

CAPGTxm

489

15.* Et Damini noftri longanimitatem, falutem arbitremi

ni : RGIH.

2 a?iquog"/

ficut & chariffimus frater nofter Paulus fi

ecundum datam übi] 24

0 Qel] ma.

fapientiam fcripfit vobis,

*

Tv

16. Sicut, & in omnib

utur, ter;;

us Epiftolis , l*o*quens'in eis de his,

in quibus funt quaedam difficilia intelle&tu, quae indo&ti, &

inftabiles depravant , ficut & c

3

7

eeteras Scripturas, ad fuam

S Oportet

ipforum perditionem.

17. Vos igitur, fratres, pr.

zefcientes cuftodite: ne iriiïpien-x

|Donini, ]

tium errore tradu&ti excidatis a propria firmitate.

ls ätdbre ;

18. Crefcite vero in gratia, & in cognitione Domini noftri,

'ecund

1

& Salvatoris

Jefu Chrifti. Ipfi glorixa; & nunc; & in diem eeter-

t

um'

nitatisï,, Amen.

h

agiteim- *

E. ngdnimiiafem;j Qda videli-

4d [mam: ip[orum perditiomem. )

'I;?*Ec"dj :

cet tamdiu tolerat vitia hominum, &

Quia ipfa Dei verba

adventam fuum differt.

; & oracula jixo-

lant & corrumpunt.

Von bxp&.

Salutem. arbirremins. ) Exiftimate

17- ('nej;:t

dirigi ad.falutem veftram & ïnalg-r

de periculo.

entes, ) Prz/ämonïpf afme

cupientes

rum , utfcilicet refipifcant.

jutici

Scripfft! vobis) Vide ad Romanos

Cuffodite.) Cavete.

»/wm;,)

Tradgilz. ) Abducti, decepti.

cap.2. num. 4 & ad Hebrzos cap. 1?'.

iflar me«

mnum. 39*

w

tis in fide.

u proprta. frriitate.) Quam haþg-'

enim ft.

16. I» qut

Lus.) & oic, fcilices dictis &

fcriptis; cum enim, £y o/c, fitmafcu-

I8. Iz di'em*'gfevniimtik,) In omnem

linum, nom potcft referre Epiftolas,.

l quoid

ternitatis.

&ternitatem , quamdiu duxat dies z-

10, Vd

utpote fcininini generis,

! us hts

hii fe-

ferum,

þIfafæ

GD

( )

j ; Er-

——

r

«

N

jerram

u

13

SSS

N

o

2

Vdeü,'

M

u-

2x

À

M

tj

hi

")

)

—

acula

itrt-

ik

cum

um

lme

Qq34

EPI-

Bif). eum Cam Mfmif Tm Vul.

*

499

E JC-

,E ho

EPISTOLA I

fu plenum

t fi0

tlamus [

B. JOANNIS APOSTOLI

(ünt ul

$98

CAPUT PRIMUM.

-

m tenebr

. SL 0

fïoannes ; quod de Chríflo voidit , &? audivit , aliis anmuntiat , ut

una cum ipfo focientur Deo , & Cbrz/fo ejus flzo Cujus fangume

focxetaten

bominum peccata mundanmr porro qui [e peccafje

| ejus, em

MT

tegat , Deum mendacem facit,

feducum

U

od fuit ab initio, quod audivimus, quod v1d1mus G

9. $i

fnittat YX

oculis noftris, quod perfpeximus, & manus noftrae

Q

contre&taverunt de yerbo vitae :

10. 51

us Cl

^. Et vita manifeftata eft, & vidimus , & teRamur,, & an-

nuntiamus vobis vitam s&eterpam , quae erat apud Patrem &

Demare st

apparult nobis :

3. Quod vidimus , & audivimus , annuntiamus vobls., ut &

cljxæu ä

vos focietatem habeatts noblfcum, & focietas noftra flt cum

X

gï&tlæ qu

Patie, & cum Filio e;us ïefu Chrüto.

P.

PCICIPIQIV

4Et

E a

Fnpneao*

-

MUET

dt, in«

I.

Uod fm: Ab initio. ) junge cum

Nam vita 1m: tmfefï ata eü; fcdlcet ver-

folidum (

eo quod fequitur 4e vwerboó vi-

bum, quod eft vità.

E

-Et widimus & reflam?m ) Quafi di-

d quod

te, & fenfus eft: Ipfum. verbum. vi-

Hten

te, quod fuit ab initio, annuftiamus

cat ; ltaque nos, qài Chriftum vidi-

heet tan

VOblS

in Graeco pro fw, eft 5

mus, idonei teftes fumus, vobisque

£ral

fempiternam vitam promulgamus.

pecat

Conirellaverant.). Cum dixit, Pa

Vitam «termam, ) Chrliïum qm eft

6.

vita eterna.

mu&

patts 6 videte ; z.

]

Mest;

De 'verbe vita. ) Syrus, verbum vi-

Qu trat 4puä P:ztrem ) Sic Evan,-

2€

Sic Joel ait, Effwsdam dr /pmm

geln Cc. I. n. T dlxn: Et verbum eraf

enttti

meo , id eft, fpiritum meum. AA

tzllwd Deum,

pioften

E apparuit nebjs. ) Per incarnatio-

TL5

$. 17. Dabztu-r ei de auro Arab;a. » 1d

A ocat Verbum vi-

* &V E

efít aurüum Arabis. .

nem.

£& , ideft, verbum vivum ; feent enim

2. Ut E6 vos fac:etatem lmämns Zo-

nl

Parr baäer vilam 1n /Emaxpþ ffc de-

Ur[cum.) xoney£ay, communionem , com-

Vittüte

dit & ff/io witam babere 1n /ämct:lp/o

munionem in eadem fidei rehrrlone,

&itut

& Ecclefia Chrifti.

fe D)

Vel verbum vivificum , nam ut ip-

HUR

femet Chriftus ait Joan. c. Io. n. Io.

E£ fociezas nofra fft eum Tatre , 66c2)

Ego vtni uf witam habeant; 6 abtuz-

Nos vero una vobifcum cum Patre

fia iac

dantius habeant.

& filio ejus fefu Chrifto ar&ulnne

$tc

con )ung'unur.

Witer

2. B wra .mmf fata ef b Pro

1

E

E

N

CAPUT K

-

401

4. Et haec fcribimus vobis,u

$.

t gaiqdeatis, & gaü-diüm yeftrum

fit plenum.

ft ajnnu'ntïa'tio, quam audivimus ab eo-g& annun-

$. Et heec e

LT

tiamus.vobis : * Quon

3

*Joan.

funt ullae.

iam Deus lux eft; & tgnebræ in-eo norm

9-12.

*

^ 6. Si dixermus ; quoni

am fociétatem habehmus cum ledo, &

*Hebr

in tenebris ambulamus, mentimur, & veritatem non facimus.

a

49

Mil uj

7. Si autem in luce ambulamus, ficut & ipfe eft in luce ;;p

etre

agj

focietatem habemus ad invicem ,* & fanguis Jefu Chrifti, Filit 1.19.

ejus, emundat nos ab omni peccato.

poc.

9. * Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus : i

pfi nos 7-

R

A

feducimus, & veritas in nobis non eft.

ridimys ..

:9. Si confiteamur peccata noftra, fidelis eft, & juftus, ut re- ?. p.;,

mittat nobis peccata noftra, & emundet nos ab onini iniquitate. 6.56.

äo&ræ

Prov.

1o. Si dixerimus, quoniam non peccavimus, mendacem fa-

&at

on eft in nobis.

IO.69.

cimus eum, &Ferbum ejus n

Eccli.

Qqq 2

CAPUT

7.21.

em, &

. Ut gaudeatis. ) In Sd&ietafe.Ec-

, ut&

ab emni peceato. ) Conjun&io & ; ef

clefiz ,

hrifti & Dei, ejusque bonis

caufalis , fienificatque idcirco nos fo-

t Cum

pratim que percipitis, &

ciecatem labere cum Deo; quia fan-

i

percipietis in ccelo,

gIo'riæ qu&

guis Chiifti emundat nos ab o

;nni

Er g.ndium vefhrum fit pleuum.) ld

peccato.

L

eft, in dies magis angeatur , & fit

9. Peceatum non babemus.) Habui-

t vt

folidum & perfectum.

mus enim peccatum originale,- & ha-

B. Er h«e eff anuentiatío, ) ld eft,

[ 4

"

bemus, vel habebimus peccatum ali-

afi d*

id quod annuntiamus

quod actuale , fi diu vixerimus.

| vidi-

Ef £encür& ia €o non

fant . sella. ) Sci-

Feritas im nobis zon eff.) L'Vlentimmrj,

licet' tenebra ignorantiz,, erroris aut

bisque

9. Fidelis eff. ) ld eft, verax in

ü$

peccati.

promiflis , promifit autem cum dixit.

T 6-' ]n fifnf

bris nmätdkzmu.s;. ) Er;'o-

j

»

Quorunm remt(eriHis peccatA , 6ye,

9'.'.'19&

yum & vitiorum,

Mentimar €f veritatem mon f actimus.

- Jufius.) Id eft zquus..' /Eqnum e-

Wil«

Mentimur verbo, & veritatem , quain

fim eft & congruum.

Deoque di-

- erdt

gnum ut panitenti peccatum remittat,

profremur , om facimus , ipfo ta&to.

Vel, jsffss, quia Chiittus fuo fangui-

. Si autem in. L.ce.) Rationis, fi-

'Afiüf

dei, Evangelii , virtutis & gratix.

ne, & morte pronieruit nobis haanc

veniam, eique Deus illam promifit,

k;ip-

Ambulomu:.) Proficiendo , & de

Jufta ergo eit, & ex juftiria debita

o

virtute'im virtutett progrediendo.

liec peccatorum remillio, fed Chri-

Scut "E7 ipfe ef? ia /»tce.) Sicut &

1

)e, ;

ipnfe Deus eft lucidus, imo lux fub-

fto, non nobis.

[

IO. Mendacenm —,f'a):/'mw et;ms) —Qüïa

fr.)

antiilis & divina, ideoque omnia

fua iacit in luce fapientiz & fan&itatis.

Deus in fciiptsua aiierit omries ho-

"

Societatem babemus ad invicem.) E

mines effz peccatores , .ut Ecclef. c

iie

idter nos, & cum Deo.

7. 21« Prov.. €.-24. 16.. Pfalin. 141.

1« Jacob. €. 3. 2. & alibi

E; jangüik- jd Qurifli emuudat nei

N

!

462

EPISTOL/E I B. JOANNIS APOSTOLI

. Chat

CAPUT I.

] datum ve

jfejüs Cbrz/lus advocatus mofler eft- apud Patrem , & propzz*zam

verbumv

fro peccatis tolius mundi ;. obfersuatione autem mam]atomm Dá

g * |ter

& i Mo

comprobatur *vera Dei notitia, ac dileBtio: quod fit efus, ac mo--

vum tandatum: - quis. fit in luce C im tenebris : variis fcribit

lumen ]at

Qw

elatibus ; revocans a. mundi dzle&:ofze €? ab bereticis , aC

bus elt i

AMHIOBERIS , ul Jemel accepte fidei aduæreanz jequentes

i. "Q

ductum Spiritus JantH.

T

lum in e

Ilioli mei, haec fcribo vobis, ut non peccnt s.

Sed &4'1

i. Q

quis peccaverit , advocatum habemus apud Patrem, Je-

tebris af

fum Chriftuijuftum ;

TUnt oCl

2. Etipfe eft propitiatio pro peccatis nofiíis: non pro no-

EH

ftris autem tantum , fed etiam pro totius mundi.

dnbulat

3. Et in hoc fc;lmus, quoniam cognovimus eum,ü mandata

veratus e

ejus obfervemus.

7 N

4. Qui dicit fe noffe eum, & mandata ejus non ct ftodit,

tür dema

mendax eft, & in hoc veritas non eft.-

xim, qu

legts

$. Qui autem fervat verbum ejus, vere in hoc charitas Dei

dgis i

)

perfe&ta eft, & in hoc fcimus, quoniam in ipfo fumus.

1» ij

6. Qui dïc;t fe in ipfo manere, debet, ficut ille ambulavit,

Qkod l

& 1pfe ambulare ;

mmn |

7. Cha-

mümuu |

Verbu

Quafi dicat:

ER vwerlum e]us M :g nobis. )

2. Et in boc /r mus. ) Ex hoc pro-

Non. mtelhmmus, non

babiliter. intell: glmus

2e Dei:

ample&nmu , Qon retinemus veram

Quoniam cognéuimmi eum, ) Quod eum

$. It

ejus doctrinám.

cognofcamus & diligamus,

'Accipi-

vili )

nen peceetis,) Ut pro virili a

tur hic cogmtm non pro fpeculativa

vObis 1

IUT

eccatis abítineatis,

& fterili,

fed

pro practica, que cum

amore & a

:

quod e

Sed ä

fperta'verlt, &«. ) Non de-

ectu conjuncta eft,

defüeta

fpgret

fed ad Chriftum confuziat,

4. Qui di.st fe noffe Deum. ) Vera.

ft'ovati

ui advocatus eft nofter apud Patrem; ;

& falutifera notitia, id eft, practica,

Tito no

eft autem advocatus nofter exhibendo

us nofcentem perducat ad vitam.

Qtat I

&ternam,

Masd,

fe, & fua vulnera ,. & confequenter

fua merita allegando divino confpe-

5. Ferbum ejus, ) Juifa & manda!:&X

UTTI

&ui..:

ejus.

Qua

714/5'0»:,) Innocentem & fan&um,

Iz. Loc claar:ra: De: perfefl;t eþ )

fiome

qui fua fanctitate grdufhmns Patri me-

Hic perfecte diligit Deum ; naét. pro-

XEIEH

xetur exaudiri ,

batio amoris eft exhibitio corporis.

!IT"A.

qu'que jufte pro pec-

catis noftris fqtmtecuc

Qaoniam im ipfo f^mus. ) Quod illi

fobit

Q. Et s(jfe eff propitiario pro pecmns

adhxremus , & cum eo arcte fumus

Vi

noffris.) Siquidem ipfe offerens fe in

adftricti.

du

cruce yictimam pro. peccatis nofms

6. Manere.) .Scilicet ut membrum

gï

fucxste c1c.

feupi

W

in corpore , aut palmitem i vite,.

uT

RE

£

[4

CAPUT Il

T

3

s

49

an-

9. —C'hari'fïïmi,nzon mandatum novum fcribo vobis, fed m

datum vetus, quod habuiftis ab

1777

M

initio. Mandatum vetus, efï

verbum, quod audiftis :

à

fin D

8. * Itérum mandatum novu

m fcribo Vobis,x quod verum eft *Joan.

, t fff-

&inipfo, & in vobis: quia

Y

tenebrz tranfierunt, & Verïum 1334

ir frrili

lumen jam lucet.

9. Qui dicit fe in luce effe ;

!u

& fratrem fuum odit"-, xih—xtene-

V

)

!

biis eft usque adhuc.

Infra

1o. * Qui diligit fratrem

fugm , in lumine manet ,; &þ (canda- *

d

lum in €o non eft.

3:14-

«f

11. Qui autem odit fratrem fuum, in tenebris eft; & in te-

em Je-

*

nebris ambáülat, & nefcit, quo eat: quia tenebrae obccecave-

12. Scribo

runt oculos ejusj

Qqq 3

pfo n

— anbalavir. ) Vixit, gelllfxt fe, con-

vobis, quia vos illud iptum cum no- ,

verfatus elft.

va vita in Chrifto complexi eftis.

ngndatz

Mel fenfus eít: Mandatum hoc 1lo-

7. Nom mandatum nevuta. ) LOquï-

tur de mandato dile&ionis Dei & pro-

cum habet tam in ipfo, id eft Chri-

ftdit,

ximi, quod eft mandatum vetus, quip-

fto, quam in vobis ,. nam Chriftus.

as Del

e legis naturalis ,- & datum etiam

amorcm hunc exhibuit, & vos ctiam

illum immitati eltis.

Y

j

u

deis in veteri lege , Levit. cap.

Y

.19- 18- .

xis fenebr&.) lgnorantim, con-

: uod

.ä.«zämfisy'ai: initio. ) In quo ab

cupifcenti & peccitorum , quibus

yhyit, -

! imnitio, cum Chrifto nomen dediüis i

dile&io hgc impediebatur ,J'craxiüe-

Z

inftituti eftis.

runt.

. Kerbum quod audifiis. ) De dile&Rio-

Verzm lumen. ) Evangeli , fidei,

;)c pro

t

aratig & amotis.

ne Dei & proximi.

4

odeum

g. lterum. mandat

um nouum þ.friäor

9. lz lece effe.) De qua nunc di-

vobis.

Quafi dicat: Iterum . inculco

ximus.

ACCiPi- 1

vobis mandatum. hoc d: diledione,

ulativ

eft in tenebiis.

In teneäris.q]? ufque adbuc. ) Adhuc

g cut

uod eft quidem vetus ; fed cum in

Á

defuetudinem abiifiet , a Chrifto re-

O. de lumsize mantt.)

4Fideji & amo-

novatum & auctum eft, ideoque me-

ris Chriftiani.

Ve'raw

Alludit, imo

Er f andalum in eo zom efl.) Nuf-

jflicty

rito novum appellatur.

citat. illud; Chrifti, Joan. c. 13. 33-

quam impingit, fed inofftenfo pede cur-

vitit

Mandatum novum do wobit, st diltga-

rit viam mandatórum Dei. . Sic ha-

gis dmvi em , ficut dilexi vos.

bemus. Pfal. r18. n. 165.

Pax multa

e

Quad.)xln Gr&co, 90,,quo

d pro-;

dilgentibus: legem tusem, E$ son eft ii-

nomen cum fit neutrum , non pote

Lis fcand«lum. V«l fentus eft... Nul-

$) -

referre mandatum , eo quod Grsce fit

li eft fcandalo.

qe s

Erforum &

ri'S,

PuroN4» , fomnininum.

Sumitur ergo

II: do tenebris eff.) |

fübitantive, ac (i dixiffet, qw« res..

malitiz.

( ii

Veram effin ipfo & im vobis. ) Man-

—Et uefc;it quo eat, ) Obczcatus ira,

imul

datum hoc, res hzc veriffima eft in

invidia, odio, alifque animi pertur-

j

feipfa, certiffima & antiquiffima, quia

bationibus, que tenebras mentis ocu-

eft juris náturalis ; vera. etiam eft in

lis oftundunt.

-

) B

-

494

EPISTOLE L. B. JOANNIS APOSTOLI

5

.12. Scribo vob'is, filioli

| [ aníscl

; quoniam. remittun'tïir ..VQBiS pe& 4

x

n'eft [

| catà propter nomen ejus.

d

n E

13. SCribo vobis, patres, quoniam cognovifítis e

um, qui ab

initio eft.. Ser

E icit ol

ibo vobis, adolefcentes; qu?niam vicifüs ma-

T o F

lignum. -

4.-Scr

ibo vobis, ihfäntes, quoniam cognoviftis patrem.

T ls v

Scribo vobis , juvenes, quoniam fortes eftis, & verbum Dei

BEUI

j E

manet in vobis, & viciftis malignum.

15. Nolite diligere mundum, neque ea,quae in mundo funt.

[ foient

efti f

Si quis diligit mundum, non eft charitas Patris in eo.

fcäatia

20

:16. Qquigm omne, qgod eft in mundo, concupi

P

carnis

4

quscSpERSEN

IQ. VSC';'iää c;;1061.'5 .þ'.-/t'alt" ; ffc.) 'Trf..

infantis figniücæc, .quod n. I2. figni-

ficavit nomine filioli.

us

bus hifce verficulis appellat pueros,

divitiarom

juvenes & fenes.

Quod ergo hic

Quoniam cornoviffts Pdtrem.') Qua-'

dicit /Loh,. de pueris intelligendum

fi dicat , " pueri indulgentis & aman-

filta & at

tis patris confpectu valde delectantur,

Quicpi

eft; quafi dicat : Gaudete pueri, &

volupati

gratulamini vobis , & Deo gratias

& illum amant , & omnia neceiiaria:

agite , illumque diligite & colite, &c.

ab illo fperint & expectant. , Gau-

mb

Quontam remittuntur.) Id eít, re-

deo igitur, & vobis gratulor, quod

quæ I6

tür, &ïp

miíla funt per baptifmum, & fi quz

verum Patrem. Deum agnoveritis,

deinceps committatis, remittentur per

cum in ilius fide eflis inftituti , &

Si'LP:HIh

penitentiam vobis peccata veftra , in

quod illum invocare edoGi fitis, &c.

fafeus vi

oftentat

qux puerilis xtas imbecillis . confilii

uortam fortes e-','/üi')

:

Et malif

prona efle folet.

gnum viciítis.

/

"

fnperbo

Piepter momgm ejus.

Ef verbum Dei mane

?

tin wobis. ) E!:

: Ou.:

pter ipfum , fcilicet

briftuin.

Vel

E;M [

5

Dei verba, & pr&cepta cuftoditis.

tuption

propter invocationem, & ejus an&o-

I5. Nolue dilig:?-e mnundum.) Mun-

fed nat

ritatem & poteftatem.

dum fumit pro mundana vita , qua-

13. Seribo vobis Parres.) Jam ap-

Jem fectantur ii , qui cupiditatibus fer-

&penc

sond:

pellat grandevos & fenes..

viunt, honori, voluptati, divitiis.

- Quonsam cognoviffis. eum ,

4 ab

Neque ea qua sm mundo [unt.) Quo-

V.

initi0 eff.) Senes gloriari folent fe

modo hoc fitintelli

Crm

gendum patet ex fe-

fcliee

multa vidiffe, & expertos effe, juxta

quenti verficulo.

illud Job. c. 12. I2 x dntiqui: efe

Non eft charitas Patris imeo. ) Nam,

pus p

fapten'!ia, E5 12 mulro tempore pruden-

ut ait $. Jacob. c, 4. n. 4.

Aü/ïit'i-'

fifül

272

Hifce ergo antiquis accomoda-

Ha bujus mundi inimica eft Dei 5 qui-

&ea

B

te ad ipforum genium gratulatur S.

eumque ergo voluerit amicus effe [uculs

Joannes , quod cognoverint Antiquum

bujus, zntmteus. Dei conffituitur.

hüïï*;if

dierum, id eft Deum, qui eft ab ini-

16. Omrne quod efl im mundo, €c.)

nor';'

M

tio , fcilicet ab xterno.

Vel fenfus eft totum quafi corpus

Queniam vicillis malignum. ) Dæ-

concupifcentiz & peecati tribushifce

pua

monem cum concüpifcentiis, quibus

partibus, quas enumerat, quafi meimb-

lt

Vel

mur

juvenilem &tatem oppugnare folet.

ris fuis aut elementis integrari.

14. Sersbo voli$ £fanieé.) Kedie

fignificat, quidquid in hoc naturali

m

E

& vifibili mundo eft, aut.yolupta-

3

ad pueros , idem l—enim hïc nomine

P

TUm RRE BM

R

-

-

CATUVT E

x

495

5

0b1s pec.

" carnis eft, & concupifcentia oculorum, & fuperbia vitze, quæ

non eft ex Patre, fed ex mundo eft.

,qmab

ProR mundus tranfit, & concupifcentia ejus,, Qui autem

facit voluntatem Dei manet im asternum.

18. Filioli, noviifima hora eft, & ficut audiftis, quia Anti-

patrem.

chriítus venlt & nunc Antlchmül multi fa&l funt' unde fca-

um Det

mus, quia novuïïmd hora ett.

19. Ex nobis prodierunt, fed non erant ex nobxs - nam f

do funt,

fuiffent ex nobis, permanfiffent utique nobifcum : fed ut ma-

infeftl fint, quoniam non funt omnes ex nobis.

Ícentia

v

20. Sed vos unttionem habetis a San&o & noftis omma.

CaT'hIS

21. Nom

sececeracr

Á

; [ipti-

tum illecebris animum -emollre, aut

audiftis non femel ddfucumm Andü-

divitiarum cupiditate inflammare , aut

chriítum.

) Qu.

faftu & ambitu extollere.-

Et nunc Antichrifli ls fatti ];mt )

( dRldfle

dantur,

Concupifcentia earnis. ) Appetx

ZAn: z:än,?z ; id eft, contrarii ChuPco,

cellarta

voluptatum , tactus.

& veri Antichrifti. precurfores , qui

Concupifcentia ocularum.) Avaritia ,

Chrifii fidem , immo ipfun Chrifti

Gau-

Notat hzre-

qui

que rerum pr tetiofarum afpetta irrita-

perlcm am unpugncmt

tur,

&| poiïelïlone delectatur.

ticos fui temporis, quorum alii nega-

'eritis,

S.ap Tíla wid.) A4Nafo»tía T8 Bs ,

bant Chriftum efíe Deum, alii eife

TM

verum hominem.

&c.

faftus vite.,-arrogantia , infolentia &

tili-

oftentatio, qux in vita & moribus

liude fcimus quia noviffima. dora eff-)

Ulrima xtas, qua. venturus eft Anti-

faperborum eminere folent.

)k

—Qu.) Scilicettriplex concuprcenna

Chriftus, & ejus precurfores.

l5

^ Nom eff ex Parre, 6c. ) ujus cor-

19. Ex uobis pradurun, ) 1$ noftro

ruptionis & vitti Deus auctor non eft,

deehum cotu ; omnes enim hzretici

ffun«

qlläl'

fed natum eftex Adamo concuplfcente

Chrifti fide femel fufcepta apoi'ca-

Vat«

& peccante , cujus culpzm mundus,.

tant & in hzrefim abeint.

rnundani homines imitantur.

$

Non eramtex mobrs.) Non erant ge-

$

g.

17. Es mundus franfft.) Eft ratio

nuini, veri & folidi Chriftiani.

cur mundus dilirendus non fit , quia

Permrnfjänt pmobifcum. ) Conftanter

fe-

fciicet inundus tranfït, id eft, tem-

& fenper.

I

pus prætervc;lac

& homines tempo-

Sed ut manifefs fint , 5'6'.,) Senfus

(f

ri fubjedi lapfu temporis fenefcunt ,

; quem Syrus exhibuit:

Sed egreffc

& ex hac vita abripiuntur.

/imt e nobis, ut innote[cat eos ex . mobis

"

non fuiff.

- Et cozcupiftentia ejus. ) Qiuia cum

Deus permifit eos apofta-

hommlbus ipfis pereunt cupiditates bo-

tare, ut proderetur eorum inconítan-

norum horum afpectabilium.

tia, levitas & fuperbia, &c,

-

20 Sed-ves untilimem babetis 4/:471-

(

Manet in æternum ) Beati & fem-

piternt evi compos factus in calis.

y» d ef8.

ratiam & fapientiam

I8. Novi/ffma bora ef?) Ultima

habens a Chnüo , velaSpiritu San&o.

mundi «tas.

Per unctionem aliqui intelligunt bap-

Et ffeut audifis : quia Am*/cbrtfm

tlfmum, in quo unrrlmur m veitice

—— — ".

424.) Quia extrema inundi ztate

capitis; . alii facramentu.n uonfï;ma-

N

496

'" -EPISTOLE I. B. WIOANNXISM AP()'STOLI

21. Non fcripfi vobis quafi ignorantibus veritatem, fed quafi

i,»vobis.' Ern

Ícientibus

eam, & quoniam omne mendacium ex veritate non

! utio j

eft.

* gendaciurm

22.

Quis eft mendax, nifi is, qui negat , quoniam Jefus eft

Yj Ecn

Chriftus ? Hic eft Antichriftus, qui negat Patrem, & Filium.

: feamus fid

23. Omnis, qui negat Eilium, nec Patrem habet: qui con-

29. $ 1C

*

fitetur filium , & Patrem habet.

24. Vos quod audiftis ab initio, in vobis perma

neat : Qtiiä

qui facit j

fi in vobis permanferit

lio, & Patre manebitis.

; quod audiftis ab irxxitio,!ï & vos in Fi-

/

ämmm

25. Et hzec eft repromiífio , quarm ipfe pollicitus eft nobis,

vitam seternam.

g

-

;

26. Haec fcripfi vobis de his, qui feducunt vos

VO

W,

n

neat in

L

27. Et vos un&tionem, quam accepiftis ab eo, ma

VOR

H

.iïohis .in qu!o:ungimür in fronte ; alii

9ui n'e:(gat! Patrem &5 Fz'liu;n.)v Quia

Chriftianismum , qui dicitur a Chri-

negando Chriftum efle Filium Dei ,

* ms: qu

fto, id eft uncto; alii gratiam ; alii

necat Deum eíle ejus Patrem ; Pater

donum fapientie & intellectus ; alii

enim & Filius funt correlativa , quo-

D2 Ch:

Hzc

infpirationem San&i S$piritus.

rum lex eft ut mutuo fe tollant &

,; quld erir

autem licet diverfa inter fe, eodem

ponant.

tamen redeunt, omnia enim hzc com-

23. Ha£er.) Credit,

T'- verimus:

ple&itur Chriftianismus.

L^

24. Vos quod audiffis ab tnitio in vo-

widienem .

No?;/s omnia.) Ampliffimam de re-

Lis permameat.) Quuod audiftis ab ini-

bus divinis, & ad Ecclefiam perti-

tio, illud in vobis permaneat ; qua-

alia ntipt

nentibus cognitionem na(ti eftis, ut

fi dicat, Conftanter perfeverate in

P perund

pluribus vos docere non fit neceffe.

fide, do&rina & vita Chriftiana,

AOT 0.

Ol. Scd quaff. (cientibus eam.) Ut fci-

quam primitus accepiftis.

eiaut u

licet quod jam fcitis, vobis revocem

Im Fiio $ Patre manebitis. ) Adhz-

cet n

LÉ

in meimoriam.

rebitis Patri & Filio per veram fidem,

donum f;

| Ert quoniam omne mendacium ex "ve-

"

fpem & charitatem.

í

n doi

rirate mom eff.) Kepete cd fesemiihus,

25. Hac eff

s

^. fnifük

quafi dicat , fcripfí hec vobis fcien-

promiffa.

repromi/fro. ) Id eg: , TÉ

x

E 0U

tibus veritatem , ideoqte pariter fcien-

Quam ip[e pollicitus eff z

a

u glori

tibus quod mendacium , id eft erro-

mirum fi in ipfo maneamus.

hm

res, falfitates & hmrefes ex veritate

Vitam atevnarm. ) Vita «terna , ut le-

illi, co

non funt, nec ex ea procedunt , fed.

git $. Auguftinus; eft antiptofis , id.

&htg,

il advevfantur.

eft , cafus pro cafu, accufativus pro:

Et p

22. Quis eff mendax. ) Per,ahtono-

nominativo,-

Sic dixit "l'erentius in

tt ejus.

mafiam, id eft mendaciífimus.

prologo Andriz: Pe»w/e st placeren?

uttique

EA Chriffu:i.) Id eft, Meflias pro-

T abe

millus, & tamdiu expectitus.

q«as jecifet fabulas , & Virgilius, wr-

bem quam flaruo vefira eff.

PR&W

E eff Aattchriffa.) Hic vere po-

27. Bt vos untl.ogem, quam accepiffis

: tüuen

teft appell ari Antichriftus

d

4b eo, maneat im vobis.) Vexba fic or-

fto adverfacu):.

" ?qïæ Chri-

2).

dinanda funut ; E£ quam vos 4:;71'1?:':,

^

Gu f

TA

lij

|

p

Pa -ac.AïP UT &' IT.

497

1 fed Mx

*vobis. Et non neceffe habetis; ut aliquis doceat vos : fed ,fïlcu?t'

;j jtäïe li0n

- un&tio ejus docet vos de omnibus, & verum ett

; & non eft

N

:

mendacium. 3 Et ficut docuit vos: manete in eo. .

1 fefs of

a

E m

28. Et nunc , filioli, manete in eo: ut curn apparuerit, ha-

' - beamus fiduciam, &:non confundamur àb eo in adventu ejus.

qui con.

29. Si íCitis, q

uoniam juftus eft, fcitote, quoyniam'& omnis,

: Qum |

qu1 facit juftitiam , €x ipío natus eft.

!0 m H

CAPU T Il

De Dei erga nos charitate , quomodo. diflinguantur , qui ex Deo

,

Juut , &? qui ex diabolo :- de. dileBione , & odio fratrum : qui.

te, & fide in Cbriffum quippiam a

aneat 'in

mmtis purita

Deo petit , impetrat.

vabif.

Mu t

dete, qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii 'Dyei

1.) ia

»y!

nominemur, & fimus, Propter hoc mundus non novit

um [ei,

nos: quia non novit eum.

n ; Pater

2. Chariffimi, nunc filii D

ei fumus, & nondum appäfuit,

, qu-

lant ü

quid erimus.

Scimus, quoniam cum apparuerit, fimiles ei

erimus : quoniam videbimus eum flrcuti eft.

£

—^

o iUl

:

$. E.

:b Ii-

untliogem ab eo, emanear. in vobis.. EP:

g&gvnidm jufeas ef

.) Quod Chriftus

; i

alia antiptofis fimilis precedenti. Quid

Judex juftus eft, & ipfa juftitia.

rate id

Et 0mni$ q

u facit juféitiam. ) Qul

incr. 2O.

per un&ïonem inceïligac d—ïxi)mus nu-

r'e & e

; & laudabiliter vitam traducit;

[liana,

Sicut untlio docet wos.) Quevos do-

Ex ipfó matus eff. ) Per.gratiam , &

Àdlg«

cet unctio, id eft, infpiratio divina,

celeftis. hereditatis potfeffionem. ob-

fidemy

donum fapiencie & intellectus, & f;-

tinebit.

na docdrina, quam habeatis in Chri-

I. 4 Palem. ) ;roä*wräv & 7!!47"::*4:;2.

. 14

ftianifnio.

Dedit nobis. ) Exhibuit nobis

98. Ut cum apparuerit. ) - Chriftus

indignis, inimicis & peccatoribus.

Ni

in gloria mundum judicaturus.

FlinDei nomizemur

, 5 /imu:.) Perï

Habeamus frduciam.) Siftendi nos

adop ionem.

x

itle-

ili, confcientia nos non reprehen-

Propter £oc mumndus no

n ;ovit,nxös,' &c.))

),l

dente.

b

Quafi dicat: Ideo homines mundani

Et-nou confundamur ab eo in adven-

j 0

& Gentiles non eftimant, immo par-

$10

£5 ejus.) Quafi dicat, ne pudefiamus

viperidunt , & defpiciunt hanc Chri-

veun

utrique, tam yos ( a do&tiina Chri-

ftianorum filiationem , quia Deum

[

fti aberretis , quam nos Apoftoli &

non noverunt , faltem

pra&i'ge » mnec

tinuerimus.

Paftores, quod vos in ea non con--

eum colunt aut amant.:

fl

Q.- Et nondum . apparut quid erzmus.)

dul

29. Si fcitz.) Id

eft, quia fcicïs:vel i

Erimus autem Deo fimiles, nt ftatiin

cum fciatis;.quando quidem fcitis,

Íubjungit hoc eodem veificulo.

[it

rr

Bio cyun;)ïcl'm»z. Mezoch. Topo. VIII,

495

: :EPiSTOLIE I. B. ]OANNIS Ams'r'öm

3. Et omnis

r ; Omnis ;

-

, qui habe

t .h;u;c fpem in eo, fan&tificat fe,' Aü;c.utxg

& ille fan&us

eft.

&

.siam femen

: piam x pe

4. Omnis, qui facit peccatu

m,& iþiquitatem' facit : & pec-

jo, In 0

catum eft 1nlquitas.

*Ifaie

« qui non &

5. * Et fcitis, quia ille apparuit , ut

Xpeccata— n,oih'a ?dljeret, ;

*

53.9- & peccatum in eo non eft.

Es

p:

- fuum :

IPetr.

. g Quot

mu

2.22. -

. 6. Omnis, qui in eo manet, non peccat: &

omnis, qui pec-

cat, non vidit eum, nec cognovit eum. -

: yr diligat

r. Not

- 7. Filioli, nemo vos feducat.

juftus

ES

h

eft : ficut & ille juftus eft.

Qui facit juüftiam ,

um EM

*Joan.

8. * Qui facit peccatum , ex

diabolo eft : quonfam äb initio

! malgna et

$- 44- diabolus peccat.

P oD Yoii

In hoc ;tpparuit Filius Dei, ut diffolvat.

u

opera diaboli.

j NoS

9. OHVmï-s,; É

tám. quo?

motte,

Cum ,appnx?cef;t;

venerít, ut pro culpis noftiis fatisfa-

2 Cum— -,ve;mric ad

judicandum. .

ceret, & peccatum aboleret, sequum .

EEE

— Suniles eí erimmus, 65c. ) Scilicet

non eft, ut nos iterum ad peccata re-

[n loc pj

eo, non natura, fed qualitate, feli-

vo yamur,

€itate & ploria zterna , quz in eo

(6. Omnits qui in eo mantt non peceat. )

Chiiftus Dc

Ü dtfb[va

tonfiflet quod videbimus eum ficuti

Quamdia fcilicet in Ckrifto , & ejus

quod dixit

&e »

gratia manet , illius

-

que dyvu&um fequi-

apparuit j li

5- Qui baber bans fpem. ) "N ifionis

£uür.

De, & felicitatis eterne.

Non vidit eumy,nec cognovit eum.) 8ci- —

Di[folva!.

r

actice non con-

cula, juxta

Santlifcat fe.) à uc'ch,: ía

U'].O'V , pu-

Jicet practice, quia

t'l,uitales f

. ificat feipfum , luflr :t, expiar, emun-

fiderat immenfum

C

hrifti amorem ,

- n petcat

dans fe a labe

3nagnitudinem acceptorum beneficio-

eradicans.

pece itorum , & vitia

rum, przfertim redemptionis, &c.

9. Oi

iun nm f]

- Sicut. &5 ille fantlus eft.) Alludit,

o

hec enim fi homines perpenderent, a

t &x Dio

immo citat illud Levit. c. II. 44

peccatis avocarentur.

tivitarem |

San&t effore , quikz ego fantius fum. : Ea-

7. Nemo vos [edmeat. )

Non vos ; ;

dem fententia habetur, Levit.c. 20.

feducant Gnoftici, q i docent fola -

Qua tenat

26.

]dem fanxit Chiftus dicens:

fide homines juílificari , nec fe

. dudum fe

X

Io. Ini

Effote perfects fécut & Parer vefer ce-

ad juftitiam bona opera.,

lii dialoli,

z ];j?is .perf(e&u,-s eff , Matth. €.5. 49-..

Qu facit. juflitiam.) Opera bona .

J

A- dniquitatem f'acit.) Recedens ab

& juíta, non qui cre /it tantum.

d

dicis m

filis diab

equitate , quam ]lex ä)'ræfg:ribit.w

.Sient 6b ille juflus eff. ) Scilicet Deus,

Peccatum efl dmiquitas.) Id eft re-

9. Ex dia^olo eff. ) Quia ejus actio-

ü Qu g

ceflus, & aberratio a divina lege.

nes & fuggeftiones fequitar, & ex eis, -

- & ufter

. -pparuir, ) Factus homo per

quafi ex malo femine conci

;

Bt qm

4ncarnationem.

l)it:, &Ngi. 4

N

etyx

; änit peccatum.

um dj

Ur peccara mofira tolleret.')) Nam,

Quontam ab tnitio dialolus peccat.

*i , nor

ut ait ifai. c. 53. 4- . Fere 1pfe 7z0fr3:

, Nam peccavit paulo poft fuam crea-

Janguores £ulit , 6f dolores moffros ipfe

tionem. Peccat etiam ab initio pece

II. f

Hoc e

gotavit. Senfus Apoltoli effe. vide-

cati & peccatorum , quia ipfe primo -

atnunn.

ur: cum Chriftus adeo peccato ad-

peccavit, . & Ads ceteri

di dedit initium.

Íque Pecgæf

"a , ïl()(

'a;erfecu,r-,* at propterea in mundum

X

P d

—

N

CAPUT T.

499

. Omnis; qui natus eft ex Deo; päccatüm non facit : quo-

niam femen ipfius in eo manet, & non poteft peccare , quo-

'it:&pec--ï niam ex Deo natus eft.

1o. In hoc manifefti funt

filii Dei & filii diaboli. Omnis,

. qui non eft

X

i ;ol!&ret,

fuum :

juftus, non eft ex Deo, & qui non diligif fþatrem

Squipe- f

rr Q

uoniam haec eft annuntiatio , quam audiftis ab initio,

*Joan. |

*ut diligatis alterutrum.

*

L

m, juftus

12. Non ficut * Cain, qui

ex maligno erat, & occidit fratrem

I3.34-

- fuum. Et propter quid occidit eum ?

12.

3b i

maligna erant , fratris autem ejus jufta.

Quoniam pR ejus

* Gen.

| d:ffolva,t»k:

13. Nolite mirari fratres, fi odit vos mundus.

8

d vi-

I4. Nos fcimus, quoniam translati fumus , de morte a

9-17»

.Ümi j tam, quoniam diligimus fratres.

—

* Qui non finiïigit,;- manet in $

upra

"n molrte'

Q.IO.-

Rrr2

, Eu —

$- Omnis, Lucge |

L)

peccatatee '

Ia lo apparuit Filius Der. ) Adhoc

fto allatum , quod nos Apoftoli, nun-

H

mpetat.)

Chriftus Dominus venit in mundum.

tii Chrifti, vobis jugiter annuntiamus.

- Ut diffofvar opera diaboli. ) Hoc eft,

I2. Qui ex maligno erat. ) ld eft,

, & ejus

quod dixit n. 5 ' Ez feiis 4uiz sile

ex diabolo; quafi .dicat, Cain non

umfegi -

apparutt , ut peccata noffra tollerer.

erat filius Dei , fed diaboli ,.quia hunc

Diffoluat.) Peccata enim funt. vin-

imitabatur, & ejusfugge&ïonibus pa-

cula, juxta illud Prov. c. 5. I2. Iz-

rebat.

non cone

aquitates fua capiunt impium, & funi-

Maligna eragt.) Mala erant, quia

AIOTerm ,

Eus peccatorum [uorum confirtmgitur-

yneficit

fcilicec Deum parvi immo minoris

9. Omnis, qui natus ef ex Deo, pecca-

feipfo zftimans , pejores victimas ipft

i, &6

£um non facit , 6$c.) Quatenus fcili-

offerebat, meliores & pinguiores fibi

erent, à

cet ex Deo natus eft, & quamdiu na-

refervans.

Qiuare cum Deus ad Abel

(n vt -

tivitatem hanc, & femen gratie Dei,

refpiceret , & ad munera ejus, non

.qua renatus eft, confervat, ejusque

autenr ad Cain, in hoc orta eft invidia ,

ent fnlg j

ductum fequitur.

qux in homicidium erupit.

vrequin

IO. In hec manifeffi fant felii Dei 69 ff-

Fratris autem ejus juffa.) Innoéen-

3 bont

Àií diaboli ) Quafi dicat,hifce duobus in-

tia, pia & fancta.

diciis manifefte fecernas filios Dei a

3- Nohte mirari þ' odit v*b*.f' PA

fli,

filiis diaboli , juftos ab injuftis.

dus.) Id enim quod deterius eft amat,

Deus,

odio profequitur id quod melius eft ,

Qui mon facit juflitiam.) Qui jufta,

1 a&ip'

jufte non operatur.

illique infidiatur, ut Caín fratri fuo

Ler a

Er qui mom diligit fratrem. fuum.)

Abel. Vide Philonem libro; Qw

Id eft proximum, prafertim Chriftia-

deterius potorz. inffdiatur.

- num, hic pariter non eft ex Deo, id-

I4- No: feimus.) Certitud

Wle mora-

u)

!

eft, non eft filius Dei , fed diaboli.

li & conjecturali, concepta. ex tefti-

| Cre -

II. Quontam: hac efü amnuntiatio.)

inonio bonz confcientiz , innocentis

) ptt.

- Hoc eft, res annuntiata , & femper

vite , & confolationis Sancti Spiritus.

annuntianda & predicanda ; quaft di-

prum «

Translati [umzus de morze . ad vitam. )

Dd

cat,hoc eft nuntium e cæl*o-la« Chri-

De morte peccati , ad. vitam g;mci;&

502

EPISTOLïE I.'B. JOANNIS APOSTOLI

TET

1. Omms, qui odit fratrem fuum, homicida eft, -Et fcms

quoniam omnis homicida non habet v1tam seternam in femet

man atà e]us

ipfo manentem.

faclmïl&

*jJoan

*Et [

16. *In hoc cognowmus charitatem Del, quomam ille ani-

15-13. mam fuam pro nobis pofult,& nos debemus pro fratribus ani- .

Fx 1 ejus j

mas ponere,

mandamm l

*Luc£ .

17. * Qui habuerit fubftantlam hujus mundi , & viderit fra-

24 *thï

lT.

& in hoc Íc

f.

COI

trem fuum neceffitatem habere, & clauferit viícera fua ab eo:

!

quomodo charitas Dei manet in eo ?

dedit nobis.

2.15.

18. Filioli mei, non diligamus Verbo ; neque hngua fed

opere & veritate.

I9. In hoc cognofcimus , quoniam ex veritate fumus: & i In-

Qui firi

preon

confpe&u ejus fuadebimus cordà noftra.

*

ut

Quoniam fi reprehenderit nos cor noftrum : maJor eft

Deus corde noftro,

& novit omnia.

.21. Chariffimi, fi Cor noftrum non reprehenderlt nos, fidu-

ciam habemus ad Deum :

War

Ti

22. *Et

exierunt

Qt-wmam diligimus fratres. ) Dilectio

non verbo & lingua, fed ' opere &

ventate

s. lnh

enim hzc fignum eft, & effectus gl a-

fitetur ]

tiz fanctificantis, & qpxr tus San&ti,

ueniam ex veritate (umus,?) Quod

à quo quafi fonte manat omnis amor .

fumus veraces, veraciter ambulamus,

nE

& dilectio.

veram habemus dilectionem , -fumus

Nganseceesmaos

Qui non. diligit.) Scdwet cum de-

uidfi filii veritatis , id, eft, verz &

bet dlhgere.

fmcexæ charitatis.

2?. B

Manet 1m morte. ) Peccati.

Et 12 confpetln ejus [uadebimus córda

Dlxemt h

I5. Omnuis qui odit fratrem , bomici-

zofÓra.) Quuafi dicat, fi diligamus

qxudqmd

da efi.) Saltem ex affecu, vix enim

non lingua, fed opere & veritate,

; mandata

qui plene odit , inimicum fuum fu-

zn confpetiu e]u:, id eft Deo & Chri-

p Qu

perelïe velit.

O omnia cernenti , þma'eb;mm i id

U cre

Viram aternam in fe manentem)

eft, probabimus & perfuadebimus cor-

Hoc eft

Non habet in fe gratiam, quæfemen

da na/?m, Deo fcilicet effe ex veritate.

licet v

eft gloriz, & adducxt ad vitam szxter-

20. Qzamam ff z;eprehender:t 405 cor

amemus

nam.

noffrum , €£c.) Si confcientia noftra

H dll

16 Et nos delemus pro fratribus ani-

nos atguat & condemnet, etiamfi hoc

lteruim

mas ponere.) Cum fcilicet lex chari-

diffimulemus , fruftra . ldboramus

Qione

tatis obligat. nos, ut vitam tempora-

Quia major ejf Deus corde noffro. Y

lex j

lem pro vita fpirituali proxnm pro-

Profundior, & intimius illud videt, ma-

A

fundamus.

isque illi prefens eft , quam tu ipfe.

PU

I7. Clasferit wifcera fua ab ea)

Major efl.) Immo unmenfus, ideo-

B.

Animum obduraverit, & mifericor- -

tuo.

que ublque præfens, etiam m corde

templ

diter illi opem non tulerit.

^

H

hn

18. Nem verbo meque limgua , &$c.)

'Orm. Fiduciam babemus 4al Dmm

y

Non ore, fed re.

Accedend:, & ab illo poftulata- iim-

Uut

Ig. Z bec.) Scilicet fi diligamus

petrandx

N

!

4

-

L]

l

4oI

CAPUT II &IV.

h fcftis,

^ 95. * Ft q'uid&mid petierimus , accipiemus ab eo! quoniam *Mar.

dü femef.

mandata ejus cuftodimus , & ea, quae funt p

s

lacita coram e0,21.22.

facimus.

i

] ille anj-

,23. " Et hoc e

ft mandatum ejus : Ut credamus in nomine *Joas.

ribus ayj.

6; 29.

Filii ejus Jefu Chrifti & diligamus alterutrum, ficut dedit

mandatum nobis.

&r7.3

Lde/rit'fra.

24. * Et qui fervat mandata ejus, in illo manet, & ipfe in eo, «,,5.

ü22bei-

& in hoc fcimus

13:54-

i quoniam- manet in nobis "de,S—piri.t»,u, quem

& IS-

dedit nobis.

guai fel .

CAPUT IV.

i2.

5 n

] Qui Jpiritus ex Deo finz , &? qui non ; cum Deus [ua nos dile&ione

N

preevenerit , dato pro nobis Filio fuo , debemus & nos Deumn

gjor ef -

ac proximum diligere : perfe&ta autem cbaritas

E

- foras mittit timorem.

'S, HdU' :

I. ( Hariffimi, nolite omni fpiritui crädere, fed probate fpi-

az'.*Et |

ritus, fi ex Deo fint : quoniam multi píeudoprophetae

]

—— ——

exierunt in mundum.

*

yere & :

2. In hoc:cognofcitur fpiritus

Dei : omnis fpiritus, qui con-

) Qu -

. fitetur Jefum Chriftum in carne veniffe, ex Deo eft.-

&

ulamus,

3. Et omnis fpiritus, qui folvit Jefum, ex Deo non eft,

- fümus

Rrr3

hiE

"

i

23. Et boc eff mandatämleju: ; 68)

quem dedit -z;oäi:.) Spiritum filiorum

3777

-- Dixerat S. Joannes nos accepturos

clamantem , 4&éz parer, quem nobis

quidquid petierimus ab eo, 4H021 am

largitus eft, in nobis perfeverare ,

igamus

4

-mandata ejus cuftodrmmos , nunc expli-

nos tanquami filios agere & diligere,

nbite,

LChri-

.cat quxnam fint illa mandata. ,

ut poftulemus que oportet, & qu&

" id

Ut credamus im. nomine Fili ejus.)

6:p'lortet faciamus.

u$ u-

Hoc eft primum . mandatum , ut fci-

licet credamus in Chriftum, illum

[$)

lite famni./þiritu'zi' eredere,) Spi-

Ttate.

I.VN

V: rituüm autem. vocat. fuggeftio-

y0$ C0

amemus , colamus, &c.

voltra

Et diligamus ,alrerutrum.,

3 Hoc eft

nem , infpirationem , doctrinam , fua-

[ hoc

alterum tmandatum de fraterna dile-

fionem ; quafi dicat, nolite credere.

-&ione: In bis duobus mandatis umiverfa

omni fuafioni aut doctrinz, que vo-

i

bis fugg&ricur.

jro.)

lex pender 65 propheta, . Mlatth. 22. 40.

i

/94. In 1llo manet. ) .Tanquam pal-

nantes ad do&trinam

Sed Praäate fhiritus.) Illos exami-

ines in Vite.

.

V:Apofcolormp &

jf

Et ipfe i

Ecclefiz.

(let»

'templo.*

z eo,) Tanqu*äü;* in. ,Fuo

Q. Im boc cogno[citur Spiritus Dej. )

orde

/Et im boc.))

Id e£, per hoc. )

Id eft regula ad .co

gnofcpndum fpi-

*

" Sesmas.) Quàfi dicat, hoc indicio

ritum, an fit ex Deo.-

cognofcimus. ;

3. Qui leluit Jef'm. ) Scilice

t n?-

lil

,«V&'""üm, mantt in nobis$ de Spi'r-if/z

gans vel Deum , vel ,hom-i,näm.'

U

$02

.EPISTOLJE L B. JOANNIS APOSTOLI |

hic eft Antichriftus, de qu

',!0' In þOC

*

o audiftis quoniam Ve'nit? "&ïnuf)c

E fed quoniam

jam in.mun o eit.

4. Vos ex

Bs ais Aillal I vieilie enm

; pit

janonem

n

; qüoniam major

I

Charl

eft, qui in vobis eft, quam qui in mundo.

*Ioan.

$.* Ipfi de mundo funt : ideo de mundo lo

terotrum &

$- 47- dus eos audit.

quuntur, & mun-

i x Deut

6. Nos ex Deo fumus. Qui novit Deum, audit nos : qui

L pos 20

non eft' ex Deo, non audit nos: in ho

i

nt. In h0

veritatis & fpiritum erroris.

€ cognofcimus'S piritqm

] io nobis: q

7. Chariffimi, diligamus nos invicem, quia charitas

kex. Deo

b o Em

eft. Etomnis,qui diligit, ex Deo natus eft,& cognofcit Deum.

- Fiium u

E

Qui non diligit, non novit-Deum : quoqiam Deus chari-

poe Qu

tas e

*

í

*foan.

g. * In hoc appar

uit charitas Dei in nobis ,'quöniam Filigm

1. Ea

5. 16. füuum 'unigevnitum miQthus in mundmuml,.'ut vivamus pe

-D berDess:

Io. In

tite n D

——

E; bic eff "Antikärzy?us " ffc) Quia

Juxta iif:.l(ï CBrï&i, Qui us Audif ,

contrarius Chrifto, & quia precur-

- (1) Spirit.

me audit; & qui vos fpernit, me fper-

10 It hr

for eft Antichrifti ,, unde

AGAræ*ca , bic

zit. Luc. c. 10o. 16.

/ Vipus amot

eff Anrichriffz.

-

| [ boc cognofcimus Spi.r't'tmln verit?t:":,;

Nn qua/ï J

; Ononiam ventt ,

) ggxefrdr,; id eft,

&c.) Scilicet fi nos aud

verit in prefenti, non in preterito ,

audiat.

iac,,/ vel non

—

- qe &ideo

Timus,

hoc eft, certo veniet. Syrus, Qwew

7- Charitas ex . Deo ey?.l) VQuia eft

andiffis venturum..

nobiliffimum Dei donum, & legeDei

- Wuis anxili

: Bt nunc 4n mundo eft.)

Non- in per-

fancita ,

fona , fedin fpiritu, . id eft, in fuis

data.

& crebro a Deo commen-

Pra;iziur

Qatis ao

precurforibus. . Hoc eft quod ait Pau-

Et qu£ diligit, ex Deo natus eff. )

p n0bis |

lus, Myferium jam opera

itur 8BEQUITATES,

Quicumque ex hac. charitate ad aman-

$. T helt. c. 2. 7-

E

:

IL B

4. Viciflis eum.

» S:cilïce,f: fpiritum

dum inclinatur-, vere Dei filius eft.

E omjC

Ef cognofes? Deum.) INam qui non

noftris 2

Antichrifti, fpiritut.nïverrorïs & ha-

diligit: D'eum & proximum, licet fpe-

pendess :

zelis.

J

culative nofcat Deum, pratice ta-

Majer eff.) F

B.felæti'nr', fciIi'ceþt.; Chri-

men non novit. '

w Dei a

ftus , Spiritus

]

benefeen

6311?' Q& de&:ina'Evan-

9- Nez novir Deums quomiam Deus

Ü

16, & «

gelica.

cbaritas efl.) Qui non diligit, & in

3

x* IQ- Dl

. pf

'de 77;1th0 fimt. ) Quafi dicat :

Hereticr non funt ex Deo, fed ex

fe amoris aliquod experimentum non

* Quíd

mundo, quiaámantopes, honores, vo-

habet , non poteft intellieere ;quid fit

. emm di

Deus, & qus ejus fit charitas.

Teputat

luptates mundi , . & de iis loquuntur

x

& przdicant, ficut etiam a munda-

9. d hoc. apparmit charitag Des m

p du

zis, qui non Rifl mundana fapiunt,

nobis. ) In hoc oftendit Deus eximiam

D NE

lbenter audiuntur-

fuam charitatem er ga genus hum anum.

fentiltn

6. Noes ex Deo fumus,

tudor

Y

) Sumus e;rixn-

Ut wivamas per ip[um. ) Nunc qui«

fihli, & a Deo ftamus.

dem vita gratie,

po B;m'odu—mv vero

-

h

Qui ov Derigz, AHdIE HO£, Efc)

vita ngriæg

U m

fàm (

[

*

CAPUTIY-

:63

? & um I

'4.1,0. In hoc eft charitas : non quafi nos dilexeri'nïu—sxDeum,

fed quoniam ipfe prior dilexit nos

,& mifit Eilium fuum pro-

am majorxr

pitiationem pro peccatis noftris :

. Chariffimi, fi

fi

ic Deus dile;;it nos: &—ngs debemu.s. a!-

terutrum diligere.

L)

x Ti

12. * Deum nemo vi

dit umquäm. 891 diligatmi»s,i,nvicämï,*Jd;m.

1 qi

Deus in nobis manet, & charitas ejus in nobis perfe&ta eft.

7;! 8.

um

Spiritpm *

- .15. In hoc cognofcimus, quoniam in eo manemus, & ipfe?

in nobis: quoniam de Spiritu (1) fuo dedit nobis.

'16'

exDe -

Y4. Et nos vidimus, & teftificamur, quoniam Pater mifit

'Deum,

Filium fuum Salvatorem mundi.

E

1$. Quisquis confeffus fuerit, quoniam Je

fas eft Filius Dei,

s chare 1

Deus in €o manet, & ipfe in Deo.

Filum -

16. Et nos cognovimus, & cred

idimus charitati .,— quam ha-

T eum,

chari-

bet Deus in nobis. Deus charitas eft

; & qui manet in

Io. I

17.In

nl

tate, in Deo manet, & Deus in €o.

*X

audit

a) Spiritu. Six£za addit San&o.

i fper-

IO. J2 boc efl charitas.) ld eft, di-

uontam de Spiritu fmo dedit noZ»:s)

winus amor in hoc eluxit.

ld eft, participationem Spiritus , fci-

ritajti:,

] non

Non quaft nos dilexerimus eum.) Prio-

licét gratiam & charitatem, quz funt

fes, & ideo amorem ejus provocave-

dona 5piritus Sandti.

Vel, 4e Spiri-

3zimus.

z5 fuo , id eft, Spiricum faum, nimi-

ia ef

Ipfe dilexit mos.) Praveniens nos

rum Spiritum Charitatis.

I

geDei-

fuis auxiliis, gratia & beueficentia.

Et nos vidimus, 65 tefliffcamurs

DiIfere

Propiiationem.) Moftiam pro pec-

£fc.) Pertinent hec ad vers. 9. ubi

«atis noftris abolendis , & pro WN.umï-

aitj Denm ch.ritatem fuam in nos o-

ftenditle , m'ttendo Filium , hoceniin

$)

me nobis propitiando.

Imárie

lI. Ef o5 delemus. alterutrum dili-

confirmat teftimonio. fno & Aypofto-

di

ere. ) Cum enim Deo , qui rebus

lorum, qui cum .:.Chriüo— in carne vi-

f0ft

noítris non ind

i

et , quidquam re-

xemnint.

.

j

Is5. Deus$ z» eo -mdne!.) Per veram

fpt-

pendere non po

imus, reliquum eit

d

ut Dei amore, in proximos noftram

fidem & confeffionem, quz charita-

beneficentium , & amoris fignificatio-

tem includit, & quz per dilectionem

nes, & effecta derivemus.

operatur.

)7

Et 1pfe in Deo.

j

I9. Deum nemo vidit unquam, £&fe.)

dilectionem adhzret.

)':Cu'i þer fidem. &

101

Quafi dicat, diligite proximos, hanc

ft

enim dile&ionem quafi in fe collatam

I6. Er me: cognovimus, Ef eredidi-

mnus charitate, €c. ) Quafi dicat, nos

reputat Deus; Jicet enim eum non vi-

i

deamus, tamen fi proximum diliga-

reipfa comperimus, & fide complexi

mus , ipfe invifibilis erit nobis prx-

fumus *fingu'larem in nos Dei charita-

m

fentiflumus ; & charitas, cujus ille

tem , qua rebus humanis per Chriftum

auctor eít, in nolis perficietur.

Salvatorem confuluit.

l«

J3. le bec cognofcimus , quoniam in

Charitati?) Grmece, charttattm.

go manemus. ) Ei adheremus pe

:

Dens charitas eff.) Dat caufam cu£

tiam & charitatem.

r gfa-

-dixeric . &j wos credidiïms &baritati ;

-

»

.

P

M

a

504

EOCTOLeHUM JOANNIS APOSTOTLI

2

- 1. In hoc perfecta eft charitas Dei noöifcfu'm*,* ut fiduciam

habeamus in die

judic/ii: quia ücu/t ille eftj & nos fumu;s;in

hoc mundo.

Dgnaïex

i

18. "Timor non eft in charitate

iro

1. fed perfe&a . chari:as -:lfvoyfas

u

mittit timorem : quoniam timor poeuam habe

i ao

met, non eft perfe&tus in-charitate.

1

;

t; qui n ti-

*

19. Nos ergo diligamus

nos.

Dgum, quoniam Deus prior dlexit

*Joan.

20. Si quis dixerit, quoniam diligo Deum: & fra rem fuum

| r M:

35.34- oderit, mendax eíft. Qui enim non diligit fratrem fuum,quem

- pai

15 videt, Deum, quem non videt, qucmodo poteft diligere? :

s

t& eum

äï;he.

2r"*Ethoc mandatum habemus a De

, ln h

S.. 2.

x,

9 ut qui d,ilivgi.t Deunzïz

diligat & fratrem fuum.

*

: Deun dil

L0 H

|

* &mands

4 Qu

" &hece

"CAPUT

X

Qu

undje- Sytus vertit, Dens änimqbbdri,ta:

- Jawet

pE

eft, charitas non cimäc feþvilitei, fed

ef, . Porro Deus eft charitas , & amor

perfecta charitas hunc

| ciulx/orem ex-

F H : Mnis

increatus in fe,. in nobis autem cau-

cludit.

2

al

falis, quia eam in nobis. producit &

Trmor penám b

abet. ) Qui enim fer-

caufat,

-

. pe i

viliter timet , cruciatur expectatione

- Ef Q

Et qui mauet in charitate , &c.) Pax-

ponz,quam formidat.

a

ticula £. ponitur pro zgezur , idcireo ,

Qui autem timet.

Ex Dee

infertur enim hzec quafi conclufio ex

ctum eft.

) Servilitér, ut dx,-

tuli &

antecedenti , quod przceffit ;. quafi di-

I9« Quoniam Deus þr:'o;j .dileæit.no:;)'

cþaritaten

cat; Deus charitas eft, ergo qui ma-

Quandoquidem . ille nos prevenit fua

tantotm à

net in charitate, manet in

eo, cum

charitate, & par eft. nos amori amo-

15 Dà

fint unum idemque Deus & charitas.

rem rependere.

2. Petri

E* Deus in 0. ) Quafi in templo

Mendax.eff.) Quuia charitas Dei fe

Er on

charitatis,

extendit ad amorem proximi , quia eft

17. I» boc þ!rfeffa efl charitat ne-

ifhago Dei, eam

0c) €

Uifcum. ) Id eft,'ex hoc figno cogno-

&

que cqn;i,net & com-

E

mhium

pleétitur.

Qiligere

fcimus perfectam | nos habere charita-

20- Deum' quem ton videt , €c.)

fides,

tem, fi. nimirum . abjecta. formidine ,

Quia natüra comparatum efít, ut a-

extremi judicii diem. magna . fpe &

mor & affeCtus ; rapiatur in fenfibilia ,

& fnt

confidentia pra*ä&olemur.

2. l

qu& videmus;, oculi en

:

im funt ifl amo-

cldim

Quia ficut. llle eff , €&c.) Nimirum

re duces.

dimus

ficut eft Chriftus fanctus & immacu-

Et . boe mandatum /mäe);m:., ö)o;.

latus , ita & nos conamur effein hoc

Cum

mundo ab. omni labe

Divina lex, que Deum jubet diligere,

dT

liberi.

peccati peniFus

jubet etiam diligere proximum , - && z

Et ;

bis duobus mandatis tota. iex peudez. &

mand

19. Timer. nen e/)* j2 charttat

-

f,) Id

profbel.f, Maith.. c. 22 40*

p

-

x*

k

æ*ä &?,*æ*' æ;eæ

j

j Hdudam !

5 fümy in

as ftr

.De m;tis.göc Deo , veraque ergafz'p/ï:m, charitate : fides mundum

- 'uincil : tres in terra teflantur. Chrif]um verum bominem , C? fres

11 a?tEm l-

.án celo verum, Dei Filium , in quem credens babet. vitam.

lor dïlexit:

elernam : de peccato ad tnortem , C mon

ad mortem.

lem füm

'Jm,quem

Mnis ;'qui credit: quoniam Jefus &ft Ch.'ri&üsä'ex E

'iO

*

natus eft, Et omnis, qui diligit eum qui gentiit, dili-

P

igere?

- git & eum, qui natus eft ex eo.

: Deum,;

. 9. In hoc cognofcimus, quoniam di

ligimus natos Dei, cum

- Deum diligamus j & mandata ejus faciamus.

: 4. Hsec eft enim charitas Dei, ut mandata

'ejus cuftodiamus,f

*

& mandata ejus gràvia non fünt.

^

4. Quoniam omne, quod natum e

it *ex*Denö vincit mundum;

-& hac eft vi&toria : qua vincit mundum,

des noftra.

"UT -

Qni-är'ii *rCor

tsssl

$.* Quis eft, qui vincit

Jefus eft Filius Dei *

«undum, niüA qm credit, qu

6. Hic 1557

iter, fed

Iem -

—

; Y

"Ü

Mnis qui credjt.) Fideviva, que . eti

am prexixhum diligimu:s, 'quiaþö*c .

ad charitatem Ífe extendit, & efít unum ex divinis mandatis. .

nim f'er

er dilectiónem operatur

e

2. Hac eff enim ebaritas Dei.) Id

ationt

: EfRf Chriféus.) id eft

Memaä » Re- eP:

» charitas Dei, ii hoc confiftit.

demptor & Salvator mundi.

Et maudara ejnó g'ra'vi;z 207 þmfa)

, u di

Ex Dee natus eff.) Nativitate fpirif Alludit ad illud Chiifti, jJugum meum

*tnali & divina , quz fit per fidem, fuave 925 69 opus meun leue , iMatth.

u) -

charitatem & gratiam, qua fit non cap. 11. 30. Mandata D« non funt

nit [

tántumamicus, fed & filius, &he- gravia refpe&u legis veteris, nec funt. -

] ao

"

xes Dei, ac éonfors divinz naturg,, gravia amanti, & fua

gratia Domin us

^m Petri C. 1. 5.

: illa- reddit fuavia.

Da fe

Er omnis qui diligs eum qui genum,

4 Omze qzzdd Z4tum ef 'Lex Deþ.),

j et

.E« ) Omnis qui

leum , fidelium o- |Vide dicta- nüm. [.

eoi.

mnium genitorem diligit, debetetiam

Vinciu mzizdumi') -Mündi

&upidim—

"

diligere filios, ab eo genites, id eft tes ac terrores ; qui refiftunt charitati,

6«)

fideles, qui ejusdem

Jatris filii funt,

& viam mandatorum Dei difficilem

Ut à*

,.& fratres noftri..

v

reddunt.

jlid,

QO. In Loc ïognafczmu

5 nuet, hus

- Ex bac eff vj&aïrigt.—) Id eft, vincehs

-cludimus , Cognitum facimus , often- - & vi&tor ; propiie enim victória non

i[]0

dimus, convincHnus, demonftramus.

vincit, fed

pugmyinææïæquæ parit

f.)

. Cum Deum diligamus. ) Quandoqüi- victoriam.

(207]

* dem Deum diligimus,

Fides. noffra.)

Non nuda & otiofa,

7

Er mandata ejns factamns.) Sienim — fed charitate & bonis operibas veftita.-

mandata Dei fervamus, procul dubio

5. Nifiq

5 -

x

$d -2x|

ii cr'edi:,ï- Ufcfv) 'Crefl*endo

: Bimem Comt Menoch, Tog: V Mdl, «

505

*Eprs'rot,g L. B.JOANNIS APOSTOLI

6. Hic eft, qui venit per «ä*quamþ., & fanguinem, ]&fus Chri-:

lo; Qlli l

ftus; non in aqua folum: fed in aqua, & fanguine. Et Spiri-

- &(oi 000

tus eft, qui teftificatur, quoniam Chriftus eft veritas.

J intefimer

3. Quoniam tres funt, qui teftimonium dant in ceelo, Pater,

. Rf

Verbum, & Spiritus fanétus : & hi tres unum funt.

: qobis Det

$. Et tres funt,,

a

£

q

ui teftimonium .dant in xerratfsäfitus, &

V, QU

aqua, & fanguis, & hi tres unum funt.

.

$

d

:

L

.9. Si teftimonium

;

hominum accipimus ,

teftimonium Dei

15, Dd

majus eft : quoniamshoc eft teftimonium Dei

-—

; quod rpajüs ;,e—ft',

- geternar.

iquoniam .te'-(tiüfcatus elt de Filio fuo.

14" Et'

um

iaQü

Cumque |

enim fperat, fperando&nvï)cät, invo-

rosque Chryi&vianos'in die Penx&i:oiïes,;

24

j E

cando amat Chriftum, cujus gratia

ut dixi numcro

zcedenti.

Filius,

fros, qu

äl'

roboratus vincit mundum.

ui fzpe .dixit ,

miraculis Vpgkobavi:

16 Q

6. Hic efó qui Venit per aquam B [an-

[

Íe effe Mefliam.

14

inem , 6c.

) Qua(i dicat : Hic eft

Hi. tres uenum . funt.) "Natura, effene

ganaccmeruset

M

effias, qui venit ut fuo fanguine or-

tià & divinitate,

9- Er itres . funt , $.

-Id eft, tre$

E otimsdine, i

bem redimeret, & aqua baptifmi ex-

4

dem. adhif

piaret.

teftes; ponit aliam teftium trinitatem,

Quinia

Non im aqua [olum, &fc.) "Non con-

fed créatam , qua , teftimonium dat

Deusaute

-

tentus aqua nos abluere, quod illi la-

Chrifto, quod Deus fit & Dei Filius,

boriofum .non fuiffet , fed etiam f«n-

ac confequenter quod ejus fide & ope

*initatent

vincamus mundum, quodque fides

TO. H«

uine fuo per paffionem & mortem,

Fs lHabet 'm

ut fic intelligeremus quanta nos chari-

Chrifti fit victoria tnoftra.

teatam :

tate diligerec.

D

A terra.) ld et, deterra, ficut

Et Sptritus.

) Sanftus.

tres primi in colo ; id eft, de calo ,

Is Dei

Teffificatur. )

eftatus e

f (ium

teftantur hoiainibusin terra agentibus.

, Mändm

Spiritus. ) Quem Chriftus clamans

teimon

Chriftus viveret , per eum miracula

,emi

fit;

veritate.

patrans ; poft mortem vero Chrifti &

in cruce, oftendit illum fuilfe,

refurre&ionem ab eo miffusin Apofto-

&e

ffe

Deum, unde videws Cemturto

] H:-,' E

los, per eorum ora teftatur, & predi-

quia fic elamans expiraffet., at .

Vere

Qu

bic hemo Filus Deserar. Marc. 15. 39.

imoni

cavit ubique quod Chriftus eft veritas.

P.

Vox enim moribundi deficic, & cla-

curi

uoniam tres [unt qui teflimoni-

Clirifh

um danr, 66c.) Senfus eft, quafi dicat:

mor. Chrifti miracnlofus fuit , indicans

Omnes tres perfong fanctiffimz T'ri-

um voluntate mori, non infirmitate.

«m fi

nitatis in cclo & de cclo, tum An-

42ua E5 fanguisi. ) Quz de latere

Qu

Chrifli profluxerunt, & verum homi-

L27

'gelis, tum maxime hominibus tefti-

Anem fuifTe oftenderunt.

monium perhibent Chrifto, quod fci-

Bd'mï*i

licet ipfe fit verus Meffias ,. Deique

B b tres

z fast.) inwnum &

v

Filius. Pater, dum in baptifmo &

idem teftimonium confpirant, proban-

Amore

tes Chriftum eíle verum Deum & ve-

4

Amani

transfiguratione Chrifti, Matth. .cap.

rum hominem.

p

1

hr

3. 17- & capite 17. 5, publice procla-

mavit : - Hic ejq Ejltus smeus déietlus ,

9. Si teffimontum bominum accipimus.)

glora

ip[um aw4i e. Spiritus fan&tus, dum

Admittimus & illi fidem habemus.

Hj

defceridit in Chriftum in fpecie colum-

Teffimonium Dei majus eff. ) Di.

choat

gnicft—?, auctoritate ,

vericage & cer.

$

glori

bx, & effudit fe in Apolitolos, cete-

/

-

P4

u

"MC OUU OCU

CAPUT V.

Soy

efts Chrï;'

in Filium Dei, habet teftimonium Dei in fe:

Et Spiri

'1'0.' Qui credit

-

*Joan..

.

* Qui non credit Filio

5

.mendacem facit eum : quia non credit

ftificatus eft Deus de Filio fuo.

3. 36-

lo Patr,

in teftimonium , quod te

II. Et hoc eft teftimonium

, quoniam vitam aeternam dedit. -

X

nobis Deus. Ethzc vita in Filió ejus eft..

*

a

L)

12. Qui habet Filium , habet vitam : qui

.non «ha'bet.. Eiliüm ,a

m 'be'i |

vitam.non habet.

.

13. Hec fer

l

ibo vobis : ut fciatis, quoniam vitam habetis

flajus &f

eeternam , qui creditis iri nomine Filii Dei-

14. Et heec eft fiducia, quam habemus ad eum:

Quia quod-

toQU .

cumque petierimus fecundum.voluntatem ejus, au. it nos.-

ntecofl,

15. Et fcimus , quia audit nos , quidquid petierimus : fci-

. Pilios,

mus, quoniam habemus petitiones, quas poftulamus ab eo.

s;prlokbavic

x6. Qui fcit fratrem fuum. peccare peccatum non. ad. mor-

t,em,

, t

Sss* 2

et, t

titudine , ideoq;ue': illil- muitþ: magls fi--

Ta. EP Pue. f ,94,';;;4—,. & ) Hac

dem: adhibere. debemus.:

eadem fententia. habetur. fu

pra C&Pl. ao

initatem,

nun. 2r.. vide dicta;

s

jum dat

Shuoniam teffificatus eff. de Filio fuo-)

e

e FlliUS,

Deus autem fuo teftimonio Filii.fui di-

- Hac eff ffducia. ), -Fid

"s-eniitï parit:

7

k&or

srinitatem: confirmavit.-

fiduciam:.

Io. Haber teffimonium Dei in fe.

Secuzdum 'vaiuntþtem' ejut. )

Q

'üodi

ue fides

"Habet in fe per fidem veritatem hanc:

fcilicet ejus voluntati. & legi confor-

8

lner to*

^, fiat

teftatam a. Deo, quod. Chriftus. fit Fi-

e calo ,

lius Dei..

"Ahudtt, 0s« ) Exaudit. & poftulata:

:

entibus

. Mezdacem

facit eum. ) Quia illius

concedit..

18- Periijomes.) Ea qu& poftulamus..

dhunans

vxeritate. alienum;. -

teftimonium non.admittit , tanquam a:

j flïilre'

.

16. QuP [cit: fratrem [uum! peccare

Qu

CIEKe EÉ boc eff tej?im'anium",' &e

»

peccatum uom ad moytem, &^. y Quafii

fat

Quafi dicat , hzc. eff pars divini te-

dicat: Dixi eumqui credit in Chriftum:

ftimonii jam: di&tii Deus enim: tefti-

Omnia: impetrare', excipio' peccatuny

proximi ad: mortem;. pro' quo' expiane

& de

ficatur id quod fequitur, nimiruni quod.

Micu J

Chriffus vitanmv &ternam . dedit nobis ;:

do'fi quis oraverit, nom audeo cer.

tnititts

€um fit Redemptor & Salvator nofter..

tam impetrandi fpem facere — Perpec-

N

M0niam.

QTI ^ q'uod'.v :

catum ad: mortetw ,. intelligit quodvis

utere

X

peccatum: graviffimunr ,. quod. ob fui

homi«

i

In Filio. Y Per Filium,, id eft ,. per.

fidem in F'ilium:

enorrmitatem.vel confuetiidinem; obfti-

I2. Qies. baber Filium..") Per fidem;.

nationem & malitianjiixta legem com«

m & '—

amorem: & obedientiam ,. credendo ,.

munermt pergratian quam:

eus Or-

obafte

amando; obediendo &adlizrendoilli..

dinarie: dare folet;, eft quaffimmedica-

&ve

Habet vitam. y' Gratiz. in re,.

bile, incorripibile & infanabile. Pe-

glorie in fpe:.

"

culiariter autem: videtur Apoftolus per

imi)

1:3'.- Vitam.

labetis:. 4't'emam:-»-)'ï' In-

peccatum ad' mortem intellirere apo-

If

ftafiam a Chrifti fide & Ecclefia, in

la

choatam: per gratianr,. quz: eft. femen:

"

d

(f«

lorig, & per fpem..

quam quis incidit , & vult in ea pet«

À nomthe Filit Dei.

manere usque;ad mortem..-

) Fn FiliümDäL

M

$95

EPISTOLA 1. B. j'öANNISA APOSTOLI CAP. V*

. fem, petat, & dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Eit

B

peccatum ad mortem , non pro iilo dico, ut roget quis.

17. Omnis ini

. fem,

dlb d daamic9 4 41

18. Scimus, quia omnis, qui natus eft ex Deo, non peccat, [

- a

T hi

fed generat

,

iq,,fD;cji coniervat eum, & mg;ign'u's noþ taugit |

eum,

t

ij ber

-

in.

19. Scimus, quoniam ex Deo fumus, &

munvdrfs- totus '

maligno pofitus ett.

*

*Lucz

T

/Ehjm

20. Et ícimus, quoniam Filiu

PDel Venit, *& dedit-nobis

X ver

24-45: fenfum , ut cogznofcamus verum Deum, & fi

"

lio

mus in'v&ero. Fi

*

!

Vr

.ejus. Hic eft verus Deus, & vita ceterna.

x

2 W0T

. 21.'/ lïilioli,"cuftiqdite vos à ümulaïc;xjis, Amäüg

Qs

**

ent n &

2AES x

17. Omms 7

, Sit

7uit;z: peccatum eþ. )- a&ceþfi, (ïua täïïzi—s e&Aadoptix-fïis Dei

^5

* N'ide dicta cap.

3- n.

, ubi hxc ea-

: Dlius,

a Chrifto

. dem babetur fententia. . Senfus eft;

-Maligpus.) ld eft, diabolus.

2 G8

funt dux peccatorum fpecies, quarim

I9. Ex Deo fumus,

altera eft ad mortem, altera non item,

) A. Deo gggïjïti

lantes n

per baptifmum,

Iniquitas , Zópuz , ;njufitia , eft. qui-

Mzunduas toius in ma

ligmo pofrtus. e/t') .

.E

dem peccatum &

s

grave, fed non eft

Mialitia, improbita

nnis

sum fat

ad mortem.

te, chgaltis Oi

*

generis redundat,

! ;ltemm

Er efl. pcceatum ad mortem.) ld c&,

20. Dedit no?is [enfum.) dvowav',.

& eft alia fpecies peccati, de quo nu-

quod Syrus vertit inzelligeztiam, men- -

Worcctosieic

mero fuperiori ,

tis: illuftrationem , cognitionem divi-

mortem,

que ?'?R peccatum ad

20 W77

nam, fenfum & guitgm rerum divi-

y

I8. Omnis qui natus eff ex Deo nom

peecar. ) Nide di&a cap. 3. num/6. &

Et-ffmus in wvero Filio ejus,?) Perþfï,q

N

pro con

. 9. ubi eadem quz hic habentur,

dem, gratiam & charitatem.

Y

X

ixit. 3e

Apoftol

.. Sed generatio Dei confervat eum. ) ld

2I. Cuffedite vos,) Id eft cavete. "

- eft, ggatia per generationem divinam

Simulatri;,-) ld eít idplis.

5

Ut n

Elcd

fe non

- Jatz.

. biliter

u —

—

——

l/

SSS.

SSS

M

am al

»y

E

g

ä

N-

Q

NS

/])

7

N

p

((

€et r

NS

d B

$

INTES

2

(

um 7

—

E

[

NSNWNS (

V

SS

W

inm

4

F^5

NI

tate.

vett

p5

EPI

hT

X

»y. :

*

508

x* :&*æ; x*

rp

:

u "

v Elt

i

S'TOL

"R

nadun. |

B.JOANNIS APOSTOLI.

DHerccat, i

D

on &gt

Ele&am banc , ejusque filios in cbaritate, €? fide confirmat , ne

üb .þærezf.z'cz's Jeduc

i

antur ; idque pautis , Eæzem Jervoatis

N

totps i

donec ad eos oenidt,

Jit nobis

I. ( Et;ior Ele&z dominee , & natis e'us, quos egd diligo in

eritate, & non ego folus, fed & omnes, qui cogno-

B Filo

v

verunt veritatem,

- 9. Propter veritatem, quae permanet in n

obis;& nobïfcurh

GCX AC

erit in &eternum.

D

tivüs Def

4. Sit vobifícum grat

ia, mifericordia, pax a Deo Pätre.; &

.a Chrifto Tefu Filio Patris, in veritate, & charitate.

»

ambu-

lus

. 4 Gavi

fus fum valde, quoniam inveni de filiis tuis

0 -ggqïti

lantes in veritate, ficut mandatum accepimus a Patre.

domina, non tamquam mandatum no-

171 e/?)

$. Et nunc rogo te,

* Joan.

j 'qm'nis

vum fcribens tibi, fed quod

i

.habuimus ab initio,* ut diligamus

1 3*4!'

dXay y

y

ó t

: anlterutqrum.

$ss 5.

7, mel]-

n diti-

felicitatis fi

j divi'-,

2 Em'sr.) wesa/iürsgoþ, id eft, zref-

gnificare, ut 'fæpe di&,puþ.

J pyrer & jezex,' Poniturpofitivus

eft.

ro comparaátivo , ideoque vulgatus

In vezitate &5 charitate

: Id eft, ut

í

e

dixit Sez;zor ; nam Joannes omnibus

permaneatis & crefcatis in .Veritate

charitate,

' Apoftolis fuperftes, omnes Epifcopos,

'g:e, '

ut dienitate, fic etiam etate luperabat,

5

4. Izveni de füliis tuis. ) Id eft,

Elcéta

Dominua.) Ele(ta, widetur ef-

inveni filios tuos.

Ambnlantes $m weritate.) Nitam in-

fe nomen matronz alicujus fic appel-

(tituentes ad normam : Évangelii.

atm.

Serarius tamen & alii proba-

. biliter putant, nomine

Electz Ecxcle(ï-

4 Patre. ) A Deo Patre, qui per

-am aliquam intelligi.

Chriftum Filium precepta: dedit vi-

vendi, & regulam recte fentiendt.

Quos ego diligo as veritate.

Dd Sgili;'

€et religionis Chriftianz.

. Nom tanquam mandatum novum.)

Q. Propter veritatem qua permanet.

Mandatcum enim dilectionis , de quo

!

im nobis.) Id eft, diligo eos in veri-

hic loquitur Apoftolus,.

eft mandatum

vetus, quippe legis naturali

$; & da-

tate, q

uia ipfi. conítanter adhzrent

tum etiam Hebrzis in veteri

veritati

hriftiang & charitati , que

Vlege, Le-

P

ermanent nobifcum in hac vità,

vit. cap, Io, I8-

:

" Sed 4uod babutrmus a

b initio.N Quem-

orro permanebunt in cojlefti gloria.-

admodum ab initio Chriftianitmi in-

Et jpax.) Nomine pacis. mos eft

ftituti fumus.

[

X

: ..l?ebræis omne genus profperitatis &

*

H

à

N

519

- EPISTOLA. II. B. ]OANNIS APOSTOLI

ntum ff

u

6. Et haec eft charitas, ut ambulemus fecundum mandata watgwdl

ejus. Hoc eft enim mandatum, ut quemadmodum audJPns ab

13 amï

l

initio , in eo. ambuletis.

1. Quoniam. multi fedu&tores exierunt iri mundum, qui nom

P

?

confitentur Jefum Chnitum veniffe in. carnem : hic eft fedu- |

Gor; & Antichriftus..

8. Videte vofmetipfos ,. ne perdans quæ ogeran eihs fed,

JG

ut mercedem plenam accipiatis.

Ca;um tili

9. Omnis, qui recedit, & non permanet in do£trina Chrüïl

Deum rion habet : qui permanet in. da&mna., hic & Patrem »

exc:puzt

& Filium . habet :

[

ro. Si quis venit ad vos, & hanc do&rinam non affert,. no- -

lite recipere eum in domum nec AVE ei dixeritis.

n

II. Qu1 enim. dicit' illi ANE,J communicat ogerlbus eJus,:

malignis. (1)

te

- 12, Plura. habens, VOblS fcrxbere, nolui ger chartam,& atra-

mentum:

, On

(I ) mahgms

Ecce prædïxx VObls, ut in. die Domm1 non confundamini , /z

perhxbet

Slx!nll additur...

4 Ma

bonorum: operum; hactenus fa&orum,,

lios me

- 6.. Et bsc e/i cbaritas.. )

Id eft , in:

ja&uram faciatis..

ERE

hoc cernitur. in hoc confiftit. charitas..

Plenam.) Copiofam, abundantem.

13 fal

Hoc eff enim. mandatum.. )) Scilicet.

9. Deum.ngn. baber.), Amicum aut:

Ti Gree

charitatis;.

patrem..

iaj

Ut: quemadmodum: 4udtfu ab initio. ;

Hic & Patrem.84. Filium /:46:;.) Ec

tant te f

Quemadmodum ab initio. Chmülamfml

confequenter Spiritum: fancdum, qui.

inftituti eftis..

eft amor , & nexus-Patris & Filii.-

at Mu

CT

I2 eo amiuetis; )

In: veritate ,, &

Io. Et banc: dollyinam. non: aferr 3

[

cliaritate Chriftiana: progredientes..

Sed illi contraria.& repugnantia docet..

W. voca

d- Quoniam. mults feduflare: í 08

Néc Ave 6 dixeritis; ) Ne falutate

ne E«

GQnafi dicat, monututin mandato ve-

quidem eum,, qui: eft hujusmodi.

ritatis ,. & charitatis peifeveretis. quia:

IK. Communicat: operibus: ejus- mali-

um ,

T

&,0

multi: fedu&tores. exierunt in mundum,;

gnís.). Quia: féilicet: falutando: hgreti--

m

Tutn ve

qui: hanc. veritatem &. Chrifti. charita-

cum,. falfa. do

ata fpargentem; vide-:

tue, f

tem: conantur evertere..

tur dogmati.

&

hzreft ejus:favere, ei

Quii non. eonf ftentur, Efc ) Qui Chri..

applaudere ; & errores illiue: ahquo

Ephefi

fti adventum ,, & incarnationem. Ver-

modo: probare, quem amice falutat.

lSE

bi. negant.-

I2. No'wi per chartam 65 atmmntum.),

Hi eft fedw'z'or, zi Antt:brtjäu: ),

Nolui. charte committere..

an

Quafi dicat :

Quisquis. ita: fentit

O5 ad os.) Id.et coram..-

p

docet ,. impoftor eft , & Amxchrlüus,

H gaudium. veffrum: ff plemum..) [d

eft ,, abundans. & exuberans..

Viva

us

Chrifto contrarius , & precurfor. An-

M

tichrifti. venturi in. fine mundi.

enim. vox: doctoris ,. prefertim: calis

Uju;

9.- Videte vojmetip[os. . Id eft, ca-

qualis:erat: S.. Apoftolus', longe plus

L

vete: vobis.

audii , do&ring,, pietatis & confola-

Ne pardatis que operatt effes, . NG

tonis erat allamra, quain vox mortua..

t

b

CAPUT UNI bum.

$IT

drentum : i'pero enim me futurum apüxd vOs,*"& qS ad os'loq/ui -

1 d

(à;

x

ut gaudium veftrum plenum fit.

QU a

13- Salutant te filii fororis tuse Electe.-

ls QUi ng,

Cl fedu--

J EPISTOLA Il

i u

B.JOANNIS APOSTOLI.

Chrifi,

Cajum collaudaz, quod in vveritate ambulet; e þe-regrings bumane

Patgemzi :

— excipiat;: Jubdens de Diotrepbis calumniis , &? inbumanitate ,

ac Demetrio optimum perbibens tefFimonium, Jubjungens

eIt, Q

:

je illum brevi imoifurum.

: '"En"ior Cajo chariffimo, quem ego diligo in veritate :

2. Chariffime, de omnibus orationem facio profpere

d N

& valere., ficut profpere agit anima tua.

&an-

— te ingredi,

ntum:

3. Gavifus fum va

lde venientibus fratribus, & teftimonium

—

^ficut tu in veritate ambulas.

miti r

| perhibentibus veritaü tuee,

iam fi-

4. Majorem horum non habeo gratiam , quam ut aud

$. Cha-

l&orum;',

b

lios meos in veritate 'am/buïlare.

jantent.

13. Salutant tefílis foveristua FleBa-)

- Ia veritate.) Éx animo & fincere.

9. De omnibus ,&$c. ) Senfus eft :

ini äTUli

.^ dn Greco eft, rj 499 QyS e8 rüc

Sicut animo bene babes , ita opto te pee

. éxAexrzc , & fenfus effe poteft , falu-

) E

tant te filii fororis tue , tui inquam,

omnia bene babere , utinterpretatur Va-

h, Qui.

quz esEle&a. Unde Biblia Gothica,

tablus. ltaque ae emsibw:, idem elt

Al

xtefte Mariana, legunt, - S2/wranr te fihii

AC in omnibus.

fe.).

(ocet.

Prari: £n£ , Eleüa, id eft, o Electa,

in vocativo cafu.

'Yoveo , oro

Or«tienem. /fac:ï!. ) ??xoygu, Opto,

Q ui pu:ant nomi-

dutau

ne Elece fignificari Ecclefiam ali-

Profpere teimgredi,) In omnibus tuis

jam , ita interpretantur; quafi dicat:

negociis & actibus .profperex agere.

mili«

T

e, o Ele&a Ecclefia, Corinthio-

Sicut pro/þere Agit Anima tmy. ) S'icut

Dl«

-gum verbi gratia, falutant filirfororis

animo vales.

L

(ilbe

.. Veritari EH4.) Verita£

73

"'"ffdei, cha-

tuz, fcilicet fideles Ele&z Ecclcfis

ritàtis , beneficentiz, & morum- tuo-

,

. Ephefiorum.

;

quo

rum probacorum.

"

i

| O

Enior.) WMide difta Epiftola fu-

Sicurt fu £m overitate em

2ul4;.j Quafi

"periori num, I

dicat : cognovi ex fratribus te in ve-

Wc),

Cajo. ) Auctores paffim cenfent Ca-

ritate fidei ambulare, veram habere

jum hunc fuifle

orinthium illum ,

charitatem , &c. Vis particulz /feur ,

li

cujus mentionem facit S. Paulus ad

bene explicatur Italica phrafi.: & in-

Ivd

Rom. c. 16. 23. cum ait: Szlutat vos

feto come camminaté bene, &c.

]i

| Cajus holpts meus, & ad Cor. fzpift.

4. Majorem borum. ) Id eft, maj

9-

l$

I.C. L. n. Iq-. Neminem veftrum ba-

rem hac ; eft Grzcifmüs.

;.l-

prizevi , mff Crifum &6 qum.v

Non balm- gm(äm.) lntgrgres ?ggic

22

P

812

.--Epyrsroi;ä pyr. B. ]OANNIS Aþd:ä'ilqbt, :

gp*As

E

g. Chariffime, fideliter facis ; quidq

uid op ergri s in fr!atre'sæ

., & hoc in peregrinos. .. *

hibe?,

IT.

. 6. Qui teftimonium re

ddide»runt charitafi 'tuää' in cdnfþ*e&u

Ecclefide , quos, benefaciens, deduces :digne Deo.

L

L

Qui bg

P

.4. Pro nomi

us profetti funt, nihxil*acciþi'entes a

Gentibus. "

ne enim 'gj

^

veritat

niam t

8. Nos ergo

fimus veritatis.

debemus uf cipere hi.;jusqui? ut 606p??;1t01i

»

1

- 9. Scripfiffem forfit

an Ecclefize : fed*—is, qui

& cala

x amat prima:pm

H

gerere in eis, Diotrephes, non recipit nos.

.

10. Propter hoc fi venero, commonebo 6j

us -opejä, quae

Pax tb

—— ÀÀ

a fuffi-

facit, Vc:edrþis-,malignis garriens in nos*,*&guaü- non ei ift

ciant,

el, cil

&doi, fed multicodices legunt X2ed»,

: y.-Pre nomine ejus. ) . Ut fcilice*

jnanes, q

Evangelium predicent ; vel quia pro

fhovoa),

id eft gaedium. Unde Syrus,Majer il-

Fraes

la létitia nulla mthi ef i quam ut an-

nomine ejus exilio mulétati funt, aut

diam filios meos ambulare sm "veritate.

quayis alia pietatis caufa hoc iter fu-

De E«

Íceperunt.

E

Cotu |

cedenti.

n veritate, ) Vide dicta num. pra-

Nihil accipientes a

Gentibzs. ) Quja

Pea&c

5

. Fideliter xfacis.) Id eít, ut decet

gratis Gentibus przdicant Evanpeli-

tum de j

fidelem , fcilicet Chriftianum.

Vata-

um, ne videantur quxftum aucupari

pet excon

ex Évangelio. Velquia cumfint Chri-

! T. Na

blus, facis rem tua fde dignam.. V&l

ftiani, nullum cum Gentilibus commer-

fenfus eft : Fidelis es Chrifto, nàm

plum Dic

fidelitatem quam Chrifto in baptifmo

cium. habere voluer

*

unt, nec illorutjh.

alterius m

fpopondifti, reipfa praftas. . Spopon-

operibus fuftentaxi.

-

Ex D

. 9. Ut . cooperatores

ffmus Kve-ritdrtiï.f**)

difti autem te vitam juxta Chrifti pra-

.cepta: inftitutorum.

Miniftrando

neceffaria illis qui *ïerif;äf

LU 'gid

""Qnidquid operaris in fratres , &c.)

tem przdicant.

Quidquid facis in obfeq

X

9. Sed i5 qui amat. primatum gereve

um.

jium frat;um,

m eij. ) ld eft, inter. fideles.

Videtur

'ac precipue peregrinor

Qrui tefiimionismm. vt

ddsdermumtz, ö' &)

Diotrephes vir potens fuiffe, infolens

Qui peregriniad fuas Ecclefiasin pa-

& arrogans, qui in Ecclefia domina-

triam reverfi, laudibus celebrarunt om-

ri, fidelibus praeffe, fibique jus Epi-

fnibus audientibus, charitatem tuam.

Ícopale arrosare fatagebat." Aliqüi

Quos bencfaciens deducs.) Quos fi

cenfent fuiffe Epifcopum, qui fandi

nftruere perrexeris, rebus neceffariis

jJoannis Apoftolatum non recipere,

ad iter, bene feceris , verbi gratia, ad-

nec illi fubdi vellet , aut ejus monita,

dendo itineris:comites contra latrones,

litteras, aut pre

3

cepta accipere, & eifef

dandolitteras commendatitias, viatico

&a dare.

juvando, &c.

NN

IOo. Comwuonebo 6;;&;4 ejus.) Uvotyxo c

quod Vatablus & Pagninus vertunt,

Di gze Deo.

) Liberaliter , ut decet

ledicabo ; Budzus vero in. commenta- -

eum facere , qui amore Dei hac faciat,

& fciat quzcumque: proximis paupe-

rüs lingug Grece, 7»4:c45o, eftenim

vrerbum forenfe.

s»ibus tribuuntur, Deo tribui : . Qu2

PUA

rum ejus.

&

j

Syrus, meminer?: ope-

n ex minimis ifis fecifhis . ahd- fe-

. Verbts m'qligni

$ garriens m naf, ) -Id' B

eijftis , Matth. E"ap—.,. 25. 4*(?.

B'&;. (4jj

n

-

CA Pf;ü« T "UNI CUM

513

i*' "

&

ciant, neque ipfe fofcipit f'fatr'es,. & eos

l

; qui fafcipfunt, pro-

m 1

hibet, & de Ecclefia ejicit:

-

gï R

Iir. Chariffime, noli 1mitari

malum, fed quod bonum eft.

pr*e&u :

ui benefacit, ex Deo eft: qui malefacit, non vidit Deum.

] ?

E

12. Demetrio teftimonium redditur ab omnibus, & ab ipfa

^

veritate, fed & nos teftimonium perhibemus; & nolti, quo-

p

"

niam teftimonium noítrum verum eft.

rator»eäi

I

3. Multa habul tibi fcribere : fed nohæi, per atramentum,

& calamum fcribere tibi. - -

/

/

Lmai'um

14. Spero autem protinus te vid

ere, & os ad os loquemur.

l,* qüæ

ng tibi. Salutant te ämici. - Saluta tu amicos nomina.tim.(

h fuff-

ciants

—eft, calumnias in me conjiciens , fed

non hovit, nec quomodo cerere fe de-

n n

beat verus veri Dei cultor.

Alludit

t fcice"

nanes, quod indicat verbum Grecum,

-QNwxecy, quod zegar: fignificat.

ad illud primx Epift. cap. 3. num. 6.,

quia pro

Frarres. ) Chriftianos.-

Omnis qui peccat non vidit Demm..

funt, aut

1

"De Eccleffa ejicit. ) 'Tum de loco,

I2. Demetrie teflimonium perbibetuy

c iter J

-& cetu Ecclefis , prxfertim in Aga-

ab omnibus.) De hofpitalitate , probita-

H

pe, & convivio poft Euchariftiam ;

te, & ceteris virtutibus chriftiánis.

.) Q

Et ab ipfa weritate. ) Mere eniin

bvurgdi

* tum de ipfa fidelium congregatione

auCu

at

per excommunicationem.

ejus facta confentiunt famz.

;

lI. NoÀ imitari malum.) Exem-

13. Nolwi per atramentum & cala-

(inc Chri-

)um Diotrephis , aut cujufcumque

mum.) Nolui ea charte committere,

jcomrme-

3

alterius male agentis.

quia brevi coram loquemur inter nog.

; illorllf)ï'

Ex Deo eff

?

.I4- Pax £ibi. ) Ufitata Hebrzis fa-

te Dei.

R | Dei filius, & ex par-

lutatio, qua omne felicitatis genus pre-

uitddit )

cantur.

Nen vidit. Deum.) Deum pra&ice

w

i (

. Videur

, inlolts

A

—

iW

à dominq-

"

SSS

N

037

!j

7 Hj

7

D ETERE

N

N

VW

7b

3

; Dp-

2

SNS

à N

Aliqui

SS

&&&

,

SS

D

W.

[

//

SSENS

E

EL

—

Ej

m?

N

,

N

T

j fandi

—

e

-

N

l.ec'q)e'üy

Xx'

X*&W

5 momfp,

NSSM

E

-s

16 : i

n

: sertuli s

s omime

ntà

eR epirti

s

MU

eminef?-"ï f'

!

Ttt

EPE

o

M Blä füm'kCom.)-Mcüacb. Tem. VHL

E,,;!M.

-

NG

514

k*æ

Ae**äe P

1 tES 1'1 h]*(llïl-

EPISTOLA CATHOLICA

- Yefom Chn

y, Comm

mam efusF

"h. JUD/A£ APOSTOLI. -

- qui non CTl

6. Angel

Monet , wut frmi f nt in tradita ]emel fide adverfus mþrgentes

inpios , ac lajcivos, fubdens dé borum fupplicio in modum Sfudge-

fed dereliq

vmcuhs ;ete

vum Gc Sodororum : nam €» bi nullum «eriti ,

efjrane, ferum*ur

in omuem carms concupifcentiam, quos dwerf 1$ rebus comparat,

BXendosc r at

C iflos ad £nocb , ac zdpo[lolorum de zllzs

i

g depinxt ,

'vatzcma revocat.

quaü lupos civ

E 1 Tim. cal

Udas, Jefu Chrifti fervus , frater autem. ]acobl, hls, qu1

lmpn B. )

funt 1n Deo Patre dxle&lb, & Chrifto Jefu. confervatls,

rehglonem

J

& vocatis.

em Evanrr

s

H

xurxam, ii j

a. Mifericordia vobis, & pax, & charitas adimpleatur. -

- abutüntur adli

. Chariffimi, omnem folicitudinem faciens fcribendi vobis

de communl vefira falute, necefíe habui fcrlbere vobis: de-

- Chiffiaram e

; proinde licere

precans fupercertari femel traditze San&tis fidei.

Ye indulzere

- Veteri

[

4. Subintroierunt enim quldam homines (qui olim præfcrx-

pti funtin hoc Jumcmm) impii, De1 noftri gratlam transferen- |

- Bpil. 2 c. o

tes

;N»nttmte: [

L n

. pnous.) Vlde

Et filum d

Udas. ) Hic idem Judas vocatus,

4. Omnem folxcttudmem faciens /ärl-

Verante

feu cognominatus eft'l'haddaus &

Lbendi vobis , (5c. ) Breviter & clarePa-

Lebbzus; frater fuit Jacobi minoris,

ninus & dhl

Vetüs et & i

Tanstum mihi j?üdmm

&l enim Chy

cujus Epiftolam canonicam fupra ex-

fu;t fcrtä!ndl «d voes de commumni /alut:,

Plucavzmus.

Wf nen porserim non jcrtä:re vobis,

ts » que

In Deo Patre diletis. ) DileGis ex

Deprecans.) n'aga.xa)xwv , exbertan,

€ Domimto

charitate, qua in Deo ,

propter

Supercertari.) énatyeoviteoÜct, fuper-

Diniz,yg,

Vel,

di-

0

» üfrer

Deum proximos amamus,

certare, Tedinterpres dixit /uper certari,

""W'Wc D

Jectis a Deo Patre.

quafi effet verbum deponens, ut etiaus.

KEr in. Jefn. Coriffo con[ervatis, ) Ec

bcclef cap: II- 9. & cap. 38. 29. &

mmatlll' ; m)

ii in fide.& fan&itate per Jefu Chri-

Sap. Cap. I5. 9. eodem verbo torma

.Qum ftu p

äl

gratiam confervantur.

318 6t1am1

deponentis ufus eft. Porro /wpe cer-

AVüm arit ar

Vecaris. ) Ad (.hn&lamfmum &

tars fídei , idem quod p:o fide certare,

Ecclefíam.,

. Sulsntroierust engm 7u1d4m ) Id

em hiban |

eft, fartim fe infinuarunt.

CMMM

^. Mifericordia vobis &f pax,€ rl;a-

E'FWUM 1

ritas adimpleatur.) Senfus eft, adim-

&1 olpm. prefcripti funt in boc judi«:

Priquf dl

pleatur in vobis , & erga vos l)e1 mi-

eium.) Quafí dicat, de talibus, de-

fericordia, ut fuam pacem & charita-

que eorum impietate & judicio, id eü

*lm jm m

-condemnatione, ante me fciipfit

tem, cereraque dona in vos effundat,

quaü Cümm :

donec ad plenitudinem perveniatis.

trus ( Paulus , immo (.hn[tns up

Saemü /

E

x

Pmrm

--

r

j x

^CAPUT UNICUM.

515

| tes in luxuriam , & folum Dominator

remi, —& Dominümnoürum :

"

- Tefum Chriftum negantes.

Z

lo , fcientes femel omnia, quo- "Num

. $. Commonere autem vos vo

II

niam Jefus populum de terra JEg

*

ypti falvans, *feCUndg eos, 1437

qui non crediderunt , perdidit.

Mu ^ 6. Angelos vero, qui non fe

rvaverunt fnum principatum,

injuu.- ] fed dereliquerunt fuum domicilium, in

judicium magni diäi, .

Vr feritur :

- vinculis eeternis fub caligine * refervavit.

-

?Peä

OTtt3.

7.*'Si€1*11;

'.co*mpamr,

-

;

eOs depinxit , præinonüitque Ut éos

gefus. ) Id eft fofue, qui a LXX.

* 4 quafi lupos caveretis, Matth. cap. 24-

Jefus vocatur.

24. 2 E. cap.

3

^5

; I. 2 Petr.j cap. 2.

Salvans. ) Ide

W us Taloafel ia

j, hs qii

Impii,c.) Peccantes contra veram

Greco enim eft, c«c«c , in aorifto.

'onferyatis,,lj;

religionem ,

üia gratiam, id eft le-

' Secundo.eos qut nn crediderunt,&c,)

6'em

vangelicam , transferunt in lu-

1

Quafi dicat : Deus femel falvavit po-

. xuriam , id eft , Chrifiana religione

pulum, cum eum fe fequentem eduxit

eatut, -

abutuntur ad luxuriam, docetes legem

alià

refldi VObiS »

ex /Egypto , at fecwsdo , id e

Chriftianam effe lecem libertatis, ac

vice, eum perdidit , cum fcilicet in-

. proinde licere illam profitentibus libe-

credulus ab eo receflit & apoftatavit,

vobi;: de

E

re indulzere concupifcentie, gule &

idque non femel, fed fzpius. .Porro

Veneri.

0€ eft, quod ait S. Petrus

S. Judas hoc exemplum fidelibus ap-

y prafcrie

vansferene -

—Epift. 2.c. 2. n. 19.— Liberzatem illis

3

plicandum relinquit, quafl dicat, fi-

gromittenzes , cum spfe fent

mili modo Deus fideles, quos primo

(5

grionis.) Vide ibi dicta.

fär'vt C071H-

falvavit in baptifimo, dum Chriftum

— —

Et [slutm dominaterem, 66c.) Senfus

fecuti funt , fecundo perdet, fia Chri-

; f):ims [ri-

eft : Negantes divinitatem Chrifti, qui

fto apoftatent, & ad hzreticos deflci-

x

r & direPie

verus eft & unicus Dominus nofter ;

ant.

ml Mimnf

eft enim Chriftus Deus, Deus autem

6. Qui non fervav

erunt funm bys-

st [

unus eft, quem agnofcimus Dominum

tre vilit,

cipatum. ) &px5», quod tam originem

ac Dcmi-nacorgm' rérum omnium.

principium, quam poteftatem & prin-

j , exbtrtat

Dominatorem 6 Dominum.)lIn Graeco

cipatuin fignificat.Itaque vertunt aliqui

rf fprre -

€

,

tómOTQ» X4) xvejoy ; eft autem

fmam origintn, alii [z2m digntratem, vel

tfipcertary

Sienórac j proprie is qui in fervos do-

fseum magiffratum ; quafi dicat ; Angeli

ens, 1 etiam

sninatut; xvejog vero is qui in xem ali-

non fervaverunt fuam originem, id eft,

TT

quam feu perfonam auctoritatem ha-

originalem fuam excellentiam;, ftatum,

verbo tormé

bet, etiamíi noü illam poffideat, ut

atiam , juftitiam , preeminentiam ,

rro ff

] fervum autancillam, ^ 'Talem potefta-

&

dominium in res omnes corporeas,

file certarer

tem habent' Principes in fibi fubditos.

ut quafi -Principes dominarentur in

S. Comrmonere autem vos volo , &c.))

celo & in terra, ad

a

quiid/lh ) l

oToMYGOi , z memoriag vobis reveca-

diti erant.

quod a Deo con-

re ; quafi dícat: Nolo vos docere,

du h

p

Dereliquerænt fuum — domicilium. )

talibus

(«

quia jam illa didiciftis & fcitis , fed

Calum empyreum,

e quo propter pec-

dicio, ! r

tantuin ea függerere , & in memoriam

catum deturbati funt.

guafi commonitor revocare.

fcrip

rfprt tí

Sczeztes ft

In judicinsn magni diei,) Ad extre-

"

hii 1

emel omnia.) ld eft, omni-

munm' judicii diem, quo die etiam da-

to & prorfus omnia fcif:ntes;

monesi tanquam rei, Chxiüi trib-unaü

P4

-

$16

EPISTOLUE CATHOLICE B. JUD. "APOST.

10 E

*Gen. ^ 7. * Sicut Sodoma;i& Gomorrha, & finitimze civitates fimili

19.24. modo exfornicatse, & abeuntes poít cáàrnem alteram; fattee

- Quacut

r

funt exemplum , ignis zeterni, poenam tuftinentes.

tunt, i

IÀ

-

8. Similiter & hi carnem quidem maculant, domination"em

N

autem fvernunt , majeftatem autem blaíphemant.

merced

Z ach.

Y« H

9. * Cum Michael Archangelus cum di3bolo difputans alter-

9. 2 caretur.de Moyfis corpore,non eft aufus judicium iníerre blas-

v fenetip

F

. feruntu

phemize : fed dixit: Imperet tibi Dorninus.

hs

Io. 1-11

L dem

*

fiftentur , & damnationis

' Mäfe/?atm*amïm u;gmæagf.y N&n-

t r

tentia ierientur,

perpefuæ fcn-

verentnr Magiftratus & Principes ,

: & nolk

- $sb caugine. ) In caliginoüs inférni

quorum eft gloriofa & majeft te ple-

locis,

Vide. 2 Petri. cap. 2. num. 4.

n: poteftas, blafphemare. Vel eti.m

^

« qud eft

flaret , 3U

R fervavit. ) Cruciandos, ai; S. Pe-

non .verentur blafphemias jac-re in

umbram

trus loco citato.

ipf:m divinam majeftatem.

7: Exfornicate.) ld eft, extremefor-

9. Cum dsaboío ds[pstans altercaretur de

minaret ,

blafphem

nicatg, extremam &

iaegjïxnaln .l'uf;idi-

Moyfrs corpore.) Communior hujus loci

iniquiffur

nein exercentes,

expofitio eft voluiffe fatanam fepeliri

infims n

benuntes . /70/7 carnem alteram.j |Caro

Moyfem loco cognito & celebri, ut

Tum mac

Altera, velut Pagninus vertit , a/.z2,

Hebr&i in idololàtriam proni, eum

Qp p

eft caro mafculi ; nam przpoftera in

quafi Deuim . ac numen colerent ; M*-

eam libido, eft aliena ab inftituto &

chaelem vero ei reftitiffe & curafle,

. blifphem

Impcret

ufu naturz, quia inconeruá & inepta,

ut fecrcto fepeliretur , unde Deut.

et, m

imo adverfa

&

cap. 34. 6. dicitur:..Er zo» cognovwit

'tioni liberorum.

enera!:igrlli' & procrea-

Donina;

bomo fepmich: um ejus ufque in pr&[?e-n;'/

tlam, m

Fatl« j;mt z cx;chzþlum'. j* Divinz ul-

fem diem. - Novem alias expoficio-

.tionis , ut alii 4b hujusmodi fcelere

nes affert Serarius, quas qui volet ,

. pnma,

deterreantur.

occulte f

Nam

apud eum videre poterit ; & apud

H o dq6

E Igni:'dterni penam fuffinentes.)

Cornelium a Lapide, qui omnium

| incendii illius veftigia hodieque fuper-

probabiliorem putat explicationem Ses

"nt, ll

funt, mare mo:tuum fumans, & ex-

rari, contendiffe fcilicet diabolum ,

' tü, reäd

- Quáf dic

halans bitümen &fulphur. |Ve! ionis

ut corpus . Moyfis inferretur ia tere

zxterni in inferno, peccatores enim illi

ram promiffionis, nec extra eam in

Tio poll

Sodomitz a temporali incendio ad -

Moab, utpote regione (i^i in ido-

maledica

dt: À

ternum tranfmiffi funt.

lorum caltu addicta fepeliretur, ne

8. Carnem macuiant.) lnfandis li-

ab ejus rel.quiis aliquod damnum ac-

L tlernd

bidinibus ; nam ut ait D. Paulus 1.

- blifphen

ciperet ; uti accepilie fe a S. Baiylse

nat,&

Cor. cap. 6. I8. Om"gze £eccatum 7u.ozl.

fepulchro in Daphne queftus eft, fict

nmque fecerit bomo, extra cerpus eff ;

habet vita S. Babyle, & ex ea Ba-

E *

nalium :

ronius tom. 4

LJ

£um .

3

qui anutem jernicaitr , dm Corpus Jnum

i

peeeas.

Non ef aufus iudicium :'rvzferre L[-

Chrift :

Dominationem attem /]).&rnunt,.) Et

phemie.) Id eft, blafphemare, convi-

YNitus,

Deum omnium Dominum, & fccle-

: thur,

tiari, diabolo- maledicere, diris eum

y / ienü'ïug.

rum vindicem afpernantur.

Aliqui

dcvovere.

Argume'tum ergo Apoe

per Dominarnem intclli

gunt publi-

ftoli eft hujusmodi: Micha.1 Arch:n-

: Td?lu

hi

zfam POteRatem, & .lggeg'.

gelus cuim fit puriífimus,. fan&üïixxxus

lfnth.

z

CAPUT UNIC U M.

517

s fimil

|.

10. Hi autem, qäæ,cumque quideim 'ign'örant«ïbïasphemantiä

| .fa&ag

quocumque au:em naturaliter, tamquam muta,gnimalia, no-

"

ïä

runt, in his corrumpuntur.

.tion'em

& *errore Balaam "*-*VGeng

3

11. Vae illis, qui in * vja Cain abierunt

.

*

mercede effufi (unt, & in contradiétiore * Core perierunt.

"Nuan

!s altet«

AE

12. Hi funt in epulis fuis macuize, convivantes fine timore,

22.253.

* nubes fine aqua, quae a ventis circum- * Naia

Te bl«

femetipfos pafcentes,

bis mortuei:; era-

16.32.

- feruntur , arbores autumnales infruttuoiz,

*obet.

ïb.ïHi

Fod

9.17-

K DKEDUSORGUDOU U

.'"Q

i.c'vatæ ^

Ttt 3

I3. I;'l"-ïü&us

1

at Non

-

L onsdondin

ET

tincipes ,

&"modediïiïimus, non aufus eft ali-

& venerem.

Animalia norumt.). Scilicet yencfexn

dteple

quid effari , .quod blafphemiam fo-

Ve eti.di

naret , aut maledicentiam , ne vel per

de bis corrumpuntu

": ) Vitiantur, &

fedando fua corpora & meutes turpi

jäC:I'e i

umbram eam nominando fe conta-

minaret, & quia maxime execratur

ingluvie, & obfcenis libidinibus.

':4;?füf d

II JI» vwvia Cais abrrust.) Via in.

blafphemiam & blafphemos: ergo

faciis .Scripturis fignificat vite infti-

huius lod

iniquiffimum & .indigniffimum eft,

m feþeü.ï

-infime notx homunciones, & Íccle-

tutum, mcdum vivendi, actus & mo-

rum maculis notatiffimos . maziftra-

res, &que ac eventus & exitus.

Via

oniy gum

EY

tuum, principum , & ()ei inajeftatem

ergo . Caini eft Dei contemptus, in-

jat; M«

* blafphemare.

*

yidia, howicidium, hzrefis, atheif-

mus , vita vaga, defperatio & damna-

X Curallt

Impei*et £

&j Demins:.) ln Grzco

tio.

À

i

d Dett.

eft, imiripagoat Oi Xop.0G 4 fZcreper £e

^

.

24$5; Quafl dicat, tuam infolen-

Et 'errore Balaam mercede effs ff fant.)

y at

pamt

Quafi dicat: GuemadmodumBalaant,

tiam, malignitatem , nequitiam com-

ex oüCiü'

rimat, teque cogat , ut permittas

fpe lucri & munerum regis Balac, po-

occelte fepeliri Movfea , &c.

pulo Dei voluit maledicere ; it4 hi to-

qui yolet,

ti effufi .in. lucrim, in maledi&ta et-

; & apu

4 O.

Hi auttm quacunoue quidem igno-

; omniUm

vant, blafpheman:

.) Eft apodofis, id

iim , impia confilis, & alia fcelera fe-

fe effundunt, ut perdaot Ecclefi im.

tionem o

eít, redditio & applicatio exempli.;

Et im contvad (lione Core peierunt.)

diaboluy

uafi dicát: Michael,cum pro impe-

rio poilet inerepare fatanam , & illi

Id eft, inftar contradictionis, quafi

tur ia t*

dicat, inftarfediticfi Core, quiinfua

p em n

maledicere, pre modeftia tamen no-

contradictione « feditione periit, per-

W m ((

juit: At Simoni ni & Gnoftci in

oicut

^ . toleranda audacia & impudentia, ea

ierunt, & pereunt hazrctici.

ireut, P

—

A

enim Core terig biatu abforptus eft j

avf iC

blafphemant N. maledicunt que igno-

ita & hzreticos abforbebit infe.nus.

rant, & que ipforum, utpote car-

$ Bzüï']l&

nalium , captum fuperant , fcilhicet

ji2. Hi [wst im epmüs u macula. )

T 9&;' d

Hi enim in epulis, quz poft Eucha-

a a 2v

Deum; & ejus attributa , myfteria

riftiam more Chiiftiano celebraban-

Chrifti, res coleftes fublinies-& di-

"w inas.

;

tur & Agape dicebantur, corpus crá-

"t

"t 514!:

pula, mentem libidi-e, convivas pra-

Naturali:er.). Sola.natura. duce &

yt «onl

; [enfï*-us. *

va doctriina & hezre(i macilab:nt,

dirig &

^muta. ) GNoya, id e&,

eque ac detra&ione ;, maledicentia ,

] » 0 APU'

T. anquam

irraiionaia , lerimone & ratione ca-

atque impudicis verbis & afpectibus ,

,J

rch ln'

j

j

! rent:ia.

habentes 0csios Pleafa; adnlte'ri—i,. & ïz'n-

a

T

518

EPISTOLAE CATHOLICE Bif JUDJE APOST.

y.1

15. Flu&us feri maris, defpumantes fuas confufiones, fidéra

piosde

errantia: quibus procella tenebrarum fervata eft in eeternum.

14. Prophetavit autem & de his feptimus ab Adam

j

funt, &

Enoch,.

/

"

P

Cà:0T65

AApoc. dicens: *E

.

cce venit Dominus in San&tis millibus fuis.

16 f

j 1- 7.

-I$8. Facere

fua ami

;ejdbili: delitti, uf ait S. Petrus Epift. | I3. Fluctus feré maris.

) Eeri eft epi-

fonas q

2. c. 2- n.14. Vide ibi didia n.13. & 14.

thetum flucus, non autem maris,.

In epulis.) £y dqjtmoig , m -Agapis.

.quafi dicat, Usde effera , Syrus, F/a-

T.V

us vekementesmaris. Bene conferün-

praedid

Convrvantes fine timore, ) Sine Dei,

homíinumve reverentia.

tur cum fluctibus hzretici

, nam funt

15 (

Semeripfos pafcentes. ) —-Scilicec deli-

turbulenti & feditiofi.

z

nent il

cate,in Greco eft, moiuaisorre; , quod

Defpumantes fug:: confuftones.).

i,

tatibus.

explicari poteft regentes, nolentes ni-

fua dedecora, quafi dicat, omniatur-

mirum fubjacere.

bant & mifcent, fuperbiunt, & at-' :

dl

Nzbes ffne aqua.) Nubés fteriles &

tolluntur inftar fluctuum, fed hzc fu--

ton ha

infecunde, quz videntur aquam ad

perbia decumefcit , abit

que in fpumam

40, !

hominum retrigerium , & terre fc-

pudendz libidinis.

3

fzn Qf

cunditatem promittere, fed eam non

Sidera errantia.) . Vel intelligit ex-

reftant.

Sic Gnoftici inane fcientie

uas Ariftot. lib. f.

4

&

halationes igneas,

a

do&ringe nomen praferebant, fed

Mleteor.- appellat

ellas difcurrentes

eam non przftabant.

in aere, tales enim funt heretici, qui.

fericon

Que a ventis cireumferuntur.) No-

aliquem . videntur habere fplendorem

Bintra a

tat aliam hzreticorum proprietatem ,

doctrine, aut eloquentig, fed non

(1) ve

mimirum levitatem, & in fuis dogmà-

ftábilem , fed ftatim evanefcentem.

fuit Setl

tibus inconftantiam , femper enim flu-

Vel intelligit planetas, qualis eft

Malledl

C€uant , nec unquam flabiles confi-

Mars , Venus, Luna, &c. quiinca-

ttgo [ep

Ttunt, ex uno errore in alios inciden-

lo curfu vario & vago oberrant; fic

COmputa

$es.

hzretici a vera fide in errores alios &

"drbores autumuales.). àévdpà QSlvöwæ',-

alios aberrant, & in errore

I fan

inducunt. :

j

Seþiam .e;tli.o's :

dnnuneri

pn4. ld eft, arbores, que fructum

$ &

quidem aliquem "ferunt, fed corru-

Quibus procelia tenebrarum.: fervata

ptum & marcidum, qui vel fucco nu-

eff sm aternum. ) Mox procella , inGra-

I'.Si F» [

trimentoque deficiente, vel eftivo ca-

lcanqur

co eft, (9oc, quod Interpres 2 Pe--

Dllri:,)

lore. deftitutus; quia extremo autu-

tri 2. 17. vertit ca/;gv. Recte caligo

16. Q

no nondum ad maturitatem perdu-

& tenebre inferni debentur & refer-

€tus eft, vel vermibus exedentibus

vantur ftellis iftis errantibus.

tlmtur,

decidit immaturus.

l'esfunt hzre-

Retie ,

qui fojt

ait Beda, /» zene£ras tormentorum mit-

tici,. quorum fru&tus, id eft, opera

zentur &ternai , qui s2 Eeclefra. Dei fuüb

phma 4

non inutilia folum funt, fed etiam

noimine iucis tenebras inducelant erro-

Df/ d

nóxia.

rYum.

E

Mlhm

Atorje

Bis mortus.) ld eft, omnino mor-

O14. Prophetavit autem $ de b x

tuz, fic dicimus Z: zerque &eatz , id eft,

Ia

« ) Probat quod impiis hereticis

65

omnino beati. Vel, bis mortuz, quia

procella tenebrarum refervata fit, te-

primo in fe moritur arbor cum arefcit,

ftimonio Énoch , cujus propheriam .

94

deinde iterum moritur cum eradica-

vel traditione majorum accepit Judas,

1. 1

Pl' Ol)hdn

tur, aut fucciditur: fignificat Apo-

vel ex libro aliquo, qui tunc extar

t

Á

et, :

m'lphcll

ftolus hifce metaphoris defperatam

cum hzc fcribebat Apoftolus.

Gnofcicorvum 'falupem.

Viucen:

Septimus aäddamf) Adam enim ge-

Q

n

*

fc'AþU'r-"UNicUx&ir.

519

Yg. F'acere judicium contra ,omnes;&.ä;guefe omhes im-

fidém

"TnUm,

piosde omnibus opcribus impietatis eorum, quibus impie ege-

runt,& de omnibus duris, qua locuti funt contra Deum pec-.

ZnochA,

;

caiores impii ,

16. Hi funt murmuratores querulofi, fecundum defideria

Facete

i

Pfal.

vt m ag

fua ambulantes, "& os eorum loquitur fuperba, mirant

i li epi-

1

es ger- -

^ -IO.

fonas quasettus caufa.

»

, faris,

17. Vos autem chari

ffimi, memores eftote verborum, * quzxe 1 Tim

u5, F

4

Qnferün«

praedi&ta fant ab Apoftolis Domini noftri Jefu Chrifti.

2lim

am fn

i

18. Qui dicebant vobis , quoniam in noviffimo tempore ve-

.

1

nient illufores, fecundum defideria fua ambulantes in,impie-—'gpet'l..

) lidi,

E

tatibus.-

j

3: $

mnia tüt-

- 19. Hi funt

, qui fegregant femetipfos , änimgles, Spiritum

t 4 *&at'

non habentes.

F

| hacfu-

20. Vos autem C

h

*ari"mæmi, fuperazedificantes vofm&tipfos

| fpumam

fanGiffimse (1) vefirze fidei, in Spiritu fan&o orantes.

lit r

21. Vofmetipfos in dile&ione Dei fervate, expe&tantes mi-

)t- lih- I."

am.

currentes

fericordiam Domini noftri Jefu Chrifti in vitam getern

-

25. Et

ici, Qui

adortm

.(1) veftre. Sixfin,a'. hb4bet vnöftræ;

f«d non

fcentert,

&vuit Seth, hic Enos, hic Cainan, hic

In jmpietatibus. ) Grece de'tBtiy $

Malaleel, hic Zared, hic Enoch, eft

id eft,. /mpiezatum , quafidicar, defi-

aalis el

deria eorum funr defideria impieta-

[ui ince-

ergo feptimus ipfis Adam & Enoch

rant; Hc

computatis.

tum, id eft, impiiffima.

; alio8

In. (antlis zmillibus. ). ld eft, ftipatus.

IQ. Segregant Jemeripfos.)

Ab'LEc-

jnnumeris legionibus Angelorum &

clefi:, a Chrito, &a Deo. -

m allof

Sa (torum.

Aaimales ) XMocat animales ab ani-

Tma ve

I5.F tre jn tcium contra omnes.) Ad ju-

getativa & fenfiriva, cui fe;f

;

[mu

dicandum univerfum genus humanum.

viunt.

u-

Du;s5. )1d eft, malis, feu non «erendis.

Spiritum won babentes.) Nam, ut

$$ 2 pe

16. Quernloff.) psudinoipár, fic di-

ait D. Paulus r. ad Cor. 2. 14.. -4z?-

e aligo

X reltie

euntur, qui fortem fuam incufant ,

malis homo non percipit ea que [unt Spi-

ui foite fua. contenti non funt, fed

ritus Deti.

ffh

plura, aut meliora deílierant.

20. Suþer.m'g'/?mhte! volmettpfos, E$c.))

n nit-

Quafi dic«t, jeciftis. fundamentum

pa i.

- Deftderia. ) 'Cohcupifcemias.'

Mirantes per[on

"

gs. ) Laudantes adu-

fidei, nunc reliquam fubf'cru&ïoneg

»t u

latorie.

erigite per opera virtucum.

17. 4b Apoffolis.) Ut a S. Petr, ep.

In Spiritu fanflo orantes.) Id eft, per

jc hts

reticó

$. c. 3. n. 2 & a S. Paulo L ad Tim.

Spiritum. fanctum, ipfe emim fpiiirus

cap. 4. T. & ep. 2. c. 3. n. 2.

pofilar , id eft, poftulare nos ficit,

fit, t€

I9. Ilufore;.) Qui omnia facra, &

gemitibus ine;mrrabiliäus ; ad Rom,

heriam

rophana irrident, &

ui fidelibus

9. 274

[j Udas!

2]. Ip witam aternam.)

fimplicibus illudunt eos in errorem

Id eft, qua

;xtaret,

ánducentes.

Yos perd'ucatr ad vitam e&ternam,

fim g«

-

:

-

X

*sg*g EPISTOL/E CATHOLICE B. JUDJE APCSISfIK*.CAP. UNIC.

'22. Et hos quidem arguite judicatos::

xAliis"Xautelh mi-

-23. llios vero falvate, de igne rapientes.

feremini in timore : odientes

j

,& eam, quae carnalis 'e&,macu-,

latam tunicam.

L]

A

D.

24. Ei autem, qui p

otens eft vos confervare fine päcbato',

& conitituere ante confpettum glorisae fuze 1mmaculatos, in

exultatione, in adventu Domini noftri Jefu Chrifüi:

25. Soli Deo Salvatori noftro, per Jefum Chriftum Dominum

juem

noftrum , gloria, & magnificentia, imperium, & poteftas, anté

fil /äþl

[

omne faeculum, & nunc, & in qmnia fzecula fzeculorum, Amen.

29. Hos qui?em.) Hzreticos.

victu hominum. Alludit etiam ad ve-

gudicatos.) Per fe damnatos, re

ftem candidam , qua recens baptizati

induebantur, quafi dicat, cavete ne

[

ipfa, & fi&i evidentia.

23.. lllos vero falvate.) Qui in pe- candidam innocentig veftem, quam

riculo funt, ne deciviantur abhzreticis,

accepiftis in baptifmo, impuritate,

eos periculo quà

libidine, & corruptis moribus conta-

ducite.

L

ncu'n? poteftis fub-

Tninetis, fed hzc

plane odite, & exe-

?

nt;

De igue vapientes.

)// De igne here-

cramihi.

fis, qua jamfunt ambufti, vel in pe-

24. 4nte con[petium glorie [ma.)

Id

(

Diiüm

riculo verfantur, ne amburantur, &

eft, in gloria fua calefti , quam nul-

de gehenng, dd quam tendunt, in-

lus culpa maculatus ingreditur.

cendio.

Melcerte fecundo hoc mem-

In exultatióne.) Cum exultatione.

In adventu Domun: mofir? Jefm Chri-

bro de iis loquitur, qui inte»ri adhuc

funt, & his flammis intacti, ficenim

ffi. ) Cum fcilicet veniet ad judican-

: APa.

melius partitio trimembris hujus ver-

dum, taünc enim perfecte fan&os bea-

ficuli conftabit.

5

bit, & glorificabit etiam corpus.

Chrifio ;

um

- ls. autem miferem

ii da Mmort. )

. 95. Gloria. ) Scilicet fit, feu agno-

dedit C]

Alios jam nutantes, & in interitum

fcatur, quam habet, atque ita in fe»

: P dlllm

propenfos, non fine caíto timore,

ientibus intellipe, nec enim

er

commiferatione complectimini.

c

hriftum hab

lim face

Á

'ec'illa, .f.ed habere agno-

;

& per ;

Od;entes &5 eam.) lnterim odientes

fcitur.

dérui

eam.

Magnifícentia

)v Symi pyfäïztid.

" Quá carnalis eF, maculatam tünicam.)

Grece ueyaec'vy, , id eft, majeftas,

Qm

f

l

QUs cito

In Greco eft, dzó r e'apxóg $emiNe-

magnitudo , magnificentia

, decus,

-

pépor, id eft, acarne macularam. Por-

amplitudo, dignitas.

Laperimm,) xparog, .quod

Mi

ro per maculatam tunicam inccllige

A Bgnl fïcaf

Jitte,

turpes & carnales mores, & afte-

etiam robur & potentiam,

pitm, fj

Gus, turpem vivendi modum, for-

*

ejpe 9

P

Et poteflas.) é£solu, Syrus, Domi.

ditatam libid

inibus & vitiis conver-

zatio: Poteftas eft, quafi executio

(

fationem. Alludit ad ritum veteris le-

imperii, exequitur enim efficaciter

ReVelM

tota 'In

gis Levit. 15. quo veítes lepra, fan-

quidquid voluntas Dei imperat.

guine, vel femine pollutorum , pol-

|nte omne [aculum. ) Scilicet con-

Wanitate

lute cenfebantur, ita ut quicumque

-ftitit & coafftat, & femper illi debe-

18 Join:

*

2. Ou

eas tángeret legaliter pollueretur, &

tur, optoque ut abom

]

nib'uqs agno fcgi.k

arcerctur tam a templo , quam a con-

tur & celeþretgp |

ex)

9j

ld QR

)qg

APO-

Bi] t

NIC

«

MH9C o ) ER

521

m mi«

APOCALïPSIS

mACU-

XCito,

D. JOAN NIS APO STOLI

o5, n

GHDATUUT PRIMUM

mhimum

oennes in Patbmos infula relegatus , juþemr fcribere ,. qu& vide-

vit feptem Af 4 Eccefüs, per fopiem candelabra defignatis , quae

Is, at

Amen,

vidit in circuitu ]7111 bominis : modum defaribens , quo

rl

«

m ad ve

bic ipfi demon[iratus fÀ t

baptizatt

T.

avete. n6

Pocalypüs ]efu Chrlftl , quam dedit illi Deus palam

m, quam

facere fervis fuis, quae opportet fieri cito : & figni-

1puntate r

" ficavit, mittens per Angelum fuum fervo fuo Joan-

us cofta

b'; & ex

n1:

X

2.

ui teftimonium perhibuit" verbo Del, & tefumo-

173 l

nium Jefu Chrifli quæcumque v1d1t

um tül

-

3 Bea-

tüt.

]ratione»

al þf.r

Id eft, revelatio.

hoc eft, qui fcripfit;hanc revelati-

c/ü Qi«

i, APoc

a Jefu

onem , & tuüatUS eft illam a Deo

[ julica

g«f« chrifi.) ld eft,

effe.

n&os bet

Chrifto. accepta.

Sotpuse

- Quam dedit illià Deus.) Deus Pdter

Et feflimonizsm 76/!'4

brz/lt ) Qui

dedit Chn&o.

]oannes fcripfit hanc revelationem,

feu agho

Palam facere.) ld eft, ut eam pa-

uz eft teftimonium 'Chrifti ; nam a

o (fà I ie

lam faceret & revelarec

enm p*

non aperte

Chrifto Angelo revelata eft, ab An-

bere agno

fed per &nigmata & fvmbola.

gelo autem joanni, ut proxxme di-

Servis futs.) Chriftianis.

ximus.

Qfm opartet fert ctto) HOC eR,

&mcunque vidit.) Scilicet ]oannes,

B

entll.

curn illi hz vifiones objectz funt.

malelmi

qus cito incipient fieri, licet non cito

ol

1 decus

fint finem habiturz.

3

Eeatas 7741 legit &5 :de', & . )

E: frgnificavit.) Scilicet Chruftus

Quafi dicat, magnopere expedit ea

Mirtens.) Scilicet hanc. Ápocaly-

que bic habentur legere , cognofcere

! r gmfycai

& fervare.

pfim, five prophetiam.

17"""

Per. Langelum fuum fervo fuo Joanzi.))

Servat ed qua in €A féripta jhkt )

Revelavit ergo hanc. Apocalypfim

'T'um ea exequendo, qualia funt mo-

j "

tota

Inmtæs Chrifto fecundum hu-

nita qug danturcap. 2. & g. Epi-

egicacxw

manitatem , Chriftus Angelo, Ange-

fcopis & Ecclefiis Afie;

tum ea in

lefatl

memoria devote fervando ut decet

.Jus Joanni , Joannes Ecclefiz.

mhcct cot

2. Om te/hmanmm perbt&mt 'verba

verbum Dei, prefertim cum fic prz-

De:. ) 06 syapfrupno-s TÓ» ^ovo» TS 968,

dicat futuraá, ut fimul mores infor«

, qui

id eft, 2u; feffifrcatus eff verbum Dei :

met.

BibÀ. cum Com. Menoch. Tom. VIlI.

Uuu

O

522

APOCALyPSIS B. JOANNIS APOSTOLI .

3. Beatus, qui legit, & audit verba prophetize hujus : &

T

lus (

fervat ea, quae in ea fcripta funt: tempus enim prope eft.

4. Joannes feptem Ecclefiis, quae funt in Afia. Gratia

Tnes

^

*Exo. vobis, & pax ab eo, * qui eft, & qui erat, & qui venturus

3

14- eft ; & a feptem fpiritibus , qui inconfpe&u throni ejus (unt:

cit D

omnip

1.Cor.

s. & a Jefu Chrifto, qui es teftis fidelis , * primogenitus

15.10. mortuorum, & princeps regum terra : qui dilexit nos,. &

9. ]

Col ]avit nos a peccatis noftris * in fanguine fuo.

&

Teg,

L 18

- 6. Et fecit nos regnum , & facerdotes Deo, & Patri fuo:

*Heb. .

pellaa

L)

14

.

ipfi gloria, & imperium in fzecula feeculorum : Amen.

1- Pet.

g. *fEccf:;e

Chnteiuass

I. Ig

1.j

[]

e/f.

Il

Tembus enim propva

) Pro tämpm,

primores fegni ipfius, parati ad omne

x

7. Et

*|£faig; 1 Greco eft xzipóc , id eft, opporzani-

a

ejus imperium.

Ab his ergo quati ab,

L]

Quáfi d

£45; qua

icat: Beatus eft qui hanc

adminiftris Dei, non autem quafi ab

judicim

3:

3

precatur

eminus

E

.prophetiam legit & fervat, quia pro-

aucoribus, gratiam fuis

pe eft tempus, & opportunitas fru.

Apoftolus; .qui enim in aula princi-

n qt

&um ex ea capiendi.

&

pis habet gratiam & favorem prima-

crcifis

4- Geprem Ecclefers. )

Quas recenfet

riorum aulicorum, etiam principis

GD« 12

cap. 2. & 3. Quod autem his feptem

gratiam habere folet.

£brzo

fcribit, omnibus aliis fcribit ; ficut

$ Quf' efd. teflis fedelis. ) ld eft, ves

-

tum pun

Paulus. que fcripfit ad Romanos aut

rax.

perfoder

Corinthios, ad omnium etiam fideli-

Primogenitus mortHorum. )

Id We& ;

üt nofte

um utilitatem fcripfit.

primus refurgens ex mortuis ad vi-

tam beatam & immortalem.

*

Ef Ma

. Qua funt in Affa,) Afiam minorem

Cütient |

intelligit, quz eft pars Afiz majoris,

Princeps vegum terrt. ) - Cui fubje&i

Su;)er

funt principes & reges terra.

ut tradit Ptolem. iib. 5. Geograph.

6. Et fecit nos regnum. ) In quo fci-

V6 u

cap. 29

-

30n tece

licer ipfe regnet per gratiam, & in

preticut

Gratia volis,- 6f pax.) Hzmc eft

futuro per gloriam. .

Apoftolica falutatio, qua Dei favo-

- Et facerdotes. Deo-

j 'Sacerdkoces di;

Ümne;.

rem. & omne bonum (hoc enim

cuntur omnes Chrifti fideles, eo quod

&l, f

Hebrszis fignificat pax ) fuis precatur.

&t no

int viva membra fummi Sacerdotis

Ab eo qus eff , & qui erat, &c.) Id

,

Chrifti Domini. Vel, quia femet-

t dien

eít, a Deo.

ipfos quotidie per compunctionem

E 1am

44b eo g:fi ef,)-

'I'n Greco habemus

cordis & orationes, ceteraque bona

T erit

&mo -frä 0 Oy.

Qiuafi dicat, ab eo cu-

jus nomen eft ó «», ezs5; & eodem

offerunt Deo ; ficut dicitur Pfal. 5o.

j. En

Sacrifecium Deo [piritus contribulatus ,

modo accipiuntur fequentia, cujus

& Pfal. 49.

lowunola Deo [acriffeinum

bt i

nomen eft, eraz, & ef£ vezturus.

laudis.

Lm, &

Deo &5 Patri fs. )

Et qui venturus efl.)) Scilicet ad ju-

ter Chiifti.

Deo i qu1 e& Pa-

ma&'erdt

dicium.

Hoc proprie competit Chri-

Cüllfaln t

fto, qui mundum judicaturus eft.

Ipþf;g/aria'ä' impeg*ix;n. » Sgilicet.fïf.

detm 3dï

Et à feptem fpiritibus.) Septem hi

Optare enim debemus ut omnes eum

W. &

fpiritus funt feptem primarii Angeli,

adorent & colant, & ipfe omnibus

qui Deo affiftunt quafi ftipatores, &

iwpexc;;

"ID n

"

-

p2

CAPRUT/L

523

;

7.*Ecce venit cum nubibus, & videbit eum omnis ocu- «V.

lus, & qui eum pupugerunt, Et plangent fe fuper eum o-

94.30.«

Judæo

'atià

mnes tribus terrae: Etiam: Amen.

e

.

urus

g. *Ego fum Alpha: & Omega, pr!

ncipium & finis, di- !

ïfd i

unt

cit Dominus Deus , q

4I.

nitus

Qi eft, & qui erat, & qui Venturusxeü,

:

omnipotens.

48-

.9. Égo Joannes frate

r vefter, & þartïceps in tribulatione,

ï.

& regno, & patientia in Chrifto Teftt,

fui ininfula, quae ap- j;ta

füo

pellatur Pathmos : propter verbum Dei, & teftimqnium Jefu

* 2I. 6.

Io. Fu

i & 22.

.puu 2

$..

:

E

d

7, Ecce vemnt um nnäläu!, Eey

factis digna reci&aiant ; quod tunc fiet,

|omne

uafi dicat, cito veniet Chriftus ad

cum in fine fzculi Chriftus apparue-

lu-afi ab

26

rit, cui poteftatem commifi judicane

af 0b

judicium, & jam fpiritu prophetico

recatut

a

eminus video illum venientem.

di.

|Et qui ewm pupugerunt.) Scilicet in

Qui efl , & qui erat , U. ) Vide di-

princi-

Citat locum Zachariz

&a num. 4.

prima-

crucifixione.

cap. I2- Io, . Ubi pro pupugerunt , in

Omnipotens.

) Ut fcilicet intelliga-

rincigis

Hebreo eft, ypu: quod non tan-

tur, & credatur omnino futurum quod

praedicitur, cum Deus fit omnipo-

ïk, ve'

tum pungere , compungere, fed etiam

tens, cujus voluntati nem

serfodere , ae transfigere fignificat,

3ftere.

:

ro poiïfc re-

ut nofter Interpres ibidem vertit.

If CR'O

9. Frater.veffer.) In fide eadem.

j ad vt

Et plangent fe-) Pulfabunt fe , per-

ER oparticeps im. tribulatione.) Hoc

cutient fe, ut dolentes folent.

$uper eum.) ld eft, propter eum,

dicit; quoniam ipfe etiam fzvitiam

?ubleal

five ejus caufa, quod fcilicet eum

Doinitiani, Chriftianos perfequentis,

expertus. eft, & in Pathmon infulam

non receperint, fed fuerint increduli

x

u fci«

predicationi Evangelii , &c.

relegatus.

s &n

Er regmo;) Quafi dicat, idem re-

Ümnes tribus ter04.) Non folum ]u-

gnum cclorum fpero, quod vos.-

lotes d

d«ei, fed alii etiam omnes, qui vel

Et patientia.) ld eft, etiam.ipfe Ia-

fidem nor receperunt, vel opera fide

) qllO

boro, & fuftineo mulra gravia, fpe

cerdti

füa digna non fecerunt.

divinz confolationis & retributionis.

j feme

. a Chrifló Jefw.) Propter ]efum

ita erit.

Eriam : amen. ) Quafi dïc-'ac,iomnino

Chriftum.

Vel,

articeps patientise

I&i()iïem

h

u bona

g. Ego fung

;4!;/74 & Omega.) Loqu-i:-'

Chri&i Jefu, id e

, patientig Chri-

2fil. $9-

turtota Trinitas, que ]Joanni infpi-

ftianz, qu& omnia fuffert, & aflli

[

ihalatth

rabat illa verba, : Ecce venit csm nui-

gentibus non indignatur.

Que fita eft in mariþ Ica-

d

àui, 6c, . Et quoniam id. valde atfir-

« Patbmos.)

i

fnaverat dicens, e£izz, 4mez, nunc

rio, eftque una ex Sporadibus non

caufam reddit ejüs di&ti ; quafi dicàt:

longe a Creta.

li- eüPï*'

Propter verbum Des t feft'manium

Quetmidmodum ego primus omnium

:ilicet.üt'

fum, & omnes homines creavi ; ita

Jelu Chrifi. ) Propter Evangelii pre-

etiam fum finis, ad quem omnes tan-

dicationem ,

uia , affirmabam Je-

ye 009

dem vequ.i funt, ut judicentur , &

fum Chriftum effe Mefliam & Deum.

T

524

! APOCALYPSIS. B. JOANN:S APOST OLI.

1.

10. Fui in fpiritu in Dominica die, & audivi.p

z

oft me vq-*

cem magnam tamquam tubze,

12 lba.

s. E

' 1r. Dicentis : Quod vides,

fcribeinlibro: &mitte feptem

Ecclefüs, quse funt in Afia, Ephefo ; & Smyrna j & Per-

denti, 4

ganmo, & Thyatiree, &Sardis, & Philadelphiee , & Laodicise.

16. F

12. Et converfus fum , ut viderem vocem , quae loqueba-

gladius

tur mecum: EÉt converfus vidi feptem candelabra aurea:.

1 lücet i

13. Et in medio feptem candelabrorum aureorum fimilem

filio hominis, veítitum pod

Blpcceconommmesaecua

z

ere, & preecincttum ad -mam-ilias

Zona aurea:

1

!

enim hic

4

--

14; Cä-

Tepre (ente

tificale cir

'

quivis, «

IO. Fuiin[piritu.) Fui rap?us men-

Vidi feptem candelabra Jilred.) Can-

delabra hzc videntur fuiffe fimilia illi,

. ntt, peri

te; extafim paílfus fum. -

Et pj

Et andivi poff me vocem magnam, )

quod fecit. Mofes in tabernaculo, &

vt4,) All

Vox hzc a tergo eft;audita, ut figni-

illis decertt, que fecitSalomon in tem-

T Suerdotar

ficaretur primo; revelationem hanc

plo; ad hzc enim alludit, unde &

adeo altef,

effe Spiritus fancti, quia Spiritus fan-

vidit Chriftum veftitum podere, quafi , /

- Tib 5 Aeti

&us non videtur ab hominibus, ideo-

facerdotem. -1taque unumquodque ho-

véltem ac

que: dum fe iis doctorem & monito-

rüm candelabrorum feptem habebat .

X paulo axi

rem exhibet, videtur facere, «f awres

fcapos, five calamos, qui finguli in

E. conttinge

audiamt verba pofü tergum monentis ,

culmine. habebant luceínain.

Porro

Que frma;

ut ait lfaias cap. 30. 2I.

Secundo,

per candelabrum fignificatur Ecclefia;-

)

uod perfecutiones hic a Joanne au-

ita enim ait Joannes num. 2o. - Czz-

: (üfciplinag

:

. Vüniftano

ite proxime S. Joannem fecuturz

delabra feptem , feptem . Eccloffa funt..—

d COI'PUS ,U

erant fub Adriano, Antonino, &c.

Idque appofite, nam primo Ecclefia

, Vitiis re

Porro vox hzc a Deo per Angelos de

eft vifibilis , & confpicua inftar. can-

mnore efformata videtur.

delabri.

Secundo, lucem mundi, id

à ringit.

-D per t

Tanquam tuba.) Per tubam fignif-

eft, Chriftum , Chriftique do&trinam

d. Aii

catur, velle Chriftum, ut ea que vifu-

mundo prafert.

Tertio, erecta eft — '

rus erat Joannes, lon

-

ad-res divinas & ccleftes.

Quarto ,

j fïCation'eSg

8

e latequg án

; li,

omnium aures infonarent.

eft aurea propter charitatem, & quafi

II. Dicentis.) Voxergo hec, que

aurum igne, & malleis perfecutionum.

] 49 Cgpa

ingens fuit, & contenta, quafi tubz ,

probatur, extenditur, formatur.

t41didy,) (

J "pf

gyticulate loquebatur.

13. Srmiem frlta bominis.) Angelum

Ocul; g,

- i Afía.) .Minore.

qui perfonam Chrifti gerebat, ideo-

que ut Chriftum referret, fimilis ho-

-l Chrit

Ephe[o, &c.) De his urbibus di

mini vifus eft.

- itm &

tur infra fuis locis.

^

' rimïm()r

Veflitum podere.) Id eft,

vefte taia—

-I2. Ut viderem vocem. ) Id eft, au-

ri ad pedes ufque demiffa, a pedibus

I5 E:Pe

[/4 1'7; Ug

&orem vocis , five ipfum loquentem.

enim nomen habet Poderis, «027pzc ;

BI

Vel, viderem , id eft, cognofcerem,

erat autem Poderis veftis facerdotalis

juod ad omnes fenfus referri folet.

linea.

]Ita fentiunt Ribera ,. Pererius

11

i, W.

^

Sic Exodi cap. 20. 19. dicitur: Caz-

& Alcazar; Cornelius vero putat po-

Jto r

tius

- MOr tf

us populus videbat. veces, id eft, au-

fuiffe tunicam . hyacinthinam,

diebat.

- Weitir o

que propria erat Pontificis, Chriüxis

Qd Colore

l

z

CAPUT L

525

YO0«

^14. -Captif: autem ejus-& capilli erant candidi , tanquam la-

naalba, & tanquam nix: & oculi ejustamquam flammaignis:

Jem

15. Et pedes ejus fimiles aurichalco, ficut in camino at-

Per-

denti, & vox illius tamquam vox aquarum multarum: :

cg,

x6. Et habébat in dextera fua ftellas feptem; & deoreejus

4

mba-

gladius utraque parte acutus e

*

xibat: & fagies ejus ficut fol

lucet in virtute fua.

X

|

iälem

U'u u 3

rT. Et

1ikh'sx

enim hic eam fpeciem affümit, quz

gö eft, pedes Chrifti fimiles .£uiffe

aurichalco non frigido, fed calenti,

i

reprefentet nobis ejus officium pon-

tificale circa hafce Ecclefias, & alias

candenti & corufcanti , quale effe fo-

quafvis, quas corripit, docet, mo-

let cum li

uatur in- fornace.

Huma-

| Can

net, perficit.

nitas Chrifti, que per pedes fignifi-

j:

catur, ut Deiras per caput, per ca-

ia 1lli

Et pracintülum ad mamillas zona au-

ilO,.

rea.) Alludit ad cingulum. veterum

minum paflionis & crucis fada eft

] teitt-

Sacerdotum & Pontificum , hoc enim

fplendidiffima, & fortiffima ad con-

culcandum Domitianum , fuofque ho-

nde &

adeo altefuccingebant fe, ut Jofeph.

. qui

lib 3. Antiq. cap. Io. afferat, linteam

ftes, & ad eos comburendum.

ge ho--

veltem accingi folitam. circa pectus,

.Kox ilius famquam vox aguarmum

paulo v axillis inferius. "Zona aurea

multarum.) Id eft, vox Chrifti erat

abebat

vehemens & fonora, qualis effe folet:

mll it

conftringens veftes & corpus , illud-

*

Porto

ue firmans & roborans, fignificat

aquarum multarum cum impetu de-

1

ifciplinam fan&am, qus Chrifti &

fluentium. $. Gregorius &- alii, per

df

hanc vocem adeo vehementem ügni-

]

Cat-

Chriftianorum mentem; phantafiam ,

j, [m.

corpus, motufque omnes componit ,

ficari putant predicationem Evangelii

ecdef

X

a vitiis reftringit, Deo Deique legi

ita fonoram, wut in omnem terram

aftringit.

Eít aurea, quia id facit

exiverit fonus ejus.

ar n

16. E; babebat £2 dextera fua ftellas

li, i

non per timorem, fed per amorem

(iinam

D. Alias plures hujus zonz figni-

feptem. ) Per feptem has ftellas figni-

ficationes videat, qui vult, apud Cor-

ficantur feptem Angeli, id eft, fe-

la €

nelium,

ptem Epifcopi, ut aperte -dicitur ul-

juatto ,

I4« Capmt autem ejus E5 capilli erant

timo verficulo hujus capitis, qui ftellz

& qua Í

candidi.) Capillis candidis five canis

funt, quia do&rina & exemplo prz-

ytionu

lucere fuis debent.

Sunt in dextera

tl

ügnifïcatur Chrifti stern'tas.

Oculi ejus ranquam f'amma ignis.) O-

Chrifli, quia in potiori ac digniori

agdim

culi Chrifti flamantes, fignificant Chri-

ordine , ac gradu conf(litnti funt.

b il

fti iram & vindi&am in perfecutores

Vel, quia a Deo proteguntur prs ce-

teris, confervantur & foventur.

nill hO'

Chriftianorum aliofque impios.

' 15. Et pedes ejus fmsles azrschalco f-

E; de vore ejus.

a«dins utraque par-

/fg tal-

eut i tAmino ardent;, ) Pro aurichalco

T€ Acuftus exibar.-

S

idetur hoc ancipiti

e(hbug

in Grzeco eft - yaXxoiiaye , chalcoli-

£ladio fignificare fententiam conde-

«ooiplt

mnationis ,

condemnati-

bano, ideít, zrilibani, eo quod e

ipfamque

erdotals

Libano eruatur, ut ait Àretas, & au-

onem & punitionem zternam, qua

Putris

éor thefauri lingue Gr&cz.

Idem

Chriftus impios in die judicii effica-

yutat PO-

ciffime & diri(fime feriet, adigetque

dicitur orichalcum , five aurichalcum,

yhinaft,

in gehelfnaxn fivein mortem fecundam.

Cbf

guod colorem þabäac auri. Senfus er-

*

p

s

:

526

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

17. Et cum vidiffem eum, cecidi ad pedes ejus tamquam

mortuus. Et pofuit dexteram fuam fuper me, dicens : Noli

*Ifaie timere: *ego fum primus, & noviffimus;

z

;

4I-.4.

: fzecu-

E

18. Et vivus, & fui mortuus: & ecce fum vivens in

gani, (

44: "* la fzecul

orum, & habeo claves mortis & inferni.

t

& 48

I2.

'19. Scribe ergo quee vidifti,

-

.

& qua funt, &- quse oppor.

Infra tet fieri poft haec.

'

22.13 .. 30, Sacramentum feptem ftellarum ;

quas vidifti in dexte-

ra mea, & feptem candelabra aurea: feptem ftellze ; Angeli

funt feptem Ecclefiarum: & candelab

rafeptem, feptem Efc-:

j f

:

* fepten«

clefize funt.

3. Sdl

20n pOü

-

; poflolos

: ORE

; & nond

atifis

PA

CAPUT

aT

iétiadico

—

: primam

: j Me

xSicz—:t fl Incer 1 Uirt;tfe fþa,)f Cum . E; bzbeo claver ;;;;arrif a inf.s:rm".)l

Habeo poteftatetn. vitz & mortis, vi-

^ prima

fol maxime viget & lucet. Signifi-

P

L

vatur gloria corporis Chrifti, qui in-

vificandi & occidendi. Quafi dicat

; candel.ab?

ftar folis nunc fplendet in colo, &

Ne timueritis tyrannos, penes me

refplenduit in transfiguratione , &

funt claves vitz (&- mortis, nec vobis

N——

fplendebit in die jndicii.

*

nocere poterunt aut occidere perfecue

pE

) Ex reve-

tores EÉcclefiz , me invito.

14

Nrels

I7. €cidi ad pedes ejus.

li

rentia & magno pavore, qui exani-

z

fHO narrata.

19. Qu vidiffi.) Moc capice pri-

fs dote

t«

matus.-

z

1

t Opinip,

Er pofuit dexterawi fuam fuper me. )

E? qu« fantf)' ng

j

Quaft dicat, erexit me pre timore &

fiunt in Ecclefía. .

| ix'cilic:et. nunc

"etropolis

Et qua oportef f;ri pofl . bac-) Suf)

2. Optya.

ftupore collabentem , roboravit &

; ttilia, "

confirmavit. Sic Daniel. cap. 9. 18.

CFrajano & aliis Imperatoribus, qui

Bceret in

€ollapfus fum-.,'inquit, € rzerigit. me,

perfequentur. Ecclefiam

;& ,maxim»e

& ffatuiz me in. grada meo.

fub-finem mundi.

'I

"Et 1450(5,7

20. Saeramentum.) Id eft, myfteri

-

- AMlngrum,.

Ergo fitm primus & noviffrmus,) Ego

fum À

a& Omega; ego fum prin-

um & arcanum, id fcilicet quod per

H at

cipium

lg(h

fBnis; quafi dicat : Ego fum

hzc fignificatur.

4ngeli [mnt feptem Ecelefurtm. ) Id

28 utverf

Deus, omnium rerum creátor & fi-

zniS.

eft, Epifcopi, ut patebit ex capite

Dy

'qumn

fequentt.-

tày

19. E? v/vu;.) Nunc vivo.

Septem Ecclefra fanr.) Cux Écclefía

N

Et fus mortzuns.) ln cruce.

dicantur candelabra , fupra diximus

Et ecet fum vivens. Y Per. refurrecti-

num. I5. loquitur de feptem Ecclefi-

lr

Ef t""t'p'

onem vitz reftitutus,

r

is Afiz mi

) 05

in €ternum.

qu& 'vit'; dqrabiïc

minabit,

nori$, quas deinceps. gOä

atoufti v

Z

À

Polos

527

ET

RS

quam

CAPUT IH

: Noli

d .äfuiæeï;;;* jf'wnnes varia fcribere Exclefüs Epbefi , Suyrne , Per-

feecu

gami, & Thyatira: collaudans eos , qui INicolaitarum do£iri-

pam non admiferant , alios autem minis ad ponitentiam re- -

opporf

ocans : tepidum quoque deteflans , & xvincenti

pramium pollicens.

dexte-

Angeli

T AngeloEphefi Ecclefize fcribe: Hzec dicit, qui tenet

em Ec-

feptem ftellas in dextera fua, qui ambulat in medio

m aureorum.

- feptem candelabroru

2. Scio opera tua,

& laborem , & patientiam tuam, &quia

. non potes fuftinere malos:

& tentafi eos, qui fe dicunt A-

& invenifti eos mendaces:

j pofto

los effe, & non funt,

k ,

Et patientiam habes, &fuftinuiftipropter nomen meum,

*

3 & non defecifti.

.4. Sed habeo adverfum te pauca, qu

od charitatem !t»ugm

CAPU

ususutas

] primam reliquitti.

$. Memor efto itaque,

unde 6xcideris ;& age pænitentiam,

veniam cito tibi) & movebo

! ';,.fm);'

T. & prima opera fac: fin autem,

egeris.

nortis, Vi*

nifi poenitentiam

wt dicti-

candel,abmm tuum de lo;o fuo ,

6. Sed -

pes. f

.nec vaii

lol

Sa,/?in;;ijili .propter nomen mmmä)

N,

14

glä Epheff.) Epifcopo Ephe-

3

-

" pf'erfecu-

fi

uem S. limotheum fuif-

Perfecutiones & erumnas.

4 fe docet communior & magis. rece-

x

Propter nomen meum.) Propter me,

Erat autem Ephefus

& propter Evangelium.

M

ta. opinio.

Ef znom d

€,

d

etropolis Afis minoris.

fed fortiter omnia tolerafti.

fecifhi.) Labore Vi&jl37

iict fu.

Q. Opera stua. ) Bona & Ecclefis.

utilia, que faciebas antequam retri-

4. Charitatem tuam primam veliqui-

],",'j Suf!

fi.) Non per peccatum mortale, fed

QribUss flm

-.gefceret in te charitas.

quod de primo illo fervore in con-

& maxum

- Et laborem.) lmpenfum in falutem

vertendis Gentilibus, & promovendis

animarum.

a

Chriftianis ad. meliora , aliquantulum

gyer

j

:

f,

il

Et patientiam tuam.) In laboribus

remififfet; vel quod videret Ephefios

et Q

T&

adverfis tolerandis.

-

Dianz cultores fibi pertinaciter obfi-

Ef quia monm potes fn/?inerg malo:.)

ftere ; vel quod diuturnitate & affidui-

,'erlf""') m

Publicos peccatores fuftinere non . po-

tate laborum fractus aliquid. de prima

j ex p*

illa contentione remififfet.

tes, quin aut emendes, aut expellgs

ts

Ecclefia:

&. linde excideris. ) Id eft, qua&

Et tentafli eos qus. fe dicume Apoffa-

multum de fervore remiferis, & quam

;pra

d)xlm

los, 6&/c.) Examinafti, explorafti, &

a te ipfo diffimilis fa&üs fis.

tem

Eccleü

Venio tibi.) Veniam ad te ut puni-

d

redarguifti eos, qui mentiuntur fe effe

^

ApoPcolos, cum ügt pfeudoàpoftoli, — am.

pX

428

"APOCALVPSIQB,"JOANNIS AAPOST()LI.

6. Sed hoc habes

fo.

ego odi.

; quia odifti fa&a 4-hlïicolaitgrüga , que &»

k

f di

habeb

.. *. Quihabet aurem , audiat, »(juid**Spi»ritüs dicat Ecclefiisz .

Vincenti dabo edere de

Inorte

jqel.

ligno vitee, quod eü.ian]zr-adifo Dei

lBP

-8. Ft Angelo Smyrnae Ecclefize fcribe :

Qui v

,-Hæc dicit p;j'irrius;

& noviffimus , qui fuit mortuus, & vivit.

*

j*

I

9. Scio tribulationem tuam, & paupertatem

tuam, fed di-

habet

ves es: & blafphemaris ab his

, qui fe dicun-tï,Judæ*os ejfe'*,'

D

In€n r

& non funt—, fed funt fynag?ga fat-anæ..-

-

-

Attip:

"ntames

3e Niþj;

tanas h

*5

Pa m'0veäb mnä'elaärum tïtü)n de loco

Da£o edere de lign;vitie.) Lignum

H.

f29. ) ld eft, Ecclefiam a te auferam,

hoc vite eft fruitio Dei & beatitudo,

do&tri

ne fis ejus caput & Epifcopus, eam-

& inde confequens immortalitas.

Coram

.que alteri tradam.

Ecclefia, utvidi-

9. Et -ngelo Smyrna Ecclefia fcribe )

mus fupra, per candelabrum fieniti-

; Ad eft, Epifcopo Smyrna.. Ej(t autem

catur: hoc autem movetur de loco,

Smyrna urbs ejusdem Afie minoris.

Io. M.

id.eft, de ftatu. fuo,. cum. ab uno

Creditur hic. Epifcop

us fuiffe S. Po-

capite , id eft Epifcopo , ad alium

lycarpus.

Uilis 1 |

transfertur, & in e

Hec 4à;

cit drimss & noviffemus , & c)

Ahug apuc

nanda collocatur.

jus manu guber-

t

Cäp l

Vide dicta cap. I, num.17.

6. Sed- boc babes. ) Scilicet boni.

Q. Tribulationem ruatn- )

Quam pa-

&p 9

Odifl; fatla Nicolattarum.) Quorum

teris a perfecutoribus infidelibus.

ll teg,

Yexemini

hzrefis erat licere fornicari, & pro-

Ef paupertarem tduam. ) Ad quätïi

mifcue abuti fctninis, etiam conju-

redaéctus es fpoliatione bonorum tuo-

gatis.

Di&i funt.Nicolaitz, ab ejus

rum propter Chriftum.

De hujutmo-

bns)fic (

fe&z auctore Nicolao, «quem aliqui

di paupertate loquitur fanctus Paulus,

7

volunt fuiffe unum ex feptem diaco-

cum ait ad Hebreos Io. nümer. 34-

nis ab Apoftolis inflitutis. Videque

Rapinam bonorum vefirorum cum ;gauditf

diximus Actor. cap. 6. 5.

fzfcef;-'/iis.

Fdel )

DO9. Qui. babet aurem , 4ua'z'4t.) Au-

-Sed dives e?.) G

ratia & bonis fþi4

Ton defic

3 Dtläa tlä,

rem intelligit fpiritualem , paratam ad

ritualibus, fiducia in Deum & e

u

T

jus

:

intclli

5

gendum & ad obediéndum, fi-

providentia.

j

T t C

2

erg

Ef blafphemarzs. j Coüv

itiis lgtöeiïe-

m

cut Matth. 13. Qs Zabez 4nres anudi-

t

II

endi, audiat.

ris, & non fidelis & pius, fed quafi

did

r

Quid Spiritus dicat Eccleffis.) Spiri-

legis & Judaifmi hoftis, impius ,

d fu. :

tus fanctus, qui per prophetas loqui-

&execrandus exiftimaris, & diceris.

"n ldtl'et

tur.

Er mom funt.) Scilicez veri Judai,

g

Viucenti.) Muandum, carnem, dz-

cüm non confiteantur Chriftum effe

hi,

» Cüm

monem, quomodo vicérunt & vin-

Deum, quem.coluezunt & pradicave-

cunt Martyres & alii San&i. Vel ,

runt veteres

I2 J'lge

E

Propheta.

Judaorum Patriarche &

ergamum

vincenti remiffionem & torporem, per

ponitentiam , & per feriam animi ap-

. Synagega [atane. ) Congregatio im-

mll]ons à

plicstionem ad priftina opera

pia, & fatane obediens, & illius in-

4l Met

pri&ingm Ehaiitatis- fervorem.

ÍtinGu fzviens il/l Chriüianos.

h

N

Cl[m

-

--

CAPUT Il

520

fo. Nihil horum timeas, quae paffurus es, vEcce mifï'uruä

wæ&;i:

eft diabolus aliquos ex vobis in. carcerem , ut tentemini, &

clefng:

habebitis tribulationem diebus decem.. Efto fidelis

mortem, & dabo tibi coronam vitze. .

vique a

:

ifo Dei

Y

Ir. Qui habet aurem,

audia

t, quid Spiritus dicat Ecclefiis:

E

pyimus,

Qui vicerit, non la&edetur a morte fecunda.

t

N

12. Et Angelo Pergami Ecclefize fcribe : Haec dicit , qui

d

habet rhomphaeam ex utraque parte acutam.

I3. Scio, ubi habitas , ubi fedes eft fatanse : & tenes no-

08 'eife,

men meum: & non negafti fidem meam: Et in diebus illis

Antipas teftis m

» NÀl

tanas habitat.

eus fidelis , qqi occifus eft apgd VOS, ubi fa-

i

n d

14. Sed habeo adverfus te pauca: quia-habes illi& tenentes

) Bigaum

bextitndoy

do&rinam *Balaam , qui docebat Balac mittere fcandalum

* Nu

litas,

if [rib)

T

('—?oram filiis Ifrael, ederfe s & fornicàri:

-

24' —30

Ea

15. Ita

25:

[3 miHOTiS'

IO.' Miffurus eff dialo!us ;lt'quas e

dium, cujus mentio cap. I. n. 16.

uifc$ Pe

Tobis :2 carcerez.). lta factum vide-

Hoc fymbolo fignificat , primotimen-

-mus apud Eufeb. lib.'4. hift. Ecclef.

dum effe non Cafarem perfecurorem,

fev, 9

»

Ccap. 15. & a

pud Nicephorum hb 3

fed Chriftum, qui animaàm & corpus

cap. 56.

fua romphza diflecare & perdere po-

'Quam pöï

Ur tentemini.) Wariis cruciatibus

teft.-

ecundo, Epifcopum imitari

ä

elibus.

vexemini & probemini.

E

M

debere Chriftum, ut animofe & au-

) Ad quam

Diebus decem.) Id eft, multis die-

dacter rompheam verbi Dei contra

ynorum

t

bus ,fic Job. ait cap. I9. 3. — E decies

Nicolaitas, & alios hzreticos vibret.

Deihujuïmü'

eonfunditis me.

Id eft, multis vici-

I3. Se£0 u&i babitas.) Id eft, fcio

bus.

Similis phrafis occurrit n. 14.

us Pa Uïi...

22, & I Reg. r. 9.

&

7

quomodo afifecta fi

t civiþas, in qua es

- gumd« 3-

Epifcopus..

j um P "'

Fidelis. ) .

t a pietate & veritate

ULi fedes eft fatane.) Gr&ce 9pdyoc,

non deficias.

?hromus. Ubi fcilicet. fatanas partim

Dabo 1161 coronam vite.) Pro coro-

per Gentes, partim per Nicolaitas

um & ejusi

nam.

na tui certaminis accipies vitam ater-

dominatur..

Teues nomem meun.) Nihilominu

yitils ]

di

II. £w; babet aurem, &fc. ) Vide

perfeveras conftans in fide.

U

f

dictà numm. 7.

-

3

s, HC

Nozn ladetur| a mort

Et 12 diebus £lis.) Et non negaRi

e /&c;'unda.)vMors.

fidem meam etiam illis diebus, qui-

( dicre

prima eft corporis, fecunda eft ani-

bus magis fzviebant hoftes nominis

yal

g

ma, cum &terng damnationi addici-

Chriftiani, cum fcilicet Antipas, Mar-

tur.

tyr meus fidelis, occifus eft apud vos.

1 ühml

I2. Ang?lo Iferg;zmz'.)sPerg&muS; vel

f& ?ïædicavef

Fuit Antipas Epifcopus Pergami , cu-

Dagriurct

Pergamum, clariffima fuit urbs Afix

jus martyrium habemus a

pud -Surium

minoris, vel '"Troadis.

Quis fuerit

die 11T. Aprilis.

10 !

hic Epifcopus.non liquet.

3

14. Habeo adverfum te pauca.) Haz

efit

^ Qu babet ramp/;xgm,) Id eft, gla'

2j

&il

p

beo nonnulla que tibi ebjiciam , &

-

, .'Bilïl. eum Com. Menech. T. VII.,

EOX E.

ia

COT E

x

53*

.APOCALIPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

; -1/5: Ita habes & tu, tenentes do&trinam Nicolaitarum.

1j

. 165. Similiter poenitentiàm age:

1 quo minus veniam tibi

z

aifter

Z

A

€ito, & pugnabo cum illis in gladio oris mei.

*

prior

d Spiritus dicat Ecclefiis :-

* 20

17. Qui habet aurem, audiat, qui

Vincenti dabo manna abícondic-um, & dabo illi calculum.can-:

]ezab

VO0$ f2

didum , & in calculo nomen nov

;

um fcriptum, quod nemo

AT.

ícit, nifi qui accipit.

18. Et Angelo Thyat

,

irze Ecclefize fcribe: H»ec dicit Filius

Vult p

2.

Dei, q.i habet oculos tam

quam fiammam iggis? & pede's-

ejus fimiles aurichalco.

&, in

19. Novi

ibus

que —a te veuh. emenda;i, & per p;te-

qug te'impedit, quominus contra IN

L

"

i-

fitentiam dsleri, que in his peccaft:.

colaitas ftrenue depugnes.

f.

H

"Unicul

" Tenentes dofirinam Balaam. Y Merito

Dabteo mánna ab

d

?

cafzdt

Enm. )

Conf(;-

,

&0s qui tenebant do&rinam Nicolai-

lationum fpiritualium , que dantur

fortiter pugpnantibus contra. vitia &

L

tarum, appellit tenentes doctrinam

DBaam, quoniam ficut Balaam au-

herefes. Dicitur 24/£ozdirum . id efts

ex auricl

Gor fuit, ut Hebraei edereot de im-

ignotum inexpertis, vel repofitum ,

ut folent qua fervantur in loc

tür pona

molatis Beelphegor, & fornicaren-

dito.

o ab

Inferend;

twr cum alisnigenis mnulierihus ; ita

Vide Pf 30. 20.-

&l ment

Nicolaitz libere fornicari cum omai-

Da?o ilh calalum tandt'dum.)

Bo

bus permittebant, &uxores volebant

autem calculus cand:dus fentsntia fe-

chalco, [

L foltturin

&fle communes, & idoloth

yta comeT

licitatis, qu:«m . Chriftus proferet in

Chriftum

dere volebant.

vincentes, ipfaque &terna felicitas ,

Mitrere [canda'um.) ldeft, ut mu-

qua vince»stes donabit.

Cilculus e-«

Orem egg

gnum.

lieres initteret, que forma fua fcin-

nim candidus veteribus fiynum erat

4

I

dalo effent Hebreis, & in. peccatum

rei feftz & £.licitatis , & ab/olationis

: A

inducerent,

Vide hiftoriam Nuim.

in judicio; & in Comitiis pro mazi-

Ye

Tlcoli e

i

€ap. 24.

f

ftratibus. creandis^ calculus candidus

aboraffe

-

Edere. (5 fornicari.) Id e

ft, ut ede-

dabatur, ejus nomiae (ignatus ,. cui

-

f

Clüritaten

/gent ( fornicarentur.

futtragabantur.

j

! mirifte

16. Similiter ag pænitvntüm.

Nomen novum.) $

cilicet ut fif, &

!

dicatur filius, & hzres Dei.

1.1 te geme,

Quemadmodum & Epifcopo Ephe

, net d

precepi, ut poenitentiam ageret. .

I89. . -4ngelo Tbj'atire.') Eifcopo

15 Operip,

Si 440 imus.) Alioqui.

J'hyatice. Eratautem Thyatira urbs

. Ri inir

ultima M ;forum, colonia Macedo-

Veniam ttbi c:ito.) M eniam ,üt te ob

]

ftiàm poft

.-mcgligentiam puniam.

nu:n adrA"JH:rum Petgimi. Quisfuüe-

b

20. Pa

Et pugnabo cum il5 im gladie orzs

rit hic Epifcopus non conftat. Corne-

li lo

mti.) Quafi dicat, feram in illos, qui

lius exiftimat fuiffe. beatum Carpum,

ïl'ïïquä mul

doctrinam fequuntur:| Nicolaitarum,

Qui Lhaber oculos -tamquam flaznmam

i"m&n

fententiam mortis, eamque per ad-

1g2:5.) Quai videt fcelera [ezabilis ,

m Nieol

miniftros meos eis inferam.

2

de qua mox. Tacite etiam redargui.

l]

Roj & &

O17. Qui babet aurem, 60c.) Vide

tur £pifcopas Thyatirenus, qiod hu-

Prop,

dicta nüm.

.jus mulieris fcelera non vider:t, au£

2

E Jen

d dic

Vizcenti.) lumfacta& e

trores Ni-

ad illa conniveret.

Ietüt; fig

*lolaitarun-xx,,ï. Fum puü—llanixgicacefn i

E 95 g

Et pedes. fémiies furicb:;:lco.)) P edeli .

E

^

CAPUTHU.

531

10. Novi opera tüa, & fidem,. & charitatem tuam , & mi-

nifterium , & patientiam tuam ; & opera tua noviífima .plu'r.;

yiäi

prioribus.

E

e(is?

" 20. Sed

habeo adverfus te pauca; quia pefmittis mulierem

1Can«

Jezabel,

quze fe dicit propheten , docere , & feducere fer-

emo

VOS Imeos ,

fornicari, & manducare de idolothytis.

.

or. Et dedi

illi tempus, ut poenitentiam

vageret*þ, & non

Filius

e fua.

vult peenitere a fornication

22. Ecce mittam eam in le&tum,-

& qui moechantur cum

pedgs

ea, in tribulatione maxime erunt, nifi poenitentiam ab ope-

Nori

ribus fuis egerint ;

— —

?

& f;:ient omnes

23. Et fillos ejus interficiam in morte

u Ne

Ecclefiae,. ^quia ego fum fcrutans renes,

& corda : & dabo * r.

Vobis audem dico, Reg.

Co-;;.*fo- 'þ

undum opera fua.

IOÓ. 7.

-'unicu.iqu—e veftrum fec

-

Pfal.

; dantüt

——

Xxx) 2

24/4. EC

[

."IO.

"RD

;dlakdücar: de idolotbytis. ) Quamv*ïäï

ere.

ex auri'chalcö, ig;ïito,fïgniücare viden-

enim ex natura rei idoloth

tis vefci II.20.

yfitum ,

tur poenam ignis inferni, fceleftis illis

;

loco ab

inferendam , de quibus hic loquitur.

malum non fit, tamen non

icebat ob

& lT.

Vel] mentio fic pedum fimilium auri-

Ícandalum, ne comedens crederetur IO.20.

idololatra , & ob preceptam A pofto- I2-

i, )' ER 1

chalco, ut Epifcopum 'Thyatirg con-

»ntia 1«

foletur in. afflictionibus quas propter

lorum, A&. I15. & ob periculum re-

oferdt ia

Chriftum ferebat , doceatque puri-

Lxbendi in. idololatríam , f quis illis

felicitts a

orem eum fieri, & majori gloria di-

cibis vefceretur.

0. Ecce mittam eam Ím lefum.)

adcalus &«

gnum.

um ent

I9. Neviopera tua , 6c.) Se

hcencïa

Percutiam eam gravi aliquo morbo.

Yolutioni

verficuli eft: Scio te multum pro fide

Vel fenfus eft : Quandoquidem illa

j m

&

non vult penitere a fornicatione fua,

Iaboraffe contra impios , fidemque

: ndidis

charitatem in omnibus o(tendiffe, &

liber fuz voluntatis arbitrium, fed

non cogam illam, cum relinquam cuiz

in minifterio Epifcopalis curz ftrenue

u;us ,': c-'"v

permittam illam vias fuas tenere, &

te gefliffe , & multa pro me pertulif-

in fuis turpibus deliciis volutari.

LL

fe, nec defatigatum te fuiffe in bo-

lg fribulatione maxima erunt.) In-

D

nis operibus, fed cum multa prius fe-

E;yifcopü

ceris initio tui Epifcopatus, plura

gentibus erumnis vexabuntur.

etiam poflea adjecitfe.

23. Er fülios ejus interfeiams f" more

vaci u

:£e.) Dira morte feriam.

$

; Mj'c'cd()'

oO. Permittis mulierem exabet. J

quistite

Fuit hxc Jezabel nobilis, & potens

Qnia ego f:um [erutans renes 6f corda.)

aliqua mulier heretica, qu& prophe-

Id eft, abditiffima cordís Jezabelis

tiffam fe mentiendo, propagavit. 1e-

arcana , €

jïusgue cogitationes fecre-

j 'Carpum'

tilfimas.

Junmam

&am Nicolaitarum , docens licere for-

Uhicuique il-

emb:lis.i

;

nicari, & edere idolothyta , ficut Je-

Unicuique veffram. .

jugü

zabel propagavit cultum Baal. Porro.

lorum , tranfit enim: a tertia perfo-

m'fe

od*

na ad fecundam, licet de iisdem fex-

Jezabel dicitur, non quod ita. appel-

mo fit.

»

dl a

Jaretur, fed quod antique illius Kegi-

nx jezabelis mores imitaretur.

| Vo?i: vnnte.m dico G. cateris. ) V-'Con-

j)

ss

j

532

-

| APOCALYPSIS B; JOANNIS APöSTOLL

iS. j

24 Et ceteris, qui "Thyatirze eftis : Quicumque non ha-

bent dotCtrinam hanc, & qui non cognoverunt altitudines fa.

. matutn

tange, .

quemadmodum dipcunit,, non mittam fuper vos ali

ud

pondus.

t

P d

29 (

E

2$. Tamen id, quod habetis, tuenet'e, donec veniam. -

26, Et q

ui vicerit, & cuftodierit ufque in finem opera mea,

l?ztbemr/

dabo illi poteftatem fuper Gentes,.

27. Et reget eas in

ertatilor

xvi;r»ga fc?'rreaä & tramqj:lamvas flggli con-

qiittei

fringentur,

:

t

IN

vertitfoannes fermonem a]ezabele cum

annes ad AGor. 13. o9. »T/u'j/izm eff

|ipr

uis, ad alios veri Dei cultores,qui erant

b

Spiritui Santlo, €$ nobis mdbil uitra im-

Thyatirz.

Particula & ponitur pro

pouere vobis omeris, quam hac meceffa-.

| U.q

d eft,

ria.Huf abflimeatis vos ab smmolat

P v

24. Qu?mnqäe zon babent.). Non

felacrorzm , €c.

:

:

Yecipiunt, non tenent.

.Q5. Donec veniam.) Scilicet ad ex-

Non eni

' Dq&rimzm banc.

) -Jezabeli

s'& Ni-

tremum judicium, femper enim illi-

colaitarum.

citum eft, & erit idolothytis vefci, fi

n E

Qui noz c

fcandalum inde oriatur infizmorum,

barunt.

0gnaveran!.) Non appro-

H mn?;;,

& vix unquam fiéri poffet fine fcan-

B

Treparal

. "titudines.) À Balu, pr

?funditdtes,

dalo, prefertim inter recens conver-

!

L

16 ipne

utitur vocabulo ipfo fectatorum Je-

fos, licet fimpliciter loquendo , fpe-

zabelis, qui doGrinam fuam magnam

&ata rei natura, cibis illis vefci pec-

gNUT

E 225. g

altitudinem habere ja&abant, id eft,

catuin non fit, ut fupra diximus. Vide

!' À cilicet ha

mire profundam & fubtilem effe ; ita

D. 'Thom. t. 2. queft. I03. art. 4..—

ao

enim de fuis erroribus loqui folent

Q6. E£ qui vicerit,) Qui non cef-

Dahi j]j

hzretici , & irridere Evangelice do-

ferit terroribus, aut blanditiis impiz

] TM

Grinz fimplicitatem.

À

Jezabelis, & ejus comitum, fed fem-

p

| I

i

Qgemadmbdum diclmt.) Ut lo qui fo-

per cuftodierit mandata mea, &c.

lent hi haretici, qui profundam effe

p m .Vï&rix

dicunt fuam do&trinam, cum tamen hz

Opcra tn&4.) ld eft, precepta mea,

ji uN

qof

quz opere impleri jubeo.

ais

Tk

profunditates fint profunditatesfatanz,

Dato il poteffatem. fuper- Gez£er.)

l

Hinag v

hoc cít, profunda illius, & calida

n

confilia, que excogitavit, & infpi-

Loquitur. de poteftite, quam Santti

Lapige,

exercebunt in die judicii in. omnes

93&(1],

fnuleorum..

ravit,membris fuis ad perditionem

Gentes , quz Chrifto non paruerunt,

ii

à fum :

judicantes eas cum Chriftó, & «ternz

Non mittam fuper vos aliud pondus.)

Nge/o

"Nerifimile eft Jezabelem, & eos qui

mortis fupplicio tradentes, juxta il-

^

at

lud Sapient.

3.

Judicabunt mationes ,

polis

dicebant fas eífe vefci idolothytis in

& dominabuntur polþuli;.-

invidiam vocaffe Apoftolos , quod ea

pus lücerey

prohiberent.

Dicit ergo Dominus:

Q7. Et reget e45. ) Scilicet mecum

Qu Met

Non mittam [uper vos aliud pondss ,

regni particeps.

1

EE

It

id eft, non gravabo vos . ulla veteris

lp virga ferrea.) *Id*e& ,V inflexibili

? Qu

legis ceremonia ; tamen id oneris,

ad malum, & valida ad fuppliciun.

l

0 esar

der

quod impofui per Apoftolos meos,

S&E

Alludit , imumo utitur verbis: Pfal. 2.

MLES

pul

tenete donecx'veniam,- Alludit S. Jo-

num. 9-

OHiClum

E

cAPUTIL&m

T

533

n Ta-

Ya 28 Sicut &*ä '&go accep

3

i :;(.Patr'e'm—eo, : & dabo illi ftellam

2

o fo

matutinam.

WUM VTE

aïiud *

. 29. Qui habet aurem,audia

t ',' —'quixd; $ pir—it'us» dicat EFcleüiSf

|

GOAPUT u

iC

| .?aäeiur/ fcribere Eccl

efiis Sardis , Pbiladelphia , €? Laodicia :

— errantes ad ponitentiam minis reoocans , fed alios collaudan s &

i gon- !

ER

uincenti pramitim pollicens : Deuim dicens ad offium puljare,

à

ut ingrediatur ad illum , qui apperuerit.

j 51

m L MRU

'i' Angelo Ecclefide Sardis fcribe: Hsec dicit , qui ha-

ifum d :

I'E

bet feptem Spiritus Dei, & feptem ftellas : Scio opera

iltzd I«

: wetde

E. tua , quia nomen habes , quod vivas, & mortuus es:

. 2.-Efto vigilans, & confirma ceetera, quse moritura erant.

imm(atis í

ena coram Deo meo.

x ader

Non enim igvienio opera tua pl

AX«X 4

5. In

nim illi

SVCfCis l

UEL m;;qu.m; PT fæä confrimgentur.) vent, negligere; pudeat te degere ix'z

emorum, -

(rte fcat-

Irreparabiliter , quemadmodum vas

morte animz , qui alios vivificare de-

»

s COV*

- fidile igne duratum, fi contrin

5

zatur,

bueras.

vo, De

iteï*-um/fingi non poteft & reformari.

Et þptän /?ellzz:.) Id

2Q8. Sicu£ E ego 4ccepi & patre meo.)

Epifcopos.

ie&, -feptem

d pe

mus, Vi

:

. Scilicet. hanc poteftatem | judicandi

E

-

Nomenm babes quod "wrvas , &5 mor-

j arff 4'

gentes.

7

£u4$ e$.) Quaft dicat , fcio mores

Dabo illi ffei

lzzhz mktm*immz.) " Per

tuos, & quod videaris vivere, & mul-

qon at

ta^bona operari, cum revera mor-

jis iupit.

F^ quam videtur intelligere lumen glo-

t

riz , claram vifionem Dei, quam ani-

tuus fis, quia excidifti a gratia per

fl n

ma vicrix per Chrifti. gratiam adi-

peecatum, — Videtur hujus Epifcopi

a e l

pifcitur.poft mortem. — Alii aliter ex-

peccatum fuiffe negligentia in mu-

;epta me

nere Epifcopali , in docendo, monen-

d. plicant, quorum interpretationes plu-

.timas videat qui vult apud Cornel.

do,

corrigendo populo , in con.

".' Gautti)

va

a. Lapide.

firmandis iufirmis, fcandalis averten-

pm u

29. Qui babet aurem, 6c.) Vide ibi

dis, hzrefibus reprimendis , &c.

in 016

Ed

*

&a fupra num. 7.

E

9. Effo vigilans.) Expergifcere, qui

j anuer t

N,

ge

jo Ecc/e/;'.e Sard,

1;:.) Eæpifcïo.po

negligentia &

focordia quafi alto fo-

. &etrng

Sardenfi. Fuit Lydig metro-

mno teneris.

v

; jutà **

*polis;

Confirma cetera qua moritura evant. 3

Quisnam fuerit hic Epifco-

/ ydfl'M" D

.-pus incertum eft.

Cerera , id eft , ceteros, qui nifi vi-

0 Qu babet feptem fmritus Dei.) Spi-

giles, & eos confirmes in fide & vir-

ritus, id eft, Angelos Ecclefie re-

tutibus , motientur morte fpirituali

ct aecut

per peccatum.

Ores; quafi dicat : Verfaris, o Epi-

mgexabill

cope Sardenfis , inter fan&tos Ange-

. Non enim -venio opera tua p!erid.)

icindi

os & Epiföqpos ; pudeat ergo te

Id eft, perfecta ; quafi dicat, non

fuppl

h

unum non fan&e vivere; pudeat te

plene vivis ut debes, non refpondenc

r :

f

offium Epifcopale, in quo alii fer-

opera perfonz, ac muneri tuoe

M

—

!

^

^

*

$34 - APOCALYPSIS B. JOANN-IS APOSTOLI

.3. In mente ergo h

3he! m

UN.

1

NE.

ualiter acceperis, & audieris,

^ ;. &íerva: & poenitentiam age. Si ergo non vigilaveris," Ve- -

- quoc nei

Thef- njiam ad te tam

s. 2.

quam fur, & neícies, qua hora veniam ad te. "[ &feril

9. Pet.

4. Sed habes pàuca nomina in Sardis, qui non inquinave-

E5 E«

t veftimenta fua: & a

de, &

Io. fun

rïïbulabunt mecum in albis, qu-ila

Infra dlgm funt.

veniant,

lexi te.

16.15- — s. Qui vicerit, fic veflietur veftimentis,

'albis , & non de- .

lebo nomen ejus de Libro vitze , & confitebor nomen ejus.

Io'

l

Vabo te à

Ccoram Patre, meo, & coram Angelis ejus.

dicat Eccieüiä.

verfüm t

6. Qui habet aurem, audiat, quid Spiritus

,. Et Angelo Philadelphiae Ecclefiae fcribe : Hsec dicit

. .. Ec

Coronam

*Ifaig SanCtus, & Verus, * qui habet clavem David : *qui aperit;*

*

29.0. &

* Job-

nemo claudit: claudit, & nemo aperit.

gt

12. 141*

b"

8. Scio-

Epifcopo' I

*

modice virh

Oualrter acceperis. ) 'Qualïter fis

: Vej?ibtur: j?a!z';' 4[61':.) Scilicef ft

2

,

ol:a :

&dan, qu

'inäi,

tutus, & qualem te vitam agere gloriz jam dicta.

*

pom , ut a

docuerint, qui te baptizavetunt, &

Et mom delelo eum de Libro v;t.e.)

it,

Ecclefiz ifti prefecerunt, & ita vive.

Omnes Chriftiani in baptifmo fcri-

Qui hale

Veniam ad te tanquam fur-) Id eft, buntur in libro vite inchoate , &

lsc of temy

cum minime opinaberis morieris , & -quoad prefentem juftitiam * qui ergo

id dt, diy

-àd judicium vocaberis.

z

peccando amittunt gratiam, delentur .

eratves ]

. Sed babes paucanomina.) P.

aucos €de libro vitz, eodem fenfu, fcilicet -

beit £,

Chriftianos, pauca, capita.

Sic AR. quo

ad przfentem juftitiam. Vide D.

iyfe adducit

. hom. I. part..

uzgfl. 24. art.5. Ita-.

J- I5- Er2z autem turba hominum ff-

que fententia eit, pergam illum ha-

tG exchuder

amul fere centmm vfginti'. Grece pro

Cl'dlldll 5 ;

Bominum ,:eft dvopudirev , mominum.

bere fcriptum .in libro vite, modo

z

^.

propter eor

explicato.

L2

/

,æitnm ingquinaverunt vefhrmenta

Ef confitebor nomen ejus cor

äm Patre

»

occludit, e

f»a.) Qui labe peccati innocentiam

seo.) Id eft, palam coram Patre meo

n Ecdefian

fuam non inquinaverunt, ( quamvis

$. o oj

eraves procellz Ecclefiam iftam con-

& fan&is Angelis agnofcam illum,

Tiüé pfo me

& inter meos numerabo, & gloria-

*

cufferint, a fide tamen & charitate

bor me talem feryvum habere.

It dgjj,

dimovere non potuerunt.

Alludit ad

Predicatiog

veftem candidam, qu« in fignum in-

6. Qui-babet aurem , &c-) Vide di-

uml

nocentis & fanü&itatis Ecclefi tra-

&a cap. 2. num. 7.

7. Et JA4ngelo Pbiladelphia.) Urbs eft

NI

; Ap"tl[))). h

ditione datur recens baptizatis.

fita in Myfia juxta Lydiam, ita di&a

pauc

Et ambulabunt mecun. sm albis.) Me-

ab Attalo Philadelpho

conditore..

-

cum femper erunt induti ftolà immor-

Q'IM To,

Quis fuerit hic Epifcopus Philadel-

talitatis, claritatis & gloris.

- phig incertum eft; aliqui exiftimant

$0 exo 1

.

5- Qui vicerit. ) Peccatum, & e — fuiffe fanctum Quadratum.

QUa virtus

:

flatu

&

ldurc

ferit.

peccati, in quo verfatur, emer-

Sanélus.) ld eft, qui fan&us eft, &

auctor atque amator fancitatis.

Sric vefftetar.) P*ro. f«, in Grgco eft

E* verus.) Qui eftverax & conftans

t tsf

&rtc ; bics fed nofter legit àrwc , f/r, in promiffis fuis, vel qui habet: veram.

ID reti,

l

C$ idllæün

fe'x;fas eft idem.

fgn&i;acem : p»roïponit. enim Chriftus.

* m ,

N

!

]

VN

[

E

CARUT:m

$35

8. Sdio operitua, Ecce dedi coram te of'ium apertum ,

feris,

* Ve.

] quod nemo potett claudere : quia modicam habes virtutcm »

& non negafli nomen meüm.

I

ad te;

J- & fervafti verbum meum,

;

Inavee

)

.

. Ecce dabo de fynagega fatsnze , qui

dicunt fe Judaeos

»q

éffe, & non funt , fed n entiuntur ,

Ecce faciam illos, ut

veniant, & adorent antepcd*es tuos , & fcienty quia ego di-

on de

lexi te.

fervafti verBSïn patientise mez, & ego fer-

o. Quoniam

S

-

J eui

vabo te ab hora t

entationis , qu&& ventura eft in orbem uni- -

défs

verfum tentare habitantes in terra.

c dict

1I. Ecce venio cito

n

3 tene, quod

habes, ut nemo acci;;iaï |

aperit,

cOr'o,na'm tuam.

Wägä

) 'Sv.cio

Epifcopol kPhiladelpfhltie.nG ; qui erat

illud co-«.?;*ffus es , & !ïrofeü"gs es'.

— Àà!

modicz virtutis, fuam fandtitatem per-

te. effe fectatorem meum.

Tcef äoh ;

fe&am, quafifpiculum ,

& quafi fco-

tur.

9. Écce daöo.) dii .ut convertan-

?

o üitt.)

pum , ut ad eam/afpixret & conter-

at,

De Synagoga fatans.) Ex Judsis, &

no Icri-

zi babet clavem 'Davi:l.) Clavis

]udaäzuntibus à

q.ii funtSynagoga non

*

9

aA* Contr.'f Chii-

at s

hec eft templi Davidis & $alomoais,

Dei, fed -fatane, qui

u etqo

id eít, clavis i£cclefie , cujis typus

ftum & Chriftianos confpirant.

delentu

erat vctus Jadeorum templum.

Qui dicunt [e ]udaos effz , 6c-) Vi-

de di&a cap, 2. nm. 9.

; fcilicet

Moe:it 65 nemo claudit.) Ide

ft, qu&

Vide D.

ipfe adducit ad Ecclefiam , nemo po-

doremt ante pedes tuos.) Ad pedes

teít excludere.

tuos procide

h

t Ite

) Quibaus i;)fe

juííeris.

nt, pa(rgti tlxxcereiquidqqid

f

ilom ht

Claudit &5 nemo 4perii.

?J,' mon

propter eorum. incredulitacem fores

^Et f;imt 7ui4 ego dilexi te.) 'Tunc

occludit, nemo poterit eas aperire, tit

intellizvent, & conftebuntur te vera-

cem, & pium fuife, & Deo caraimn.

.lm hum

in. Ecclefiam ingrediantur.

Rre-'

IO. -Q«oniaz jervafti verbum patien-

agre m

9. .Scío opera t«4,) Scio quam

uU

y lm

nue pfo me laboraveris.

.

H mes. ) HMsc omnia tibi evenient,

Er ded; coram te offwum.

) 3cilicet

quoniam fecifti id quod ego precept

& gor

ds patientia ubique fervand: & tenen-

præditatiunis,& converfionis Genti-

da.

Vel,, fcient te diletum fuiife a

um.

f Vi $

"pertum.)

Habeo enim clavem Da-

ie, quoniam 2quo animo orinia in-

commoda pro me pertulifti,

| U,b'gei't

vid, & pandam fores coram te, ut in-

Parientia mcé. ) Patientiam fuam

u qida

ducas multos in Ecclefiam.

.Quia modicam babes |virtutem. )

vocat/quam ipfe przcepit,

: & exem'.w

oulitor

Ideo eg

o aperiam coram te oftium,

plo fuo docuit.

philade"

zuainfirma eft & iinbecil-

Servabo te 4b bora tentationis.) Ne,

siftimate

quia virtus

la, & idcirco tibi vires fufficiam, ut

fcilicet, in tempore future Ytentationis

obftastes diticultates fuperare pofiis.

& perfecutionisfuccumbas. — Videtur

ius cüa &

Et jervafli veroum meum.

id eft,

loqui de perfecutione fub "Lrajano;.

ytió

fidem retinuifti, & do&rinz Evange-

que valida £uit & üniverf^lis. .

hlcse *.idhæü&j&,

»

II. £cce veg.o ciz*o.) 2u- a-djutu;'t)l:

yt YT

Er "ow "eg

qU

äjif' hbme? menm.) Sed & coronaturus.

D

z

-

336

APOCALYPSIS B ]OANNis APOSTOLI

^5734. Qui vicerit ; faciam illum columnam in templo Dei

1. 5

te

mei, & foras non egredietur amplius: & fcribam fuper;:eum.

piam

-nomen Dei mei, & nomen civitatis Dei mei nova Jerufalem,

n

us defcendit de coelo a Deo meo, & nomen meum novum.

f0

13. Qui habet aurem, audiat, quid Spiritus dicat-Ecclefiis,

& caq

gï;]'Oan.

I4. Et Angelo Laodici;e Ecclefice fcribe , * Haec dicit4 -

16 8

14. 6- Amen , teítis fidelis , & veru

"

S5 qui.efä principium creaturae

locuple:

Dei.

L]

confufo

e-ra tua, q

-

.I5. SClO Op

uia neque frigidus es, .nequ—.ek cali-

:vjdeas. :

. dus: utinam frigidus effes, aut calidus.

lo

MM

X f Se(jïk'þ

Tene quod bales, 6c.) Conferva

pofitum eft; quafi dicat, in vi&orï:"

pet fa.

fortitudinem & patientiam- tnam,

bus, quafi in columnis infcribetur.

deyi m

primipmm

perge ut capifti, & nullis cede ter-

nomen Jefu; conftabit enim gratiam

-

principam

roribus perfecutiónum , ne fi iis fuc-

& victoriam per Jefum effe confecu-

T25,

cubueris alius pro te fubftituatur, qui

tos, «& ]efus illos fuos effe agnofcet.

mercedem & coronam: vite eternz

I3. Qu; habet aumrem, &c.)

^

16. $d

KI' e-

' Vidg

ille dicitm

ferat, quam 'tibi paraveram. .

di&a fuperiori cap, num. 7

audet mort

I2. Qui wicersit. faciam tllum cela-

I4. Ef An[gela Ldodiciæ.)

Laodïciz;

mnam , &2,) Quaft.dicat, faciam ut

eft urbs Cariz, quam celeberrimam

?ldae, i

qui firmus in virtute perftiterit, vice-

vocat Plin. lib. 5. cap. 29. Quis

putior &

fuerit hic Laodicie: E

TEl

ritque omnes tentationés , fit magnus

tum eft.

pifgop'us igno-

. & gloriofus tum in Ecclefia, tum in

Cüpifcentii

colo.

Hsc dicit: Amenm..) Gr*æcke., A"yäþ,*

Cità deyor

Et foras non egredietur amplius.) E

id eft, //e qui eff amen , fcilicet ftabi-

U Videntu

r

.ab illa gloria nunquam excidet.

lis, verus, fidelis , imo : ipfa ftabi-

G.diCi Ot

Et feribam [uper eum.) Perfiftit in

litàs, veritas, fidelitas.

u i'.:zli'das /

metaphora columne (unde ex Greco

Teffis fidelts &X Ver&us.) Hæ'cqf bdit,

Fpondet |

verti poteft /zperezzm ) columnis enim

ut fint explicatio 4&ez vocis obfcu-

00 optatq

I€.

infcribi folenttituli, & nomina vi-

Premittit autem Chriftus afle- .

&orum, vel eorum quibus eriguntur

verationem fuz veracitatis & fideli-

18 lib :

& dedicantur.

tatis, quia huic Epifcopo dicturus eft

8 manifefe

Nomen Dei mei.) Alludit ad colu-

Doieat

quzdam, quz minus verifimilia vi-

|

mnas, in quibus principes eas erigen-

dentur, ut quod praftet frigidum effe

ürg fdy,

tes fua nomina incidi curabant, quo

quam tepidum; quod Epifcopus hic

. l. d

fignificabant eas fuas effe, & nomini

mifer. effet & miferabilis ,^ pauper ,

Aide;

1i0u

fuo dicatas & facras, ideoque fibi ef-

cccus & nudus: quodque tali tam in-

tálere j ali

fe caras & gloriofas.

gentia promittat, fcilicet ceenaturum

71:? .P PCcaf

Ert pomem civitatis, €&c.) Jerufalem

fe cum illo, i

L 7

triumphantis, fcilicet, fciatur colu-

in throno fuo.

pfumque collo-t-:aturkum

; lflti[;j m ;

mnas illas ad ccleftem TJerufalem in

w efb principitm - ereatura. Dei. )

-

metdph()m :

e«ternum

pertinere, & illi addictas

Qui fcilicet Chriftus eft caufa etlici-

m Yon

efíe.

ens, & exemplaiis rerüm creatarum ,

- Et nomen meum novum.) NOmen

a qua fcilicet principium ducunt o- ^

Nl ii

Diéng la tv

Á

Chrifti novum eft nomen fefu, hoc

mnes res condite maxime reparata-

" aguofcem

enim novum illi m circ,umciüone im-

8

nOfCCrc

rum , fcilicet hominum redempcomm" o

buj,

jl

h; (

t

Dd

R

CAPUT I

537

0Ta .

16. Sed quia tepidus es, & nec fii

N

Ci-

Tem

gi.duä, nec calidus, m

N

piam te evomere ex ore meo,

flem -

17. Quia dicis: Quod dives fum & lloäupl'etatu"s; & nullius

ovum,

egeo: & nefcis, quia tu es mifer

Clefiis, «

J &miferabilis, & pauper ,

& caecus, & nudus.

dicit,'

18. Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum i N

eatut g

locuples fias, & veftimentis albis induaris, ut non appereat

confuíio nuditat

L

is tua, & c?llyrio inunge ocqlo; tuOs , ut

l äclal»i-,l»

lg * EBgO,

$i

per fuafn mortem.

Secundo, cum

naufeam movere incipit, & paulatim

| vi&oxï-x

dexij tam principium fignificet, quam

magisab eo per focordiam, & con-

fcribetur.

principatum. | Senfus eíle .pote&, qui

temmptum fpiritualium bonorum rece-

l g:ätiam

principacum tenet in omnes creatu-

dit, donec tandem omnino in morte

CoDfecu«

ras.

fua evomatur, &aC

appofcet,

hrifto in &ter-

16. Se4d quia te;þidm es. ) Tep.'tdus

num feparetur.

A Yie

ille dicitur, qui Deum quidem non

I7. Drves fum & locuplttatus.) Lo-

audet mortaliter fciens & volens of-

cuples & abundans bonis fpirituali-

Laodica

bus.

s.

jerrimarm

fondere, ideoque fe putat juftum, fed

purioris & perfe&ioris vitz ftudium

E mifer, & mi/ärabi/ir.) Cur fit

j Qus

negligit, undefefacile propriis cone

mifer & miferabilis tres fubdit caufas,

u igng-

cupifcentiis permittit, & quevis pec-

quod fcilicet fit p

a

auper, cacus &

€ata devorat, qu& fibi tantum venia-

nudus.

P AW'»

lia videntur.

At quomodo de tepi-

Pauper.

/

) Id eft, carens charitate.

j Iub

do dici 'poteft ? Uriuame frigidus ejfes ,

Cecz; ) Quia imprudens in rebus

"m fhbi-

«ut calidus ! $Tc.

Cornelius a Lapide

agendis.

réfpondet bonum effe hoc defiderium,

Nudius. )

Quiä carens amictu bono-

ss obfci-

quo optatur ut aliquis. focors obfir-

rum Operuin,..

matus in focordia, & proximus rui-

IS. Ezmere 4 me:) Alludit ad illud

ftus 3ü€-

ne labatur in peccata aliqua graviora

lfaiz-55. num. I.

Venite, emite 4b[que

& fidd

& manifefta, ut. ex iis lapfus fuos a-

argento viuues 6 dac.

Utitur, autem

ilunsdi

gnofcat , ferioque & plane corriga-

idonce verbo emendi , quafi dicat :

fasia ri-

tur &falvetur. Hinc 3. Auguítinus

Etiam cum voluptatum difpendio ,

vdum é

lib. 14. de Civitate Dei cap. 13.

cura ut habeas aurum hoc, etiam fi

o i

4udeo, inquit, dzcere fuperbis effe utste,

dolores pcenitentig ferend

i ünkt' &a

; pope»

cadere 12 4liquod. apertum manijeflume

jucundis abftinendum.

Jj ao u-

Aurtm ignitum. probarum.) Aurum,

que peccatum , unde fibi difpliceaus ,

gnaturum.

q'm. jem fíbz placendo ceciderant.

igne probatum, hoc auro fignifica-

Incipiam te evomere.) Sumpta eft

tur ardens . charitas, qua tollitur fpiri-

tüalis paupertas.-

3netaphora ab aqua tepente, qu& fi

Porro

3.

j, Dd )

bibatur vomitum ptovocat.

Er veflimentis albis induarts.)

Mïa. ed.ïdf

tepidus incipit evomi, cum perma-

cet innoceritia, vitz puritate , lanctis

geitatums

nens in tepore fuo, nec miferiam fu-

& puris virtutüm operibus , quibus

ducun: [Ud

am agnofcens, quam facile poílet a-

nuditatem tuam fpiritualem tegas.

gnofcere , Deo difplicere , & quafi

Collyrzo immg/eþ ecufos tgas.) Collyri-

x

B,él. cum Com. .:Merzac/:. T VIIl.

X

5398

APOCALYP&IS B. JOANNIS APOSTOLI

*Pro.

19. *Ego, quos amo, arguo & caftigo. /Emulare ergo,

Tebr.

. 12. & poenitentiam age.

2oo. Ecce fto ad o

ftium, & þulfo': fi quis audierit vocem

Aprrto i

.1?- - meam, & aperuerit mihi januam, intrabo

ad illum, & coe-

tiift ci]

nabo cum illo & ipfe mecum.

!

Wr a

21. Qui vicerit, dabo ei federe me

cu'm] in throno meo :

ficut, & ego vici, & fedi cum Patre meo in throno ejus.

L mot

22, Qui hablet aurem, audigtly, fluid Sgiritus di?at Ecclewüis/:

pti

djcens :

CIto poft

^. Etf

10 & (d4

? Et «

tdinis :

Tüding,

'»CAPUTI

N—

&u'm eft medicamentum oculorum,r

Et ipfe mecum.) Non dedignabor

b IN &tte

.pr&fertim | lippitudinis.

Eft autem

ad menfam meam illum adhibere;

Pand

— Collyrnum hoc humilitas que& oculos

loquitur ut hofpes, fed ut major &

Ie poffit los

noftrosaperit, ut videamus, & agno-

locupletior, qui veniens in domuimn

Mentem, 4

Ícamus miferabilem ftatum — anime

alterius, beneficium

& PFut

- noftrz.

potius det, quafm

accipiat.

énim cedum

IQ. Ego quos amo, arguo 63 caffigo.)

2I, Qu vicerit.) Quiadverfus dia-

Tlátüt & cla

Qnafi dicat, itaque hec monita acci-

bolum dimicaverit, & frigus tepo-

tione finif

ttte illum ad

pe,quafi arg

umenta amantis anixni?

remque excuflerit, & ftrenue labora-

ut revera funt.

verit, ut calore Spiritus fandi con-

gunm, &

JExilare.) QqNoco», zelare, zelum

TU^, Qui jl

falutis ctue & aliorum affume.

cepto ferveat.

£vl g

Dabo ei federe mecum in throwo meo.)

20. Ecce ffo ad oflium &$ pulfo. )

Sedere in throno Chrifti eft partici-

105 a0diyi p

Quali dicat, etiam fi a ce fim exclu-

Qu dij, f

fus, ad te iterum falutis tuz ftudio

pem effe regni ejus, & coharedem

N

EM

cceleftis beatitudinis.

redeo, & quafi hofpes oftium tuum

pninäm V()ce

pulfo, ut mihi aperias, & me in ani-

,Sicnt*ff ego vic;. ) Id'-e&, "Plkuri",m 1

alditarm, t

mam tuam recipias, Pulfare autem eft

j mïde b!li

pro Dei gloria, & pro hominum 1a-

internarum infpirationum vocibus pe-

lute toleravi.

Rinte & foi

* tere ut admittatur.

NI Ubortes

Intrabo ad illum , €$ cenabo cum -

Et fedi cum Patre meo in throno ejus.) z

Cidenr E«clefï

le.) Perítat in eadem metaphora ho-

Propter quod Pater exaltavit me, &

à

d

f

participem ^ne fecit reeni fui, & fe-

"üem fæcE

p

fpitis no&u venientis, & (ignificat fe

1 h;

injuriarum & repulfe oblitum amice

dere me fecit ad dexteram fuam.

'Xti(itn'

l

& familiariter cum eo victurum, &

22. Qui babet aurem, 6c.) Vidp

j i,

obfequia ejgs'accepturum.

dicta cap. 2. num, 7.

colo;i, "d Q

-

APE ——

539

etgoy

CAPUT IV.

VoCerm

"Aperto . in coelo a/iza videt 'fedentem in. tbrono., & in. bujus cir-

& C

cuitu vigintiquatuor [eniores fe;lem*es C , qua bic defcribit, qua-

tuor animalia , que fedentem in tbrono af du& una cum vi-

1060 ;

€us,

. gintiquatuor . fenioribus glmjïcabant

lefis.

Oft hzec vidi: & ecce oftium apertum in coelo , & VOX'

prima, quam audivi tamquam tubze loquentis mecum,

dicens : Afcende huc, & oftendam tibi, quae oportet fieri

Cito poB: haec.

2. Et ftatim fui in fpmtu, & ecce fedes pofita erat in coe-

lo,. & (apra fedem fedens.

E

3 Et qui fedebat, fimilis erat afpe&m lapidis jafpidis, &

fardinis : & iris erat in circuitu fedis; Iïmlhs vmom fma-

ragdinee.,

z

4. Et

'APUT

yyyz

T ecce ofhym apertum i2 cele. 3

" Lapidis ja[pidis € fardinis.) Jafpis.

dignabot

5

eft coloris fubviridis, fardius ruübei:

xdhibere ;

Panditur oftium ccli, ut vide-

re poffit ]0 annes Deum in throno re-

Alludit Joannes ad Ezech. z. 27. &

majr

fidentem, & vmmt:qmmor feniores,

6. 2. ubi de fedentein throno dicitur

. domum

&c.

,Aä 4/þccfu Inpborum ejus,

n deo;fzm

, quum

Fuit vifio imaginaria, neque

enim cælum habec oftium, quod ape-

zams, & z dumbis ejms fffærfum zf

rlatur &

& claudatur.

Hac oftii aper-

v zjm elecrz.

Sic ergo & hic Dei hec

Veffüs d

tione fignificabatur, velleDeum admit-

fpecies ab imo ad lumbos videtur

ipus tepo

tere illum ad cognitionem rerum ma-

tuxiie fimilis: jafpidi, a lumbis vero

furfum fardio.

e Jabort

gnarum , & tantum in colo cognita-

Fortaffe virenti jafpi-

&n&[ 6011

rum, quas illi oftendere parabat.

de Dei pulchritado defignatur , far-

E£ vox pr!/mz quam audtvi.) , Rur-

dio vero, qui coloris eft i ignel, ejus-

fus- audivi primam illam. vocem , de

-dem juftitia.

p m ]

at

qua dixi, fcilicet cap. I. numer lO.

EF dris esat in cirenita ledss. ) Qua

,Poteü etiam efle. feofus, hanc fuitfe

Dei . mifericordia defifrnatur, iris e-

/ prinam vocem earüum, quas demccpa

auditurus erat.

nim témpore . INoe,. 1ec.onc1lns:noms &

Éederis inter homines & Deum fi-

]u

"cende hac.) Scilicet in colum.

gnum fuit.

um !*

mente & fpiritu, non corpore.

P TTS v:/" M fmnragdznæ.) Erat

Qua oportet fert poft bac.) Qus ac-.

Pjris virens in. morem fmaragdi, fed

cideàt Écclefig ab hoc iempors ufq.le

aliis etiam fuis . coloribus dlüm&d,

ront ']"d

ad finem fculi.

ita tamen ut color viridis effet exi-

nt g

mius, & ceteris pracelleret.

Viror

n

Q. Fui m fgirieu. ) Raptus fum in

fgam

exta'lm.,

iridis fignificat Dei mifericordiam

3

Sumilis erat afþe&yn ) Id CR

nunquam fenefcentem fed femper vVis

" Vil

€olori, v«l fpeciei jafpidis.

L

rentem, recentem & novams

-

3

L

40

APOCALYPSIS . JOANNIS APOSTOLI

4. Et in circuitu fedis fedilia viginti quatuor: & fuper

5 Fta

mile vit

throno vigintiquatuor feniores fedentes , circumamitti vefti-

mentis albis , & in capitibus eorum coronz aurese. .

& quartu

5. Et de throno procedebant fulgura, & voces, & toni- |

$ Etg

trua: & feptem lampades ardentes ante thr

in circul

*

onums qui funt. |

feptem fpiritus. Dei.

-

bebant d

6. Et in confpettu fed

is tamquam mare vitreum finilecry- |

&us, D

ftallo ; & in medio fedis, & in circuitu í

VetUrus (

:

edis, ciluatuor* ani'rp-a— j

lia plena gculi-s ante & retro.

?. Et

nedittior

T. Et

culorum

4 Sf('li/t;.z.-) Spovo: ,. "Throni augu-

Dci. Reüe h/i fpiritus lampades - di-

.Io. P

fi, quales funt regum & principum.

cuntur, qaia in fe Dei cognitione lu-

thTOHO "

Vigintiqudfzzor fcf;ziare:.) Per hos

cent, ejufque amore ardent, & quia

vigintiquatuor feniores omnes Patres

illuminant, & accendunt homi

QCS CO«

tebant. ct

& Sandi illuftriores , tam | veteris ,

gnitione & amore Dei.

6. Et 4m conf»etlu (ed.

quam novi Teftamenti defignantur.

s 7:44]1' zare |

Pererius putat precife vifos fuifie vi-

vireum.) Mare vitreum eft cclum

EEuccemo g

gintiquatuor illuftriores fin&tos , par-

empyreum, quod eft fede

E

iDei , An-v ^

tim cx vetéri, partim ex novo 1'e-

gelorum & Beatorum.

tiont , omr

10d hoc— mare

ürà, ita w

flamento, quos etiam-conatur enu-

:

Stmile eryffallo.) Q

tür

merare.

dicitur fimile cryftallo, amplifcati-

Seniores.) Mocantur feniores ob an-

onem habet, ut clarum, & maxime

7- Et 4n

Mabens fci

tiquitatem , gravitatem , . fapientiam

translucens intelligatur, magis enim

L ! pedes ,

& virtutis preftantiam, ex quibus

translucet cryftallus quam vitrum.

fà, fic &

omnibus redduntur omnibus venera-

Et in medio fedis.) [n medio fpatio

biles.:

-

quod throno Dei, & vigintiquatuor

tim hominj;

Omnes hi -

Circumami&i veféimeutis albzs. ) Id

feniorum fedibus ambiebatur.

eft, innocentia, latitia & gloria.

Ef £n circuitu fedis.)

Id eft, phroni,

abebant, i

Ef ig capttibus eorum covóne aurea.)

in quo Deus refidebat. —

-

Phyfioonon

'æc.

8U. vituli,

Reges enim funt, cum. Chrifto fimul

Quartuor amimalia.) Quatuor h

tàttum ; Y

regnantes. Sunt autem corons aureg,

animalia ,

ut etiam explicavimus

mali

Ezech. cap. 1. num. 5. erant quatuor

1 Quan

ut regni illius preftantia & opulentia

;

(i

4 Ezeü

Iienificetur.

primarii Angeli Deo affiftentes; licet

C Anggi

3. Er de throno-) Dei—,—non. fenio-

u

enim.fupra cap. I. num. 4. dicantur

ryum.

d

non quatuor, fed feptem efle |fpiri-

on eft fs

- Procedeb

tus, five Angeli ftantes ante Domi-

PPE felgura , &.) Hifce

quatllor f K

enim fymbolis Deus fuam potentiam,

num, tamen inter feptem hi quatuor

majeftstem & magnificentiam oftendit.

erant pr&cipui.

;

c.ari Quatuc

Foces.) Mox pro tonitru interdum

Plema ecmiis amt

e &7 retro.) Id ij

"tig, H

Vdox & Ya

ponitur, ut I. Reg. 12. I7. Nuzquid

pulcherrimis oculis, quales funt in

non mejs tritics eff bodie? Imvocabo

caudis pavonum , ex lucis & coloris

Vtabjilic

Domizum, 6$ dabit voces €& pluvias.

admixtione & reflexione,

omini ex

Btiens ,

A?f"h D]

Et feptem lampades ardentes ante

parte diftin&i. Alii vivos oculos in-

f

* £brogum. ) Qu in his lampadibus fi-

telligant , & videntes, non autem pi-

m

gnificentur, ipfe continuo indicat ,

ctos, quafí dicat :- Hi Cherubim per-

] &lib

i

fift;

nSï. qd:'

cum*fubdicrqug fgnt feptem Spiritg;'

w

N

fpiCaciiïimoï -func" intellre&u & cogni-

j slngul

CA-PüT lV.

341

DA Et animal primum fimile leoni , & fecundum anímal f-

füper ]

mile vitulo , & tertium animal habens faciem quafi hominis,

& quartum animal fimile aquilze volanti.

toni« 5

.8. Et quatuor animalia, fingula eorum habebant alas fenas

in circuitui , & intus plena funt oculis, & requiem non ha-

a

ie

| funt.g |

bebant die ac noGe ; dicentia: * Sané&tus , San&us , San- *If

edy. :

&us, Dominus Deus omnip

veturus eít.

à

otens, qui erat, & qui eft & qui? *

mi'n)a- |

. Et cum darent illà animalia gloriam,

& honorem, & be-

rj

nedi&ctionem fedenti fuper

fhrgnum', viventi in fzecula fce-

culorum:

—

des- di-

. 1o. Procidebant viginti quatuor feniores ante fedentem in

ione lu« -

throno, & adorabant viventem in facula faeculorum, & mit-

& qui -

tebant coronas fuas ante thronum , dicentes -

s CO«

uþ Di-

4f mart »

CYyy5

r celum -

tione, omnia vident præteritz; & fu-

4:.) Alludit ad Seraphinos Ifa. c. 6.

lei—, n

Hifce enim quoad alas; ut

tura, ita ut meri oculi effe videan-

num;. 2.

)c mare

tur

etiam quoad voces fazus, [anttus ,

piifïcati-

Ef animal 'fn'mum fmile Zeani.)

fantus, fimilia erant hec animalia

maxime

Habens fcilicet caput, pedus, tibi-

Joannis. Quocirca eque ut Seraphi-

g'ls enitti

as, pedes, omniaque membra leoni-

ni Ifaie, duabus velabant faciem,

itrum.

na,

c & fecundum vituli, & terti-

duabus pedes, duabus volabant, id

io [piti

um hominis, & quartum aquilz. Vel

eft, habebant eas extenfas, quafi pa-

rati & expediti ad volandum.

Vide

iquatüor

omnes hi angeli hüumanam fpeciem

Ü

habebánt, ita tamen utillorum facies

locum Ifaie citatum , & ibi di&a.

U

;Hroni,

phyfiognomiam haberent aut leonis ,

1ptus. ) ld eft, intra alas.

aut vituli, aut aquilz, aut -hominis

tantum, ita ut 'non huic potius ani-

Oculis.) Mide dicta num.6.

uor ha

Vide

-Santlus , fantlus, [aniius,) er re-

ficaviml

mali, quam illi fimilis efiet.

petitur, ut fancta Trinitas in unitate

t qnattor

di&ta Ezech. cap. I. num. 6. Porro

effentix fignificetur.

s; Ti

cur Angeli facie leonis, &c. vifi fint,

non eft facile divinare. — Mihi eorum

Qui erat, 5f qui efl, Ec.) Vedia

dicurtüt

dicta cap. I. num. 4.

Jj:piri-

placet fententia, qui opinantur hifce

T [omt-

quatuor fpeciebus 2nimalium fignifi-

-9. Cunm darent gloriam, €c. ) Cla-

cari quatuor attributa divinge provi-

mando, fzz&aes, &c.

j qumwt

dentiz. " llec enim fortis eft ut 1eo;

IO. Procidebagt, O.

) Cxönücentes

videlicet divinanr majeftatem omni

Id eu

velox & penetrans, ut aquila; fuavis

; [th m

&amabilis ut homo; longanimis &

honore & reverentia dignam

Veffe , qt

patiens, ut bos.

poftea verbis explicant.

X colotts

.

Mittebant coromas [uas ante throe

í omni ex

Aquile volazti

-) Volanti non aä:u,

ycil$ IU' i

fed in preparatione, extendebat e-

num.) Deo vidclicet coronas , id eft,

ni m,. & librabat slas in fuo loco con-

victorias fuas tribuentes, & quid-

autem PX' 1

uid boni fecerunt ab ipfo fe habcre

ypim p*

fiens, quafi paratum ad volandum.

conficentes,

78. Singule eorum bdäebmg;:. alas [u-

& cognl" |

—

E

-^

542

APöc-AL"s;Psxs -B. JOANN:IS'-)»APOSTO LI.

ir. Dignus es, Domine Deus nofter, accipere gloriam ,.

? Eti

& honorem , & virtutem:

q

juia tu ereafti omnia, & propter -

! que füb

-

ERN Et

voluntatem tuam erant , & creata funþ.

»

-

] eft apert

COARU T.

| e s. Etl

. -cit lo d

Flente Sfoanne , quod 'lz'brg'um feptem /Zgzillis

fügnatum . memo. p&t A

vere fept

eperire ,. Zignus primum occijus illum aperuit : quo. fatto. qua- *

6 Ety

iuor animalia , C vigintiquatuor feniores cum innumera

" &inm«

"ngelorum multitudine , omnique creatura illum

! bentemc

&

maxime . glorificarunt.

[ fpintus D

J Et v

1.[^T vidi in dextera fedentis fuprfa thronum librum ,fcri:,

-A.

- brum.

ptum, intus , & foris, fignatum figillis feptem.

2. Et vidi Angelum fortem, prsedicantem voce magna 1.

jus 299

N

Quis e&.) Idignus -aperjre-.. librum ; & folx—rere»fxgnacula,e

54 E5

1 3- E [42//1]

3

IÍ. blgnu: es Domine accipere, glo-

dicünt, Iibrum hunc fuiffe Apoc.aly'. :

- li ereaturg p

X

L Qug ultimig

zium.) Dignus es Domine, ut omnes

pfim, five Apocalypfis myfteria , &

tam Angeli, quam homines, maje-

oracnja in Dei prefcientia, provi«

Neque rtà

ftatem tuam prxdicent, omnes te ho-

dentia & predefítinadone, qufa,fifhgf

. Vae, lerere.

norent, omnique cultu ác reverentia

libro contenta.

L: ContineDants

4 B n

profequantur, & tibi fe fubjiciant.

Sienatum fegsllis feptem. ) Sepceng

Er virtutem.) ldeft, dignus es qui

figilla funt feptem prosime fequentes . [ QU putarem

ex omnium ore accipias confeffioneim

viftones, quibus fcilicet. ad aperti-:

L. !IDTO CoDtine

T - Poet aperire

& laudeém tug immeníse potentiz &

onem cujuíque figilli, nova panditur

fortitudinis.

oftendizur res . & calamitas orbi-

* E ugyr

Propter sst2 fuam.)

eventura, & previa Antichriflo ac

| Uetit hie $as

luntatem tuam.

: Per -vo-

z

Ttte viegg.

fini mundi, que eft materia. & argu-

Erant.) ld cft, fuerunt, extiterunt

mentum ipflus libri. -Undeliber legi

* 1 m;ic É rsvil

fuam effentiam & exiftentiam acce-

& intelligi non potuit, nifi prius re-

| Tledum lib

perunt, cum jlla creafti. .

-

"-

ferarentur figilla, id eft, nifi prius

Leo d fril

I.L

Ibrums [eriptum idmtus €f feris.)

viderentur calamitares illz , quae prz-

E minu, qui f

Quod dicit fcripeum intus &

ire debent ultima Anti

;

E relice f

foris, non jam, fed poftea evoluto

dicii tempora.

chiifti & Ju—

n 4[01;&;4;01'

"Meteres fcribebant

libro cognovit.

tutis.

Q. .ngelum- fortem.)

À

; *Nngnæ vir-

1 fu.

in membranis, (ive pellibus, ut plu-

, lcmurr Chri'.

rimunmr: ex uüna tantum parte mundie

Pradicaztem.) Clamantem.

ori& leviori; aliquando tamen ex

Qzais eff .dignas. apert/e . [Birgm?

4 i fei gh

utrique, & membianz circa cylin-

Quis poteft, quis habet facultarem

]'"fu léQuenti.

drum convolvebantur, unde dicta vo-

aperieedi librum ?. Hxc entin a Deo

Ht D

luntina.

al erat liber hic quem

non conceditur nifi ei qu: diznus cfft.

Quis eflet hic liber,

lehd D wi]

vidit. Joannes.

dperire librum €9 folvere ejus f g2a-

! ieg,

v^ris * varlis explicstur.

Probabili-

€Hla.) Aperire librum iolveudo

vali,, )

ld e

fignacula.

A

äus

q *"ïnr ER

oer mihi videtur eoruin opigi'o, qui

-

U

1ma]

f

D.

543

u

OAPUT V.

am,

3. Et femo poterat, neque in coclo , neque m terra; ne-

r

que fubtus terram aperire librum , neque refpicere illum.

. Et ego flebam multum , quoniam nemo d

qignus-,inventus'

- eft aperire librum , nec videre eum.

g

. Et unus de fenioribus dixit mihi.

Ne fleveris: ecce vi-

cit leo de tribu Tuda , radix David:

«

j;aperire h'brumj,j& fol-

j

u

vere feptem fignacula ejus.

.

;;Ei;

quf(

?-

6. Et vidi: & ecce in me

dio throni, & quatuor anima-liurh,

'ü

& in medio feniorum Agpnum ftantem tamquam occifum , ha-

bentem cornua feptem, & oculos feptem : qui funt feptem

fpiritus Dei, miffi in omnem terrám.

7. Et venit: & accepit de dextera fedentis in throno li-

r x,

3

brpm.

8. Et

agna 1

L

Q? c]

—

j [

3. Er memo poterat , &c.) Quia nul-

Chriftus , quï ob fortitudinem I;aUIO

li creatur& Pater integre revelaverat,

ante vocatus eft Leo, hic ob immo-

lationem , manfuetudinem, & inno-

Lp(')caly-x, |

quz ultimis temporibus futura effent.

eftd ,

Neque refpictre. ) Infpicere, evol-

centiam vocatur Agnus. -

!

t

vere, legere, cognofcere quz in illo

Tanquam ecezfum.) Non qui adhuc

continebantur.

qu'ftü i

3

effet occifus & mortuus, fed qui

(o4. Ef ego flebum multum. ) Quia

brevi tempore, hoc eft per triduum,

duttt

€um putarem cognitu digniflima illo

occifus & mortuus fuerat.

Dicitur

equenti.

-

libro contineri , nullus erat 'qui illum

.

etiam. tanquam occifum, quia Chri-

j p

poífet aperire & legere

ftus refurgens quinque vulnerum ci-

pandäcur 1

"

w Et uuns de [entori

bzs.) Qüifnam

catrices retinuit,

jus od

fuerit hic San&us incertum eft.

hrillo &

Ecce vicst, ) Ficit, id eft, id obi-

Habentem coruua feptem. ) Mcafar

feptem . hifce cornibus fummitatem

To U

nuit, prevaluit, potens fuit ad ape-

jer d

riendum librum ita fïgnacum.

frontis agni coronat, & fub unoquo-

j prius v

Lco de £ribz jndq.) Chri&dä-DO-

que cornu. füuum oculum conftituit,

Hifce cornibus fvmbolicis « oculis

al pïius

minus, qui fuita tribu Juda, cni be-

quid fignificetur ftarim fubjicitur. *

quep

nedicens Jacob dixit: Cazwiss leonss

u r

uda acciibzifht n leo, Ejäqudfz'hle&nd ;

Qai fum* feytem jþiritu:, ö)e'.)

Genef. 49. 9.

Angeli feptem, quibus cura omnium

p

us fujenabst eum?

yat

Dicitur Chriftus leo per metapho-

hominum data eft, atque ideo miffi

ram, nam alioqui $. Joanni appa-

dicuntur in omnem terram , funt fe-

ruit fpecie agni occill, ut

ptem cornua agni, quia per illos

r

L

?

v'ell)päll'(it ex

j

|

verfu fequenti.

agnus ventilat & vincit adverfarios

fl-y—"t*t arenm

Radix David.) Stirps D.:wid,*, ex

homiaum, demones, & pugnat cum

f)e0

familia David.

illis, & !

EX

»umanum genus ab injuriis

iif ^

inimicorum detendit.

Sunt. etiam

jor

TU

6. lg medio threnz E$ quatuor ADI-

us J

A

g/hl

enalium.) ld eft, inter thronum &

oculi Chrifti, quia per illos Chriftus

quat"uor animalia,

providet hominib

^

VCMW C)

ut tueatut,

us, & ivnfpicit €os

4£rgum f'antem tianqmtm o:cifnm. )

[

-

À

-

544

APOCALYPSIS B. JOANNIS APö-S'TOLI

9. Et cum aperuiffet librum, quatuor animalia, &'vigixnti

361

E

H

uatuor feniores ceciderunt coram Agno , habentes finguli

füs eft,

-citharas, & phialas aureas plenas od

gramepforum, qua funt -

fortitud

oràtiones SanCtorum.

r

E

9. Et cantabant canticum novum, dicentes : Dïgnus es. 1

m &

Domine, accipere librum, & aperire fignacula ejus: quo- .

audivi (

niam occifus es, & redemifti nos Deo. in fanguine tuo ex

& liono

À

:

omni tribu , & lingaa, & populo, & nàtione ,.

u. E

IOo. E

t fe

rdotes: & .

tuor ler

ecifli nos Deo noftro regnum , & fagg

»

^d

regnabimus fuper terram.

ventem

11. Et vidi , & audivi vocem A

agelorum multorum in cir-

cuitu throni, & animalium, & fen

iorum , & erat numerus

»Das. eorum millia. * millium.

7. I Q«

z

dprrii 4

I2. Dl—

(ius ;

9. Cum ?perqu.) Id eft, aperire

Eis oräre, & oratio

offerre.

nes noftras Deo-

copiffet; nam fenfim, & ordine fin-

gula libri figilla referavit

3 ut patct

Q. Ef cantalamt canticum movum.)

cap. 6. I. & feq.

.

Non ficut alia cantica, quse funt in

Cectderunt coram agno-

) Agnofceh-

fcriptura.

Novum mortalibus, qui-

1 »

Vel,

vocem t

tes illus poteftatem, Ni.llun'lqäu;eï ad-

bus nunquam. tale! auditum.

————'—

orantes.

quafi dicat, inufitatum & mirabile.

Habentes /t'ngul; cithbaras.)

'Pe'r,ci-

"Quodnam id fit, ftatim fubjicit.

- Alillia ,

Qzam'am occi[es es. ). Nox qunn—idmþ*

tharas intellige quamlibet modulati-

hnümeraly

onem & hytnodiam , qua ore confo-

fignificat. caufam meritoriam ; Chri-:

I2. 4

no fan&i uniformiter laudart Deum,

usénim merito paílionis & mortis.

à Cblebrad

Singgli. ) Scilicet e vigintiquatuor

fug accepic a Dzo poteftitem reve-

prdicuri i

fenioribus. . Quamvis enim omnium

lindicui vellet futura circa. P:simen ^.

te atem,

Santtorum eft laudes Dei dicere, ma-

& propugnationem Kcclefie fus.

Diviyiy,

xime tamen decet feniores, ut qui

E: redemiffi ao$ Deo.) Ut Dei effe-

—

mus poffeflio.

divinitatein,

majora a Deo beneficia acceperint, &

13' Ef 0j

meritis & gloria, reliquis praftent.

Ex oumm: tribu. ) Scilicet *ele&os.

Teet

YGte

Phialas.) Aludit ad morem vete-

IO. BErfeczf£s nos Deo z

0,

É

offro regnzm.)

ton fodg.

Vide di&a c. 1. n. 6.

ris legis, in qua coram altari pone-

ftiamquæ Í

bantur phiale plene odoramento-

Ef re gnaäi;;w:i f uper ferram.) -Ih'te—r.

It mari .

)

[*

rum.. Porro phiala, Grece 094 ,

ra hac viventium, ad quam translati

]ibm àu

poculi genus eft, quod Itálice appel-

fumus, & in terram e&am, in qua

divi

mortales agupt ; nam S4ncti non fo-

afdem del

lamus, Zzzzz.

.H n

Plezas ddoramentarr;—h.') Quid fint,

lum fant Reges cum Chrifto in ccló,

bec odoramenta, explicatur ftatim ,

fed etiam poteflatem habent in terra.:

TU 5 aTU 'TOIIE

cum fubjicitur, 4z& [zmt erattones

II. Er vidr, 6f endioi, 8c) Quafi -

&i ) terra'

eredidos

Sanüorum. Sic etiam Pfal. r4o. 2.

dicat, vidi Angelos innumerabiles,& — -

Witur.

legimus : - Dirigatzur eratio mea ffctt

audivi voces egrum ; una e€nim con-

incenfimz in*--(can])*c&u Ino.

Ex hoc

fona voce clamaba

Efþo)æa

nt: big?u: of A.

autem loco conílat Sanctos pro. no-

1

» vel

gnzs . Ucf '

li

Àil] ,

m

"

CAPUT v & VI.

545

ipint

. . 14. Dicentium voce magna : dignus eft Agnus, qui occi-

nguli

fus eft, accipere virtutem, & divinitatem, & fapientiam, &

: func

J

fortitudinem , & honorem, & gloriam, & benedi&tionem.

4

13. Et omnem creaturam , quae in coelo eft, & fuper ter-

05 65 |

yam, & ífub terra, & quae funt in mari & quae in €o, omnes

P

quo- -

audivl dicentes : Sedenti in. throno

?

:

& Agno, benedi

U0 6X

& honor ; & gloria, & poteftas in ízecula faeculorum.

.34. Et quatuor animalia dicebant : Amen. Et viginti qua-

tuor feniores ceciderunt in facies fuas:

es:;(& :

& adoraverunt vi-

ventem in faecula fzeculorum : i

m »*c-ixf-

merus ^.

CAPUT..

Apärtis qwmor figillis , "varii adver[us terram. fequuntur äj?-

Gus : quinto vero aperto , anime martyrum petunt accele-

— À

rari judicium : ad fexti autem apertionem offen-

"N

duntur figna futuri judicii.

s. )

LT Vidi, quod aperuiffet Agnus unum de feptem figillis,

fuat i

-

À5 &audiviunum deq

quam

uatuor animalibus, dicens, tam

w,qi

vocemtonitrui: Veni, &vide.

2. Bt

I2D

musdles d

,iCi:c '

Millia millism.) ld eft, plurimi,

Ce;idermzft z facies fuas. ) Agnö-

yonim

innumerabiles.

fcentes, & fu

[2. .4ceipere wirtutem. ) Scilicet

majeftatem.

pplices venerantes Dei

3 Chïi'

a célebrantibus ,. feu laudantibus ,

Fiventem 12 f[acula

fæmlorum.) De-

KC inoiti.

m rv

pradicari illius virtutem , id eft, po-

um fempiternum.

teftatem.

pgjmd

Divinitatem , 6fe. ) - Celebrari ob

I.U

New de quatuor 4711?24/1?»;!.)

; [üug-

divinitstem, fapientiam & potentiam.

Id eft; primum fcilicet leo ;

Dá de i

ut pátet cap. 4. num. 7. ubi dicitur,

13. ££ omnem ereaturam, ö'c.) Sen-

& animal primum frmile leogi , & quia

»le&os.

fus eft, ceteras autem omnes creaturas,

non modo eas, qua funt in colo, fed

deinceps fecundum animal, tértium

! regm.-

etiain que funt in terra,& fub terra, &

& quartum- Joannem . vocant ut ve-

in mari; eas inquam , omnes referato

niat & videat.

;l -

l t]'(lnflan :

libro audivi federiti in throno, & agno

x

j

Tauquam vocem tonitrui.) Significat

laudem deferre.

vocem fuiffe magnam & terribilem.

, n qm

* Er qua ip eo.) In Greco eft, xaj

Q. Er ecce equus albus. ) YEx qua-

i pon 10*

tuor primis libri fignati figillis qua-

j tà ci0

Tà b &vroi, C 4qua in eis , fcilicet

n r

colo, terra & rmari.

tuor prodeunt equi, fcilicet primus

Beneditlzo, ) Scilicet fit, vel tri-

albus, fecundus rufus, tertius ni

er,

ff') (uad

buatur. .

quartus Railidus.

Equus albus

1

unt

:l-gblllest '

Et poteflas.) Seilicez celebretur.

Apoftoli , aliique precones Evange-

m O

lii, per

uos Chriftus orbem debel-

I4. 4men.) Quafi dicat, certe ita

Ó

Irnüf n

eft , vel dignum eft.-

lavit, &

bi fubjecit. VSelTor eft Chri-

Zzz

[

Bibl. cum -Com./ Menoch. Tom. VII.

[-.d

€

&45 : APOCALXEPSIS'B. JOANNIS- APOSTOLI

LEU

12. Et vidi, & ecce equus albus, & qui fedebat fuper illum,

ti animal

habebat arcum , & data eft

.

ei corona, & exilvät vincens , ut

vinceret ,

*

) E

ffet.

fi

men illi

3. Et cum aperu!

igillum fecundumi,, audivi fecundum

7

animal dicens: Veni, & vide.

- teftas für

. &morte

/

.4. Et exivit alius equus rufus: & qui

fedebat fuper illum ,

datum eft ei, ut fumeret pacem de terra , & ut invicem fe

1 90 Et'(

atimas 1

interficiánt, & datus eft ei gladius magnus.

s

$. Et cum aperuiffet figillum tertium , au

divi tertium ani—

Jitonium

mal, dicens: Veni, & vide. Etecce equus niger

, & qui

t cmenraR

fedebat füper illum , habebat ftateram in manu fua.

? throno, an

6. Et audivi tamquam vocem in medio quatuor animalium.

in medio ar

dicentium : Bilibristritici denario, & tresbilibres hordei de-

»

Bilbis

* qenfor -

nario, & vinum , & oleum.ne laeferis.

-

eft. menfur

v E/It

p piens critici

ftus, cujus frenum präedicatores Evan-

pacem de terra tolleret ; pxäcäm fci«

| hi homini

gelici fufcipiunt, eo curfum diri

geln-

licet, qua gaudebat Ecclefía.

SS

Denarjo,

tes, quo eos feffor incitat.

Ef ut tmuicem

surerfcianr) Juxta

$j

Vno ];ilio [

illud Matth, 1o.

Tradet autem þd-

- gnam fore

Habebat 4n&um.) Arcus Chrifti eft

p U H e

facra Scriptura, cujus quot funt ver-

ter fratrem in mortem, C& parer filium,

ba & fententie , tot funt facittz vul-

€ furgent flis. £2

parentes , ',U morze.

-

niS, GOthiS

eos affictent.

nerantes quosdam ad vitam, quosdam

Gladius magnus.) Magnä p.otefla'!

Uhr, m

autem , qui illi refiftunt, ad mortem.

Coroza.

) Signum regni , aut vif

permiffa eft plurimos interficiendi.

ä eüdm noür(

ftoriz,

$. Tertium Animal.) Quod eit ïlq-

Cüm hec f

Vincens ut vintvref.) Pro , ut vin-

mo , füpra cap. 4. num 7.

Omria vilio

Ecce equus mgär.) Per.equurfl/ ni-

Et trerlj]

cens vinceret ; quafi dicat, jam vi&tor,

& porro vi&orias reportaturus.

grum heretici fignificantur, qui ver-

- Mguifitur

antur in errorum tenebris.

- Dititm eri

g. Secundum antmalz

J yit:ulus, ut

Et qui fedebat [uper illum,y Hujus

t ellt tj

patet ex c. 4. n. 7.

equi feffor eft diabolus, vel ipfe hz-

H Diltm

4. Equusrufus.) Sicut per primum

equum album , primus fcilicet Apo-

refiarcha, verbi gratia, Arius, Luthe-

-

;

Iu & lo

rus , Calvinus.

l'ïtani noürï

ftolicus Ecclefix ftatus fignificatur ;

Habebat Ratoram.) Per ftateram in-

ità per equum rufum fignificatur fe-

tellige facram Scripturam, ad quam

E tollere nos.

cundus proxime primo fuccedens Mar-

omnia vult librare & examinare. Ha-

tyrum

atus.

Equus ergo rufus fi-

;K- admOdüm It

nificat Gentiles, & infideles Eccle-

bet autem illam in nianu, quafi ad

| hg

UR q

1&

libitum verfatilém & flexibilem , eam

- bu

! fpiritus.

erfecutores, adeoque ipfas de-

enim hazretici ad errores füos callide

.. B charis,

cem Ecclefig perfecutiones , qug fue-

torquent & infle&unt. Poteft ctiam

runt a Nerone ufque ad Conftanti-

E

T Qnartj.

num. Seffor hujus equi fun

per ftateram accipifimulata &'often-

t tyranni

tata juftitia, five fimulatus

amor

ve-

E &tte

Ecclefiam perfequentes.

ritatis & recti..

s

E Qu hus

Datum eft eiy us f[nmervet pacem . de

Focem im medio quatuor ADÍMA-

1 G fe&

A M

ferra-) .,Id efc, permifit ei Deus, ut

um N ox hgc aut cft if'edentis de

AC

cet &$

*

l:

OGATPU VI

i

547

illum,.

^ . Et cum aperuiffet figijhim quartum,

-

audivi vocem q'uxar-

3

ti apimalis dicentis : Veni, & vide.

n5, Ui ]

r

g. Et ecce eduus pallidus , & qui fedeba

t »fuper eum, no-

men illi Mors, & infernus fequebatur eum , & data eft illi po-

undimi;

v teftas fuper quatuor partes terrae, inte

rficere gladio ,. fgme b

N

..& morte, & beftiis terrae.

cmh T.

.9. Etcum aperuiffet figi

llum quintum, vidi fubtus altare

x

animas interfet£torum propter verb

um Deis & p"?opt'e,r tefti-

m ani«

* Jmonium , quoc?'habebant ,

Z272

lo. Et

& qu

ho)&es "Chriftianorum.

Hic equus

toalum

throno ,autagni, nam uterque erat

.

1

n medio animalium.

eft pallidus, quia refpondet fetlori

X

Bili£ris.) id eft, duarum librarum

fuo , feffor enim ejus eft pallida

:

rdejl»de- |

menfura. Grace xolni£ , ehentx, qug

JInors.*

Nomen illi mors.) Setfor hujus equi

; H

eft menfura aridorum , tantum ca-

Go

piens tritici, quantum ad diem unum

eft. Malometes ,. qui fectam fuam

uni homini ad. victum futficit.

gladio propagavit , nimirum omnes

acem fc«

Denario.) Decem, aflibus, id eft,

fibi refiftentes occidendo.

à

/

/

uno [ulio Romano: fignificatur ma-

Et snferuus fequeädtur äum—.) Quia

') Jum * u

gnam fore caritatem annonzg fpiri-

per hanc fectam

qutem jr4n

tualis, id eft; verbi Dei, fub Aria-

infernus abforbuit.

plurimos mor;alfes

qerflum,

nis, Gothis, aliisque hereticis. Cum

Et data eff illi potefLas fuper quatuor

Tal mort(:; ]-

enim dux [ibre tritici denario ven-

duütur , magna eft tritici caritas,

partes terra.): lpfius enim fecta plu-

l p'ote&al '

etiam noftro hoc 2vo; quanto magis

rimis victoriis magnam orbis terre

'HCiendïg

partem occupavit.

|u

M

"

cum hzc fcriberet Apoftolus , cuimn

Interfeceré gladio, fame , &fc-) Sara-

;0d di hof-

omnia viliori pretio vendebantur.

Et £res bilibres bordes denario.) Idem

ceni enim multos Chriftianos gladio,

[ uun'i fi«

alios fame , alios erumnis, & pefte

fignificatur, fcilicet annons caritas ,

inde confequente, alios

pretium enim tritici a& hordeum fo-

aliis mortis

L1-, qui Nd.

let effe triplum.

generibus interfecerunt.

s E

Et vinum C cleum ne laferis.) Mi-

Er befliis terra.) |Leonibus, urfis,

aliisque beftiis objiciendo.

,gl ]p [1 hi'

pnum & oleum funt medicina Sama-

ins, [ut*

ritani noftri Chrifti Domini, Luc.

9. F:di fnbtus altare autmas HC as

feitorum.) Semper fuit ufus Ecclefiz

IO. 34. nimirum Sacramenta , qu£

tacerart ite

^

tollere non.potuerunt hzretici, quem-

corpora & reliquias Sanctorum fub

, QH

admodum nec annonam facrz doctri-

altaribus corhponendi.

Hinc ergo

ia

-Hà.

ng,.que quotidie ad vi&tum & ro-

Apoftolus metaphorám defumit , ut

u

üa&-/

N

bur fpiritus fufficeret, licet illius ma-

rint.

quoniam in terra martyrum corpora

fb;-kmi eäm *1?

nam charic.atem induxe

fub altari requiefcunt , inde locus in

s calide -

*

Quartt animalks.) ld eft, aqui-

cclo defignatus martyrum animabus,

s eft um g

[]

ut in eo quiefcant, eodem nomine.

læ,iigupra cap, 4- ft- 7

" & ol

9. Ef ecce . equus pa

aMlidus, ) Per e-

appelletur, et(i fub nullo altari fit.

uum hunc pallidum videtur fignifi-

Quuemadmoduní cubile folet appellari

s 'gmot ve

cari fecta Mahometis; Turcem fcili-

requies beatorum, a cubili corporum

7

" MW'

&et öc Sara;eni, qui infenfiflimi funt

( enti *

ducta fimüi:udige, u Pfal 149. Exel-

1

549

APOCALYPSIS B JOANNIS APosfoLI :

-.10. Ft clamabànt voce magna dicentes: 'quuequo,:Dæongi'-

14 F

ne ( fanctus, &verus ) non judicas, & non vindicas fangui-

H tinto

nem noftrum de iis , qui habitant in terra ?

1. E

r1. Et datee fant illis fingulze ftolze albze: & di&tum eft illis,

fortes,

ut requiefcerent adhuc tempus modicum, donec complean-

es, &1

tur confervi eo

-

. 16 El

ficut, & illi.

rum, & fratres eorum; qui interficiendi 'funt

P.

abícond

12. Et vidi cum aperuiffet fig

illum fextum : & ecce t.erræ(-»

Agni,

motus magnus faétus eft: & fol fa&us eft niger tamquam fac-

U

cus cilicinus , & luna tota fa&ta eft ficut fanguis :

rit ftare

I3. Et ftellae de coelo ceciderunt fuper terram, ficut ficus

emittit groffos fuos , cum a vento magno movetur.

y TC AERGPMOE

I4« Et

bum hi

tabuut fdn&i' m

glaþrt-':z : Vl.e*tüiün.tur m

a. ) Id eft, unicui

&nun .

eubilibus (115.

tudo animz.

que da,taï eüh beatl;

9

Propter verbum Dei.) Quia publice

Ut reqzief:ere;zf Adbzuc te

n—'ijþmrs nmodi-

& intrepide, Chriftum confitebantur.

ezm ) Scilicet donec adeffet.

VR propter teflimomiumm quod- babe-

univerfalis refurrectionis.

tempus

-

bant.) ldeft, propterea quod omnes

ADenec compleantur , G. ) D*onäc

teftabantur eos effe Chriftianos. Vel,

I-Pogiï

expleatur numerus futurorum marty-

propter teftimonium quod tenebant

rum, qui certe, fi régnum peccati

Tentfüpc

& tuebantur, fcilicet veritatem fidei ;

everteretur, & impii penitus extin-

4

& vitz innocentiam.

*

às

7

guerentur, nulli effent; quis enim

;

IO. ZE£ clamabant woce --magnk. )

martyres cruciaret & occideret?

dl j

*

lamor magnus, magnum fignificat

I2. Terra motus maguus fatlus eff. )

tem,

defideriutn.

*

Hoc fexto figillo defcribit ultimam

Birgt :

Sentünus C verus,.) Sance & vere,

Dei vindittam in impios, fignaque

l'OlTos YO

ideft, verax. Nominativus pro vo-

horrenda que illud preibunt.

cativo more Attico.

Er fol fattus eff niger.) Id eft, ob-

Non judtces, $ nom vindicas,)

—Ju-

curus , & tenebrofus denfitate nubi-

m veþemet

dicium ad caufe cognitionem perti-

£Mttiit.

um nigrarum eum penitus obfcuran-

14 Et (

net, vindicta ad perficiendam & exe-

tium. . Sic Matthai cap. 24. dicitur :

Ws ) No

quendam rem judicatam , five fenten-

Sol obféurabitur , &c.. & ]Joel cap. 2.

-

tiam pro infonte latam contra infe-

Sel comvertetur 12 tenebras.

ab oculig

rentem injuriam.

2

üm, ffei

Tanquam [accus cilicinus.) Qui ni«

Itrdro Clr

Vindicas.) Dicunt hoc fan&i ex

ger eft, ex nigrispilis & fetis contextus.

zclo juftitiz, non ex appetitu vindi-

Et luna tota fatta eft ffcut [anguis.)

Cris Jeoi ,

&e. Vel certe vindicari, id eftlibe-

p oD 0ftinjs

Ita enim effe folet cum defe&u lu-

.

W Ifg ;

rari, petunt corpora fua, qu& adhuc

minis folis obfcuratur.

Concuffæ

morte detinebantur, fibique .reftitui.

I3. Er ffelle de celo cecidernnt. )

Propterea optant vindi&am , id eft,

Sic etiam Matthai 24. num. 29. di-

IS Em

liberationem Ecclefie. & fidelium a

citur

mnllIm

Stella. cadenz de celo, quod

Pl t

perfecutorum tyrannide, ut fcilicet

Mlaldonatus putat intellirendum ut

Inpy,

eam Deusinhibeat & fiftat.

fonant verba.

Alii de inflammatis

SDpdlung,

II. Daf4 funt*if!i: fngu(g fMl al-

exhalationibus accipiupt, qua cadentes

I.E!di

d

3

|

$*

DA POT VE &vrr

CÉte

Doml-

14. Et coelum receffit ficut liber involutus & omnis mons

angm

& infule de locis fuis motee. funt :

15. Et reges terrae ; & principes ; & trlbunl, & d1v1tes &

il 1s, |

. fortes, & omnis fervus, & liber, abfconderunt fe in fpelun-

plean-

€eis, & in petris montium :

3 fuat

/

16. Et dicunt montibus , & petris: *Cadlte fuper nos ;

& * Ifaie

19.

i

abfícondite nos a fac1e fedentls fuper thronum , & àb ira ^j

fex

terta

- Agni.

Io. 8.

m fac-

17. Quoniam vemt dies magnus irae 1pforum & qms pote- Luce

.39-

rit ftare 2;

t fxcus

T

CAPUT VI

14E

-—

Dum punienda ef? terra , jubentur absque ttocumento fervari. fi

eü bezm.

gnum in fronte gerentes : qui defcribuntur tam ex Sfudais,

quam ex Gem*zlm benedicentes Deum : & de bis,

z/as mdx

qui amicti erant flolis albis.

t tcmpus

Oft hzec vidi quatuor Angelos ftantes fuper quatuor an-

Donec

ts

g£ulos terra , tenentes quatuor ventos terrae, ne fla-

m martv

J

. rent, fupx.r terram neque fuper mare, neque in ullam arborem.

il peccau

Dus extm-

l

ZZ7z3

2. Et

qms enitit

Pcellas

referunt fuo lapfu ,per ae-

fplClt adid quod dicitur Luc. cap 23.

ret

rem.

30.

Tunuc incipient dicere , Cadtte fu-

Gu ef.)

er nos; E5 collibus ,

t ultmam

Sicut feus emitit. gra[o'; fwos. )

Oþertte 720$.

Groffos vocant Latini ficus immatu-

fdt'te fedennrfaper thranam ) Id

fignaqa

ras, quz cum graves fint, facile ven-

eft, a facne Dei.

Ib

to vehementi decutiuntur in terram.

Er ab ira qni.) Scilicet Chrifti

d Cüs ob

Emtttit.) f&X , abjicit, emittit.

hominis venientis ad judicium.

fote nl

obfcarit

I4. Er celum rece//'tfcut liber invo-

I7. Dies magnus, ) Dies judicii.

diciti!

lutus.) Non receffit motu locali, fed

Ipforwm.) Dei f[cilicet & Chzrifti

ab oculis hominum nubibus obdu-

vindicis peccatorum.

od ap^

- &um, ficut liber more veterum cy-

j'

Uatuor ngelos. ) VMentorum

Qm fi

llndro c:rcumvolutus, abfconfis lit-

præfides ; ex hoc enim loco

L

tens legi non pm:e&

colligitur Angelum |unum preeffe

Ef ommnis mons,

mfula de locís

Wþ'"!""

fs mota. [nt. ) Suhcet: terra motu

ventis qui flant ab Oriente, alerum

defc&u

concuiïæ

iis qui ab Occidente, tertium s qut

a Septentrione, quartum iis qui a

Wder stb )

IS5. Ér reges tarræ«ö';;wmtþe:, &e.)

Mleridie.

.. Omnium

conditionum hommes in

wm; 20 !

fpeluncas fe abdiderunt.

Quatuor. angulos terra.) Orientem»

lt quod

Tribsnt.) X:N,cpï(m, Chiliarcha ; fic

Occidentem , &c.

! endllm

Ne j?arent fuper terrdm, &:.) Et

naämmms

»app"lldntur qul mille præfunt militibus.

16 E dtamt montsbus , ö'c.) Re-

omnia procellis, turbinibus, tempe-

z

-

- APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

^a. Et vidi alterum Angelum afcendentem ab ortu folis, ha-

8.'Ex

bentem fignum Dei vivi : & clamavit voce magna quatuor

* jofeph c

L

Angelis, quibus datum eft nocere terrze, & mari,

: milla fj

3. Dicens: Nolite nocere terroe , & mari, neque arbori-

9. Pol

bus, quoadusque fig

-

nemgs fervos Dei noftri in frontibus eo- .

- poterat,

ruüum.

*

- guis, fta

^4. Et audivi numerum fïgnatorüm- centum q

uadlk'—agint-a gua—*" —

* lis albis.

tuor millia fignati , ex omni tribu filiorum 1frael.

"o Rt

-—5. Ex tribu Juda duodecim millia fignati: Ex tribu Ruben :

e

[ quifedet

.

uodecim millia fignati

.

La

.€x tribu Gad duodecim millia fi- -

Il REt

enati

. mm, &

6. Ex tri

bu Afer duodecimmilliä,fignati : Ex tribu N&ph'.-;k

- niin fac

thali duodecim .millia fi

gnati: tEx tribu Manaffe duodlecim,/

1. Di

millia fignati :

/

- Q pratiar

7. Ex tribu Simeon

duodecim mtllia Genati: EX tribn Lacg

- M fecula

*duodecim millia

e

L

L

: flgngti

Ex tribu lffachar d«uodecim ?nilxlï'xa; |

D. Et.

fignati

*

x

*

Ex

qui amit

*—

cat, bportec uc änteqüamf homige»s

aTM

rent.

Ratibus, &c. mifcerent & perturba-

s

Ml Bphraim.

pereant, predeftinati ad. vitam zter-

2. Af cezdesg

te;n- 4b . ortu folis.) Di-

nam baptizentur, &fieno Crucis mu-

Bo P0]Z m

citur afcendiffe, quia cum fole quafi

niantur, quod fieri folet in baptifmo.

; &t populo ]

oriri & in horizontem, in quo erat

Servos Dei nq/?rt'.) Per fervos. Deï('*-

« Uthis temy

. QU &utem «

joannes, afícendere videbatur. Di-

intelligit eos , qui fecundum Dei pro-

citur etiam afcendiffe ab ortu folis ,

pofitum electi erant,. & nondum fi- -

( FU, ab ho

tum quia venerat ut Ixta & profpera

gnum Crucis acceperant in baptifmo.

EC

/4. Centum quadragtnta quatttor gil-

- htui fht, f

nuntiaret, tum quia noyam latitiam,

Ia. ) Ribera , & alii exiftimant in fine

& quafilucem afferebat.

» Pattntor,

Halentem [ignumr Det vfvi.^) Pro

mundi prgcife ex fingulis Judeorum

1 Ami&,' f Plf:

fpsum,in Grzco eft eeaqión id ef

tribubus, qux a Chrifli adventu in

; Clb dontg.

fisillum , quod fcilicet frontibus ele-

Íua manent incredulitate, duodecim

:: "l diximusl :

Videtur- autem

i

&torum imprimeret.

millia, non plures, nec pauciores,-

m

li

E I),g[m4 l'Z

fuiífe fignum Crucis, quali etiam figna-

fignandos & falvandos, ita ut preci-

Tenificae

ti funt gementes t

;

fe fint 144. millia. Pererius, Cor-

; vidly

Tm pe

i

9. num-. 4-

D

n Jerufalem, Ezecþ-.

nelius, & alii putant plures ex fin-

Cütne . & d

;

Ef clamauit voce magna.

)' Quævv

ilis tribubus falvandos, & per duo-

lo- E [IHM

Ícilicec, argumentum eft magni aíffe-

decim millia omnes fignificari.

h Utey fd!

étus falutis hominum.

Ex onmnt tribu. ) Id eft, fere ex o- -

ta &'atioy

— 9- Nelise mocereterra , Oc.) Nein-

mni tribu , nam Oomittitur tribus

ducatis morbos, peíles, procellas ,

Dan. Communis opinio eft ideo prz--

lls

10

'U)tmce

&c. ventos tenendo,

termifíam , quod ex ea futurus fit

1 4"1(714

» Ài

de Sm(h

Q*,W*düfï*'f fanemus.) Quafi di. -

Anci;hri&gs, cui t.ota'; adhæfreþ'iit.

4(33 De

'

|

CAPUT 'vn.' i

: IS'S.!

8.-Ex tribu Zabulon duodecim millia iïg'natf * Ex tribu.

n:ftuor :

fofeph duodecim millia

ngati ; Extribu Benjamin duo ecim

millia fignati.

x

aberi-

9. Poft hzec vidi turbam

'magnam, quam dinünictace nemo

JUS 60« ;

potérat, ex omnibus gentibus, & tribubus & populis & lin-

x

guis, ftantes ante thronum, & in confpectu Agni, ami&ti fto-

1tagua-

lis albis; & palmee in manibus eorum:

- 1o. Et clamabant voce magna dicentes: Salus Deo noftro,

?

Tuben -

qui fedet fuper thronum , & Agno. -

L]

*

.

n ci

lilli;' f

.ir. Et omnes Angeli ftabant 1

ircuitu throni , & fenio-

rum, & quatuor animalium: & ceciderunt in confpe&tu thro-

| N?ph- «-

ni in facies fuas, & adoraverunt Deum,-

odecim

I2. Dicentes: Amen. Benedi&io, & claritas, & fapientia,

& gratiarum a&tio, honor,.

&

,

Lvirtus, & fortitudo Deo noftro,

b Levi

in fzecula fzeculorum : Amen.

:

iil

13. Et refpondit unus de feniori

Ua 8 du NH

qui amiéti fpntyf:jolis albis, qui (unt? -& unde Venerugtï |

QB

.14. Et

n

g. Ex tr;äu Jefeph.) Id eft, ex tri-

,loäuit:ufï Scriptura, ac fi de homine

homite

bu Ephraim.

diceretur, femper falvus fit, Vivat

9. Pofó bac vids turbam, &c.) Qui

Rex. Sed non tam optantium eft,

(ncig m

ex populo Ifrael falvi futuri funt ex-

quam lztantium de beata Deiimmor-

1baptï mo

tremis temporibus, numerari poffunt ;

tahtite, & zternitate.

faryos U

ui autem ex aliis nationibus fignan-

Et AAgno.) Scilicet fit falus.

n Dei Pw".

tur , ab homine numero compre-

II. Ef emmes .4ngels ffubant 1 cir-

yvondnm !

hendi non poffunt, licet & hi pauci

enuitu throni, &c.) Gaudent Angeli,

, pf

futuri fint, fi cum pereuntibus com-

& gratias agunt Deo de vi&toria, &

parentur.

beatitudine hominibus data.

gant n*

miéla flolis albis.) Animz beatitu-

I2Q. Dicentes. donem.

gdgorum

dine donatze, ut

fiat , ita fit.

) Id eft, »Harf,»

II. diximus. -

fupegigri capite num.

Beneditlio ( daritds.,). Scilicet trï;

duudäcim

Ert palma in makiäus'kvri;p*z.) Qui-

buantur a Deo. Pro c/zr/4s, inGr-

- aucior

bus fignificatur ipfos de fuis inimicis

g vt pre?

victoriam reporcaffe , & de munde ;

co eft, à£«, id eít, gloria.

of

Vir£us.) &Jm,mg, Poteftas, poten-

gru$ »

carne, & demone triumphaffe.

tia; quod etiam fere

us e

xl

lo. Ef clamabamt voce magna) Ma-

ngifïca; quod

gna voce , falutem Deo decantant,quia

fequitur, Forzzzde.

magna gratiorum atlione recolunt mom

13. Rejþ0ndi!.)

ÁZ

]canl

Hebraifmus.

là eft , dixit , eft

fac 9?

Za fe 'virtm*e? fed spfo auxiliamte ,

dur "

tribulationum impuguantium [uperaffe

— Qui fnut,. 8':) Interrogat fenior

ft ideo ]

certamina, inquit S. Aug; ferm. 1I.

z

Joannem, ut attentiorem eum reddat

de San&is.

ad audiendum, & nobis res maxima

i quus

atbl

; ;Zalw-Dea noffeo.) Hu.manox, more

& uüliffima expllicetgr. '

l

d

s

"N

&

552

APOCALYPSIS B. JOANNIS$ APOSTOLI -

.a. E

14. Ftdixi illi: Domine mi; tufcis;. Et dixit mihi: Hi |

t font

funt , qui venerunt de tribulatione magna , & lavarunt fto-

las fuas, & dealbaverunt eas in fanguine Agni.

N

15. ldeo funt ante thronum Dei, & íerviunt ei die ac

Tibulum

orationi

no&te in templo e

;

jus, & qui fedet in thmnO , habitabit füper ;

Mlos :

,

e[t ante

ent amplius, nec cadie-t fu-

4, Et

* Ifaiz

16. * Non efurient, neque fiti

:

49.1o. per illos. fol, neque ullus seftus:

.

L

*

. rüm de

dio throni e& 4 regetallogs:

E

17. Quoniam Agnus, quiin me

*[fiig & deducet eos ad vitae fontes aquarum, *& abfterget Deus

* dlaris,

M

25. $. omnem lacrymam ab oculis eorum.

nira

fulggra:

21-'4.

^CAPUT VIL.-

has

confidern

Ziperto fepzfz'mo þgzl

lo feptem zingeli cum tubis oflenduntur : ,e]','rz"z)-"

. ptimo figi

/

que in terram igne altaris , ab alio ZAngelo fiunt. 'varie tempe-

2 Ery

- Hi fupt f

flates: fimiliter quatuor. Zngelis tuba canentibus produ-

la colf

cuntur. oarie plage adver[us bomines.

Qubus cur

cum aperuiffet figillum feptimum, fa&tum eft ülentium

Ts füpra

in coglo qþpaü media hora.

-

Ed

: *

-

; g. Et«

E Vangor ]

f4. AHi funt qui venerunt de tribu-

eft, perpetuam ibi 1n*anfïbn,€m '.halbex-

L. COntloneg -

bit, quafi in fuo domicilio.

D

.

H

NCE

Qpo

dJatione "magna.) lntelligit tribulati-

17. Qui m medi

L. mund fne

:

onem & perfecutionem illam ma-

e t/aron»i eff. ), ylde

gnam

, que in fine mundi erit fuüb

cap. 5. num. 6.

. Beneri ham

Antichrifto, de qua. Matth. 24, 21.

- Reget i/lo:.)' monpue»ii, pafcez.

dicit Dominus: & erzz tuzc tribulatio

Deducet eos ad vita fontes 47:441-;;—»;.; -

& d Tonant,

ualis non fuit ab 1nitio mun-

Hos fon-

10 Draton

magua, q

Ad fontes aquarum vitz.

L^ BA5 proclar

di, neque fet , & niff breviati fuiffent

tes in vifione fciebat eíle David cum

dies Mi , mon frerez falva omuis earo,

dicebat: Qasemadmodaum defrderar cer-

*l nq

id éft, nullus homo falvaretur.

vus ad fentes aquarumy, ita. defidurat. —

lloni mand

"Lavarunt ffolas fuas.) 1d eft vefti-

anima mea ad Deum. Pfal. 4I..

-iflerzet Deus omuem laerymam ,.

X k hïä,ï

menta & corpora fua, feipfos, &

BIN

confcientias fuas puras reddiderunt

€&;.) Eos plene confolabitur, .Me-

& fan&ificarunt per fanguinem, &

taphora ducitur ab indulgentiffimis

P. .66probab

merita Chrifti.

»

;arentibus ; qui filios fientes blande

[ de

IS. Ip templo ejus. ) Yn cclo.

AL

demulcent, &

Y Cll.l() ,

ludit ad templum Salomonis, in quo

eorum lacryrgas ab-

LUPT

Dominus in fan&o fanttorum fede-

ftergunt.

t th

"Müum eff fi/&tiþrkin czg;.!gx quafc

| f

Jitta

bat fuper propitiatorium -& Cþferu-

amedia bora.) Silentium hoc fa-

ü&m*x

bim.

ä

en üty eü

Haltta

b fuper illo:.) 'Sci/l,ic;et pro-

&um eft poft'apertum jam feptimum

Tig, )

& gubernans.'

INec di-

Ggillum 2X

ideturque figniücar-e"ad-v

QO ado!

tegens illos,

P

mirationem , &

uporem : fag&oxi;m

tl

xit er/t fuþeï :

llos , fed þqäiïfäit; id

-

[/7/1

N

VIII.

E

3

CAPUT

558

hi: Hi |

?*a. Et vidi feptem Angelos ftantes in con

fPe&u Del Hs Mdae

t&e funt illis feptem tubae.

M

. 4. Et alius Angelus venit, & ftetit ante altare haben

s thu-

dieac -

ribulum aureum: & data funt illi incenfa multa, ut daret de

orationibus San&torum omnium fuper altare a

l füper | —'

eft ante thronum Dei.

ureum , qu;od |

4. Et afcendit fumus incenforum de orationibus San&o.

H

4

rum de manu Angeli coram Deo.

et illos,

- $. Et accepit Angelus thuribulum & implevit illud deigne

t Dew

altaris, & mifit in terram , & fa&ta funt tonitrua & voces, &

fulg?xra : & terrge motus magnus.

PUA

M

6. Et

: df

confiderantium ponas impiorum i'e-

Inænf/; m;:—ltd.) '"Aromata mulþa, &

ptimo fizillo contentas. -

thymiamata, quz, ut ftatim explicaf;

j ia

Q. Er vidi feptem — 4ngelos , U'c,')

funt orationes fan&torum.

Hi funt feptem Angeli primarii in

J

Ur daret.) Imponeret, ex hoc loco

aula colefti, & Principes Eccle(iz,

L

intelligimus preces fan&orum Déeo ab

uibus cura hominum, & Ecclefiz a

"lentitrm

b

Jeo demandata eft, de quibus dixi-

Angelis offerri, eique gzatiffimas effe.

mus fupra cap. T. num. 4.

Ordo verborum, & fenfus éft: Data

funt illi incenfa multa de orationibus

j M

Et data fwnt ilis feptem tuba. )

fanctorum omnium, ut daret fuper al-

Clangor hic Angelorum fipnificat

tare aureum, id eft, ut Deo offer-

contiones :predicatorum , eisab An-

ynem habe-

r?t-

*

mundi

gelis fuggeftas, quibus inftante jam

$

4. Et afcendit femas.) Quafi dicat

ne comminatione plagarum

*) Vid

generi humano inftantium , impii mo-

ad Deum pervenit, Deus e'xcepic,x &

vebuntur ut refipifcant;

Vel, ut ver-

audivit orationes fanctorum.

ba fonant, fignificatur Angelosipfos,

&. Et acceptt. Mdngelus. thuribulum. )

M/thu

I üamm

Ífuo przconio, quafi tuba easdem pla-

Poft fufftum ; & evaporationem thy-

Hos Íor

gis proclamaturos, & re ipfa in Or-

miamatis, & confum

bem, tanquam Dei miniftros, execu-

qui erat in thuribulo.

pcionem ignis ,

Jiderat t

tioni mandaturos.

:

ex ER ;mþlevitv dlud de igne lälmrt':.)

", Wif".—

Ef alius d ngelns "uem't.) Quis

Nimirum de igne qui eratin aliis thu-

4

fit hic Angelus non conftat.

Aliqui

ribulis altari 1mpofitis.

MUMM D

putant fuiffe Gabrielem, ut Ribera;

jtun .

Me j

fed probabilius Gabrielem in feptem

E£ miffz 4m terram.) Ignevm, & pru-

nas illas, quo fadto fignificabat per

j

ennnlmls

illis, de quibus di&um eft fuperiori

.

orationes fantctorum pofcentium vin«

-pte

blande

verliculo , contineri.

g;ymas a

Steti? ante altare.) Al

ludit:3d al

ditam de impiis, ignem plagarum,

tare thymiamatis, quod erat ante fan-

& ultionis in illo demitti.

€&a fan&orum, fimile enim altare o-

Fata funt tonitrua,. 6$c. ) Hac o-

hoc ?

ftenfum eft Joanni ante thronumDcei.

mnia funt prenuntia ingentium cala-

rium

Thuribulum, 6c.) Was aureum,

mitatum , quas Deus in fine mundi

n Ij

rimum

ín quo adolebat thymiama.

in impios immittet,

i i

g fä,llaomm

E Bzäf e«m Com. Menf;l:. T. Fl

Aaaa

L

à

H

E

554

APOCALVPSls B. JOA&NlS | APOäTöL[

nE

6. Et feptem Angeli, qui habebant feptem tubas , praepa-

[ pas foh

raverunt fe, ut tuba canerent.

ut oofei

7. Et primus Angelus tuba cecinit,-

& fa&a.eü grando, &

derta, (

ignis miftain fanguine , & miffum eft in terram , & tertia .

1 E

pars terrae combufta eít, & tertia pars arborum concremata :

L

x

HU U

eít, & omne foenum viride combuftum eft.

t, & tamquam mons

tibüs ia

8. Et fecundus Angelus tuba cecini

magnus igne ardens miffus

erant tü

eft in mare , & facta eft tertia pars

maris fanguis J

$

9. Et mortua eft te

rtia pàrs creaturee eorum , quae habä—

4 Outtio ;

bant animas in mari, & tertia pars navium interiit.

. 1o. Ettertius Angelus tuba cecinit: & cecidit de coelo ftellay [ iienl

magna,ardens tamquam facula, & cecidit in tertiam: partem

z gdo a

fluminum & in fontes aquarum:

bfinthium, & fa&a eft ter- |

it. Et nomen ftellae. dicitur A

tia pars aquarum in abfinthium: & multi hominum mortuit.

funt de aquis, quia amarae fa&tee funt.

T

[

lo

a-—-—

pus

12 Et

E

6. Praparaverant fe.) Acciþiendo

maris ita videtur intelligenda, ut mo-

fumus fg

tubas fuas, eafque ori adimovendo ut

do tertiam partem terrz interpretati

fumus.

Probabile enim ingentem il-

Io putej

illis clangerent.

P

". Fatta eft grando, 6 . zgnis. Ni-

lam maffam fimul e cclo demiflam

dentur hzecad literam, ut fonant ac-

dum per aerem defertur in varias pat-

& illi s

tes fcindendam, in varias etiam ma-

cipienda, ut fcilicet grando , & gran-

dini mixte ignite exhalationes, & ful-

ris partes defcenfuram , & mare in

imina demittenda fint, quibus etiam

fanguinem verfuram , co:nþuüurram

———.

addendus fit fanguis ad majorem ter-

naves, &c.

x

I Pifces m-

I2. : Percg

rorem impiorum, üt citius ad peni-

-9. Creatura eorum

eI€ enim |

tentiam convertantur.

telligit, hoc enim eft quod canit

j

1. 1ol, li,

Et omiffus eff.) Sciicet totum hoc:

Sibylla :

; "It corg

accregaffim, nimirum grando, ignis ,

Er frepidi: eenüi mortentur in

^

$, Qu

& fanzuis inter fe commixta.

&gmore Pffce:".

; Obfcttior (

Ef fertia pars terra. combnfla eff.)

E . 13' U'ïilt.

Nion conjurnictim , fimul & continue,;

lo. Cecidi£, de celo . ffella magna »

A. ts Grecis

fed mixtim, & fparfim , ut v. gr. ali-

&c.) Cometa aliquis, auc fimile me

a [ Ulngi, l

QU proviacie , aut. earum-partes in

teorum , quodde c«locadens, & fuo

Otneis

Europa, alig in A

cafu diffiliens, & divifum in multas

:

fia, alie in AfriCai,

faculas, feu exhalationes in flamina ,

J n eximi

&c. vaftentur.

Gl |

Fensm wiride.) Herba virens.

& fontes incidentes eos corrumpet.

* mj

g. Ef trqui:tm mons magnus igne

I jBfferhium.) la appellatur ,

quia refiduum aqu& fontium , & flu-

; ] : mblg tQt()

«rdens.) Id eft Globus quidam igne-

E C , C

u$: crefcunt pàáulatim prodigia ; &

minum amarum reddet.

De (tfey,

terrores.

De aquis,) Proptex pof:

D N

rum.

ulm axqua-

Tertia 'par; gqearis) ertia pars

? Cteris Yo

s !

CAPUT VIII&IXf*'

355

or&ps

12. Et quartus Ancelas tuba cecinit, & percuP"a eft tertia

pars folis, & tertia pars luncze , & tertia pars ftellarum , ita

idO) &

ut oofcürarerur tertia pars eolum & diei non luceret pars

. terta

tertia, & no&tis fimiliter.

Temata

dES. ]-:,t vidi, & audivi vocem unius aquile volantis per

medium cceli, dicentis voce magna: Vee, v&e&, vs&e habitan-

1l fQoti

tibus in terra; de caeteris vocibus trlum AngeIOrum , qui

K

erant tuüba canituri. .

f

rtiapars

*

& habe

CATIPIT

IX.

Oninto "Angelo tuba. canente flella: cadit , & locujice a fumo pu-

lo ftella

tei egre[]e defcribuntar ,. que bomines cruczem* fexto «ero Zin-

partem

gelo canenie folwm*ur quatuor. ZAngeli , qui ingenti egue]lm

exercitu. tertiam. bominum partem

eft tet

occidant.

| fnortül

T quintus Angelus tuba cecinit, & V1d1 ftellam de coe-

E

VR

lo cecidiffe in terram ) & data eft ei clavis putei abyffi.

2. Et aperuit puteum abyiïi : & afcendit fumus putei, ficut

aer de fu-

dly ul Ioe

fümus fornacis magng , & obfícuratus eft íol ,

nterptetm

mo putei:

irent: m

- demillam

,3. Et de fumo putei exierunt locuftæ in terram , & data

e& IHIS potefzas , ficut habent poteüatem fcorplones terrae:

virias p*

enam m

*

( mit it

Aaaa 2

4 Et

mbüüüïam

I2. Percuffa efd tertim pars folus )

-

l1di ffeilam'de ceo ceczdzj"e i ter-

Vere enim in 8ne mundi obfcurabitur

ram.) Per ftellam Angelus ali-

Plfces i

fol,

luna, & ftellz; ita ut diei non

uis bonus fignificatur, qui« dicitur de

]uceat eorum tcrtm pars , id eft , ut

ecelo cec:dme ; quia velociífimo lapfu

dies,

&que ac nóx/tertia purte fiat

án terras delatus eft.

enut n

obfcurior folito.

Et data eff clavis petes 44)7')

f

13.. Unezs aquila va/am*t: ) In mul-

Huic Angelo data eft poteftas ape-

ll ,,,;gua ,

tis Grecis codicibus eft, Uzzz: "ngeli

volantis.

Per Angelum p Ribera,

riendi, & laxandi. infernum , qua po-

1

gl ime

& Cornelius e*n&munt apte intelligi

teftas per clavem figmfïcamr.

[enS;

& fuo

-

4. De f umo pute: exierunt locuffa im

i m

lus

poife eximium aliquem fanctum , &

T ss f qmin:

catleftem prolahe:am, quem Deus in

terram.) Mel locufte he erunt dz-

fine muudi excitaturus fit , ut homi-

mones, qui fpeciem, & formam lo-

grompe

nibus toto Orbce exi(tentibus: prenun-

cuftarum induent, fed novam, &

appe

llacüf !

cie: tre« fe juentes plagss.

monftrofam, ut hic defcribitur.

Vel

um

&

De ceteris vocibus. ) Id eft a ceteris

erunt verg, & animatz.locuftz, fed

vocibus.,

Vz habitantibus in terris

peregring, & monflrofz , quales ad—

a ceteris vocibus Angelorui.

huüc terra non vxdu:.

l

N

-

—

556

ab APOCALVPSIS-B. JOANNIS AþQ'S'fOLL,

4. Et præceptüm eft illis, ne lzederent fzenum terreze , ne-

i. M

que omne viride, neque omnem arborem: nifi tantum homi-

Grece à

!

nes, qui non habent fignum Dei in frontibus fuis:

qv

l

g. Et

atum eft illis) ne occiderent eos: fed ut cruciarent

hec.

menfibus quinque & cruciatus eor

. El

cum percutit hominem.

4

um ut cruciatus fvco'rpii ;

z

*Ifaiz

ex quati

6. * Et in diebus illis queerent homines morte

m , j& non

! uD

2. '19.

invenient eam: & defi

Ofez

derabunt mori, & fugiet mors ab eis.

, quatuor

]o.

.

7. *Et fimilitudine

$ locuftarum f(imiles equis paratis.in

phrafe,

23.

Luce preelium , & fuper capita-earum tamquam coro

nae üxpiles au-

SURN

30. f0 : & facies earum tamquam facies hominurm.

tam, &

"eap.

8. Et habebant capillos ficut ca

160 91 *ea

pillos mulierum , & dentf;js;

| partem l

rum ficut dentes leonum erant.

16. Et

9. Et habebant loricas ficut loricas ferreas, & voxalarum

m

earum ficut v

N

-n. E

bellum:

ox Ccurruum equorum multorum currentium m

yo. Et habebant caudas fimi

-l(!as feorpionum , & aculei erant

8b hab

in caudis earum , & poteftas earum

nocere þOminibus nflenü;

—n—..

TE u ;

$ EUræum,

' bus quinque, & hab.ebafzt fuper fe

:

Cat Pfrirg,

——

I;. Re-

t dperdere, ]

m d

!iüs, exmer,

Et d&m eff. illis poteflas ffemt babent

u9 qUOd

n Sziniles eäzi.f peratis in pralimm.

: poteflatem , &&c. ) Ut fcilicet , vulnera

His etiam aliquo modo fimiles funt

IQ— Vth

€va ( venenata infligant » qualia

locuftz; quas idcirco It

D q

aculeo fcorpionum folent infligi.

muüus Cazvzlere.

E-

alice a pxpelxla-

dium ehus

4 Et praceptum eff illis ze laderent

6b a.

Ef facies earum: t;zzzqzdr;z:f;zcz't: ba-

tüh

3

fenum, &c.) Quafi dicat, Hz lo-

minum.) Quse, fcilicet , quadamte-

N

4 quinr

cufte non erunt fimiles aliis, quz

nüs referant humanam faciem

*0 , u-

herbis pafcuntar, fed carnivorg. Por-

quedam fimilia lineamenta,

j Per'

hus Aügelu

ro non permittet Deus ut in otmnes

D. 4uj

.. 8- Dentes earum, 6c.) Quam fint

- indifcriminatim fuam vim, & virus

veraces locuítz patet ex repionibus,

Ortig a

exerant, fed tantum in eos,

u

i non

in quas ingenti

acmine involant 0-

M: ältare. tl

habent fignum Dei , de quo di

:

um eft

mhnia vaftantes ,

2

&

populantes..

C. 7. n. 3. idq

1 e,el'tro Y

non diutius.

ue per mgnfes quingqe,

9. Et baleban: loiicd.r.) Scilïäe: fi-

m-ilitiidïh—le,m quandam loricarum.

Quf i

Dattumn ey? :lis ne b;-ciderent illos.)

-

Qülfeentic

Non'eft illis permiffum occider

e'eos,

Vox alarum.) Stridor alarum.

1

mm imPiOS

ne morte cita finirentur dolores, fed

tantum afHi

Io. E? babebant fgpef fe regem An-

«iatibus.

gere, & vexare variis cru-

gelum 453/5.) Eoram dux, & rex e-

14 Solvg

rat Angelus malus, qui idcirco An-

* Quitur

6. Querent homines mortem.) Mi-

gelus

byffi, apellatur. — Diabolus

5 qm ü

feram vitam cita morte finire cupien-

£eSn ;

enim has locuftas concitabat interius,

Dattibo l

& ducebat qg;fi rex quo volebat,

" Wentia

Jj

Db

C A U:T IX..

357

rr. Regem angelum abyffi , cui nomen HeBraice Abaddon,

homi-

Grace autem Apollyon, Latine habens nomen Exterminans.

— 12. Va unum abiit, &

ecce veniunt adhuc dug vae poft

"arent

haec.

Ofpil,

13 Rt

fextus Angelus tuba cecinif, & audivi vocem'unam

ex quatuor cornibus altaris aurei, quod eft'ante oculos Bei,

-& 201

14. Dicentem fexto Angelo, qui habebat tubam : Solve

Lb eis,

quatuor Angelos, qu

;i alhgati funt in flumine magno Eu-

2081

phrate.

. 1$5. Et foluti funt quatuor Angeli, qui parati erant in ho-

ïil.es P

ram, & diem , & menfem

,& annum ut occiderent tertiam

denvtgs

partem hominum.

16. Et numerus eque

ftris exercitus viciäs millies dena mi

D

*

larum

la. Et audivi numerum eorum.

tium in

17. Etita vidi equos in vifione ,

&

: qui fedebant fuper

€0$; habebant loricas igneas

, & hyacinthinas, & fulphureas,

ej erant

Aaaa 3

z

*

s menüf

TI. Cu: nomen Heäraice "dbaddon., )

ih flamine Euphrate. ) Non-et no-

Hebreum, 45x 4544 in. Kal, figni-

vum in Ícripturis demones lieari 5

ficat perire, in Piel vero perdere, d;-

pari enim modo Afmodazus libidinum

rex lie

atus eft a Ra

fperdere. lnde .4ba4ow , id eft, per-

o

phaele in deferp

od

1;. M

Jens, exterminans.

Grece vero «m0A-

JEgypti, Tob. 9. 3.

Aso», quod idem fignificat. .

I5. Qui parar erant i2 horam, &

anilium.)

I9. V4 unum qbiit.) Ex illis tri-

ais fünt

diem. ) ld eft tempus a .Deq ftatu-

tum.

N

;

bus /2;, quz aquila volans per me-

dium cclum hominibus przdixerat ,

Tertiam par

terk. "eminum.) Eorum

: appella-

C. . n. I3. jam tranfiit primum cum

fcilicet, qui non funt fignati ab An-

2717

tuba quinti Angeli.

Superfunt alia

aadamte"

gelis, ficut in quinto Angelo. vidi-

duo, que afferent fextus, .& fepti-

:

mus, hoc c. n. 4.

crett , Per

imnus Angelus:

I16. E£ numerus equeftris exercitut,

H

-udivi vocem mmam ex quatuor

6c.) Angeli foluti. plurimorum ani-

cornióws altaris. ) Altare hoc aureum

mos ad bellum concitabunt adverfus

buam. fïllt

l.e"m] ,

eft altare thymiamatis ,. quod S. Joan-

impios, ideoque maximus exercitus

yoluit *

nes vidit in ccelo fup. c. 8. n. 3. In-

conflatus eft, cujus numerus hic de-

de ergo vifa eít prodire hzc vox,

fcribitur.

t

uafi effet vox orationum fanctorum

Gollet Yi*

Vicies millies dena millia. ) ld eft,

iil

quiefcentium fub altari , & poftulan-

duo milliones equitum.

Crediderim

tium impios puniri per fextam hanc

has immenfas militum copias in va-

rum.

plagam.

E

ris mundi plagis diffitis inter fe di-

yege Ár

. 14- Solve quatuor. Angelos. ) Intelli-

ftributas, contra impios arma movif-

OX e

git quatuor

recipuos Angelos ma-

fe, alioqui que regio eos caperet,

lcirco Af*

los, qui qua

j

przfunt quatuor orbis

aut aleret? Vide fequentia.

partibus ; ligatt autem funt , & divi-

- Diabolis

17. Ef i?a vidi €guos in viffene.)Hoc

p interS

na potentia coerciti, ne tantum mno-

eft, equi & feffores eorum tales erant,

volebdt

eeant quantum vellent, & poflept.-

guales nunc defcr;þaln.

X

"s

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

558

?

l

IÀ

& cäpita'equorum erant tamquam capita Iegnum," & de ore

sr. F

eorum procedit ignis, & fumus, & fulphur.

i

2 venefi

18. Etab his tribus plagis occifa eft tertia pars hominum 5

* füis.

de igne, & de fumo , & f

i

ulphure, quae procedebant de ore

i píorum.

19. Pote

ftas enim equorum in ore eorum eft, & in caudis

Clomani

eorum.

Nam caude eo

)

rum fimiles ferpentibus, hyabentes ca-

£dus j

-pita,. & in his nocent.

.

.

[

4o. Et ceeteri homines, qui

non fant occifi in hisuplzigiä,-

Y,

neque paenitentiam egerunt de operibus mànuum fuarum,

ut non adorarent daemonia , &fimulacra aurea, & argentea,

fi LET:

& zrea, &lapidea, & lignea,

:

Iän

quie neque videre poii'udït,

neque audire, neque ambulare;

erat ut'|

or. Et

3. Ft|

Tosemes

—

Loricas *ign—m's.) Lucentes , & ra-

& minora ejusdem generis inftrumen-

E dem fuy

diantes, ac fi eilent igpnez. Vel in-

ti bellica , que pulvere fulphurato

pOm:

teljige de coloribus chlamydum ru-

inftruuntar , & que dum explodunt

bearum, hyacinthinarum , & fulphü-

milites, ita ori admovent ,

uc ore

[

reicoloris. Poílumus etiam exiítiina-

ignem & fumum fulphureum emitte-

tb D

re inajorem partem *tam inpentis ex-

re videantur.

ercitus fore deihonum,

Cipi

ui equitum

Ig. Poreflas entm equäizrh i ore

Cuntur inte

fpecie, congrue igneis ,

fulphureis

eorum eff. ). Id eft, vis & robur, ideo-

loricis armati ]Joanni oftenfi funt.

que reliquis equis fimiles non-funt ,

eptimi fien

L. lo feriptin

Q uibus etiam convenit color hyacin-

quorurm vis in corpore , aut in pedi-

j

tss Ange..us

thinus, qui ex fulphure igne accenfo

bus, & ungulis fita eft, horum au-

folét exiftere.

tem in ore, & caudis.

4hnidum ;

Cands eorum fimiies ferpentibus. )

f00n efe co

Tanquam capsta leenum. ) P'ropter

8 credituro

ferociam. . Vel, intellige hzc fymbo-

Per caudas has capitatasfortaíle fig ni-

lice, nam etiam cauds ferpentibus fi-

ficantur gladii militares, qui inftar

E. &

qa

lnciae do (

miles his equis tribuuntur, quod ve-

caudarum retro extant, & manubria

ris equis convenire non poteit.

habent capitata.

. Vel certe per cau-

; E ifi! ig

Et de.ore eerum procedunt ignis, &

das intellige pediffequos, & minifiros

[u id[ionis

enef, c.

fumus, & fulphur.) Sic dixit Virgilius

müitum , . qui plerumque funt'pefiimi

2. Geor

JTauri /ginm'te: zaribus

& nocentiflimi , omnia.enim vaftant

Cem [)aj (

:g20m, e

äï. er

go hyperbole.

Vel cer-

incendiis, venenis, aliisque modis.

A Benitagas

2O. Er ceteri hominzes.) Dusz par-

z W perean,

te per equos intelligze etiam ipfos cqui-^

tes per tnetonymiam:

Dicitur autem

tes relique impiorum , nàm .-tertia

Eb fäcie:,

de Oore eorum procedere ignis, &

tantum ab his occidetur.

ts Dithcia

Pmtätem à

fumus, & fulphur, quia quocumque

Neque pepnitenutiam egerunt.') Licet

fe vertent, omnia crudeliter vaftabunt,

occiforum ftrage moti eilent, ut re,fï-

M

omninoque perdent, ficuct fumus in

piícerent.

icne accenfus

C(Elmn

i iiv

; hoc autem facient ju-

De *peribus manuum

Tuerem ) Adefi

/bentes homines occidi ,

& cruciari

de peecatis fiis, àc nom'nati

de

: quil 3b 0

mile modis, & nrbes everti, &c.

idololatria

/

, qu£ in fine mundi rema-

Videntur etiam fignificari bgtnbgrdæ,

fce;xlg. -

D

E Pfdl.f ;

1

ls pàca

N

x

CAPUT IX. & X-

559

leoe ]

T. Ft non egerunt pcenitentiam ab homicidiis fuis , neque

a veneficiis

finum, !

fuis » nequeA a fornicatione íua, 'n«eque à furtis

/

iv

; Q€ ore

]

l

C,APUT X5

»

n caudis

;) Zn-

Clamante alio forti zfngelo loguuntur [eptem tonitrua: - porr

antes ca

gelus jurat non amplius fore tempus ,. ed confummandum ad *ve-

-cem Jeptimi ZAngeli mylerium : datque librum'yoqmi

s.p,lz'l.gis,

Ua

devorandum.

Tgenieas

I.T?T vidi alium. Angelum fortem defcendentem de coclo

poliut;

amitctum nube, & iris in capite ejus, & facies ejus

erat ut fol, & pedes ejus tamquam columna ignis,

gr,

—

2. Et habebat 1in manu fua libellum apertum: & pofuit pe-

inürumen-

dem fuum dextrum füuper mare, finiftrum autem fuper ter-

folphacito

k oram;

explodunt

3

iE

p, W Qre

£

um emite-

I- Jjv vidi, 67.) Ea qua in hoc

dem habet in capice, & facies e'jüs

capite TO. & in parte II. di-

eft ut fol.

Sed poftea nolentibus re-

277 T

cuntur inter tubam- fexti Angeli, &

fipifcere. fupplicia minatur, ideo ha-

)but , iüe()

feptimi fient, nam de feptimo Ange-

bet pedes ipneos , ut doceat inimicos

gon funt ,

lo fcriptum eftc. 11.n. I5. — Et fepzi-

Chrifti pedibus ejus effe fübjiciendos,

j yai

mnus Angelus tula cecimity Gc.

eternis ignibus cremandos, hoc

þorum r

Zmi lum nube. ) Perhocindicat eum

enim fienificant pedes ignei , utetiam

non effe cognofcendum , nechomines

fuprà c. T. n. I5.

14 ü[ti&lm )

ei credituros, ut agant ponitentiam.

Q. Ét habebat im manu [ua libellum.)

ortile .üg"i'

. Vel, quia arcana Dei confilia an-

BiBNapidios , libellulàm , eft diminuti-

y m

nunciat de fine tempoxis, & mundi.

vum diminutivi, fic Ítalice dicimus

,& mubobri

Er iris im capife ejus. ) lris recon-

Librettino. Porro hic libellus 'eft il-

lé cujus mentio c. 5. n. 1. qui , Íci-

j p *

ciliationis, & fcederis fignum eft,

& minitt

Genef. c. 9. Angelus ergo , qui pa-

licet, fignatus erat feptem figillis ,

func p

cem Dei portat hominibus, & eos ad

que omnia jam pene referata funt. ab

* penitentiam invitat, iride coronatur,

ÀAcno, unde nunc aperitur liber, &

]ü

ne pereant omnes diluvio ire Dei.

apertus offertur fancto Joanni infra

T

| Du: PM-

E fAcies ejus erat nt [ol.) "Pum quia

nüm. 9

g teraa.

- &t« nunciat, & poft tot plagas pro-

Et, pofuit pedem fuum

de-x;rum fuper

fpeiitatem affert ,.fi velint homines

mare.) Significat nihil efle tam di-

ftans aut remotum , ut Domini fui pe-

174

u

refipifcere. Sicut cum poft multorum

g, w

-- dierum pluviam fol clarus exoritur,

des, & conculcationem poííit effupe-

& colum ferenum aperitur. .J um

re

Itaque non folum habitantes in

terris ; " fed in infulis etiam remotiffi-

ul )

I di

quia ab omnibus videri, & neminem

jm at

(e

latere vule, Deum de pace agere.

mis degentes, fupplicia ejus: vitare

j d*

Et pedes ejus tauquam co umnua £gniss)

non poterunt.

Sed cur dextrum pe-

qund

| .Priuvs( pacem promittit , ideoque iri-

dem fuper mare ponit , 'finiürum fu-

560

- APOCAL?I;SIS B. JOA»NNISNI '"'APOSTOLI

1

fs

"-

3. Et clamavit voce magna, quemadmodum cum leo ra-

T

b«

Q (

git.-

Et cum clamalfet , loxcqta funt fepþem tonitruaï«» voces.

p Rtoit

fuas.

amar)cat

4. Et cum locuta fuiffent feptäfm tonitrua voces fuas ,& ego

mel,

fcripturus eram , & audivi vocem de coelo dicentem mihi: :

Io, Ef

Signa, quse locuta funt feptem tonitrua, & noli ea fcribere. -

- & enti

*Dan.

s. * Et Angelus, quem vidi ftantem fuper mare , & fuper

eum, a

I2.7. terram , levavit manum fuam ad coelum :

1. Et

6. Et juravit per viventem in fzecula feculorum, quicrea-

"

! V popuii

vit coelum, & ea , quaein eo füunt , & terram , & ea, qua -

ineaífunt, & mare, & ea, quaein eofunt:

Q'uiatempus non

erit amplius.

P

[ Sunteri

-7. Sed in diebus vocis

feptimi Angeli, cum coeperit txü*ba'

canere , confummabitur m

t fia a m

y&erium Dei ficut.- evangeli?avit

per fervos fuos Prophetas.-

-

dut, a.

:

8. Et audivi vocem de coel

(l

o iterum loquenteï*m-äcum,, :

l

^^ & dicentem: Vade, & accipe librum apertum de manu An- ^

xf

geli ftantis fuper mare, & fuper terram.-

MTO

[-uEE

9. Et

Y

hi:

, per terram? Pes dexter fortiör eft,

eft oZ/£gna , v;eluqt (/)ccul,tand—a i fcili-

j 4

T

ss

n is qui magis latent, & remo-

cet i mente tua.

J

-——s—.v.——

tiores funt, magis Chrifti pedis for-

S. Levavit manum fud»z ad cæ(um.)

Qui eft habitus jurantis.

:

&

Evdng'al,'a;

titudo , & fupplicia ejus oftenduntur,

Z

cum, ne illi quidem , qui in remotif-

6. Juravit per viventem

fl

[ u5 Ompjs (

fimis infulis vivebant; ejus iram &

fsculorum.) Per. Deum, qui «ternus-

JOflog. báa

"potentiam magis effugere i1on potue-

eft, & omnia tempora sternitate fua .

i^los gter

: rint , quamn qui erant incontinenti.

ambit, & ut prafentia intuetur.

Qm'a'*tempm 4on erit ampliz:.) Fi-

(5 Dev'm.,

g. E* clamavit vece IAgnA 7;42*»:;

nietur tempus, & hec varietas die-

j te r

adinodure cum leo rugit.) Quid. cla-

rum ac noctium, & menfium & an-

maverit paulo poft fcribit/n. 6. voce

| Uum

. r Fac/e; 4&4

norum , & pro tempore fuccedet in-

h

a'ccepep

"

magna clainat ficut leo, quia omnes

variabilis eternitas ; hoc eft , con-

*-

h.

Cütione.

audire vult que dicit, & omnes ter-

fummabitur hoc feculum.

l

rere , üt mature poenitentiam - agant,

7. Sed £m diebhus "wocis feptimi --

L. ü!iuraïw.m* "

C CQoitis

& intelligant fibi magnam Dei izam

gel.) Quafx dicat: Non nunc finie- :

d delm

y

ámpendere.

tur feculum , fed cum feptimus An-

thnem dO

ld

Locuta fmmt feptem toniha "Voces

gel.us tuba ceciner

it.

.

tur 9

É

Cs

fpss.) Id eft , ediderunt fonos , feu

Con[ummabi

2yferium Dej ,ï & c)

L

I',. Ofttes;

flrepitus , quamquam ex fequehtibus

Id eft, omnia qux Deus per Prophe- -

thtur d

apparet fuifle voces aliquid fignifican-

tas fuos. predicat de fine feculi, de

1l

$|

futura xequie fanctorum, de fuppliciis

(utnn

tes, fed tanto ílrepitu, ut tonitrua

M!]ä,"

' viderentur: feptem autem , pro .müls'

malorum, quz figuris & obfcuritate

, anlbus

tis pofita videntur.

verbórum contexerat , confummabun-

i

li

—

tur & implebuntur.

4 Sgna ) Grace opedquov, id

vtl[m C

*l

;

l

N

CAPUT X.& 'Xr,- E

561

&o r

9. Et abii ad Angelum, dicens ei, ut daret mihi librum.

Yocts Et dixit mihi: * Accipe librum , & devora illum : & faciet

amaricari ventrem tuum

:

* fed,—jg ore tuo erit dulce tamquam

& -

mel.

^

| mni: d-

IO, Eta

"

ccepi I*ïibrujm de manu Ahgeii j & devoravi illum:

Tber, d

& erat in ore meo tamquam mel du

lce: & cum deworaiïcm

t g

eum., amaricatus eft venter meus :

E

.

"

j

11. Et dixit mihi: Oportet te tterum pro

þhetare Geqtibus,

i

uee- d . & populis, & linguis, & regibus multis.

! ) quæ *;——:

CAPUT. XL

:

psnn [.

£

os be-

- Sfoannes templum metiens audit pradicaturos duos teffes , qu

ritib

F flia a mari a[cendens occidet : . at illi refurgentes in ceelum. afcen-

«

;eligavit & dunt, ac terramotu occiduntur. feptem millia bominum ,. C? ad

b:

d

netm, .

cantum Jeptimi Zhngeli vigintiquatuor /äm'ores Deo,

gralias. agtnt.

i An

3. T7 T datus eft mihi calamus fimilis virgee & dictum eft mi-

hi: Surge, & metire templu

.m Dei, & a-l;tgre, & ado-

: -T'antes m e€o.

a, fali

x L

i

42. A.tri-'

'Ewngäb'z;?bi.-[)' [ta Iöqui'ciir, cïuiä

Atzt;e/t' aubi calemms. Y Cala-

4d Wbm') Ü

fanGis femper jucundi(limus fuic nun-

RI:

mus, hic , feu árundo menfo-

!x ;n( /:u"'dd j

tius omnia Clirifto . effe fübjicienda,

rja erat fex cubitorum & palmi. Pa/-

a aterus

& boros béata &ternitate donandos ;

zi , id eft , quatuor digitorum trans-

.3malos sternis fuppliciis afficiendos.

veifim. pofitorum , ut diferte affezit

-

ornitaedua.

yetur.

9. Devera,) Quafi dicat: A

Ezech. c. 4o. n. 3. ad quem. locum

j liü!-) r

. Jmnente réconde.

g'id?j ?11

hic alludit Apoftolus.

Templum Dei.) Pertemplum Dei in-

N E

þacief amarica?s. Vehtrém tuum. )

telligit atrium facerdotum , in quo

fumX?7 4 ^ Cum acceperis , dela&taberis divina

fücce

eiat altare. holocauftorum, cujus hic

di'

dszlfl*- 1 .;'Ioc'utilone",x & tof tantarumque rerum

meminit , quod. abfolute vocari folet

"üturarim: cOgnitione 5 fed cum poft

alare; nam illud in quo adolebatur

"dhec cogitaveris iram jDei & fuppli-

thymiama , fere dicebatuz, z/zre, cum

Jyimi 4* . ^ ia maxima, & tot hominum damna-

addito , fcilicet altare t

hymiamatis..

quoc Df

*ionem , dolebis, & amaritudine ani-

Ó

Ti cruciaberis.

"

"

Ef adetantes 1m €0. )

:

5acerdotes in-

æptimm' r

telligit, in altarí viftimas offerentes.

lI. Oporretfeirerum pr

'aphff;ftre', Ef 6-)

Per te:: plum figurate Ecclefiam in-

Jtts 66)

Loqitur de pro

: Propte-

phet'i-is(, que m hoc

tcligit : jubetür ergo metiri templum,

Iib;fo fequuntur.

quod eft quafi numerare,

lecerne-

[æcüll '

: "G'e'äztib,us, G populis, & l/"ngw:) Id

re elcctiffima queque Écclefiz. iera-

eft, omnibus mundi nationibus ,-lüs

bra, que non funt tradenda Anti-

1 obfcuntate

-

enim fcribitur A pocalypfis.

chrifto , nec ejus miniftris.

finoi?

Bill.eum Con. Men&cþ - Tom. Vill.

Bbb

362

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

5

&

6, Ri hd

2. Atrium autem , quod eft foris templum , ejice foras,

- «*e metiaris illud: quoniam datum eft Gentibus, & civitatem

lus prople

converten

fant&tam calcabunt menfibus quadraginta duobus:

4. Et dabo d.obus teftibus meis, &

jaga, quo

prophetab -.mf: *di-eb.us

[

mille ducenti- fexagintà, an.i&ti faccis. -

-.7. EL eun

:dit de abyl

4. Hi funt duae olivae , & duo candeabra, in c

önfgxe&tvt

Domini :errz ftantes.

& occidet €

9. Et cor

$. bt fi quis voluerit eos nocere, ignisexiet deoreeorum

& devorabit inimicos eo

qua vocati

rum: &fl quis voluerit eos læ'.deg

fic oportet eum Occidi.

H

US Corum .

Ht

L.9. E vit

um

ET À

'tibus corpo

2. Atrz'um. Aufteo q'uaa' e

7

g ,for—t': Lem-

prophetent.

Hi duo te

: eorum non

u pl ejfie foras. ) ld. eft ,. Atrium

lias & H:ioch.

.iies fïïf;t , E-

lo Etir

*xterius quod laicorum eft, eft reve-

Diebus mille ducnt i ;fex4g;;1(4-';)i

: cundabunh

ra id quod proprie templum dicitur ;

Quiefficiunt menfes quadraginta duos.

ne conjungas cum templo & altari,

Vide di&ta n. prisecedenti.

fprophetæ C

:

r

etiamfi templum foleat vulgo appel-

"m [2:058.). Cilicio indati , tum

Biiezetzsvueccttoeos, ao

lari, ne illud metiaris.

ut afpero veftitu corpora macerantes,

^ Quoeuniam datum - eff Gen!iäm.) Id

iram iJei mitipenr; tum ut homines

^ narios cm fi

- Dje accedentes

x eft, obtinebitür & poflidebitar a^ ex-

ad pen*-n iam füo habitu,. voce

E

t0 iterfecit, ;

teris nationibus, hoc eftab A ntichri-

exém»lo provocent.

fto, & ejus miniftiis: fib templi al-

4 Hi fust du oliva) Se

nfus e'ï,

[T)

Bu nert, ]

juafi dicat: Hi duo, fcilicet Elias

,legoria Ecclefiam intelligit , ut dixi-

mus.

; Bic tpirtet e

- Henoch, inftar duarum. olivarum,

eVOrante,

Et crvitatem - fanclam calcabnnt.)

id eft olearum, iunt fucculenti, pin-

1

Ecclefiam , quam prius vocavit tem-

6- Dl.fäuj

gues & f-rtiles bónorum operum ,

- toto illo tem

plum & atrium, hic vocat civitatem

quia multum fru&um -afferent in con-

, fan&am ; quafi dicat: Antichriftus

verfione Judeorum. . Citat locum Za-

v & d prophe

& Antichriitiani maxim:m — Ecclefiz

chari& c. 4. n. IO. II.

I

iVertend,

Us fecerunt

partem :

pervertent , va&abunt— & pof-

Et duo candelabr a, 6 c.)Senfus eft : Hi

,JX()!C' .

fidebunt.

duo, Elias fcilicec & Henoch,quafi can-

L

Menfäia quadracinta duobus. ) Id

delibra, Chriftum , qui verum eft

TU f

.-teít, tribus annis cum dimidio;

at

]umen, toti mun

.A

D

9t, eum

do praferent & (?Ren-

) T$ eOrum .

predixit Daniel c. 7. n. 24. cum ait :

dent.

Tradentur 12 manu: ejus , fcilicet. An-

Stanres,) Id et þanrid, ut

; Ieo eis y

tichrifti, w(gue ad tempus, E tempora,

r&co Avy»íu foeca.

-pxatet: : ex

€fria qui.

; tic

& dimidium tempor s, id eft, per an-

S. Er ff quisvoluerst eos nocere , && c;).

-num & duos annos , & dimidium

Nemo eis poterit nocere toto tem-

; O5 Imianem

anni.

pore , quod iliis ad predicandum

: acandere

l, ipfe a

(.:8. Ef dabe duóbus tefüibus meis.))

conceffum eft. Quuod fi quis nocere

Non dicit, quid daturus fit, fed ex

tentaverit ; ad eorum preces , aut

ï Et vjj

d( T&

confequentibus intelligimus fubaudien-

(fi ita dicere licet) ad eorum im-

-Atemig *

dum efle, fpiritum meum.

Vel, Da-

igne cclefti confumentur.

u Ditit ex (

erium ,

£o duobus. teffióus. mess , $ propheta-

Alludit ad hiftoriam lib. 4. Reg. c. 1.

Atiet gj

. dunt , pofituxg ePc. pro, dabo eis ut

-

cum Elias duos principes quinquage-

-

D & vjm.f:'

x

Ó

;i

)*

CAEUT.hf

563

Ce foras, &

: 6. Hi habent poteüatem claudendi coelum , ne pluat die-

& civitatem

bus prophetiee ipforum : & poteftatem habent fuper aquas.

convertendi eas in íanguinem, & percutere te

d

hY

:

rram omni

)unt diebus

plaga, quotiescumque voluerint.

7. Et cum finierintteflimonium :

fuum: beftia, cjuæ afcälïg'

| Conetty

dit de abyffo, faciet adverfum

& occidet eos.

x

i

eos bellum ; & Vinget ill*os,x

'Ore eorum

8. Et corpora eorum jacebun

t in 'plafeïs civitatis magnäe "

05 ledere

f

qua vocatur

Zs

piritualiter Sodoma & /Egyptus, ubi -&;Pomi-

nus eorum crucifixus eft.-

6. Hi

.9. E: videbuntde tribubus, & po

pulis, & linguis, -& Gen«

'fibus corpora eorum per tres dies, & dimi

dium: & corpora

eorum non finent poni in monumentis.

«ftes fïIPt , ]

.1o. Et inhabitantes terram gaudebunt fuper illos ,. & ju-

- fenugnt

! cundabuntur: & munera mittent invicem, quoniam hi duo

am.

Itl

drapinta nos

, qui habitabant íu

per terr

;-p'rophetæ crueiaverun*t eos

- Bbbb 5

o'ind*lgi, tum

II. ]ït

K macemntes.g

g nari.ö/s cum fnis militib:s ad fe fuper-

przdicando, aut ad fuas paftes tfà-

m u hominesf'

[ be accedentes, igne ccalitus deVocaf

hendo, fed occidendo.

bio, vae &

. to intertecit.

8. Im plateis.) 1d eft,

in piatea i

E$$ zocere. ) Græcifmus ,

eo$ pro.

| anfus &&,f ï

d

. pluralis pro fineulari. — Nifi dicamus

fclicet Elus

E

in duabus diverfis plateis eorum ca-

Gic eportet eos occi

Ji. ) Scilicet ign&

davera projicienda.

m olivanumy «

| devorante.

1

Civitatis magna.) Scilicet Jerufa-

ccalenti , pire

6. Diebzs propheria ipþi*um. 3 Id eft,

len, que tempore Antichrifti ibi re-

m Operun y

toto ilio tempore ,' quod illis datum

fidentis potentia, & civium fre

quenf

fferent in con*.

eft ad prophetandum.

tia magna erit.

urlbam T

at

Convertend; eas in [anguinem.) Sic-

&1

Qua vocatur fpirirualiter

X Sodoma &

Gnfos : H

| ut fecerunt Moyfes ,: & Aaron,

4Egyptus.) Jerufalem vocat Sodomam

E Exod. c. 7:

-

JEgyptum , quia erit fceleribus

]Och'quz j Cm-.

Efcum fnicrint"täfibzanium f:mm)

þ]e

gi verum -

* Id'eft, cum finis venerit predicatio-

na, & Deo dceteflabilis, ut JEgy-

-

ptus & Sodoma.

forent & oftue

b

nis eorum ; nam ante illud. tempus

nemo eis valebit obfiftere:

d .9-.De tribubus &5 populis E& linäuicf)

De omnibus

A

naotionibus

; que Anti-

44 U patet exï

Beffia qus afcendit de db*fä. ) Amn-

chrifto adhzrebunt.

tichriftum intelligit.

Bettia. dicitur

g

Ob iminanem crudelitatem.

Per tres dies $ dizmsdium. ) Ut nul-

;SW.'", g

De abyf-

lus dubitare poffit quin vere mortui

" toto tettie

fo aicendere dicitur, id eft, de ma-

fint,

*

uo poflea glorioftor & mira-

selicandut

1i, ipfe manifefte exponit c. 15. n. T.

bilior

í

1

t eorum refurre(tio.

j qui noct

? E vidi: de "RATI äe/?zam nþendentc'm.

^l10. Ef inhääitüü!&i terram,) Jeru-

[ec 1

LO feendit.) Eft prefentis temporis,

falem, & vicina loca.

eorum I

ut patet ex Grgco , 79 Zyajdedyoy.

confoment

Faciot adverius eo$ beilum. ) Perfe-

lnt.

Super 1llos.) Quod , fc'i«lieäc 'IQCCiü

letur eos, & perdere conai itur.

w; "

u C I- ; q

Cruciaverunt eor.^) Eos acriter ver-

s Q

jngf

Er vinect ilo;. ) INon deterrendo a

bis minacibus rexprevhe'ndendö, & gra-

-

564.

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

mor't

11. Etpoft dies tres, & dimidium fpiritusvitae a Deo intra-

vit in eos.

Et fteterunt fuper pedes fuos ,

& timor magnus

phe

IN

cecidit fuper eos, qui viderunt eos.

magni

D

12. Et audierunt vocem magnam de coelo, dicentem eis?

Afcendl e huc.

Et afcenderunt i in coelum in nube » & vide-

teltag

Tunt illos inimici eorum.

c

13. Etinilla hora fa&us eft terrzemotus m 'gnus , & de-

cima pars civitatis cecidit :

& occifa funt i. terrzemotu no»

mina hominum feptem millia: & reliqui in t:morem funt

C

miffig & dederunt gloriam Deo cocli.

fii

14. Vse fecundum abiit: & ecece vce tertlum veniet cito,

I$. Kt feptxmm angelua tuba cecinit ? & factae funt vo-

ces magnae in coelo dicentes: Fa&um eft regnum hujus mui-

d; Domlm noftri,

& Chrifü ejus,

& regnablt in fæcula (2e-

xEï

culomm

A.nienb

fleliat

4. ]

16. Et viginti uatuor feniores, qui in confpth Del fe-

dent in fedibus füis , ceciderunt in facies fuas , & adorave-

Qf 1

runt Deum , dicentes :

Is

17. Fra*lae agu*nue t bl, Domme Deus noüer omninotens,

qui es,& qui era», & qui venturus es: quia accepifti virtutem

fe,&a

tuam magnam, & regnalli,

dlt ad |

Temavit

18. Et iratae funt Gentes , & advenit ira tua' & tempus

*

1

mor.-

Et ad

mumm

viter eos pumende , quos fïbl obfi-

I5. Vesbs m,gme.) Kncrelorum ,&

Tunc Ve

ftentes inveniebanr,

animarum fanctarum,

,

II. szrttu: 'wzd ) Id eft, dnlm&

Ea tum & regnam , 6c. ) Quafi di-

Ef ft

vivificans.

cat: ]am resznare incipit Chriftus,

is -Nomina /aomwum*.) Hf)mmes *

jin Eliam & Henoch glorlfïcawt "

ts ; Qu

hominum capma. X ide fup "a. cap, i3:

ho(ïne iRe eorum perdidit .

jam regn.-

5

Te doue(

n. 4.

ibi notata.

bit juftitia & juíti cum Lhrx&o in

Tüm, f

de tmorem miff.) ld eft, timcre

ca,lyfh gloræa

Jud

percultt,

Iö Ceciderunt im facies- fuas. ) Ve-

Icentur

Et. dederumt glortgm Deo celj. ) Con-

nerantes tantam maJePcatem atque ex

QUim m

fltentes jufta efie ejis judicia, & juie

animo ei congrætalantea , quod jam

E-" fr"

occifos efle peccatores.

E(t autem.

inciperct regnare , & porro regnatue

probabile etism fuifle converfos, &

rus effet in aternurm.

Qf'l (

&nm &

:gifle peenitentiam.

17- Qu ec, € qui ems, &c.) Hoc

pemo (

ld. Ve fecundum abitt, ) Ex tribus

fupra explicavimus c. T. n. 4

ve, que pred'xit c. g. aquila volans

ccepifhs virtutem tuam magnam.()

I0. £

er medium coli ,

Id eft,

affumfifti fortitudinem tuam,

tlj )

jam tranfierunt.

!ttady

primum, &fecuddum nunc tertium

exeru'fh potencmm tuam.

Qjet

fupereft, quod veniet feptnno Ange-

19. Et zrata [uut. Gentes. 2 Vlden-

» te

lo tuba canente,

tes tantas fibi plagas immitti, occidi

P eDietr .lhl

4

N

hg

!

m

OAPUT XL. & XII.

565

mm. | — mor'uorum ïüdicari, & reddere mercedem fervis tuis Pr

O-

&

BEU d

phétis , & fan&tis , & timentibus nomen. tuum pufillis ,

un: terram.

)

magnis , & exterminandi eos ,. qui corriiper

m eis:

I9. Et apertum eft templum Dei in coelo :

-& vifa:cft arca

; Vide-

teftamenti ejusin templo ejus, & fatta funt fulgura, & vo-

:'ces & tonitrua, & terraemotus, & grando magna.

& de-

E

C A P UT XIL

)tu o

n fat ,

-Cum . mulier cernente dracone filium. peperiffet , raptus ef! ab ea

t oto

filius. ejus

ad Deum : tunc fabfo im celo pralio , lapus

dracó copit mulieris femen per[equi.

gnt V0«

]5 fU«

T fighum magnüm apparuit ia coelo: Mulier ami&äjfo-

yla f2-

x. E

le, & l;na fub pedibus ejus & in capite ejus corona

.

,

€

]

fteliarum duodecim

pe fe-

"$. Et in ütero haben

's-, clamabat parturje;ïs ,& cru.þiab?-'

tur , ut pariat,

idorave-.

2 J d

notet

fe,& ad Dei judicium rapi.. Allu-

Chriftus fcilicet in quo cibus cocleftis

rirtutem

u^

Dominus

eft & lex.

g

dit ad illud Pfalm, 98. !

TEgHAVIL, irr.zjävmtur lþopuli, & s

Et fatla funt fu

lgura . 69 vocts, ö'cJ)

tempus

Ef advemit ira f44.) (Qhuam hadte-

His fighificatur magnitudo ponarum,

que impios manent,

mof.

nus reprefferas dillimulans peccata ho-

—

minum , ut peenitentiam — agerent ,

I.S

R enum magnum.

) Id eft. o&e-*n-

nuanc vero omnes impios dizne ple-

- tum. prodigium.

;lorum, &

€tes.

*

In celo. - Non empyreo, nec fide-.

quí d-

— Et tempus m'artuaruin.j Ut fcilïcef

reo , fed aereo ; inde enim mulier hxc

xefurgant, & vindicentur de hoftibus

volavit in defertum.

: Cbüfms!

fuis, quod tempus juifi funt. expecta-

- Malier. ) ld. eft. Ecclefii,

N

lorificirt v

imilla foie. ) Circumdata

Chri&o'

g p

re donec impleietur numerus electo-

zum, fupra c. 6.

fponfo fao, quifol et juftitiz. ANec.

Qhrilio !2

jdiceri. ) ld et, ce

Tl&ïpll'S quo .ju-

eft nova locntio, cum etiam Apo/to-

(7 ) Ve

dicentur omnes 'ln()rtlti , tam bpni,

]us dixerit , I(zdz;iminirl)ïominum fe; we

Chriff«m.

Y

quam m h.

/

g ii

*

Exterminandi.)

Perde nld'i.

— E Inna fub pedibus eju

$. Quiä ipfa

od [

cunéta temporalia ,

& omnem creatu-.

10 p

Qui corruperunt terram. ) Prava do-

rar m inutabilitatem defpicit ,

& pe di-.

Grini & moiibis homines corrum-

pendo, & vitiis mancipando.

bus calcat. Vide fanctum Gregorium

, 66) Hec

34. moral. capite 12. vel

.uxta aliam

IQ. Er ape tum «/e fempium Dei m

editionem € p 7

j

exlo.) Significat fibi. oftenfam eile

g p

bestitudinem fanctorum.

Uttur,.ut

Corona: flell:rum du:d-cim, )

Id ;eü,

jigem quam,

folet, templi fiinilitudine , in cujus

duodecim Apoftolor .m.

Q. Ef im utero. üabens, clam «bat par-

V]d&ü'

P

enetralibus arca federis fervabatur.

£f« )

aidi

EL Vija. eft - arca (ejiammti ejus. )

gnriens.) t&)ccl'efia., in fine mundi ob

nith s

d

y

x

2

E

« 566

APOCALYPSIS B? jOANNIS APOSTOLI

3. Et vifum eft aliud fignum in coelo', & ecce draco ma-

La

gnus rufus, habens capita fe

fatum

ptem, & cornua decem, & in

capitibus ejus diademata feptem,

ginta

4. Et cauda ejus trahebat tertiam . pa

rtem ftellarurh cali ,

?i

& mifit eas in terram, & draco fletit ante mulierem , qua

Ànge

erat paritura: ut cum peperiffet ; filium ejus devoraret. -

&An

$. Et peperit filium maículum, qui reéturus erat omnes

$ i

Gentes in virga ferre

plius j

a: & raptus eü filius ejus ad Deum :

& ad thm.nuk;xn ejus :

9 P

Vocatu

Es Et

& proj

acerbiffimas perfecutiones &þerfec-z-

ut etiam per. caput, fignificatur An-

tores, magnis doloribus & xrumnis,

I0,

tichriftus. — Hic trahet poft fein fuam.

fatla e

uafi parturiens filios

s id e»(lï fdel?s,

*

perfidiam tertiam partem . ftellarum ,

Chrifto pariet.

id eft, illufüiium Santtorum » qui

Chriiti

$. Draco magnus. ) Diabolus.

quafi duces, vel doctores, vel cete-:

Qui acc

Rufus.) Quia eft homicida, Joan.

ris eminentiores ,

inftar ftellarum ,

c. 8. 54-

N4m Adam & Evz , o-

alüs prelucebunt.

.Nam ex plebe

mnibusque ejus poíteris fuit

Ca: f.i

s

inalto plures trahet & pervertet.

.mortis; & per faos miniftros in&: e-

M;fft— ea$ in terrdm.')'* Id e& , deeäï'

pienur à

les& hzreticos multos fideles affe-

cit matyrio, ac plures eodem afficiet

c:uo illo f*atu. dejecit, in fuorum er-,

Tabiem e

rOru i & peccatórum c

ommunionem

6. g.

per Antichriftum in fine mundi.

iiios trahens.

Poyulas

Habeus capita fepzem.) Quibus fi-

gnificantur feptem vitia capitalia.

Et draco j?ett:f knt&xm:i/ierem i. c.m')u

If ,

Non ium enim diabolos perdere

i defert

E« coruua dectz.) Hwc decem cor-

cupit j:m genitos & educatos, fed

nua erant in capitep:im riod. couts

dilizent.fflime. dat o

piest, fs

reliqua vero capita Aabebant tant:um

o

P

peram ut devqree

: D b

fuum diadema ,

nafccme—s.

ütdm y

quod etiam hibebaF

^

caput primarium.

2$* ££ peperit filium ma[culum.) F or-

ttinilris ;

Et cornua. decem.) . Decem . corn

ua

tes enim viros elie Oportet, ( vere

100 inver

draconis, id et. Luciferi, .funt de-

mafículos, quos tunc pariet. Eccle-

Ug

cem rcges, ( cornu enim fvmboluin eft

la, ut tante inimicerum poteftati,,

cet1 Pa&/

roboiis & re

ni) qui dominabuntur

& perfecutionum magnitudini valeant

bi Dd a

i

refiftere. . Vel, quod eodem redit,

in orbe quan

O ventet Ántichriftus ,

£D0Qh ,

e quibus tres "occidet Antichriftus ,

fenfus eft,. Ecclefia parit., & pariet

EM df

unde reliqui feptem. timore perculfi

in fine mundi Chriftum in animis fi-

Diebus [

miter credentium

?

tüm dio

ipfi fe fub. enc,' & cum eo quafi dz-

Ed« fortjter .undn-

monis inftrumento, Chriftos & Ec-

tium Deum.

enoch, -

clefiam peflundare, & avertere cona-

j B f

Qui retlarus *e;-ar Gentes- in virga

buntur. Vide dicta Dàn. c. 7. n. g.

ferrea.) Hoc foli Chiifto proprie &

tejo, ) h.

lp c picius ejus diademata *]?l;;-tem. )

perfete convent, participative ta-

bic Cum ag

Quia fcilic-t unumquodque e feptem

müi;am

men competit etiai aliis fan&tis ; ut,

capitibus, 'draconis diademate coro-

patet ex fecundo capite. huj

us ]libri

.l

tendente ü

natui erat.

numero.27. Vide ibi dicta, , —

:

ifbæ[ :

4 Etea *dt cj:zs tra^ebat tertian par-

d

Bt rapras ej j/ïi.u.c eju:d ad Däum.)

tero fleliarum, ) Per caudam draconis,

li fs p

Sanci per morfem aut maityrium ra-

j alte

"

P.

ii

"-

CAPUT Xui.

56

hd

?

) fà«

6. Et mulier fugit in folitudinem, ubi habebat locum pa-

&in

ratum. a Deo, ut 1ibi

&

pafcant eam giieþp.s mille ducentis fexa-

ginta.

Cli,

1. Et fattum eft

prielium magnum in coelo : Michaäl, &

Angeli ejus prxliab

g

antur cum dracone: & draco ptyglgnabxat,K

"-

& Angeli ejus.

s

8. Et non va

luerunt , *neque-: lqcu*s inventg—s eiï-eqrqm am-

eum :

plius in coelo.

9. Et proje

&us eft draco ille magn-US, ferpens äntiquus, qui

wocatur diabolus & fatanas, qui ieducit univerfum orbem :

& proje&tus eft in terram ; & angeli ejus cum illo miifi funt.

r À

1o0. Et audivi vocem magnam in coelo dicentem : Nunc

infuam.

]arum ,

fa&ta eft falus, & virtus, & regnum Dei noftri & poteftas

Chriiti ejus: quia projectus eft accufator fratrum noftrorum;

i, qi

ve cte-

e]aram ,

qui accufabaþ illf)s ante- confge&um*Dei no;tri dje ac noCte.

!

ir. Et

X P.lebe'

t

þiehtur ad cclum, & fic draconis

clefiz. & fideliun tute

* dereï-*'

rabiem evadent.

X

-

E

detendente.

"

1a4rib us, illam

prum ef«.

Unionem

6. Et muier fugit7n falitn.rlin

€m. )

8. E? nom valaeränt.) Frixit qui-

Populus enim fidelis & fan-ti infic-

dein cauda te,tiain. pertem. ftellarum,

maiores , tempore Antichrifti,. iugient

fed fublimio:es & perfectiores, id eft

!n,-fff')'

in defertun, & in latibula fe reci-

electos, nullo moglo dejicere ddr—aco

| Pe[del'e

pient, fubducentes fe perfecutioni.

pocuit.

it0S, d

-Ub; babebat locum paratum- a Deo.)

Neque locus eorum imventus eff am-

. devoret

nt, & de loco

'Tutum videlicet, ubi ab Antichrifti

plins.) Id ett, victi fu

leturbati. —. Al-

mninilris , adt non quzreretur

;

^ aut

quem occupaverunt, c

,;,.LFor-

non inveniretur.

ludit ad Pfal. 36.

Quaeffus eum , &

,& vae

zon efl inventus locus ejus.

Ur ib pa[cant: eam.) Epifcopi feili-

"z

cet, Paftores, Religiofi , aliique ver-

Q. Projetlus eff. ) Deturbatus in ter-

otefütis

bi Dei' miniftri, fubmillt ab &lia &

ram, vicus & proftratus.

gi valet

Henoch, pafcent cibo fpirituali fide-

€ d. illo sniff. [unt. ) Scilicetin ter-

m redit s

les in defertis profugos.

ram, etiam ipfi *cu'm fuo duce de-

&

ngiet

Diebus mille d «centis fexa ginta. ) 'Tot

turbati.

anm

i fr-

enim diebus predicabunt Elias &

IO. E£ audjvi vocem magnam in c&-

Henoch,' ut di&um eft n. 5

lo dieentem.) Kft A:

icelorum & Bea-

d at

li»

torum acclamatio ,

&

7. Et f:ufïum efl pralium magnum

congratuhtio

exlo. ) Ín aere, id eft, in Ecclefi:,

exultantium de profligato & proftra-

íp n

hic cum aeris poreftatibus confligente

to demone , & de vitoria', quam

;gptie :

San&i cum Antichrfto & diabolo

& militante, ac per vitam ccleftem

jtiVe 7

u

'tendente in ccelum.

Certantes obtinebunt.

s »

j

Michbael && Angeli ejus ipralta

6;:;ztur

Nunc faäa' eff falm.x) Id eft, nunc

euwn dracone. ) Dzmone cum Ange-

apparet falus , quam Deus in homi-

»

lis fuis Ecclefiam oppugnanre: Mli-

nibus efficit, falvos eos faciens.

4 Dan.)

jgrom P

chaele autem, cum Angelisbonis,f Éc-

Et virtus.) 3.59«(&;; ,id eft lfobur &

z

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOL!I

568

Ir. Etipfi vicerunt eum propter fanguinem Agnti, &pro.

B Etr

pter verbum teftimonii fui ,

& non dilexerunt animas íua$

vam dun

16. Eta

usque ad mortem.

abforbuit

I2. Pmpterea]ætamml coeh ; & qui habitatis in eis; Vee

terree & mari: quia defcendit diabolus ad $os, habens.i iram

iv Eti

magnam, íciensquod modicum tempus habet.

eum relig

13. Et poftquam vidi: draco , quod proje£&tus effet in ter—-

habent tel

od

ram , perfecutus eft mulierem, quae peperit mafculum :

10. Et1

I4. Et datae funt muleri alæ dusae aquilee magnee , ut vo-

laret in defertum in locum fuum, ubi alitur per tempus/&

tempora & dimidium tempoms, a fac1e ferpenns..

Difia d

2

*

I5 Et

tepu dia

potentia, quam hominibus præbet ad

I2. Propterea /.zfamtm celi ; Hs )

Jantos deb

propugnandum, & quam ipfe^ habet

Per profopopejam cosli. invitantur hic

dehi illi n

ad. protegendum , & ad liberandum

ad lztitiam , ut fïgmfï..ccur eam tan-

fideles fuosa

tam , tamque amplam , & communem

-

Et regzum De: naf/z ) Q voniam:

tore, ut etiam cocli. lpfi exultare vi-

omnes diaboli artes non valuerunt eí-

deantar.

ficere ne ipfe regnaret. ii eis, quos e-

Va terra 68 mart.) Lurret viventes

Tv

legemt

viéctus enim eft diabolus y X

in terra & in. mari ,. hoc eq:

ln in-

4 fept

in terram projectus.

fulis . aut etiam.in. mart navigantes. -

lï emata.

Et proreftas Chriffs ejus. ) Id efï

Hakens iram magnam , &c. ) Dolens

X

nnnc a

)paret quam potens fit Chu-

quod vicus fit a Sanctis, & cupiens

ftus ,.

in. aliis. dolorem fuum ulcifci.

4

iE

quantd fit efficacitas: gratis

ejus.

Sczens quod modicum dempus baber. )

annum IT

Suta pro;cäïzzs ef /ucu/ätar fratmm $

Scilicet tres annos cum dumdw, ut

- fos cum dim

Grece xarqryo;»og, id eft, oblocutor,

gmta dUOS m(

calumniator ,

patebit. n. 14

detre&tor ; accu fitor,

I3. Perf. ccutu: eff mzlterem,) qu

e.nn

qui calumniis & £alfis criminationibus

bus modis potuit , Præfeltlm per An-

San&os apud Deum accufabdc, ut

tichriftum.

*

*!fmff'rpn

olim - accufavit $. Job-

n. 9-

I4. Date funt mulieri ala dua- ) Va-

Vs 4ptar;

iNo:um eft dfaäa/;m fingcare caln-

rü varie has duas alas interpretantur,

* (mc auæ &

enia[orem.

Sunt ergo dus ale, vel vita adüva

mficabam |

F

: feCutorüm

II. P: epter /kngümem Agnr. ) Nam

& concemplatwa , vel amor Dei.

merito fauguinis & paflionis- Chrifti,

proximi ;. vel ueüdermm glonæ Dex,,

tentes cäpere

vires ,. £ortitul linem, & con(tantiim

& innocentia vicz.

uf edm :

refiftendi & vincendi acceperunt.

*v w illar

la locum fuum.) De quo vide füpra

Ér proprer: verbum ^ tcflimonit /z'n )

n. 6. in locum, quem ei Deus para-

as l'ef()r ben(

Reddendo teffimonium de illo , em anr

vit, ut in eo liberaretur.

Pla Obrueret (

hofítes: veritatis prohiberent.

Ubs aliur.) Cibo fp:mcuæh verbi

I) 5143

Dei.

Et zon dilexerunt snima: [mas u/äzse

«d merrezm.y Non dilexerunt vitam

Per tempsi.) Id eff, per annum. |

W funt

Íuam adeo, ut mortem oppetere pro.

Et ftgpora. ) [d ePc, per duos an-

gloud Dei ,

nos.

& pro teftimonio veri-

I

l' mterprel

tatis recufarem;.

-

Eb dimidium tew[aoris.) Per medlum

er l

3;5/

ffip) co

b

CAPUT XlI. & Xl

-

569

&pro-

15. Et mihi ferpens ex ore fuo poft mulierem , aquam tam-

1s £uaa

uam Qumen, ut eam faceret trahi a flumine.:

16. Et adjuvit terra mulierem , & aperuit terra os fuum &

:Væ

abforbuit flumen ,

uod mlüt draco de ore fuo.

S-ITaf

17. Et iratus eft draco in mulierem : & abiit facere præhum

cum reliquis de femine ejus, qui cuftodiunt mandata Del &

If tet«

habent teftimonium Jefu Chrifti.-

18. Et ftetit fuper arenam maris.

ütvo

p &

CAPUT XII.-

Bdiza de smari afcendens fe éptem capitum , €P. decem cormuum , de-

n H

orenec uD

cemque diadematum , cujus plaga curátur , Deum blafphemat &

$.)

Jan&tos debellat : altemgue beflia duorum cornuum de terra: a[cen-

uitur hi

dens illi maxime favet, cogens fieri , C? adorari ejus zmagmem,

eam tane

tmmonett

baberique cbaracterem nomzms

jtare vt

ejus.

yientes

Tv1d1 de mari beiham afcendentem habentem caplta

I u-

.E

"feptem, & cornua decem, & fuper cornua ejüs deceni

Antes

Doles

dlademata, & fuper capita ejus nomma blasphemlæ.

9.. Ét

cuplen!

annum

Itaque erxc ibi per t:res an-

17 "Abitt facere prelium eum rel:-

f Mel)

idio,

nos cum dimidio, five per quadra-

£

uis de femine ejus. ). Cum reliquis

ginta duos. menfes , ut dixit c. II. n.

licet qui non fugerant, nec abdi-

2. five per dies 1260. ut dixit eodem

derant fe in folitudines,

)ü

€. n. 3.

Et balent teffimonium Jefn. Chr:þ; )

u

" fac:e ferpentis. )Elongata & remota.

Id eft,

ui credunt corde

Ore:

l5. 4quam tauquam fiumen;) Per

profïtentur fidem in Jefum öhn&

un,

4 Vr

hanc aque & fluminis parabolam fi-

quafi mundi Redemptorem. & Salva-

»retantuf.

nificabatur turba & violentia per-

torem, hac enim fidei- profeffione te-

TE

f

e

cutorum , qui fideles in deferto . la-

fhmomum perhibent Chrifto,

r DCI &

tentes capere & occidere ftudebant.

I8. E* fletit fupra arenam maris.)

ng ^

Ut eam faceret. trabi a flumine.)

Pro ferit, in Greco eft zeratq» , id

uod fe-

Vel, utillam traheret ad fe, aquas

eft fet: , Ícilicet ut viderem

H

ütur.

K fülpm

illas reforbendo; vel, ut aquarum co-

- Latine vulgatæ fe

nf

nfus erit ,

pia obrueret & perimeret.

d

etiffe draconem in httore, ut beftiz

16. Ef mþuv:t terra mulierem , ö' c.

afcendenti e mari daret virtutem fuam,

Ji vetb"t

Vel enim terrg hiatu perfecucoresab-

ut narratur initio capitis. fequentis. -

forptí funt, vel- fimpliciter fignifica-

I.B

Efiam.) . Antichriftum intelli-

ynurm

tur mortuos fuiffe , & fepultos terra.

glt

qui 4effia dlcmur ob be-

1uos 3F

Prior interpretatio videtur verior, &

ftialem feritatem.

-andicatur particula illa abforbuit j?umen.

De mari 4H:malerltfm) Id eR de hoc

m—edlllm

B;äl eum Com, Menoch. Tom. VIIIL

ccc

;

£

|

5706

NPOCALYPSIS . JOANNIS APOSTOLI

9. Ft beftia, quam vidi, fimilis erat pardo, &-pe'des-vejus,,

6 Fta

ficut pedes urfi, & os ejus ficut osleonis. Et dedit illi draco

. ge nomen

virtutem fuam, & poteítatem magnam.

i

— bitant.

5. Et vidi unum de capitibus fuis qua

fi occifum in mortem:

| en, B

& plaga mor

2

tis ejus curata eft. . Et admirgta eft univerfa terra ,

poft beftiam.

s

- &lingua

|o$8$E3

.4. Et adoraverunt dracone

m .'qlrli' dedit pote&atexmd b&&iää r

- Tum n0n

& adoraverunt beftiam , dicentes : -Quis fimilis beftige ? & -

"

- eft ab of

quis poterit pugnare cum ea ?

"

.$. Et datum eft ei os loquens magna

-

& blasphemias :

&

|.4. Siq

1o, Q

E

data eft ei poteïfta?s facere m.en,ffzs quadraginta duos. . :

b

6.Et

: quiin

patientia.

fæculö & mundo, qui mare dicitur ob

malia conculcat. . Ita Antichriftus hu--

H

inftabilitatem, pericula & flu&us. ac

manitatem fimulabit, & quafi homo

an E

procellas, quibus fe mutuo mortales

ambulare videbitur , fed urfi tamen.

collidunt.

;orgua d

Acofta lib. 2. de tempo-

^malitiam & crudelitatem habebit , . &

[ Ed

re novifs. Antichriftum per mare cum

bonos pedibus conculcabit.

ingenti claffe venturum putat , uttam

Er os ejus ficut 6s leontis. ) l'umpro-

- Daaef

mari & infulis, quam terre dominetur.

pter'rugitum omnia animalia. terren-

quidqid 1

— Habentem Capita

-

feptem. ) . Septem

tem,tum propter crudelitatem & cedes.

! Talernat

eapita fignificant feptem reges, qui

Ef dedit slli draco virtutem . þm*m:

Fcdefias D

precedent Ántichriftum , quorum re-

Hoc e(t, quantam ipfe habet virtu-

bit.

tem . & poteftatem ad nocendum,

Et vincey

gna-ipfe unus occupabit, dequo c.17.

-Et cormua decegm. ) ln capite prima-

tantam dabit Antichrifto.

Habebit.

te & occid

rio, ut. diCtum eft fuperiori c. n. 3

autem magnam , Deo ita permittente.

Ti amsen

Porro hec cornua decem , funt de-

g. Unwm de capitibus fuis.) Quafi.

Netichrifs

dicat : Vidi unum de capitibus, id

eem reges, unde habent diademata,

tüfum m

qui veniente Ántichrifto erunt in or-

eft, de regibus Antichrifto fubjectis,.

bisMomre

be, e quibus ipfe;tres prelio profli-

percuffum plaga mortitera , verbi era-

As

- d Quiu

gabit & occidet; mox reliqui feptem

tia in bello, quod pro. AÀntichrifto

6.) d

territi €i fponte fe fubdent, ut docet

egeret fauciari ufque ad mortem,

101 fony, ;

Daniel c. 7. n. 21. & deinceps.

eumque fanari, ( vite reftitui ab

1 Qcc

í

$uper cgpi:a €jus vomizA äldfþ/,gm;,;e,)

Antichrifto, ope & virtute diabolici;

MU OL, Q

D

Quia feptem capita , id eft , feptem re-

unde omnes, .vel plerique -ejus vires

Datus a [);

ges funt precarfores Antichrifti, Ec-

-admirati,

ei fe fuþdidemnt. Vide ig—

eleii praq

clefiam oppugnantes, & Chriftum

fra n. I4.

^

i

X

lto vits.

blasphemantes, ut pate

bit c. 17.

t

Plaga mortis..

J Vulnus: mortiferum ^

2. Similiserat pardo.) Quuodeftani-

refpectu artis humanz , non autem

- 9. as

1

Tum [2

l

zl maculofum ,. crudele & fangui-

"diabolice : Dsmoni enim totum no-

Qu adorgr

narium. — l'alis erit Antichriftus; ma-

ftrum corpus pervadenti, virefque-

üntüt de

culatus omnibus fceleribus , verfatilis,

herbarum, & pharmacorum

i

ti, naturaliter erat curábile.

pe,ne'craq-:

j

XC enim

& varius in omnes fraudes & dolos,

al d

. Biptangy,

& crudelis contra fideles.

virata efh poft. befliam.) 'A(;"m

5

Iol

Pedes ejts fifcmt pedes mrfi.

Pedes

rata eft, & beftiam fecuta.

du

. urfi £ortiflimi funt;: quibus :

rectus

. Datum ej?

r

C Üicm,

eí os loqwems nugpi./)'

pOm à fenfl

inþedit ^more hominis, & vi&; ani—

Id. eft, fuperba & grrogantigax.;

S Ya

N A.

-

C AP"U'T XIII.

57i

ma-

ese P. 6 Et aperuit os fuum in bl-asphemïas ad Deüm; bläsp—he

:

ll QDQ

L

re nomen ejus, & tabernaculum €jus

:

, & eos, quj in coelo ha-

hs

4 . bitant.

mrey | ^—7. Et eft-datum illi bellum facere cum San&is, & vincefe

eos. Et data eft illi poteftas in omnem tribum, & pop

t

ulum5

erfa term f ]

& linguam , & gentem:

t bellig:

$. Et adoraverunt eam omnes

; qui inhabitant terram : quo-

rum non funt fcripta nomina in Lib

etig* d. f;

rO vitse Agni » qui occifus

*

eft ab origine mundi.

i

9. Si quis habet aurem , audiat.

m T |

10. Qui in captivitatem duxerit, in captivitatem vadet:

* qui in gladio occiderit, oportet eum

Ro Rdberrr h

[j2

:

gladio occidi. Hiq eít *

9

'Geg.

patientia, & fides Sanéctorum.

-

; .zitt..

ichriftas hu-

; iy1. Et vidi aliam beftiam aicen:

dentem de terra, & habebat/

quafi homo

26.52.

urfi timen

i

loquebatur ficut dráco.

/.

cornua duo fimilia Agni ,&

C

ccc 2

15. Ft

hibelit, &

L.

) Tumpre-

Data cff*ei v;i:ï't,e*/lm faccre. ) Scilicet

ipfe capietur a Chrifto, immo a dia-

alia temep. —

quidquid libuiffet.

bolo captivus & vinctus rapietur ad

' Talernatulum ejus. ) 'lempla &

tartara, & «ternum carceremm ge-

m &eedes.

hennæ."

m fuam. )

Ecclefias Deo dicatas , quas pxofana-

bet virtü- —

bit.

r

-Qui 1

ladie occiderit. ) Alludit ad

gocendum ,

Ef vincere.,)

Bello fubju

gare, cape-

Chrifti di

á

um. Matth. c. . 26. 52.

OQ-

. MHabebit -

re & occidere illos.

P.

mues qui acceperint glad.

Ip omnem tribum , &c. )

Hinc patet

fiäunt.

x

fgtm : glaäf'a pt-

ermittente.

jj.) Qul

Antichriftum fenfim ita fnum dilata-

Hic eff patientia , &

fdes ./:zn&arum.)

ipitiUUS , ï

turum imperium, utt

In his rebus, adverfis & perfecutio-

bis Monarcha.

*

andem fiat Qr-

nibus, earumque longanimi toleran-

p fubjelsy |

9- Querum non funt fcriRM DOUHA,

tia, & fpe liberationis patebit, &-

, vebigrte

.

Antichrdto -

&c.) Id eft, omnes illi przdeftinati

fplendebit patientia. & fides San&o-'

:l monem'

non funt. :

rum.

ut Occifut eff ab origrme vmuimäf.)

II. Ef vidi aliam b

afim., A )

vt D -

Id eft , occidi decretus & predefti-

Per hanc beftiam fignificatur infignis

e diabohicis -

x

; ejus virs

natus a Deo , quia ejus merito omnes

aliquis impoftor , qui erit -

quafi- pragf'

ele&i przdeftinati , & fcripti funt. in

curfor & przeo Antichrifti.

4

libro vitz.

E£ habebat corznua -dxtq ffmilia. dgn;. )

— 9. $& quis baäct au;-?m » 4udiat.)

Duo cornua, quibus, hzc.beftia no-.

mortifurnt

cebit, funt fermones fimplices , &

gon A

"T um ea qus jam dixi de beftia, ejus-

-totom £0

que adoratione ; tum etiam ea quz fe-

manpfuetudinem. fanctitatemque .redo--

uuntur de fortium commutatione,

lentes, & poteftas, qua res mirabi--

, virdqu

1ec enim res magni eft momenti,

les & prodigiofas. efficiet.

" Penemnf |

E legquebatur ffeut. draco.) . Quia

magnamque pofcit attentionem.

;e"

IO. Quiz2 captzvitatem duxerit, &c.))

doctrina ejus erit ferpentina , id eft,

) Adihi-

Hxc dicuntur ad confolationem fide-

callida , traudulenta , venenata &

lium ,. fenfus eft: Antichriftus qui fi-

diabolica , ideoque aptiffima ad de.

, W*) E

jd

delïgs vexat, & alios capit , «etiam

eipiendum homines : ficut enim dra-.

572

L

" APOCALYPSIS B. JOANNIS AfQSTb*Li

-12. Et poteftatem prioris beftise omnem faciebat in con-

-3e Hic

fpe&u ejus ;; & fecit terram, & habitantes in ea, adorare be-

- merom bel

$

ftiam primanm, cujus curata eft plaga mortis.

[ n

13. Et fecit figna magna

oda

N

, ut etiam ignem faceret de [

defcendere in terram in confpettu hominum.

^

I4. Et feduxit habitantes in terra, propter figna,

quzse da-tä

;Iärgines j

funt illi facere in confpeétu beftize, dicens habitantibus in ter-

: at

- ra , ut faciant imaginem be

*

o

&

vixit.

íftise, quae habet plag*am. glgdii Y

.,—,4

fiit u |

*

15. Et datum eft illi, ut daret fpiritum imagini beftize , &

ut loquatur imago beftize , & faciat, ut

quicumque non -adg-

[

raverint imaginem befti: , occidantur.

:

tT T"Vi(

16. Et faciet omnes pufillos, & magnos, & divite

s,& p*au;

L) e0(

- peres, & liberos, & fervos habere char

a&terem in dextera ma-

«

- eu, £n

nuíua, autin frontibus fuis.

2 th Hl

17. Et ne quis poífit emere, aut vendere, n

ifi qui habet

S— EjUSc H

EGEEGREDNY R ROU M.

chara&terem , aut nomen be&iæ

F5

?' aut npmerum nomini

1 emat aut-ver

- tulinem ad |

18. ch

cö ,. id Efï ; diabolusbdecipiens Evam,

dub nume

quorum inat»er.[.).retatiohem,A ntichrifgz-s

E quo dicemns

. locutus eft per os ferpentis, ita &

fe finget occifum & refufcitatum , ut

* Hf

loquetur per os hujus

pfeudopro-

facilius deci

piat mortales hoc p;-O-þ

L. eltfipientia

hetz.

dioio.

:

*

"

I2. Et poteffatem prioris. beffie.) ld

IS. Ut daret fpiritum imagini beffía.)

Cimpyter v

eft, faciebat eadem falfa miracula,

Sicut olim multa idola refponfa red-

L. fumero [itter

qu£ Antichriftus faciebat.

* lipt fit noc,

debant rogantibus , diabolo

5

in iis, ges

VIDerug

lz canfþ;&n eju:&.— 3 Antichrifto man-

culte loquente.

dante & adjuvante, ut per hxc facta

I6. Habere charadle-

,;' 1gniücans-nq

Nunerys:e

.& figna h

:

ominibus perfuadeatur An-

rem in mans.) lnuftam

tichriftum effe Deum.

aliquam notam , qua fe

DO

Beffiam primam.) Antichriftum. —

milites , aut fervos An-

t

TO n0tis:

tichrifti

* vjpannes llt

j

Cujus curata eff plaga mortis. ) Quia

profiteantur.

'3 Quatens (in

Rex ille vulneratus, de quo diximus

Quznam futura fithzc

t. 3. membrum erát Antichrifti , &

nota nom conítat. Ali-

- "ünc nomen

caput unum ex ejus feptem capitibus,

qui putant fore ipfum

p

Ti excopts

plagam Antichrifti curatam effe dicit,

nomen Antichrifti, alii

.2 &quite «

- Mertun ej

fneum curetur.

ficut plaga mea curatur , fi brachium

4

ejus imaginem , alii figuram quan

-d-am

QOW , ]

draconem referentem. Alii Chi Rho fe

I4. Ut faciamt imagimem beflia.)

interfecantia hoc modo , quam fenten-

l: an H

Perfuadens hominibus ut faciant,

tiam fequitur Cornelius a Lapide ex

Ctüm eft

adorent ftatuas. Antichriftt.

Primafio & Ansberto.

X olet--eninr

üte & n

L

tey

* Qitttuin

- &us baber plagam cladis , &$ vi

Qu':.)

Antichriftus credi Meffias & Chriftus,

. Quomodo Antichriftus dicatur habe-

nota autem illa Chriftum fignificat..

re plagam, id eft vulnus , diximus

17. .Ne quis pofft emere anut vendere,

VEDO Shroe

c ) Namcumnemo vivere poffit nift

prosime n. Ig. juxta probabilem ali-

Det ince

-

CAPUT XIL & XIV.-

"

573

olb x8. Hic fapientia eft. Qui habet inteile£tum , eomputet nu-

ratee [

merum beítize. Numerus enim homin

M

is eít: & numem-s -gju's

x.

fe?(cgnti' fexaginta fe

'dg cbblo

T

C

APUT xIv.

medn

I/ïrgmes cum. ZAgno cantantes ambulant , Zngelo umo Exvangelium

$] fet- -

annuntiante. , altero. Babylonis lapfum , tertio vero cruciatum eo-

gladn,&

rum, qui beftiam adorarunt, pradicante: tum porro duo babentes , .

e&iæ,& ;f

. falees jubentur ille me[fem , bic autem cineam . -

;

lerre& demetere.

k

fon adpjf; i

T'vidï : & ecce Agnus ftabat —f'u'pra: fnontem Sion, & cum

p

eo centum quadraginta quatuor millia, habentes nomen

XeTa -

ejus, & nomen Patris ejus fcriptum in frontibus fuis.

arum

2. Et audivi vocem de

coelo, tamquam vocem aqu

jui habet |

"P occ?3-

mul-

nises -

gma)t au;: '»v-en'dat,- ita infinitam multi- I. /7fGzws. ) ld,—eivï'Ch-ri&uvs'.

H

tudinem ad fuiadorationem coget.

.

Supra montem Sion.) In callo,

— Á—

quod Sionis noraine non infrequen-

ut numerum nominis ejus. ) De. :

Xntichrilius ) :

quo dicemus veríiculo fequenti.

ter defignatur in fcriptura. — Ibi ergo

itatüm , t

T19. Hiec fapientia eff.)

vidit Joannes, agni affeclas, & mili-

eft fapientia.

cilicye»c 'op'ug

tes contra Antichriftum , id eft, Vir-

; hot P*m'h,

- Computet numerum . befiia. ) Ut ex

zines & Martyres, parta jam victoria

numero litteris nominis iriclufo, intel-

triumphantes in ccelo ; unde mox de

girilli)

eorum voce fi

jpofa E E

ligat fit nec ne Antichriftus.

ubdlc p Et andivi wocens

z

)

5

Numerus enim bominis eff.

) Id'eft,

de celo.

:

It ii/s. *oc-'

fignificans nomen hominis cujusdam.

Centzum qudragixtd quat

uer m;zllia;)þ

Numerus-ejus fexcenti fexaginta fex.)

Defcribitur numerus zque ac fors vir-

Hebraei& Grzci utuntur,literis alphabe-

.

ginum, qui erit tempore Antichrifti ;

u

ti

bpro notis-arithmeticis. Dicitigitur

i vitium libidinis ad quod caro &

$, Joannes litteras nominis Antichrifti,

À

ntichriftus incitabunt ,. eo' tempore

À.

quatenus funt notz arithmetice, facere

fortiffime fuperarint. Hi enim erunt

Multi^ multa nomi-

centum quadraecinta quatüor millia. :

hunc numerum.

na excogitarunt, que illum numerum

Nemen'ejus.) Scilicet Agni. Vei

adequate continerent.

Verum quia

habebunt revera notam aliquam im

incertum eít, an Antichriftus Greca

frontibus fuis, quemadmodüm Anti-

lingua , llteris & mnumeris ufurus

chrifti affeclz' charactere, de quo i-

p quadit -

ximus, erunt inuíti. '"Vel fenfus eft,

ChiRofe. —

fit: an. Hebraicis : Rurfus, quia in-

ym fenrene

certum eft, an tres tàntum futurz fint

uafi dicat, ftatim apparebit effe Dei

paeet D

littere & note hoc nomen conficien-

filios, Chriftique difcipulos.

tes , quaruim prima fignificet fexcenta,

Q. Tanquam "vVocem aquarum multa-

jl entr : g

fecunda fexaginta, tertia vero fex ; an

vum.) Voxhezc erat virginum illarum,

& Chriftus

jgnificte

vero plures, quz tamen fimul jun&e

que fono aquarum multarum compa-

mt»wüitf f; :

faciant. eandem fum

p

mam: tg!.;; -res eft

ratar , quia fonora erit, & ex multis

femper incerta.

-

var-iisque vocibus & fonis conflata, ut

e-pdaïwi

874

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

mult'arum,-'&tamqu"am vocem tonitrui magni: &;vocen,a', 'q'fuaxm

habentem

audivi , ficut: citharcedorum citharizantium in citharis fuis:

* foper tett

4. Et cantabant quafi canticum novum, ante fedem, & ante

: & poptli

quatuor animalia, & feniores : & nemo poterat dicere canti-

", Dice

cum , nifi illa centum

- forem, qu

—qtïad»ra.ginta quatuor mlïllia, qui gmpt?

H

funt de tetra. -

- eelum, &

. 4. Hi funt, qui cum

I 3

| mülieribus Ahon: fulnt. coi'vnqüi*n'ati' Vir-

2

gines enim funt. Hi fequuntur Agnu

as

m

U

; quocumque ierit.

- Babyhan i

L

Hi empti funt ex hominibus primitiae Deo & Agno.

Omnes get

$. Et in ore eorum non eft inventum men

, Ette

macula enim funt ante thronum Dei.

acium 5'- fine

: Si quis ad«

ám coeli,

- rClerem ]

,.6. Et yidi' algeru.m Angelum volantem per medi

c

.. haben-

1o. Etl

Yn cálice ]

aqua lntiltæ' in. faxa- decidentes, aut -0 Qui empti, f:mt d ierra. ) Omnes

collifz magnum & varium edunt ftre-

electi empti funt fanguineChrifti, utfint

pettu Ar

pitum.

L

peculium Dei, fed virgines peculiari

p—

—Etofa

nquam vocem tonitrui magii.. )

quodam modo; accepefunt enim hanc.

Vox hujus tonitrui eft magna & terri-

perfe&am corporis & animz purita-

: Volantem [

bilis , fed fe&tatoribus Antichrifti; non

tem, ut terra altiores cccleftem hicvi-

L per medium

quod ipfi eam audituri fint, fed quod

tam agerent, & ideo func Deo gratif-

1

E. preticiores

hac prophetia, quain fcribit Joannes ,

fimi, tanquam primitiz ,

2

& de pri«

- & várias ei

€um przdicabitur , impuriterrebuntur,

mis & przftantioribus tr

L

à

tota Ecdfi

ut revera multi terrentur.

offeruntur.

ibus Delc»)"

trr, hec fo

. Sicut citbaredorum ,.6c. ) - Eadem

4- Qui cum mulieribus i&anþnf eeipe

Halentem

vox quz impiis erit terribilis, Santis

quinati, ) De omnibus mulieribus lo-

r cui dat

erit valde fuavis, ficut & hodie eft ,

quitur, etiam conjugibus fuis.

tum, five b

brantur.

cum przmia fublimia virginita;is cgle.

Segunntur Agnum . quocumque igrjf..-)

[ fll fan&ofm

:-

Significatur' Aenum virginibus mire

aCiäm, e

g. Et eantabant quaff canti

cgiä "o-

delectari, ita ut eos a. fuo latere nun-

&quantur,

wum. ) Quale, videlicet. Joannescan-

quam velit, difcedere, quemadmodum

Wm "eternun

tari non audierat, licet prius voces

reginam - virginem aut fponfam comi-

t alia leo

coleftes audiviffet. .. Canticum hoc erát

tantur virgines primarix & nobiliffimz.

gratíarum actio plena fuavitatis & ex-

Hr emptt fnt ,60.) Vide dicta n. 3.

.,.sfd""dm

ultationis , quam Deo reddebant pro

5. lm ere eorum non efl. sppyventum

Bhus etta

eximio. dono integritatis. corporis &

mendacium.) lpfa Virginitas hunc can-

&U adh;

animz, prefertim in tantis tentationibus

dorei veritati

T Dices

& periculis violande caftitatis.

ferre folet.

s«& Gnceæ*itatis fecum af-

- Et nemo poterat dicere canticum.) In

Sine matula. ) 'cï(.c(þ/.c*qz, -ixnctlll)"äfix;

, RI mina:

Il 'PHUB n

Grezco eft ua9&? ,. difeere , quod ad

irreprehenfibiles. .

: dicabimr, u

fenfum attinet. parvum eft. difcrimen ,

6. Er vidi alterum "ngelum ,. Efe. )

.8' Clcidi;

five dicatur. dicere , five difcere , ideo

Hic Angelus, ut etiam. duo fequ ntes

in vifione oftenfi S. Joanni, fymboli-

Rte Baboy

enim difcituraliqua cantio , ut dicatur.

tellipit

o

qu

Nemo poterat dicere, aut. difcere can-

ce fignificant predicatores, per quos

Is mglin

ticum illud, quia erat proprium vir-

Angeli in fine mundi hac ipfa procla-.

d

inum, & virginitas femel ami

mabunt, que hic a fancto

*

z

Ó

11318"

recenfentur.

i

APOQ(;)*J;Q

^U

fs

D

yparar-i 'anl lpotefg

C APU T X

E5 |

3ma(lüijlm :

habentem -Evange'liu'm zeternum, ut evangelizaret fedéntibus

$ fus:.

v

&

:

fuper terranm

-

j&ae P -& populum :

,& fuper omnem gïenxtem,—.& tribumj & llngaam,

Te Cantj-

. 7. Dicens magna voce:-

Tímete Dominum , & date illi ho-

norem,q

d

u emgt)i

uia venit hora judicii ejus: & adorate 'eum,'-qt;lki*.'i fecif;Pf.al

*

Ld

coelum, & terram , mare, & fontes aquarum.

- Actor.

ati -: Viff

:

8. Et alius Angelus fecutus eft dicens: *

Cecidit. cecidi

u

I

*

ug ierip.

ïlabylo'n iila magna, quae

it "]

.faiæ';

* vino irae -f??nicatioi?is fuæ potav

2I. 9.

omnes gentes. -

—

; fine

- 9. Ettertius Angelus

feciltüs-.e& illos, dicens voce magn

a ; Jerem.

g-

Si quis adoraverit beftiam, & imaginem ejus, &

ya*c'cl:ep'e'rit cha- 5L

m Col,

raCterem in fronte fua, aut in manu fua:

»

*

haben-

DL ais

1o. Et hic bibet de vino iree Dei, quo

in calice iree ipfius, & cruciabitur igne, & fulphure in con-

) Ouns

nl:

riti,utfnt

ípe&ctu Angglorp*gæ fan*&orum ,ï»&*ante) cqnfpe&um Ag

$ peculia;i

[ um

-

orisEt '

enim hanc

p punti-

Vïlfalaxntem per medmm cels. vo.,-am:

nicationis fuz, id &ü, p.erfolrv/et pdr

lem hicvi-

per medium celum ut fignificetur per

nas debitas tot peccatis, & tante ido-

—

predicatores, qui per medium mundi,

lolatriz.

Et quoniam fuo exemple

[Joo gratiL

alias civitates in 1dolorum cultum alle-

t dé

& varias ejus plagas difcurrunt, in

i

1ibus

tota Ecclefia, quz hic colum voca-

xit, faciet ut ipfe quoque. bibant de ,

tur, hec fore promulganda.

?

eodem calice, id eft, fimiliter punian-

Habenrem Evangelium atert

wm. ) Id

7 þmt 72

tur, & hoc yocat potare geszes vins

Fli.eribus l-

eft, cui datum eft predicare Evange-

ir« farnicatiani; fua.

(i$.

lrum, five bonum nuntium regni ster-

IO. Bibet de vino ir£ Dei.) l

ni fanctorum , vel vite eterne , ut ea

divinam ultionem experietur. ^

p itrit)

faciant , per que vitam aternam con-

ibus mirt

' Quod miflum eff mero.) 1n Greco

atere fun-

fequantur.

Dicitur etiam Evangeli-

eít, r8 xxteacuiys dxexrs , d eft ;

admodum

&m zternum, quia non erit periturum,

bibet de vino ire Dei, quod merum

aut alia lege fuperveniente antiquan-

eft, & in calicem irz ejus infufum , ut

fim comi-

dum, ut lex Moyfis.

obililimz.

peccatores: bibant; xsezyvo a, enim

dida 1.5

Sedenesbus fuper terr&)n.,) Habitan-

mi[cere fignificat ; « fimpliciter zfun-

fibus terram , & rebus terrenis cum

dere in calicem bibituro.

WMe] fenfus

*v

- gnuenium

affectu adhazrentibus.

eft ; bibet de vino mero irz Dei, quod

hogc cat

miftum eft, autifecibus, aut potius

; fecum d.

7. Dicens vvece magna. ) Prædï(&äbþ

fur magna 'anianï contentione, propter

altero vino mero; vinaenim diffimilia

rei ipfius magnitudinem, & ita pre-

permixta efficaciora funt ad ebrietatem ;

iil

dicabitur , ut neminem latere poffit.

quafi dicat: Ira hec, & punitio Dei

m, 5')

9. Ceidsiz, cectdiz Babylon, &c.) No-

nulla.clementia , nulla ponarum re-

mine Babylonis figurate Remam in-

miffione mitigabitur, fed potius unum

v[iunm"

telligit, quod quomodo accipiendnm

genus tormenti , alio

, fyabol

fit , melius percipietur ex dicendis cap.

rabitur.

gravior—i exafpgf

z

"

17 I$8-

"

In con[petlu Angelorum Janttorum.) Ut

u£ 4 vino rre fo

rn;c;tionis f*^ ö' €.)

qui curam hominum gefferunt, 1zten-

Apoma

E

SM us eft: Ipfa bibet vinum irz for-

tur eorum fuppliciis , qui nec Deum

APOCALYPSIS. B; «JOA-NNIS APOSTOLI

476

'u Et fumus tormentorum eorum afcendet in fzecula-feecu- -

qui

. lorum : nec habent requiem-die ac noCte, qui adoraverunt ] pb

"beftiam & imaginem

'ej,usr, & fi. quis ac'cepgrit vchaïrka&.erem

' ,4 -/.18' E

nominis ejus.

* femfup

'12. Hic patientia

San&ornm ' efc, quAi] cüüodi;int., mangïatg

- hat falc:

. . ei, & fidem Jefu.

L deniz t

.33. Et audivi vocem

de "cæ;lo, dicgntem mihi : 'S'Eri-b,.e $ B—eïäït.ï

15 E

mortui, qui in Domino moriuntur.. A modo jam dicit Spiritus; D mj

vt requiefcant a laboribus fuis: o

i

pera enlm illqrum- feqqung

20. Ei

- tur i,ll.OS-

.

Tl

E delan,

I4. Et vi

di, & ecce nubem candidam : & fupei' nüEemifeiä

dentem fimilem Filio hominis, habentem in ca

Y

pite;fuq coro-

J"gam auream , & in manu fua falcem acutam.

*

:

. *Josl.

15. Et alius Angelus exivit de templo , clamans v

O

,ce ma--

Es

5.13: gna ad fedentem fuper nubem : Mitte * falcem tuam, & metes

att.

quia venit hora ut metatur, quoniam aruit meffis terrce.

Blintasc o s;

.33:39- ^ 16. Et mifit, qui fedebat fu

j

per nubem?ïfa'lcem fuam in terï-

* I7 De te

: ram, & demeü'a eft terra.

. ut num, Js.

*

b

*

H

ln 6

veriti funt , neceorum falutaribus coh—

; Sþiritu.r-.) San&us'.*

^ Gs fimilitn

filiis acquiefcece voluerunt, fic dici-

-qui-Joanni Ioquebatur.

Vel Angelus, -

. Mtüntor , ut:

tur Pfal. 57. Latabitur juflus ; cumut-

Opera enim. illorum fequug*'ri)f—ï/l/a:.«)'

H

10.- Euj

*

derit vindillam , manus fuaf Levabit i;g

Id eft, merces operan illoriim.

a Martyn

fenguine peccatoris.

14. Srupilem filio. bominis.) Chriftuni

. 63p. . qui

intelligit Regem & judicem, qui fedebit

Sf Ut mejfis ha

II. Fwmus tormentortm.) Eit meto-

in nube candida cum veniet ad judicium,

,('ä'i bdMn

nymia, ponitur.enim effectus pro cau-

fa, fcilicet fumus pro igne.

Et. im masa fma falem — aentam. )

.* 81, Qt indu

Quia 'venit demeilurus univeifüum . ]. Pgttionis,

I9.. Hic patientia fantlorum eff. ) Ni-

mundum , illiqve finem impofiturus.

. Dienem g

de di&a fuperiori cap. num 1o.

'el

I5. Exsv:t de fe

F i)!dfmil

fenfus.eft, ex hoc apparebit quis fit

loco beatorum.

»plo..) .I(lwie&—;d? .

fructus patientiz Sanctorum , qui tor-

? ln f

Mitte falcem . 18am 6T mete.

) Com-

p

menta illa evaferunt, & coleftem plo-

mune beasorum defiderium profert, ut

;OME T eprobi

riam funt promeriti. . Hec funt verba

fcilicet regnum peccati finiatur, & De-

t Rmi, Ut x

$. Joannis , ,non Angeli. .

us folus regnet in omnibus. ^ Metere

de

9 I hat

13. I» Domino.) ld eft, in fide, cha-

eft collieere ex hac vit

5

: lag

ritáte , gratia & amicitia Dei, Vel;

vivi invenientur.

a e'oïs,þquï tuné [

SCitur &v

in Domini quafi manu,' aut potius

Quoniam armit meffis terra.)

dd eftj

finu moriuntur, id eft, dormientes re-

WV& QollcQi.

u

matura eft meffis, completus enim eft . f

20 E (4/0,

iefcunt , ut de S. Stephano dicitür

electorum -numerus , &que ac curfus ]. '.)

Civit

&. cap. 7. Obdormivit in' Domino.

mundi, & fzculaa

peo praftituta jam,

üd fi dut

M

4 modo, ) Ideft, ex nunc & deinceps

evoluta funt.

Ü

in «ternum, fcilicet a tempore mortis

alt

) Cocet D

I6. E mifit falcem [nam in t&m&)" r :

rlb

ilico requiefcunt , & re

quiefceþb m

Id eft, ec

Mdj i,

omnem &ternitatem.

homines.

pit metere, & qutult devj; f &

n[ng

-

c APUT XIV.

577

a fpo- - x7. Etalius Ang

þelus exivit

de templo, quod' eft in cælog

wenn P -

habens & ipfe falcem acutam.

x

*

P

de altari, qüi habebat ppteha-

?&erem 1 m

— ..I8. Et alius Angelus exivit

5

tem füpra ignem : & clamavit voce magna ad eum, qui habe--

manäata

bat falcem acutam , dicens : Mitte falcem tuam acutam, & vin-

demise botros vinese terree: quoniam matura íunt uvae ejus.

& Beau | Kï

d

S

lH

19. Et mifit Angelus falcem fuam acutam in terram, & vin-

Spiritus,.

J

.demiavit vineam terrae, & mifit in lacum icae Dei magnum :

Jequu

20. Et calcatus eft lacus extra civitatem, & exivit fanguis

de lacu, usque ad freenos equorum per ftadia mille fexcentaf

iien - | |

N

0o cotoc d-

,'& met -

CAPUT

T$

mjgteff

17. De temþlä.) De loco beatorum,

. camtmum ignis, - Nel, 'per'civit:atm.n in-

ut num. I5.

tellige cocleftem patriam.

Habens &f 1pfe falcem acutam.) Ad

Exivit fanguis de lacu. ) Sanguinem

ejus fimilitudinem, qua vindemiatores

vocat muftum ex uvis expreflum, quo-

uwtuntur , ut pacetex verficulo fequenti.

niam fimile fanguini eft, & ita appel-

18. Exivit de 4ltari.,) Quafi lega-

Jari folet in fcriptura , fic Deut. cap.

m,,ä&f(ilfhst.)

lj

xtus,'vMartyxrum » quos.fupra diximus

i.

32. dicitur: E femgwnem wva Liberet

Chiltor

cap. 6. quiefcere fub. altari, poftulans,

meracifmum.

ut meffis hec & vindemia perficiatur.

Usque ad franos equortm.

) Significat

y qui fedeot

Qui babebat potellatezn fupra ignem.)

tantum ex illa calcatione mufti efflu-

adjadiciure

'"Vel; ut inducat in orbem ignem con-

xiffe, uc non folum lacus fuerit ad

flagr.tionis, 'Vel, ut mittat reprobos

fummum usque impletus, fed etiam in

; miivexfl.lm '

in ignem gehennz..

proximam terram redundarit, usque

] oflturuï-

Findemie botros, €$c. ) Sicut per

ad ftadia mille fexcenta ; atque ita red-

undarit, ut per tota illa ftadia nemo

meffem & triticum fignificantur elei,

i

jta per vindem'am & botros fienifican-

iter facere poffet, nifl eques, & usque

uté.)

(ne.

tur reprobi calcandi in torculari in-

ad frenos equorum mu(tum pervene-

f pfO

fefti llf i

ferni, ut ex fequentibus apparet.

rit. Significat ergo hec allegoria ma-

& Nq»0v ,

fnatu

ECU

-I9. I lacem.ire Dei. )

gnam quandam & infolitam inunda-

id eft, in lacum , in quo exprimitur &

tionem, id eft, maxima & inaudita.

e05, ( u

recipitur uvarum liquor ; miffe funt

fupplicia malorum.

uvz collcctze & calcanda.

Per ff adia mille [

excenta.) Quz Coü- :

-

ficiunt ducenta milliaria lItalica, . &

h

J i e

QO. E£ calcatus ef'/ lacus exira civita-

41 enim €

fézm. ) . Civitatem vocat Ecclefiam.

hanc probabiliter putant efie latitudi-

gc curis

Quid fit autem calcare extra- civita-

nem inferni, Ribera & Cornelius, cui

tem, docet D. Matth. cap. 13. cum

refpondeat fua longitudo, & profun-

[æülmta )am* 1

ait: Exjibumt -4ngeli, €y fepareäm-zt

ditas proportionata. Vide Leffium de

j i M'n')

de imedio jufforum , 63 mittent eos p

perfectionibus divinis lib, 13.. c. 24-

"

t ]

Bill. cum Com, Menoch. 0. 7111.

-

od

PA

E

L

578

APOCALVPSIS B JOANNIS APObTOLI

CAPUT XVi

T

2

y

centes ]

1 ommpo tens

Qm befliam «icerant, & ejus imaginem , ac numerum nominis e]w

L culorum. -

-Deumn glorificauz :

C feptem zingelis babentibus leptem plagas

*Quls

nowf mas dantur feptem phmlæ ir& Dei

—

: tiom ? qui:

plenæ.

adorabunti

r. Bt poi

2 v1d1 allud fignum in coelo magnum, & m:rablle An—

culi teftim

*ET

-gelos feptem , habenptes plagas 1eptcm noviífimas ; Quo—

(. Et ex

nlam in illis confummata eft ira Dei.

; templo, ve

2. Et vidi tamquam mare vitreum miftum lgne & €0$, qul -

vicerunt beftiam, & i imaginem ejus, & numeruin nominis e,us,

: petlora zor

7. Etwn

ftantes fuper mare vitreum, habentes citharas Den5

3. Et cantantes canticum Mo; fi fervi Dei, & canticum Agfm,

: feptem phi

x

1cen-

* fieculorum

— Á

$ Et umj

Agrmm &t mr«aätle) Quam mi-

M;þum :gae. ) Quía & igne, unu-

N

rabile fit hoc fignum tune vi-

dgmbunt,

dicem. Chriftum præfeuet

debimus, cum' feptem plan'æ exphm-

& prius «ftu & igne aflligentur, ficut.

. floram allud

buntur capite fequenri.

habemns cap. 6. n g.

Et dm u qf

-ngelos fcprem.) 'Hi videntur effe

&flum bomimes zgjzl:gere & :£gne,

æ/?:m-

mans tubrt

Et cantgcum

feptem illi fpiritus , de quxbus* dixit c.

verunt /yammes «effu WAgno , é$c.

: am Aéni &

TX

I. £t akptem fpiritibus, qui1a conípe-

Er 1m4gmem eius. ) Quial fc1llcel: no-

& tbroni [unt , € quibus dam /znt fe-

luerunt adorare i imaginem Antlchrlür.

chcmn Vïoy(x

, 1. Ji; Apni vex

prem (ba, cap. g.

Et numerum nominis ejus. ) Qui fq;-

anntvpn &.

Plagas nov [femas.) Ita appellantur,

quia erunt fub finem mundi, eruntque

licet noluexuntmfïgnm chara&ere no-

laudabant

inter ultimas.

Nam alioqui precife

mi;is ejus.

Wl & vt

a & ex-

Szantes fuper mare "vitreutn. ) Pro-

opera & judi

poft has plagas fequetur pla

cidium Babylonis, & poftea

À

ntichríi-

pe mare vitreum , 'ad littus illius. Ju-:

]u(hm dé m

fti,

Gog & Ma 'Og ,

C

xta mare ftant, non intra,

qllldl pars

no ris jam fu

illius maris:non faünt, nec amancudl-

nt Vera , [d

Conf ummam

Perfe&a, adimpleta.

nem ejus contrahent ,

qudmws Juxta

Q. Tanquam mare vitreum.) Mare

fe&tatores Antichrifti vwdnt

en m fdn&ob

vitreum.vocat multitudinem hommum,x

CltllS

Habentes v;tbma: Dei.) .A Deo da-

$- Ouzs n

qui Antichriftum fequentur ; zz47e, quia

tas, & quibus Dei laudes celebrabant. -

l'e reverenuæ

ut ex lIfai. cap. 57.

lwpii quafi mure

fervens, nimirum variis cupxditatlbus,

3 Cantantes canticum: Moyff.) lMlud —

t eyiitur, &

Vttreum qma eo-

videlicet, quod Moyfes cum populo.

ld et ] mfic

qmbus a gltantur

Q'"ü Éu

rum fcelera Deo manifeftiffima funt,

cecinit poft tranfitum maris rubri, de -

licet tegere: ftudeant, & quia omnia

quo Exod. cap. $5. Cazremnss Dominay

: Manctn, jillu

eorum con('ha , & fpes funt inanes

ploriofe. enim magmþmzu: ef, eguim & .

ml T'CUT:, à

& vitreg.

.Merito -

& miericord

.Supra c.4.n. 6. Mare

d[cen/orcm dqeczf 42 "are.

vitreum interpretati fumus colum em-

jufti cantici hujus verba ufurpabunt,

S&tmam t

pyreum, quam mterpretatlonem etiam

quia ipfi e fludibus illis-incolumes -

ict: Quis ;

huic loco accommodat Eman. Sa,

emerferunt, & Annchuüumcum fuis

mme, (icens

fed quam attulimus aptius- convenire

extremo .exitio obrutum | videbunt ,

Omnes Tentes

pateblt ex fequenclbus.

quemadmodum Pharao , ad cujus hi-

a*, -àniie

E? Tenyly

-

*

CAPUT XV..

;

379

t

eus

k dicentes : Magna, & mírabilia funt opera -

,ua,—Dömin—Qe D

ffomifziseju:,,- " omnipotens: Juftae , &-veræx funt vi& tuae, Domine Rex (ze-

k

3

culorum.

-

mhg p

4. *Quis non timebit teJ.Dom

ine, & magnificabithomen ;*Ier.

- - tuum ? quia folus pius es: quoniam omnes gentes venient, & 19.7.

-1 adorabuntin confpe&tu tuo,quoniam judiciatua manifefta funt.

raile, - ].

g. Et poft haec vidi, & ecce apertum eft templum taberna-

: culi teftimonii in

T

coelo :

ümas:v'Quof" ;

6. Et exierunt

[

feptem Ang

eli habentes feptem þiagas de

- templo, veftiti lino mundo, & tandido, & precin&ti circa

1

peétora zonis aureis.

*

ominse g

P

7. Et unum de quatuor animal

ibus dedit "fept/em Angelis

ücim g.

| feptem phialas aureas penas iragundiæ.Dei«,—viven,tisfin faecula

- faeculorum.

, Q

—Á — —

um fumo a -majeftz-i«tg *IS"ei ,& de

&i

pre, Ql

p

B. Et imple/tum" eft templ

"vir--

a

x

: Ddrdd-zx'-

det,ä

agrbitt, —

Tigentur, fot.

ffOr'ivznh- allu«digur , merfus e& aquis

Id eft templum , | quod eft ; t,abe*'rnacuf

Et datuti (

s

3maris$ rubri.

lum teftimonii : facratior tenipli pars :

X

igm', df djhll"k

-

Ef canticum A

ni.') Idem eft. canti-

Sanéta Sanctorum.

ün f

cum Agni & canticum Moyfis , fed

6. Habenutes fepiem pf.

dum immitendas.

2g4$.) In m

vt eilicat .n"o.- ;

dicitur. Moyfis tanquam figure & ty-

m Anschri

! pi; Agni vero tanquam exemplaris &

Veffiti lino mundo E& candido. ) Co-

antitypi, & quia hoc cantico Agnum

lor candidus fymbolum eft candidz ,

) Qili

.

munds, fincere equitatis diving & ju-.

churadere -

— Jaudabant.

g

"

j«f t vere.

[',u*kt vie rus. ) Id eft,

ftitiz in impiis plectendis. Eft etiam

opera & judicia tua funt juíta , quia

fymbolum la&ttis, gaudent enim An-

;'!ffll."k: ) PTO' j

juftam' dé impis & perfecutoribus

geli dum puniuntur jmpi'i , utpote rei

ttus ls. J

gi, quà p

noftris jam fumis vindictam. — fZadem

]zfz majeítatis divins , quia vident

T mrltudl'l :

| J funt vera , id eft fZeLa , 'quia fideliter

adimpler divin:m confiliun, & Dei

honorem ab iis violatum vindicari,

quamvis juxä«f

citus.

eripis fanctos e periculis , ut":"es polli-

Ef pracintls circa pettora zouis 4urei.f.)--

Vam.tA W

E

4- Quis non timebit te? ) De timo-

"Lona aurea eft fymbolum charitatis ;

- re reverentiz lojui videtur, quoniam

charitas enim. Angelos movet, ut im-

as cebrabate .

'

L fequitur, & magniccabi: nomez tnum

v

[]

pios affligant , qui juftos vexant.

id eft glorificabit, ut eft in Greco.-

7. Et uutm.) Id e& , primum ani-

; um

Quia f-Ius pies es. ) 9706 , id. eft

mal, fcilicet leo, ut patet ex caàp. 4.

aris btl P^

fanctus, jiftus, purus, innocens. Vel

num. 7. Leo enim fortitudinis

G irg

& vindicte fymbolam eft..

mif-ricors, qui fcilicet vifcera pietitis,

h

«

Í

& miíericordiz oftendit & exlib :t.

Phíalas.):

ide dicta cap. s. num. g.

Mento-

g&;oniam 97iHe$ genzes ven:"eht.)ïqltlaü

Plenas iracundia Dei viventis.) ld

frpibur

dicat: Quis non magnifcabit te Do-

eft, diverfa continentes fupplicia, ut

j incolumé

mine, dicens te folum eífe pium,

videbimus capite fequenti.

.'-'

omnes gentes ad te ador:ndum ventu-

8. Et impletum tf templum fumq.)

vidébut s

- yas, & manitefta eife judicia tua ?

Fumus divinam prafentiam confequi

5. demplum raberrfdcuz'i teffimonti. )

fqlet þ;v-ut;» per eum divina natura figni-

N-

4

$80

APOCAVLTPS;I;S B. JOANNIS APOSTOLI

m "

viffute ejus: & nemo poterat introire in templum, d

»nec

.'fupef fontes

confummarentur feptem plagae feptem Angelorum.

z

? p Ea

CAPUT XVL .

^mine; qyli 8

Ad [eptem pbialarum effufionem in terram , mär»

: fontes; , folem, !

- & finguinen

.. befHie fedem , Eupbraie

n, C? aerem, m

?

: .E au

oriuntur .

ulie z'n. x'ï,erm p,iaggg

"

! mine Deus

1. F^T audivi vocem magnam de templo, dicentem fe

p;æm

|og Etqui

Angelis: Ite,

-&—,,e&'undite feptem phialas Wil*æ Dei in

D

: datum eft 1l

terram.

4

l-

h

» Eaf

2. Et abiit primus

ïAngelus., & effudit phialam fuam in ter-

: tomen Dei

ram: & faCtum eft vulnus fzevum , & peffimum in homines,

: Tont poenitt

qui habebant chara&terem befti&e , & in eos, qui adoravemnt

to. Etqi

(1) imaginem ejus.

F belig: &

.4. Et fecundus Ange

lus effudit 'phialamkfl'uam in marer,-&"

* ducaverunt

ivens

1. Eebl

fattus eft fanguis tamquam mortui: & omnis anima v

mortua eftin mari.

: neribus fui

cR

(I) bettiam & imaginem z Edzt. - z'xz;.' PEyTMUS

. Etfe

ficetur incomprehenfibilis , & a nobis

Angelis inferre fepfem »p/lvag'as impiiä

: mgnum

Antichrifli fe&tatoribus.

in hac vita obfcure cognita. — Videtur

E via regibus

etiam fignificari obfcuritas & incom-

Ite €9 effundiie.) Quafi dicst: Jam

Is tv

prehenfibilitas judiciorum Dei & fup-

tempus eft, ut percutiatis homines

pliciorum , que divina majeitas , &

plagis, qu& vobis commiffz funt.

[ pfewlopro

potentia in fine mundi exercebit in im-

9. Ef fatlum efd vulnus szumüpe/f.

[ Danum.

a

M —

pios, ita fcilicet ut homines has pla-

ffmum.) Hx plage fimiles funt, &

gas videntes , ac tantam Dei potenti-

adumbrate in plagis /Egypti, Exodi

(I) ab altari.

am & vindictam, quafiin tenebris fint

verfaturi , ftupentes & nefcientes quor-

to

cap. 7. & fequentibus , quamvis mul-

raviores fint.

8 Angelum

uid fibi velit

Non explicat hic

, enm & r

fum illa tendant, &

fan

á

us Joannes quodnam vulnus hoc

[- Tum Cürg co)

Deus tali oftenfione majeftatis, &

! for-

?uerit, fed colligitur ex voce Grzca,

titudinis fua.

£Axog , eleus,

u

LoOM;

A majeflate Dei ,

&* de "wirtute

dixit vz/zzs.

R

od vulgatus interpres

JO. Sper l

efpondet ergo hecp]a-

Sugcony

ejus. ) Id eft , fumus ille exibat e ma-

ga, fexte /Egyptiorum, quz fuit ul-

Tenehrus

jeftate , & gloria Dei, & 'ex virtute ,

[

cerum veficarum turgentium, ut ha-

- bris & a

five potentia ejus.

.

Ef nemo poterat t

niroire m l;emplu'm.)

bemus Exodi cap. 9. num. Io.

-

. t metaph

g. Et fattus eff fameuistanquam Vmar-

e, ame, f

Ad contemplanda hzc profunda judi-

inforunii

ciorum Det, eorumque caufas, modos,

z. ) Aqua maris fimilis enit fanguini

Et tómoag,

& rationes.

ui elfünditur, cum. homo occiditur.

Donec conf[ummarentur feptem plaga-)

Aut ita mare. rubebit , ac fi multo-

p 55) dt,

rum occifoxum fanguine tingeretur.

Conc

Id eft, donec confummatis feptem pla-

mentilime

gis, fequeretur univerfale judicium.

Omnis anima vivens.) Omnes pifces,/

Udbvi vocem magnam de templo.)

ui erant ià maii fimili plagx percu Üj

L. ifini dolo

V2 [In fj

$

uPhrate's f

'I'*A

Dei ff;ilif:ec qul hlc jubet feptem

*

unt ]Egyptii w,'Exodi.cap.y. n.[?. '

-

s

]

i

58

i&

, i '.31.4. vEt., tertius Angelus cffudit þhj-alam' fua

m fuger Eumi.n

1.

fuper fontes aquarum, & fa&tus eft

fanguis.

: qurvusxes , Do-

s. Et audivi Angelum aquarum dicentem :

mine; qui es, & qui eras fan&us , qui hzec judicafti :

6

fontä, fokm,

uia fanguinem San&torum, & Prophetarum effuderunt,

& fanguinem eis dedifti bibere : digni erim funt.

.

j

"a phga -

(r)ab altari dicentem : etiam .,-DQ--

7. Et audivi alterum *

mine Deus omnipotens , vera, & juíta judicia tua.,

.

iter fepäem

folem : &

— 9. Et quartus Angelus effudit phialam fuam. in

d Dait

datum eft illi zeftu atfiigere homines , & 3gni :

.

&b

Y

Iasphe'maverünt

9. Et eeftuaverunt homines ceftu magno,

fnam in tete

nomen Dei habentis poteftatem fuper has plagas, neque ege-

jn homin,.

runt poenitentiam , ut darent illi gloriam.

-

L

to. Et quintus Angelus effudit phialam

fuamïfnper fedem

qdoraverunt

beítiz : & faCtum eft regnum ejus tenebrofum, & comman-

in mae E

ducaverunt linguas fuas pra dolore :

li, prze doloribus, & vul-

tni/ma vivens

ri. Et blasphemaverunt Deum coe

41

neribus fuis, & non egerunt poenitentiam ex operibus fuis.

vatasstuoaso. dB

12. Et fextus Angelus effudit phialam fuam in flumen illud.

magnum Euphraten : & ficcavit a

l pïagas impii

lis.

quam fjus», ut praepararetur.

l$,

via regibus ab ortu fo

aft dic:t: Jam

Ia. Et vidi de ore

draconis, & de ore beftie, & de ore

utians homines

s tres inimundos in modum ra-

wille fant.

pfeudoprophetze exire fpiritu

narum.

Dddd3

I4. *Sunt

TT lïwumö' Pf *

imi]es It , .

(wl) ab altari 4«c verba omitzsiz: Sixt.

" vpti,, xod

8. Zugelum aquarum,) Elementa en:

ibus ex oriente occidentem verfus,

; quamvismile

enim & res inleriores etiam. Angelo-

pre

fertimque tendentibus in Jud&am,

y enplicit

tranfeundus.

m vulaus hoc

rum curge commiíía funt.

9. Ef &f 15i.) Magno sftu &igne.

Ut prapararetur via regiäu:, Efc) ;Ut

y voce Orett,

0. Super fedem bejtie. ) ld cit, fu-

fcilicet cito, & expedite tranfire pof-

Jgatos interes

r regnum Antichrifti.

fent, Qui autem fint reges, & quo

j agohecple

veniant , ftatim/dicetur.

Tenebrofum. ) 'lum proprie tene-

Ia. De ore Jraronis.)

7

ld eft (H'aboli,

n, Qu* foit u-

bris & caligine fuper illud effufa ;

tentillma li

tum metaphorice, id eft infelix, pe-

fupþle, exire, five prodire. . Dicitur de

gum. T0

íte, fame, morbis, aliisque erumnis

ore exire, quia eorum juffu mifhi funt.

& infortuniis miferum.

De ore beflis. ) Id eft Antichrifti. /

:i!ünq

4 Wf

Et de ort pfeudepropheta,) Cujus fa-

Jis ent

fiogint

Et commanducavverunt lingmzs

f'ïf,

jomo occtt

&c.) Id eft, linguas fuas momor :e-

&a mentio cap. 13. n. II.

M qulto*

runt & conciderunt , quod eft ve:e-

. In modum rana um. ) Midet hos

fpiritns ranjs fimiles, .

oniam rana

[;e u

ggerett /

mentiflimz indignationis « impot:n-

imbelle animal eft, turpe

(E(l

loquax, vo-

tiffimi doloris.

braten. : )

I2. lz [menm magnum Ewp

cem & ftrepitum babet majorem quam

ippr ]

Euphrates fluvius Babylonis 'eft veui-

wc,mjlluus , feu viribns caret. "kahi fp,.i-x

app MP

IN

&

e

582

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

m-cecide*

14. Sunt enim fpiritus daemoniorum facientes figna,'&,pro-

- Cedunt ad reges totius terrae co

*

P Deum, dar

*

ngregare illlos in praelium ad

?

E Etom

diem magnum omnipotentis Dei.

*Mat

At Et gt

24 43

15. *Ecce venio ficut fur. Beatus, qu

i vigilat, & bui'ïo—dit

- homines: à

ucz

-veftimenta -

ejus.

:

fua, ne nudus. ambule;, & videant turpitudinlerg

*

X

12.39

'.;,grandin-i's :

Supra

I6. Et con

d

T

gregabit illos

in löcüm, qui V-Oca'tür'HeBräïi;chïe;

Sf 3

Armageddon.

*

. I7. Et feptimus An

gelus effudit phíalam fuam in äereïh,»"&;.

E Mul fom

exivitvox magna de templo a throno, dicens: FaCtum eft. -

!

38. Et fa&ta funt fulgura, & voces, & tonitrua, & terrge-

dri n

C

motus fa&tus eft magnus, qualis numquam fuit, ex quo homi-

nes fuerunt fuper terram: talis terrzemotus, fic magnus.

.- :

Gen-

.19. Et fa£ta eft civitas magna in tres pgrtes,-& civitates

'LET ver

um

t. L phial

E tibi dammat

ritus immundi magnum tufic Rrelaïtll;n

ftinuaturk' interfüþfa*näfta&id. - Tnter-

.edent, & multos ad àrina concita-

'pofica eft autem parenthefis occafione "

P multas,

bunt, fed omnis armatorum: conatus

diei illius magni cujus. meminerat.

.5 Cum

in nihilum. tandem . recidet , -ipfi enim

Sient far,

) Àd eft inexPe&atg, e':;:

potius vincentur & occide

Y

ntur, ut qu

improvifo.

;

,-gui inhabit

' indicatur.

Er ca/]oa't:t v

e

-/t!im&kra /t&. ) Sdn&fa

I4. $unt emim fpiritzs dæmoniorum; 2

tatem & fdem , & virtutes, quibus.

]d eft damones:

ut dictum eft.

NX iianu'ndi fpliritufs,

anima . Orpratür,.«& fine

qui.bus : turpts

L Bo

apparet & pudenda.

[ icetur capite

Facieztfes þgnd. ) Oftendent emm

-16.Czngregabit. )Scilicet

Anticliri-fhiï

Venit is ie;

prodigia , quibus hominibus | perfua-

-irmageddon.):. Midetur eile locus

T0 more ;

deant bellum effe fafcipiendum, & his

prope Jerufalem , & vallem Jofaphat,

in qui fole: (

fignis multos excitabunt.

ubi futurum eft judicium, quemadmo-

QUs , cum a

E* procedunt ad reges. £otius Terra. )

Cere vult, -

dum etiam eo tempore videtur futurus

Ut eos ad Antichriftum adducant, quo

locus notus, qui nunc eft obfcurus..

Dare ilj c,

junctis totius orbis viribus.potentius

Vocém hanc Hebraicam alii aliter in-

Càp. H4. num

contra omnes Chriftianos pugnent ,

terpretantur, quorum fententias late

200 Et 052

nec fit qui refitat Antichrifto.

perfequitur Cornelius a Lapide, quem

Cüfla. terram

Congregare illes 12 pralium ad diear

videatqui hzc plenius coenofcere volet..

üntür, &

magnum ocmnipotentis De;. ) C()hgre-

I7. Fadium cff.) Id eit, omnia ter-.

gare illos volent ad.przlium , ut Chri-

mináta funt, finis venit omniüm re-

Qs molis &

.fti. nomen, & Ecclefiam deleant ; fed

rum, eft enim hzc ult

-ixþna ex fep.texmv'

enim GKBCI 1

revera congregabunt eos , ut omnis

plagis.

eoru:n potentia uno die a Chrifto fu-

Ig..

TeéEA erie o

de

Civitas magna. ) Id eft -]eru,.fa'-'—

u

10 tlentus ;

peretur, & omnes fimul occidantur.

lem ,. q

[z erit maxima tempore Ant-ïf,f"

&Rügiiti d

A8. Ecce venio ffeut fur.) lum ad

chfifti, & ejus regia. -

P

z

h vero ie

judicium univerfale, tum ad przlium,

Is fre:s 'þ'arf'es-.f

)

& cladem hanc Antichrifti.

Quz ha-

Y Sciffa & divqllia; :

tico lplo g

pre terre motit.

Dhemay

bentur hoc verficulo per parenthefim

. Girates. Gemtium

) Mul ab

U (s

:ydiCl,mFu-r; nau? Ve'rlficgil'lo'fEQuþenti: fon-

Gentiliüq:. :

,

ü Acdebur

CA PUT XVE & XVIL.-

583

-,

|tium.ceciderunt, & Babylon magna venit in memoriam ante

gna,,&.pro-;':

;*ï;f—*Deum, dare iili calicem vini indignationis irae eius.

præïiufn ad

20. Et omnis in(ula fug t, & montes non funt inventi.

,&*Cuüo,ditïïlf [ 2r. Et grando magna ficut talentum defcendit de coelo in

a

:

io)

[

à

trpitud*inem'j,

1

?5

mines: & blasphemaverunt Deum homines propt,e"r-plagam

&

p

^

: ndlnlS : quo"niam magnafa&cl eft Vehqeïmeï;ter..

lt HeBraiceg,

CAPUT XVIL -

-

] ;lelreïh,&::j

frve Bdläyla;ä, variis induta 0rnäfnenti$,' 6'59

Qumet ]1

'- Mz)liär fü?nic'äfidä

* ebria martyrum janguine , fedet fuper befhiam [optem capitum ,

,& teme

P

€? decem cornuum z. quee omnia bic declarat. -

quo hon- f-

*

:

AEQUS,

'.Angelw.' !

itatesCen- d-

I.] T —v-än'it unus de feptem Angelis, qüi 'h'abeb'ant feptem

umj ^ 4 phialas, & locutus eft mecum, dicens: Vent, oftendam

*tibi damnationem mere:ricis magnae, quae fedet fuper aquas

mtío, Ts

n

hdis occafíont "

- multas,

*

*

memnent, --

2. Cum qua forni

cati funt rquesxterr'æ*,- & inebriati* funt,

erpetato, ex :

*?'.,-q,Ui' inhaþbitanit teriam de y;no pro;tuituti.cnisi ejüs. .

[ne) Gu

od

i, quius -

Baiäy!on' nmgka. ) *Q-uæna.lln hzc thit:,

I. Nzs. ) Va eft phrafis ,Hebrai?:a,

qii us p ..

^ qua as ponitur pro primo, ut

dicetur capite fequenti.

x Anichriti

Venit ia memoriam. )

Loquitur 1;7.1-

fupra non femel interpretati fumus 5

mano more; & eít phrafis fcripture ,

vel ««s accipitur pro quolibet eorum

"ür ele Jous .

in qua folet dici Deum recordart ali-

feptem Angelorum, ut non magis pri-

lm Jolaphts

cujus , cum aut bene aut m:ale illi £a-

mus, quam alius quifpiamgx 1lis dei

1 quenïa m

cere vult. -

:

fignetur.-

aidetur futus

Dare li calicem u &ec. )

1 X þide dl&a

Damnationem . merelricis. magna. )

"etobfons -

cap. 14. num. IO.

"

Mieretrix hec, cui nomen. eft Baby-

; al al

Qo. Er omnis izfula fu

lon, ut dicitur intra n. 5. et Roma,

t 6 c) Con-

ententis *

cuíla terremotu , quo infülz abforbe-

non Chriítiana , qualis nunc eft, fed

[apide qil . 4-

bantur, & montes folo equabantur.

infidelis & pagana, qualis tuit tem-

sgolcerevolto

9I. Sicur £alentum. ) Moc eft, ma-

pore $. Joannis , qualis rurfum , erit

tempore .Antichrifti. .

?

i

gnæ' molis

& vafte magnitudinis, hoc

ommüm f -

enim Greci zaAar»«qar.y vocant.

VXel

Qua fedet fsper 44

"as mnltas.- ) Id

m d f?þff?*

revera erit ponderis talenti unius, Por-

eít, prefidet populis multis , ficenim

A

ro talentum Atticum continebat libras

explicat Joannes inira num. I5.

en]/l.a-þ) | E

. 9. Cum qua forsmeai funt reges :er-

ud]

fexagiuta duas cum . dimidia, Hebra-

ampore

Antvi- ^ :

um vero antiquum talentum erat À

F-

r4. ) Cujus idola reges. aliarum civi-

tico duplo inajus,

tatum coluerunt olim , & poftea co-

E

Blafphemavezunt. )

Qiuia grändo

Jent.

li

tante magnitudinis homines & jumen-

Vino profitutiaki&* e;'u.r.) Vino iljo

quo ipfa ad fecum £ornicandum , i

tà .-o'ccidebat*,r evertebat domos, &c.

Mukæ i5 4

f

$?

594

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI

3. Et abftulit me in ,'fpiritü in defertum. . Et vidi mu-!i,erem

6 t vidlil

fedentem fuper beftiam coccineam , plenam nominibus blas-

Jingaine m

phemiz , habentem capita feptem , & cornua decem.

admiratione !

& inaü4

4. Et mulier erat circumdata purpura , & coccino,

: Etdinit

(acramentam

rata auro, & lapide pretiofo, & miargaritis, habens poculum

- copita fepten

aureum in manu íüa, plenum abominatione, & 'immufndi,tia'.l

fornicationis ejus.

.

9. Beftiz,

$. Et in fronte e]

us nomen fcriptum : Myfterium : Babylon

.abyffo & in:

..'-

(quorum qoi

magna, mater fornica»t-ionuz—n , & abominationum terrae

4

. 6. Ft

ne mundi )v

Geccinéam.) Quia beftia,, id eft mu;:

. 9 F hice

xe&, coïenduihidola, tai reges, quam

populos alliciebat. — Vinum hoc fue-

dus, regio fplendoze & faftu triumphat.

feptem mon!

runt opes & honores Romanorum,

Habentem capita feptem &5 corztua de-

funt.

cem. ) Qugnam hsc fint, dicet Apo-

five fpes lucri, voluptatis & dignita-

22

ftolus infra num. 9.

.. 1o. Quinq

tis a Romanis confequende ,

fi quis

eis aduliretur, eorumque Deos coleret.

. Mubher erat emrcumdata purpzzk,

& Cum vege

^

Er abflulit me im (piritu ) Id eft,

coccigo , &5c.) — Deícribitur mundana

,

loria, luxus & opes, quibus Roma

L a

vifï(.)

ne imaginaria.

$

)«- 6'.-;56"'011 de

Im defértum.) Ut fignificetur Baby-

ethnica fupeibiebat.

7

5

L]

lonis interitus, quod in. defertum fit

Habens$ poculum aureum a1m manu.

) Ronz eri

.convertenda : tum ut innuatur viro

fwa , 6c. ) Poculum aureum eft mun-

; l marxtyres QCQ

: Miratus M

fan(to, qualis erat Joannes , omnem

dana felicitas, imperii majeftas, ter-

mundi pompam, & faftum effe inftar

ror & fplendor, opumque & rerum

Teten & ebriar

deferti.

Y

omnium abundantia, cujus fpecie &

7- Serameng,

"Sedentem f

illecebra Roma. ethnica fuam idolola-

Ts ihterlsretatic

Non eft hec eádem beftia quz vifa e

per befhiam coccineam.&

tiam, & fua omnia vitia gentibus

-

8. Euil 67[0;1

propiaavit.

B2C bellia r

Joanni cap. 13. n. 1. & Antichriftum

Plenum abominatione

& :'mmmz'ditiaö

lenificabat , ut patet ex;ejus adjun-

Wühaitur imy;

&is. Significat ergo' proprie beftia

Alludit ad meretrices veneficas, quz

Murilts hoc re;

hec hunc mundum, five fzculum im-

in calice eleganti- aut pretiofo propi-

nant fua philtra amafiis, . Philtra enim

erans & dominans, mundum, in-

pE djtenfura

quam, nontam phyficum, quam mo-

veneficarum fiunt ex rebus. ilnmundi?

emndi rf

ralem & theologicum, hoc eft; com-

& abominabilibus.

5. Myflerium.) Hoc non eft nomen

plexionem hominum mundanorum &

mulieri-, fed a Joanne quafi per paren-

AC enim trin

vitioforum, qui ex vitio naturg cor-

lff, tamen f e

ruptz ftudent honoribus, deliciis, opi-

thefim interjicitur, ut excitet nos ad

"um prafene

bus& pompis mundi.

Alii per be-

attentam eorumi qu& dicuntur auditio-

nem ; utque meminerimus , nomen

'terto quod h

ftiam coccineam diabolum intelligunt,

AT€ Videbitms.

aut Antichiiftum , fed bec omnia. in

mülieris quod fequitur, non eile pro-

,-,Amundi itemm €

idem recidünt, nam mundi hujus fu-

prium illius , fed figuratum, & my-

ftice expondendum.

pe Antichriüun

ftentator, & quafi anima eum diri-

X

Mittm ip ho

gens, movens & agitans, eft diabo-

Babylon magna.) Kecte Roma ethni-

Mir46unm. x

jus, & cinfequenter Antichriftus dia-

ca-Babylon magna dicitür , quia o

)u-

boli vicairius.

-Rurfus beftia coccinea,

lenta ,' frequens, idolis dedita, &

EU quidim

0pes, POt&htiau

eo fenfu quem explicavimus, non e

[

fidelium perfecutrix, ut Babylon.

eMorum 3103[4

aliud quam corpus polizicum: diaboli

Mater fornicationum. ) ld eft idolo-

latrig , fuperftitionum & fcelerum.

i

We qi W*P-

. & Anticlirifti, cujus hi funt capita.

ll.cmcm.

x

)

|

"]

CAPUT XVIL

:

595

N

i mulier;emïi

- . 6. Et vidi mulierem ebriam de fanguinefSan&oruri;, & d

€

(f

Lm—us W 1 fanguine martyrum

Jefu. |Et miratus fum, cum vidiffem ilia-xïx-

admiratione magna.

no, K inar.

4. Et dixit mihi Angelus: Quare miraris ? Ego dicam tibi

5 paun F- facramentum mulieris, & beftize,

qua portat eam ; quae habet

ïmmuþndïfiïjk capita feptem, & cornua decem.

9. Beftia, quam vidifti fuit, & non eft, & afcenfura eft de

i:BabyIOIiä, .ab

yffo, & in interitum ibit: & mirabuntur inhabitantes terram

"i& ^ [ (quorum non funt fcripta nomina in Libro vitze a conftitutio-

- &K] ne mundi ) videntes beftiam; quze erat, & non eft.

*

.tæ"ï

idue].. 9. Et hic eft fenfus, qui habet fapientiam. Septem capi

flutriumphat. »-feptem mont

od 1 funt.

4

es funt, fuper quos mulier, -fedef:, & reges feptem

E

xä dlcetAPO' ;

1o. Quinque cecide

runt, unus eft, & alius nondum venit:

T p»mm,i

tür mundand .

X cum for-?erit",; oportet illum bteve temapüsf manere.

à -II.Ef

quibus Rom&;i

6. Eäri;;n &'e* ]kngu?ne 'S4näaxrum,;

Qu e;':zt ff mon eff. ) Sed jäm' erit,

m m gn,muf( &€&c.) Romz enim innumerabiles Chri- &

regnabit in fine mundi.

i martyres occifi funt.

9- Et bic eff fenfus. ) Hic, id efthac

am eft mon-

Miratzs fum.) lam vefanam, fu-

in re, fcilicet latet.

Grzce enim eft,

najeltas, ter* -

ge & reum.

rentem, & ebriam fan

c

cuine San&orum.

cor.ó »Sc, hic latet fenfus ( intelle-

N

àus [pecie

&

00 - Sacramentum.) iViyReri'um-. & il-

&us-hujus myfterii.

dololt--

us

| igterpretationem.

Qui habet fapientiam.) Quui fapiens

fmam i

3

g. Put Ef mon eff.) Ante Chriftum

intendat animum

eft, intelligere: poteft quz dicentur ,

i-ti,a gemibus:,

hec beftia érat , quia in mundo do-

; ut percipiat intcïr-

nl

minabatur impietas & diabolus , fed

pretationem.

Cluiítus hoc regnum fuftulit & alliga-

Septem mopntes [mut.

) Seþtem hifce

peiaós QUE

jeiolo prop"- |

vit diabolum, ut audiemus cap. 20. n. 3.

montibus Roma defienatur ; quz in

Phitzaenmn -

Ef a[cenfura eff de aäyja.) iINam in

feptem collibus eft axificata.

ine mundi rurfum beftia hec eft afcen-

Er reges feprem [pn7.^) Hifeptem re-

ys immums

fura de abyfío , & late dominabitur;

ges fi*gnifïcant collectionem tyranno-

licet enim etiam nunc multis domine-

of dt Uomenr

rum , qui feptem ctatibus, five fxcu-

tur, tamen fi ejus poteftas, & domi-

Jis regnarunt in mundo, five in regno

4fi perpiret j

nium: prefens comparetur cum prz-

impietatis & diaboli , atque Ecclefiam,

xcitét 003 2* |

terito quod. habuit ante Chriftum ,

& fideles perfecuti funt.

Alludit ta-

ator andiiUn

)

T $omem -

fane videbitur exiguum. . In fine vero

men ad primos reges Romanos , qui,

mundi iterum emerget ex abyffo, &

ut notum eft, feptem fuerunt.

10 d

É

er Antichriftum vim fuam, &

-IO- Quimque ceciderunt.) Cum enini

iil ;

natum in homines exeret.

feptem atates mundi numerentur, &

m ethni' F

Mirabuntur. ) Sufpicient, & ma-

nunc verfemur in fexta, que eft a Chri-

—

"num quiddam eife pütabunt delicias,

j

fto usque ad Antichriftum, omnes re-

- quia 0p -

oijes- . pote:nciam: x

es qui quinque illis «tatibus Eccle-

deins ^

;

am fidelium vexaverunt, extincti funt.

)

"

Quorum mnog funt

feripta nvmz";x-d»,. &c.)

; belon.

el «ïdOlo'; )

Vide dicta cap. I3. num. g.

Usus eff. ) Quo figuificantur

.

-oxlmaes

d

D Eäee

— B. w Com- Mewoch, Ton, VIIL

N

:

586

APOCALyPäls B. 'IOANNIS'AKP'OSTOVLI

1i1. Ét beftia, quae erat, & non eft: & ipfa o&ava eft: &,

| 17." Deu

|citun ef i

de feptem eft, & in interitum vadit.

12. Et decem cornua, qu&e vidifti, decem reges funt : qui^

mentur vel

g Em

regnum nondum acceperunt, fed poteftatem tamquam reges.

. una hora accipient poft beftiam.

L'*revg.num fü

13. Hi unum confilium habent,

& virtutem ,' & pote&atefxi;.'

fuam beftize tradent. ^

:

*iTi-

I4. Hi cum Agno pu

gnabunt, & Agnus vincet illos: *gqud-

LBkþylonis l

moht. niam Dominus dominorum eft, & Rex regum,

6

.-&"— gui cum illo';

þf p (ctitg

Infra

funt, vocati , & ele&ti, & fideles.

L

?

r

1916 . I$. Et dixit mihi : Aqua, qua

ae.

s vidifti , ubi meretrix fedety,

populi funt, & Gentes, & lingu

1

*

16. Et decem cornua, qu

ce vl

difiin beftia: hiodient 6988

nicariam, & defolatam facient illam , & nudam

,

VTT ol

,& carnes gj(tjisA "

. L hibe

mgnducaþqnt, & ipfam igniï Concremabunt, -

4 gloria 6j

:

17 Deus

5, Et exc

qui ih hac fexta state am'"ixel-*ünt«&

)

I a H: umum confiltum: babent, ) 'ld'v

'Babyïon m

affligunt populum Dei.

eft, unanimi confenfu ;Ch'r'*ifm? adver-

-dia omnis |

-dlius nondum veuit. )

fabuntur, & diabolo parebunt,

tichriftus,

Y

$ cilicet; An—

x

munda, &

Beffia tradenr, ) Ut bonis adverfen-

Breve tempus, ) Scilicet annos tres

tur, & re

num diaboli, quantut

n po'f-—ïx

f Quiäd

cum dimidio, ut fupra vidimus.

funt, ftab

iant. —

j

Ls RAR

II. Beffia qwa erat, & noz

14. H; cum .4gno pugndäzvnt.') P.'er.f/-'

:

f ) Ni-

fequendo juftos, & ad

(16. di&a nuim. 8'—

E

Reonum enim ixh-

juvando Uregnumlv

Dermittendo,.

Ipfa ctiava eff.^)

diabolt, ut dictum eft.

pietatis per beftiam fignificatum eft

«oziam Dominus domimorum q/?

ambitiofe vol

juid diftin&tum a feptem capitibus, id

Et nullus

: íU fetiant q

eft regibus, de quibus di&um eft n.

ftere.

pot*eüati ejus poteft refi-

Clicet perams

a in Baby]

9. & tamen e feptem eft, quia in omni-

E? qui cum illo funt vocati. ) Id eft,

bus feptem exiftit, quafi totum in fuis

fimul cum illo vinben; ele&ti, quos ipfe

|partibus,quibus conflatur & integratur.

vocavit, & qui fideles illi fuerunt ;

- M fs

Etjn interitum "vadir. ) Regnum

uod de iis maxime dici videtur, -

Jgntm qroq

enim impietatis in fine mundi verte-

tunc erunt in terra.

qui

Mi

& Duec of

eur; & fimul cum. Antichrifto finem

I5. -4quas quas vidiff;.) De

qulib-ua'

habebit.

fupra num. T. locutus eft.

^tit, donee ad

I2. Decem regts funr.) Qui erunt in

Linguæ. ) P

opuli variarum fatio-

3 Ueo de fs

Qrbe fub finem mundi.

num , qui diverfis linguis utuntur,

j

0 per Dani.

I6. Odient | fornicariam. ) Scilicet

|Qui regmum mondum accepermnt. )

Bocilyy

f

Qui nondum extiterunt, nec ad re-

Babylonem, id eft Romam, arma con-

i C"z:ta;

giam poteftatem venerunt.

tra illam movendo, & illam"defolan'—'

D

üt (h&Um n

Ura bora.) ld eft, breviffimo tem-

do , & bonis fuis fpoliando. —

Alengg,

)0re.

Carnes ejus '»iakdzcaäunt.)

Quþaf,ïi

ld el

Poft befliam.) pirà r 94eís, cum

dicat, ea rabie Romam & R omanos

ftim ait )0&6

befia , cui parebunt, & poff &effiam

invadent, ut videantur eorum carneg |

ls

voraturi.

M.) C

guia illam fquentur. |

l

"

CAPUT XVII. & me.

597

àva ef: &

17.-'- Deus enim dedit in corda eorum, ut faciant , quod pla-

itum. eft illi: ut dent regnum fuum befttie , d

.

onec conf um-

Y

ünt: qií

j;mentur verba Dei.

x

18. Et mulier, qua

quam repe

mxvidift.i, eft civitas magna, q»üaï: habet

[

., —reg;num .fuper reges terree.

poteftatent

Ins *que

plage , & ultiones : propter quas re-

ui cüm 1lo

.l

-- 41Bïabylom's lapfus , judicium ,

tiatores ierra 0

lín ipfi adberentes amare lugebuni ;

d l ggs, ac nego

ettix fedetæ

eglum *vero , zdApo[?oli , ac Progbetæ

exultabunt.

ofient fot

idi alium Angelum defcendenteml de coelo;

T xpofïï haec v

came ejüï

habentem po

teüa;em magnam ; & terra il)lumin;'—æta eft

á gloria ejus.

pnes tsss

17.;D€B'S$

». Et excla

mayit in fortittfdi'ne, dicens u* Cecidit, tce"ci'dit * Ifaiz

Babylon magna ; & fa&ta eft h

abitatio daemoniorüm, & cufto- ?I- 9-

erem

; a, ) l

"briflo advete

dia omnis fpiritus immundi, &

Cuftodia omn'is volucris im-

zi. g.

munda , & odibilis:

»

" Supra

grebunt,

gen- 14- -

onis adverletie

fornigationis ejus biberunt o

-,mnes

| 3. Qui

a de Vinq xræ'

x

Ee'e*fe 2

|ftes:

quantum po

[ mmim

th.) Per-

i'j. Dedit iv corda-eorum.) Scilibet;-

o. Im fbrt;Züdinä.j 'Förtiter,n

rxmgna;

vando rgnum

permittendo, & laxando frena eorum

clara & contenta voce.

ambitiofz voluntati,

Cecidit , cecidit , Gc. )

Id 'efin, jam

mimrt;m s. )

jam cadet , ac poenas debiras exolvet

U; faciant quod placitum eff i. ) - Ut

y podt ree

fgilicet peragant judicium , & vindi-

niorum.

Roma ethnica , fiet habitatio demoe

&am in Babylone, ex decreto & fen-

sentia Dei exercendam.

Er fafla eff balitatio damoniorum. )

J quos i? e

Regnem fuum. ) flaciNet dvrap,

Nam in vaflis folitudiuibus, fi que

il du

forte relicta funt te&a, & veftigia do-

yegnum quod i

fi poffidebant.

morum, in iis bez::*z omnisgeneris fta-

dj videtus qut

Beffia.) Id eft Antichrifto.

Donec 60'Pt?nnient:zr verba Dei.

) Id

bulantnr, & aves rapaces & immun-

jb qiin

eft, donec adimpleantur omnia ,

u

*

dz.

Docet etiam experientia fpectra

a Deo de his regnis, & de Antichri-

n

ibi damoniorum videri fepe, inufita-

tis atque horribilibus figuris.-

irï

ämm ImiO*'

fto per Danielem, & Ioannem inhag

Cuffodia emnis fpsrirus ymmundt-) Id

js Qtntr

Apocalypfi

predicta funt,

Gcilicet

g. Crodntas magna.

) Scilicet Roma,

eft , veceptaculum in quod libenter di-

j arma cott

vertat quilibet fpiritus immundus.

ut. dictum eft.

[4bentem pot

ej?'dtem m&gn'am. )

9. Quia de vina ira fornicationis ejus

biberunt ommes Gentes,) Vinum irz vo«

Ydo

d. eff, fortiffimum , de eo

hat

Quf

'enim ait. poftea ; Er fuffulig weus. 4n-

cat calicem vindiéte , fupplicit & ex-

l

"

iROmJHOS

i 4

elus fortés lapidem , &c. infranum. 21.

cidii, qnod ob-fornicatiorem , id eft,

L

- oU

m od ! tslofgq;),— Claxitate feu fplendore.

fdolqla;xiafn & fcclera, Deus. Roma

l

-

-

598

ApöCALyPSIS B. JO'ANNIS APOSTOLI

tes: & reges terrze cum illa fornicati funt : & mercatores

?

| ' $ Ke i

rz de virtute deliciarum ejus divites fa&ti funt.

*

;

fames, & ign

jllam.

4. Et audivi aliam vocem de ccelo , dicentem : Exite de

1

illa.

bit

. E flebu

populus meus, ut ne partici

.

-

pes fitis delictorum ejus, & d'g,' |

plagis ejus non accipiatis.

um illa forn

fomum incen

.$. Quoniam pervenerunt peccata ej

Us, usque ad .coel—um,

& |

recordatus eft Dominus iniquitatum ejus..

10. Longe

T

6. Reddite illi, ficut & ipfa reddidit

vO

bis :.' & duþlifcatä :

centes: Va

duplicia fecundum o

quoniam una

pera ejus: in poculo, quo miícuit vobis.,w

mifceteill: duplum.:

- Etneg

quoniam rnet

7. Quantum glori

ficavit fe, & in deliciis ftïif, tantum date |

*lfais il]i tormentum

, & lu&um : quia in corde fuo dicit : *Sedeo.

. T. Merce

47. 8 regina*: &:ViAdUaxn»onv fum:

& lu&um non videbo.

D

&byff, & p

» 8.Iag6

tium, & omm

- & iramento

propinabit,,&ogetque ut illud hau;:ia.c

Dei. Non tamen folet fcripzurz;'hkw-

& ebibat,

Porro Roma hunc cali-

. 1. Etcin

jusmodi vérbis uti, nifi cum peccata

cem ire propinabit aliis gentibus, quia

maxima funt , -& eorum vindi&a diffe- || &thuri &

fupplicia fua in eas derivabit , hoc

renda non eft.

Loquirur enim fcri-

L

ipfo , quo eas ad idololatriam fua

que

ptura de, Deo tanqnam de homine mi-

| &ovim, &

D

ei

märum homi

i

fcelera imitanda impellet, quibus

tiflimo , peccata diflimulante donec in

L st

vindiéctam in f

e provocabunt, eque ac

magnum cumulum excrefcant, & fe.

(1) tixtina add

oma.'

attollant , ut jam non videri non pof-

"

Qua imturde

-

Et reges terra cum 1lla fornicati funt.)

fint, nec fine vindi&a prateriri.

&C funt verb

ide fuperiori capite numero 2.

(Er recordatus eff. Deus iniquitatum

ghuifiavit,

De wirtute deliciarum | ejus ' dyvites

ejus.) Utfcilicet illas puniat..

"

Et vudua qty

fA6 funt.) De virtute , Grece eft,

Reddite ii5 ficut E$. ipfa reddidit vo-

Utbs quando in

&X Tj Owapeec, id eft, quia delicie

55 , 6c.): Qua(i dicat : Sumite cum

tia dvium pri

ilius erant potentiflimz (& maximz,

—

Deo de illa vindictam, & animis at-

Tüm iritio qici

nec fumptui parcebatur, ut omni ex

üe ore juftz Dei fententie favete,

parte conquirerentur ,' ideo | inftitores

icut Babylon de veftris malis latata .

LULITN N

Qita Gent i,

earum mercium , quz faciunt ad de-

eft, ità & vos nunc letamini eampro

-Ef lil f

Jicias , divites facti funt.

fuis delictis jufte plecti. Eodemn mo-

IU continge

—

4. Exite de slla po; lus meus.) Cum

do intellizenda funt quz fequuntur.

Roma evertenda , & incendenda erit ,

6. Et duplicate duplicia fectis dum opera

* I us d

Yénlent elada

Deus electos in ea relictos ut exeant,

ejus. ) Id e(t affligite illam, & cruciate -

Mor;, Y &

admonebit , five' per prophetas, qui

duplo magis quam vos illa cruciarit,

tunc erunt , five per internam infpira-

hoc eft , gravibus vos doloribus affe-

Teibus cum ,

cit, fed

ro iis du

1 Lü&u:.

tionem, five per Angelos, quemádmo-

plo majoribus-ngng

OCCïfos.

dum, Loth eduxit de Sodomis, dum

a Deo a

:

Ccietur. ..

urbis inftaret conflagratio.

Ip poculo quo mifcutt , m;/äwe "g du l

Forri:.) E

Participes delitt

9. Reres t

delictorum.

"

ar?;*m.) Id eft, pk;:næj

plun.) Quafi dicat: Sumite idem po-

D.

Conledera

culum quo illa vobisdolores & srum-

* lel

dis tclore

. Pervenerunt peccata ejus usque ad

nas propinavit, & duplum amarsg hu-

ctlum. ) Omnia peccata usque ad cc-

jus potionis infundite,

propinate illi.

4

Nitti alicu

Glorifrcavit

-

m ap ;

j

lum perveniunt, quia nüllum eorum

fe-) Superbxe jattans,

C& p

ts

& extollens fe.

j

qu.amvis parvum latere poteft nocic(ia;n

1 i, & f

6 AP U T XVHL.

599

$. Ideo in una die venient plagee ejus, mors, & lu&us, &

totes te?. [

fames, & igne comburetur : qui

a fortis eft Deus?*-qui judica-

iedeih |

bit illam.

. Et fl

ebll'ntg & plahgent fe fuper illam reges terrae , qui

eus, & dg :

cum illa fornicati funt, &

in deliciis vixeruvnt.,"cum viderint

coel*um,'&:

] fumum incendii ejus:

ter-timorem tormentorum ejus , di-

10. Longe ftantes prop

À

Quplicae [

centes: Vae v

ee

» civitas illa magna Babylon , civitas illa fortis :

uum.

ctjt vobi

quoniam una hora venit judicium t

Ir. Et negotiatores terrae flebun

t & lugebunt fuper inam;

ntom àde ].

quoniam merces eorum nemo emet ampiius 5

.

L

L)

-I2. Merces auri, & argentt,

& lapidis preti

ofi & margaritä,,

i?? *,Sïdeo

& byffi, & purpuree, & ferici,

& cocci (& omne lignum thyi-

.

9 Ideo

num, & omnia vafa eboris, & omnia vafa de lapide pret

.

i

— — — —

ofo?

& seramento , & ferro, & marmore,

feiptas hi.

I3. Et cinnamomum (1)

& odoramentorum, & unguenti,

cum peccata -

vindida difle. -

& thuris, & vini, & olei, & fimilee, & tritici, & jumen

torum,

x enim [cri- —

& ovium, & equorum , & rhedarum , & mancipiorum,

& ani-

. homite mi-

I4. Et

màrum hominum.

inte doneci. -

Eeee a

(1) Sixtima addit (& amomum.

Quia 1n corde fuodieit : Sedeo egina.)

Io. N'Propter | .tz'märem zormentorum

Jeri 100 poie -

ejus ) "Timentes ne eodem malorum

éetetitl.

Hzc funt verba jactantie , quibus fe

incendio involvantur & ipfi; vel, fi /

r mqu/wm À

glorificavit.

niüt«

E: vidua non fun. ) WMidua dicitur

fecuri funt ; horrore quodam

v

percul '1

urbs quando imperio fuo, & frequen-

tam atrocis calamitatis.

*

geddidit 0te.

tia civium privatur. ldeo "Threno-

Judicium tuun.

natio & pue

Sumite cum

nitiO tua.

) D.ovmi

& animi d« -

pum initio dicitur : Quomodo fédet fola

gtig avetty

eivitas ,6$c.. — Fatla eft 71?4/;' -vidvu'a'TD'a-

11. Negotiatores.) Mlercatores.

malis lgt -

mina Gentium.

«

Saper illam.) Vropter 'excidium il-

Er lu&lum.: non videbe

.) Nihil: mihi

. ls.

mini eam pro

I2. B3/f. ) Byffus candidiffimi &

;trifte continget , nemo. mihi nocebit.

fequuntit.

9. Im w« die. ) Subito , & femel tenuiffimi lini genus eft, quod 'veteri—

qydm qed

-venient clades ejus.

3

bus erat in deliciis.

Mori.) Venientibus adver

fus ilþlam

Lignum t/:yinum. ) Lïgnum pretïu-

, onat

H

. — fum ex thynaarbore, de qua Plin. lib.

] crucit,

regibus cum exercitu.

Joribus dire-

Lullus ) Quo-fuperftites lugebunt

I3.cap. IO.

occifos,

- Ét aramento.

) x&! xaNi , & are.

joribus 20 |

Forris.) Eft enim omnipotens.-

I3. Ef edoramentorum.) Grace eft,

Suuidpura , tbymiamata, qug videli-

jf ii

| 9. Reges terrs, ) Aütreges amici

cet ad odorem incenduntur.

ite em po- -

& confcderati, aut etiam ipfi reges

a funt,

'cladis auctores, folet enim magna ci-

Unguenti. ) Unguenta liquid

s Ka

witatis alicujus clades, & calamitas

& ad.odorem adbibentur. . Magnus

u amäræ.hfl,- /

eorum ufus apud veteres, ut videmus

vopinate L

*tiam ab ipfis victoribus lacrymas eli-

cap. 7. & Joan. cap. 12.

cere. Potius tamen intelligendum de

ecigm Luc.

m j

Simila.) Edt ea faring pats, ex qua

amiciä, & fodere ?un&is. :

N

0590

" APOCALYPSIS B JOANNIS AAPOSTOLI

: 14 Et poma defiderii animze tuze difcefferunt a te, & omnia

st M fü

pinguia & pr&eclara perierunt a te , & amplius ill

fna num,

invenient.

*

anijgm non

bylon civit

15. Mercatores horüm,qu

i divites fa&i funt; ab ea Ib'hge fa- ]

g, EL

bunt propter timorem torm

tiun, & tu

entorum ejus, flentes, & lugentes,

16. Et dicentes : Vae,

va civitas illa magnz, quae amiéta

omnis artis

.€rat byfíio, & purpura, & cocco

, & deaurata erat auro; & lg—

audietur in

pide pretiofo, & margaritis :

2 Eu

17. Quoniam una hora deftitutee funt tantze divitise.

E |

& fpoafie

onmnis gubernator, & omnis, qui in lacum

Pg;

»

priacipes te

& qui in mari opera: -ur, longe fteterunt;

navigat, & -Iiallltæa;, l

fei,

18. Et clamaverunt videntes locüm incend

ii ejus, dicentes,;

s. Etir

Quae fimilis civitati huic magnae ?

g, & omn

- Ig. Et miferunt pulverem íuper capita fua, & clamaverunt -

flentes, & lugentes, dicentes: V, vze civitas illa magna, in

qua divites fa&ti funt omnes, qui habebant naves

£

pretis ejus: quoniam una hora defolata eft.

in 'mxari ; de

20. Exulta faper eam coelum, & fan&ti Apoftoli,

"& Prophe-

tae: quoniam judicgvit Deus judicium veftrum de

; illa,

eraffiores furfures excreti funt, mul-

navig

*

ia fig; iificaré y

idegjur : qualium

X

tis tamen fcripturz locis, ut-etiam

ufus eft in (Iacubus.

H

.

.

m ii

.hic videtur , acc

ipi pro- Vfarinïa expur-

A? RR OHMETI aperdntu'f.

. Quí in .

gatilïima..

M

:

marj laborànt.

PT ;;q

Óta Pfalm. Io. di-

. t.) Simt ]:

Ef AH n ar t

bominum.) D ifferunt

,citur : Qul defcendunut im mare na-

a mancipiis, nam hac particula ii de-

vibus

. p miffos

1gnantur feryi, qui emuntur, ut in

mz/ti:,

jacsemtes operationem n | 4Qquis

Pitu Cadic, &

€ircis & theatris cnm

j

f

i appare

aut inter fe.

beftiisde pugnent,

N-

18. Locum.) Gtce wanvoy , fnmum,

€jUS Cives m

fed vulgatus legit róxov.

"

14. Poma thz'derii APuma £us. ) X,Va-

rios fructus, quos anima tua defide-

Ig- Miferunt pulverem féper capita

- INémo enim -

rabat, qui tibi erant

fza.) Qui eft mos lugentium.

« olatur vis

non edes.

g -atimn'ïi, , jan

De pretiis ejus.) De pecuniis, quas -

- Bolg ff n

C 8 ancills

Non inventent.) 'Twui emptores.

dabat in pretium mercium.,

Vel, amplius non invenientur in te.

.. 90. Gelum.). Calites ;; An eli, ,&

p Sabant - (

.X85- .Propter £tmorem tformentorupa

r

beati. Vel colum i

ejus-) Nide dicta num: Io.

pfum appellat per

imus de m

profopopojam.

4fefi,

17. Deffituza fmns-). "eun.

« ó .WAS"?-

Sauét; Jpoffolt, C* Propheze.) Ko-

or,

706 , deftructz, & in nihilum redactz

me, yela Romanis oc

funt tante opes.

Petrus, & Paulus.

cifi, ut fanài

2 Lug'j

Er omnits qui in lacumnavigat.) Pro

L

r

Wt m

Jedicavir.) Et punivit fcelera vin-

32 lacum , €[t in Graeco , 20) mor-

dicando. Qmod dicit , jz4/c2v;; j^-

u T5 ütehan

&», /» neUigis- lNofter vertit 75

dicium . vefirum , refpondet italicg lo-

ivtme v

lacum , Qquia 7o/vy , parya potius

d

Olcat - No

cu:-ïoniï , F5 ha fktfn ragia;z:,

*

À ViVia:

A

)|

CAPUT XVIL —

591

& otmnia |

o1. Et fuftulit unus Angelus fortis

lapidem quafi molarem

jàm non

magnum, & mifit in mare .

dicens : Hoc impetu mi

ttetur Bgf

bvlon civitas illa magna , & ultra jam non inv

enietur.

lO'ng -

253. Et vox cyt

haroedorum , & muficorum, & tibia , canen-

ba non audietur in te amplius :

& omnis artifex

Ugentes

tium, & tu

? ami

omnis artis non inv

enietur in te amplius : & vox m-olæ non

, & l-

audietur in te amplius :

-25.'Et lux luc

ernae non

]ucebit in te amplius: & vox fponfi,

üe, R

dietur adhuc in te : quia mercatores tui erant

& (fponfse nonau

VRR

i ;iautge,

principes terrae; quia in veneü»ciis/)tuis erraverunt omnes gen-

tes,

.

Jicentes:

24. Et1

n ea fanguis. prophetarum , & fan&orum. inventus

í

*

giE? & omn

ium , qui interfe&i funt in t,er?a.

javerunt

Á

igni, I

mari, de

Propþee

d

,

. ZIIEt 1

d

-

CAPUT

, qualtum

PAQPISN

X

Ef vox fponff E')'u]þmfa.;) Nullz ce-

J Qui if .

Q.FI. Hoc—;mpäm mittetur Baäy/lmx,

. ]o. d-

&c,) Sicut lapis molaris magno im-

lebrabuntur in te nupti£, néc canen-

mre mf-

etü. miffus in aquas magno ftre-

tur epithalamia.

pita cadit, & alte merpitur, & nuf-

Quia. mercatores 1ui. erant Princi-

j inWAquu

pes ferra, ) INotat. tres caufas ex-

quam apparet ; fic Babylon , id eft,

Prima eft, quia

ejus cives mergentur in infernmm..

cidii. Babylonis.

h fl?fnllm)

^Q2. Fox mola non audietur in te.)

principes terre lucro & avaritie fer-

z

Nemo enim erit qui molat, aut cui

vientes injufte fubditos exa&tioni bus,

molatur triticum.

Vel per vocem

monopoliis & aliis hujusmodi malis

n'

?er Mfl'll |

artibus vexabant.

molx fignificat cantum, quo fervi,

,näs,

qu

aut ancille molentes. laborem fuum

In venefciis tuis erraüerunt omues

levabant: ficin Virgilii Moreto le-

genres)) Secunda caufa eft, quia blan-

ditiis, Principes, & Reges, quat qui-

grdi, & -

gimus de molente :

busdatn veneficiis , ad érrores, & ido-

Peudt Pef

Agrefhique fuum ]b(dfur voce la-

lolatriam attraxit.

orem. :

:

Q4. Ef im ea langnis Prophetarum,

y,) RO'

25. Lux 'Iucerna mon lucebit m te.)

&c.) "Tertia caufa, qua manus fuas

s fodi

Lucernis multis, magnis, & elegan-

entavit.

innocenti San&torum. fanguine cru-

lr v

tibus utebantur in conviviis, ad quas

uut j

maxime nunc refpicere videtur , ac

- Et omhium.) San&orum Marty-

odicat :

rum , qui late

alicg 10*

Non'agitaþis' amplius lata

in ditioner Romana

cfinvivia

&

occifi fgq:.

-

E

Em

392

APOCALXPSIS* B. JOANNI*S APOSTO*LNI |

L

-

* , Frand

C A PUTCOXIE

um moltat

San&his de judicio meretricis Deum glorificantidus, pam;ztur nupiie -

j tiüm: Ane]

4dgni, & Zingelus a Sfoanne adorari reculat : apparens autem -

E. Gau

quidam equo infidens cum exercitu, qui eff. Ferbum Dei , € Rex .

j venerunt t

régum., ac Dominus. dominantium , pugnat adver[us. befliam , & -

g, Ft d

T6ges lerra , ac eorum exercitus , vocatis inte

À

rim avz'lm,; !

! candido.

celi ad edendas eorum carnes.

E. 9. Ft dix

Oft hzec audivi quafi vocem turbarum mültai*iïin .in"-'cfoelo

Agni voca

* ( 100 Et 0

dicentium: Alleluja: Salus, & gloria, & virtus Deo noftro

:

! mihi; Vid

» rüm haben

2. Quia vera*,. & jufta ju,d'i&:iax funt ejus, qüi.judiCavit. de

meretrice magna, quae corrupit terram in proftitutione fua, .

p

nim Jefu.

& vindicavit fanguinem fervorum fuorum de manibus ejus.

f; vox marima.

3. Et iterum dixerunt: Alleluja. Et fumus ejus afcendit

* teribilis,

in fzecula faeculorum.

.

Regnavit ]

4. Et ceciderunt feniores vigi'ritïquatuor, & quafü'or anima- -

ag

num -

lia, & adoraverunt Deum fedente

- [olus

b

QUS [

z

m fuper thronum, dicentes:

E. 7 Qtiu D

Amen : Alleluja.

- Omnes coli

^5. Et vox de throno exivit, dicens: Laudem dicite Deo -

E acimant, |

agni.

dicii,

erfef

noftro omnes fervi ejus & qui..utimetis;e'um, pufilli; & m:

-

T

$28 6d

P. Ecde

j

la i

L brande.

I- J Urbarum multarum. ) Multitu-

3. Et fumns ejus xz-ffce;idt;t dm jkctgl;.

D

Et yyip e)

^. dinis beatorum.

E 6tonsi oc

fucnlorem. ) — afcendit: eft. prafentis

G

r f!ïel'

"lleluja.) Id eft, Laudate Dominum.

temporis z/aa« , quafi dicat, fem-

poftoloru

.Salus €$ glob1a Cf vitrtus Deo nojfhro

per afcendet fumus Babylonis incen-

- Votiefforün

e.) Quafi dicat: Salus noftra, qua

fz , hoc eft, femper nota erunt beatis -

$ U o

a perfecutione Babylonis, ea excifa

ejus fupplicia. & femper canent Alle-.—

a&

- tenlii

liberati fumus , indeque conféquens

luja, 1

caverit.

tantes quod Deus;-&de ea judi-

-b Qu

gloría, tum Dei, tum noftra, ac vz-

* adlitur,

fus, Grece dviapuc , id eft, robur &

4- Sedentem fuper tbrmumx) Etin-

L

sf ']Q 4ti

potentia, qua hanc victoriam, & fa-

4e jufte omnia judicantem. ;

i

lutem nobis peperit, nom nobis no-

-4men.) Hac voce confirmant Dei

)

jultificirio;

- hnie fa

füifque viribus, fed Deo noftro ac-

judicia, & laudes .

4

?lli a beatis wc-ri'bü-

- ff

cepta ferenda eft.

tas.

j2 Disig.

J2 vera Éf jig/f;t ju';lt'cf;t fust

S- De throno.) A .Deo

per aiï

d eft, juftiffimam fententiam

& Seraphinis, aut Cherubinis.

quem |

| UE

krile,

tulit de meretrice, & veram , non

6. Gueut vocem aquarum mltarum .

Thntur ad

ex vana füfpicione ortam.

&c.). Magnsz enim multitudinis fimul-

Cotllanriag

s corrupit terram im proffituttone

clamantis Tonus maxiinus efít, uc be-

(foo - In(ua idololatria , aliifque fce-

ne cum ítrepitu aquarum multarum

p um imji

: leribus. Vide Qap. 17- n. Dys-

1

conferatur , aut cum tonitruo , »cüju/&;

Büll fu;]n

-

N

Caxq u- L

593

- 6. Et äudivi quafi vocem tubze magnsae, & ficut vocem aqua-

rum multarum, & ficut vocem tonitruorum magnorum, dicen-

lr i.

tium : Alleluja: quo

:

"tl Gufan

:

niam tegnavit Dominus Deus nofter omni-

»

potens.

i. C Ru

.7. Ga

udeamus, & exu'lteth ,& Hdemu*s.glofiam[ E

, qujia

venerunt nuptiee Agni, & uxor ejus preeparavit fe.

*e]ii(:m, g

9. Et datum eft illi, ut cooperiat fe bylfino fplendenti &

candido.

mbu; !

Byífinum enim , juítificationes funt Santtorum.

- 9. Et dixit mihi : Scribe:* Beati, qui ad coenam nuptiarum *Mat.

22 25—

m iticulo

Agni vocati funt: & dicit mihi : Haec. verba Dei vera funt.

uce

Io. Et cecidi ante pedes ejus, ut adorarem eum : Et dicit

I4.16,

)e9 nollro

mihi; Vide, ne feceris: confervus tuus fum, & fratrum tuo-

onium

licavit de.

rum habentium teftimonium efu. Deum adora. Teftim

jone fud,

enim Jefu yeft fpiritus prophetiae.

II. | Etä

ml

s.

bus ejus.

*O0x maxima e& ,& fceleftis & ixhpiis

d- cenam ;zuþtiar;m.-) Id eft, ad

; afcendit

terribilis.

cc;lefteni gloriam.

.

;nmf)þ Iam finitum

Hac verba Deti

vera f!zät.w). Quafi

Regnavit Dom

o anima-

eft rc

num peccati, & impofterum

dicat: Qgtod dixi, Beat; qu ad ce-

folus

b

»-

eus regnabit.

Pt

nam uuptiarum Agni vocati [unr , nom

dicenteg :

Mia veneruut -muptia Zgþi*. )

mea vox eft, fed Dei, *eïaque veriffi-

ma & certiffima.

1-

( n

"colites letabundi jubilant &

icite Deo-

acclamant , quod jam venerit dies ju-.

IO. Cecidz- :mtexpede: eju.f.) ,G&nu

dicii, perfe&zque nuptis Chrifti cum

flexo , aut tóto corpore proftrato.

& mugni.

JEcclefia in cclefti beatitudine cele-

Ur adorarem eum,) Gratias agens

& Rt

brandz.

:

x

—— — Ü

illi pro' tam Isto nuntio de excidio

Ef wxór ejus práparavit fe.) Scili- -

Babylonis, & nuptiis Agni.

Fortaf-

;[ i;; Fzmld

éét omni ornaméntó virtutum , omni

fe etiam Joannes exiftimavit finitam

énere meritorum ,

vàrietate étiam

effe vifionem & revelationem ; que

L prafentis

dicat, Teme

poftolorum , Mart

;

yrum, Virginum,

illi exhibebatur, ideoque reverenter

Confefforum , &c.

:

voluit Angelo valedicere.

onis incet

Q. Ut cooperiat fe Lyffmo.) Byftus

Vide ne fecerif, 5fc.) Noluit hic

runt heaus

tenuiffimi. & candidiffimi líni genus

Angelus adorari a Joanne, quia Jo-

ent Allt- -

dcei jidi-

eft. .Quid byffi

no fignifïcetur Ratim

annes erat propheta; hinc enim cau-

additur.

fam dac Angelus c. 22. n. 9. dicens:

.

ufeifcationes funt. Santorum. ) Per

Con[ervus fPuns [mm, 6 fratrum zuo-

,.) i

:

juítificationes intelligit opera jufte &

um Propglaetäzram, quafi dicat : Egd

fande facta,

quib(usf homines magis

non fum tefaperior, cur ergo adoras

n'nanc Dei

juftificantur.

*

.

me? Nam tu mihi zqualis es digni-

tate, quia es Chrifti Apoftolus, Pro-

eatis:tribu-

09 Dixit m

TM ,l..A.r;gleIus qui mihi

ZT

loquebatur.

pheta, Evangclifta, Predicator ;

: afiqucm

Sribe.) Ut omnes hec lc&uri àni-

hec enim omnia fignificat nomen pro-

$

mentur ad fpem, fortitudinem , &

phetæ.

Pratereà és continuus mare

geltdri v

tyr alfidue multos labores, & dolo-

jinis f

conftantiam in perfecutione, & lucta

:

:

^cum impiis.

res fuftinendo. pro Chrifto,

fl.t que

3&7 u be'

.Ffff

multanim

Jj4. cnfn Com. M

!ænqeþ., Tom. V(I];

.:W; CUjus

s

i

^

594

X

APOCALYPSIS B. JOANNIS APOSTOLI-

3

Y

—;

j

&

E.

H

f

| LE

1r. Et vidi coelum apertum, & ecce equus albus, & qui fe-

debat fuper eum, vocabatur

j

! dec reg

*

Fidelis & -Verax, &«cuæp j-u&itia

judicat, & pugnat.

j

. Et v

I2. Oculi autem eju

s ficut flamma ignis, & in öaþi't.-e ejus

! voce magi

diademata multa, habens nomen

^E diun codli

nifi ipfe.

fgriptuzn.; CIUQd nemo n'qyit

18. Ut 1

**

a

—-

0i

13. *Et veftitus -

erat vefte afperfa fan

LE cimes for

gum;': & ;vocab'a,t.ü»rk

- Carpes om

? * pomen eius, Verbum Dei.

14. Et exercitus qui funt in coelo, fequeb

antur 6um i-n' eqms

i

Em

- ( güorum.

albis, veftiti byffino albo, & mundo;

.

3

15. Et de ore ejus procedit gladius ex utra

que—þarte'acu

tüus,

"Pf4-- ut in ipfo percutiat Gentes : * Et ipfe reget eas in virga fertea:

p o $

is:

2. 9- &. ipfe calcgt Fo,rcular xï;ini furoris irze Dei omnipotent

E EC

16. Et

qui feait 1

:ideo par, imxmk(k) fupe'riIOï Angelis es

Habens nomen. fcr-iptum, j . Quod-

7-

: Chatadert

merito, & eris przmio & gloria.

nam hoc nomen fit paulo poft docet,

miffi fuat

Habentium . tefitmontum — Je[s.) . Id

verficulo fequenti cum ait: Ef veca-

AL Rt

eft, fpiritum prophetie , ut ftatim-

ter uomen ejus Verbum Der.

fe explicans Angelus fubdit.

Habent -

Quod nemo novit uiff ipfe.) Signi-.

i

qui proce

prophete teftimonium Jefu, quia illi

ficat nullam puram creaturam plene

r bu; eorüt

teftimonium dant, quod fit Chriftus,

atque integre cosnofcere, ac com-

Meffias, Dei Filius.

Praterea fpi-

prehendere. divinam — Verbi

gencra-

rituis prophetie teftimonium quod-

tionem.

$

dam eft & judicium Jefu, quod fcili-

13. Vefle af

er[s fdngf,;»e». ) V&d

cet Jefus dat fuo prophetz, non e-

fignificatur Chrifti humanitas fangui-

B'DIBOC d- Dheoetrum

nim datur nunc niíi credentibus in

*

Jefum.

z

ne ipfius cruenta. — Vel potius fan-

3.— 16- ln Vi

uis quo. Chrifti veftis imbuta e(t,

ln eà velt

II. Eguus albus.) R

quo albo infi-

languis:'eft hoftilis; quem fudit, &

Turie GCR

'det Chriftus, quia hic color letus

mox hic fufurus eft. —

men in fei

eft, feftivus, & fimbolum fel

licicat-is

& triumphi.

I4. Exercitus, 7:4; funf tn cæl.o.*:)'

Jice fpnif

Fidelis 8 verax.

Scilicet Angelor

ànc enm

) Verax cum- pro-

torum.

]

um & aliorurïn*i)vca.-—

vidis, |

mittit, fidelis cum pr

&

Qmiffa fervat & -

-

reddit.

Byfno albo &

mzmda—

litorm ac

Cum jufitta. g

lcap 6T pugnat. ) :

fignificet di&um eft n. g.

) ,Quiä lxo?:.'

Rex RE

àm potent

Quia defcribit illum. cum magna po-

IS. Gladius: ex utraque parte acu-

tentia venientem , ne quis illum for-

£u$.

Hic

l«dius eft imperium , jus.

Tobjeti f

taffe credat viribus & potentia abufu-

& poteftas Chrift

I 6aj

:

i, quam exercet in

3

i fpnific

rum, dicit illum cum juftitia Judica-

impios.

3Cieïldam

re, & pugnare conptra fuos hoftes.

Reget eas m virga ftr

-* T192. Ocu£L ejz;s fz'ct»zt Jiamma igni:..)

dica cap. 2. num. 27.

4

D

-

i Vide

eatorum

Quod eít irati,. &

Calcat forcular vimi

efcribitux

fupplicia inferre

furaris Dei. ;

Avlöu;.

molientis..

Id eft acerrime premet, calcabit &

ds capite cjus diademata multa.)

puniet eos, tum hic, tum in futuro.

Wt vule:

Quia eft Rex regum , omniuümque

De vino furoris Dci , vide

d (ü

num. IQ.

dl&a C.I;(

CODYivinn

regnorum terr& Dominus.

Brüm lo

3

"

g

SUBRA P,U"Tv | xnc :

& quife. :

16. Et ha'be-t in veftimento, & in femore qu fcriptum : --

mf ju&itia :

*Rex regum, & Dominus dominantium.

l dlim

Et vidi unim Angelum ftantem in fo*l*,e'; & clamavit 6. 1-

d7.

Supra

ipit ejüä (

voce magna,

d:cens omnibus avibus, quz volabant per me-

dium coeli: Venite, & congregamini ad coenam magnam Dei:

i714

10 tofjt *

- 48. Ut manducetis carnes regum , & carnes tribunorum , &

Vocabatu

*

carnes fortium , & carnes equorum , & fedentium in ipfis, &

Cal

'nes omnium libemgum,'*&.-fervgrum, & pufillorum, & ma-

11n equis

gnorum.

*

x

SIg. Et. vi

di befliam, & reges terree, & exercitus eorum

i äcüiizs,

congregatos ad faciendum praelium cum illo

P qui fedebat in

n fert&a:

equo, & cum exercitu ejus.

m

henfa eft be

ents:

20. Et appre

"

ítia, & cum ea 'pfeudopr:c—).pheta :

qui fecit figea coram ipío, quibus feduxit eos, qui acceperunt

B2

) Qu d-

characterem beftiae, & qui adoraverunt imaginem ejus. Vivi

miffi funt hi duo in ftagnum ignis ardentis fulphure :

poft docet, - -

*

w3 Cs

Z E:zwfc- 1

24I. Et c&eteri occ

lil

funt in g

ladio fedentis fuper equüm',*

&) n d-

ui procedit de ore ipfius, & omnes aves faturatoe funt carni-

h.

jram plene-

bus eor*gm,

NÓ

, AC COT -

j gentrie

d

,* Ffffa

z CAPU'f

rne) Yd

as fangui-

" I6. In veflimento, & " femare.)

19g. 34:'i4k2.) Antichriftum. -

yotius fan- —

In ea veftmenti parte qua tegit fe-

Cumn illo qui. fedebat im e

mbüfl &t

eft, cum Chriifto. -

7200 ) Id

murs- Geftat autem Chriftus hoc no-

| fadit, 6» :

men in femore, quia femur fymbo-

QO. Apprehen[a eff boffta

: ) Captus

lice fignificat Chrifti humanitatem ;

eft vivus Antichriftus, ;

nt etlh.)

hanc enim ipfe ex femore Jacob,

Pfendoprepheza.) . $cilicez infignis

ille impoftor, qui erit vivus

nti-

omr?l*bea'

d

Davidis, & aliorum fuorum proge-

;

nitorum accepit.

chrifti precurfor, de quo di&tum eft

Rex Regum , CO«

BN

fupra cap. [3. num, II. & fequenti-

Quiä flO(ï

am potentiflimireges, velint , nolint,

bus, ubi etiarn que hic

plicata funt.

[habentur ex-

urte 40

fubjecti funt.

D

.

!'iüm.s ]EM

I7. Staztem :

2 file.) ln foie ftat ,

H duo. )

/'Ancic'hr)iüuþys «& ])fbudo-

ut fignificetur in oculis totius mundi

propheta.

k

s

exetqþf m

faciendam . effe hanc Antichrifti; &

Iz ff4

o

0 2724

"m t'gn/'? ardéntii felphure.)

fe&atorum ejus ultionem ," qug hic

In ftagnum ex liquefa&o. fulphure,

2

defcribitur.

igne interno flagranti.

?i; Drlioä).

ibus. ) Carnivoris , cujufmodi

2I. Ef ommes «ves fatm*)m fumz. )

funt vultures , &c.

Hoc proprie, & fine ulla metiphora

yjcabit

Dei.). Ad

intelligitur: in campo enim infinita

n futuro.

Md cmnam magnam

convivium quod ex cadaveribus ftra-

prope cadavera rclinqséntur , que

comedentur ab avibus.

torum hoftium yobis Deus inümgæ

i

z

/

!

-

"

$96 — ,,AivöchLïPsxs p. JOANN&SAPOSTOLI.

-

B T

CAPUT X

ï

l que img n

— Ligatum almconem',, frve diabolum , mittit Angelu& in

äb&jïlm ad

M nbos, at !

A Chnfto mi

thille annos, quibus anime martyrum in refurreClione prima regna-

Dunt cum Cbriflo.: pofl quos foluius [atanas excitabit Gog , €? Ma-

! o

T uilleonni.

geg innumerum exercitum advoerfus cioitatem dilettem, Jed igni

[ 6 Beu

&elefli devorabuntur : deinde apertis libris , a. fedente Juper —

L primà : in

- tbronum judicabuntur o'ines mortui fecundum.

;

CO. icerdotes

j :

-

A

-R yEo

- epera ipforum.

M decarcere

T vidi Angelum defcendentem de ccelo, habentem ch-

vem abyífi, & catenam magnam in manu fua.

) quaor z

! inpreliur

2. Et apprehendit draconem , ferpentem antiq

uum, qui ePc

d okES

diabolus, & fatanas, & ligavit eum per annos mille :

3. Et mifit eum in abyffüm , & claufit, & fignavit

fuper jl-

,, altra Sgn

lum, ut non feducat amplius gentes, donec confummentur

Ls

Wbmtvcomunsizecotreats

mille anni : & poft hazec oportet illum folvi modico tempore.

N

| Praptevr- ft

" 4. Et vidi fedes, & federunt füper eas, & judicium datum

L. lam ]BfulïH

H pripte

eft illis : & animas decollatorum prqptfr teftimonium Tef

X

[ N

&

- veun D

CE hm C

,V ïI.

Ids Angelum.) Angelum bonuæn;

| :

: Vebun i

p

Gr;ceca Sgo'vm; Sedes hs funprtgroni,

, minum.

. intellige prefidem inferni , ju-

in quibus per mille pacis Ecclefie

xta ea que diximus c. 9. n. I. .

annos refident anims decolatorum

an mn.

45/5. ) Id eft inferni. -

propter Jefum, & qui non adora-

b &t Anich

9. L/gavit eum.) Invitum detrufit

verunt. beftiam.

- Ne "tf

in infernum, & ne eletos ad' Eccle-

Sunr enitmn ip;fæ

ida .

in celo feges & principes, Deg*quafi

is

M;lle 17

iam venturos.impediret, prohibuit.

affidentes ,

ejusqge vifïdqe' fruen-

Per annos mille) Mlile annis uni-

tes.

pus. Antic

verfüm tempus complectitur a Chrifti

Et iudicium ädfzm eff 1llis. ) ; Quia

Wüiverfale

morte ufque ad tempus Antichrifti ,

Ditum pr

a Deo creati, & deftinati funt judi-

A — n

& ponitur tempus finitum pro inde-

F

ces, ut cum Chrifto in die judicii ju-

finito.

icent orbem.

Drobi d

3. Claufce &

f'gnavit fnpe;? l'llmzzk.- ) *

Ef animas decal[)tarm. ) Omnes

N '1)25

Claufit abyffum, & portam fignavit,

, fed i

ne ullo inodo aperiri poffet, hoc eft,

Sandos vidit, fed eos peculiariter

ld ena.ill

commemorat, qui pro Chrifto inter-

firmiflime eum álligavit, & omnem

fe&i funtr, ut Chriftianis, ac iis pre-

OE d.

4

exeundi poteftatem ademit.

fertim , qui extremo tempore victuri

4

Doneit

Doxec con[upmnentur mille auni. )

funt , animos reddat ad certandum

P Xius fïfüli

Donec fcilicet veniat Antichriftus.

&2 hhita

pro Chrifti gloria, [taque & az;72:

- 7Whbdice tempere.) "Y ribus fcilicet an-

decollatormz , ita nunc dictum eft, ac

z P m

nis cum dimidio ,

Qqu : eQ; tempus

fi diceret, & peculiariter animas de-

-Hæc e&

regni Antichrifti.

collitorum , ut Marci ultimo ; Dzcsze

: li Qu

4- Et vidi fedes. ) Magniütas &

di[czpulis ejus &f Dervo

h BP&]

aggu&a's j bas emim H'gnifïc:at.yo.x

culiari:er Petro.

:

N

59

"i

& þmptei* "lverbum Dei, & qui non adoraverunt beftiam, nä—

que imag/nem ejus, nec acceperunt chara£terem ejus in fron-

Mþm ad

* tibus, aut in manibus fuis : & vixerunt, & regnaverunt cum

'ima?regm. ;

« Chrifto mille annis.

*

/$. Ceeteri mortuorum non v

ixerunt, donec

93,699'1[44- N

| coqfummegtuf

inille anni.

Haec eft refurrettio prima.

.

; M u

$, & fanctus, qui habet partem 1

n ! reAfu'rfe&i-one

6.: Beatu

.

N

m

*

E

primà:

n

his fecunda mors non habet poteftatem , fed erunt

fe [

N

r

dotes Dei, & Chrifti, & regnabunt cum illo mille annis.-

face

1.

*Et cum confummati fuerint mille anni, folvetur fatanas Ezech

& exibit, & feducet Gentes , quae funt fuper 39. ?

de carcere fuo,

ägtem i $

quatuor angulos tetrae, Gog,'& Magog, & congregabit eos

s

in preelium, quoram numerus eft ficut arena maris.

n, qui et

- &. Et afcenderunt fuper latitudinem ter

re,& -circuierugf

fipri- T-

caftra Santtorum, & civi

tatem dilectam.

"u Pfff 3

pmentur . d-

9 Et

Pr

Im bis fecumda morj non heber pe-

empote.

v

j 'er tejiimarzitz;; ! fefu-) Qui,- pa.--'-ï

moms d

Jam: ]efum confitebantur.

teflatem.) Secunda mors efi mrerna

Er propter vetisum De:. ) Et quia

damnatio ad penas inferni.

nji, J

verbum Dei predicabant, id eft Evan-

Erunt Sacerdotes. Det £ Ghriffs. )

& 1

Mel fenfus: eft , propter

Sacerdotes metaphorice appeliat, quia

—

L:

gelium.

N

ÓH

Merbum incarna

tum Chriftum Do-

femper Deo feipfos, & laudis facri-

unt throni, .«

minum.

*

ficium illí offerent fine fine.

s Ecdefe -

": nmom 4

dara?eruni 6&1'4!». , Id

Mille ani:.) Ut explicavimus n. 4.

ecolatorum

7. nga

«[os.) ld eft plagas, regiones.

on. adora-

'eft , Antichriftüm.

Nec aeceperunt €

h:(,r;tc'ie;;em. ) Vid.e

Gog,0

"Magog-) (uafi dicát :Quuin

enim. iplg

dicta cap. I3. num. 16.

,

*

*

etiam Gog & Magog, neque enim

Detuf. p

Mille anmn

5.) Id eft, ufque ad tem-

Gog. & ! agog fpar

fi funt per qua-

tuor angulos terre, fed erunt certz

4

n fde

pus Antichrifti , & rcfurrectionem

univerfalem | mortuorum.

a EMpus

entes fuum habentes regem, five prin-

i:.) ; Quii

fnitum pro indefinito.

cipem , quem Ezechiel cap. 58- 2. ut

font jud- —

o48. Cetert mortuorum. )- Scili

etiam -hic San&us ]oannes appellat

»

ce; rg-

Gog-

judci j

-probi damnati.

*

Noz vixerunt.

) . Scilicet ;rital bea-

Magog.) Eft exercitus Antichrifti ,

(mn& .

ta, fed iverunt in mortem primam,

& nationes illum conflantes, Scythe,

eCUliAritet -

."LVurcz, 'lartari , nam jMagog elte

iflo tnter-

[i

id eft, in da'mnatiqnäm animz in ge-

Scythas colligitur ex Genef. cap. 10.-

henna.

cispr- d

Doneé con[u

anmentur mille auni )Hu-

ubi filius Japheth vocatur Magog , a

r yildun

$us fzculi-in hac vita temporali, ut

quo inhabitata & nominata elt Scy-

ertandum

:

ea finita p

d

€

"

thia, ut docet ].ofepl;ms lib. 1. An-

*

1l 7

er refurrectionem egnt in

tiq. cap. II-

mortem fecundam.

9. Er «fcend.

exepe. f[uper Latitudinem

m e&, aC 1

Haé eff re[urrettzo prim;z.) Qua. fci-

jmas d

licet quoad animam erunt beati.

terra.) ld eft, latos terrarum & re-

[1 ;k Dllüf t

6. Bearus & famübus.) INon amplius ' gionum campes. fuo exercitu. com-

j« dMipe, fed reipfa.

| plebunt:

u

e

-

*,

Pa

: 598

APOCALYPSIS B,.' JOA&NIS APOSTOLI

9.Et defc6nfdit.ignis a Deo de coelo, & devoravit eos :

&

PIU

.. diabolus, qui feducebat eos, miffus eft in-

*

fulphuris, ubi & beftia,.

Pcagf-ïum;;jgn«is- ;&' g 1n g

Io. Et pfeudopropheta c

-cula faeculorum..

:fmciäb-unfur die:, ac no&?e—,?'in'f-'æ-,'

II. Et vidi thronum m

TOE

*

agnum ïcanäidum, & fedentem fuper

eum, a cüjus con

ha Da pur

inventus eis.

fpe&u fugit terra, & ccelum; & locus non eft -

Ms deirif

12. Et vidi mortuos, magnos, & pufillos,

fliiotesig confpe&u .

ä dofrihnt

um

.throni, & libri aperti funt, & alius Liber

apertus eft, qui eft.

| j

N

vit? : & judicati funt mortui e

X his; quae fcripta erant in l-*

bris, fecundum opera ipforum.

13. Et dedit mare mortuos

3

A

el'

Tvid

qui in eo erant &m'öir"s W m- |

coddu

fernus deder

unt mortuos fuos : qui in i

pfis erat, & judicgtum ':

.

[ o Bteg

eft de fingulis fecundum opera ipforum

14. Et infernus

! defcendent

,& mors mlfïifunt in-fragn.üm ,i—gnis., Hæc

; ejh ïnors fg*cugda.

viro fuo. .

La

N UE

s

horrido-

ill(ïi

|

Caflra fdn&?r:tm.) Latibula , in

^ pléno damnat;

quibus fideles timore

Magnes Ef.þu/t'//o:.) Omnes cujufiis E

:

L H of m

perfecutionis

&tatis, ftatus aut-conditionis.

L Thnatis mors

Antichrifti latebunt. -

Er lért aperti fanr.). Libri hi fant - |

Civitatem dileam, ) Jerufalem.

confcientiz, & memoriz fingulorum,

: Tent,

2:

9.* In F—

15. Et qui

Vide fuperiori Cap. n. 2C.

gnxm ignis Cj ftglpbnri.f..)

in quibus, qua(i in libris defcripta

I Quafi dicit;

:

funt cuju

f(lue fa&a?,,t-aiïl' bona, quam - :

E pti funtin [,

Beffia. ) Antichriftus.

mala. .

IO. Pfemdeprepheza.) De qu

6 di-

Liber oita, ) Liber pradeftinationis

Llum al glo

&um eft fupra c. 13. n. 11.

( E. Tbronsm magnum 65 candidam.)

Dei, in quo omnes & foli confcripti

?L vite,

funt illi, qui^ deftin

ati & ele&vi' funff

"Candidum dicit,

uafi plenum luce,

ad vitam zternam.

*

(

[ Jituri i

quo fignificatur

d

hriftum cum ma-

213* Dedi? - mare mor

.

- 'gno fplendore, & cum-ma

*

merfíos,

y

z

r40:,) Aquis.

gna venturum ad judicium.

jeftate ma-

Prpus,

! 1;.,1" l/hï ;ïh

. Mors & safé

) Et mors, qu&

[ fent (

A 'eujns confpello fusit terra EY cm-

in fepulchris quz fünt in terra fedem

Wittabure

Hdumo. ) ld eft; priftina fpecies, ftatus

fuam & dominaztum habere videtur, -

& forma terrs & ccli; quia videli-

»

trum legim

"€ét , in alium

mortuos fuos dabit ; quafi dicat uno

Vàil terram.

commutabuntur.-

pul.chriqrefn ftatum

verbo: "Tam mortui qui fünt in ma-

U5 expedam

ri; quam qui terra conditi funt, re-

E

Et locus non eff smventus ii ) Non

furgent. Loquitur de morte, & de

Abitit..) $

" funt inventi coli, nec terra , fed pet-

Tüam

fepulchris fub nomine inferni, tan- -

]i m &

Aerunt, fecundum eam dumtaxat tor-

quam de duobus truculentis perfonis. |

1

D us -

mam, quam prius habebant.

& tyrannis.

H

«

I2. ££. widi mortuos.)- Quui ante

I4. £t fzfern

Z

—DooM näah m(,??fzgnt

2 yuj

"mortui erant, jim "autem refurrexe-

T ) Ea

$

rxant, ftabant

£ ffagnezm ipzis.) li duo tyranni

eit, Ctom

que judicandi: j coþaln

mifli funt in infernum , üt ibi depa-

fcgncmj- impios, & xternis tenebris in

x

o degunt

(;hrifto ?'udice.

P R RESUPSPTR. TOR

x

Wfs foil

:

N

&

-

CAPUT XX. & XXL.

599

Vitens : d

r*

: Eftqui non.inveant—us eft in Libvrq 'Vitæ förïp-tuä', fniiïus

LT

beft in ftagnum iwgnis.

[j

CAPUT Xxi.-',

"—'—Cæxlo», üc terbà renovatis, nova civitas Srerufalem in Zfgni jþonfa'?n

ten fiper

-a Deo parata oflenditur , jüflis glorificatis , impüsque in fLagnum

c-us non eft-

B

"jenis detrufis, cujus. cioitatis murus , C porta , ac fundamenta

r, qua univer[a funt aurum, ac

confoet !

- defcribuntur, & menjurantu

lb qui eft)

dum , lapides pretioft, ac

: fz)izfr'zæifiz muti

-

margarite.

Tünt m l-

T'Vidi Eælum novum, & terram novam. | frimum' enini Ifaie.

65.17.

coelum , & prima terra abiit, & mare jam non elt.

-

.

judic;tum' :

2. Et ego Toannes vidi fan&am civ!

tatem Jerufalem novam & 66

" defcendentem d

E

e coelo a Deo; paratam, ücgt fponfam orn

atàm äpm

is, at

3. Et ^. 13.

4Viro fuo.

cotu loquitur, al

u 1'5. Et'

horrido illo fepulcl;ro & ;:riiciacibus

.,

ut videbimus.

thian,do .de '-IOC,O/,

*

- pleno damnatos premant

s

nes cajulvis

: Hac eff smmrs [ecnnda.

3 Quam da-

Novam.) Non illam veterem ter-

(onts.

mnatis mors &

renam, fed nova

Libri hi fuct -

3

infeïnus' pariter infe-

bratam.

m per illam adum-

x

Def[cendentem de calo. )

| Fi gurate'di-.

fingulonm, -

I5. Ert qui non inventsi efb,

& )

ris deferipta J

— Quafi dicat: Sancti & ele&ti, qui fcri-

citur Jerufalem defcendere de colo,

pti funt in Libro vitz, ibunt in cc-

ut electos ad fe aífumat.

Fingitur

bona, quam

enim hic cclum empyreum & Eccle-

L lum ad gloriam sternam: improbi

fia, five ccetus beatorum, in terram

deflipstions -

vero , qui non funt fcripti in libro

Ji conferipti «

? Dei & vite, fed diaboli & mortis;

defcendere, ut fideles qui cum vitiis

- hiibunt in ignem gelenne xternum.

& Antichrifto conflixerunt affumat,

( de&i fadt

& fibi cives cooptet, quod non eft

di ewlum novum, & fermm. ;50-

aliud ,. remota figura, quam dicere ,

t ) Aqit

: ,I" V]

vam,) Colum enim & térra

fidelibus eam meritis codeftem glori-

:

mors, qie -

| fecundum qualitates -in fine mundi

am obvenire.

»mütabuntur. Sic apud fanctum-Pe-

4 Deo.) Mec verba non referun-

terra fedett

trum legimus: lNovos. cilos &' no-

tur ad 7G par«tam, quod fequitur ; fed

re- videti y

( dicat um0 —

vam terram, fecundum. promiffa ipfi-

ad defcezdentem , quod pracedit. Pa-

fant i * —

us expe&amus, -Epift. 3. c. 5. n. I3..—

tet ex textu Greco, in quo habemus,

i

-Abz

defcendenzem a Deo de calo.

:

tifant, * —

^maàm.

i.) Scilicet in'iïxe'l-ioxrem for-

4

-

Paratam ficut fpon[am ornatam viro

ts "

fani , t

Jam uon eff. )

TAR

.Ut prius, qui;a feng.

fuo.) Paratam, id e(t, comptam. &

a.

vatum.

adornatam, tantaque gloria & pul-

js perfoms

Q. Fidi fancam civitatem Jerufa-

chritudine, felicitate & majeftate in-

lem.) Ecclefiam. triumphantem , id

wiji fo

ftructam , quanta decet fponfam cce-

v tyumm

eft, cotum beatorum, & locum in

lefti agno jàm tuptam.

quo degunt in.ceelis: hac duo fan&tus

Viro fuo.) Di

Ts

Rs

liquando de ipfo

--caufa viii fui,

gne virq fuo. Vei

epepris

: ]panpes mifceþ, & a

—

EE

-

x

.

LU

S

H

666

LAPOCAL?PSIS"B. JOANNIS Agæmf !

; . Timi

3 Ét audivi vocem magnam de throno dicentem : Ecce ta-

: & formicat

— bernaculum Dei cum hominibus, & habitabit cum eis: Et ipfi

populus ejus erunt, & ipfe Deus cum eis erit eorum Deus:

^. dacibus, p:

"Ia 4."Etabfterget Deus omnem lacrymàm ab oculis eorum,

: quod eltim

./—

g. Etve

25. 8. & mors.ultra non erit, neque lu&tus, neque clamor, neque.

pE

k

9uPr? dolor erit ultra quia prima abierunt.

.

- pas feptett

$. Et dixit, qui fedebat in throno: * Ecce nova

f 'ac-io vo".mkn ii d

: Ven, & o

4 ïfai

€

43.19. Et

dixit mihi : Scribé, quia hzec verba fidelifima funt; & vera. -

1o. &tf

oCor.

- & oftendit

6. Et dixit mihi: Fattum eft. Ego fum Alpha, & Om'ega.t: :

$. 17-initium, & finis. Ego fitienti dabo de fonte aquee vitee, gratis. :

de lo à

i. Hab

7. Qui vi

cerit ; poffidebit hæc,& ero illi Deus , & 1lle erit ;

; mihi üli-u'*sL '

] pretigfo ü

$ Timidis |

pPcne a uranEe

d. Ecce«t?äe'rnkfþläm D cusii bominmi-

omnium rerum initium , ego fum fi- -

La;.) GQuafi dicat:; Hec urbs eft, in

s; quafi dicgat: I£go fum qui Ec-

cö!ai, ut pàr

ua Deus habitat, homines étiam ad

clfizg, & ferufalem celefti principi-

^ 16 colere |

chanfftmm

illam vocans ,. quos tanto. honore di-

um dedi; Ego fum qui pariter dabo

Qibo.

gnatiïr, utin eadem urbe fecum har

& finem, fcilicet gloriam eternau. -- |

bitare velit. -

N

*

Sitsentj. )

'8t Timid/.f «

,Deum & cælefcij ; 4 eR ;

- füis cupidit

Et ipfi populus ejus eruur.) Nullius

jufto.

E. bus cedunt,

erunt nifi Dei, neminem Dominum

De fonte

|Aqu& "Vika,) Quifnam fit

agnofcent, aut adorabunt, nifi Deum.

hic fons habemus ex Pfal. 41. — u-

Inrreäulii |

Et ipfe Deus cum eis erit eorum Deus.)

admodum defiderat cervus ad fontes a-

- Wil non h

.. Cutionis init

P

Id eft, ipfe Deus, qui dignatus eft

gUATHIT , .itf' d&/fderq: ADITIA men:.gcd

habitare cum eis, erit eorum Deus,

te Deus...

"

f0n credent

id eft, eos ut filios fuos amplectetur,

Grazis, ) Qu

ia licet jufti fuis b-,o,vnxirs

p virts,qui

operibus mereantur vitam &ternam,

Exetratjs,

& sterna protectione tuebitur.

4. -Abfferger Deus, &$c.) kVide di-

hec tamen dicitur, & revera eft gra-

E. ts qui

X

&a cap. 7. num. ultimo.

tià

Primo refpectu laboris eorum,

vt Ch

Neéqué clamór. ) Opprefforum a 'po-

qui in fe exiguus eft, necdignus tan- -

Coraittunt.

viVünt,

tentioribus$, à

Y

ut cruciacqrum a tyran-

;

to præmio : Nem enim Fmt cordigaa

fiis.

pi:[];ancs hbujus rämyqris ad futaram glo-

- Menda);

Pfima alierunt,) Vita mortalis -

rigmy qua revelabttur sm. nobis.

Se-

itentibus.

cundo refpe&tu primz gratiz , ex qua

fümnis plena.

für Qu

"5. Ecee xova

facio' omnia. ) Quä fi

profluunt bona opera, h?ac enim o-

1

T& faciunt

dicat: INohi mirum fi priora illa, &

innino gratis datur.

.

- , Quam

7- Qui wtcerit.

) Ideo ita loquitur ii

lcium quo;

vetera abierunt, quia facio novum

cclum,'nóvam terram; ( novani

ut omnes ad pugnandum. cum diabo-

Orum, (ed

hominum conditionem.

lo, & ad vincendum exbortetür, at-

Pa illori

Scrile, Edc. )

Vide dicta fupra c. I9.

ue eo$ maxime,

&teditas.

chrifti futuri funt.

qui rempore Anti--

hum. 9. ubi eadem funt verba.

b fam,

6. Fadum ef.) Id eft, jam finita

Ef ero il Deus) Praftabo illi,

3itim, no

'

funt omnia, jam factum eft quidquid

que Deum omnipotentem przftare par

: Mnrs pm

eft eis , a quibus pie & fanctx

in vita hominum mortali faciendum

eft.

à

;ultus

Atiftg fepar

érat.

Cllnda

y Cun

Er ille er

7 qihi fliiu.'«) Amabor ög

" Ritrnis

Ego fum A/Pbd,g Omcga.) Ego fu::mk

3

a

|

CAPUT XXL.

l

4

60X

ere n I

9. Timidis autem, & incredulis, & execratis, & homicidis,

*

sE

& fornicatoribus, & veneficis;& idololatris, & omnibus men-

nDes: d

dacibus , pars illorum erit in ftagno ardenti igne & fulphure:z

semn, d

quod eft mors fecunda.

N

9. Et venit unus de

feptem *;'&hgelils habentibu.s' phialas ple-

l neque,

pas feptem. plagis noviffimis, & locutus eft mecum, dicens:

:ioïo'ihnia. '|

Veni, & oftendam tibi fponíam , uxorem Agni.

t vers ]

1o. Et fuftulit me in fpiritu in montem magnum & altum;

:'.Omega-:

& oftendit mihi c

ivitatem. fa—n&aïp ,Jen;lfalem—/ de»fdend(e.ntemx

de coclo a Deo, -

I

.xr. Habentem clar

S;;.ille".erit ï |

itatem Dei : & lumen-ejus fimile lapidi

mui] -

pretigfo tamquam l/apidi,jvg-fïpidis, cht cryüallum,

qodun f ?

cölai, ut prärmeü bonum lfilium ;a'lui;a-

Q P/)zgi:-

vrorvi

2

mqike .

*

ffmis.) Vide diéta

ti principi- -

re,& colere parentem. Vel, eum ut

cap. 15. num. £

chariffimum fil

,iqx/nj ;axrgiäntifïïlne tra-

Oflendam tili

fponfdm,, ö"c.) Iä epc »

ao dbo. T

&abo.

*

oftendam tibi urbem de colo venien-

æfemam.-f ï :

tem, ex cujus divitiis, -& decore ut-

9. Timidrs.)

&:MTQ; dguausn , qui

:üij, iddt

fuis cupiditatibus, aut. perfecutori-

cumque intellizas ,

qualis fuþura fit

bus cedunt.

h3

beatitudo^Sanétorum.

Luifnam Ht' z

LE |

Incredulis. ) Qui fidem divinis pro-

IO. In fpiritu.) ld ?R: ;

v ?ifiöne ima-

miffis non habent, fed ftatim erfe- |ginaria.

id fonterde. —

cutionis initio animum defpondent ,

lm montem

magnum.): In quo )fcili-;

u o ]i'd

non credentes. Deum fibi adfuturum

cet erat «dificata ipfa civitas.

ide di&a

fuis Eonïs ;

& vires, quibus refiftant, fuggcfturum.

Defcem!entc??z de calo. ) V

| atermam,

Execrati:.) Execrabilibus; eos in-

num. 23

telligit, qui execrabilia & a moribus ,

II. Halentem claritatem Dei. ) Infi-

mdge.*

& vita Chriftianorum valde aliena

ij eorum, E

gnem quandam & admirabilem clari-

Pro clariza-

committunt , & more idololagramm

—

tatem a Deo acceptam.

lignns tt* —

vivunt.

zem , Grece eft 0r£a» ,. gloriam.

t n

Mendacibz

.Mendacia þerhi—giofa

Lumes eju.) Qecsp, id eft Jmu-

jam d- d

dicentibus.

sv)

Hifs

[22

Vel, mendaces appellan-

zare, quod illuminabat civitatem co-

tur -quicwhque male vivunt, necope-

-leftem, quod eft 'il)iïe Deus, ut dicitur

g, qua 4

xa faciunt confentientia fidei Chriftia-

num. 23.

c enim 0','*

Pretio/ä.

) Gbræ&e pretiofcfimo.

$, quam profitentur ; quod eft men-

dacium quoddam practicum , o

:

n Vär—

,Tanquam lapid: jafpsdss , fieur. ery

loqllitlll' ab

borum, (ed operum.

ftaliem.) Quia jafpides r*periuntur va4

£ars ilorum.) ld e

^riorum colorum , ut amb:

uitatem tok.

g, d c

;

ft for; QG q;uafl

:

lallum. refe-

hzreditas.

lat, ait fuiffe coloris cry

" jlf gno, &c

.) Vide didta cap. 19

rentis, cA/Se Idezidi xpocradkucoyri,

aum. 2O.

zanquam lapidi ja[pids eryflallizanii.

o ii d-

'rima- mors eft cum

Et babebat murum magnum & altum.)

.æ[htg pr -

i

"Mors ]c'ïruädd. )P

anima feparatur a corpore; mors fe-

Hic murus fignificat firmitatem infu-

d2 guk&ïi |

cunda , cum homo disjungitur a Deo,

perabilem , & fecuritatem

& xternis cruciatibus addicitur,

. xufalem.

*

Fæleüis le—

WEL

B;£l. vum Qoms. Menoch. Tom. V Ll.

'Gggg

-

-

x

i

602

APOCALYPSIS B. JOANNIS; APOS-TOLI'/

j

.. 12. Et habebat murum magnum & altum j habenten;»-portas

j 18. Et,efi

duodecim: & in portis Angelos duodecim, & noinina infcri-

* ejvitas 07

E

i

pta, quae funt nomina duodecim tribuum filiorum Iírael.

19 E du

13 Ab Oriente portze tres: & ab Aqvilone portze tres : &

- funt

ab Auftro portae tres: & ab Occafu portze tres.

:

E

.

-

-

: terium, ch

I4. E

t murus civitatis habens fundamenta duodecim , &

$u

L o2 Qujm

ipfis duodecim'nomina duodecim Apoftolorum Agni.

* folichus: od

I5. Et qui loquebatur mecum, habebat menfuram arundi-

foprafus; U.

neam auream, ut metiretur civitatem, & portas ejus, & murum.

16. Et civitas in quadro pofita eft, & longitudo ejus tanta

P guas, & f

eft, quanta & latitudo:: & meníus eít civitatem de arundine

[ civitatis at

aurea per ftadia duodecim fmillia: & lon

! . Ette

gitudo , & altitudg,l &

latitudo ejus , aequalia funt.

*

1 poteus teim

17. Et menfus eft murum ej

us centum quadra

ginta quatuor

tita

: Nam caric

cubitorum, menfura homin-is, qus&e eft Angeli.

'I.S,Et

24 Bt a

Hkäent/as portes "duadec;iäz', 66c.). Ut

bat ftadia ;riä ; millia , hoc-eft -,' æ:—zil;

dfrent

fcilicet per eas intrent omnes tribus

r

liaria ltalica. 375. totus vero ambitus

lo E

rognatz ex duodecim fiiis Lfrael,

erat milliariorum 1500.

:

j

o€ efít, omnes electi ex omnibus que

ufquam funt gentibus , qus& per duo-

Altitudo 9 latitudo ejü;f,.egudlz'a funt

)

Non videtur hoc. intelirendum de

[ us eft, ad

decim tribus lfraeliticas defignantur.

menibus, eorum enim altitudo de-

1 Cjus'fecuritau

Er in poriis ngelos.) Angeli enim

poo9mle vitr

funt cuftodes, focii, du&ores & re-

fcribitur verficulo fequenti , fed potius

ceptores Sanctorum.

t

de domibus intra civitatem , que o-

E Tum noftrare

I

mnes ad eundem modalum, & menfu-

. pelluidom,.

Fendamenta dnodectm ,. ($c..))

ram fa(tz, una aleeram . altitudine

E vtro fit opa

Quibus ut ftatim dicitur , fienifican-

tur duodecim Apo(ftoli, quorum do-

non excedebat,. aut latitudine, hoc

[ Quemque D

enim facit àd ürbis pulchritudinem.

. Onm betim

Grina & predicatione funda

-

ta eR,&öi,

Alcazar putat fignificari civitatem po-

f 19' F lma'an

fuftinetur. É£cclefia.

Amenta ha

p

15. Mez[zram arundineam.). ld eft,

fitam effe in planitie $quali, ita ut

murorum coróna , & ambitus hic non

1. 14 fent du

menfuram quz arundo, five calamus.

affurgeret , illic vero deprimeretur,

üuodecim ,

dicitur.

Sic etiam apud icales czzz4,

eft nómen certe cujusdam menfurz.

locis.

fed plane effet xquabilis omnibus in

Vieratos fyg;

Grece etiam dicitur xzauog, conti-

Hec murorum & domorum-

- Won yayc

&quabilicas 'fï-gniü-cat iconcordiam &

. $ ls non

netque fex cubitos & p.Imam, ut pa-

focietatem Beatorum ;; eormmque ma-

- Ründm

tet ex Ezech. 40. num. 5.

Cült;*.peg A.;

16. ln quadro pofrra. ) N

on taiitum

xünam . familiaritatem ,..& admirabi-

em rerum omnium proportionem in

t &i

pfe

quadrangula, fed etiam quadrata , ita

ccleiti patria.

" ordoi &

fa

ut omnia latera effent e

qualja , ut pa-

tet ex fequentibus..

I7. Mezn

i glifis . ha

titudinem.

fm eff mtfr:&m.) Qubad af.

Toftg breyi

De arundine. ) Arundine, per arun-

5

E. Vottdlm

dinem.

^

Men[ura Lominis, gue ef 'A;ngeli.-)

E

Per fladia

'dt.wdecimr mill;a.) "Unum- i

1

d

: & al

f

Angelus ufus eft men(ura tali, quali, —

'j. : fufe

E t

puta

quodque enim uxrbis hujus latus habe-

communi;er uti folent homines. -

-

4

* Ülümns

N

i

CAPUT XXI

: 6043'.

tenixp'ortas

18. Et erat an&ura muti ejus ex lapide jafpide : i

N

in2 inferi-

gfg vero

ïl

eivitas aurum mundom fimile vitro mündo.

LI

lrae], —

^rg. Et fundamenta muri civitatis omnl1 lapi

de pretiofo or--

ete: d

nata. Fundamentum primum, jafpis: fecundum , fapphirus :

tertium, chalcedonius: quartum , fmaragdus :

E

cim, & i

-20. Quintum , fardonyx : fextum, fardius:

feptimum, chry-'

ni.

ia

folithus: o&tavum, beryllüs : nonum, topazius: decimum, chry-

n amundi^

foprafus; undecimum, hyacinthus : duodecimum , amethyítus.

&murum.

"21. Et duodecim portz&&, duodecim margaritze füunt, per fin-

ejus tanta

gulas, & fingulz portse erant ex fingulis margaritis: & platea

-

arundine

civitatis aurum mundum , tamquam vitrum perlucidum.

lftitudo-,-&

42. Et templum non vidi in ea: Dominus enim Deus omni-

potens templum illius eft, & Agnus.

1 quitor

,23. * Et civitas non eget fole, neque

luna, ut luceant in ea, * Ifais

O.I9,

Nam claritas Dei illuminavit eam, & lucerna ejus eft Agnus.

"

24. Et ambulabunt gentes in lumine ejus: & reges terree .

pXDUUEPEPERRIU

p

orem in illam.

afï'er-ept glgriam fuam , & hon

oc-et, il

Gggg 2

.25.*Et

QU) an?bitus

3 2 s d. QUE

oI. Duodtcim. —:p'zdrg;zrritd':jkgzt þ;r fiu-

:7u41h.4 funt)

dfimus eít, ad fi

grlas. ) Singule portz fa(te erant ex

irendum de

gnificandam civicacisA

fingulis margaritis. Margaritx alio

altitudó de-

ejus fecuritatem..

Italice

SEsile vwinro cgmundo.)

Auro nimi-

nomine appellantur Uniones.

| j fed pntiuï

rum noftrate hoc pretiofiore, cum fit

perle. . Margaritarum , *ut. ait alicubi

m, quz o

banum, noftrum

Plin.

Qiinss dos i cagdore , magnitu-

pellucidum , & dia

h

dine , orbe , lavere, poudere: Üicin iis

n, & mentt-

,vero fit, opacum :

gnifïcatur unum-

aitudine

quemque bearorum, & fuam & ali-

qui cclum per has portas ingrediun-

vdine, 10€

Orum beatitudinem cognofcere.

tur requiritur candor innocentie , ma-

hritudinem.

enitudo illa quz nobis provenit a di-

19. Fandamenta murt, &c.) Fun-

vitatem o

damenta hazc, ut patet ex verficulo

vinà gratit, orbis virtutum , & ro-

14. funt duodecim Apoftoli, qui per

tunditas perfectionis, levor manfuee

tUS hic non

tudinis, pondus maturitatis , & gra-

duodecim lapides pretiofos hic enu-

vitatis morum.

rimeretur y

meratos fignificantur.

Verum quia

orpibus ii

non plane cértum eft, quinam lapi-

Aaurum mumdum, c.) Nide dicta n.1g.

. domorum

des bis nominibus fignificentur, nec

929. Templum non vidi 1 ea. )

"em-

pla enim fiunt ut per ea homines eri-

cordiam &

fecundüm quas, preprietates, aut fa-

ant mentem ad D«cüms; ideo beati

wmque m

cultites. Ápoftolorum cuique fimiles

; adiiribte

fiot, & ipfe Apoftolorum catalogus,

qui perpetuo Deum vident, templo

ordo, & feries varietexitur ab Evan-

opus non habent, fed Deus, & Chri-

;rtioqriexm il

ftus eft illis inftar templi intelletum

gelitis: hxc operofe fcrutari non eft

i

noftrz brevitatis. Videat, qui volst

excitantis,' & detinentis in .Dei vifi-

Quoad i

Cornelium a Lapide, Riberam, Vie-

oae & contemplatione. -

23. Nes cget fole, &c.) Qui fcilicet

gam' & alios recentiores, qui de his

j : Agg!/t'. )

fufe difputant. Vide qu« de his gem-

mulo praftantiore luce illominatur,

filll'a una ;

anis diximus L2xod. -28- 27.

fcilicet clgritace,& gloria Dei, & Chrifti.

nfneSI

N

604

APOCALYPSIS B. JOANNIS fA/'PiOSTOLi.. !

*Ifig . 25.*Et.

','-ïtæ;afï'erew

portze ejus non ci audentur per dl'ievm*: nox enim n on

i

»

5011 erit illic,

P

-

? frttum fit

fferent gloriam, & honorem "getäti;um' in illam. *

:5 Etom

37. Non intrabit in eam aliquod coinquinatum, aut abomi- |

Agni n illa

nationem faciens, &

EuE

mendacium-, *qigfi qu1 fcrjþti funt in libro.

w

E

fv tüm.-

M

CA PU T XXH.

- neque lumi;

Liguum vztaz fluroio aqua vite irrigatum fimgulis menfibüs red'dtt

* & regoibut

frucum [uum , nec maledictum , nec ulla. nox ef] in. civitate: n«

gelus autem, qui bac cito ventura. Sfoanni oflendebat , non vult ab

? Dominus T

eo adorari , dicitque, juflos in civitatem intraturos , impies autetm

P oftendere f

, Ete«

. foras ejiciendos : conteflatur etiam de non addendo , aut — .

: phetie lib

minuendo, ad banc propbetiam.

T oftendit mihi fluvium aquae (1) vitee, fplendidum tam-

j

] 8-1

Et eg

'E

quam cryftallum , procedentem de (ede Dei & Agni.

[

Qxastucaere estacnca

gnum

tht Li

2. In med(io plateae gqu,&,ex utraque parte fluminis li

: fluvine, deq

vj.tæ x

(I) vitz, $/xf/z4 7746:! vivz.

4

sj viäonem beat

"j«/enim fmboli

24. In lumine. ejes. ) Ad lumen gius

: 2'7. Alt'quid cormmquinatum.

) 'Aliquifs"ï*

civitatis.

Cognita enim veritate, &

coinquinatus labe peccati.

t boh finifen

magnitudine gloriz ccleftis; in illius

-ut abominatiogem faciens.

defiderium rapientur, & adillam per-

abominabile.

«

) *Sþelu;S :

v lt magni mo

venire ftudebunt.

. 9010, aut

Ef mendacimm. ) Vi

*

de dida n.ä;

Ro poffit

Aff^rent.) lMlic reponent, . fcilicet

Niffqui feript jmmi im libro "vita.

E

p 4 ferm

illam putabunt veram hominis

Eledi, & ad illam be

-

atitudinem pre--

am, & honorem.

glori-

deftinati.

[ atl ls g

95. Erporté ejus mom clam«

lmtui pe

[« D0v0$ wrofer

I. Ry£wvium 4?1& vitE.) Fluvius 'b.ic

Matis effe w

diem.) Quia ibi erit'fumma fecuritas ,

eft vifio beatific, per quam

E. bemtuäi is

nec opus erit portas claudere p'rgp'tgr

Deus copiofe bona fua in beatos ef-

metum hoftium.

Per: diem.) Non dicit, þer diem,

fundit; unde dicitur Pfal. 35..9. Ir/l,,-',

40 & eor

eiriabuntur ab uberrate domus tut, 6

Filia [igys

at oneen , quia ut ftatim fubdit:

X

£orrente voluptatis tua potabss eos,

iNox non erit illic.

20

«

$p lendidum

tanguam — eryff allem, )

ig"ifïcantu1

o6.

E

t afferent gloriam , 6^ Lonorem

Purum , nitidum , limpidum, ficut

OnIS Dearif.

gentium im illam.) Angeli, & magi-

ut loliy arp

ftri Ecclefiarum, & facramentorum

cryftallum, qua re fignificatur puri-

ta$, ( fan(titas voluptatis, quam |

mà fie]&&ati(

miniftri afferent in hanc urbem divi-

hauriunt beati in viflone beatifica.

Y 1 corsc

'

tias, & honorem gentium converfa-

Procedentem de [ede Dei , &c.) Deus .

ïf) t

)

item

rum. V«l fenfus eft : Quidquid erit

enim objectum eft vifionis beatifice.

- , impag

1

Mnt. g

loriofum,& hongore dignum in Genti-

9. Lignam wite. ) ld eft, multa- li-

l

Dus. que convertentur, inieretur in

gna, multg arbores vite, id eft, vi-

EO5 r

hanc urbem , preftantiflimi quique

tales, vitam afferentes.

Alladit-ad. .

Tünt in he

'3' -Et Üry ]

KEthnicorum gonyertentur,&fah?i fient.

arborem vite, qux erat in paradifo

lm. ) Nlh

j

[.

CAP 'UA T- XX |

6os$

X ehïm noa

Vïtæ ;—afferens fru£tws duodecim, per menfes fingulos reddens

fru&um faoum, & folia ligni ad fanitate

X

m Gentium.

illam, -

3. Et omne maleditctum non erit amp

lius : fed fedes Dei &

qit ab.Omif*

Agniin illa erunt, & fervi ejus fervient illi.

.

*

l-

L

^4. Et videbünt fac;em' ejus,

& nomen €jJ

N

Y

us i

n frontibus 69-

Intin libro;

: d

rum.

a

;

*Ifais

s. *Et nox ultra non eri

t &-þön egebünt lumine 'lucerhæ,

neque lumine folis, quon

69.20.

W reddat

iam Dominus Deus illuminabit illos;

& regnabunt in fzecula feeculorum..

Jilafe: A

X,'&'vera'.' Et

*6. Et dixit mihi : Haec verba fideliffima funt

.

f0 ]i h-

Dominus Deus fpirituum prophetarum m!

fit An gelum füum

Vpits aufa

,2;

oftendere fervis fuis; quae oportet fieri cito.

fba 'p'rox-

i5

.. Et ecce venio velociter. Beatus, c;ui cg&odit ve

a

phetise libri hujus.

jui audivi, & vidi heec. — Et poftquam

!idumï.—tam-

E let ego ]

ganne.s 8

|Gg8g83

guxdiifet—ïl?

k Agni

tis lignum -

terfe ftri.

Lignum vite, ut etiam

erit ämplius,' nulluma peccatum , nul-

fluvius, de.quo dictum eft, fignificat

la infirmitas, paupertas, dolor, &c'

—sÀÀ —

vitey.

vifionem beatificam.

In vi

äonibus

, Et nomen ejus in frontiäm'earum.)

'E

Semper fe Dei effe profitebuntur , &

enim fymbolicis, & znigmaticis ea-

w

Avliquigï

dem res per diverfas figuras, & fym-

oloriabuntur, eruntque xterna Dki

t

bola fignificari folet, prefertim fires

poffeffio.

it magni momenti, qu unico fym-

S. Nec

lumine /B/;s.)' Quia px,'æ[ïan-

jett.) 'Scelusg :

tiore fole juftitis illuminabuntur.

bolo, aut figura adxquate exprimi

dicia 1. 8 :

non poflit.

(

6. Fideliffiwsa.) M eriffima.

dj vite )

k Afferens fru&:tf

duodecim 3 5 c.-;)

Et Domiuus Deus [pirituum propbeta-.

rum. ) Dominus Deus qui prophetis,

itudinem PW,"-

Quod hz arbores fiagulis menfibus

ac confequenter mihi dedit fpiritum

novos proferant fru&tus, fignificat in

Plavius hic ;

beatis effe jugem immortalitatis, &

propheticum.

beatitudinis. renovationem ,- eamque

Servis fuis. )

;Mihi Joanni, & pEr

l per quam

me, aliis Chrifti fervis, & fidelibus.

ip beatos t

novam femper, fed femper 'perte-

DA

.&am, & conpletam.

QW oportef þ—'eri cito. ) Diciq c2£0 ,

dnnus fs

ï

- Folta ligni ad (anitatem Gentium. )

q

uia refpe&tu xternitatis omnia tem-

Signifïcantur dotes accidentales vifi-

oràalia cito fluunt ;.

& 'evanefcunt.

tahit tb

Adde

q

usdam hujus Apocalypfis cito

; c,-]fdllw-

onis beatifice, qu& eam.condecorant,

ilm, 1*

ut folia arborem , quiles funt in ani-

poR

Joannem fa&a effe, ut funt ea

Ama dele&atio, & frnitio fummi bo4

quz primis capicibus prædjxit feptem

:

ificatur put"

ni:;'in corpore plena fanitas, vigor,

Afig Epifcopis.

.

pt(ltisa qua

9. Bf écce .

"vezt

o veleciter: ) i Chri.

beatjbche .

robur; item :gilitas, claritas, fubti-

-& fenfus eft, quaáfi di-

(fi.)

litas, impaffibilitas. Hec enim folia

: fius lmfuitur :

fanant omnes morbos, &,infrmita-

cat

manete

in fide & in dilectione,

js bextifct

tes corpodis, quibus fandi laborave-

ne timeatis malorum fuplicia, & mi-

mult.

nis, & labores; cito omnia finien-

; 1d e!ï; "

runt in hac vita.

Allodt a

Et omne m«lediéla

m moh erit am-

tur, & eco veniam üpgulis pro Me-

lins. ) Wihil dignum maledictione

;'ric'zs ;redditurusf !

605

APOC&L'XPSIS B ]OANN!S APOSTOLI

1; Forls [

auditfem, & Vldïfï'em cecidi,.ut adorarem ante pedes Angel'

qui mihi hzec oftendebat :

Jdohs fervient

9. Et dixit mihi: Vide, ne feceris : con(ervus enim tuus

| 16 Ego

fum, & fratrem tuorum Prophetarum, & eorum, qui fervant

3 Ecclefus.

Deum adora

verba pProphetize libri hujus :

$s & matutin

io. Et dicit mihi: Ne fignavens Verba prophetxæ libri hu-

,. Et fpin

jus: tempus enim prope eft.

ca t:Veni |

1I. Qui nocet, noceat adhuc : & qui in fo:d bus eft for—

g. gratls.

deícat adhuc: & qui juftus eft, Juftlücetur adhuc: & fan&us

18 Contel

fan&tficetur adhuc.

Ihu üs: Si qu

12. Ecce venio cito, & merces mea mecum eiï reddere

plagas feripta

unicuique fecundum opera fua.

1. Etfi q

* Tfaiz

13.* Ego fum Alpha & Omega, primus & novxfhmus, prm-

Panferet Deus

41. 4« mplum & finis.

HU de his, qu.

44- 6.

14. Beati, qui lavant ftolas fuas in fanguine Agnr ut fit po-

48- 12.

Su

teftas eorum in hgno v1tæ & per portas intrent in civitatem.

I.

8.

Ig I* oris

17.21.

, Iï Fori: tants

6.

gpudentes detra

-8. Cecdi at aderarem, 8 . ) Hzc ex-

noceat fi vult, ego quldem non ob-

Tam fan&orum

plicavimus cap. 19. num.- IO. -

ftabo.

Io. Ne ffgmaveris verba P;apäerm

In fordibus. ) Peccatorum.

j

Ptempore fandi

libri bujus.) Ne obfignaveris, ne clau-

3

&tetci, &c,

feris ,

ne

13 Eva/im; alphba, 6f amega, ö'c)

2tem manebunt,

celaveris hze oracula, fed

Ego enim fum a quo res omnes ini-

* Tiefa.) N

ponus ea fcube, & expone omnibus

tium fumferant, & qui rebus peritu-

legenda , quia omnibus profutura

ris finem affero fuo tempore ,

res

) PEtogns agj

func

mcmfum, vide

imiortales etiatn ad finem fuum per-

Tempus emim prope eff , €6/c.) Vide

duco, premia aut poenas reurlbuens,

1

x 15. Tfifray,

dx&a num.

n

-

M

ülficare hic,

II. Qu zocet , noceat 4dbæc, &c. )

I4- Beati qui lgvanr fala: fua: in

ä

li, wt fxdeles

Mantiam in fd

Hec habent fenfum comparativum

Jengurme -agni.) Qui puram femper

itatis,

hoc modo.

Sicut ille qui nocet no-

animam habere curant ;

lavaturautem

cere pergit, it4 qui fanctus eft per-

a culpis gravibus, & levibus per pee-

Ri U g

gat fanctificarl, id eft, opera facere

nitentiam in fanguine Jefu Chiifti a

Memas ille

emmeDW

fancta, & j.fta; quafi dicat: quando

quo vim harum fordium abfterfivam

Tritto,

perfccutor, & adverf:rius deterius

habet facramentum penitentig.

fe & immanius gerit :

tunc juftus in

Ur fft poteffas eorum im digno vita. )

Btella ((7/672 ?

fanctitate magis crefcere, & profice-

JU uet' tena

t poteftatem habeant in llgnum vi-

re ftudeat. - Alii ita explicant, quafi

tz, & polflint ejus fructu femper ve-

,Tum "gantur

dicat, ego homines liberos relinquo,

fcn, id e(ï, ut eterna beætu:udme per-

WT lp to

ipfi videant quid faciant, & quam vi-

truantur

p

tf 4 md,.um

vendi rationem fequantur , nàm cito

Er per portas intrent $n ciuitatem.)

imum teli (f

Vemam & umcmq':e pl'O merms re-

Ut Apoftolicam. doctrinam fequen-

j H Sp:rn

tribuam. |.Itique illud: ; zocez, no-

tes, participes fint eternz vitz , in

Ef PM[E

ceat adbuc , germuh ) q'xedameft, ad

eam enim intrare non licet nifi per.

Dmm:

TM

)I(

mixtam hapens ironiun , quafi dlcac,

has portas,

C

Tare

nih, W di

z

CAPUT XXIL

. 607

-

.v :;

3

. r4. 'F(,)risxcanes,* & venefici, & impudici , &'.homïcid'æ ,&

s Angel?, Ti

Tàdolis fervientes, & omnis, qui amat & facit mendacium.

j

enim tus f

16. Ego Jefus mifi Angelum meum, teftificari vobis haec

limatfin Ecclefüs. E

*

'da & matutina.

go fum radix, & genus David, ftelfg fplendi-

e lr hu—i

I7. Et fpiritus, & fponía dicunt: Veni.

Es qui audit; di-

FPcat: Venil. Et

qui ütit, Veniat :* & qui v

ult, accipiat àquam * Ifaie

s eft, fo-r-».

Lvitae , gratis.

551«

& fandus

I8. Conte

ftor enim omni audienti verba prophetise libri

H

hu

jus: Si quis appofuerit ad hæþ,) apponet Deus fuper illium'

; red'dei*e—

X

- plagas fcriptas in libro ifto..

I9. Et fi quis diminuerit

de verbis libri prophetiæ. hujus,x

mus, prin

-auferet Deus partem ejus de libro vitze, & de civitate fan&ta,

: Utfitpo- -

&de hiïj qua fcriptal—funtlin ljibro—ifto.

civitatem.

Ü

. 20. Diþit

Ig.Foris':

— — À!

IS Forss c;:äe:.) flümün'di, &—'iwm;

Veni.) Scilicet Domin;»]efu adju-.

;:—.«'pudences', detractores etiam , qui fa-

dicium, poftquod nos cum tua fpon-

'm u ob- j"-

mam fanéctorum lacerant, cujufmodi

fa matre noftra Ecclefía in thalamum

'tempore fan&i Joannis erant Judai,

coleftem inducas.

j

Ti

r

YP

"Haretici; &c. extra fanctam civita-

Et qai andit.) [n fe hanc vocem,

p 6e).

*

"tem manebunt.

& hunc inftin&um fpiritus, ad ipfum

Qimnes i

Venefrcs. ) Malefici

& magvi.

dicat , Ícilicet veri Domize Tefu.

ebus pertt-.

Ef ommis 7:4;' fä(t't mendacium.') Per-

"niciofüm ,' vide di&ta c. 21. n. g.

Et qui fftit. ) ]ui'ticiam & vitam «

ternam.

nfaum pe»

36. Tefüifcari bac im Ecclefís.) Gi-

Veniat.) Ad . me; m ;'go dabo ftti-

retribueni,

"enificare hezc, & nota facere Eccle-

enti de. fonte aqua vita gratis , ut di-

- fiis, ut fideles iis excitentur ad con-

il fla "

tur.

citur fuperiore capite, & hic repeti-

- ftantiam in fide,

& ad l'tudïium-x fgnf

u fempt

| Gitatis.

IS. Conteffor.) Tæ:iücor,

ratur autetn

[

Radix €&* gemus David.) Ego Nfur;n

eeftando admoneo.

| & con-

ispu* 4 WMeffias ille promiffus, & ortus ex

Enim.) Pofitum eft pþro autem.

femine David, qui hecdico, & pro-

"ppofuerit.) Addiderit , aut adul-

mitto.

teraverit: addendo, demen

ntids

Stella [plendida, & matutina. ) Cu-

Qg ; -quod

jpo h )

jus luce' cenebre errorum & peccato-

faciunt Haretici.

ljgpum V

rum fugantur, &quam fequi debetis

IQ. Auftret Deus pdrtemþrjm de li"x

frV* ( ducem in tota vita.

&ro vits. ) Excludet illum Deus ab

Srel'a marutino.) Eft lucifer clarif-

hxreditate .cclefti, quam illi confe-

Fudfne.P"'

fimum caeli fidus.

-

quuntur, qui fcripti funt in libro

jujtAttm. )

17. Et Spriritus.) SanGtus.

vit.

y fequtre

- Et fporfa.) Scilicet Ecclefia.

Er de his que [cripta funt im libve

, vig, ?

Dicunt.) ld eft, dicere, defidera-

17fo.) Non erit particeps eorum bo-

g 0ij

- re, & orare fos docent adventum

morum, quz in hoc libro fidelibus

14 C.þri&i,'- ut dicamus , Vesi, Gc.

a

fan&icatem colentibus promittuntur,

us

APOCALVPSIS B. ]OANNIS APOSTOLI CAP. XX[I

*ao. Dicit, qui teftimonium perhibet iftorum. J Etiam venio . W

--

mto Amen.

Veni, Domine Jefu.

. 9r Gratia Dom1m noftri ]efu Chrlftl cum. ommbus vob1s-

OratzoMü"dl

Amen.

- fire nom

Cinonicori

2O0. Dicit.) Chriftus.

Joannis refponfio. fitxenns aquam vi-

8 pro Cai-

Tutartreb s

Qui teffimonium perbibet. ifforum, )

vam, & optantis Deo "fuo frui in co-

]oanm, docens hc vera effe.

lefti patria, quafi dicat, ltaVEat«

fur, & ia

Veni, veni Domine Jefu.

Etiam venio cite.) Quafi dicat, ego

2T. Gr4t14 Docini Jefn, Ec.) E&

repcrläntm

Chrifus certiffime veniam & cxto,

falutatio, qua-fidelibus hzc legenti-

ut juftis eternam felicitatem , 1mpns

bus, aut audientibus ; dlvmæ gracm

MT

&ternas. poenas infligam.,

€opiam, & incrementum

etmen. Vent Domine ïefu )HBft fan&t

precatur. .

K

-

Ominé

& Ifa;

[

lum,

verbo prax

terribili,

Fs Nevi

Teoflamenti.

ttemunt à

centia ploi

fuper pecc:

promiffion:

gnus, long

s

mahnas ho

Z

)

SERN

f

A

bonitatis tu

L ——5

a

X

D)

?

CT.

j

3

pQCCWEWI

*

n

EL H

W

i

A

Vifti peni

ex»

AT

CC

£

mine-Deu:

Vi

hin, & Hf

NI

/*Xx

Y

S

F!

pofuxh n

(t22

E

—

E

B

)'0 ;

/;

Qvi füper

NS

tates meoe

$

.,Ix

N

A d

um dlgnu

tudine ini

«TT€0, vt

Tato mlh:

DUDC He&

Oratio

T.

XXII.

x

N

CO )?&æ '

609

m iïeniq

bus» vbhis:

fatiö MhnafJe , nec non Libri duo , qui fub Libri Tertii , & Qua;h-ti

O

ine circumferuntur , hoz in loco , extra feilicet Jeriem

Mib r LY

Efdre nom

Cunonicoru

m Librorum, quos fan&la "Tridentina Synodus füftepit,

t? pro Cunonicis fufcipiendos. decrevit, fepofiti Junt , ne prorfus

lS aQuafn Vi

10 frui i g«

interirent, quippe qui a nonnullis fanclis Patribus interdum citan-

it, it»af.äatg

tur, & in aliquibus Bibliis L

H

atinis tam mqnu-[cril?tis, 'guam impfgjis

E;, Br-) fit

à

rep;riuntur.

i

hz legtntie d

iviz gratig.

ORATIO MÀN

ASSJE, R

EGIS JUDA,

enpum

N-

N

S

Cum captus teneretur in Babylone.

Omine omnipotens , Deus patrum noftrorum , Abraham,

& Iíaac, & Jacob, & feminis'eorum jufti, qui fecifti coe-

|D

)

]um, & terram cum omni ornatu eorum, qui ligafti mare

.

'(| verbo pra&cepti tui, qui

conclufifti abyffum , & fignafti eam

& laudabili nomine tuo: quem omria pavent,

&

terribili ,

tremunt a vultu virtutis tuae, quia

importabilis eft magnifi-

bilis ira commipationts tuae

". centia glorize tuse, & infuftenta

fuper peccatores ;

immenfía vero,

& inveftigabilis mifericordia

: quoniam tu es Dominus alüffimus, beni-

promiffionis tuee

-

gnus , longanimis ,

& multum mifericors, & poenitens fuper

malitias hominum.

Tu, Domine, fecundum multitudinem

] bonitatis tusze , promi

fiti poenitentiam ; & remiffionem iis, qui

eccaverunt tibi, & mu

ltitudine miferationum tuarum decre-

[ vifii poenitentiam peccatoribus in falutem. — Tu igitur, Do-

. mine Deus juftorum , non pofuifti poenitentiam juftis, Abra-

tibí non peccaverunt : fe

bam, & Ifaac, & Jacob, iis, qui

pofuifti poenitentiam propter me

peccatorem : quoniam pec-

multiplicatae funt iniqui-

cavi fuper numeram arenae maris ;

& non

d tates meze, Domine, multiplicatae funt iniquitates meze,

& afpicere altitudinem coeli, prae multi-

[ fum dignus irtueri,

1

tudine iniquitatum

mearum. [Incurvatus fum multo vinculo

llere caput meum, & non eft refpi-

| ferreo, ut non poffim atto

L

.

.

*

a excitavi iracundiam tuam, & malum coram

.rat

l

io mihi : qui

" ue

feci : non feci voluntatem tuam , & mandata tua no

n cufto-

Et

divi: ftatui abo

minationes, & multiplicavi offenfiones.

nunc flecto genu cordis

tem. Peccavi,

-

mei? precans a te bonita

Domine,

Bibl. dom. Vul.

-

(rio E.

Bgö

"L'; BRI TL E *s':'p R;A!

|

'

Macd

Domine, peccavi, & iniquitates meas agnofco. Quare peto

lo & face

Togans te, remitte mihi, Domine, remitte mihi, & ne fimul

vituli centu

perdas me cum iniquitatibus meis, neque in szeternum iratus,

9 EE JeC

referves mala mihi; neque damnes me in infima terrae loca:

Jias, & 02

quia tu es Deus, Deus, inquam, poenitentium: & in me often-

]s quingel

des omnem bonitatem tuam, quia indignum falvabis me fe-

: o At

cundum magnam mifericordiam tuam , & laudabo te femper

Levite halb

omnibus diebus vitae mece ; quoniam te laudat omnis virtus

j Ecfe

coclorum , &;t-iþi eft glgria in fzecula fæculbrum. 'Amernf;

opuli offe

E

feripta fon

p Ea

-LIBER ESDR.E Ill -

Z

eoxerunt 1

CAPUT PRIMUM.

p Ea

Magni)ïcum Pb

aje , quod Srüfras immolavoit , celebrando feþkm;.die-

putaverunt

bus feffum Azymorum cui fuccefferunt in regno S'ude Sfecbonias,

14, 94c6

- effet hora:

J'oacim , Sfoacbin , & Sedetias : eorumque , ac populi captivitas -

Aaton,

ftelera urbisque Jubvverfto

| fropter [ua

15 Rtf

defcribuntur.

. Qum prec

'T fecit Tofias Päfcha in Jerofolymis ]?omïno,»& immoe

. qui erat a

, lavit Phafe quarta decima luna primi menfis.

16 Ett

I.E

2. Statuens facerdotes

per v?g:es dierum ftolis ami-

- Wnuüsquis

&os in templ

o Domini:

n k

|.9. Et dixit Levitis facris fervis Ifrael, ut fan&ificarent fe

- Domini,

18 In

Domino in pofitione fan&tse-arcee Domini

, in do;po, quam

sedificavit Salomon filius David rex.

: Domini f

4. Non erit vobis tollere fuper humeros eam.

Et nunc

P0

defervite Domino veftro, & curam agite

gentis illiusgfrael

"

- P. q

€ex parte fecundum pagos, & tribus veftras.

0H

$. Secundum Scripturam David regis lfrael, & fecundum

- S&muels

A

magnificentiam Salomonis filii ejus, omnes in templo, & fe-

cundum particulam principatus paternam veftr

:

« quie ep

qui ftant in confpeCtu fratrum filiorum Ifrael.

am, eorum ,

1

V

« Mrael, q

.6. Immolate Pafcha , & facrificia parate fratribus

reftris -, &

i. (

facite fecundum przeceptum Domini, quod datum eft Moyfi.

( DP

T. Et donavit Jofias in plebem , quae inventa-eft, ovium, -

N

agnorum, &

:

COl'de pl

-höedgr'uml, & caprarum triginta millia, vitulos

LL

trig millia.

M. (Ei

$ Hae

M

BN

CA£UTIQ

61*

*

,

Vafe eto

8

. Hzec de regalibus data.funt fecundum promiffionem po-

D fimul

pulo & facerdotibus -inï&Paf—cha, oves numero duo millia, ac

m irams,

vituli centum.

:

L

T& loc:

9. Et Jechon!

as , & ä&mejas, & Nathanael fraträs, & Hafa-

bias, & Oziel, & Coraba in Phafe, oves quinque millia, vitu-

me often-

s me fe-

los quingentos.

s

e femper

IOo. Et haec cum

fierent eleganter , fte

E

terunt facerdotes -,—&

Levitee habentes azyma per tribus.

1is virtus.

11. Et fecundum partes principatus patrum, in confpectu

ID Cn,

populi offerebant Domino, fecundum ea, quae in libro Moyfis

Ícripta funt :

I2. Et affa

ve.rtint Phafe igni, prout oportebat, & hoftias

li

coxerunt in emolis, & in ollis cum benevolentia :.

15. Et attulerunt omnibus , qui erant ex plebe , & poft hzec

otibus.

jf d

putaverunt fibi, & facerd

.

I4. Sacerdotes enim o

fferebant adipes: usque dum finita

277 9

effet hora: &

Aaron.

xR

Levitee paraverunt fibi, & fratribus fuis üliis

t

BU

s. Et facri cantores filii A

fäph erant per ordihem- fecun-

dum przceptum David, & Afaph, &

-Zacharias, &A-Jeddimus,

rimmo -

qui erát a rege 5

.

.

16. Et oftiarii per

?

üngülas januas, ita ut non pravaricaretue

unusquisque fuam : fratres enim 1llorum paraverunt illis.

[is ami« -

17. Et confummata funt ,

T

quae pertinebant'vad facrificium

went fe |

Domini.

I8. In illa die egerunt Phafe, & o

fferebant hoflias fuper

, quam iï:

Domini facrificium , fecundum praeceptum regis TJofize.

19. Et egerunt filii Ifrael, qui inventi funt in tempore illoy

it munc 1 :

Phaífe, & diem feftum azymorum per dies feptem:

sxlfrael ' -

— 40. Et non eft celebratum Phafe tale in Iír

:

ael a temporibps

Samuelis prophetze :

ondufu

2r. Et omnes reges

Ifrael non celebraverunt tale Pafcl:ha-,x

,& ]

quale egit Jofias, & Sacerdotes, & Levitae; & Judaei, & omnis

Qrüffl s ,'

1írael, qui inventi funt in commoratione Jerofolymis.

Phaíe.

22. O&avo decimo anno, regnante Jofia, celebratum eft

v[oyü. j?

25. Et dire&a funt op

era Jofiae in confpe&u Domini fu1 in

vium ,.

corde pleno metuentis.

.

El

jtulof

j

P

24.' Et quae circa i

lum quidem conferipta funt, in priftinis

Hhh 5

tem-

612

LIBRIIL ÉSDRE

temþoribus, de eis, qui peccaverunt,

quique irreligiofi fue-

. Ànne

runt in Dominum, prze om

.expif 18

ni gente, & qui non quaefierunt

E

etju Don

verba Domini fuper Ifrael.

lp

25. Et poft omnem a&tum hunc Jofize , afc

endit ;Pharajo rex

i Poft

JEgypti, veniens

1

/nis, & allig

& exiit obviam illi Tofias.

in Carchamis ab i;inex*e fu

per Euph/ratem ;

E u Ea

26. Et mifit rex JE

L & confecra

tibi eft; rex Tudz ?

gyptivad Jöfiam ; dicens: Quid mihi ? &

a, Nm

'.. 27- Non füm miffus a Domino; ut pugnem contra te: füper

- in libro ten

Euphratem enim bellum meum eft, fettinans defcende.

[; E

28. Et non eft reverfus Jofias fuper currum : fed expugnare

- L ftitatus ef

eum conaba

"

tury non attendens verbum prophetze ex ore Do-

aM Neg

mini

N

h, & fe

29. Sed conftituit'ad eum bellum in cám

x

*

"

po MagEddb. Et

45 Poft.

deícenderunt principes ad regem Jofiam.-

- T in Babylon

30o. Et dixit rex pueris fuis : Amovete me a przlio, in

fir-

matus fum e

d

* effet anno

de acie."

nim valde. Et ftatim amoveruot eum pueri -li?üu*s

i Etf

31. Et afcendit fuper currum fecundarium

þ fuum: & perve-

à Verbis, q

niens Jerofol

4 ( Et ac

fepulchro.

yma-mf,vvïta fun&tus eft, äzfepu;tus eít in paterno

E induna:

32. Et in tota Judzea lugeban

t Jofiam: & rqui—. praefidebant,

Domini D

cum uxoribus lamentabant eum, usque in hunc diem. Et da-

g. E

tum eft hoc fieri femper in omne genus Ifrael.

^E pie erer

.33. Hsec autem praefcripta funt.in libro hiftoriarum regum

[ templum |

Jude, & fingula gefta a&us Jofize, & ejus gloria, & intel-

W« Et:

le&us ejus in lege Domini : quzeque gefta funt ab eo, & quae

(( VOCAfe e

non ícripta funt in libro regum Ifrael, & Jud«e.

LI

r

r Tpí

. 34. Et affumentes, q

ui erant ex gente, TJech

oniam iiliu;ri

ts eft D

l

jofi:e, conftituerunt re

gem pro Jofia patre fqg, cum. effet

$. Ov

annorum triginta trium.

üamt, pt

35. Et regnavit fuper Ifrael menfibus tribus.

Teges (h

eum rex JEgypti, ne regnaret in Terofolymis :

Et amevitw

.. 36. Et mul&tavit

5. Hi

gentem argenti talenta centum, & aüri- ta-

P

fintli ten

lentum unum.

vitgini,

37. Et confüituit rex ZE

$4 Ser

Tude, & Terufalem.

!

gypti Jqäcimx*fratrem iþüus ; regexji

x

P

P

j

Cf vafa]

38. Et alligavit magiftratus Joacim, & Za

7

racelem —fratïremx

.'—

1 Bábyloni

fuum , & apprehendens rgdqxit in ]Egyptum.

59. Anno-

|

613

Hïïöfi fue.

9. Annorum erat Joacim vieinti qüinqüe, cum regnare

3

.

]næüerunt*

.Ccoepl

ffet in terra Juda, & Jerufalem, & fecit malum in con-

- fpe&u Domini.

tho tex

(cendit Nabuchodonofor rex Babylo-

40. Poft hunc autem a

uphyatem,

;/nis, & alligans eum in zereo vinculo,

:

perduxit in Babyloniam.

- 41. Et facra vafa Domini accepit Nabuchodonofór, & tulit,

Inii, &

& confecravit in templo fuo in Babylonia.

42. Nam de immunditia illius, & 1rreligiofitate.

N

fcri'ptu'm eft

(

te:füpet

in libro temporum regum.

106

43. Et regnavit Joachin

filius ejus pro €o. Cum autem con-

vpignare

ftitütus effet rex, erat annorum decem, & o€to.

]erhfa-

( OTe Dq-

a4. Regnavit autem menfes tres, & dies decem in

lem, & fecit malum in confpe&tu Domini.

Qddb. D

43. Poft annum mittens Nabuchodonofor, transmigravit eum

in

Y

Babyloniam fimul cum facris vafis Domini.

4

6. Et conftituit Sedeciam regem Juda, & Jeru

falem , cum

eri igüus'

effet annorum v

iginti unius : regnavit autem annis undecim,

41. Et fecit malum in confpe&tu Domini, & non eft veritus

& þerve- 1

a verbis, quee di&a funt ab Jeremia propheta ex ore Domini:

| paterno -

48. Et adjuratus a reze Nabuchodonofor, perjurans difceffit :

& indurata cervice fua, & corde fuo, transgreifus eft legitima

Y

idebnts

Domini Dei Ifrael.

49. Et d

uces popu

li Dor;uini muïta iniQue gefferunt, & im-

omnes immunditias gentium, & polluerunt

pie egerunt fuper

n fegum |

templum Domin

l,

quod fan&tum erat in Jerofolymis.-

& inte- -

eus patrum ipforum per Angelum fuum re-

,&qu

vocare eos , propter quo

d parceret illis, & tabernaculo fuo.

'er. Ipfi vero fubfannabant in Angelis fuis,

& qua die locu-

tus eft Dominus, erant illudentes prophetis ejus.

.

f

Z

j leum

ít. fu

per gentem

jm effet

$2. Qui

E

usque ad iracundiam concitatus e€

fuam, pro

pter irreligiofitatem

! fuam, & præcepit afcendere

| amovitl

reges

Chaldaeorum.

tu

j

$3-

Hi occiderunt juvenes eörum, in gladio, in circui

fan&ti templi eorum, & non pe

auti täf

ti:

v

percerunt juveni , & feni ,&

E

virgini, & adolefcen

$4. Sed omnes traditi funt in manus ipforum ,

& om'nïa fa-

! yegem

cra vafa Domini, & re

à

gales apothecas r/c(umentgs, tqler'ugt in

(ruret

Babyloniam ,

a

oAnn0'

Hhhh ^

s; Et

-

614

LIBBRI Iirl.. ESD-RE

$5. Et incenderunt domum Domini , & demolierunt m

"ros

j ;o. E C

erufalem, & tutres ejus incenderunt igne,

]it Nboche

$6. Et confummaverunt omnia honorifica ejus, & ad nihi-

' vit t idolO

lum

i. E pt

nem.

redegerunt, & reliquos a gladivo duxerunt(in ng)ïlo-

: dito, qui €

57. Et erant fetvi illius, usque dum 'regnarent kPerfæï, in

-

y, Perh

repletione verbi Domini in ore Jeremize,

d

58. Quoufque benigne ageret terra fabbata fua, o

mni.terxfä-

Vïll

pore defertionis fuae

t Bo

:

fva-boatizavit in applicat?one annorum íe,

- mrilia quadi

" triginta, itt

ptqaginta.

CAPUT IL

: mille.

. Omr

[ ottingenta

Cym: rex Perfm;um Sfudeos in regno fuo caþtiqbs remittit in

ferram Juam: qui cum reflaurarent. Yerujalem , probibiti Junt.

! excoptivi

ab Zirtaxerxe propter quorundam delationem.

16. In À

: unt ej de

Egnante Cyro rege Pería

"

rum, in confummationä;verbi*

- fiams & N

Domini in ore Teremize.

j

2. Suícitavit Dominus fpiritum Cyri regis Pei

- Samelius f

;farum—, & prae-

- locisfübe

dicavit in toto regno fuo fimul per fcripturam

?

n. DO

3. Dicens: Haec dicit Cyrus rex períarum: Me conftituit

^belits, f

regem orbis terrarum Dominus Ifrael , Dominus excelfus,

& Phonic

4. Et fignificavit mihi zedificare domum fibi in

N

Jerufalem,

. Ett

qua eft in Judaea.

$. Si quis eft. ex

afcenderu

"g'ener,exve&ro,.dominus ipfiqs' afcendat

tem refug

€um eo in Jerufalem.

tüunt qu

6. Quotquot ergo circa loca habitant

, adjuvent eos, qui

19. Qu

funt in loco ipfo, in auro, & argento.

tantum tr

7. In dationibus, cum equis, & jumentis,

cumque aliis ;

qua fecundum vot

tefilteu,

in Jeruíalem.

a opponuntur in ædem Dom-mi—, qui eft

30. F

ttati fun

8. Et (tantes principes tribuum

; Pagorum, & Judaeze, ek

tribu Benjamin , & facerdotes ,

& Levite , quos exci:avit

M. $e

Dominus afcendere, & aedificare domum D

Queratur

omini » quae ?i't

h.. Ft

in-Jerufalem, & qui erant in circuitu eorum

.

V

9. Adjuverunt 1n omni auro

quoniam

, & argento ejus, & jumentis,

tlens,

& voþis comgluribü—s ïnul'ti, q

uorum ífenfus excitatus eft,

3. F

i'lp. Et

5

: 'æterno:

l

CAPUT IL

R

615

N

tran&ü-

nt murosiïl

to'. Et C us rex protulit vafa facra Domini, quee

- lit Nab uchodonofor rex Babyllonis.ex'Jgrui'alem, &' confíecra-

v ad nihi. .

' vit ea idolo fuo.

C

Hibyo- g

1I. Et proferens ea

rus rex Pekrfa'runvi " fradidit" Mithri-

*

. dato, qui erat fuper the

auros ipfius.

erfæ-, in

I2. Per hunc auiem tradita funt S

;lmanafar'o præfidl Ju-

hd

i

41 daesz.

fhni tem;

toria argentea duo

13.

H-o—rum/autem hic numerus: Liba

»miilia*q

nadringenta: athi

Ícae argentese triginta: phialae aureze

orü? fe,

] triginta

duo millia quadringentee, & alia vafa

, item argenteæ

mille.

I4. Omnia aut

em vafa aurea , & argentea ; quinque millia

*

Mil ij

o€tingenta fexaginta.

xqui

-15. Et enumerata

funt Salmanafaro fimul cüm his ,

ex captivitate Baby

lonie venerant in Jerofolymam:

'iïi- þmt

tem regis Perfarum temporibus faripfe-

16. In Artaxerxis au

runt ei-de his, qui habit

abant in Judaea, & Jerufalem , Bal-

1 famus & Mithridatus ,

&

Sabellius , & Rathimus, Balthemus,

e—'?erbi

Samelius fcriba, & re

liqui habitances in Samaria ; & cæterris

( pra

- locis fübje&tam epi

ftolam regi Artaxerxi.

.

-

tui Ratnimüs ab accidentibus ,

& 'lSa-

17. DOMINE, pueri

pfticui

| ^bellius, fcribà, & re

Ifus,

& Phoenice..

;iqui curia tuae judi;es in "Coelefyria,

*

falem,

18. Et tnrunc notum fit Domi

no regi., quoniam Judsi, qui

afcenderunt a vobis ad nos, venientes In Jerufa

lem civi:a-

be,ndat |

tem refugam , & peffimam , sedificant furnos ejus , &-fta-

tuunt muros, & templum fufcitant.

.

civitas lfta, & muri con

fumm ati- fuerint, non

, qui

19. Quod fi

tantum tributa non

faftinebunt pendere , fed etiam regibus

aliis

refiftent.

plum , re&e habere arbxi;«

1

40. Et quia id agitur circa tem

trati fumus non deipicer

e hoc ipfum:

&X

21. Sed notum facere

2

rum tuorum.

domino regi, ut fi Qidebitur, rex,

].avit

quzratur in libris pat

.

L

&

22. Et invenies 1n a

dmonitionibus/fcrïpt*a de his; & fcies,

quoniam civitas ifta fuit refuga, &reges, & C-ivitacgs coucuj

/D

if

tiens -

23. Et

Judzi refuga ,

& preelia committentes in ea ab

itas ifta deferta eft,

» H

&terno, ob quam cauíam cCiv

24. NunC

À

E

n

^ 646

LIBRI IL ESDR.E

toecver z

24. "Nunc ergo notum facimus , domine rex , quomam fil

4 Tunc jl

- civitas hæc aedificata fuerlt, & hIIJUS muri ere&ti fuerint , |

bant corpus !

defcenfns tibi non erit in Coel efyrïam & Phoenicem.

s, Dicamt

& cujafcum.

as. 'Tunc fcripfit rex Rathimo , qui fcribebat accidentia,

& Balthemo , & Sabellio fcribae ,

& ceteris conftitutis , &

llh rex Dari

habitantibus in Syrla, & Phoemce., ea quze fubie£ta funt.

6. Purpur

26. LEGI epiitolam , quam mififtis mihi.

Praecepi ergo

dormlre 3

mqum , & inventum eft ? quoniam cmtas 1lla eft ab gvo

torquem ii

. E feat

regmus refiftens ,

- 21. Et homines refugse, & prælua in ea eftïcæntes, & re-

fuam, & cog

.. Tunc :

ges fortiffimi erant in lerufalem dommantes, & tributa exi--

—

gentes a Coelefyria, & Phoenice.

: pofuerunt f

28. Nunc ergo praecepi prohlbere homines 1llos ædlficare

g. Et dix

civitatem , & prohibere, ne quid ultra haec fiant:

- nolira & qu

29. Sed nec procedant in plurimum ea, qusé funt mallhæ,

tus Perfidis.

ita ut regibus moleftia importetur.

- tur vidoria.

3o. Tunc recitatis his, quae a rege Artaxerxe fcripta fue-

10. Unus

rant, Rathimius, & Sabellius fcriba, & qui cum his- conft-

1. Alis

tuti erant, jungentes feftinanter venerunt in Jerufalem cum

D. Tert

equitatu, & turba, & agmine: —

autem vinq

41. Cocperuntque zedificantes prohlbere & vacabant ab

n. Eu

æ(hücatwne templi in Jerufalem , ufque fecundo anno regnx

derunt illi

Daru regxs Perfaxum.

1. Et m

H

Medos &

CAPUT III.

-

'Ishfe

L iis.

Dario po[i fplendzdam cenam ommlyus [uzs prafetlis fm?fam

15 E di

àfnj Ti

dormiente , tres corporis ejus cu[lodes problema moverunt : Num

fvmum, rex, mulier , an veritas praftent : & przmum

n Ed

t Qgpit p

de vino probatur.. .

1$. Ed

Ex Darius fecit coenam magnam omnibus vernacuhs

mbus, qi

19 Iteg

R

fuis, & omnibus magiftratibus Medize, & Perfidis,

2. Et omnibus purpuratis, & praetoribus , & confulibus ,

em aC lib

16. Et oj

& praefe&tis fub illo, ab India usque ad ]E.thwplam , centum

vigintifeptem provinciis.

em. &

3. Et cum manducaffent, & bibiffent , & fatiatij reverte-

AL Etor

E&2 nec;

rentur , tunc Darius rex afcendlt in. cnblculum fuum, &

-

dormivit, & expergefa&us eft.

Biil, fy

4* Tunc

$

ï;

C"AXP*U J, n 5

617

quoniam f

|-:4. Tuncilli tres juvenes corporis cuftodes, qui 'c;uftodlike-

N

I füerint,

" bant corpus regis, dixerunt alter alteri:

cem,

-.$. Dicamus unufquifque no

ftrum fermonem qui prsecellat:

accidentia,

"& cuju(cumque apparuerit fermo (apientior, alter

/

jus , dgbit

fütutis, &

ili-rex Darius dona magna,

(la fünt,

6. Purpura cooperiri, & in auro

4b:ibexre.,' & fuper aurum

&Cepl ergo

dormire , & currum aureo fra&no, & cydarim byffinam , &

j

torquem circa coijlum.

of t ab ævo

loco

fedebit a Dario pro

!2* Et fecund

þter fapienti ärr»:'

tes, d f

fuam , & cognatus Darii vocabitur.

ributa-ex-

4 8. 'Tunc fcribentes finguli fuum ver

bum fignaverunt , &

pofuerunt fubtus. cervical Darii regis,

L

&dificate

9. Et dixerunt: Cum furrexerit rex ,

dabimus illi fcripta

& magiftra-

noftra & quodcumque judicaverit rex e tribus,

tü

,

.nþmaliïiæ,

s Perfidis, quoniam verbum ejus fapientius eiï á

N

tur victoria, ficut fcriptum eft.

criptà füe.

'3o. Unus fcripfit, Forte eft vinum.

his conft

11. Alius fcripfit , Fortior eft rex.

(3lem cüm

"12. Tertius fcripfit, Fortiores fun

t mulïeres.: fu;-)e'r ol

autem vincit veritas.

s

(cabant ab

13. Et cum furrexil

let rex,acceperunt fcripta fua; & de:n

derunt illi , & legit.

*

.

nno ;egn:.

— .14. Et mittens vocavi

t omnes magiftrwalt.us Perfafum ,&

MMedos , & purpuratos ,

& praetores, & praefectos:

& letta funt. fcripta coram

! r$. Et federunt in conciliqu,

ipfis.

16. Et dixit: Vocate adolefcentes,

; fiftum

ba fua.

& ipfi in'diCabpnt ver-

"

iil : Nn

Et vocati funt, & introierunt.

"py Et dixitillis: Indicate nobis de his, q

us fcripta funt.

Et coepit prior, qui dixerat de fortitudine vini.

imm

18. Et dixit: Viri quam praevalet vinum omnibus ho'mj-

nibus, qui bibunt illud! feducit mentem.

ernäcuh'S' :

—y9. Itemque regis, & orphani facit mentenr vanam.

dtem

Tfïdisa

fervi ac libr!j pauperis ac divitis.

E

*

nfülibUss

20. Et omnem mentem converti

tin fecurita;etii, & jucun-

nit omnem triítitiam , & debitum.

i centuml

ditatem, & non memi

-^Q1z. Et omnia praecor

dia facit honefta, & non meminit re-

16vert64

gem, nec magiftratum ;

& omnia per talenta loqui facit.

z

liii

24 Et

—

j Tunþ |

z Y

618

LIBRI III

ESDR&.

- m Vitiy

3. Et non meminerunt , 'cum biberunt amicitiam , nec

frate1 nitatem ; fed non multum poft fumunt gladios.

Et tacuit,

non meml-

-a Tertu

23. Ef cum a vino merferint, & furrexerint ,

nerunt, quae gefferunt.

Zorobabe

24. Ó viri; num pracellit vinum?: quxs iïc cogttat facere?

n Virl, !

-

præce li. €

Et tacuxt hoc d1&o.

H

15. Nonté

CAPUT IV.

! Jom, qui do

16. Et ex

Probatur excellens for!ztudo regis , mulieris , & veritatis ; fed P plaxtarerunt

Darius ad petitionem Zorobabel reda?t

t n Etipf

data veritati ' palma.

Jacra 'vafa feribens, ut Sfudeis detur libertas, & im-

- ciunt glortat

muhenbus

penja ad extru&ionem Sferufalem.

1. $1 con

T mchoawt fequens dlcere, qul dixit de fortltmdme

efpeciofam, (

E

regis.

na fpecie,

2. O viri, num praecellunt hommes, qul terram & mare -

: 19 Omni:

obtinent, & omnia, qua in eis funt?

A

ore confpici

3. Rex autem fuperomnia praecellit, & dominatur eorum:

t gentum, &

& omne quodcumque diserit illis, faciunt.

* 20. Homo

4 Et fi miferitillos ad bellatores , Vadunt, & demohuntur

* Tum rerion

montes, & muros; & turres.

41. Ft Qu

Woerinit, f

-$. Jugulantur, & jugulant, & regls verba non præter-

eunt

nam fi vxcermt, afferunt regi omma, quæcumque

?. Et hir

prædau fuerint.

tut veft

6. Similiter & alii omnes , & quotquot non militant, nec

1. Et acc

pugnant, fed colunt terram: rurfum cum fuerint metentes,

urta & ho

aiferunt tributa regi.

TE

24. Et lec

^4. Etipfe unus folus fi dlxerxt, occxdlte, occ1dunt dlxe—

; tüm fecerit

rit, remittite, remittunt.

[ 25 Etite

8. Dlxerlt., percutite, percutiunt :

dixerit , extermmate,

ttem, qt n

exterminant : dixerit, zedificate, cedificant.

20. Ftw

-9. Dixerit, excidite, excidunt: dixerit, plantate, planta.nt

a f&&] f1

10. Et omnis plebs, & virtutes eum obaudlunt & fuper

3. Etn

hoc ipfe recumblt, & bibit) & dormit. .

Pmpter hn

28 Et n

1t. Hi autem cuftodiunt in circuitu eum, &non pofï'unnre

fmguh, & facere opera fua , fed in dx&o obaudlentes funt

- ftnz quonia

i.

39 Vide

-

12. Virz,

u mam 1e

-

A

CAPUT IV.

619

itiam N

.;-

:x2; Viri, quomodo non precellit rex, qui.fic diff'amgtur?

S.

q* Et tacuit..

:

non mgmi.

Hs Tet

tius qui dixe"fat';ld**e mulieribus, & V'eifit;ate5 hic 'eiäc

Zorobabel, coepit loqui.

A

; & multi homines, nec vinum

*ität facere?

I4. Viri, non magnus rex

"preecellit. Quis eft ergo, qui dominatur eorum ?.

15. Nonne mulieres genuerunt regem, & omnem popu-

- lum, qui don

*

jnatur mari, & terree.

N.

:

16. Et ex 1

liis nati funt, & ipfee educaverunt eos, qui

.

nt vi

ntatis ; /el

[ plantaveru

L

neas, ex quibus vinum fit? -

iil

17. Et 1p

2

f2 faciunt ftolas omnium hominum , & ipfee fa-

el,. rüidi

- ciunt gloriam homini

ao

þus,- &.non poffunt þomings feparari a

u

gin-

. mulieribus.

*

;

18. S1 congr

egaverint aurum , & argentum & omnem rem

fortitudine

-fpeciofan, &

viderint mulierem unam bono h'abitu, & bq-

. na fpecie.

l, & mare

d

—— 19. Omnia

*

hæb relinqu"enfes-in eam intendunt, & aperto

ffi ore conípic

l

T

unt, & eam alliciunt.magis quam aurum , & ar-

ür gorum "

ge

ntum, & omnem rem pretiofam.

.

*

20. Homo patrem fuum relinqui

t, qui enutriit illum, &

. fuam regionem , & ad mulierem fe conjun

git.

:

'molxiuntur.

-

or. Et cum muliere remittit animam ; & neque p

atrem

! meminit, neque matrem neque regionem.

*

: Apræxter'-'-

ccumque

233. Et hinc oportet vos fcire: quoniam mu

lieres dominan-

tur veftri. Nonne doletis?

gladium fuum,

& vadit in viam facere

unt, C

23. Et accipit homo

F furta, & homicidia ,

:

& mare navigare , & flumina.

metentes .

24. Et

leonem videt, & in tenebris ingreditur, & cumfur-

tum fecerit, &

frandes, & rapinas amabili fuge affert.

jnt: dlxe

25. Et iterum, diligit hom

9 uxorem fuaxm magis quam pa-

srminafe;

] trem, aut.matrem.

36. Et multi dementes

fa&ti funt 'proptei* uxores 'fnas :&

lantzth

| fervi fa&i funt propter illas.

27. Et muld perierupt, & ju

guïati funt , & peccaveriun.*—i

& 4fup€r

L

] propter mulieres.

48. Et nunc credit

e mihi quia magnus eft rex in poteftate

offonie T

fua: quoniam omnes regiones verentur tangere

eum:

E

mirifici co

^

xtgs funþ

29. Videbam tamen Apemen filiam Bezacis,

ta regem ad dexteram,

3

ggbiqg.m regis , fgdeptem jux

111 3

iz; :'Vi',ïia j

30. TEt

-

AA

6265

L

LiBRI II

ESDRJ/E

Bo EE auferentem diadema de capite ejus, & nnponentem

gEttll'

Gb1

& palmis ceedebat regem de finiítra manu.

Idumæl QU

31. Et fuper haec aperto ore intuebatur eam, & fi arrife. |.

6. Ec nut

rit ei, ridet: nam fi indignata ei fuerzt )

land1tur $ donec

io, hoc eft,.

reconcilietur in gratiam.

«quod vovilti.

j Tunc

32. O viri, cur non funt fortlores muheres? Magna eil;

terra, & excelfüm eft coelum: quis ifta agit?

pflt epiftolas

33. Et tunc rex, & purpurati mtuebantur in alterutrum

[ puraos; Ü

Et inchoavit loqui de veritate.

»

D aícent

44. O viri , nonne fortes funt muheres ? Magna eft terra,

4 Etom

& excelfum efc codlum, & velox curfus folis convertit m

& leano, fc

gyro coelum in locum fuum in una die.

bano in Jeru

35 Nonne magnificus eft qm hæc facnt, & veritas magna,

- 4 Etfer

& fortior prae omnibus ?

]udæam pre

46. Omnis terra veritatem mvocat, ccelum etiam ipfam be-

- & praefedum

nedicit, & omnia opera moventur, & tremunt eam,. & non

« $. Etom

eft cum ea quidquam iniquum.

EIS & ldur

37. Vinum iniquum, iniquus rex, iniquee muheres, ini-

e. Etun

qui omnes filii hominum, & iniqua illorum omnia opera, & -

ta Viginti, u

non eftin ipfis veritas, & in fua iniquitate peribunt :

v R fu

38. Et veritas manet, & invalefcit in aeternum, & V1V1t,

flcut habent

& obtinet in fzecula fzeculorum.

d

gulos à0n0s.

39. Nec eft apud eam accipere perfonas, neque düï'eren-

|O$y Etom

tias: fed qua jufta funt, facit omnibus, injuftis, ac mahgms,

tatem ut eí

& omnes benignantur in operibus ejus.

bus facerdo!

4o. Et non eft in judicio ejus iniquum, fed fortltuda, &

regnum , & poteftas, & majeftas omnium ævorum. Bene-

[ O3e Xetip

dl&us Deus veritatis.

rl., In qu.

5 EL

41. Et defiit loquendo. -

Et omnes popuh clamaverunt,

& dixerunt:

mnfummatn

Magna eft veritas, & praevalet :

.56. Et oq

42. Tunc rex ait illi : Pete, fi quid vis amplius quam quae

fcrlpta funt, & dabo tibi , fecundum quod inventus es fapi--

A ; & fipe

$?. Ecd

entior ploxnms, & proximus mihi fedebis, & Cognatus meus

£

: 3 Bibylogi

vocaberis.

43. Tunc ait regi: Memor efto voti tui, quod vovüh, ædl-

cePI fien

je. Et m

ficare Jerufalem, in die, qua regnum accepifti: -

erufalem

44 Et omnia vafa,

'qua accepta funt ex ]erufalem re-

l

9. Rt da

mittere, quae fepaxawt Cyrus, qnando ma&av:tBabylomam.

hntas |

& v,olult remzttere ea æbl.

**

45. Et

621

inporenten

-4s. Et tu. vovifti cedificare templ

um .;",qu-od incend/erunt

L]

..' E.

[ YIdumszi , quando exterminata eft Judeea a Chaldaeis. -

& f1 atrife

6. Et nunc hoc eft, quod poftulo; Domine: & quod pe-

lu det ] to, hoc eft, majeítas, quod a te poftulo, ut facias votum ,

x"

.

- quod vovifti Regi cceli ex ore tuo.

| Mi df

| ^ 41- Yunc furgens Darius rex o

fculatus eft illum --: & fcri-

] pfit epiftolas ad omnes difpenfatores, & praefe&tos, & pur-

alterutrum,

j

|

3

. puratos, tít deducerent eum , & eos, qui cum illo ergnt ;

E

! omnes afcendentes zedificare Jerufalem.

um É — 48. Et omnibus przefe&is , qui erantin Syria, &

S

Phehicea

] & Libano,

fcripfit epiftolas, ut traherent ligna cedrina a Li-

conyerti: n

] bano in Jerufalem

)

. ut eedificarent cum eis civitatem.

*

riti magha,

49. Et fcrip

fitx

omni

bus Judaeis , qui afcendebant a regnoin

.judaam pro libertate; omnem potentem , & magiftratum,

" ipfambe:

] & prsefe&tum non fuper venire ad januas ipforum,

4

g0.

"Et omnem regionem, quamobtinuerant immunem effe

d &non

eis ,

& Idumzei relinquantcaftella, quee obtinent Tudaeorum:

ieres, ini«-

w l

.Et in ftructuram templi dare per fingulos annos talen-

jopn, & ] ta viginti,

usque dum perzsedificaretur ;

LE

jnt

2. Et fuper facrarium holocautomat

a uftulare xquotidife. i

, &wit, ]. ficut habent preeceptum : a

l.

lia talenta decem o&'e??e per fm,.

ulos annos ,

3

j diferen-

53. Et omnibus, qu

i procedunt a Babylonia condere ci&i-*

C m(lhng)

] tatem : ut effet libertastam ipfis, quam

filiis eorum; & onmni-

bus facerdotibus, qui praecedunt.

.

;

irfïtudüa &

.5$4. Scripfit autem & quantitatem

; & facram ftolam jufft

j« Benä

dari, in qua defervirent :

*

*

5s. Et Levitis

fcripfit

dare preecepta , usque in diem " qüa

. confummabitur domus, & Jerufalem extruetur.

L)

amavErunfi

.s6. Et omnibus cuftodientibus civitatem.

fcrip

fit dari ei for-

vim que

$.

$7. Et dimifit omni

a vafa queecumque feparaverat Cyrus

ms & ipl-

- a Babylonia , & omnia quaecumque dixit Cyr

natus meus

*

?

us, & ipfe | p;*æ-

cepit fieri, & mitti Jerufalem.

e

"

$8. Et cum procetfiffet ille adolefce

ns, ! 'eflevans faciem in

jili d-

*

| Jerufalem, benedixit regem coeli,

lem , fe"

$9. Et dixit, Abs te eft vittoria;

& abs te eft fapientia, &

t

,byïon/ilam :

claritas, Et ego -fervusltuus fum.

iE

lii

| 60- Be'

622

LIPBR-I-Ht.

ESDRZ/E:

60. Benediétus es, qui dedifti mihi fapientiam , & tibi c con-

Areores, Eit

^*

fa ochot )

-fitebor ; Domine Deus patrum noftrorum. .

Et num

61. Et accepit epiftolas, & profettus eft in Baoylomam :

Et venit, & nuntiavit fratrxbus fuis omnlbus, qui fuerunt in

älll Phàres ,

Babylonla

: I6 Filii À

- g. Fil Ph

62. Et benedlxerunt Deum patrum fuorum L quomam de-

. dit illis remiffionem, & refrigerium :

]oabes mill

65. Ut afcenderent, & cedificarent Jerufalem, &temi lum,

r Filii De

& exultaverunt cum (Choribis

du

*"bi nominatum eft nomen ejus in ipfo ,

o&o

muficis & lætltla dlebus feptem.

: Filt B

gentl v1gmt1 :

CAPUT VK

.a4. Filu Cl

Iexagmta fept

Redeun!es 8 Babylomca captivitate in Serufalem , &? j'udæam

: T. Filii À

recen[entur ,.

G reffituumt Dei cultum , fed tandem a cæpto

ceatum fepte

opere ad tempus . zmþea*zuntur.

; 16 Fili Je

ieentum trigin

Oft hæc autem ele&x funt. ; ut afcenderent principes pa-

T. Filii Mc

orum per domos, & tribus fuas, & uxores illorum,

&fili, & filie eorum, & fervi, & ancillae prorum, & pe-.

: BOnaginta qt

cora eorum.

15. Filii Ne

centum umc

-2. Et Darius rex mlf' t una cum eis ,equites mille, doneé

Lt duo,

. deducerent eos in ]erufalem cum pace, & cum muficw, &

cum tympanis, & tibiis :

( Fili C]

rmgentl vig

3. Et omnes fratres erant Iudentes, & fecit eos afcendere

-

gm | Unus,

fimul cum eis.

4. Et heec funt nomina virorum , qm afcenderunt per pa—

20 Qui ex

DQUTO, Cen

gos fuos in tribus , & in partem principatus ipforum.

A Qui e

$. Sacerdotes.: Filii. Phinees ,. filii Aaron , Jefus filius Jo--

fedec, Joacim filius Zorobabel, filii Salathiel, cïe domo David,

ex progenie Phares , de tribu Ju a

X

qu igitla fqy

22; F'lli «

6. Qui locutus eft füb Dario rege Perfarum fermones mi.-

rificos in fecundo .anno regni ipfius menfe Nifan primo.

IOmUS tf

^. Sunt autem hi , qui afcenderunt ex Judaea de captivita-

.5 Filij F

i Anaas

te tranfmigrationis, quos tranfmigravit Nabuchodonofor rex

A F]lu

Babylonice in Babylonem , & reverfus eft in ]erufa em.

]

8. Et requifivit partem Judzeze unufquxaque in civitatem

8lnta duo

fuam

nP

qui venerunt cum Zorobabel t

je[u , Nehemias ,

öucenu

Areo,-

Vlgu

CAPUT V..

s

625

[Areorés, Elimeo, Emmanio, Mardocheo, Beelfuro, Mech-

Y

S

at cen.

i

N

3

atochor , Olioro, Emonia unus de principibus eorum.

4

m

hbyloniam

9. Et numerus agentilibus eorum, ex praepofitis eorum,

i füerunt ia

H Phares, duo millia centum feptuaginta duo.

Io. Filii Ares,tria millia centum quinquaginta feptem.

ir. Filii Phemo centum

quomamde

qüadragintafduo : i;ï filiis Jefu) &

|joabes , mille trecenti duo.

-- I2. Filii Demu, duo millia

uadringenti feptuaginta : filii

&tempïium;

r

| Choraba, ducenti quinque :

lii Banica, centum fexaginta

v-erunxt'xcum.;-

: o€to.

J

15. Filii Bebech, quadringenti t

genti viginti feptem.

res: filii Archad, quadrin-

*

14. Filii Cham, tri

ginta feptem: iiiii Zoroar, duo millia

| fexaginta feptem : filii Adin, quadringenti fexaginta unus.

9 Sultim

15. Filii Adere&tis, centüm o€to : filii Ciafo, & Zelas,

WUU L

" centum feptem : filii Azbroc quadringenti triginta novem.

|. 16. Filii Jedarbone , centum triginta duo : filii Ananize,

|centum triginta: filii Afoni, noenaginta.

*

.

incipes paä

17. Fili Marfar, quadringenti vigint

i duo: iiiii' Zabarus ;

s ]llorürms .

nonaginta quinque : filii Sepolemon, centum viginti tres.-

.18. Filii Nepopas, quinquaginta quinque: filii Nechanatus;

u & pe

; centum quinquaginta o&to : filii Cebethamus, centum trigin-

l, donecq;ï

A

Ig. Fi

li Crearþatros ; qui Enocadies, & Modise , '.qu-a-

.n-ufxcils, |

: dringenti viginti tres: qui ex Gramas, & Gabea, centum vi-

B

S

äfceädcre :

] ginti unus.

.

20. Qui ex Be

ifelon, & Ceagge, fexaginta quinque : qui ex

uptp

| Baftraro, centum vinginti duo.

.

v

L

L]

.231. Quiex Bechenobes, quinquagt

nta qu'inque : -filii Lip"tis*,

:—nf]ilius J

. centum quinquaginta quinque: filii Labonni, trecenti quin-

E

10 Daviós

| quaginta feptem.

&

22. Filii Sichem ,

"trecenti feptuaginta : filu Suadon j

^

ones t '

] Gliomus , trecenti feptuaginta octo.

räginta quinque *

rmo

25. Filii Ericus, duo millia centum quad

capiria-

filii Anaas , trecenti feptuaginta, Sacerdotes :

11)0(0!' fX

-24. Filii Jeddus, filii Euther, filii Eliafib, trecenti feptua-

jem.

- ginta duo: filii Emerus, ducenti quinquaginta duo..

civitatet

2s. Filii Phafurii, trecenti quinquaginta feptem: filii Caree,

ehemis , -

| duc ex?ti viginti ieptem :

A -

26 * Le'

69.4

LIBRI IE:

ESDRJE

/26. Levitze : Filii Jefu ii Caduhel;

& Bamrs, & Serebms

40 Et dis

& Edias, feptuaglnta quàtuor f 'omtiis numerus à duodemmo fan&aa don

anno tnginta millia quadringenti fexaginta duo.-

ventatem

27. Eilii,

& filise,. & uxores, omnis computatio, quadra—

AL Omni

ginta- millia ducenti quadraginta duo.

quadraginta

28. Filii facerdotum, qui pfallebant in templo

filii Afaph,

E Setvi

centum'viginti octo.

J gint feptem

- 29. Oftiarii vero : filii Efmennl

Hlu Afer ; 5141 Amon,

qumqne

filii Accuba, Topa filii TObl : omnes centum trlgmt:a no-

44 Camel

VGm

Inili ja tngint

40: 'Sacerdotes fervæntes in templo filii Sel: fihl Gafpha

filn 'Tobloch : filii Carize: filii Su: fiiii Hellu: filii Labana:

Sub]ugaha :

. Et de

filii Armacha: filiiAccub : filii Utha: filii Cetha: hluAggab

plum Dei,

iiln Obai :

iliiAnani:

fili Canna :

filii Geddu :

plum n lo

'41. Filii An: filii Radin : filii Defanon: filii Nachoba: filii .

-& B da

Cafeba : filii Gaze: filii Ozui, filii Simone: filií Attre: filii "

-mnas duode

Haften :.

fili Afiana :

filii Manei :

Kilit Nafifïim

fülii. Ac-

iïolas facetd

eufu :

fili A li'ta

filiiAzui:

filii Fav on : filii Phafalon ;

$35. Filii Meedda :

fil Phuf 3:

ülii Caree

£ilii Barc.hus

- 6 Etha

flhl Sarree: filii Coefi :

de plebe , t

filii Nafith : filii Agitti :

filii Pedon:

oftarii, &o

. Salomon filii ejus :

filii Afophot :

filii Phafida :

Hlu

41 Infan

Celi :

fili Dedon: filii Gaddahel :

filii Sephegi :

34. Filii Aggia: filii Sachareth filii Sabathen: filii Cazo-

unuvqu squi

neth : filii Malfith : fii Amae : filii Safus:

fiii Addus:

filii

quod ent a

4&. Et (l

Suba: filii Eura : filii Rahotis : filii Phafphat : filii Malmon z 1te

; & Zotol

.85. Omnes facro fe1v1entes & puer1 Salomoms, quadnn.

a]tare

gentl o&toginta duo.

- 49. Ut of

36. Hi funt filii, qui afcenderunt a Thelmela

Telharfa :

m libro Mo

principes eorum., Carmellam, & Careth;

37. Et non poterant edicere civitates fuas :

-& progemes

jo. Et o

fuas,

uemadmodum fint ex lírael.

E 1111 Dalan

;6111 Tu-

Xerünt facra

bal:

-filii Nechodaici. .

Aant loffias

38. Ex Sacerdotibus, qui fungebantur facerdotlo &non

E d. Ete

fünt inventi filii Obia: filiiAchifos : filii Addm.

qm acce- ,

Tæceþmm

pxt uxorem ex filiabus Phargeleu.

/39. Et vocati funt nomine ejus,

& horum quæf tà eft ge--

52 Et po

neris Ícripturain prædatura ;

& non eft 1nventa, & prohlbm

MOmeny:

funt facerdotio fung:.

&

qu

40. Et.

1

* Bill Il Ton

v

3

CAPUT V

625

& Sertbja |. 40—:«; Et dixifillis Ne

hemias, & Aft,haras,n: Ne participentur

d fan&a, donec exurgat Pon

f duodecimg

J veritatem.

k

tifex dp&qs in oüenüonemi, &

T

1

] 4r. Omnis autem

lfrael *Er,a-t exceþtis —fervis ,' &i ancilïlä *

*

] quadraginta duo millia trecenti quadraginta. -

*

horum , & ancillze , feptem millia tr'ecveriti tri-

u

;

Á

. 42. Servi

gintafeptem. Cantores, &

ii *Ainon,ï,

quinque.

7cantatrices, ducen.thi fexaginta-

li, quadringenti trigintaquinque.'Equi, feptem

triginf—-ä 10

43. Came

milliatrigintafex. Muli, ducenta millia quadra

ginta quingue.

li Gdbias

Subjugalia ; quinque millia vigiuti quinque..

L]

lii Labana: 1

. .44. Et de praepofitis ipfis per pagos dum veni

tent in'tem-

lI.ilii Agga"b :.f, |

plum Dei, quod erat in Jerufalem , voverunt fuícitare tem-

lum.in loco fuo, fecundum fuam virtutem :

ais dlid

..45. Et dare in templum thefaurum operum íacrum auri

Attre: fl d

mnas duodecim millia, & mnas

.argle.n'ti- quinque millia, &

: filii Ac«

ftolas facerdotales centum. .

hafalon : -

6. Et habitaverunt Sacer

dotes, & Lävitæ, & qui exierant

j Barous :

& in regione, & facri canto

de plebe , in Jeruíalem,

X

2

ilit Pedon;

ofliarii, & omnis Ifrael in regionibus fuis.

- 4'1. Inftante autem feptimo menfe, cumque effent filiiIfrael

ifida 1 iih'xix

unusquisque in fuis rebus, convenerunt unanimes in

-atrl'um,

dlicm. ]

quod erat ante januam Orientalem.

ddus ; fili

.48. Et ftantes Jefus filius Jofedec

h,& fratres ejus -facärdo-

te; & Zo

i Malmon: .

R

robabel filius Salafþiel ,& hljjus frgtres paraverunt

altare ,

i quadl'jnf

49. Ut o

Hr'er.xk'eht fuper'illuä holöcautxom.at'a, ; qfe

cundum quá

in libro Moyfi hominis Dei fcripta funt.

.'Telharfa :

.

-

$o. Et convenerunt ibi ex aliis nation

ibus terrze, & ere-

quogenis -

xerunt facrarium in loco fuo omnes gentes terrae , & offerre-

filii Tu- :

bant hoftias, & holocautomata Domino matutina.

$i. Et egerunt fcenopegiam , & diem folemnem , f,ïlcut

ib, &n0n- I

preceptum eft in lege: &

facrificia quoti'c;iie., fïf:üt gp.orte;

qui«c- 4

bat.

*

52. Etp

oft hsec oblatiories inftitutas, & hoftias fabbatorum,

»de 1

& neomeniarum-

7 & dierum | (oleïrpniu,m- omnium fan&ificato-

qum.

.

$2 E

t qubtquöt-vövebant-Doïhinc alfineomefxia feptimi men-

fis.

B

: Bibl..rþm, V]I[ ;

OKkkko

"

2

i

)

626

LIBRI IH.

ESDRZE

fis, coeperunt hoftias offerre Deo, & templum Domini non-

(g E ao

dum erat zedificatum.

avorllm »

6 Simili

$4. Et dederunt pecuniam lapldams, & fabrls, & potum,

& pabula cum gaudio.

einter 1nct

55. Et dederunt carra Sidoniis, & 'Tyris , ut trancvehe-

tmfmxgraV

wo, B di

rent illis de Libano trabes cedrinas, & facerent rates in J op-

pe portu, fecundum decretum , quod fcr:ptum erat eis a

mum Ired:

Cyro rege Períarum.

j Mte

nos enim ii

s6. Et in fecundo anno venientes in temp]um Dei in ]eru—

falem, menfe fecundo , inchoavit Zorobabel filius Salathiel ,

- quie prece

& ]ofue filius Jofedech, &fratres ipforum, & facerdotes, &'

?. Gentt

Levite, &omnes, qui venerunt decaptivitatein Jerufalem:

de2, &l

57. Et fundaverunt templum Dei , novilunio fecundi men-

adducentes

fis fecundi anni cum veniffent in Judzeam, & Jerufalem:

n Ecag

"

Tetur 2dif

58. Et ftatuerunt Levitas a viginti annis , fuper opera Do-

mini: & ftetit Jefus, & filius ejus , & fratres omnes Levitee

- mat ftrodtu

confpirantes, & executores legis 5 facientes oPera in domo

Dominf:

59. Et üeterunt facerdotes habentes- iïolas cum tubxs :&

- Levite filii Aíaph, habentes cymbala,

jul

60. Collaudantes Dominum, & benedicentes fecundum

. David regem Ifrael.

6r. Et cantabantcanticum Domino, quoniam dulcedoe]us,

N fea

& honor in fzecula fuper omnem Ifrael.

|

&

62. Et omnis populus tuba cecinerunt, &proclamaverunt

Jerofalem

voce magna , collaudantes Dommum in fufcuauone domus

. 3. Tün

Domi: i.

fedech j

63. Et venerunt ex facerdotlbns, & Levitis: ,& præüden-

in ]emfa

tibus fecundum pagos fenioribus qui viderant prlftmam do-

QCun

mum :

In ipfo t

Phoenici

64. Et àd hu;us zedificationem cum clamore ,& plan&u

magno, & multi cum tubis , & gaudio magno:

4. Eti

/65. In tantum utpopulus non audiret tubas propter planc-

&difican

fünt ftru

tum populi.

Turba enim erat tubls canens magmfice, ita ut

-longe audiretur.

» B

66. Et audierunt inimici tribus Judse, & BenJamm & ve-

CTant ex

6 R

nerunt fcire, quae effet vox turbarum.

67. Et cognoverunt, quoniam qui erant ex capt1v1tate,

ao d

sedificant templum Domino Deo Ifrael:

7 Ex

£a

68. Et

CAPUT V. & VL

627

!omihi Q0nl

-68. Et accedentes ad Zorobabel, & jefum—;,præpoütos

pàgorum , dixerunt eis : /VEdificabimus una vobifcum. -

n

69. Similiter enim audivimus Dominum veftrum , & ipfi

pariter incedimus a diebus Asbazaret regis Affyriorum , qui

transyehe.

tranfmigravit nos huc.

o

&.in Jop-

o. Et dixit illis Zoro

babel, & Jefus, & principes pago-

Tab en 4

rum lIfrael:

71. Non eft nobis,. & vobis

ædiücare domum Dei noftri:

1in ,efu-

nos enim foli zdificabimus Domino Iírael fecundum ea ,

x

Silathiel,

quae praecepit nobis Cyrus rex Perfarum.

Tdotes,

72. Gentes autem terrae incumbentes his, qdui funt in Ju-

rualem:

daea, & levantes opus cedificationis, & infidias, & populos

ndi mene-

addtcentes prohibebant eos aedificare:

lem;

13. Et aggretfuras exercentes impedierunt, ne

ï:onfumma-

era Do-

retur sedificium omni tempore vitae Cyri regis, & protraxe-

; Levite

runt Rïu&uþain per bienniu»m uíque ad Darii regnum.

n domo

CAPUT VL

s; &

ario , templum Dei e&fruz"zäz* in

"undum

— Studei ,; annuente D

SFerufalem.

(ocjus,

N fecundo autem anno regni Darii pïr0ph€tavit 'Agfxgæus;

II

& Zacharias filius Addin prophete apud Judaeam , &

Terufalem in nomine Dei Ifrael fuper eos.

,v'eyrunt'

domus

- 2. Tunc fians Zorobabel filius Salathiel , & Jefus filius Jo-

fedech, inchoaverunt zedifica

in Jeru(íalem.

re domum Dorpini , qua eft

s

fiden

. $.. Cum adeffent eis prophetze Dom

ihi ; & adjuvarent eos;

m do

In ipfo tempore venit ad illos Sifennes fubregulus Syriae, &

Phoenicis, & Satrabuzanes , & fodales ejus, -

at

.. 4. Et dixerunt eis: Quo preecipiente vobis domum hanc

Janc.

eedificatis, & tectum illud , & alia omnia perficitis ? & qui

funt ftru&ores, qui haec aedificant ?

jtaut

. 5. Et habuerunt gratiam vifitatione fatta fup-er eos, qui

erant ex captivitate a Domino feniores Judaeorum.

'z/ve-

6. Et non funt impediti edificare ,. donec fignificaretur

Dario de omnibus iftis, & refponfum acciperetur.

tätä ;

.. Exemplum epiftolze , quam

miferunt Dario. SISENNES

"

k

fub-

E

—

:29

LIBRI IH.»E"SDRJE

Kfizbregu'ius Syride, & Phaenicis, & Satrabuzanes, & fodales -

42 Et fi

ejusin Syria, & Pheenice preefides, regi Dario falutem.

*X

: firottoram.

tür a Domi!

8. Omnia nota fint Domino regi, quod cum veniffemus in

rtegionem judas , & introiffemu

1

3

s in Jerufalem , invenimus -

* Ti

&dificantes domum Dei magnam:

i

[

]

-

* ventus t

9. Et templum ex lapidibus politis ; & ma

gnis, &pretioüs :

- Jocus umus.

materiis in parietibus ,

À

$

24 ANN

140. E

:

e-

tare in manibus eo

t opera illa inftanter fieri , & fuffragare , & profp

- domum Do

-

: deant igni

me perfici.

rum, & in omni gloria quam diligentiffi-

11I. Tunc interr

N

6gavimu's feniortes *, dicentes: -quo[ijermirt-

- torum fex:

tente vobis aedificatis domurni illam, & opera,haec fundatis ?

- niano ligne

12. Ideo- autem interrogavimus eos, ut notum faceremus

- pendia z

tibi homines, praepofitos ,

& nominum fcriptufa;n praepofi-

| oX E

torum poftulavimus illos.

15. At illi refponderunt no

bis, dicentes : Nos fdihus: fet- .

[ te2, qué

[ du Ten

vi Domini, qui fecit coelum, & terram,

) E

14. Et aedificabatur haec domus ante annos i

ftos mul.taös a

rege Ifrael magno, & fortiffimo , & confummata eft.

- & Phoenk

[ natl erant

.15. Et quoniam patres noflri exacerbantes erant , & pec-

SEVIEN

caverunt in Deum Iírael, tradidit eos in manus Nabuchodo-

^

nofor regis Babylonice , regis Chaldaeorum.

)8. &

16. Et domum iftam demolientes incenderun

: fpexi, ut

* & opabi

captivum duxerun: in Babylonem.

P donco

-- IT. In primo anno regnante Cyro re

* :29- Et

ge Babylonize ,*;ft:ïi pfit .

Cyrus rex domum hanc zedificare:

[ dilpente

*

18. Etilla facra vafa aurea , & argentea , q-uæ extuläfat ;

"

Nabuchodonofor de domo, qua eft in Jerufalem , & confe- -

. $

Craverat ea in fuo templo, rurfus protulit ea Cyrus rex de

oleum ]

templo ,.

€

]

füntin

& Salmanaforo fubregulo:

1Uod erat in Babyloniaf, & tradita i'un'g Zo'robabel,";

P

la dia

19. Et preeceptum eft eis,-

ut offerent hzec üafä & —repone-

MT

rent in templo, quod erat in

3

. fisejus

Dei zedificare in loco fuo.

Jerüfalgm5 & ipfum templum

2 i

20. Tunc Salmanaíarus.

fubjecit fundamenta Domus —Dt')-

. quie

mini , quae eft in Jerufalem

—*

- lignum

tür, & non accepit confummationem.

, & exinde ufque nunc eedifica-

i

Tepi d

21. Nunc ergo fi judicátur a te, o rex, perq

uiratur in-

Qïlia;

3

?egaïib-us bibliothecis Cyri regis ; quee funt in Babyl

z

lbl, &

.. azf Et

|

:

€A PUT VL

629

) &fodäies

22. Et fi inventum fuerit confllioiCyri regis coeptam effe

Liüfem.

ftru&uram domus Domini , quz eftin Jerufalem , & judica-

n.iffemus» n

tur a Domino rege noftro, fcribat de his nobis. -

I0Venims

23. Tunc Darius rex praecepit inquiri in bibliothecis, & in-

ventus eft in Ecbathanis oppido, quod eft in media fevgione

& pretioüs :

locus unus, in quo fcripta erant Hfta:

24. ANNO primo, regnante Cyro , fex Cyrus praecepif

[ ptofpe :

domum Domini, que eft

:

in Jerufalem eedificare , ubi ince-

!iligentilfl

debant igni affiduo ,

) permit

as. Cujus altitud

o fit cubit;)rum decem, & latitudo cubi.

torum fexaginta, quadratum lapidibus politis tribus , & me-

indatis!

niano ligneo ejufdem regionis, & meniano u

*

iCeremus

no novo, & im-

pendia dari de domo Cyri regis:

prapof.

26. Et facra vaia domus Do

mini tam aurea quai*n» -ar"gen-.

&nus'/fer-'

tea, qua extulit Nabuchodonofor in Domum Domini , qua

eft in Jerufalem , ubi erant pofita, ut ponantur illic.

47. Et pr&cepit curam agere Sifennem fubregulum Syriae,

nulto à

& Phoenicis, & Satrabuzanem, & fodales ejus, & qui ordi-

nati erant in Syria, & Phoenice

2

praüdes , ut abü*in.e.r..en-t fe

&pe-

ab eodem loco.

:

uchodo-

28. Et ego quoque pf

&

gecepi in totum 'ædïü;ca;re : & pro-

fpexi

pj

ut ad:iuvent eos ,

X

"

qui funt ex captivitate

Jud æforum ;

'opu-lumk

donecconfummetur templum aedis Domini:

29. Et a vexatione tributorum Coelefyrize , &

phzenicis .,A-

ii

diligenter quantitatem dari his hominibus ad facrificium Do-

ntu!ärat

mini, Zorobabel prsefe&to, ad tauros, & arietes , & agnos;

confe-

o. Similiter autem,, & frumentum, & íal , & vinum , &

oléum inftanter per fingulos annos, prout facerdotes, qui

rex de

funt in Jerufalem , di&averunt confumi, quotidie , fine ul—

b,abgl,ui

la dilatione ,

31. Ut offerantur libationes fummo Deo pro rege ; & pue-

:Dont«

ris ejus, & orent pro ipforum vita:

]p?llm

32. Et denuntietur, ut quicumque tranfgreffi fuerint ali-

quid ex his, qua f-

ripta funt, aut fpreverint ) accipiatur

s Dö'

L

lignum de fuis propr

iis, & fufþend-antür,- & bona igforum

ljfica,-

regi adícribantur.

n p

3

. Propterea, & Dominus, cujus nomen invocatum eft

gentem, qui manu

mfíuam

ibi, gxter-minet omnem regem ,

3

exten-

-

Z

d

LIBRI n ESDRZE

630

extenderlt prohlbere, aut male tra&are domum Dom1n1 11

1 &t man

lam, qua eft in Jerufalem.

omneSa qui.

24. Ego

arlus Tex decrevi quam dlhgennfïïme fecundum

teffæ quæïe

haec fieri.

te

RI

-

bus epulante

CAPUT VII.

[ Quom

confortare

Domus Dez extru&'a dedicatur , &

confecratur. , m eaque fe—

— Jfum Zizymorum celebratur.

Unc Sxfennes fubregulus Celefyrise , & Phoenlqs &

A/cenden il

T

Satrabuzanes, & fodales, obfecuti his * quæ a Darlo

^ qie ltordt,

rege erant decreta,

h, qui f

2. Infiftebant. facrofan&m operibus* dlllgentlf me, coope-

rantes cum fenioribus Judaeorum principibus Syriae.

£MU w

Í

. 5. Et profpera:a funt facrofan&ta opera pr ophetanubus Ag-

gs&0., & Zacharia prophetis.

4. Et confüummaverunt omnia per præceptum Dommæ D61

T p

Perí2arum.

lfrael ; & ex confiho Cyri ,

& Da.ru : & Artaxerms regis

fit T

; F

s. Et confummata eft domus- nofcra ufque ad tertlam &

ln Bocqu

vigefimam diem menfis Adar, íexto anno Darii regis.

ron primi

6. Et tecerunt filii Ifrael j

& facerdotes

& Levite, &

Cc&teri, qui erant ex ca t:vnate, qui oppofltl funt fecudum

3 Hici

€a, qua ícripta funt in libro Moyfi.-

mgemofw

f docere; 4

7. Et obtulerurit in dedicationem temph Dominitauros cen-

tum

arietes ducentos , agno&quadrmgentos

4, Ed

dlgmtate,

8. "Et haedos pro peccatis umverfi 1írael duodecim, fecun-

$ Eta

dam numerum tribuum Ifrael.:

9. Et fteterunt facerdotes, & Levitze ami&i ftolis per tri-

| doibu,

& fevis

bus., fuper omnia opera Domini Dei Ifrael ,

fecundum h-

6. An

brum Moyfi , & oftiari per fingulas januas.

[

. IG. Et'egerunt filii Ifrael cum his, qui erant ex captivi-

I ànnu

100 quin

tate , illud Phafe quarta decima luna menfis primi , quando

fan€tifica:i funt facerdotes, & Levi:ze.

1. Ve

ag

Levit2e omnes fimul fan&tificati funt.

Ir. Omnes fi!ii captivitatis non funtfimul fan&xücatx, quxa

9. In

12. Et immolaverunt Phafe univerfi filii capnwtat:s ,&

prætem

fratrlbus fuis facerdoflbus ; & fibxmetlpfis

m,&]

x

15 Et

tlam,

;zää

A

. 631

.l' :^

CAPUT VII. & VIII.

I)O?üniüfï ;

Ei1s Et

j

—mandutc"averunt filii Ifrael, qui erant ex Cäptïäitatea

y

omnes , qui remanferant ab omnibus exe

gratiqnibus gentium

?*fecundung | ." |

terrae quaerentes Dominum.

Ü

I4. Et celebraverunt diem feftum

a

: 'Zymorum , feptem die-

bus epulantes in, confpe&tu Domini,

R,

.

15. Quoniam convertit confilium regi

s Affyriorum in €05,

confortare manus eorum ad opera Domini Dei Iírael. -

Mu f :

3

/

CAPUT VII.

nids, d

Afcendenti Efüre a Babylonia Sferofolimam traduntur. Artaxer-

£ a Datio

xis littere , qua beneficia Judais prajTita continent : ecen fen-

tur , qui [imul. afcenderunt : &? auro , ac . argento, Jacerdotibus

, C9t- :

aGta oratione commonet populum ad pe

commz]o , Eldras f:

Q

d

nitentiam , quod ab alienigenis fe non fe-

-

jns AF ï

^s

para[jent,

uini Dei

T þoft hunc rägnante Artaxerxe Perfarum rege, accef-

(|s T6gl5

«E

fit Efdras fllius Azarize, filii Helcise, filii Salomae.

-9. Filii Sadoc, filii Achitob , filii Ameri, filii Azahel , fi-

m,& f

lii Bocci ,. filii Abifue, filii Phinees, filii Ele

;

^

azari, Hli'r Aa-

ron primi facerdotis:

z. €

3. Hic Efdras afcen

dit de B—abylonia, cum eiï'etfcfib'ag, &

ingeniofus in lege Moyfi, q

ï?udum

z

uae c?aþa eit a Domino Deo Iírael

OSCEH'

docere, & facere.

. Et dedit ei rex

loriam: quod inveniffet

gratiam m omni

dignitate, & defiderio in confpe&u ejus.

fecun

& f: a&er-Q

*

s. Et afcenderuht fimul cum ipfo ex filiis Tfrael ,

dotibus, & Levitis , & facris cantoribus

;

tem pl,& oi'tiariis,

er tri

& íervis .empli in Jerufalem.

:

»

m li

..6. Anno feptimo regnante Artaxerxe , 1

n quinto menfe,

hic annus feptimu

-

s eft regni, exe-un;twes de V-Babylonia novilu-

jv

nio quinti menfis,

/

1. Venerunt Jerofol

ymam jguxt.afpræce/ptum illius , fecun-

landq

dum profperitatem itineris a Domino ipforum datam eis.

quia

g In his enim Eídras magnam difciplinam obtinebat, ne

i

przetermitteret quidquam eorum , quse effent ex lege. Domi-

D

ni, & praeceptis: & docendo univerfum Ifrael om

gem jufti-

Wt

tiam, & judicium,

-

9. AC-

632

LIBRI .

ESDRE

. Accedentes autem ; qui fcribebant. fcrxpta Artaxerxis

22 |

regls, tradiderunt , fcrlptum quod obvenerat ab Artaxerxe

T25 Cf

rege ad Efdram Sacerdotem, & le&orem legls Domml, cu1us

5 (

exemplum fubjeCtum eft:

te exur

10. REX Artaxerxes Efdrae facerdotl, & le&ori Iegls Do-

24X

mini falutem.

Vits,

rir. Humanior ego judicans in beneficiis , pracepi els.,

; hüjus:

ui defiderant ex gente. Judæorum fua fponte., & ex facer-

yAn B

dotlbusy & Levitis ? qui funt in regno meo , comitari tecum

nec hab

w

in ]ærufa em.

46. T

12. Si qui ergo cupiunt ire tecum, conveniant, & profi-

tue judi

cxfcantur, ficut placuit mihi, & feptem amicis meis conü—

qui lege

- iariis;

220

p

13. Ut vifitent ea ,

quae aguntur fecundum Judeam, &

Qantor

]erufalem ebfervantes ficut habes in lege Domini.

atlone

14. Et ferant munera Domino Deo IHrael » qu3e vovi ego,

2$ E

& amici Jerufalem & omne aurum, & argentum , quod in-

ventum fuerlt in regione Babxlomæ Domino in ]eruf&lem

fUn, q

cum illo :

Tum fti;

29. El

15 Quod eft donatum p:o ipfa gente in templum Domini

eorum , quod eft in Jerufalem: ut colligatur hoc aurum , &

fum, &

argentum adtauros, & arietes, & agnos, &hoedos ,& quæ

3o. Et

! Bem o

his (unt congruentia:

-16. Ut offerant hoftias Domino fuper aItare Domlm 1pfo-

afcender«

rum , quod eft in J erufalem.-

jr. Et

gT. Etomnia qucecumque volueris cum fratribus tuis facere

; Q5 porti

auro, & argento , perfice pro voluntate tua, fecundum prae-

ma In reg

cep:um Domini Dei tui:

i

I

$. Et

18. Et facrofantta vafas quze data faut tibi ad opera domus

) menus f

Domini Dei tui, quz eft in Jerufalem ;

33 EX

19. Et caetera quaecumque tibi fubvenerint ad opera tem-

U CÉntum

pli Dei tui; dabis de regali gazophylacio:

34 Ex

ao. Cum volueris cum fratribus tuis facere : auro, & argen-

ducenu

to , perfice fecundum voluntatem Domini.

]

3 Ex

21, Et ego quidem rex Artaxerxes praecepi cuftodibus the-

hi dUCen

d

faurorum Syriae, & Phoenicis, ut quzecumque fcripíerit Eídras

36 Ex

facerdos, & le&or legis Domini, diligenter detur ei, ufque

ad argenu talenta centum ümlhter & auri:

3. E

Blnta

Et

Bl 7

-

CAPU T.VII.

:

633

XETXIS

:22. Et ufque' ad frumenti modios.centum, & vini ampho-

MTXC

E

ras centum, & alia quaecumque abundant fine taxatione.

ujus

* 24. Omma fecundum legem Dei fiant Deo altiffimo , nefor-

te exurgat ira in regno regis ; & filiorum ejus.

1s Do

24.' Vobis atitem dicitur, ut omnibus facerdatïbus, & Le-

vitis, & facris cantorlbus, & fervis templi, & fcribis temph

d

j eis,

hujus:

Tacer«

2s. Nullum trlbutum, neque ulla alia md:&lo 1rrogetur,

tecum

nec habeat quifquam poteftatem objicere eis quidquam. -

26. Tu autem, Efdra, fecundum fapientiam Dei , confti-

-ptofi--

tue judices , & arbitros in totaSyria, & Phoenice: & omnes;

conü

quilegem Dei tui non noverunt, doce:

27. Ut quotquot tranfgreffi fuerint legem diligenter ple-

m,&

Lantur, five morte, five crucmtu, five etlam pecuniae mul-

&atlone , vel ábdu&ione.

jl 60

28. Et dixit Efdras fcriba: Benedi&us Deus patrum noftro-

uod in

rum, qui dedit hánc voluntatem in cor regls clarificare do-

-aíalem

mum fuam , quze eft in Jerufalem:

29. Et me honorificavit in confpe&tu regls, & confïllarlo.

Jomini

rum, & dmicorum , & purpuratorum ejus.

UIf »

30 Et ego conftans animo factus fum fecundum opitulatio-

& que

nem Domini Dei mei: & congregaw ex Ifrael v1ros, ut iïrnul

afcenderent mecum.

X

ni iplo-

41. Et hi funt praepofiti fecundum fuas patnas, & prmmpa-

tus portionales eorum, qui mecum afcenderunt de. Babylo-

g facete

m pfæ

nia in regno Artaxerxis.

32. Et ex filiis Phares, Gerfomus : ex filiis Siemarith , A-

menus filiorum David, Acchus filius Sceciliz:

domus

43. Ex filiis Phares, Zacharias , & cum eo reverfi funt vi-

ri centum qumquagmta

età te

34. Ex filiis ductoris Moabilionis Zaræ1

& cum 1pfo viri

ducenti quinquaginta:

argen

;;. Ex filiis Zacheeus, Jechonias Zecholel, & cum xpfo v1-

ri ducenti quinquaginta:

nbus t

36. Ex filiis Sala, Maafias Gothohæ, & cum lpfo viri fe-

a RAGIGS

pruaginta:

-170(10

| 57. Exfiliis Saphatlæ ; Zarlas Micheli, &cum ipfo viri o&o-

inta:

"

Bili; Tom. VIII.

Llll

38. Ex

p E

634

LIBRI III ESDR]E

38. Ex filiis Job Abdlas ]eheh, & cum ipfo viri ducenu

$ E

duodecxm :

fecundu

39. Ex filiis Bamæ, Salimoth, ühus Jofaphlæ & cumxp-

fatti fun

fo viri centum fexaginta:

f E

40. Ex filiis Beer, Zacharias uebel, & cum 1pfo viri du-

pli viros

centi o&Qo:

fratribu:

41. Ex filiis Ezead, Joannes Eccetan, & cum ipfo viri cen-

tum decem:

& E

ia dom

42. Ex filiis Adomcam ipfis poftremis, & haec funt nomi-

& princ

naeorum: Eliphalam filius Gebel; & SemeJas, & cum lpfo

m

viri feptuaginta.

T m E

-quinqu

43. Et congregavi eos ad Huwum .qui dicitur Th1a &me-

lentà cer

tati fuimus illic triduo, & recognovi eos.

$9. Bt

'44. Et ex filiis facerdotum & Levitarum non inveni xlhc.

0no T.

. Et mifi ad Eleazarum , & Eccelon , & Mafmam , &

dentia

Maloban

& Enaathan, & Samea, & Jorlbum Nathan , En-

Z

$0. Et

Vagam,

achariam , & Mofolamum, 1pfos du&ores , & pe-

fanta, &

Titos:

noftrorur

46. Et dixi els, ut venirent ad Loddeum qui erat apud

6 V1

locum gaZophylacii.

poit iis, d

47. Et raandavi eis, ut dicerent Loddeo, & fratribus ejus,

lragl, i

& illis, qui erant in gazophylacio , ut mitterent nobis eos,

ó1. R£

qui facerdotio fungerentur in domo Domidi Dei noftri:

.48. Et adduxerunt nobis fecundum manum validam Domi-

ü'fena

ni Dei noftri viros peritos: ex filiis Moholi, filii Levi, filii

Omini,

62 Etl

Iírael, Sebeblan & filios, & fratres, qui erant decem , &

prlmlj uf(

o&o

63 Etc

49. Asbiam, & Amm ex filiis ühorum Chananæl ; & filii

eorum viri viginti.

eratüm 3

& noftr

$o. Etex his, qui templo ferviebant ; quos dedit Davxd

6,. Et

& ipfi principes ad, operationem. Levitis templo ferv:entlum,

ducenti viginti :

Omnia nomina fignificata funt in fcripturis..

'PESJOfadï

« St. Et vovi illic jejunium juvenibus in confpe&u Dei, ut

d nllmen

quaererem ab eo bonum iter nobis, & qui nobifcum eranb, &

ï Etf

filiis, & pecoribus, propter infidias.

52. Erubui enim petere a re

e pedites, & equites in co-

mitatu , tutelae gratia, contra adverfarios noftros.

aTleïes 0&(

$3- D1x1mus enim regi, quoniam virtus Domini erit cum

$]. Agn

t

pto falm

eis qux mqu1runt eum in omni affe&u.

. 34. Kt

"& Te|

CAPUT V.

635

:EQti'-

: 54.:*Etïiterum deprecati fumus Dominum Deum noftrum

". fecundum hzec: quem

*

;X proPitium' habuimus; & compotes -

1ip

fatti füumus Deo n

ro.

—

/

$*. Et feparavi ex plebis p

ræp.oiïtis , & facerdotibus vte;m-'

t

pli viros duodecim, & Sedebiam, & Afan

fratribus eorum viros decem:

am-, &chm eis ex.

Cn

$6. Et appendi eis aurum, & argentum, & vafa facerdota-

lia domus Dei noftri, quze donaverat rex, & confiliarii ejus,.

yomi. -

)

B

& pri

ncipes, & omnis Ifrael.

E

"Et cum appendiffem, tradidi argenti talenta centum

" .quinquag

Vme

inta, & vafa argentea talentorum centum, & auri ta-

lenta centum,

$8. Etvaforum aureorum

fepties viginti, & vafa zerea de

iiHic. i

- .bono aeramento fplenden

X

A

tia ; dupdegim, auri fpec,igm red-

n)/& 3

dentia.

,E

$9. Et dixieis: Et vos fan&ti eft

is Dominb, &., vafa funf

& pe

| fan&ta, & aurum, & argentum votum eft Domino Deo patrum

noftrorum.

-60. Vigilate, & cuftodite , donec tradatis ex plebis prae-

a

pofitis, & facerdotibus, & Levitis, & principibus civitatum

$6JUS

|J lírael

; in Jerufalem in paftophorio domus Dei noftri.

; 005

61. Ec hi, qui fufceperunt facerdotes , & Levitee aurum,

& ar

5

gentum, & vafa,'intulemnt ia Jerufalem m templqm

Dori

Domini.

*

f

.. 62. Et promovimus a fluvio

'Thia, die ducdä-cäma menfis

s

erufalem.

Im)&

primi, ufquequo introivimus in

i

63. Et cum fa£&tus fuiffet tertius d

.

ies, quartaautem die pbn--

deratum aurum, & arg

entum traditum eft in do

& fii

mo Domini

Dei noftri Marimoth filio. Jori facerdoti:

*

Jid ;

64. Et cum ipfo erat Eleazar filius Ph

inees: & erant cum

ntium,

ipfis Jofadus filius Jefu , & Medias, & Banni filius Levitac :

:

(otis

ad numerum, & ad pondus univerfa.

[]

:

65. Et fcriptum eft pondus ipforum ea

dem hora.

3

Jon u

ifls

66. Qui autem venerunt ex captivitate ; obtulerunt facrifi-

cium Domino Deo Ifírael,

- tauros duodecim pro omni lf;*ge'l,

arietes o&toginta fex:

.

67. Agnos feptuagi

nta duos, hircos pro pebcato"duodecim,

| & pro falute vaccas duodecim , omnia in facrificium Domini.

E

egis

68.Et relegerunt praecepta r

L

[

quyali*bus, difpenfato.;'jbus "

2

)P

9

RE

d*

636

LIBR I'*-*Ili,. ESTD R E

& fübregulis -Coele

f

y

Ü.

yrise , & Phoenicis ; & honori'fïc'averunt "

gentem, & templum Domini.

P

r

de

69. Et confummatis his, acceffe

runt 'adu me præ.pofït'i ,:—.dig-

len.

centes: Non fegregaverunt

genus Ifrge!, & prindipesg & fa-

EUA

cerdotes, & Levitee:

*

: grelfie

7o. Et alienigence gentes

5

, & nationes terrze, immunditias

Tüm tu

fuas.a Chanangis, & Hetheeis, & Pherezaeis

; & Jebufseis, &

i 84']

Moabitis,.& JEgyptiis, & Idumzaeis:

*

. haredi

71. Conjuncti enim funt filiabus eorum & ipfi

, &iii ew)

* genani

rum;:& miftum eft femen SanCtum alienigenis gentibus ter-

LÀ

tàm ii

T

3

ab initio ipfius regni.

; participes erant praepofiti, & magiftratu-s iniqu-itatis eju;

s. !

- filias eo

-/72. Et mox üt aud

ivi ifta, confcidi Veüimeritg & -facräfh

06 F

£unicam: & lacerans ca

pillos ca..pi/tis,x & barbarp—, fedi .dqlens $

:

1 re) Ut ]

& maeftus.

temdift

. 3. Et convenerunt , quotquot tunc movebantu

rin 'ver'b(()

a. E

Domini Dei Ifrael, ad me lugentem fuper iniquitatem iftam

:

Doftra g

& fedebam triftis ufque ad facrificium vefpertinum.

$3. E

. 74. Et Confurgens a jejunio, coníciffa habens veftimenta,

hus trar

& facram tunicam

; inge*niculans, & »extxendeps manus ad Dc,)-.

*

alletiger

minum,.

89. N

,: 15. Dicebam : Do

E

ante faciem tuam.

ming?, cpnfufüs fum , & reye;ifus þix'ur-n-

-

iDquat

t :9o.Di

76. Peccata enim no

fira rhu'l-tqiplwicata funt fuper capita

nq;-

Ítra, & iniquitates noftrae exaltatze funt ufque ad coelum.

le ufqu

77. Quoniam a temporibus patrum noftrorum fumus in ma

A N

gno peccato ufque ad diem hunc.:

:;49. Et propter peccata noflra,

& pätrum xno'&þrö—rurh , fu-

EE

p Uatüs n

mus traditi cum fratribus noftris, & cum facerdotibus noftris;

tutba ma

regibus terrze in gladium, & captivitatem

S

cum confufione ufque in hodiernum diem.

z

,& deprædatiqpemä

H

: Culee, lj

]

95 F

19. Et nunc quantum eft hoc, quod contigit no

bis-mifete

cordia abs tej Domine Deus, & relin

D

i

r Y

nomen in locum fanttificationis tuae:

que nobis .radicem ,&

*

! Ms

x

«.8o. Detegere luminare noftrum in domo Domini D

ei no—

94. Ftt

ftri, dare nobis cibum in omni tempore:fervitutis noftrae.

E

I'ändUm

; CXalleni

gr. Et cum ferviremus non fuimus derelicti a Domino Deo

pe

noftro: fed conftituit nos

L:j

* Siq

É

in gratia; P?nens nobis reges Per-

f;rum dare gjbum.. :

y

-

DAPUT-VvUL

637

fünt

.1:92; Et elarificare templum Domini Dei noftri ; & zedifica-

re deferta Sion,

lem.

.d*a're nobig itabilitatgm in Judzea, & Jeruía-

(

.. 83. Etn

ühc quididicimus b Demin-e , 'habenteks hzec ? Tranf-

z

greífi enim fumus praecepta tua,-

quae dedifti in manus puero-

lióas -

rum tuorum prophetarum,

94. Dicens. Quoniam terra j in :qu*am introiftis poffidere

di

haereditatem ejus, terra polluta eft coinquinationibus alieni-

»

"

M

gs

narum terree, & immunditiæ il»loruml r»epl'.ekvgjrþqt eamtof

d2

tam immunditia fua.

peus

gs. Et.nunc filias veftras non con

juugetis filiis ,eo;fum " &

filias eorum non accipietis filiis veftris. :

?

n

86. Et non inquiretis pacem habere cum

illis omni tempo-

re, ut invalefcentes manducetis optima terre, & her

-

editaj

plens,

tem diftribuatis filiis veftris ufque in eevum.

.

t

Iveïbö' '

87. Et qu& contingunt nobis, omnia

fiunt propter oper

lüam j

roftra maligna, & magna peccata noftra.

L

*

93. Et dedifti nobis talem radicem,

& rurfum reverfi fü:

nehtaa

mus tranfg

redilegitima tua, uti co.mifcere.mu? immunditiæ

dDo -

alienigenarum gentium terrae hujus.

89. Nonne irafceris nobis perdere nos ,

quoadufqüe non

]s fut

relinquatur radix, & nomen noftrum ?

: go. Domine Deus Iírael , verax es.

, s

Dereli&a &ft*',eninj rä?

dix ufque in hodiernum diem.

x;ita"no-,;

eé&tu tuoin ini

]i

]

- gr, Ecce, nunc fumus in confp

quitat'ibus-.-i)q;f

firis. , Non eft enim adhuc ftare ante te in his.

3

-

5 in»m?lf :

2.

t cum adorando confiteretur Efdras fl

:

:

ens , humi p.ro:

ftratus ante templum congregati funt ante eum ex Jerufalem

Iff] f!l'

turba magna valde, viri, & mulieres, & juvenes , & juven-

nl

cule. Fletus enim erat magnus in ipfa multitudine.

xtionema

» Et cum clamaffet Jechonias Jeheli ex filiis Iírae

l, dixit

;f ety

Eídree: Nos in Dominum peccavimus , quod collocavimus

nobis in matrimonium mulieresalienigenas ex gentibus terrae.

Cem»

- g4. Et nunc es fuper omnem Iírael. In his ergo fit jus-

jurandum a-Domino , expellere omnes uxores noftras , que

pa t*

jl

:

ex alienigenis funt cum filiis earum.

L

95. Sicut tibi decretum eft a maj

anDO

-oa*ib»z;s- fecun-dux!p -ægeg

Domi—ni exurgegs*e:ä;gllicav.

-EHY

ten d

pH

2-

ä s

"

638

L x-,Bv RITIL ESDR E

.. 96. Ad te enim

:

'A* ;þ& t0n p

riliter fac.

fpe&at ngex.gKOtium':' & nos fte.c;'.t;im fumus: vi. -

i

: wnius die

Ya. Stt

.97. Et exurgens Efdras adjuravit pr

inCi.pes facerdotum, &

Levitas, & o

P

- jahabitan

mnjem Ifragl, -facerg fecundvum hec; & juräye-ïg

-

r unt;

$s

J i judes

( CA PU T I'X;þ

;

d Jo

-T gennt fe

yubentur äbiz'beie ,üxöæ?es .alien)'äena; €un filiis ,

G

| fä?en/äntur ,K

fimul cot

qui ex Jacerdotibus , ac. Levitis jun&i illis erant. — Efdras legit

:

imi coram populo : quibus

- ex captivi

'* -legem Dom

y perathis , jubentur -

I6. Et.

ut ad propria

digrejfi , letum diem

: APE 3

agant.

- de ptrib

| lunio me

T exurgens ifdras ab ante atrium tem

pl , abiit pao-

u Et.

:

phorium Jonathae filii Nafabi , *

alienipen;

2. Et hofpitatus illic non guftavit -

s

bit, füper iniquitatem multitudinis:

p;anem , nec aquam bl-

s

23

[ 3 Ienigen:

.. 8. Et fa&ta eit praedicatio in omni Judzea, & in Jerufalem

I9 Fx

omnibus, qui erant ex captivitate in Jerufalem congregati :

- & Fliozg

.4. Ut quicumque non ocurrerit biduo, vel triduo diei,

fecundum judicium affidentium feniorum, tollerentur facul-

: d litand

tates fi

3r. Et.

tis- *

uae, & ipfe alienus judiöaretu-r ä*njultitudige;captiyita-

2

L Auars,

- $. Et congregati funt omnes, qui erant ex tribu ]üdar, &

22- Et 'l

Benjamin in tribus diebus in

[ /fo, q

dies menfis vigefimus.

/

Jerufkal-'e—m : hic menfis eít nqnu;"'-,

6. Et fedit omnis multi

t

3 E

udo in area templi , fremen.tïf? pro-

ZON

pter hyemem praefentem.

:

54. E

. 4. Et exurgens Efdras,

dixit illis : VOS inique feciftis col-

locantes vobis in mat

r

/

35. Ft(

imonium uxores alienigenas, ut adde-

26, gt

retis ad peccata Ifrael.

dias

&)

- g. Et nunc date confeífionem

BUIPIS

Deo patrum noftrorum.

; & . mggniücentïam D*omïi'x?d

. Ft.

:9. Et perficite voluntatem i

lüs

terree, & ab uxoribus alienigenis..

pfius, & difcïe,dit?-la' "'geiltiïbps

1&]0

. 106. Et clamavit omnis multitudo

SEI(

; & dixerunt voce m agna:

&

r mo

Sicut dixifti, faciemus.

2

In

20 Etg

n.i -:Se,d quoniam mu'Ititudo'

| agna eft & tgmpüs hy*beräum;

Emeu&

/

CAPUT IX-

656

U$: Vl«

& non poäumus infubfidiati ftare: & hoc opus non Y eft nobis

unius diei , neque bidui:

multum enim in his peccavimus:

um, &

2. Stent preepofiti multitudinis, & omnes qui nobiícum

Juriyee

inhabitant , & quotquot habent uxores apud fe alienigenas,

15. Et afï'xftant accepto tempore ex omni loco presbyteri,

& ]udlces, usquequo-folvant iram Domini negotii hujus.

I4. Jonathas autem filius Ezeli, & Ozias Thecam fuíce-

perunt fecundum hzec : & Boforamus, & Levis, & Sabbathæus

fntr,

fimul cooperati funt cum illis.

às li

1$. Et fteterunt fecundum haec omnia muverü 3 qul erant

/

llf

ex captivitate.

16. Et elegit fibi viros Efdras facerdos, p11nc1pes magnos

de patribus eorum fecundum nomina

& confederunt novi-

lunio menfis decimi examinare negotium iftud.

17. Et determinatum eft de viris , qui habebant. uxores

i

alienigenas usque ad neomeniam primi menfis :

yJam bl

18. Ft mventl funt ex facerdotibus permifti, qui habebant

. alienigenas uxores.

f

rufalem

IQg. Ex filiis Tefu fihl ]ofedec, & fratribus eJus : Ma

feas *

egatl ;

2& Eliozerus, & Joribus & Joadeus,.

.2o. Etinjecerunt manus, ut expellerent uxores fuas : &

) diel,

rfacu-

ad litandum in exorationem , & arietem pro 1gnorantla fua..

or. Et ex filiis Semmeri: Mafeas, & Effes, &

Ieelech

piua

Azarias.

22. Et ex filiis Fofere : Limofias, Hlfmaems, & Nathanee,

d &

20205

jJuftio ,. Reddus, &

'Thalfas..

23. Et ex Levitis :

Jorabdus, & Semels, & Colnis; & Ca-

litas , & Fa&teas, & Colvas, &Elionas.

es, pro

4 Et ex facris cantoribus Eliafib Zaccarus.

25. Etex oftiariis : Salumus, & 'Tolbanes.

fhs col

26. Et ex Ifrael :

ex filiis Foro: Ozi, «& Remias, & GeT-

t dee'

dias, & Melchias , & Michelus, Eleazarus,]]ammeblas, &

Bannas.

Domlll0

27. Et ex fllus Jolaman : Chamas, & Zachar:as, & Jerre-

lus, & Joddius: & Erimoth , & Helias.

gentlbus

28. Et ex filiis Zathoim : Ehadas., & Liafumus » Zochias,

& Larimoth ; & Zabdis, & 'Tebedias.

: maglla-

29. Et ex Hlus Zebes : Joannes,; & Amamas, & Zabd:as,

& Emeus.

;ernun

30. Et

1

À

640

LIBRI HI. ESDRE

4o. Et ex x filiis Banni :

Olamus, & Maluchus, & ]eddeus

benedixi

& Jafub, & Azabus, & TJerimoth.

[ omipo te

j31T. Et ex filiis Addln Naathus ,. & Moofaas & Caleus, &

[oap Ea

Raanas, Maafeas, Mathathlas, & Befeel, & Bonnus »& Ma-.

fum mani

naffes.

4&. [ef

'32. Et ex filiis Nuae :

Noneas, & Afeas, & Melchlas j &

cubus, &

Sameas & Simon, & Benjamin , & Malchus ) & Marras,

; & Amnio

. Et ex filiis Afom : Carlaneus, Mathathlas, & Banmzs:,g

49. QUI

"& Ehphalach & Manaffes & Semei.

?

: lx legen

34. Etex ülns Baunis Ieremlas, & Mohadias , & Abramus,

gebant lt

& Johel,

& Baneas, & Pelias,

& Jonass, & Marimoth &

- fo Et«

Kliafib , '& Mathaneus, & Eliafis, & Orizas ,& Dlelus, &

vms, qui

Semedlus, & Zambris, & Jofephus.

-St. Dic

35. Et ex filiis Nobei: Idelus, & Mathathias, & Sabadus,g

ant Cüm ;

&Zecheda Sedmi , & Jeffei, Baneas.

fa. Et(

36. Omnes ifti conjunxerunt fibi uxores ahenlgenas, &dle

miferunt eas cum filiis.

qu&que, (

Qm 20n [

. Et inhabitaverunt facerdotes & Lev1tæ & qln erant ex

Ifrael, in Jeruíalem, & in tota una régione, novilunio men-

53 Sänk

- Et erant filii Hfrael in commorationibus fuis.-

K

omi

- fis feptimi:

-M RL

38. Et congregata eft omnismultitudo fimul in aream, quæ

Dles hic fa

elt ab Oriente portee. facrae ;

E 55 Ea

-39. Et dixerunt Eídra& pontziia, & le&ori : ut afferret -

d

legem Moyfi, qus tradita eft à Domino Deo Ifrael.

dT€ my

49. Etattulit Efdras Pontifexlegem omni multitudini eorum

g lfice eni

.à viro usque ad mulierem, & omnibus facerdotibus , audlre

36. Eter

- fitiam, fec

. legem novilunio menfis feptnm

4I. Et legebat in areay quae eft ante- facram portam temph,

a prima luce ufque ad vefperam, coram viris ; & muhenbus.

L

Et dederunt omnes fenfum ad legem.

1

42. Et ftetit Efídras facerdos, & Ie&or Iegls fuper Ilgneum

tribunal, quod fabricatum er at.

43. Et fteterunt ad eum Mathathias, & Samus, Anamas,

Mlmtur E/

Azarias, Urias, .Ezechias,& Balfamus ad dexteram :

4. Et ad fimftram Faldeus, Mifael, Malachias, Abuühas,

Ier

Sabus, Nabadias, & Zacharias.

45. Et affumpfit Efdras librum coram omni multltudlne'

I

fel,

raefidebat enim in gloria in confpe&tu omnium.

46 Et cum abfolv:iïet legem , omnes erecti ;&eteruntæ &

zTi&, fl

-bene-

omh) üh]

s

li, 5

cprTix

641

dens,.

benedixit Efdras Dominum Deum aliiffimum, Deum Sabaoth

omnipotentem.

^

u, &

.47. Et refpon

dit omnis populus.: Amen. 'Et elevatis fur-

&Me

fum manibus procidentes in terram , adoraverunt Dominum.

8. Tefus, & Banaeus, & Sarebias, &

a, t

cubus, & Sabbathzeus, & Calithes, & Azarias, & Joradus ,

[23,

j

; & Ananias, & Philias . Levitae.

*

*

ni, & in multitudíne lege-

"

49. Qui docebant legem Domi

bantlegem Domini, &

J

praeferebant finguli eos, qui f«inte'lli-

»ramus,-;

gebant lectionem

.

$0. Et dixit At

harathes Efdro pontifici, & le&ori, & Le-

vitis, qui docebant multitudinem.

lus, U

^

sr. Dicens : Dies hic fan&us eft Domino.

:

Et vomri'es fle-

bant cum audiffent legem.

tbadus;ïïi

$2. Et dixit Eídras: Digreífi ergo. man

ducate pingu'imma'

quaeque, & bibite dulciífima quaeque ; & mittite munera his,

ä) &i ;

qui non habent.

^

*

m.eft hic dies Domini , & n

er—.arïf "T

$3. San&us enl

olite moefti ef-

pm

J:

fe.. Dominus enim clarificabit vos.

.

*

JIs.

"

--$4. Et Levitae denuntiabant in pu

blico omnibus,

: dicentes:

Dies hic fan&tus eft, nolite moefti effe.

n

,,- , :

ss. Etabierunt omnes manducare, & bibere, & epulari,

& dare munera his, qui non habebant, ut epularentur. Ma-

d

gnifice enim funt exaltati verbis, quibus edo£&ti funt.

.

'ifeovl'umyi,,

56. Et congregati

funt univerfi in TJerufalem celebrare le-

L d

ti;iam, fecundum teitamentum Domini Dei Iírael.

yfempl:

ER ESDRJE IV.-

Jiéribi 4.

,'LIB

CAPUT PRIMUM.

*

[ikgnellmþ 3

a Domino , dnulta ingratis Studeis exbibi

D Mittz'tur Efdras

,' il4 fe

n

— feficia. exprobraturus.

Ibef

;buiïhïsa

.

Evzï'ärake proþhetæ fecundus , filii Sai*e'i'," filii Aza-

L

rei,

fiiii Helcizejfilii Sadanize,filii Sadoch,jfilii Achitob,

2. Filii Ac

him , fiii Phinees, filii Heli, filii Ame-

jmótt*

rie, fili

i Afiel, filii Marimoth,, filii Arna, filii Ozise, filii

E

filii Abifei, filii Phinees, filii Eleazar,

fufl

; Blbl.- Tomo VIII'

Mmmm

4. Filii

À bene- '4

642

LIBRTJUV ESDRE

;

4. Filii Aaron ex tribu Levi, qui fuit captivus in regrone

a0. N

* m hatur

j Medorum, in regno Artaxerxis regis Perfarum.

*

4. Et fattum eft verbum Domini ad me, dicens:

a. D

,& filis.

&Philif

$. Vade, & nuntia populo meo facinora rpforu

eorum mlquzïates, quas in me admlferunt, ut nunuent filus

dicit Do

lïorum' .

9H

Ob—

1 flum

6. Quia peccata parentum 1pforum in illis creverunt

h3

-

lltl enim mei facrificaverunt diis alienis.

Weum,

"- Nonne ego eduxi eos de terra ZEgypti, de domo ferv1-

25 N

tuus ? Tpfi autem irritaverunt me, & confilia mea fpreverunt..

: gnunini

8. Tuautem excute comam capltls tui,

& projice omnia.

A Q

mala fuperillos: quoniam non obemerunt legi meg.

Popu-

feram Tme

lus autem eftindifciplinatus.

jantleg

9. Ufquequo e€os fuftinebo , quibus tanta beneüma contuli?

2$. Q

1o. Reges multos propter eos fuübverti : Pharaonem cum

F Petentibi

pueris fuis, & omnem exercitum ejus percuffi.

26. Ou

11. Omnes gentes a facie eorum perdidi, & in Oriente pro-

* Cülaftis e

vinciarum duarum populos' Tyri & Sldoms dlfïïpaw & omnes-

[ funtadc

adverfarlos eorum interfeci.

27. Noi

12. Tu vero loquere ad 2955 dlcens : Haec dicit Doml-

mlllllS.

nus ;

28 H

3. Nempe ego vos per mare tranfmeavi, & plateas vobis

Vl: ut pa

1n1tlo munitas exhibui ; 3 ducem vobis'dedi Moyfen, & Aaron

[ lum

facerdotem :

29. Ut

I4. Lucem vobis per columnam ïgmg praeftiti, &magna mi-

VO$ mihj j

rab1lla fec1 in vobis: vOs autem mei obliti eihs d1c1t Doml-

30. It

nus

0 altem.

14j. Hzec dicit Dominus ommpotens Coturnix vobis in f'1 gno

31' Obl«

fuit, caftra vobisad tutelam dedi ,

& illic murmurattis :

1 VODis

16. Etnontriumphaftisin nomine meo de perditione inimico-

lones Te

rum veftrorum, fed adhuc nünc ufque murmuraftis.

L

^17. Ubi funit beneücra, qua preeftiti vobis ? Nonne in defer-.

Titerfecitt

to cum efuriretis, proclamaftisad me,

fNqUram

.x8. Dicentes: Utquid nosin defertumlftudadduxüh mter—

3. Hax

flcere nos? melius nobis fuerat ferv1re Zgyptis, quam morï

tojic

in deferto hoc.

19. Ego dolui gemitus veftros , & dedl Vob1s mannain efcam.

. Ef

T& 1

Panem Angelorum manducaftls.

Tünt

Bl

-

J

g*

EE

50. NoRn-

-

C "A.P UT I

643

N

ao Nonne cum' fitiretis, petram excidi, & Huxemæ agluæ

:giqne '

in faturitate ? propter zeftus foliis arborum vos texi.

-21. Divifi vobis terraspingues : Chananaeos, & Pherezoos,

li

& Philifthzeos a facie veftraprojeci: quid faciam vo

ä

dicit Dominus?

-

bis adhuc ,

1tflliislk;»k

22. Hsec dicit Domin

us omnipotens: In deferto ;c'umlefï'etiïs

* Ob.

in flumine Amorrhæo finentes . & blafphemanþes nomen

.

.33. Non 1g

nem vobis pró blafphemiis ded

i

(

i, fed mittens li-

'etüfit,

gnum in aquam , dulce feci flumen.

of -

- 28

uid tibifaciam, Tacob ?..No

*

luifti obedire Judà. "Trans-

Pqpu-* ]

feram me adaliasgentes, & dabo eis nomen

meum, ut cufto-

diantlegitimamea. -

-

:

dereliquiftis, & ego vos derelinquam.

ontuli!

25. Quoniam me

Petentibusvobisame mifericordiam , non miferebor.

*m Cua :

26. Quando invocabitis me , ego non exaudiam vos. Ma-

nte pro^

culaftis enim manus veftras fanguine; & pedes» veftri impigri

funt ad committenda homicidia.:

V omoa

.27. Non quafi me'dereliquiüis*s

fed vos ipfos , digit Do-

minus.

! Don)i';*

d

dicit Domi&üs omnipotens: Nonne ego Vds rogä.

vi, ut pater filios, & ut m

"

?5 VObis

gter filias, & ut nutr;lx parvulos

Aat

fuos,

29,

Ut effetis mihi in populufn, & ego vobis in Deum, &

)þa*g'namï'f

vos mihi in filios, & ego vobis in patrem ?

..30. Ita vos co

llegi, utgallina pullos fuos füb alas fuas. Mo-

ig poml-'

do autem quid faciam vobis? Projiciam vos a facie mea.

31. Oblationem cum milri attuleritis, avertam faciem meam

avobis. Diesenimfeftos veftros, & neomenias, & circumoi-

s'inflgno

:

fiones repudiavi.

E

pimit*

4. Ego mifi pue

ros meos prophetas ad Vc—)s9 qubs acceptos

interfeciftis, & laniaftis corpora eorum, quorum fanguinem

g d

exquiram , dicit Dominus.

.

potens: do

mi inter:.

33. Hecc dicit Dominus omni

muä 'veüra'dexfertla

P

eft: Projiciam vos ficut ventus ftipulam:

kuam m

34. Et filii procreationem non facient: quoniam mandatum

meum neglexerunt, & quod malum eft, coram me fece-

runt.

m domos veftras populo venienti , qui xnie non

35. 'Ifrada

audi-

r 20,

yon

mimim 2

644

LIBRI IV. ESDR £

eum : fic

.audientes credunt : qulbus flgna non oftendi , facxent " quæ

precepi .

omnipote

1. He

36. Prophetas non wderunt, & memorabuntur 1n1qu1tatum

. €orum.

quoniam -

2 TePcor popuh venientis gratiam À cu)us parvuli exultant

Yrael

n. f

cum latitia; me non videntes ocuhs carnahbus, fed fpiritu

credentes, qu& dixi.

CUla seter

38. Et nunc, frater , afpice , quæ gloria : & vide popu-

1. Lg

lum venientem ab Oriente ,

ribunt , :

39. Quibus dabo ducatum Abraham , Ifaac-, & Iacob, & .

W. Íte

Thorentur.

Oíem, & Amos, & Michzze , & Joel,

& Abdise, &Jonæ,

4o. Et Nahum , & Habacuc- SoPhomæ Aggsl ,

Zacha-

14 Tel

r1æ & Malachlæ, qu1 & Angelus Domm1 vocatus eü*

cteav] bo

15. Ma

CAPUT l.

Sicut col

citDomini

Synagoga fub figura matris revocatur. a. malis jim' ad

16. Fti

vitam re&iorem.

tis educan

b

1". Nol

I. ]Ec dicit Dominus: Ego eduxi populum iftum de fer-

omtnus

vitute, quibus mandata dedi per pueros meos prophe-

19. Mitt

tas, quos audire noluerunt, fed irrita fecerunt mea confi-

àm, ad qu

lia.

duodecim

4. Mater, quze eos generavit , dicit 1lhs s He Hln ; qula

19. Et|

ego vidua fum. & dereli£a.

Teníos fe

3. Educavi vos cum lzetitia, &amifi vos cum lu&u. &tri--

Implebo f

ftitia, quoniam peccaítis coram Domlno Deo veftro, &quod

2o. Vid

malum eft coràm eo feciilis.

uere, nu

4. Modo autem quid faciam vobis? ego vidua fum & dere-

21. 'or

li&a:- ite, filii, & petiteaDomino mifericordiam.:

QTE m

5 Egoautem te, pater, teftem invoco fuper matrem filio-

füit:e

rum , qui noluerunt teftamentum meum fervare ,

22. Seni

6. U' des eis confufionem, & matrem eorum in dlreptlo-

23 Mo

nem, ne generatio eorum fsa

1. Difpergantur in gentes nomina eorum,. deleantur a ter-

& 400 tjb

24. Pa

quomam fpreverunt facramentum meum.

8 Vs tibi, Affur , qui abícondis iniquos penes te.

('ens

i

^5. Nut

mala, memorare , quid fecerim Sodoms & Gomorrhe,

lr

9. Quorum terra Jacet in piceis glebls, & aggeribus cine-

25 Sen

rum.

Riv

]

t

645

j quæ

.rum':'ïfxc dabo eos, qui me non audie'-rux-at y dicit —D-o/minu.ls

omnipotens.

1o. Haec

dicit Dominus ad Efäram : Nuntia populo meo ,

itatum f»

g

quoniam dabo eis regnum Je

;

rufzflem ,-"qwuod daturug eram

xultant.

;u

lírael.

1. Et fumam mihi glori

fpititi

am ilïorum, -&Kd'abo eis 't'gberna-

cula seterna., quae praeparaveram illis.

12. Lignum vitae erit illis in odore unguenti,

& non labo-

pope

rabünt , neque fatigabuntur :

ob, &.V

13: Ite, & accipieus. Rogat

é vobis dies paucos, pt.i;h—

regnum : vigila:e.

jona.

morentur Jam paratum eft vobis

14. Teftare coelum & terram.

- 5

Contrivi enim malum, &

?achaf

creavi bonum , quia vivo ego , dicit Dominus.

j

1s. Ma:er ampleGtere filios tuos,

educa illos cum leetitia.

Sicut columba confirma pedes eorum : quoniam t

e velegi di-

]

citDominus.

16. Et refufc

itan mortuos de locis fuis, & de monumen-

*

37

tis educam illos, quoni

am cognovi nomen meum in Ifrael.-

- 17. Noli timere,

Kmatläer

filiorum : quoniam te elegi, dicit

Dominus.

de'fer-

L)

prophe-

18. Mittam tibi

adjutorium pueros meos Ifaiäm,v'& ]efemi-

am, ad quorum confilium fan&ificavi & paravi tibi arbores

d

a conr

duodecim , gravatas variis fructibus 5

rg. Et totidem fontes fluentes lac &

mel, & montes im-

ji, qui

meníos feptem , habentes rofam & lilium , in quibus gaudio

*

" &t

implebo filios tuos.

2oo. Viduam juft

1

ifica, pupi

| &qu

:

llo judica? egehti da, orp'hanum,

"tuere, nudum vefti:

o1. Confra&tum & debile

m cura, claudum irridere noli,

& qete

tutare manum , & coecum ad vifionem claritatis meae ad-

qmitte.

22.

Senem & juvenem intra muros tuos ferVa;

23. Mortuos ubi inveneris, fignans commenda fepulchro:

d;jïgptio-

am feffionem in refurreCtione mea.

. & dabo tibi prim

: 24.'--Paqfa, & quiefce) mi popule

, quia veniet requies

g tet

tua.

:

ri filios tuos, confirma pedes eorum,

g, GUP

:35. Nutrix bona, nut

96 Servos, q

uos tibi dedi, nem

TT

tuo.

lo ex eis in.teri:et: eos ego

bus 0f*

, enim requiram de numero

r

Y

i d.

. g'j. Noli

—

646

LIBRI IV. ESDR.E

1

f

27. Noli fatigari.

Cum enim venerit dies preffurse , & an-

4 E

guftize , alii plorabunt, & triftes erunt : tu autem. h1 ans &

tior omnil

COplofa eris.

Tonas . &

Y

28. Zelabunt gentes » & ml adverfus te poterunt, dzcxt

g. Tu

ominus,

Domine?

29. Manus mese tegent te, ne filii tui gehennam vxde:mt.

Ti Qul

30. Jucundare mater cum filiis tu1s, qUIa ego te erlp;am ,

tünicam

- dicit Dominus.

funt nome

.31. Filios tuos dormlentes memorare , quomam ego eos

46 E

educam de lateribus terree , & mlferlcordlam cum illis faci-

fs impor

am; quoniam mifericors fum , dicit Dominus omnipotens..-

7, Bt

32. Ample&tere natos tuos ufqae dum venio, & praftem

ficulo to

illis mifericordiam :

quoniam exuberant fontes mei, & gra-

tia mea non deficiet.

fortiter 5

48 Tur

33. Ego Eídras praeceptum accepi a Domino in monte O-

2160 qui]

reb ut irem ad Ifrael : ad quos cum vemrem,replobaverunt

me, & refpuerunt mandatum Domini :

34- Ideoque vobis dico , gentes, quae auditis & intelligi-

Expe&ate paftorem veftruu , requiem seternitatis dabit

VOblS : quoniam in prox1mo eit 1lle qui in fine iæcuh adve

E ln ommbus

niet.

35.. Parati eftote ad praemia regnl, quia lux perpetua luce-

Nno

bit vobis per seternitatem temporis.

Coni

.46. Fügite umbram fzculi hujus : accxpxte Jucundltatem

J Cogitatione

glorlæ veftrae.

Ego teftor palam falvatorem meum.

1. Quon

41. Commendatum donum accipite, & .jucundamini ,. gra

- QUi habita

Aias agentes ei, qui vos ad coeleftia regna vocavit.

38. Surgite , & üate, & videte numerum fignatorum in

|

:5 Etve

tmüm

conwv:o Domini.

4 Ft dj

39. Qui fe de umbra fæcuh tranftulerunt, fplend1das tu-

qüando p

nicas a Domino acceperunt.

$Ed

40. Recipe, Sion, numerum tuum, & conclude candlda-

. tos, qui legem Domini compleverunt.

m manun

a&us eí

41. Filiorum tuorum, quos optabas , plenus eft numerus.

6 Etine

-Roga imperium Domini, ut fanctificetur pOpulus tuus, qu1

voca:us eft ab initio.

V, anten,

* Et lg

42. Ego E(dras vidi i in monte Sion turbam magnam, quam

"u

numerare non.potui

; omnes canticis collaudabant Doml-

m i

num.

- Ut fünt

43. Et |

!ïl)n lt W

*s

N

CAPUT.I. & Hl

647

fv7 &-8&- ; '

45. Et in medio-eorum erat juvenis ftatura celfus, eminen-

tior omnibus illis , & fingulis eorum capitibus imponebat co-

nli!arisx &

ronas, & magis exaltabatur : Ego autem miraculo tenebar.

tt, dici

44. Tunc interrogavi

-

Domine ?

Angelum , & dixi : Qui fünt lgi,

ilemt.

4s. Qui refpondens dixit mihi: Hi funt,

qui 'mcrtale.m:

Eripikam ;

tunicam depofuerunt, & immortalem fumferunt, & confelfi

funt nomen Dei : Modo coronantur, & accipiunt palmas.

ep

.46. Et dixi Angelo: llle juvenis, quis eft, qui eis coro-

illis faci-

nas imponit, & palmas in manus tradit ?

Jotens

^ 47. Etrefpondens dixit mihi : Ipfe eft

filius Dei, quem ia

graden

fzeculo confeífi funt : ego autem magnificare eos c

fortiter pro nomine Domini fteterunt.

qepi , qui

48. Tunc dixit mihi Angelus : Vade, annuntia

poPQla

fDonte 0-?

averunt

meo,qualia & quanta mirabilia Domini Dei viditti.

—

CAPUT IL

-

inteh'xg-i.-f

atis dabit

Jrf oj;änilïzts Adæ þojfe

ris; €&? maxime in. Gentibus

| infz'deliäu; :

sl advee

: abumfa; malitia.

r Nnb grigeürho ruins civitatis; eram in Babylone, &

»4eAtua lu-

b conturbatus fum fuper cubiculo meo recumbens, &

gndittem

cogitationes meze afcendebant fuper cor meum :

*

uoniam vidi defertionem Sion, & abu

/m,

"

:

ndantiam eovu-m,.f,(

mnl ) gl'a'

q.ui"habitabant in Babylone.

.

- 3. Et ventilatus eft fpiritus meus v

alde , & coepi loqui ad

Altiffimum verba timorata,

ïatorum m

4 Et dixi.

O Dominator Domine, tu

dixifti ab initio,

quando plantafti terram , & hoc folus , & imperafti populo,

ydidas t^

s. Et dedifti Adam corpus mortuum: fed & ipfum figmen-

tum manuuüm tuarum erat, & infufflafti in eum fpir

-

itum vi fæ,

T

& fa&tus eft vivens coram te :

L]

*

: numerts.

- 6. Et induxifli eum in para

difo , qUem plahtavärat dextera

N

tua, antequam terra adventaret.

LI

tuU$5 qu

.. *. Et huic mandafti diligere vi

am tuam, & prseterivit eam

pam

D

& ftatim inftituifti in eo mortem, & in nationibus ejus, & na-

faffh»

tze funt gentes, & tr

unt

pontt-

8

ibus, & populi, 8fc.ogn'ationes, quarum

n?n' eft numeru

PÀ

pt

s.'Etïf

64.3

LIBRI IV ESDRiE

g. Et ambulawt unaquæque gens in voluntate fua, & mira

a Rf

bitzbant c.

agebant coram te -& fpernebant praccepta tua.

»6. Ino

9. Iterum autem in tempore induxifüi diluvium fuper m-

habitantes faeculum , & perdidifti eos.

perationes

Io. Et factum eftmunoquoque eorum,ücut Ada morl,üc

3. Et

tüorum

his diluvium.

11.. Dereliquifti autem unum ex hlS Noe cum domo fua,

29. Nun

& ex eo jufti omnes.

E propter

12. Et fattum eft, cum coeplfï'ent multxphcarl, qui habita-

)9. F

bant fuper terram, '& multiplicaverunt filios & populos &

quarum no

gentes multas

& coeperunt iterato impietatem. facere p]us

mea hoc tr

quam priores.

3. Quo

13. Et fa&tum eft , cum 1n1qu1tatem facerentcoram te, ele-

percxih im

gifti tibi virum ex his, cui nomen erat Abraham.

ervaih ni

14. Et dilexifti eum, & demonftrafti ei foh Voluntatem

- $r Mi

tuam :

umquxdu

15. Et dlfpofmftl ei teftamentum eternum, & dixifli ei

1. Aut

ut non umquam derelisqueres femen GJUS

Et ded:ih eIIfaac,

eredlderun

N

& líaac dedifli Jacob & Efau.

33 Qu

16. Et fegregafti tibi Jacob ,

Efau autem feparafu.

Et fa.

Vi Pertr

&us eft Jacob in multitudine magna.

antes eas

17. Etfattum eft, cum educeres femen ejus ex H*lgypto ,

$M Ntm«

adduxifti fuper montem Sina.

ïnm, quih.

18. Et inclinafti coelos , & ftatuifti terram ,. & commovifti

'mümlfrae]

orbem, & tremere fecifti abyiïos, & cónturbafti faeculum:

bl

3f- Auti

I9. Et tranfiit gloria tua portas quatuor, ignis, & terrae

motus, & fpiritus, & gelu, ut dares femini ]acob legem &

Hos

generationi Ifrael diligentiam.

2o. Et non abftulifti ab eis cor mahgnum ut faceret lex

Ua, gentes

M

tuain eisfruttum.

21. Cor enim malignum ba]ulans primus Adam , tranfgl ef-

fus & vittus eft, fed & omnes, qui de eo nati funt.

Rehmd(;

22. Et facta eft permanens infirmitas , & lex cum corde

populi, cum malignitate radicis : & difceffit , quod bonum

eft, & manfit malignum.

h

Tïefp«

23 Et tranfierunt tempora , & finiti funt anni : & fufc1ta-

fheni

íü tibi fervum -nomine David 5

U Etdm:

/24. Et dixifit ei zedificare curatem nominis tui ,& oHer-

; &

Ompreh

re t1b1 m eadem thus & oblaaones.

Ulv

a5. Ef

B'b! Ton

N

cCAPU T Ill &lV.

/648

&mn

29 Et fa&um e& hoc annis multls, & dehquerunt, qm ha-

.

bltabant civitatem

$.

pperie

26. In omnibus facientes ficut fecit Adam, & omnes ge-

. nerationes ejus : Utebantur enim , & ipfi corde maligno.

mri,fic

27. Et tradidifti civitatem tuam 1n manibus mlmlcorum

. tuorum.

m fua,

28. Numquid meliora facmnt, qui habitant Babylonem ?

[ Et propter hoc dominabitur Sion ?

j habl

29. Factum eft, cum veniffem huc, & vidiffem i lmpletates,

pulos &

quarum non eft numerus: & delinquentes multos Vld;lt anima

J

mea hoc trigefimo anno, & excefífit cor meum :

ere plii

3o. Quoniam vidi , qnomodo fuftines eos peccantes, & pe-

mte, de-

percxftl impie agentibüs: & perdidifti populum tuum , & con-

ervafti inimicos tuos, & non figniticatti.

luntatem

31. Nihil memini, quomodo debeat derelmqul via hzc.

umquid meliora facit Babylon, quam Sion?

le&l ,

.32.. Aut alia gens cognovit te prceter Ifrael? aut quiz&e tribus

jelline, :

- €rediderunt teítamentis tuis, ficut Jacob?

33. Quarum merces non comparuit , neque labor fru&ifica-

, Mhe

. vit.

Pertranfiens enim pertranfivi in gentibus, & vidi abun-

dantes eas, & non memorantes mandatorum tuorum.

mgypto jj

34- Nunc ergo ponderain ftatera noitfas iniquitates, & eo-

. um , qui habitantiní&eculo: & non mvemetar nomen tuum,

mü in Ifrael.

qmon) f

algm

- 3$. Autquando non peccaverunt in confpe&tu tuo, qui ha-

bltant terram?.aut quae gens fic obfervavit mandata tua ?

Qu

egeltl»

.936. Hos quidem per nomina mvemes fervaffe mandata

tua, gentes autem non mvemes'

ceret 8

T

CAPUT IV.

ranfgfef

Retundztur turiofi firutatoris prefumtio ,. addu&zs veriis

b

fimilitutinibus.

jm corte-

Trefpon dlt ad me Angelus ; qm mlfi'us eft ad me, cuino-

qomm [ s, E

men Uriel,

& füfcitaz.

2« Etdixitmihi: Fxcedens exceffit cor tuum in fæculo hoc,

/comprehendere Cogitas viam Altiffimi.

oiïef' -

3 Etdixi: Ita, Domine meus.

Et refpondit mihi, & dixit:

Bi. Tom. Fl

Nnnn

'Tres

sEc

[

LIBRI IV,

ESDRE

650

1 Btt

"'[res vias miffus fum oftendere tibi, & tres ümllltudmes pro-

vemn t:te

ponere coram te,

4. De quibusmihifi renuntiaverisunam ex his , & egotibide-

fuos.

-40, Btf

monftrabo viam , quam deüderas v*ldere & docebo te, unde

fit corm ahgnum.

non udica

r Qu

$, Etdixi: Loquere, Dommemeus. Etdlxxtadme Vade,

bus fais: :

pondera mihiignis pondus, autmenfuramihi flatam- ventx, aut

revoca mihi diem , qus&e praeteriit.

: ramin elli

fuper ilti

6. Et refpondi, & dixi: Quis natorum poterlt facere ut me

interroges de his2-

14 i

4 Ett

wrfenfusl

7. Etdixitad me: Si effem interrogans te , dicens: Quautæ

habitationes funt in corde maris, autquantae venæ funtin prin-

25. Nor

lus, que ;

cipio abyffi, aut quantæ vena funt fuper firmamentum aut

qu1 funt exitus paradifi ?

; Gatusinop

9. Diceres mihi fortafüs., in abyffum non defcendl, neque

e&tnbubu

ae& &c

jn infernum adhuc , nequein coelum umquam afcendi.

9. Nunc aütem íon interrogavi te, nifi deigne, & vento,

"2 Btg

& die, per quem trapfifti, & a quibus fepararl non potes : &u

upor &

non refpondifti mihi de eis.

:25, Sed

Io. Et:dixitmihi; Tu, quætuafunt tecum coadoïefcentxa,

. Isl &de.

Y

26 Ftn

non potes cognoícere:

1r. Etquomodo poterit vas tuum capere AlniTml v1am' &

; füs, frequ,

jam exterius corrupto faeculo intelligere corrupuonem ev1den-

pertranüre

?

-

tem in facie mea?

2^. Ftg

12, Etdixiilli: Melius erat nosnon effe, quam adhuc v1ven-

Tépromiff;

tes vivere inimpietatibus & pati , & nonintelligere de quare. :

Infirmit;

12- Etrefponditad me; & dixit: Proficifcens profe&tus fum

29 De«

adfilvamlignorum campi, & cogitaveruntcogitationem. '

*f

t

C malum

I4. Et dixerunt:

Venite, & eamus, & faciamus ad mare

20. Sler

bellum, utrecedat coram nobis, & faciamus nobis alias filvas.

Cfleri lo

15. Etfimiliter flu&usmaris, & ipfi cogitaverunt cogitatio«

Rinatum «

nem, & dixerunt: Venite afcendentes, debellemus filvas cam«

$9. Qu

pi, ut & ibi confummemus nobi(met ipfis aliam regionem.

4m ab ln

16 Et fa&tus eft cogltatus filvae i in yanum: Venit enlmlgms,

Penera

& con' fumfit eam.

31

Ethi

früty

17. Similiter& cogltatus Hu&uum maris: ftetit enim areüa,

mlml

& prohibuit eos.

32« Qu

18. Si enim effesjudex horum ,. quem inciperes Juftlücare,

m magn

aut guend condemnare?

1

i

I9 Et

z

9

CAPUT. IV.

6sr

165 prt:

-e$9. Et refpondr, & dixi: Utique vanam cogitationem cozita-

verunt: terraenim data eftfilvae , & mari locus portare flu&us

otibide«

fuos.

"20. Ftrefpond:tad me,&dlxxt Benetu]udlcaftl &quare

e, ündt

non judicafti tibimet ipfi ?

Vade,

*2r. Qüuemadmodum enim terra filvze data eft , &mareflu&l-

enti, a

bus fuis: fic quifuperterram. inhabitant, quae funt fuper ter-

ram in.elligere folummodo poffunt: & qui fuper cælos, quae

fuper altitidinem coelorum.

; llt me

.22. Etrefpond: , & dixi: Deprecorte, Domme, utmlhlde-

tur fenfus mtelhgendl.

Quantæ

)n Prm'

23. Non enim volui interrogare defurerlonbus tuis, fed de

ltllm aut

l:us., qu&e pertranfeunt per nos quotidie, propter quid lfrael

datus inopprobrium gentibus ? quem dilexifti populum, datus

j neque

eft tribubüsimpiis, &lexpatrum noftrórum ininteritum dedu-

Ga eft , & dlfpoütlones ífcriptze nufquam funt.

l1.

& Venfü,

,"24. Et pertranfivimus de fzeculo ut. locuftee, & vita noftra

lupor, & pavor, & nec digni fumus mifericordiam confequi.

potes Ü

525. Sed quid facret nomini fuo quod invocatum eft 1uPer

nos? &dehisinterrogavi.

lefcentià

26. Etrefpondit ad me, & dixit: Si f'uerls pl-mmum fcruta-

*

| viam, U

tus, frequenter miraberis: quoniam feftinans feflinat fzeeculum

pertranfire;

j evidete

:27. Etnon capit portare, quze in futurls temporlbus Juftls

repromiífa funt: quoniam plenum injuftitia eft (zcuium hoc

üc vivete

& infirmitatibus.

) q[la o -

.238. De quibus autem interrogas, dicam: femmatum emm

&us fum

eft malum , & necdum venit deftru&tio ipfius.

g

039 Slergo noninverfum fuerit , quod feminatum eft, & dif-

T mafe

cefferit locus, ubi feminatum eft malum , non vemet, ubl fe-

jasfi|vab

minatum eft bonum.

C0 tath'

3o. Quoniam gramen feminis mali femmatum e& in corde

flv

damab initio: & quan:um impietatis generavit ufque nunc,

,onem

: generat, ufque cum veniatarea?

:mmlgms'

:31» JEiftima autem- apud te gramen mali femlnls " quantum

fru&um impietatis generavit :

jm 3fena,

.2. , Quando fecatae fuerint fpicae , quarum non eftnumerus,

quam magnam aream incipientfaceret |

Nnnn 2

55. Et

n E*

s "

652

LIBRIIV. Esnnxæ-

-.93. Ettefpohdi, & dixi

:

.

- !

EL

re modici & malianni noftri?

; Quömodbä /&Qquändohæc? Qua

* . fit plovian

34. Etrefponditad me, & dixit mihi: Non feftines tu fuper |

Altiffimum.: ; Tu enimfeítin

"

g. Et't

exceftus tuus multus.

as inaniter efle fup-er ipfum; nam

- quam gu

35. Nonne de hisinterroga;v.Eruhtranimæ juft;)ruxri : in. prom-

qu& tran

tuariis fuüis, dicentes: Ufq

uequo fpero üc? & q»u4ando veniet

mus

fru&tus areze mercedisnoftrze ?

g. EE

. 86. Etrefpondit adea Jeremiel Archangelus, & dixit: Quan-

: ve quid.

do impletus fuerit numerus feminum

"

in ypbis: quoniam in ,&a'.

y

p Ne

teraponderavit f2eculum,

E interroga

. 87. Etmenfura menfuravit tempora, & numero numeravit

tempora, -& non commovit.

: f02 "fum

; necexcitavit, ufque dum im plea-l

3

tur praedi&ta menfura.

58. Et refpondi, &dixi: ODominator D

omine, fed & nos

omnes pleni fumus impietate.

Y

39. Et ne forte propter nos non impleantur juft

orum ar"eæ,;,ï

propter peccata inhabitantium fuperterram.

:

40. Et refpondit ad me, & dixit: Vade, & interro

ga praé«

gnantem, fiquando impleverit novem menfes fuos, adhuc pos

he

terit matrix ejus retinere partum in femet ipfa?

"

[ dbcode

41. Et dixi: Nonpoteft, Domine. Etdixita

dme: In infä

"

;-;

$. Rti

no promtuaria animárum matrici affimilata funt..

j

. vides, (

42. Quemadmodum enim illa feftinat, quse parit, effugere

j .3- Ete

neceífitatem partus: fic

j

& hac feftinat reddere ea, quae com-

4D Bionem,

mendata funt.

A a

43. Ab initio tibi

videre.

demonftrabitur de his, quae concupifcisg

tiam t

;

le

44. Et refpondi, & dixi; Si inveni gratiam ante ocul

f«

o

X

j

E

tuos, & fi poffibile eft, & fi idoneus fum;

.

.45. Demonftra mihi, fi plu

fquam preteri

tum. fit , habde

t Dopu)

6. u

venire, aut plura pertranfierunt, fupra quam futurum eft.

terram,

. 46. Quid pertranfivit, fcio :

QUid autem futurum fit ,

hn

ignoro.

4

447. Et dixit ad me: Sta fup

s

er dexteräm

&u) qm

partem ; & dem.ongï

^

&Jus:

ftrabo tibi interpretationem fimilitudinis.

$ E

. 48. Et fteti, & vidi : & ecce fornax ardens tranfiit c

O

ram

me, & faCtum eft

temr, (

, cum tranürgxt*üamma, vidi, & ecce fupe-

Tug

lg

r-aviþ. fumus.

-

9 K

- 49. Poft

r d

653

- 49 'Pbü?hæötfanüit coram me nubes. þlefia'" aqua&, & immi-

g -

fit pluviam impetu multam, & cum tranfiitfe

t jmpgtus phlï

s u füper

vi$ , fuperaverunt in ea guttaee.

Y

o. Et dixit ad me: Cog

-

.

1ta t1

ibi ficut crefcit pluvia ä&xplïus

TP m

quam gutte, & !

gnis quam fumus 5 fic fuperabundavit ,

in prord-

qua tranfivit, menfura. Superaverunt autem gutte, & fu-

d

do ygniet

Q1nus.

g1. Et ora

vi j & dixi : Putas, vi

,

vo ufqug in iciiebus' illis ?

t: Q'üan-

vel quid erit in diebus illis?.

3m i (l

$2. Refpondit ad me, &

dixit: De fignis, de quibus me

A

interrogas, ex parte poffum tibi dicere: de vita autem tua

,

mmeravit'

non.

LÀ

fum mitfus 'dicer-fe tibi, :.fed neício.

nimplee

CAPUT V.

3

d &nos

þdeA futut

i rebus Efdra per "nge

elum ojle(z

dunturg

m ated,

Vria f

- ro captivorum fpe ac con[olatione.

E fxgnis autem : ecce dies venient; in quïbü's appr

ee

T p

xf»D

hendentur, qui inhabitant terram incenfu multo : &

kdhucpo

abicondetur veritatis via, & fterilis erit a fide regio :

s

Tninfet

2

. Et multiplicabitur injuftitia füuper hanc, qu

)

gxn ïPfe tu

es, & fuper quam audifti olim:

-

vid

ftigio. quam nunc vides regnare re-

.'eæ]gereg

3. Ét erit, 1mpofito ve

gion

em, & videbunt eam defertam.

E

.

*

»

*

"

4. Si autem tibi

'dederit Altiffimus v

vere, vidäbiäpoü ter-

tiam tubam, & reluce

ncopilcs

fcet fubito fol np&u , & luna ter in

die 5

« E

de ligno fanguis ftillabit , & lapis dabit&occm fuam,

e ocus

'& populi commovebuntur:

-

fperant,' qüi inhabitant fupes

; lt

6. Et regnabit, quem non

"

gm &l

terram, & volatilia commigrationem facient:

L

.7. Et mare Sodomiticum piíces rejiciet, &

dabit vocem no-

j f

&u , quam non noverant multi, omnes autem audient vocem

?

ejus:

[ dgmon-.

/.g. Et chaos fiet per loc

a fnul,ta '.,' & ignis 'Ffequen'ter remit-

tetur, &

befti;e agrefles tranfmigrabunt, & m

j corart

»uli/e-res Ten-

ftruatee parient monftra:

;gge fllP e

s falfee invenientur, & amici omïm.esï'

'L9-

L

Et ln dulcibus aqui

Nnnn 3

3 íemee

49,- Poit

d

X

Y

654

LIBR LIV ESDRE

femet'ipfos . expugnabu

n

£: abfcond etur tunc :feþf us, &.

m- yfumbamu

telle&tus feparabitur in promtuarium füum: -

— d tibi ovem

Ico. Et quaeretur a multis, & non invehietur ;.

& ml

cabitur injuftitia, -& incontinentia fuper terram.

nE

g

pulum vt

Ir. Et interrogabit regio proximam. fuam, & dicet: Num-

quem de

quid per te pertranfiit juítitia juftum faciens? Et hoc negabit,.

?

38. Bt

I2. Et erit in illo tempore, & fperabunt homines, & non

! E grapa

impetrabunt:; laborabunt, & non dirigentur vige-eorum.

CUm tuur

13. Heec figna dicere tibi permiftum eft mihi,. & fi orave« .

qmisiterum , & ploraveris, ficut & nunc

[ X E

-

:

$:

X jej;unayerls ,fej |

bus tuis,.

ptem diebus:; audies iterato horum majora.

.

[

$2

L

I4. Et evigilavi, & corpus meum horruit valde

?

* Et

" &anlma i

| Cf

mea laborayit, ut deficeret.

H

^r. Rt|

1j. Et tenuit me, qui venit An

gelus , qui lo quäbatüi* m

[ el Ange]

me, & confortavit me , & ftatuit me fuper pedes.-

BEU

16. Et fa&tum. eft in-no&£te fecunda,: & venit ad me f'Sa-Fa&-:';

thiel dux populi

ii

, & dixit mihi: Ubi eras? & quare vul't-us.."

D o

tuus triftis?

d

Valdé g.

17. An nefcis , quoniatii tib

À

*

i credvitus..eïft,'* I'fraevluinn reglone

&

villi eum.

tranfmigrationis eorum ? -

: xR

18. Exfurge ergo, & gufta pan

em, & non «derelinqügs nos,

L

j fT

ficut paftor gregem fuum in manibus luporum malignorum.

| Werete

19. Et.dixi ei: Vade a me, -

,

&

partem i

audivit, ut dixi,

& receffit 3 me.

37 Ett

.20. Et ego jejunavi dicbus fept

ne?d

ficut mihi mandavit Uriel Angelus.

em) lllïtl—lans & Pïor.ans , ;

Thee mih:

21. Et fa&um eft poft dies feprem, & itera

m .cdgitätioïijelsj?

cordis mei rmoleftee erant mihi valde:

E.

32. Et refumfit anima mea

fi

p

& eyi

jiritum Ai'nt—e;lwle&us: &lterum

1pe

ccepi loqui coram Altiffimo fermones.

?

7

.

—,

37' Et 4

25. Et dixi: Dominator Domine, ex omni filv

4

]l

Clufos n

tärrä—: )& :

omnibus arberibus ejus, elegifti vineam unicam:

Oltendam

24. Et ex omni terra orbis, elegifti tibi. foveam

*

39 E

unam ,—/ &

ex omnibus fioribus orbis elezgifti tibi lilium unum:

i

Clerre

25. Etex omnibus abyffis maris replefti tibi-rivum un

um:

? Er

qmblls fhi

& ex omnibus sedificatis civita:

ibus ,1'"an&täficäfïi tibimetipfi '

Sion:

P

45. Pt

i—;cvö-; j

hi

" 2.6 Et ex. omn

ibus creatli:st" æ;o;'atilil;us ,nomi,näüiij.' tib

| lum-

» Aut

655

KL'CR'A PUT V.

5 &i

fümbam unam: & ex om

.

R

nibus plafmat;gij—ïäe:coribug' pr*d?idift?

s

tibi ovem unam

.

mll

27. Et ex omnibus multiplicatis p

o;;ulis- acqu1fïv1ft1 tibi'pic':-*'

db

pulum unum, & ab omnibus *probgtavm» legem do-naüi huic,

t NU

quem defiderafli, populo.

.

.

fiegabi

t

-239. Et nunc, Domine, ut qu

!

d tradidifti üfum 'p]üribus. 2

, & non

Et praeparafti fuper unam radic

-

Um,

cum tuum in multis :

'ernxanlia-s , &*;difpehrdxidxiüi uni-

B

m

*99. Et conculcaverunt eum, qui

coüfräd'iæb-aht fponfioniq

bus tuis, quique tuis teftamentis non credebant.

ieul fe |

U

-3e. Et fi od

xe

lens odifti ?p,opumvm tuum ; j:þu-ivs | m'ani-bus ;deþet

tam |

caftigari.

E

- $1. Et fa

&umä&, cum 'löbu:tus effem fermones .-:-- & miffus

Sbämr'in

eft Angelus ad me , qui ante venerat ad me prseterita nodte.

4. Et dixit mihi: Audi me

& inttr

4

-

qam te: &xintende mi-

m'e-»'Saïa-, '

hi, & adjiciam coram te.-. —

- Ft '*dixi-t ad me:

.33. Et dixi: Loquere, -

Domine meus.

: vultus

Valdé tü in exceffu mentis fattus es pro Ifrael

; an plus dile-

xifti eum , quam qui eüm fecit?

rfägiona ;

34. Et dixi ad eum : Non, Domine,

(fe*dr aolens locutus.

quas nOS,-V ! t

füm. : Torquent enim me renes mei per omnem. horam,

norut.

quaerentem apprehend

i

x

ere femltam AltlHïml 3 .& ,inveiþigare

partem judicii éjus.

m H d

"U4s. Etdixit ad m

e, Non *qwþores.w -rEt dixï: Qüare, Domi-

matris

ne?'ad quid nafcebar, aut quaré on fiebat matrix

mez mihi fep

ulchrüm , ut'non viderem laborem Jac

.0b7 &

defatigationem generis Ifraei?

j

joius d :

/'u46, Et dixit ad me: Numer

*

a'wilii, quie neadum venerant,

& collige mi

hi difpérfas guttas, & revirida mihi aridos floresz

-034. Et aperi mihi'claufa promtuaria ,

& produc mihi in-

&,;gei-um 15

clüfos'in eis flatus:: demonftra mihi voeis imaginem 5 & tqnc

d

oftendam tibi laborem , quem rogas videre.

*

-48. Et dixi: Dominator Domine, quis eni

m eft, 1quþi poteff

1020 , &

hzc fcire , nifi qui cum hominibus habitationém non habet? :

;

m

"g. Ego 2ut^m infipiens:

1

i

| & "qjuoqug p;c.).tero fd!i;:eregde hlS,

quibus tae interrozafti ? -

A.

munü"iï 4 "

eä fac*eräïuhum diö

40. Etdixit ad me: quomodo non pot

m p |

his,.quae di&ta funt: fic non poteris invenire judicium me-

| tibi u

um , aut in fine charitatem , quam populow prqmiü.

À

d.

"

u

iä

41. Et

-

a

656

LIBRI W hSDRIE

i

D

-4t. Et dixi: Sed ecce, Domine, tu prope es his , qm in-

finem funt: & quid facient, qul ante me fuelunt, aut nos,

aut hi, qui poft nos?

Deu: TT

42. Et dixit ad me : Coronce affimilabo. mdicwm meum.

Sicut non novi'Timorum tardltas., fic nec priorum velomtas.

43. Et refpondi, & dixi: Nec poteras, facere'eos, qui fa-

T di

Tent

&i funt, & qui funt, & qux futuri funt, 1n unum, ut celerms

judicium tuum : ftendas ?

165 Ventor

44. Et refpondit ad me, & dixit : Non potelt feftmare

,. Et an

creatura fuper creatorem, nec fuftinere xaculum eos, qui in

! dplenderen

eo creandi funt in vnum.

rentur für

45. Et dixi: Quomodo dixifti fervo tuo., quoniam vw;ü;.

$ Etan

cans vivificafti a te creactam creaturam 1n unum , & fuftine-

iirmarentu

bat creatura, poterlt & nunc portare præfentes in unum.

- merabiles |

Interroga matricem mulieris, & di« -

I

46. Et dixit ad me :

4. Etan

ces ad eam : Et fi paris, quare per tempus ? ? Roga ergo eamy

1 nommaren

ut det decem in unum.

1 - fent camlr

ï

.47. Et dixi : Non utique poterit : fed fecundum i tempus,. -

$ Etan

48. Et dixit ad me: Et ego dedi matricem terra his, qul

quam abali

feminati funt fuper eam per tempus.

nes T

-49.

uemadmodum enim infans non parit ea, quee fenum

Tunc

funt :

ic ego difpofui a me creatum ízeculum.

alum &

so. Et interrogavi, & dixi : Cum jam dederis mihi vitam .

Em

loquar coram te ; nam mater noftra, de qua dixifti m1h1

ad-

aut (luandi

huc juvenis eft : Jam fene&uti appropinquat. .

I

0. Rtdi

$1. Et refpondit ad me, & dixit : Interroga eam, quæ pa-

0 tat] f

nt, & dicet tibi.

lnltlo Calc

Dices enim ei :

Quare. quos peperlfh, nunc non funt

9. Fini

flmlles his, qui ante te , fed minores ftatura ?

àcob

53. Et dicet tibi & 1pfa ; Alii funt: qui in juventute virtu-

tis nati funt, & alii, qui fub tempore feneétutis defimente

l0. Hon

matrice funt nati.

.$4-. Confidera ergo & tu , quoniam minori Ratu«raxefus præ

ehtam ar

his, qui ante vos.

l3. (

:$5. Et qui poft vos, minori quam nos, quaü jam fenefcen-

tes creaturz, & fortitudinem juventutis praetereuntes,.

Et

dixi :

D. E

Rogo , Domine, fi inveni gratiam ante oculos tuos ,

àudi VO

demonüra fervo tuo, per quem vxütes c1eaturam tuam,

W. Fte

Quo ffe; (

CAPUT

l T.

ER

s

$99 ( 0. ) 868

E^

657

» quiig

CAPUT VL

at nos,

Deus omnia: novit , anteguam Jïant 6'59 omnia: creavit proþter bo-

" meum.

—

mineim , ommumque Jfines confiderat.

E

velocitas, |

$, qui fa-

T ämt ad me : Initio terreni orbls, & antequam. fta-

l celenus

rent exitus faeculi, & antequam Ípirarent conventio-

nes ventorum.

feümare

3. Et antequam fonarent voces tomtruum, & antequam

05 quii. f

- fplenderent nitores coruícationum , & antequam conürma-

rentur fundamenta paradifi,

m vivif-

4. Et antequam viderentur decoriflores, & antequam con-

' fufhne-

firmarentur motee virtutes, & antequam colligerentur innu-

ünurt -

- merabiles militiae Angelorum ,

l'lS & dl!'

4. Et antequam extollerentur altitudines aeris, & antequam

eto eam,

. nominarentur menfurae ürmamentorum, & antequam zeftua-

- rent camini in Sion ,

tempus.

$. Et antequam 1nve&1garentur præfentes anni ,

O& ante-

his, qul

quam abalienarentur eorum, qui nunc peccant adlnventxoa

nes , & confignati effent , qui fidem thefaurizaverunt:

$ fenum

6. Tunc cozitavi.;

& fa&a funt per me folum , & non per

alium: & finis per me, & non per alium.

j v1tam ,

p Et refpondi, & dixi :

Quae erit feparatio temporum ?

aut quando prioris finis , & fequentis initium ?

mh1 à

g. Et dixit ad me: Ab Abraham usque ad Ifaac , quan-

do nati funt ab eo Jacob & Efau , manus Jacob tenebat ab

quæ p*

E

mltlo calcaneum Efau.

pon fünt

9. Finis enim hujus fæcuh Efau , & principium fequentls

Jacob.

Almd

yte virtü»

IO; Hommls manus mter calcaneum & manum.

noli quaerere Efdra.

leficienté

II. Et refpondi, & dixi: O Domlnator Domine, fi mvenl

eflis ptd

gratiam ante oculos tuos5

I2. Oro, ut demonftres fervo tuo finem flgnorum tuorum,

enelcet

quorum.partem mihi demonftrafti nocte praecedenti,

13. Et refpondit , & dixit ad me: Surge fuper pedes tuos,

Yt€5,

& audi vocem plemiï' imam fonitus.

os tuos

14. Et erit ficut commotio, nec commovebitur locus , in:

jatf,

juo ftes fuper eum.

: JBib: Tom. VL -

OoooQ

CAPUT

15. Ideo

b3

658

LIBRI ITV,.'-'FE SDRE

j

L n Sit

IS$. ldeo cum loquitur, tu non expaveas, quohf'am define

verbum , & fundamentum terre intelligitür.:

! diebos, 1

& commo

L apdivi

^^16. Quoniam de ipfis fermo tremiícit ,.

1

veturj fqif .

| 5 ÀU

enim, quoniam finem eorum oportet commutari.

IT7. Et fa£tum eft, cum audiffem, fuürrexi fuper pedes meos,

: Fortis dir

: ventüte ü

& audivi: & ecce . vox lo

a

quens , & fonus ejus ficut ro;gu:

m Bt

aquarum multarum.

.

r8. Et dixit : Ecce

dies veniunt, & erit quando appröpin-

; &dicere

T

quare incipiam , ut vifitem habitantes in terra:

$,

.

.19. Et quando inquirere incipiam ab eis, q

*

ui injufte no-

'ovann, &

cuerunt I

Aj El

njuftitia fua , & quando füppleta fueriþ -humilitgs

nayi feptt

Sion.

oo. Et cum

þfuperügnab-itur- fzculum b quod incipient per-

Q funt :

: 9 Et

tranfire, haec figna faciam: Libri aperientur ante faciem

L deruto in

firmamenti, & omnes videbunt fimul.-

*

24r. Et anniculi infantes loquentur voc

1

ibus fuis , & pree-

- Bs anxi

enantes immaturos parient infantes, trium' &

í

-

| q«ugtuor mer-

9 R

fium, & vivent, & fufcitabuntur.

»

n

-

|

22. Et fubito.appar

ebunt feminata

loca & non femihata,' &

5

* ture,in

verbum o

plena promtuaria fubito invenientur vacua.

23. Et tuba canet cum fono ;

quam cum omnes audierint ,

j

29. Et

fubito expavefcent.

NY

L. dülentium

" 4vTt

.24. Et eri in illo tem

þöre—,*debelläbunt amici *ä;niucds ut

inimici, & expavefcet terra cum his, & vence fontium fta-

ium, qui

bunt, & non decurrent in horis tribus :

L

Al Eïc

dereliétus fuerit ex omni!bus i&iä,

Q.utd

25. Et erit omnis, qui

7

quibus preedixi tibi, ipfe falv

Taþitu-r' & videbit fälqtarä me-

4 .'1 *IUæ'däm |

um, & finem fzculi veftri.

L

4 Et

| te terræ

.96. Et videbunt, qui rece

pti funt 'homines, .qui t'nor:tem

non guftaverunt a nativitate fua, & mutabitur cor inhabitan-

?

It Corar

tium , & convertetur in fenfum alium.

45 Ve

44. Pr

-27. Delebitur enim malum, & extinguetur dolus.

58. Florebit autem fides, & vincetur corruptela, & oft

.

,

ep-

Cotcopif

detur veritas, quae fine fru&u fuit diebus tantis.

: dbl d

29. Et fa&tum eft, cum loqueretur mihi, & ecce p

aülaþi?xz

- il f

intuebar fuper eum , ante quem ftabam,

U

mn

4

[ lllglgn :

|

*40. Et dixit a.d

me haec: y"eni tibi oftepdere ;empüs vert-

4

;uræ no&is.

| '-45u Et

3t. Sl

j Digi,

]

J

u

CAPEUT VI.

659

/451. Si.ergo iterum rogayeris, & iterum jejunaveris feptein

m define

R

S

diebu

*

, iterum tibi renuntiabohorþumïmajo::a per diem, qgam

jetur, fit

audivi.

.32. Audita e

ft enim vjloxpttia* apudAltimrhum. Vidit enim

desmeot,

Fortis directionem tuam, & providit pudicitiam , quam a ju-

ventute tua habuifti :

:ut fo;xus

ftrare tibi hseec omhia .

43. Et propter hoc mifit me demon

x

appropit

& dicere tibi : Confide, & noli timere;

j

34. Et noli feftinare cum priori

bus tem

poribus cogitare

íffimis temporibus. -

jple n

vana, & non properes a novi

.35. Et fattum etft poft haec

& flevi iterum: & fimiliter jeju-

'hun—ïilitas

& funt mihi.

navi feptem diebus ; ut fuppleam tres hebdomadas j quae di-

jent pet.

.. 46. Etfattum eft in o

Qava no&e, & cor meum turbabatur

e faciet

iterato in me, & coepi loqui coram Altiffimo.

37. Inflammabatur enim'fpiritus meus valde, & anima

p

mea anxiabatur.

jor men-

O Domine & loquens'"lodutus es ab ivn'itio crea-

39. Et dixi:

turze, in primo die dicens :

Fiat 'co"el;u'm , &terra: & tuum

vinzto

verbum opus perfeCtum.

L

*

^

& tenebrze circumferebantur , &

udætint )

49. Et erat tunc fpiritus,

filentium; fonus vocis hominis nondum erat abs te.

40. Tunc dixifti de thefauris tuis proferri lumen lumino-

micos 1f

l

tium fte

fum

, quo appareret opus tuum.

.

*

41. Et die fecundo creatti fpir!

tum Hrmamenti, & imperaüi

ei, ut divideret, & divifionem faceret inter àquas, ut pars

ibus if

quaedam furfum recederet, pars vero deorfum maneret.

tare me

42. Et tertia die imperafti aquis congregari in feptima par-

te terrze : fex vero partes ficcafti, & confervafti , ut ex his

m

fint coram te miniftrantia feminata a Deo , £ culta.

;nhabl'tm'

43. Verbum enim tuum proceffit, & opus ftatim fiebat.

44. Proceffit enim fubito fru&tus multitudinis immenfus, &

f

concupifcentize guftus multiformes , & flores colore immu-

g ofiet

tabili, & odores odoramenti inveftigabilis, & die tertia haec

I

faCta funt.

/

| Paulatlm

4$. Quarta autem die

imperafti fieri folis fplendorem, lunae

lumen , ftellarum difpofitionem :

*

T

p

[-

A46. Et imperafti

eis, ut de

erv'i-re,nt: fgtur"o: pil*'afmato ho-

tüini.

4T: Quih-,

Ooo-o 2

"T

ij

ag CY RUR

l

660

LIBRI IV. ESDRH:.

47 Qumta autem die dixifti feptlmæ parti, ubi erat: /aqua.

: 2 M

. Congregata , ut procrearet animalia , & volatilia: 5 &: plfces-

E veni loq

& ita fiebat.

$5 Ft

48. Aqua muta, & fine anima , , quae Dei nutu ;ubebantur,

pofltum |

ammaha faciebat, ut ex hoc mirabilia tua nationes enarrent,

, Eri

49. Et tunc confervafti duas animas ; nomen uni vocatti

flmlhs fh

"Henoch, & nomen fecündse vocafti Leviathan ;

$ QU

So. Et feparafti ea ab alterutro.

Non enim poterat feptlma

vel domi

ars, ubi erat aqua congregata, capere ea.

Í

quomod

.s1. Et dedifli Henoch. unam partem, quze ficcatá eft ter-

6. Iter

- tia die, ut habitet in ea, ubi funt móntes mille.

peltn: e

32. Leviathan autem dedifti feptimam partem humidam, &

", Int

: fervaftieam, ut fiat in devorationem quibus vis, & quando vis.

dextris q

$3. Sexta autem die imperafti terrz , ut crearet coram te

$. Sen

Jumenta, & beítias, & reptilia :

ignem à

s4. Et fuper his Adam ,

quem conftituifti ducem fuper

gium hor

omnibus fattis, quae fecifti , & ex eo edummur nos omnes,

9. $12

quemque elegifti populum.

[

quam an

$5. Heec autem omnia dixi coram te , Domine , quia pro-

heredita

pter nos creafti fséculum. -

Io. Et

56 Refiduas autem gentes ab Adam natas dixifti eas nil effe,

It. Pr

uoniam falivae affimilatze funt , & quafi Pclllældlum deva-

elt Adan

feic'l

milafti abundantiam eorum.

I4. Pt

57. Et nunc, Domine , ecce iftze gentes - quæ in nihilum

& labori

deputatze funt, cæperunt dominari noftri, & devorare:

dbore m

$8. Nos autem populus tuus, quem vocafti primogenitum

1N

unigenitum eemulatorem tuum , tráditi fumus in manibus eo-

Clentes j

Tum.

U. $i

59. Et fi propter nos creatum eft fæculum, quare non hæ-

?

.

atgufo

redltatem poiïidemus cum. fæculo

ufqüequo haec ?

pofíta,

!]

CAPUT "VII. .

I N

V quid

Abfque tribulationibus nen pervvenitur ad zmmortalem fvztam &'

16 E

munc quidem profunt orationes. juflorum ; pofl extremum autem

f quc

AH

judzczum tibil immutabitur.

Variis «itiis fubjiciunt þ bo-.

mines , fed Dominus eft. mifericors.

lere tüa

Unt

T fat&tum eft, cum fimiï'em loqui verba haec , miffus eft

ad me Angelus, qul miífus fuerat ad me prlmls no&tibus,

ATT

bs

2. Et

b

T

— ——

CAPUT VI.

661

aL ag

2. Ftdixitad me: 'Surge, Efdra , & aud1 fermones, quos

x pifces

;E

veni loqui ad te.

4. Et dixi : Loquere; Deus meus. Et dixit ad me: Mare

)ebantur,

pofitum eft in fpatiofo loco, ut effet altum & immenfum ;

enartent,

4. Erit autem ei mtrmtus in anguíto loco poütus, ut eH'et

l vocaih*

ümlh.s fluminibus.

$. Quis enim volens Voluerxt ingredi mare, & videre id,

t fepnmaï

vel dominari ejus: fi non tranfierit anguüum ,in latltudmem

uomodo venire poterit ?

t eff t

6. Item aliud : Civitas eft zedificata, & poflta in loco cam-

eürl

eft autem plena omnium bonorum

idim, £

. 7. Introitus ejus anguftus , & in preecipiti pofitus ut effet a

uandows.

dextris quidem ignis, a ümftr:s aqua alta.

coram te..'

$. Semita autem eft una fola inter eos pofita, hoc eft, intet

1

ignem & aquam, utnon caplat femita, nifi folummodo veih—

X

m fuper

glum hominis.

$ OmneS)

9. Si autem dabltur c:1v1tas Tomini in hzereditatem, fi num-

. quam ante pofitum periculum pertranüerlt, quomodo accxplet

hæredltatem fuam ?

quia prO-

zo. Etdixi: SicDomine. FEt dixitad me: Slceft&lfräelpars.

s il ff

1I. Propter eos enim feci fzeculum , & quando transgreffus

eft Adam conftitutiones meas, ]udlcatum eft, quod fattum eft.

meve

12. Et fa&i fünt introitus hujus fzeculi anguih & dolentes,

; nihilum

& laboriofi : pauci autem, & mali, & penculorum pleni &

L

labore magnopere fulti.

tare:

logemtum

13. Nam majoris fzeculi introitus fpatlofi, & fecurl, & fa-

cientes immortalitatis fru&tum.

nibus ?

14. Si ergo ingredientes non fuerunt 1ngreiïï, qui vivunt,

enon

angufca & vana hac: non poterunt recipere, qua funt re-

?

- pofita.

j

N

15. Nunc ergo quare tu conturbaris, cum fis corrugtlbüls?

& quxd moveris tu, cum fis mortalis ?

16. Et quare non accepifti in corde tuó, quod eft futurum,

VL ö,

fed quod in preefenti ?

i n

17. Refpondi, & dixi: Dominator Domme, ecce difpofuifti

T1

- lege tua, quoniam jufti hæredltabunt hac, i 1mp11 autem peri-

£

unt.

18. Jufti autem ferent angufta, fperantes fpatiofa ; qUI enim

il

ámpie gefferunt, & angufta paffi funt, & fpatiofa non videbunt.

)000 5

9. Et

)

662

LIBRI IV. ESDRE

I9. Et dixit ad me : Non eft Judex fuper Deum neque in-

j Ett

telligens fuper Altiffimum.

b*

9 Et

20. Pereunt enim multi præfentes, quxa negllgltur, quæi

venerunt

ante pofita eft Dei lex.

05 Et

21. Mandans enim mandavit Deus venientibus, - quando

tuo, üt i

venerunt , quid facientes v1verent & quid obfervantes non

; £o. Et

punlrentur

pro multi

22. Hi autem non funt perfuafï, & contradixerunt ei &

4I. Si€

conftituerunt fibi cogitamen vanitatis,

multlphcm

23. Et propofuerunt fibi circumventiones deh&orum, &

fxc non e

fuperdixerunt Altiffimo non effe, & vias ejus non cognoverunt;.

A E

24. Et legem ejus fpreverunt, & fponfiones ejus abnega—

verunt, & in legitimis ejus fidem non habuerunt, & opera

Dis, glo

pro mv al

€jus non perfecerunt.

4 Die

25. Propter hoc Efdra vagua vaculs, & plena plenis.

26. Ecce tempus veniet, & erit quando venient figna, quae -

; temporis

44. Sol

præd1x1 tibi, & apparebit fponfa, & apparefcens oitendetur,

; Vit antem

uae nunc fubducntur terra.

--

27. Et omnis, qui liberatus eft de prædx&xs mahs lpfe v1-

4j. Tun

debit mirabilia mea.

x

emelgerc

46. Et-

28. Revelabitur enim hhus meus TESUS cum his , qui cum

novüTlmw

eo funt, & jucundabuntur qui reli£ti funt in annis quadrlngentls.

cum jim (

29. Et erit poft annos hos, & morietur filius meus CHRI-

47 Qui

STUS, & omnes, qui fpiramentum habent homines.

Itla, & (

30. Et convertetur feculum in antiquum filentium d1ebus

48 Ou

feptem , ficut in prioribus judiciis, ita ut nemo derelinquatur. -

fa&us foli

31. Et erit poft dies feptem , & excitabitur, quod nondum .

4

vigilat, fzeculum, & morietur corruptum.

a

9. Qui

3. Ét terra reddet quz in ea dormiunt, & pulvis, qui in.

- temp1

jo. E

eo filentio habitant; & promtuaria reddent, quae eis com-.

peffi v

mendatae funt, animae.

33. Et revelabitur Altiffimus fuper fedem judicii, & per-

j Etl

fecurltatls

tranfibunt miferize, & longanimitas congregabitur.

34. Judicium autem folum remanebit, veritas itablt,& üdes

3. Eti

convalefcet.

mus

3;. Et opus fubfequetur, & merces o&endetur, & Juftmæ

vigilabunt, & injuftitiae non dominabuntur.

M Ft

36. Et dixi : Primus Abraham propter Sodomltas orav1t,

fuptus pel

$4 No

& Moyfes pro pambus, qui in deferto peccaverunt,

937 Et

Verfan f

|

TU AR

,

j

Q,A PUT vu'.f'u |

563

l

"J --

eum pro Ifrael in diebus Achaz, & Samuelis,

lqie Il«

57. Et qui poft

38. Et David p

, qui

ro confra&tione, & Salomon pro gis»,..;qgi

.

*

m,

] venerunt in fan&ificatione

à

49. Et Elias pro hi

$, qui

pluviam äccep-ertmt, & pro mor-

, quafldo

tuo, ut viveret,

ntes non

40. Et Ezec

hias pro populo in diebus Sennachefïib,' & multi

pro multis.

Int *äi, Ü

41. Si ergo. mo

do quando corruptibile increvit, & injüüitia

multiplicata eft, & oraveru

:

nt -jufti pro impiis : quare' & nunc

mrum,x&

fic non erit?

Overunty

42. Et refpondit ad me,

& dixit : Preefens fa&þulüm nbh eft

; abnege

finis, gloria in eo frequens manet ; propter hpc oraverunt

& optt

*

dis.

. pro invali

*

43. Die

s enim judicii erit finis temporis hujus, & initium

[

l$.

] te

mporis futurae 1

mmortalitatis, in quo tranfivit corruptela:

, Q

/44- Soluta eft intemperantia, abfciffa eft incredulitas : cre-

L

3

endetut;

^v

It autem J

uftitia, orta eft veritas.

. ^45. Tunc enim nemo poterit fal

vare eum, q

ui ;ïer-iit, neque

] demergere, qui vicit.

^,46. Et refpondi,

&

t

dixi : Ille eft fermo meus primus, &

qui cüm

. noviffimus, quoniam melius erat non dare terram Adam, vel

ringends

cum jam dediffet, coercere eum , ut non peccaret.

e

y CHtu-

4

- » 1

Quid enim prodeft hominibus in preefenti vivere ïin'"w trí-

| ftitia, & mortuos fperare punitionem ?

'm diebus

49. O tu quid fecifti Adam ? Si enim tu pecca

ftij non eft

- ]. fa&us folius tuus cafus, fed & nofter, qui ex te advenimus.

jaquatur

gondum

49. Quid enim prodeft nobis, fi promiffum eft nobis immor-

- tale tempus, nos autem mortalià opera egimus?

.

L

.

$0. Et quoni

am praedi&ta eft nobis perennis

LS) qUi in

fpeg, nos Vetfo-

ejs COrl

'| peffimi vani fa&i fumus.

.

$r. Et quoni

am repofita funt nobis habitacula fani

þatäs , &

d

fecuritatis : nos vero male converfati fumus.

$2. Et quoniam repofita eft gloria Altiffimi , p't-*otegere-eos.,:

J Ed

| qui tarde converfati fgnt: nos autem pelífimis viis ambulavi-

?

d

mus.

54. Et quoniam

oftendetur paradifus , cujus fru&tüs incbr-

ii

ruptus perfeverat, in quo eft fecuritas, & medela.

$4. Nos vero non ingrediemur , in ingratis enim locis con-

'; oraVitQ

.» : 'verfaftik fqmus.

| 55.4Et

j | 37.Et

-

/

j

j

664

LIBRIIV ESDR E

gg Et-:qudni-ïaml fuper ftellas fulgebunt facies eorum

» qui

abftinentiam. habuerunt :

x

npiïræ aut,etnn(fgcies. fuper tenebras

nigrae.

7

E

.,86. Non enim

Cogitavimus "viventes ,.

.quando ini

z

qui Ut,ätiem-?

faciebamus , quod incipiemus poft miort

em pati.

, $7. Et refpondit; & dixit: Hoc eft cogitamentum certami--

,nis , quod certabit, qui fuper terram natus eft homo.

1

7..$8. Ut fi vittus fuerit,

Cerit, recipiet, quod dico

patiatur, quod dixifti : fi autem Vl-

LÀ

-4 Di

59. Quoniam hac eft vita

,. quam Moyfes 'dixit*, cu'rh—-:vx.ivedfï

; autemir

—ret, ad populum dicens : Elige tibi vitam , ut vivas.

:

:

: multam

'6o. Non crediderunt autem ei, fed nec

*

4

aurum f

poft eum p,rc);,—g)lïzc;:-?T

:

tis: fed nec mihi, qui locutus fum ad eos,

$. Mu

.61. Quoniàm non effet triftitia in perditionem eorum, ficut.

4 Rt

futurum eft gaudium fuper eos, quibus perfuafa eft falus. —

: VOra u

62. Et refpondi, & dixi : Scio, Domine, quoniam vocatus

$. C

eft Altiffimus mifericors in eo

- enim tb

dum in faeculo advenerunt.

; quod mifereatur his, qmnon-

,

6

lege ejus.

3. Et quod miíeretur illis, qui converfion

em faciupf m

^

at-y ünc

64. Et longanimis eft, quoniam lon

- lominis

ui peccaverunt quafi fuis operibus.

7

gan»imiwtatetkn;þfäiïat hiä;l

d

E. 759

-65.. Et munificus ef

lj quoniam quidem

donarfefï,v;iiïït-Prö eXl

Tum, fic

a

- gentiis.

& Et

-66. E

t multze mifericordiae , quoniam multipl'icatfmagi'sl mxf

- préetas

fericordias his,

- Bovem ;

qui futuri funt.

qui prafentes funt, & qui pfra:,eteriïerunty&ï

"

- 1 & r

67. Si enim non multiplicaverit mifericordias fuas , non vi«-

-9 Dpf

vificabitur f2eculum cum his , qui inhaereditabunt in eo. .

- fenibyr

68. Et donat: quoniam fi non donaverit de bonitate fuaj . [ qei,

ut alleventur hi, qui iniquitatem fecerunt, de fuis iniquitati-

Io. In

bus non poterit decies millefima pars vivificari hominum. .

PL ere ]ac

.69. Et judex fi non ignoverit his, qui curati funt verbo ejus;.

1. Ti

& deleverit. multitudinem contentionum : non fortaífis dere-

'a'lqugd:7

: r

lipquerentpr in innumerabili'multigudige, nifi pauci valde, .

—

cüïn

V. E

QIm, ut

[

ü

lii

u 8

CAPUT

x

o* a

665

Wt qu

A

M-€

tenebras

CAPUT VII.

Deus ín boc jäeculo mzþrzcors agmfczmr propter þeccatores p!zmmz

qultatem

tamen damnantur : ac. juflis pramia funt.

z*epof (ta.

Certatt«

0,

refpondlt ad me, & dixit : Hoc fteculum fecit Akliïï-

Wutem vi.

ET

us. propter multos futurum autem propter paucos.

.9. Dicam autem coram te ümxhtudmem,h.fdra.

Quomodo:

ym vv

- autem 1nterrogabls terram, & dicet tibi, quoniam dabit terram

multam magis,unde fiat fiétile, parvum autem pulverem, unde

aurum fit : fic & actus preefenti fzeculi :

y proptee

-

.3. Multi quidem creati fünt, pauci autem falvabuntur. -

4.. Et refpondi, & dixi: Abforbe ergo—amma fenfum, & de-

Utf fici

: falus.

"vora quod fapit.

q Vocatus

g. Convenifti enim obaudlre., & prophetare voïens.

Nec

enim tibi datum eft fpat:um nifi folummodo vivere. -

qu n0t

6. O Domine, fi non permittes fervo tuo, &t oremus corant

te, & des nobis femen cordl, & fenfui culturam, unde fructus

aciunt n

. fiat, unde vivere pomt omms Corruptus , qui portabit locuam

hommls 2

[Lat hij

7. Solus enim es, & una plafmatio nos fumus manuum tez-

rum, ficut locutus es:

Lpto ex

g. Et quomodo nunc im matrlee plafmawm eft cerpus, &

qagls t

præftas membra : confervatur in igne, & aqua tua creatio; &

novem menfibus patitur tua plafmauo tuam creaturam, quæ

etunL;

in €ea creata eít :

.9. Ipfum autem ,. quod fervat, & quod fervatur, utraque

5 nOHV

fervabuntur: fervatque; quandoque Lterum reddit matrix,

n 0.

qua in ea creverunt.

nta te fua,

Io. Imperafti enim ex ipfis memþns, hoc eft mamllhs præ-

bere lac fru&tui mamillarum,

mum

1r. Ut nutriatur id, quod plafma:um eft mque in tempus

erbo £jb

aliquod , & poftea. dlfponas eum tua mifericordise. :

affls der

I2« Enutrifti eum tua juftitia, & emdlih eum in lege tua,

& cm*npmfb eum tuo: intelle&u..

18

13. Et mortificabis eum,ut tuam creatm*am & vmü

eum , utopus tuum. -

14- Si ergo perdideris eum , qm tantis la.bonbus pljafmatus

Blblb [Clm- VII[.-

€

PPP'

f

AT

*

666

LIBRI IV. ESDR £

"i

!

111

eft: tuo juffu facile ett ordmar:, ut & 1d quod fiebat ferva-

retur

- priop

15. Et nunc., Domme dicam, de omni homme tu magls

O4Q

- ruptiil

íÍcis : de populo autem tuo, ob quem doleo:

16. Et de hzereditate tua, propter quam lugeo, & propter

j T

geft, (

Ifrael, propter quem tufus fum & de Jacob n propter quem

OGO.

P

47. Ideo i incipiam orare coram te pro me; & pfo eis: th-

- Domine

- bonorur

niam video lapfus noftros , qui inhabitamus terram.

:18. Sed audivi celeritatem judicis , qui futurus elt.

;

y. E

; &j

UXta

.19: Ideo audi vocem meam , & mtelhge fermonem meum,

39 Q

& loquar coram.te.

.20. Initium verborum E(dræ priusquam afï'umeretur., &

peccaye

dixi : -Domine, qui inhabitas fzeculum ; cu;us ocuh elevat1 in

39. $t

i

fuperna & aére.

J rüborp pE

241. Et cüjüs thronus lnæülmablhs & gloria. lncomprehen-

. Ceptioni

fibilis : cui aftat exercitus Angelorum cum tremore.

Q

»22. Quorum fervatio in vento, & igni convextztur : cmus'

41 $i

verbum verum, & dicta perfeverantm. :

s

[ plantatio

23. Cujus Juiïïo fortis, & difpofitio terribilis, cu'us afpe&us

: QU& fem

arefacit abytfos , & 1nd1gnatlo tabefcere facn montes; & vert-

Unt, Tq

tas teftificatur. .

omnes f;

24. Exaudi oratlonem fe'«v1 tul, & aunbus permpe preca—

4. E

tionem figmenti tui.

43 Ql

25. Dum enim vivo, loquar & dum faplo refpondebo

accepem

26. Nec refpicias po.pu i tui delicta, fed qu1 tibi in verltate

- Wultid

fervxunt

44 $i

-27;. Nec mtendas impia. gentlum fl'udxa, fed qu1 tua teftl-

)&tu

monia cum doloribus cuüodlerunt.

quem óJ

28. Nec Cogites, qui in confpectu tuo falfe converfan funt,

4 NX

fed memorare, qui ex volüntate tua timorem cognoverunt.

ferere h;

29. Neque volueris perdere, quüi pecudam mores habue-

46 R

runt: fed refpicias eos; qui legem tuam fplendlde docuerünt,

fenübuS

|go. Nec indigneris eis, qui beftiis pejorés jüdicati funt :

q. M

fed diligas eos, qui femper in tua Juihtla confädunt, & gloria.

türam fu

31. Quoniam nos, & patres nollri talibus morbis languemus :

t(lis dlib

tu äutem propter nos peccatores mifericors vocaberis,

48 SQ«

- 32. Si enim defideraveris, ut noftri miferearis, tunc mife-

49. Qu

rlcors voqabens, nobls autem noi habentibus opera juflitise.

U

—

'€

45 Jufa

Vsl

CAPUT VIIL

667

$2

fetva

$ Jufti enim , qu1bus funt opera multa repoüta, €x pro-

prns 0penbus reciplent mercedem.

54. Quid eft enim homo, ut ei mdwneus, aut genus cor-

l mags

ruptibile , ut ita amarus fis de ipfo?

45. In veritate enim nemo de genitis ei't, qul non 1mp1e

propter

T ifüem

geffit, & de confitentibus, qui non deliquit. -

36. In hoc enim annuntlabltul juíitia tua ; & bomtas tua,

l: quo-

Domine, cum mifertus fuerls eis qui non habent fubitantlam

bonorum operum.

31. Et refpondit ad me, & dixit: Re&te locutus es ahqua :

& juxta fermones tuos ; hc & fiet.

| hum

38. Quoniam non vere cogitabo. fuper plafma eorum, qul

emr, &

peccayerunt ante mortem , ante judicium, ante perditionem:

39. Sed jucundabor fuper juftorum figmentum , & memo-

levati !t

rabor peregrlnatloms quoque, & falvatloms & mercedls re-

ceptionis.

R

prehen

40- Quomodo ergo locutus fum fic & eft.

41. Sicut enim agricola ferit fu;)er terram femina multa, &

:OUU

plantatlones multitudinis plantat, fed non in tempore omnia,

quae feminata funt , falvantur, fed nec omnia, quaàe plantata

afpettus

funt , radicabunt :

flc & qu1 in fæculo femmatl funt, non

& vet:

omnes falvabuntur.

42. Etrefpondi, & dixi:

Si 1nven1 gratlam

loquar.

e prea

43. Quomodo femen agricolae fi non afcenderlt aut non

acceperit pluviam tuam in tempore, aut fi corruptum iuerlt

debo

multltudme pluviee,

verits

44. Sic perit: & ümlhter homo, qm manibus tuis plafmatus

eft, & tu ei imago nominatus ; quoniam fimilatus es ei, propter

a tl

quem omnia plafmafti, & fimilafti femini agricolee.

4$. Non irafcaris fuper nos, fed parce populo tuo, & mi-

st ft

ferere haereditatis tuze. Tu autem creaturae tuae mifereris.

vetunt

46.. Et refpondit ad me, & dixit: Quæ funt prælentla pra-

; habue

fentibus, & quase futura futuris ?

pCUETBnL

47. Multum enim tibi reftat, ut poff s diligere meam crea-

turam fuper mé : tibi autem frequenter & lpfl proximavi: in.

t glona

juítis autem numquam.

guemllS

48. Sed & in hoc m1rab1hs es coram Altlfïïmo

- 49. Quoniam humiliafti te, ficut decet te; & non]udlcaftl

cfndk'

te, ut inter juftos plunmum glorlücerls.

uüüüe

Pppp2

.. $9. PrO-

9j

668

LIBRI IV.

ÉSDRJE.

b

?. Tü

ïo. Propter quod miferiae multae , & miferabiles efficientur -

eis, qui habitant fzeculum in novuïimis, qula in multa fuperbm

: dpier Al

ambulaverunt.

x

larum t

.51. Tu autem pro te mtelhge & de ümlhbus tms mqmre

gloriam.

i

4, Tu

32. Vobis emm apertus eft paradifüs.,- plantata eft arbor

[ 4 Qiebus

&'

!

vitze , praeparatum eít futurum tempus, praeparata eft abun- -

$. SiC

dantia, aedificata eft cmtas, probata eft leqmes, perfe&a eiï'

» hubel, p

: fe:

bomtas & perfe&ta fapientia.

P

$3. Radix mali fignata eft a VObïS' mïitmltas, & tinea a-

6 Sic

vobis abfconfa eft, & in infernum fugit corruptio in oblivione.

gis, kv

($4- Tranüerunt doler , & oüenfus eft in üne thefaurus

-

7 Bt

Jmmortahtatls

effugere

9, e

55. Noli ergo adjlcere mqu]rendo de multitudme eorum,

qui pereunt.

ToCum i

-56. Nam & ipfi accipientes hbertatem fpreverunt Aïtliïï-

me a fs

mum, & legem ejus contemferunt & vias erS deæehgüerunt.

o R

$7. Adhuc autem juftos ejus conculcaverunt, .

in torme

$8. Et dixerunt in corde fuo non effe Deum : & quidem

temtu,

fcientes, quoniam moriuntur.

1o Q

39 Sicut enim vos fufcipient , quæ præd:&a funt: fic eos-

fecuti:

1t. E

fitis, & cruciatus, quáe preeparata funt: non enim voluit ho-

mlnem difperdi.

bentes |

60. Sed & ipfi,qui creati funt, comqulnavemnt nomen ejus, -

. E

qui fecit eos: & ingrati fuerunt ei, qui praeparavit eis vitam.

Intellexe

61. Quapropter judicium meum modo appropinquat.-

Urüciam

62. Quse non omnibus demonftravi, nifi tibi , & tibi. finn-

13']*

libus paucis Et refpondi, & dixi :

Cibunt

63. Ecce nunc Domine, demonüra&: m1h1 multltudmem

Tüfh (zoc

fignorum, quae 1nr:1p1es facere in noviffimis : fed non de-

U. Pt

mon&raftl mlhl quo tempore.

. 0

CAPUT IX.

4

16

f)'uzf icia Dez , f cut & alzae;us opera egregza pr æcedent ahqzm

X fe, (

hgna-

ie

m

ünQburs

1 refpond:t ad me, & dixit : Metiens metire tempus in

u

cola, tal

femetipfo :

& erit cum videris, quando- tranfierlt pars

8 R

quædam ügnorum, quae prædl&a funt,-

2. Tun.,

féquam 1

At

C APPU T 14X

669

iciäntlir

: Tunc intelliges, quohi-amrïpfüm eft tempus,, in quo in-

[upferbia

&

l

eipiet Altiffimus vifitare fzeculum , quod ab eo fa&um eft. —

3. Et quando vi

debitur in .fzxaecglo motio locorum, & popu-

lorum turbatio,

inque

4.. Tunc intelliges, q

uoniam -cie his erat Altiïïïm"usalocutus

f arbor

a diebus, qui fuerunt ante te ab initio.

um eft in fzeculo, initium

f du

$. Sicut enim omne , quod fa&t

fettz fl

habet, parite

r & c,on-fumma-tionem DW cori"-fumïnatio eft mani-

fefta:

' tinea à

60 Sic '&

Altiffimi tempora initia häbbnt manifefta in prodi-

blivione.

gns,

& virtutibus, & confummationes in a&tu, & in ignis :

hefapnus

7

Et erit omnis, qui falvus fa&tus fuerit, & qui poterit

effugere per opera fua, &

per fidem, in qua credidiftis.

9. Relinquetur de proediétis periculis ,

& videbit, falutare

eortüm,

N

meum in terra mea, & in finibus meis, quoniam fanCüificavi

-

me a fzeculo.

: Atf

i nunc ïäbuü füiit vias meas: &

luerunt.

9. Et tunc miferebuntur, qu

in tormentis commorabuntur hi, qui eas projecerunt in con-

temtu.

E

quiden

10. Q

ui enim non cognoverunt me, viventes beneficia con-

|

fecuti:

xl

« fíc 605

11.. Et qui fa

ftidierunt lägem meam , cum adhuc erant hà-

rolu]t ho-

bentes libertatem,

13. Et cum adhuc €

ffet eis apertus poenitentice locus, noR

men ejUS

intellexerunt, fed fpreverunt :

hos oportet poft mortem in

ejs vitat

cruciamento cognoícere.

j

dhuc curi

ofus effe, quomodo impii cru-

.35. Tuergo noli a

qbi fim

|

ciabuntur: fed inquire, quo

modo juíti falvabuntur, & quo-

rum fzculum, & propter quos faecutum ,

& quando.

jtudinet

14. Et refpondi, & dixi ;

15. Olim locutus fum , &

nunc dï-cog' & poftea dicam: quo-

nm | V

untur :

niam plures funt, qui pereunt, quam qui falvab

r6. Sicut multiplicatur fluctus fuper guttam. -

*

Et refpon

d

ad me , & dixit:

K

T

17. Qualis ager , ta

tin&turee : & qualis operator,

talis & creatio : & qualis agri-

us erat fzeculi:.

cola, talis cultura : quoniam temp

empus !

18. Et nunc cum effem parans eis , his

, qui nunc funt , am-

ferit pI*

in quo habitarent: & nemo mihi con-

tequam fieret fzeculum ,

,tr,;xdixiit-.

i5 Tuns

jPPPpa*

| ? TUUG

d

N

N

670

-L—I"B--RI COUR DRE

.:39. Tunc enim c

juisque , & nunc creator i mundo hoc .

E s; m

parato, & meffe indefi

-

fcepta f

funt. mores eorum.

cfienti-, & lege inveftigabili /corruptfi :

;

a

: nos: fed:

20. Et confideravi fæculum, & ec&e ef

i

:

t peuculumpro-

[ No

pter cogitationes, quae in eo adveneruünt.

, 2t. Et vidi, & peperci ei valde, & fe

! mu&c

rvavi myihi

! acmum ;ïä :

3. Nar

botro, & plantationem de tribu multa.:

.. 22. Pereat ergo multitudo, que fine caufa nat

Va eft, & 'fx'ejl',-'

N

vetur acinus meu

! &vidim

f

perfeci.

s, & plantatio mea : 'qu-ia cum multo "laborg;:.

^

L

: ploribatc

.23. Tu autem fi a

: ment ey

vdhu'c intrpmi—ttas fäptxem—*dies ah

os, fed |

BEU

non jejunabis in eis :

24. Ibis in campum florum,

-- verfus (un

þ'ubi domus non eft «ædiücätä; :

40 Uti

& manducabis folummodo de

floribus campi, & carnem non

guítabis, & vinum non bibes, fed folummodo flores :

i

- Golorem:

. 25.. Deprecare A

j

&

loquar tecum.

Itiffimum fine intermiffione, & qveniam'?,

;

P

Cïut dixit mihi

aT

.26. Et profe&tus fum, fi

.,'k in cam p;um,;qui Vo- E

catur Ardath , & fedi ibi in floribus.

Et de herbis

4 Ste

ducavi, & fatta eft efca earum mihi in faturitatem.

agri nï an-

; Ditum ann

27. Et fa&tum eft poft dies feptem, & ego difcumbebam);qu

LDos E

pra foenum, & cor meum iterum turbabatur ficut ante.

1105 hos tr

A. Etf

t

28. Et apertum eft os meum

tiffimo, & dixi :

E

,« inchoavi dicere cqfrvam—f A11 E

aþcillam t

29. 0 D

omi

ttoni mesm

ine, te nobis o&ehdens, uftenfus G. pätfibus

noftris in deferto, quod non calcatur, & infru

€

«

Valde epo.

erant exeuntes de /Egypto, & dicens dixifti:

tuoío, qgan'do

us va]de

.30. Tu Ifrael a

2

46. Yte

mels.

1

udi me, & femen Jacob intende fermdr'iibuïs,j

. Et |

I. Ecce enim

egb femino in vobis legem meäfn,& faCi-äi |

3m;üd«

in vobis fru&tum, & glorificabimini in eo per fzeculum.

H

32. Nam patres noitri accipientes legem, non fervaverunt,

& legitima mea non cuftodierunt, & fa£tus e(t fru&tus

i Mnujoy

non parens: nec enim poterat, quoniam tuus erat.

.

33. Nam,qui acceperunt,

in eis feminatum fuerat. .

perierunt, non cuftodientes yquji,qd :

LT f

.34. Et ecce, confuetu

do eft, ut, cum acceperit terra femen,

Ceci

vel navem mare,vel vas aliquod efcam,vel potum: cum fuerit. - |-

dmiffum eft. L

Iet ag

Q

extermifïatum idj in quo fgminatum. eft, vel in quo

BO&e D

AUA COPODKCE

IX. &X

I

EX

tdo hoc

s Sum.l :d quod feminatum , vel mlfrum eft, vel quæ

corruptx

fufcepta funt.,extz.rmmantur,& fufcepta jam non manent agfud

nos : fed nobis fic;non. faCtum eft.

um pro

:36. Nos quidem, qui legem accepxmus, peccantes per1v1-

d mus., & cor no['trum quod fufcepit eam.

jnum de

37. Nam lex non periit, fed permanfit in fuo robore. .

38. Et cum loquerer heec in corde meo,refpexi oculis meis,

, &f

. & vidi mulierem in dextera parte, & ecce heec lugebat, &

to labore

plorabat cum voce magna, & animo dolebat valde, & vefti-

menta ejus difciffa, & cinis fuper caput ejus.-

lios, fed

* 939. Et dimifi cogïtatus., in qulbus eram cogltans, & con-

C

verfus fum ad eam, & dixi ei:

difatiy

M

-40. Ut quid fles ?& quid doles animo ? Et dlmt ad imec

Qem IIOI]

|

- 41. Dimitte me, Domine meus, ut defleam me , & adjiciam

dolorem quomam valde amaro fum animo , & humiliata fum

nig, &

val ie.

-4j. Et d1x1 ei: Quld païï'a es"? dic mlhl : Et dixit ad me :

j qlll V0

/44. Sterilis fui ego famula tua, & non peperi, habens ma-

gri at

3

rltum annis trlgmta

-44. Ego enim per fi ngulas horas, & per fmgulos dies & an-

ebam fu-

nps hos triginta deprecor Altiffimum notcte, ac die.

t

4$. Et fa&um eít, poft triginta annos exaudivit me Deus

oiam Àl

ancillam tuàm , & v1d1t humilitatem meam , & attendit tribula-

tioni meze, & dedit mihi filium: & jucundata fum fuper eum

patribts

| valde ego , & vir meus, & omnes cives mei, & hononäcaba-

mus valde Fortem.

, quan 0

46. Et nutrivi eum cum labore multo.

fmombus

47. Et factum eft, cüm crev:ffet, & veniffet acc:pere uxo-

rem feu dxem epuh

& a

um

CAPUT X.

vaverunf

Peï muherem jïenlem rurfusque. refulgentem Q/lemï tur fgurarz

Qs 15

-

yerujalem.

L

jte 4U0d

"T fa&um eft, cum introiffet flllus meus in thalamo fuo,

cecidit , & mortuus eft.

femena

$. Et evertïmus omnes lumma, & furrexerunt omnes cives

um fuerlt

- mei ad confolandum me, & quievl usque in allum dlem usque

no&e :

ll ïum o

*

3Et

3 51m1!

um X 2

-

672

LIBRI IV. ESDR £€

r

a. Vi

*.8. Et fattum eft : cum omnes quieviffent, ut me confola-

rentur, ut quiefcerem, & furrexi no&te , & fugx, & veni, ficut

; ER &il

üru&um

vides, in hoc campo :

F

4. Et cogito jam non reverti in cwrtatem, fed th conf' ftere,

2

A. Ht

I tictit,

&

& neque mandacare, neque bibere , fed fine mtermliïïeme u-

noüu ext

gere, & jejunare usque dum moriar.

5.. Et dereliqui fermones , in quibus eram; & refpondl cum:

fantla no

iracundia ad eam , & dixi-

T

füper no:

6. Stulta füper omnes muheæs,non vides lu&um noftrum,

patfi fun

n captivi

& quz nobis. contingunt ?

7- Quoniam Ston mater noftra omni tmihtla ccntmfï:atur,&

-

& mulien

humilitate humiliata eft, & luget validiffime.

& parvuli

.8. Etnunc, quoniam omnes lugemus, & triftes fumus, qwo-

fortes noí

niam omnes contriftati fumus,tu autem contriftaris in uno filio?

q Et

—

fuznata ef

9. Interroga enim terram, & dicet tibi ; quoniam haec eít,.

quae debeat lugere cafum tantorum fuper eam germ,mantmm.

qui nos o

Io. Et ex.ipfa ab initio omnes nati, & alii venient : & ecce

24 1u

pene omnes in perdidoneim ambu&ant,, & extermlmum flt

te mul t

mulmmdo em'um

quiem f

y -

.3 - Et quis ergo debet lugere magis, nifi haec quae tam ma-.

25 t

£gnam multitudinem perdldua, quam tu, quae pro uüno doles ?.

at fübito

Si autem dicis mihi:

24

Vens vald

—.I2 Quoniam non eft plan&us meus fi miligserrze : q—uomam

36. Rt

fru&um ventris mei perdidi, quem cum . moeroribus pepen,

m

p enum,

& cum doloribus genui:

27. Et.

3. Terra autem fecundum viam terrae: abiitque in ea- mul-

fs edifi

mtudo prafens, quo modo evenit : & ego tibi dico.

Tagnis

I4. Sicut tu cum labore p«epenih ,fic & terra- dat fru&um

28. Ub

fuum homini ab initio ei, qui fecit eam.

Quonim

15. Nunc ergo retine apud temetipfam dolorem tuum & for-

Ujus,

titer fer, qui tibi contigerunt eafus.

n lmpmp

'16.. Si enim juftificaveris terminum Dei,. & confilium fuum

29. Ft

recipies in temporc,

& in talibus collaudaberis :

Vidit me

I7. Ingredere ergo in cxvmatem ad virum tuum, Et lelt

3o. Et

ad me:

allena üg

.:8. Non facmm, neque mgrecïmr cmtatem., fed hlc morlar;

atUJt 1

.19. Et appofui adhuc loqui ad eam, & dixi :-

3l

Qu

20.. Noli facere hunc fermonem, fed confenti: perfuadenm

&en

flls |

Quot enim. cafus Sien? Confolare propter dolorem Jerufalem.

Q

Qu

21 Vldes

bl

X

- CAP UPTX*;X-

: 5;3

confol-

A. ,,Vid:es;eni.m—,, quoni"amw-fan&iüc':ati'o noftra deferta effeCta

hi, ficut

eft, & altare noft

rum demolitum eft, & templum i,noftwm de-

ftru&um eft,

:

OSEWM

xites |-

.22. Et pfalteri

um noftrum humlhatum 'eft ,& hyänus con-

ticüit, & exultatio noftra diffoluta eft, & lumen candelabri

fone lt- -

noftri extin&um eft, & arca teftamenti noftri direpta eft, &

íanGta noítra contaminata funt, & nomen, quod invocatum elt

;

uper nos, pene profanatum eft, & liberi nofiri contumeliam

*

páifi funt, & facerdotes noftri fuccenfi funt, & Levitee noftri

i

in captivitatem abierunt, & virgines nofirze coinquinatae funt

& mulieres noftra vim paffze funt, & jufti.noftri rapti funt;

& parvuli.noftri perditi

i

funt, & juvenes noiïtri-f-erv-iexgunt,» :

'fortes noftri invalidi fa&ti funt :

"

23. Et quod omnium majus,

fign aculum Sion * quonlam Te-

jnofilio -

hiec e&).

fignata eft de gloria fua: nam, & tradita eft in manibus eorum,

pantium. d-

qui nos oderunt. .

h

.24. Tu ergo excute tu

am triftitïanfj multam ,;'& depgne abs

:&ec P

te multitudinem dolorum, ut tibi repropitietur Fortis;.& re-

^

p

quiem faciet tibi Altiffimus, requietionem laborum.

fx

mm-ma-; ; OW

25. Et fattum eít, cum loquebar ad eam , facies ejus fulge-

bat fubito , & fpecies, corufcus fiebat vifus ejus, ut effem

* Pa-

vens valde ad eam, & cogitarem , quid effet hoc.

.36. Et ecce, fubito emifit fonitum vocis magnum timore

: ,uoni'aæ;n"

plenum, ut commoveretur terra a mulieris fono, & vidi :

27. Et ecce amplius mulier non comparebat mihi, fed civi-

tas sedificabatur, & locus demonftrabatur de fundamentis

magnis : & timui, & clamavi voce magna, & dixi :

a

.

.

*

.

.

28. Ubi eft Uriel angelus, qui a principio veni

t.ad me?

(s ]

quoniam ipfe.me fecit venire in.multitudine in exceffu mentis

hujus, & fa&us eft finis meus in corruptionem ; & oratio mea

Lüm'& hr ;

in improperium.

ff

29. Et cum e

em loquens ego ,hge,c-:', .e;ce Veni; ad me ,&

T

vidit me.

-.3o. Et ecce eram

pofitus ut mortüüs, & igteille&us meus

p ók ]

alienatus erat, & tenui dexteram meam, & confortavit m

?

25

& ftatuit me fuper pedes meos, & dixit mihi ;.

*

1

k mefï?ï"' :,

r

51. Quid tibi eft ? & quáre contaürbatus eft in

vtelle&us | tüüä,

denf

& fenfus cordis tui? & quare conturbaris? Et dixi : -

rfua

2

uoniam dereliquifü me; & ego quidem feci fec

[

undum

( ]

LÀ

fermo-

Jeru-

/ 4'

Bibi. Tom. V Ili.

qqq

E.

4

p

674

-

LIBRI IV.

FSDR&,

fermonés tuos, & exivi in campum: -& ecce Vidl, & vrdeo,

à

g P

"Et dixit ad. me :

fs non

quod non poffum enarrare.-

£

33. Sta ut vir, & commonebo te.

Et dixi:

$. c

1 : oftendert

: 34. Loquere, Domine meïls tu in me, noli me derelm-

quere, ut non fruftra moriar:

5 Pr

3;. Quoniam vidi, qua non fcæbam,& audlo, quae non fcm.

fundamm

: -36. Aut numquid fenfus meus fallitur,& anima mea fomniat?

st Ne

.57. Nunc ergo deprecor te, üt demonftres fervo tuo de ex—

co übii

ceffu hoc. -

-Et refpondit ad me, & dixit:

TU

38: Audi me, & doceam te, & dicam tibi, de quibus tlmes.

mgledere

quomam Altiffimus revelavit tibi myfteria multa.

! quantum

^39. Vidit re&tam viam tuam; quoniam fine lntermlmone

«6. Rt

contriftabaris pro populo tuo, & valde lIugebas propter Sion.

rum audi

- 49. Hic ergo intelleCtus. v1fionls, quie tibi- apparuxt ante

y^. Tu

paululum.

tifimum,

41. Quam vidifti lugentem, mchoafh confolari eam.

19. No

42- Nunc autetm jaàm fpeciem mullerls non v1des, fed a;ïpa-

ruittibi civitas ædlficarl -

f9. Et

47

quae facie

/'1

43. Et quonlam enarrabat tibi de cafu filii fui, hæc abfolu—

tttis diebu

tio eft.

6o.

L

-44. H&c mulier quam vidifti, hzec eft Sion: & quoniam

d1x1t tibi, quàám & nunc confpicies , ut civitatem zedificatam.

^45. Et quoniam dixit tibi,

quia flerilis fuit triginta annis :

Apura ]

propter quod erant anni fcilicet trlgmta quando non erat in

ea adhuc oblatio oblata.

I

lvi

-46. Et fa&tum eft poft annos triginta zedificavit Salomon ci-

era

vitatem , & obtulit oblatwnes : tunc fult, quando peperlt fte—

5 t v

rilis filium.

& ompes.

47. Et quod tibi dixit, quomam nutrmt eum'cum Iabore,

3. Pt y

thoc erat habitatio 1n Jerufalem.

V ipfe f

.48. Et quoniam dixit tibi, quod. filius meus veniens in fuö

4 Natr

thalamo mortuus effet , & contlglffet ei cafüs, hoc erat quee

fatta eft ruina Jerufalem. .

m Vl

49. Et ecce, vidiíti fimilitu

dinem eJus & quoniam ?ihum

fqufr tety

lugeret inchoafti confolari eam, & de hæs, q.uæ contlgerunt,

haec erant tibi aperienda.

6 Ety

[ Ymoili.

. $0. Et nunc videt Altiffimus, quomam ex animo: contrxfca-

Per tetran

tus es, & quoniam ex toto Corde pateris pro ea, oftendit tibi

x

" V

clarltatem glonæ €JUS & pulchntudlnem decorrs e]us.

. 51 Pro-

L

CAPUT X. &X[

675

: Yidéo,

220 Pmpterea enim dixi tibi, ut maneres in campo, ubi do-

mus non eft ædlficata

i A

$2. Sciebam enim: edo, qüomam Altliïïmus 1nc1p1ebat t1b1

detelin-

. oftendere hzc :

$3. Propterea dixi t1b1 ut venlres in agrum Aæbl non efï:

nonfcio. --

fundam entum aedificii. :

(omniat?

54 Nec enim poterat opus ædlficu hominis fuihnem in lo-

o de ex

€o , ubi incipiebatur Altiffimi civitas oftendi.

$5. Tu ergo noli timere, neque expavefcat cor tuum: fed

s tImes:

. ingredere, & vide fplendorem, & magnitudinem ædlhcu,

- quantum capax eft tibi vifus oculorum vidére :

ratifftone

$6. Et poft heec audles, quantum caplt a.udltus aurlum tua-

ter $0n.

rum audire.

rult at

37. Tu enim beatus es pre multis, & vocatus es apud Al-

tlfïimum-, ficut & pauci.

$8. No&e autem, quse in craftinum futura eft; manebls hic:

fed appi |

$9. Et oftendet tibi Altiffimus eas vifiones fupremorum;

. quae faciet Altiffimus his, qui habltant fuper terram a n0V1Hi-

mis diebus.

DA

"p

xc abfolt-

- 6o0. Et dorm1v1 illam no&tem, & aham ücut dlxerat mlhl.

montam

a

CAPUT XI.

dificatam.

t2 at

Apparet E Jare in vifione aquila , principatum unzfverf ufi&rpam.

on eracim

'T vidi fompium, & ecce afcendebat de.mari aqmla, cu1

m

erant duodecim alae pennarum, & capita tria.

Jomon d

9. Et vidi, & ecce expandebat alas fuas in omnem telram,

eperit "

& omnes venti coeli infuffabant in eam, & colligebantur.

3. Et vidi, & de pennis ejus nafcebantm contrariae pennæ,

m Jaborts

& ipfze fiebant in pennaculis minutis , & modicis.:

4. Nam capita ejus erant qu1efcent1a & dimidium caput

ens in J

erat majus aliorum capitum, fed ipfa qmefcebat cum.eis.

erat QU*

$. Et vidi, & ecce aquila volavu: in pennis fuis, & regnawt

fu er terram , & fuper eos, qui habitant in ea.

am um

6. Et v1d1, quoniam fubjecta erant ei omnia fub coelo * &

nt]geflmt5

nemo illi contradicebat, neque unus de creatura, quae eft fu-

er terram.

cott flïïa

7. Et vidi, & ecce furrexit aqulla fuper ungues fuos, &

yendit! ii

mlüt vocem pennis fuis, dicens :

g. Nohte

e]us

21'0

Qqqqz

/

um

6

(

6

-LIBRI IV. ESDR FE

"

:9.-Nolite omnes fimul vigilare - dormite ünusqulsque m

y. i

loco fuo, & per. tempus vigilate.

20. ]

9. Capita autem in noviífimo ferventur.

lp(as (0

Io. Et vidi, & ecce vox non ex1bat de capmbus e]us, fed

29. [

Xæ-/

de medietate corporis ejus.

: püum,

II. Et numer avi contrauas pennas ejus, & ecce lpfæ erant

* Capitum

octo.

E

15 Et vxdl, & ecce a dextera palte furrex1t una penna &

g E

regnav:t fuper omnem terram.

& tome

13. Et fattum eft, cum regnaret , venit ei fmls .& non ape

q.

parult locus ejus & fequens exfurremt, & regnabat : 1pfa mul-

Á

minaba

tum tenuit tempus.-

potenta

14. Et fattum eft, cum re"naret & Venlebatfims ejus ut

Tüpt

non appareret ficut. prlor.

3 E

I5. Et ecce, vox emiffa eft illi, dicens:

patuit,

.36. Audi tu., quae tanto tempore tenuifli terram : Hæc an--

24 $

nuntlo tibij'antequam incipias non apparere.

Tegnave

X7. Nemo poft te tenebit tempus tuum, fed nec dlmldlum

y E

W €

(

ejus.

"m

quod à ]

18. Et levavit fe tertia , & tenuit principatum ftcut,& pho-

5 E

res, & non apparuit , & lpfa.

& confi

19 Et fic contmgebat omnibus:aliis Hngulamm prmmpatum

31 K

gerere; & iterum nusquam.comparere.

: Vidi

20. Et vidi, & ecce in tempore fequentes pennae erlgeban-

dlcens

tur a dextera parte, ut tenerent, & ipfze principatum,& ex his -

38

erant , quae tenebant, fed tamen ftatim non comparebant.

3. N

2r. Nam & ahquæ ex eis erigebantur, fed non tenebant

[ fecerm

principatum.

témporu

22. Et vidi poft lizec, & ecce non comparuerunt duodecxm

40. Ft

pennz, & duo pennacula.

25. Et nihil fupererat in corpore aqullæ nifi duo caplta

Tünt, &

[

Omnem (

qmefcentla & fex pennacula.

Tibüs or|

24.. Et vxdl,& ecce fex pennaculis divifre funt duse, & man-

4L. Ft

ferunt fub capite quod' eft ad de*(tetam partem. . Nam qua-«

42. Tr

tuor manferunt in loco füo.

EVf qy

25. Et vidi; & ecce fubalares cogltabant fe engere, & te-.

Cübant

nere principatus,

-26. Et v1d1, & ecce una ere&a eit fed ftatlm non compa—

Et

I'Ult ,

Detbia tu

—

e

-

41 Et

—

H

VCA;PUV"II-»" xE -

677

isquexin

- 97. Et fecundse velocius quam priores non &Qmpä?uerunt;

|

28. Et vidi, & ecce duse, quae -fuperaverunt, 'apud femet-

ipfas' cogitabant, & ipí&& regnare.

*

29. Et in eo cum cogitarent ; ecce unum q

uiefcentium ca-

pitum , quod erat medium, evigilabat, hoc enim erat duoïum-

capitum majus :

.

Íeerat

am 'completa funt duo c)apitaxfecum..

- $0. Et vidi, quon!

31. Et ecce converfum eft caput cum his, qui cum eo erant,

& comedit duas fubalares , quee cogitabant regnare.

& do-

T0n ap* E

.32. Hoc autem caput perconterruit omneun terram,

minabatur in ea his, qui habitant terram cum labore multo, &

p m S"

potentatum tenuit orbis terrarum quper* qmges alas, quce fue-

runt.

:

se]ïlS,llï

33. Et vidip

ofï he)edv, & ecc

,

e ryriex:di'u.m c;put .fg)bito non com-

w

paruit, & hoc ficut alae.

* 44. Superaverunt autem duo capita, q

us & ipfa fimiliter

pee[

08,q

ui habitant in ea..

regnaverunt fuper terram , & fuper e

*4$. Et vidi, & ece

A

e devoravit capu

t a dextera parte illh/ld

ii [

/

uod a laeva. .

/.46. Etaudivi vocem dicentem m

-

ihi : Confpide ,anätra te,

t,&p'tio- *

& confidera, quod vides.

leo- concitatus de filva rugiehs-,

acipitum ',.: |

/51. Et vidi, & ecce ficut

& vidi, quoniam emittebat vocem hominis ad aqujlam

?

*

& digit,

dicens :

; *

erigeban;l ;

E

nb

5 48 -Aud'i tu

ï, & quuäi* ad te, & dicet Altiffimus tibi :

]

/39. Nonne tu es, qui fuperafti

de quatuor animalibus ; qua

obant.

feceram regnare in fseculo meo, & ut per eos. veniret

Fenebanrï,t

temporum eorum ?

4o. Et quartus veniens

devicit omnia animalia, quze tranfie-

(eculum cum tremore multo, &

duodädm

runt, & potentatu tenuit

omnem orbem cum labore peffimo , & inhabitavit tot tempïox-

iüojcapka !

ribus orbem tertarum cum dolo.

N

41. Et judicafti ter

ram non cum veritate.

e m

42. Tribulafti enim manfuetos ; & laefifti quie

(c&h-tes, & di-

fmüäþ

vam qU*

lexifti mendaces, & deftruxifti habitationes eorum, qui

ficabant, & humiliafti muros eorum , q

ui te non nocuerunt.

que

ere/)& te' a.

43. Et afcendit contumelia tua us

:

x

| ad Alfiüïmum ,& fu—

j

gj comp

'P'erbi'a tgg a(ä Fortem

t

-

44 Et

: Qqqq3.

sl

R

s

678

J—LIBRI IV. ESDR E

44 Et—r.erpexit Altiffimus fuperba tem

n. —Sf

funt, & fcelera ejus completa funt.

pori, & ecce Hnita E.

interpre

45. Propterea non appareas tu aquila, & alze tuae hori*ihi&f'

1 E

les, & pennacula tua peffima, & capita tua m

&ernt t

tui peffimi, & omne corpus tuum vanum:

aligpa, & ungues.

2

eum

46. Ut refrigeretur omnis terra, & revertatur liberata de,-'---*—

14, À

tufi yi, & fperet judicium, & mifericordiam ejus

-

$ qqi fecit 1e(am.

P

Unum,

I N

^CAPUT XIL

fempus:

ld Efdræ sz*iancm" bujus *ifionis datur exp

16. H

7

n

y.E

apfus. -

^M

—

'T fattum eft

pitibuy

"

, dum lq

guereïuil leq verba hæ? adaqm-

x

ia

. H

lam, & vidi,

lius naft

2. Et ecce quod fuperaverat caput

, k&*horiï comparueriliiþiþ

t cadat

quatuor al& illae, qdze ad eum tranfierunt, & ere&tee funt, ut -

initium.

regnarent, & erat regnum eorum exile, & tumultu plenum,. .

3. Et vidi, & ecce ipía non apparebant, & omne corpus .

19

20.

20 H

aquilae incendebatur, & expavefícebat terra valde, & ego a tu- -

Qquorum

multu, & exceffü m

:

fpiritu! meo :

entis, & a magno ;tjmore. vigilasïi , & dixi

v

£X lpüsl

dL À

4

4. Ecce tu preeftitifti mi»hil h

oc in 'ed,-.quöd-lfcrdtaris vigS:

Vibüntu

Altiffimi.

$. Ecce adhuc

fatigatus fam animo, & fpiritu meo invalidus

k

Ws » t

0E

fum valde, & nec modica

E

eít ,in;me virtus aimultow. tjmor? , z

24 H

uam expavi noCte hac.

Tf

Es

tifftmus

6. Nunc ergo orabo Altiffimum, ut me confortet usqu

em

1

.'

e in

UT terr,

.-Et dixi : Dominator Domine, fi inveni gratiam ante

ocu-

DN

los tuos, & fi juftificatus fum apud te prze m

Q füe

ultis, & fi certe

-

aquile

afcendit deprecatio mea ante faciem tuam,

8. Conforta me, & oftende fervo tuo mihi inter

-

25 W

pretationem, . —

QU! perl

& diftin&ionem vifus horribilis hujus, ut pleni

Hime conífole-

26 E

ris animam meam.

;

"

9. Dignum enim me hab

[t inte

viffima.. Et dixit ad me:

uifti o&endgfg mlhl temfporum no-..

Wüm m

Io. Hec eft interpretat

tio vifionis h;ijus.:

7N

II. Aquilam , quam vidifti afcendentem de mari,

h

3. U

| oc eft ff : ;

hic gad

regnurvnk quod vifum eít in yiüone Danieli fratri tuo. .

*

CA—PUT

XII.

9

e finit

-I2. Sed non efc illi mterpretauum 3 quomam ego nunc t1b1

interpretor,

àorribi

13. Ecce dies vemunt, & exurget regnum fuper terram ,

üngue

& erit timor acnor omnium regnorum, qua fuerunt ante

eum.

Tata de

14. Regnabunt autem in ea reges duodecxm, unus po&

CIC Catll

unum.

15. Nam fecundus incipiet regnale, & lpfe tenebit ampllus

tempus pra duodecim.

s

monirit

16. Hzc eft interpretatio duodecim alarum., quas vidifti.

17. Et quam audiftti vocem, quz locuta eft, non de ca-

s

pltlbm ejus exeuntem, fed de medio corporis ejus.

d aqti-

I8. Heec eft mterpretatxo, quoniam poft tempus regm il-

lius nafcentur contentiones non modica,. & periclitabitur,

rüerunt

ut cadat, & non cadet tunc fed iterum conílituetur in fuum

funt, ut

lmtmm.

enürm,

l3

I9. Et quomam v1d1ft1 fubalares o&o cohzrentes alis ejus,

corpus

.20. Hac eít interpretatio : Exurgent in ipfo oCto reges;

o 2tu

. quorum erunt tempora levia, & anni cxtatl., & duo quidem

& diz

x ipfis perient.

t Appmpmquante autem tempore. medïo quatuor fer-

aris VIas

vabuntur in tempore, cum incipiet appropmquare tempus

ejus, ut finiatur: duo vero in finem fervabuntur.

P

validus

.32.- Et quoniam vidifti tria capita. quiefcentiay.

timort,

23. Haec eft interpretatio: In noviffimis ejus füfcitabit Al-

tilfimus tria regna, & revocabxt in ea multa, & dommabun-

tur terram.

jsque n

24. Et qui habitant in ea, cum labore multo fuper omnes,

nte 0C

qui fuerunt ante hos: propter hoc ipfi vocati funt cap:ta

a mlæ

f; certe

25. IHti enim erunt , qui recapltulabunt 1mp1etates ejus, &

qu1 perficient noviífima ejus.

tjonem ,J'

coníoiee

26. Et quoniam vidifti caput majus non apparens , hæc

eít interpretatio ejus : quoniam unus ex eis fuper le&um

fuum morietur , & tàmen cum tormentis.

rum no

-27. Nam duo, qui

erfeveraverint, gladius eos cm'nedet»

28. Unms enim gla

!

us comedet, qui cum &0:. fed tamen

hoc d

hlc gladio in nov1£ïïm1s cadet.

-

j 3

29 Et

f

680

LIBRI IV. ESDR/ÉE-

29 Et

uoniam vidifti duas. fubalares trajicientes fuper Ca-

d

44 3

put ) quo

eft in dexterà parie,

fi effem

53o. Haec eft interpretatio..

Hi funt, quos confervavn: Al-

tiffimus in finem fuum, hoc eft regnum ex11e, & turbationis

jj 1

funt. ]

plenum

dixi

31. Sicut vidifti , , & leonem, quem vidifti. de filva ev1g11an-

tem, & rugientem, & loquentem ad aquilam, & arguentem

4 C

47 E

eam; & mJuihtlaSJPiius, per omnes fermones ejus f-icut au..

eü oblit

d11

4f E

- 32. Hic eft ventus, quem fervavit Altiffimus in finem ad .

fed veni

eos, & impietates ipforum, & arguet ilos, & mcutlet coram |

lpüs dïf*'erptlones eorum.

üt (]llær«

L veflre

43. Statuet enim eos in judicio: vxvos & erlt cum argue-

git eos, tunc corripiet eos.

Q E

34 Nam refiduum populum meum llberablt cum mlferla

| epoveni

$o. E

qui falvati funt fuper. fines meos, & jucundabit eos , quóa- -

dufque veniet finls, dies judicii, de quo locutus fum t1b1 ab

jt E

1n1t10

tandavi

d

- herbis fa

.35. Hoc fommum quod v1d1fh., & hzi m*erpretatlones

-536. Tu ergo: folus dignus fuifli fcire Altiffimi fecretum

oc.

31-. Scribe ergo omnia iíta in libro, quae Vldlfh » & pone

|

7

-ea in loco abfcondlto

4

/..38. Et docebis ea fapientes de populo tuo,: quorum corda

Tf

fcis poffe capere, & fervare fecreta heec. ,

110

549. Tu autem. adhuc fuftine hic alios dles feptem, ut ub;

3. Rtc

oftendatur quidquid vifum fuerit Altiffimo oftendere tibi.

ütus e

4o. Et profectus eft a me.

Et fatctum eft, cum audiffet

3. Et

oinis populus, quoniam peftranüerunt fept;em dies; & ego

CO. &

.mon fuiffem reveríus in civitatem, & congregavit fe omnis a-

ant omn

minimo ufque ad max1mum, & venit ad mey & d]xerunt

4 t

mxh: dicentes:

QUi aud

Ie

4 s Quid peccavimus. tlbl, & quid. injufte egimus in te,

ent ]gne

qUOnlam derelmquens nos fediíti in loco hoc?

$ Ety

42. Tu enim nobis fuperes folus ex omnibus populis , fi-

Winüm.

cut botrus de vinea, & ficut lucerna in loco obfcuro, & fi-

1j ut dep

cut portus, & navis falvata a tempettate.

6 Et Yi

43. Aut non fuiftcmnt nOblS mala, quae contmgunt?

& volay

It

LU

$0

44 Si

rCU]p

tus el

Iu T.

CAPUT XII & XII.

68[

|Der cae .

44. Si ergo tu nos dereliqueris, quanto nobls erat melius,

fi effemus fuccenfi, & nos cum incendio Sion?

vit À .

batxoms

45. Nec enim nos fumus meliores eorum , qui ibi mortui

5

funt.

Et ploraverunt voce Inagna. Et refpond1 ad eos, &

dixi :

v1gllan-

üenten $-

46. Confide Ifrael ,& noli trlftan tu, domus Jacob.

. Eft enim memoria veftri coram Altlfïimo & fortis non

1cut au-

eft obhtus veftri in tentatione.

nem ad

48. Ego enim non dereliqui vos, neque exceiïï a vobis:

fed veni in hunc locum, ut deprecarer pro. defolatione Sion,

t coram

ut quarerem mlferlcordlam pro humlhtate fan&:ücatlonls

veftrae.

n argue-

-

.49. Et nunc ite unufquifque vefirum in domum fuam &

mifent ^

ego veniam ad vos poft dies iftos.

5o. Et profe&tus eft populus, ficut dixi ei, in civitatem:

^ quoa

1b1 1

$1. Ego autem fedi in campo feptem diebus, ficut mihi

mandavit, & manducabam de floribus folummodo agri, de

herbls fa&ta eft eíca mihi in d1ebus illis.

xOfleS-

xn

ecretürn

CAPUT XIIL

& pont

Altem m[ 0 Efdre oflenditur cum zpf us mterþremtzone.

T fa&um eft poft dies feptem, & fomniavi fomnium

n corda :

"E

no€te.

2. Et ecce de mari ventus exurgebat, ut conturbaret omnes

ut t1b1

Hu&us ejus.

e tlbl

4. Et vidi, & ecce convalefcebat ille homo cum m]lllbus

coeli, & ubi vultum fuum vertebat, ut confideraret, treme-

. &

omnis ?

bant omnia, quae fub eo videbantur:

4. Etubicümque exibat vox de ore ejus, ardefcebantomnes,

dixerunt

qui audiebant voces ejus, ficut qu1efc1t terray quando fen-

ferit ignem.

js 1f fey

.5. Et vidi poft haec, & ecce congregabatur multitudo ho-

f

minum , quorum non erat numerus, [de quatuor ventis coe-

lls »

li, ut debellarent hominem , qui afcenderat de mari,

105 ü

6. Et vidi, & ecce fïblmetlpü fculpferat montem.magnum,

& volavit fuper eum.

j

7. Ego autem quafivi videre regionem , vel locum, unde

fculptus effet mons, & non potui.

Rrrr

g ?

Bib. Tom. VIIL .

—8. BI

us

3

683

LIBRIIV. ESDR E

WLC EE

25

| $. Et poft hzc vidi , & ecce omnes, qui congregati funt ad

eum, ut expugn

qui in

arent eum , timebant v*alde», tamen audeþant

dem

pugnare.

L]

(

.2 g. Et ecce, ut vi

dit impetum multitudinis venientis, non

jb

levavit manum fuam , neque frameamtenebat , neque aliquo |

P

^

vas bellicofum, nifi folummodo ut vidi.

dentem

10. Quoniam emifit de ore fuo ficut flatum ignis, & de la-

46. |

biis ejus fpiritus flammse, & de lingua ejus emittebat fcintillas,

& tempeftates, & commifta fünt omnia fimul , hic flatusignis;

qui per

& Íípiritus flammae , & multitudo tempeftatis:

E

;

26 g

.

j

ir. Et concidit fuper multitudinem in impetu., quae prae-

parata erat pugnare, & fuccendit omnes, ut fübito nihil vi-

imem,

deretur de innumerabili multitudine

3. ]

:

, nifi 'fo;um-mo,do pulvis,

fum: (

& fumi odor, & vidi, & extimui. -

.

12. Et poft haec vidiipfum hominem

d:efcædän-—täm d'ä mon-

Tat exp

9. P

te, & vocantem ad fe multitudinem aliam pacificam,

.13. Et accedebat ad eum vultus hominum multorum , ; quo-

€05, qi

rumdam gaudentium, quorumdam triftantium : aliqui vero

3. 1

terram,

alligad, aliqui adducentes ex eis , qui offerebantur & segro-

tavia multitudine pavoris, & expergefattus fum , & dixi:

rE

14. Tu ab initio demonftrafti fervo tuo mirabilia heec, &

locüs o

TYenum,

dignum me habuifti, ut fufciperes deprecationem meam.

15. Et nunc demonftra mihi adhuc interpretationem fom-

AF

oftendi

nii huju:.

16. Sicut

enim exiftimo in fenfu meo, va& , qui d'e-r'el—i&i

Ut Vitüg

fuerint in diebus 1llis

Nf

; & multo plus vae his, qui non íunt

dereli

derelicti. -

17. Qui enim non funt dereli&ti, triftes erant. .

-

.

^s

aent a

18. Intelligo nunc , qus3e funt repofita in novi

ffi

mis di ebuä,

34 E

& occurrent eis, fed & his, qui dereli&ti funt.-

Volentes

1g. Propter hoc venerunt erim in pericula magna, & ne-

.l

ceífitates multas, ficut oftendunt fomnia hzc.

x36 S

4o. Attamen facilius eft periclitantem venire in hunc;

&lfiest

quam pertranfire, ficut nubem a fzeculo, & nunc videre;

3* I

tes') lt

quae contingunt in noviffimo. Et refpondit ad me, & dixit:

^91. Et vifionis interpretationem dicam tibi:

r

TUnt p

22. Quoniam de his dixifti,

qui dereli&i-fqm.:, '*hæ.c- e-&-in;

Ws It

20 Q

.telfpj'-e tatie.;

n

Det l

! 23 Qul

CAPUT XIIT.

685

funtad

23 Qui aufert periculum illo tempore,, hic fe cuftodmt-

debant

qui in periculo inciderunt, h1 funt, qui habent opera; & fi-

dem ad Fortiffimum.

|

j, 00

24. Scito ergo, quoniam magls beatificati funt - qul dere-

li&i, fuper eos, qui mortui funt.-

liquod

25. Hs interpretationes vifionis : qula vidifti virum a(cen-

; de l

dentem de corde maris,

26. Ipfe eft, quem confetvat Altiffimus multis temporibus,

mtxllas,

i Ing;

qui per femetipfum liberabit creaturam fuam, & ipíe difpo-

beb. qm dereli&ti funt:

27. Et quoniam vidifli de ore ejus exxre ut fpmtum &

& pre-

nihil v

ignem, & tempeftatem:

28. Et quoniam non tenebat frameam neque vas bellico-

puliis

fum: corrupit enim impetus ejus multltudlnem, qua vene-

demot

rat expugnare eum, haec eft interpretatio :

.29. Ecce dies wemunt, quando 1nc1p1et Altiffi mus liberare

€os; qui fuper terram funt.

B qllü

yr vero

3o. Et veniet in exceffu mentis fuper eos, qui 1nhab1tant

terram

L

31. Et alii alios cogltabunt debellare; civitas civitatem, &

dixi:

A

locuslocum , & gens adverfus gentem, & regnum adverfus

hi,

regnum.

lam,

of me'

32. Et erit, cum fient hec, &contmgent figna, quseante

oftendx tibi ,

& nunc, revelabitur filius jgmeus, quem v1d1fu,

ut virum afcendentem-

dereh&l

33. Et erit, quando audierint omnes gentes vocem e]us :

of fun

& de:ehnquet unufquifque in 1egxone fua bellum fuum, quo:

habent ad alterutrum :

34. Et colligetur in unum mulutudo mnumerablhs, ficut

volentes venire, & expugnare eum.

35. lpfe autem ftabit fuper cacumen montis. Sion.

&v

46. Sion autem veniet, & oftendetur omnibus parata, &

ædlficata., ficut vidifti montem fculpi fine manibus.

hunca

31. Ipfe autem filius meus arguet, quae adinvenerunt Gen-

tes, impietates éorum has,' quae tempeftati appropinquave-

&dxxu.

runt propter mala cogitamenta eorum , & cruciamenta , qul-

bus incipient cruciari:

"m

38. Quae affimilatze funt flammze, & perdet eos fine labo-

re per legem , qua& igni affimilata eft.

Arrr a

9Ei

j 8

ï

684

LIBRIIV. ESDR £

'39. Et quoniam vidifti eum colligentem ad fe alia&l.multï-

: .55' y

tudinem pacificam.

-

* tpum voi

. 4o. H& funt decem tribus, -qqæ captivae »fa&æ' funt deter-

E^

«6 Et

ra fua in diebus Ofeszeregis, quem captivum duxit Salmana-

* ent enim

far rex Aff

e

tibi gravi

lati funt in terram aliam.

yriorum , & tranftulit eos trans Humeg, & trans

j

m E

41. Ipfi autem fibi dederunt co

nfilium hoc ,'l ut däreli.nqile-

: rificans (

rent multitudinem gentium, & proficifcerentur in ulteriorem

tempus f

regionem , ubi nunquam inhabitavit genus humanum.

42. Vel ibi o

b

mET

bfervare legitima fua , — quae non fuerant fer-

vantes in regione fua:

3

bu; jllata

.45. Per introitu

t

j N autem :gng

uftos- fluminis Euphratem in-

troierunt. -

44. Fecit enim eis tunc Altiffimus figna, &

B

: *ïïatuït VePä;

- Jb

fluminis, ufquequo tranfirent.

45. Per eam enim regionem erat via

multa itineris, anni

unius, & dimidii: nam regio illa vocatur Arfareth..

^

46. Tuncinhabitaverunt ibi üfque in noviffi

^

I.ETE

Q

& nunc iterum, cum coeperint venire.

mo 'tempom:

: Eflo, ]

. 47. Kkerum Altiffimus ftatuet venas fluminis, ut poffint

* füper ped

tranfire: propter hzc vidifti multitudinem cum pace.

3 hev

-48. Sed & qui dereli&ti funt de populo tuo, hi funt, qui

: Mioyfi, q

inveniuntur intra terminum meum.

j

4 t

49. Fattum erit :ergo , quando incipiet perderé multitu-

; Uuxi eu

dinem earum , quze colle&tae fun

,

e 'gen/tes » proteget eos, qui

| lebus m

fuperaverunt populum:

5o. Et tunc ottendet eis multa pl

urim a 'porftent»a;

F

Eu

! feere, j

s1. Et dixiego: Dominator Domine , hoc mihi oftend

e;

6. Hgc

propter quod vidi vi

dixit mihi :

&

rum afcendentem de fcordeg maris. Et

7- Etn

Sl I

$2. Sicut non potes hzec vel fcrut

ari , vel fcire quze fant

in profundo maris: fic non poterit quifque fuper terram vi-

- Ihiter preta

dere filium me

9. Tt i

P

quid vel eos, qui cum eo :fun't, nifi in tem-

pore diei.

CüIm confr

CImpora

53. Hsec eft interpretatio fomnii, quod vidifti

; & propter

quod illuminatus es hic folus.

I0 QUI

34. Dereli

Bora appye

quifi erim tuam ; & circa meam Vacafti*legem,

lt Due

& quæfïüþ

TUnt g

x

fs s. Vi.

LI

z

C Al PUT —.—an. & XIV.

685

—

A.

i

imi :

s

3

i -

—'5'5. Vitam enim tuam difpo

fuifti inx fapientia , & fenfum

K

tuum vocafti matrem :

x

d Altiffimum;

du

$6. Et propter hoc oftendit tibi merces apu

imm: d-

erit enim poft alios tres dies

tibi gravia & mirabilia.

, ad te alia loquar» ,& exponam

LUne |

&us fum, & tranfii in campnm, multum glo-

$1. Et profe

elinqüe-

rificans & laudans Altiffimum , de mirabilibus , quae per

à

tempus faciebat :

eriorem E.

^. $8. Et quoniam guber

nat ipfu—m ,&

quae fun/t in temgorif

nl qfer- |

busl-illïatai & fedi ibi tribus 'diebus,.

temi- -

.CAPUT XIV.

Ejdra in rubo, & fuz*üm q

k vena

s Apparet iDomi'nm

Y

u&dam

arfana revelat.

b, flnni

1. [/ T. fa&um eft tertia die, & ego fädebam fub qitefcu.

2. Et ecce, vox exivit contra me de rüubo, & dixit:

4

moe

Efdra, Efdra.

Et dixi: Ecce ego , Domine.

Et furrexi

fuper pedes meos. Et dixit ad me:

E poffint 1

latus fum fuper rubum , & locutus fum

3. Revelans reve

i, qi

Moyfi, quando populus meus ferviebat in /Egypto ;

4. Kt mifi eum, & eduxi populum meum de /gypto , &

multit-.

adduxi eum fuper montem Sina, & detinebam eum apud me

diebus mul:is..

-

20$, (

s. Et enarravi ei mirab

ilia mü'lta., & oftendi ei

fecreta, & finem, & praecepi ei, dicens :

k**texm porum

oüendea |

6. Hsec in palam facies verba, & haec abícondes.

». Et nunc tibi dico:

ans. H

& fomnia , qus vidifti, &

$. Signa, quae demonftravi ,

interpretationes , quas tu vidifti, in corde tuo repone ea:

g ïuqf .

9. Tu enim recipieris ab omnibus , converteris refiduus

yram Vi

in .cem-/ :

cum confilio meo, &,—cü,m fimilibus tuis, ufquequo finian.ur

tempora.

IO.

'uoniam fæcülum perdidit juvengutem fuäm ^

& tem-

»ngopter

; ;

pora appropinquant fenefcere.

1r. Duodecim enim partibus

divifum eft fæculxum,& tranfie-

um ]

runt ejus decima ,

& dimidium decima: partis.

12. Superíunt autem ejus poft medium decimae partis.

"

j V

Rrrir 3.

;3. Nunc

j

"L.IBRI- IV. ESDR J€

-

696

[

É

[

I5. Nuïnc ergo difpone domum tuam , & cofriþe' populum.

3 ' ag B

tuum, &

&

le;

confolare þumiles eorum , & renuntia jam corrupte-

; omnem|

9. À

14. Et di

mitte abs te mortales co.gitation-es'a, & projice abs

/

20, l'e

te pondera humana, & exue jam infirmam mnaturam , & -

repone in unam partem moleftiffima tibi

»

! fiberati f

f

cogitamenta ; & fe-

*

g. E

1tina tranfmigrare a temporibus his:

p quut

15. Qu2 enim vidifti nunc contigiffe lmäla, iterum horu

m

deteriora facient: -

2

ao

p ures ve

16. Quantum enim invalid

um fiet fieculum 'a fene&ute,

X

:

/--

tantum multiplicabuntur fuper inhabitantes mala.

[ vis, qu

. &t

.17. Prolongavit enim fe magis veritas, & appro-pin'q*uavi.i: 4

quod do

mendacium. jam

nem.e

H

enim feftinat venire, quam Vil(iiitiglvifwA |

» E

um für

18. Et refpondi, & dixi coram te, Domine: -

3. Si

I9. Ecce enim ego ablbo, ficut preecepiiti mihi , & corri-

've&rum3

piam prafentem populum. Qui autem iterum nati fucrint, |

/

diam con

15

quis commonebit?

Á

20. Pofitum eit ergo fae

3 fu

culum in tenebrïs, & qui inhabi-

I

feviviiee

tant in eo fine lumine.

*

:

Tum ftla

21. Quoniam lex tua ibcenfa eft

, propter quod r-iemoxfcit,' I

qua a te fa&ta funt, vel qua incipient opera.

36. Aq

üique di

22. Si enim inveni in te gratiám, immitte in me'äSpi-fitUm;

fanQtum , & ícribam omne, quod fa&um eft in fzcculo ab ini-

3. k

tio ,

feth fum

nire

í

e

us erant in lege tua fcripta, ut poffint homines inye- '

$. Rt

mitam, & qui voluerint vivere in noviífimis, vivant.

23. Et refpondit ád me, & dixit: Vadens congrega popu-

(icens: |

39. Et

lum, & dices ad eos

, ut non que&rant te *djebus quädrg-

s

hi H

ginta.

24. Tu autem praepara tibi buxos mrultos, & accipe tecum

imilis,

Saream, Dabriam, Salemiam,: Echanum ,. & Afiel

; quinq'uä ;

4o. Rt

hos, qui parati funt ad fcribendum velociter.

C'üctaba:

25. Et venias huc , & ego accendam in corde tuo lu

fl

plentia

4. Ft

nam intelle£&us, quae non e

;

xtinguetur, quoad ufque' finian-

tur, qus inciples fcribere.

P

-

4 À

.,

26. Et tunc perfe&tis quaedam palam facies , quzed

äm -faf

runt, qu

pientibus abfc

:

45. No

onfe trades : in crïaüin/um*e—nim hacho;a*in?ij..

dfm lo

Q

pies fcribgïe.

44. $q

Qüattor

27- XEt*

4

687

CAP uk T Xxv; |

hn] - »7. Et profe&tus fum , ficut mihi pr

x

3

*

.

/

^

n

- omnem populum, & dixi:

æce,vpit' ,& con grxev'gaVi

Lorlrupte-ln-

,

28. Audi , Iífrael, verba hzec:

ojice Ebs

Á

29. Peregrinati funt patres no

firi ab initio in Xgypto, &

m

- liberati funt inde:

.

tae c

h&

3o. Et acceperunt legem vt

juam non ci;&b«diefunt,

! quam & vos poft eos tranfgreffi eftis:

tem, & terra ;Sion , &

m-h'erumk |

31. Et data eft vobis terra in for

--patres veftri, & vos iniquitatem feciftis , & Xn.on,'ïferVaftïis

z

:n'e&ute,i.'

vias, quas praecepit vobis Altiffimus: -

ftulit a vobis in tempore,

2. Et juftus judex cum fit, ab

:

;iriquavit l

quod donaverat.

iüi, vifio-

i

33

y Et nunc vos hig e

üïs, & fratres väüri -intrqrfum ve.

j frum funt.

*

24. S1 ergo

imperaveritis fenfui veftro, & erudieritis cor

& corrie

vi confervati eritis, & poft

veftrum, vi

:

mortfam mifericOr-ä

jfünib |^ diam confequemini.

;

*

35. Judicium en!

"

m poft mortem veniet , quando iterum

. revivifcemus : & tunc Juftorum nomina parebunt ,

rum fa&ta oftendentur.

yero K

irat me,

/36. Ad me igitur nemo accedat nune, neque requ

E

ufque dies quadraginta.

*

.

ippintum

37. Et accepi quinque v

iros, ficut mandavit mihi,

;

& pro

jlo abit -

fe&ti fumus in campum , & manfimus ibi.

nes 11v

9. Et fa£tus fum in craftinum , & ecce vox vocavit me,

. dicens: Eídra aperi os tuum , & bibe, quo te potavero.

ga pon -

39. Et aperui os meum , & ecce calix plenus porrigebatut

s qu T

[

fimilis.

mihi . Hoc erat plenum ücut aqua: color autem ejus utignis

petem

4o. Et accepi, & bibi: & in ec

cumi bibiffem , cor meum

cruciabatur . intelle&u , & in pe&tus meum increfcebat fa-

) quinqüä :

pientia. Nam fpiritus meus confervabatur memoria.

go Juctt.

* 4I. Et apertum eft os meum , & non eft claufum amplius.

42. Altiffimus dedit intelle&um quinque viris, & fcripfe-

. runt , quze dicebantur exceffiones no&tis, quas non íciebant,

43. No£te autem manducabant panem ,-ego autem per

diem loquebar, & per noCtem non tacebam.

u inFl' à

*.44. Scripti funt autem per qua

draginta dies libri ducenti

*

45. E&

", E*i

X

j

-

!

1

-—

i

688

LIBRIIV. ESDRJE

i

*

cient fe

4'-5.'Et' fa&tum. eft - cum compleviffent quadraeinta "diesg

locutus eft Altiffimus , dicens: Priora quze fcripfi

fti in palam

X

pone, & legant digni , & indigni.

P

|ouV

46. No

X

Eo5Q

eos fapientibus de populo tuo.-

iffimos auütem feptuaginta conferVgþis ; ut t?adas

[ ov

47. ln his enim eft vena intelle&tus

! TibUs eo

16. Ei

» &. 'fal—pienti'æ :fohs»

& fcientiae Humen; Etfeci fic.

L lefcente

[ um fuo

MA TPUT XV.-

Ev

T terit.

:Prædicun':ur'mulïæ calamitates fæ?ulo /i;perwn.tuvm.

?o1R P

Cce loquere in aures plebis mese fermones

| proph'ä—tiæ,

d- domuse

l. E

quos immifero in os tuum, dicit Dominus

:

p

BD

2. Etfac, ut in chart

a fcribantut-;, quoniam fideles*'&

[ Gendum

viri funt.

LE tas eoru

4. Ne timeas a cögita*iönibus adverfum te

incredulitates dicentium. -

, nec turbent te

20. F

I mevereg

4. Quo

.

tur.

niam omnis incredulus in incre—d.ulitate 'fua', morie-

-

Bo

-D dedert

- 8$, Ecce ego induco

, dicit Donünus, füper orbem terra-

rum mala, gladium, & famem, & mortem, & interitum:

41. Sic

.6. Propter

C

[ reddàm j

22, No

adimpleta funt opera nociva illorum.

quod fuperpolluit iniquitas omnem terrjam j

- .*- Propterea dicit Dominus :

LE bt rhon

, lerram,

$. Jam non filebo de impietatibus eorum

I-,' qua irreli gifo.fe

23. Ex

agunt, nec fuftinebo in his,

quze inique exercent: ecce fan-

guis innoxius, & juftus clamat ad me

& peccat

o .a'nimæ . jui'to*rum

24 Vx

clamant perfeveranter.

9. Vindicans vindicabo illos, dicit Dominus

^*

99

dicit Dor

omnem fanguinem innoxium ex illis ad me.

» & acqci-plivam*

25. No.

10. Ecce populus meus quafi grex ad occifione

jam non patiar illum habitare in terra JEgypti.-

m duöitür',

Á

26. QU(

II. Sed educam eum in manu potenti, & brachi

0. excelfo,

& percutiam

plaga ficut prius: & Corrumpam o

mnem ter-

Y Jan

ram ejus.

Deccaftis

12. Lugebit ]Egypt.irs, & fundamenta e

jus plaga Ve.fberata,

& caftigatione, quas inducet ei Deus.

?. Ec

defi-

(39 Rte

13, Lugebunt cultores operantes ter*rgm ; quoniam

iil

ciept

!t

»-

LAPUT XWI

L

689

1 dies,

c1ent femma eorum ab uredme, & gmndme, &a fldere ter-

rlblll.

n palam

14. Vde fæculo, & qu1 habitant in eo:

t tradas

15. Quia appropinquavit gladius, & contritio eorum , &

exurget gens contra gentem ad pugnam, & rhomphæam ma—

j2 fons

nibus eorum.

.16. Erit enim mmnftabllltm hommlbuä *& aln alns inva-

lefcentes non curabunt regem fuum, & principes viae gefto-

rüm fuorüm in potentia fua.

LT. Concuplfcet enim homo in civitatem ire , & non po-

terit.

Id,

-18. Pr0pter fuperblam enim eorum civitates turba«buntur,

Y

domus exterentur, homines metuent. -

ophetige

.19. Non miferibitur homo proximum fuum, ad irritum fa-

deles &

ciendum domos eorüm in gladium ,

ad diripiendas fubftan-

tias eorum, propter famem panis, & tribulationem multam.

arbent

20. Ecce ego convoco, dicit Deus, omnes reges terrze ad

me verendum, qui funt ab Oriente, & ab Auftro, &ab Eu-

à morie

ro, & a Libano, ad convertendos in fe ; & reddere : quæ

dederunt illis.

o terta

21. Sicut faciunt ufque hodle ele&m mels, fic facxam &

reddam in finu eorum,

Hzec dicit Dominus Deus.

ritum

um

22. Non parcet dextera mea fuper peccatores ,

nec ceffa-

bit rhomphaea fuper eiïundentes fanguinem innoxium fuper

terraim.

23. Exiit ignis ab ira-ejus , & devoravit fundamenta terrae,

relige

eccetan

& peccatores quafi ftramen incenfum.

uftorm

24. V:e eis, qui peccant, & non obfervant mandata mea,

dicit Dominus.

accipiam

25. Non parcam illis.

Difcedite hlu a poteftate.

Nolite

contaminare fanctificationem meam,

ducitily

26. Quoniam novit Dominus omnes, qui delmqüunt inil-

lum: propterea tradidit eos in mortem, & in occifionem.

| excelf

27. Jam enim venerunt fuper orbem terrarum mala, & ma-

nebitis in illis: non enim liberabit vos Deus,. pr0pter quod

nem

peccalhs in eum.

d

.28. Ecce vifio horribilis, & facies llhus ab Oriente.

rerber?

.20. Et exient nationes draconum Arabum in curribus mul-

Blbl .[bmn VIII

Ssss

tlS)

]la

m defl

en

690

—

LIBRI IV. ESDRJL

t1s, & ficut fiatus, eorum numerus feretur fuper terram, ut

4 El

Jam timeant.

terent «

& trepident omnes ,. qui illos audient.

3o. Carmonii infanientes in ira, & exient ut apri de i'lva'

D d U

& advenient in virtute magna, & contitabunt in pugnam cum

fldus,

111:5., & vaftabunt portionem terrae Affyriorum. -

[ mus, uft

31. Et poft hzec fupervaleícent dracones nat:v:tat:sfuæ me-

|oa

E ruerunt

mores, & convertent fe confplrantes án: v1rtute magna ad

perfequendos eos.

6 K

32. Mti turbabuntm ,& ülebunt in v1rtute1]lorum & con-

i& ejus,

vertent pedes fuos in fugam,

4 V

33. Et aterritorio Afïyrlm um fubfeffor obf debit eos, &

ühas tüa

confumet unum ex illis, & erittimor) & tremor in exerc1—

* amatoribi

tu 1Ilorum, & contentio in.reges ipforum.

$. 0q

34. Ecce nubes ab Oriente, & Septentrione, ufque ad Me-

aüInventi

ridianum, & facies earum horrlda valde, plena iree , & pro-

49. Im

cellae, -

mem &

35. Et colhdent fe invicem , .& collident f'dus coplofum

vmlatlom

fuper terram, & fidus lllorum, & erit fanguls a gladlo ; uf-

$6, $1

ue ad v entrem,,

1 e füper

46. Et fimus homlms., ufque . ad fubfh amen cameh, &erlt

SI- Ini

timor, & tremor multus fuper terram:

1er1bus,

37. Et horrebunt , qui videbunt iram illam, & tremor ap-

. Nu

prehendet illos: & poft hzec movebunt nimbi copmü,

55 Ni

(38. A. Merldlano, & Septentuone & portlo al1a ab OCCI-

dente.

percuffio,

Ineoriata

..59. Et fupermvalefcent ventl ab Orlente ,& recludent eam,

$4. Ex

& nubem, quam íufcitavi in ira, & fidus ad faciendam ex-

$5. M

territationem ad orlentalem ventum & Occ1dentem vmla—

dltlonem

bitur:

4o. Et exaltabuntur nubes magnæ., & validze, plenæ næ,

36 Sic

Dew, &

& fidus, ut exterreant omnem terram , & inhabitan:es eam,

9. &

& infundent fuper omnem locum altum, & emmentem üdus

terribile,

Uvttates

ent

4Y. Ignem , & grandmem & rhomphæas volantes , &

$ R

aquas multas, ut etiam 1mpkantur omnes camp1

& omnes

tivi plemtudme aquarum multarum,

btnt Carr

Aquee

42. Et demolientur civitates, & muros, &montes., &col

les, &ligna ülvarum & fcenum pratorum, & frumenta €eo-.

$9. [nf

rum.

l

43 GR

CAPUT XV

69t

a, ut

43. Et tranfibunt conftantes, ufque ad Babylonem, & ex-

- terent eam ;

je filyo:

44. Convenient ad 1pfam & circuibunt eam, & effundent

qamum .

fldus, & omnem iram fuper eam; & fubibit pulvis , & fu-

mus, ufque in ceelum, & omnes in ircuitu lugebunt eam:

foeme-

45. Et qui füb ea remanfermt

ferv1ent his , qm exter-

ipn d -

ruerunt

. 46. Et tu Afia concors in fpem Babylonls ,& glorla perfo-

&co

na ejus,

47. V& tibi mifera, propter quod a(ï' milafti ei, & ornafti

e05 &

- filias tuas in formcatlone, ad placendum , & gloriandum in

| exerc -

- amatoribus tuis, qui tecum cupierunt femper fornicari.

748. Odibilem imitata es in omnibus operibus ejus , & in

e ad Me.

[

admventlombus ejus: propterea dicit Deus :

49. Immittam tibi mala ) viduitatem , paupertatem , & fa-

&pn

mem, & gladium, & peftem, ad deva&andas domos ituas a

'oplofum

v:olatxone, & morte, & glorla virtutis tuae.-

E

So. Sicut flos üccabltur, cum exurget ardor, qu1 emliï'us

dio, wf

. eft fuper te,

$1. Infirmaberis ut paupercula plagata , & caftlgata a mu-

P &Bl'lt

- lieribus, ut non poffint te fufcipere potentes & amatores:

amor ap

/$2. Numquid ego fic zelabor te, dicit Dominus :

53. Nifi occidiffes eleCctos meos in omni tempore, exaltans

ab OCCl-

: percufï' onem manuüm, .& dlcens, fuper mortem eorum, cum

inebriata effes :

lent eama

*

$4. Exorna fpeciem vultus tui.

vdam er

$5. Merces formcatloms tude in finu tuo,. propter hoc red-

itionem accipies.

om vio 3

$6. Sicut facies ele&hs meis, dlClt Dommus, fic facæt t1b1

. Deus, & tradette i& malum.

lend i

1'68 eam»

$7- "Et. nati tui fame interibunt: & tu rhqmphæa cades, &

civitates tuae conterentur , & omnes tul in campo gladlo Ca-

.em fi0Us

dent.

3nté$ s

$g. Et qui funt in montlbus fame perlbunt, & manduca-

- bunt carnes fuas, & fangumem bibent, a fame panis, & fiti

v»

& omne

4

. aquae.

& : col

59. Infelix per maria venies, & rurfum acclples mala.

60. Et in tranfitu allident c1v1tatem occifam, & exterent

me

n £0

h

ali-

p

SssSs 3

H

692

LIBRI IV..

SDRA:.

ahquam pomorem terrae tuae, & partem glorise tuse exter-

14 f

minabunt,. rürfum revertentes ad Babylonem- fubveríam.

niant fü

61. Et demohta eris 1111s pro ihpula & 1pü erunt t1b1

i.l

ignis :.

mat fun

62. Et devorabunt te, & cxvvates fuas, terram tuam &

6Q

montes tuos , omnes f lvas tuas , & lignum fluähferum 1gm

fatio ; -

comburent.

Tam,

63. Filios tuos captwos ducent, & cenfum tuum in præ-

17. Y

dam habebunt ,& gior:am faciei tuze e*ctermmabunt.

15. I

frülti n

CAPUT XVI

;

EO UV

I9, I

Ilarwmla um*verþ orbi de,?)latzo in fine ? fuz*um

20. E

F tibi Babylon, & Afia, vae tibi /Egypte, & Syrla

funt fap

V

2. Pracingite vos faccis ,

& ciliciis, & plangite les

At E

Veihos., & dolete :

quoniam appropmquavxt contritio veftra. -

Uls, fiei

3. Immiffus eft VOblS gladius, & quls eft, qul avertat 11-

-44. E

lum2

effe dire

4- Imm1Fus eft in Vobls lgnls, & qms eü, qul extmguat

ram, gla

illum 2

0A

$. Immiffa funt VOblS mala, .& quis eft, qul repellat.ea ? ?.

& gladlm

6. Numqmd repellet aliquis leonem efumentem in filva, aut

24. Ft

extinguet ignem in ftipula, mox quando coeperit ardere ?

- enfole

7. Numquid repellet. ahquls fagittam, a. faglttarxo fOI'tI mlf—

íam ?

- Utes ejus

v

'233 NO

g. Dommus fortls 1mm1tt1t mala, & qu1s eft, qul repellat

eam 1

ea?

26. Lj

9. Exiit 1gms ex 1racund1a e;us, & qms eü, qur extmguab

EE

eum 23

ClS magn

IO. Corufcabxt, & qms non tlmeblt? Tonablt, & qUIb non

29. Cu

pavebit?

àüdite

rri, Dominus. commmabltur, & qu:s non fund:tus conte-

20 Ye

retur a facie ipfius ?

QUi ab(co

I4. CTerratremuit ; & fundamenta: ejus, mare: Hu&ümt de

3

profündo;; & fuétus ejus d frurbabuntur, & pifces e)us a;facxe

Otibus

Domini, & a gloria virturis ejus:

Í3. Quomam fortis dextera ejus,. quae: arenm: tendit : fa-

NT

hi

$5 qui.

g:ttæ ejus-acutee , quae: ab ipfo mittuntur;; non dehcaent,

3 Sie

cum coepermt mlttl in fines terrae.

f

14 Ecce

ütntib

*

*

CAPUT XVL —

693

eiter

^

El

214 Ecce;mittuhtur?mala,-&-. non r»eyffertentur* , donec ve-

i

rj

niant fuper terram.

15. Ignis fuccen

" ;ibi* I

ditur , & ,I*Jmnx e.-xtiqnguemr ; donec gonfu-

mat.fundamenta terra.

m, t

16. Quemadmodum non

-red-it'— fagitta, miffa a välidq, fagit-

m igai |

tario 5 fic non revertentur ma

la, fluæ mj,lïa fuerinþ an ter-

ram.

V

P

7-

Va mihi, vae mih

(

i: quis me liberabit in illis diebus?

p

I8. Initium dolorum ,

& multi gemitus, initium famis, &

multi interitus, initium bellorum

- & formidabunt poteftates,

:

*

initiumdi malorum, & trepidabunt omnes.

L

la.?x

I9. In his quid faciam

, cum venerint ma

20. Ecce fames, & plaga, & tribulatio ,

& ,.anguftia,. miiï'a

) .ria.

funt flagella in emendatione,

te filios

41. Et.in his omnibus . fe non

onvertent: ab. ïini'quitati'bus

v

per:

y veltta.

fuis, neque flagelloram memores erunt fem

-92. Ecce erit annonz vilitas fuper terram, fic ut puten

t.fibi

je;tat j

effe dire&am pacem , & tunc germinabunt mala-fuper ter-

xtïnguat'

ram, gladius, fam

es , & magna confufio :

.23. A fame enim p

lurimi, qui inhabitant terram interibunt,

od

at2

& gladius. perdet cae:eros,

qui fuperaverint a fame,

-24. Et mortui ficut ftercora projicientur, & n

on .erit, qui,

(i[vay aut

dere ?

coníole:ur eos. Derelinquetur enim terra. deferta, & inif'

tates ejus dejicientur.

for'tï ml«

lat terram.,ï &quemlnet

25. Non derelinquetur, qui co

eam.

repelit

26. Ligna dabunt fru&

us, & quis vindemiabit.illa.

extinm

27. Uva matura fiet ,

& quis calcabit illam ?) erit enim lo-

cis magna def:rtio.

*

1

29. Cupiet en

m homo lllohain.efxfz' videre ; vel vocem ejus

| quib 00 -

audire.

de civitate deceqm*,« & duo de agro,

ys (*

29: R-;e]inqüentur enim

qui abfc

onderint fe in denfis nemoribus,

& fciffuris petrarum:

/4o. Quemadmodum derelinquuntur in

äu&äïat d,e

oliveto) . & fmgu]ig

(

arboribus tres,. aut. quatuor oliyae 5

jüfi 4

.31. Aut ficut in vinea vindemiata

racemíi Vrgl;iþnquuhtur ab

eam Ícru antur :

:

d

his, qui diligenter vin

gnd!ï

32. Sic relinquentur

in diebus illis tre

$, au»tk quatuor. ab

UE

Ícrutantibus domos eorum in rhomphaea.

L]

Ss*gs'g

T f«

694

d

ET 'Et relirniquetur terra deferta, & agri erSi'nv'eferabun-t,

ä .St$

& vic ejus, & omnes íemitae ejus germina

:

Cum &i

quod non tranfibunt homines per eam.

bhuknþ-t Ípinas ,eo E.

*

[ Omne

54. Lugebunt virgines non habentes fponfos, lu

gebünt mu-

lieres non habentes vi

z

P n

rQS ,.'Xllügebunt" filie earum non ,hg'beg—

$

tes adjutorium :

& jufh

35. Sponfiearum in bel

exterentur.

lo confumentur, & viti -eärüm.in faiiie

-

$ i

fs 1gn

36. Audite vero ifta,

: & cogr—iöfcite ea, fervi -Domihi.

s

Vi Corai

27. Ecce verbum Domini , excipite illud :

d

! ne diis c;edaïf.ïv

ssl

tis, de quibus dicit Dominus.

Adinyer

38. Ecce appropinquant mala, & non

fard-a*nf.; u

TUm,

:39. Quemadmodum preegnans, cum parit in nono menfe fi-

$6. ]

lium fuum , appropinquante hora partus ejus , ante horas

um &l

duas, vel tres, dolores circumeunt ventrem ejus, & prode-

unte infante de ventre, non tardabunt uno pun&o:

) E

Tum fl

.40. Sic non morabuntur mala ad prodeundum. fuPer—tte;i'—?li

ARA

ram, & feculum gemet,& dolores circumtenebunt illud. — -

Tusef

-41. Audite verbum, plebs mea : parate vos in

:

pügnam?zï& :

3

in malis fic eftote, quafi advenze terrae.

terram

-42. Qui vendit

60

perditürus.

; quafi qui fugiat : & qui

emit, quaf qui

.

a

duita

Ór

&edificat, quafi non habiturus.

EI

fuüf , quäfl qui xfru&ium «no'kn (cgpvi-af: & qtïi

o

CCm mo

44. Qui feminat,. quafi qui non metet-

: fic -&—'äüi ;-vine-amj'-

Wt potay

putat4 quafi non vindemiaturus. -

fo

.45. Qui nubunt , fic quafi

nübunt, fic quafi vidui. -

filios non fa&uri : & qmnon

poris, Q

$. E

46. Propter quod, qui laborant,

fine caufa labdrah/t.*--

:47. Fruttus enim ilorum alienigenae metent, & fubftan-

nat on

64 H

tiam illorum rapient, & domos evertent, & filios eorum ca-

Cotdibu

ptivabunt, quiain captivitate, & fame generant natos fuos.

i

. 48. Et quidnegotiantur in rapina . quantum diu exornant

6s P

Civitàtes, & domos fuas, & poffeffiones, & perfonas fuas : -

Opera y

.49. Tanto mag

-

fninus.

is gdzelabq'r eos fqur- peclcata- fua, dic.iF'Do;

D

65, ]

Coram |

.. 5o. Quormodo z

e'»lg;tur forniöaria -»mulierem idoneam & bq -

Unt 1

fiam : valde ;

E

—

6

COram |

CAPUT XVA.

695

burt,

51. Sic zelabltur juftitia iniquitatem cum exornat fe, &ac-

i, 60

cuíat eam in facie, cum yenerit , qui defendat gxgulrentem

omne peccatum fupcr terrau.-

int Qu

. $2. Propterea nolite fimilari- ei, nec operlbus ejus :

haben-

$3. Quoniam adhuc pufll um, & tolletur i quulras aterra,

& juftitia regnabit in vos.

n fame

$4. Non dicat peccator fe non peccaiie : quoniam 'carbo-

nes ignis comburet fuper caput ejus, qui dicit ; Non pecca-

fil,

P

vi coram Domino Deo, & gloria ipfius.

creda

$s. Ecce Dominus cognofcet omnia opera hommum &

adinventioncs illorum , & gogltauones ilorum, & corda illo-

ruim.

en(e f

- $6. Dixit emm Fiat terra, & fa&a eft: Hat coelum & fas-

e horai

&um eft.

$1. Ex in verbo illius ftellae fundatae funt, & novit nume-

prode

rum fteliarum

-

er.«t

$&:58, Qui fcrutatur abyffum, & thefauros illarum : qui men-

tllud

fus eft mare, & conceptum ejus,

130 &

59: Qui conr-iuflt mare in medio a.quarum, & fufpendit

terram fupcr aquás verbo fuo.

aft qui

6o. Qui extendxt coelum quafi cameram, füper aquas fun-

dav jt eum.

(6r. Qui pofmt in de'er o fontes aquarum, & fuper verti-

& qu

cem montium lacus ad emlttendum üumma ab emxnentl petra,

c

vineatt

ut potaret terram.

62. Qui finxit hommem,, & pofult COT fuum in medlo cor-

qui hU

porls, & mifit ei fpiritum , vitom ; & intelle£tum,

63. Et fplramen Dei ommpotentls, qui fec1t omnia, & fcru-

tinat omnia abiconfain abfconfis terrae,.

fubtn

64. Hic novit ad inventionem veftram, &. quæ£og1tatis in

cordibus veürls peccantes , & volentes occultarc peccata ve-

rum C*

fira.

*

:xOl'nant

65. Propter quod Dommus fcrutinando fcrutinavit omnla

opera veftra, & traducet vos omnes 5

füas :

j

65. Et vos confufi eritis, cum proceiï'ermt peccata veftra

coram hominibus , & mlquxtates erunt ; qua accufatores fta-

bunt in die illo:

n&bO'

67. Quid facietis ? aut quomo do abícondetis peccata veftra

coram Deo, & Angells ejus 5

69. E.cce

s[, SIC

ll»

LIBRI AN.-

S I).R.JE

696

i

68. Ecce judex Deus, timete eum. Defïmte a peccatls

veftris , & oblivifcamini iniquitates veftras jani agere eas in

Téd

fempiterno , & . Deus educet vos , & hberablt de omni tri-'

"

bulatione.

69. Ecce enim 1ncend1tur ardor füper vos turbæ copwfæ,

j

& rapient quosdarn ex vobis ; & cibabunt idolis occifos:

(ue

. qo. Et qui confenferint eis,

'erunt illis m denfum & m

ligent

lmpropermm & mconculcatwnem.

4

71. Eritenim locis locus, &in vicinas cxvfcates exfurre&:o

multa fuper timentes Dominum.

472. Erunt quafiinfani nemini parcentes , ad drrplendum,

& devaftandum adhuc timentes Dominum.

L

73. Quia devaftabunt, & dxrlplent fubítantias,- & de dorm-

bus fuis eos ejicient.

ü

74. Tunc parebit pfobatlo ele&orum meorum , ut aurum,

à 2

juod probatur ab igne.

*

7$. Audite, dile&ti mei, dicitDominus. Ecce adfunt

tribulationis, & de his liberabo vos.

-s

-76. Ne timeatis ; nec hæütetæs ; quomam Deus dux veüer

EU

€

s

24D

77. Et qm fervat mand—ata & præcepta mea, dicit Domx. ?

nus Deus, ne praeponderent vos peccata ve&ra, ne fupere-

levent fe mtqwtates veftrae.

34 E

.78. V: qui conftringuntur a peccatrs furs ,& obteg*untur

ab iniquitatibus fuis, quemadmodum ager conftringitur a fil-

va, & fpinis tegitur femita ejus, per quam non tranfit homo,

BIE

& excludltur & mittitur ad. devoratlonem ignis. -

123 l

FINIS

15 5 Sh

SNS

SSSNNS

NI

56

Vetra

"ä'-?

)!

AU

A

SSS

U.

Em

ELX

N

NI

515f

) * 7^

NI

—

J

I 4Qi

Ib 1 Si

IN-

H lo

»eccatls

INDEX

p

CB.S lll

Wi t

T efhmomolum a Chrifto & Apoftolis in Novo Te-

&

ftamento. mtatmum ex Veteri.

)pwfæ», |

Que in id cohge[la funt , ut P LeBores naïtvam quorundam intel-

&n

Zzgentmm » que ab ipfo Chriflo vero interprete , & Spiritu ejus per

/Ipojlolos Jit tradita, affequantur , perjpiciantque in quem ufum

ytet

eà Apojlolz e Evangelzjiæ adduxerint.

r

endurt,

GENESIS

21 I2 In Ifaac vocabxtur tibi femen.

*

. 7. Heb. 11..18.^

1 27

Afculum & fæmmam

23 17 Nifi benedncens benedlcam te,

le dort!

ecit eos. Matth.

multiplicans. Heb. r4.16.

. Marci Io. 6.

22. I8 Qula benedicentur in té omnes

2.

2

M ;;

entes. Gal.3.8. A.5

25-

: qurütdy

Requlevxt *Deus die

-feptima ab ommbus ope-

25 23 Quia major ferviet mmon. 'Ro-

s

fnt d

" ribus fuis.

Hebr. 4. 4.

man 9 130

2 7 Faftus eft primus homo Adam

EXODUS.

in animam viv entem. -

I

3 .6 Ego fum Deus Ahraham, &c.

y velit

Cor. 15.44*-

Matth. 22. 34 Marc .I2. 96.

-s

Luc. 2o0.

2 24 Dimittez homo patrem , & ma-

trém, & adhzrebit uxori fuc.

t Dott

Á

9 17 In hoc ipfam- excleaw te, ut o-

m -te

Matth. 9. 5. Marc. Io. 7

.R'endam

virtutem

fupere

Ephef. 5. 31. 1. Cor. 7

meam.

om. 9. 17.

$ 24 Eruntduo in carne una. Matt

12 46 Os non comminuetis ex eo

19. 5. Marc. 1O. $. I. Cor.

oan, I9. 56.

teguntul'

- 6. 16. Ephef. 5- 31.

13 2 Omne mafcuhnum adaperiens

rlmr pR

I2 I Exu de terra tua & de cogna-

^vulyam.

lxt hotios. -

6

thlle tua.

A8.7.3.

"üc.2. 95.

16 18 Qui multum, non abundav:c,

C..

12 3 Et in femine tuo benedicentur

or815'

omnes gentes. A&.lg [25-

20 I4 Non mæchaberls Ma:th

$27

Gal^8

/an 18. 20.

'5

/ Sic erit femen tuum. Rom. 4.18.

29 I5 Non adulterabis, non occ:des,

15 6 Ciedidit Abraham Deo, & re-

non furtum fa.cnes, non lo-

petatum eft illi ad jufti-

quens contra

" proximum

tiàm. Rom. 4--3 3 . Jacob 2.

tuurh falfum tefhmomum,

25. Gal.

rmum

Luc. 18. 20.

nofi concupifces. Rom. 13. 9.

I5 13

rit femen tuum per

*in terra non fua. . Act

20 17 Non concupifces.

Om 7 J.

17 4. Qui1 patrem mültarum gen-

20.13 Non occides.

^i

Matth. 5. 21.

tium conftitui te. Rom.4.17.

-Luc. 18. 20.

18 IO Sgcundum hoc tempus veniam,

20 12 Honora patrem tuum & matrem

& erit Sare filius. Rom.9.g.

tuam.

Matth: 15. 4- Marc.

21 10 Ejice ancillam ,& filiusg ejus. .

: h Ehefög

Gal, 4. I0.

-

IN

21 17 Qul Maledmem pam fuo, vel

Ina

4

J

ol

tfhatri, morte moriatur. Mat.

5 21 1X*'on concuprces. Rom 1.7

p n

15. 4. Marc. 7. I0.

21 2.1. Oculum pro oculo,dentem pro

37 Nonocc.xdes Matth 5 21. Luc.

$ 2l

dente.

Matth. 5. 38.

18

22 99 Pl'MClpl populi tui non male-

ices.

5 I9 Non Mæchaberxs

Matth.- 5.

A G. 23.5. -

27. Luc. 1g. 20.

R

24-8 Hic fanguis teftamenti ,

quod .

5 I9 Non furrum facies. Luc. 18

AAmnandavit

ad vos Deus

20*

om. I3. c.

Hebr. 9. 20.

25 9 Vlde , Omnia facito fecundum

-

5 20 Non loquem contra proximum.

tuum falfum teftimonium.

ij

exemplar

od tibi often-

Luc. 18. 20. Rom. 13.. 9.

füm eft ,

g(ü

Hebr g. s

5

Honora patrem & matrem.

Act, 74

Matth.- 15. 4. Marc. 7- IO.

$32 I Fac nobis deos, qui præcedant

nos.

Ephef. 6. 2.

1

139

6 4 Audi IfraelDommusDeus tuus

33 19 ; Miferebor* cui voluero , &t.

Deus unus eft. Matc. 12.29.

om.

. IS.

6 S Diti

ges Dominum. Deum tuum,

34 33 Non ficut Moyfes ponebat ve-

Miatth.

lamén fuper facpem fuam.

ex toto corde, &c.-

hu

22. 57. Mar. 12. 30. Luc.10. 27.

2.Cor^ IS. —

6: o Dóminum D:um tuum- ado-

g

rabis, & illi foli fervies.

LEVIT

Matth. 4. 10. Luc. 4. g.

6 16 Non tentabis Dominum Déum

1 44 San&u erms, quoniam: egofan-

:us ium.

tuum, Mat. 4.,7. Luc.4. 12.

j5

1. Pet-1. 16.

8 3 Non in folo pane vivit homo.

18

Qul fecetit ea, "vivet in illis.

Rom. Io. 5. Gal, 3. 12.-

Matth. 4. 4. Luc. 4 4.-

Io 17 Deus- perfonam hominis non

19 I? Non perjurabis, Matth.s. 35.

aCCl it.

Gal, 2. 6.

$1

19 18 Diliges proximum tuum ficut

18 I5 Prophetam fufcitabit vos Do,-

Á

. teipfum. Rom. 15. g. Gal.

-minüus Deus. A&. 3.

/|.5- 14.. Jac. 2. g. Matth. 22..

E

39. Marc. 12. 31.

I9 I5 In ore duorutm aut trmm tc-

J

Rrum Rdblt omne verbum.

19 I8 Diliges proximum tunm. Mat.

2:9]

&. 42.

COF. 13 I'

j

20 9 Qui maledixerit patri , & ma-

tri ; &c. Mit. 15. 4 Mar.7. 16.

I9 21 Oculum - .pro oculo , . dentem

4 $1

ro dentc.

Matth. 5. 38.

24 20 Oculum: pro oculo. Mat. 5. 38'

91 23 Maledn&usæomms qui pcndec

8

6 I2 Quomdm inhabitabo in illis»

in ligno.

Gal.

3- 13-

& mambulabo, &c. 2. Cor-

616

Q.S 4 Non alligabls os bovis tritü-

59[

1antie

q. Cor. 9. 9 Tl-

moth. 5. 19.

'*a

NUMERI

28 5 Si quis mortuus fuerit non ha-

ïn

9 X2 Os non commmuetls ex. . e0.

bens filium. Matth..22.24-

Marc. I2. 1£9. Luc 20. 28-

$ 6

]oan 9. 56.

27 27 Maledictus omnis qui non per-

$gt

DEUTER.

X

mmferxc in ommbus a &c.

Gal

3- 1o-

UE

A.

IO-

.

fumens eft.

Heb. 1

12.29.

-

3014 Pro-

e

[

Q 707.

go Y4 Prope eft verbum in ore,mo,

13 3 Non eft yuffus ququxm, Sos

in corde tuo. Rom. Io.$.

eft intclligens. Kom. 3. Io,

. Lut.

^* at Ego adzmulationem vos ad-

-

1;,3 3 Veloces pedes eorum ad et-

ducam in non gentem , &c. —

füundendum fanguinem. Ro-

t $

" Rom. ro: 1I9.

man. 3. I5.

32 25 Mihi vindi&am, & ego retri-

IS 8 Provxdebam Dominum im corr-

. Tj

buam. Rom. 12. 19. H«cb. 10.30.

Ípecu,

&Ca

A&. 2.25.

I5 IO Wun dabls fan&um cuum vide-

XIfum

t

IOSU'E.

£

re'corruptionem. — A&&. 9.

Qntüdt.

1 5 INon te deferam, neque dere-

315« I3.

35

I9

lmquam.

Hehr.

35

lat ertts

I7 'Ego'ero fidensin eum. Heb.3. I3-

17 50 Propterea confitebor. tibi - im

m

REG

H.

gentibus Domine. Ro.15. g.

$

E 14 Egb ero illi in patrem, & 1pfe

38 5 Es quidem in omnem terram

Us ts

em: mihi in. fihumv Hebr.

exivitfonus eorum. R o.Io.Ig.

120

pa2i

2 Eli, eli, lamma fabattani. Mat-

REG Hil.

1 tU

. thzi 27. 46. Maarc. I5. 34-

Matth.

19 I4 Domine, prophetas tuos occi-

21

19Dw1fcrunc fibi veftimenta mea;

127

derunt. , &c.- Rom. t1. 9-

Matt- 27. 35- Joan. 19.24-

2l

25. Nuntiabo nomen tuum fratri-

m ado-

19 18 Rcliqui mihi feptem millia vi-

feryiet

rorume

. Kom. ri. 4

bus mels.

Hebr. 2* 12;

)

3

I Domini eff terra & plenitudo

4

OB

n Dem

ejus..

I. Cor. Io. 26.

x

5 I5 Comprehendæm faplentes ín a-

24

I9 Odio habuerunt me grams.lo.

iCb I

Rur.la eorum.« i. Cor.3

3: 19*

"o2 D5. .

: hormo.

"'O

6 In mánus tuas. commendo fpi-

u

v

PSALM..

ritum meum. Luc. 25. 46.

s non

.£

i Quare fremuerünt gentes. A-

13]2*'

31 I Beati quorum remiff« funt ini-

vos Do*

&or.'4. 25-

qultates.

Rour 4. 7.

7 Eilius meus €$ tu, ego hodie

513 Quis enim vult visam diligere, &

IQQ

m

! genui te.. AG. 13 33- Heb

dies videre bonos. T

.Pet. 2.10.

rium 6

/

verbum»

I.5. & 5- 5-

g 9 HuPnam & oblationem nolu -

29 Reges eos in virga. ferrea,

-

l.

, Hebr. 20. 5.

$1

Düc. D. 277 & I9. I5.

49 IG Qui manducat meum panem;

4

5 Irafcimini ,& nolite peccare.

oann. I3. I8-

dentént

"Ephef, 4. 26.

N

43 22 Propter te mostifícamur. tota

ie.

h.5 9

55 II Sepulchrum patens eft gutur eo-

om.Q 36-

j patt

rümr,

*

come-

g« I3-

44 7 Fhronus tmis Deus in fzcu-

431

6 9 Difcedite ame omnes, qulope-

euliim. féculi.

lebr. T. g-

vl t

l«

ramm; mlqmtarem. Macth

4o. 6 Ut juftificesis m fermonibus:

)P

: 23.. Euc. r3. 27-

£uls.

Kom.4

4.*

$ 4 Ex oreintantium, &lactentium;

24 25 Jacta: Fupen Domumm curam

du u Qf

Nlatth. 2r. 16.

tuam-..

TL

P. Pet. 5 7*

p 225

|8 6 Quid eft homo'quod, memor es.

61 I2, Unufquifque auteuy propviagy

ejas ?

Hebr. 2, 6.

o 20 9

mercedem accipiet, 1Co.5.9..Gal. 6. s.

$ g Omnia fabjecit. fub. ^ pedibus

67 Íg Afænden— in: alpumy, captiv ang

|

ejus. I- Cor. 236. Heb.2.9-

duxit captivitàtem. Ep.4.8-

i

68 ro "Zelus domus tuz comedit mee

g 7 Quorum os maledi&ione & a-

*

m ritudi: »eplenam eft. iXo-

]nan. Is 17.-

! Rom

man. 3- I4«

63 Io Improperia

lmproperantmzm.

&2

ER

c

*X

tibi cc»ecideuxl'i-inc' .aperu-me'.-

D-o;minu-s mihi x:idjütor , non

Rümo l') 3-

1177

"-timebo , quid faciat mihi

homo.

68 $5 Fi

at menfa.eorum coram ipfjs

. Hetr, 13. 6

14

n laqueum. Rom. II. 9.

viþ.174 22 L

apidem quem reprobaverune

68 25 F

iat. commoratio eorum de-

&dificantes, Matth. 21. 42.-

Pu

"ferta:

AU T. 96

Marc. 12. 10. "Luc. 20.17.

Aöi.' ,IOö I Iïo ;-Pft. 2. 7'—. [|

68 22 In fiti mea. potaverunt me a-

"

Ce:o.

L '):*In. IQO- 28!

| i.,ï'7 25 Hofanna filio David. Matth.

ul

.2 Aperiam in parabolis osmeum,

2[0) 9;* I:luc- 19- 38.

-Matth. 15. 55.

431 i1 D« fructu. ventris tui .po-

nem cecli dedit-

nam fi

813

77 ?4 Pa

D. 0.

3

eis. j Joar:

AG. 2: 30.

uper fedem tuam.

pE

$r 6 Ezgo dii

dii eftis. foa. Io. 34.

139 4 Venenum aipidum fub labiis

$7 21 Inveni David . fervu

:

m 'meufn.

eorutn,

Om. vs, In.

Io 5;2-!

A(-13.282.:

.145 6

Qui fecit celum, & terram ,

ngclis fuis mandavit de t^

*

$9 1r: À

. mare , & omnia. Aét. 24.

E/l,f:ltth. 4- 61- (AIICQ J- IOO,-

I4

, Apoec; 14. 7.

OVERB.-

lu- IE

ggxll'D

Oo-minus novit cogitationes

OPOU

fapiertum-, quontam vanz

Nolite effe prudentes apud vof-

furit .

I. Cer. 3. 20.

4 7

metiplíos.

Rom. 12. 16.

m ejus audieri-

914' 'g Hoilie fi voce

3. 11 Fili mi, noli negligere difci-

il i

ebr. 3. 7-

plinam Domini, &c. VHe/'b.

gf4.II'-.Sic-ut juravi in ira mea. Heb.

qI2. 5-

3 '12

Quem diligit

Dominus corti-

'96 8 Ec ,a.do.renc ;:.um omnes ange-

Il 110 ]

i ejus.

Hebr- I- 6-

pit; &c. Heb ïz.ö.'Apoc.

z

30" Ig' ,

*

N

.o1 26 Tu in principio Domine ter-

Io I2 Charitas operit multitudi

ïhieflïl

ram fundafti. Hebr. 1. 1o.

E

eccatorum, -. 1. Pet. 4. 8.

ui. facit angelos fuos fpiri-

:

dete , ne quis rnalum pro

'22" 11

"103 4«

Li

)tug. —

Hebr. 10. 7

17 13 Vi

hi

malo alicui reddat. Rom.12.

42 22 ]

jog 8 Et epifcopatum .ejus accipiat

T. 2O.

15.:1, "'Theff. 5. 15. 1. Pe:,- 3«9-

- alter.

1»99* d

i it Dominus Domino mea,

gö 20 Qu

i maledixerit patri vel matri-

Matth. 22. 44- Luc. 20. 42.

5 $u

AGor.2. 34. —

2521 Si efurierit ini

míicus tuus , ci-

ba illum.

. Rom. 12. 20.

IOä Y Sedeadextris meis. Heb. 1.15.

reverfus ad vomitum.

4o9 1 D

onec ponam inimicos tuos

26 11 Canis.

"et. '20 22.

TT

fcabellum, &c. Hebr. I.

2

: i . Io CO:-I , 25'

LSALA'S.

'[u es*facerdos . in &ternum.

9 Nifi Dominus. Sábaoth reli-

300 4

729 i

"Hebr. 5. 6. & 7. 17-

quiffet nobis femen. va'om.

-

3c9 4 Jura

vit Dominus & non pc-

9. 29.

.

nitebit eum.

- Heb. 7. 21.

5

2 Homo plantavi

f:,w;ineam. Mat-

29 l44ï

thæiilglu- 33- vMärC-.- I2.

;fidcä Luc. '2009.

311 9 Difperfit, dedit Paupäribus;g.

-

San&us, Sanctus, San&tus Do-

. Cor. 9.9

uod Jocu-

6—3,

3181

3l5 1o

Credidi,propter q

minus Deus Sabaoth.- A

Mu

tus lum.

2. Cor. 4. I3.

poc.

08'

3I5 II Omnishomo mendax.Ro. 3:4

6

9 Auditu audi

etis , & non 'ia-

elligetis. Matth, 13. 14.

& 41

3161 LaudateDominum omnes gen-

0. A-

*4

tes.

or

. Marc. 14. 12-. ug I

-

Pet

E-

Csl

M

]

' -mï ;

&041.. '28.'26. Jda. IQ';;Q.'.AJRO-

40 6;Onlagis caröifænuæ, p

: miþi

man. II. $.

:

ULieg. jac. F. 16.

abt—:b'ïii;

Quis enim. cognovit fenfum

N

7 fj Ecce virgo in utero h

.40'» 14

retunt

Matth.. T. :23. Lüc. I. 3t.

Domini, aut quis in(truxit

[.4.

.14 Ecce pono im Sion lapidem

eum? I. Cor. 2. 15.

017

offenfionis, & petram fcan-

40 13 Quis enim cognovic fenfum

p, 5f

dali.

hidtthc 21- 42- lJUC.

omini, aut quis confilia-

Ma

:ch.' .

:2. 34. Rom. 9. 35. 1. Pet.

rius ejus fait? Ro. I1I. 34

2. 7. Adt. 4. IH

41 44 E

g9 fum prinus- & novithi-

u o«

I8 Ecce ego & pueri mei quos

mus, - -Apoc. I. 8. & 22.13.

[

dedit mihi Deus. Heb. 2. 13.

42 I Écce puer meu: quem elegt.

I Terra Zabulon , & terra INe-

. Matth. 12. 18-.-

labiis

phthali.

Mät:h- 4. I'So

45 I9(Ecce nova facio omnia. A-

io 22 Si

fuerit numerus filiorum 1-

poc..21. . 5. 2. Cor. 5. 17.

» 3] 13!

égrám ,

frael tanquam arena maris.

45 9 Nu

mquid dicit figmentum ei

( aj

om. 9. 29,

ui e " &c- : Rgïn- "9. 20.

II I Hujus Deis ex

femine. fecnn-

45 24 Vivo , ego dicit Domiaus ,

dum promillionem eduxit

" quoniam 1nihi . fle&etur omne

ul vf

.lfrael Salvaterem ]efum.

genu. Kom. I4.11. Philip.2.10.

1. 1f.

A&. 15, 22.

Pofui te in lucein Gefmiuin.

e difct

H 4R

evelabitur ille iniquus quem

49 6

—^ A&or. 13. 47.

Dominus interficiet fpuitu

"oTemporé accepto.exau

diVi te;

^ Heb-

oris fui.-

2. "Theff. 2. 9.

49.8.

22

Qu Cor. 0. 2

s corti-

A1I 10 Érit radix]effe. Rom. 15.12.

EH

49 IO N

on efurient neque fitient

A

. I '- QQ-

amp!ius.

Apoc. 7. 16.

$, Apo

Tunc exfpue

runt in faciem e-

21 . 9 Cecidit cecidit Babylon illa

450( 5 -

nagna. Apoc. 14- 8- &18:2.

íjus.

- Miitth. 26.67.

tudinem

22 153 Manducemus & bibamus, cras

Quam fpeciofi pedes evange-

.,e:l 4' 8'

enim moriemur.

I:Cor. 15. 32.

$7

lizantium pacem.

Rom.

jom pro

22 22 Hxc dicit fan&tus & vtrus, qui

IO- [So

RLmlm'

habet clavem David. A.po-

52.11 Propter quod exite de medio

et, 59

calip. 3. 7. :

S

eorum & fe

gl mäm'

paramini , &c.

A

25 8 A

bfterget Dominus. omnem

Y Q.COI'. 60 I'. .

Q-

o 719

lacrymam ab oculis ; «&c.,

52 5 Nomen Dei per vos blafphe

tgus , &

iTDatur.

itom. 2.24.

' I 2' 20'

APOC. 7-[7- & 21-. 4-

2811 Q

uoniam in àliis linguis & la-

52 I5 Quibus non eft annuntiatum ;

! Omi;um-

- biis aliisloquar populo huic.

:

de eo videbunt. Rom. I5.31.

L. Cor. 24 21.

omine , quis credidit audi-

55 q4D

29 15

Populus hic labiis. me hono-

.tui noftro*. Rom; Ho. 16.

oth rdi

rat. Matth. 15. $. Mar.7. 6.

3 loanxg, 12- 38- PO O

r

**

, Ro

efdam

fapientiam — fapien-

53 4 lpfe infi

rmitates no

R:as ac-

'9.9 14 P

tum , & prudentiam, &c.

. AMatth. g. 17.

cepit. -

"! Mst

l. Cor» I. I9.

337

'Tanquam ovis ad occifionem.

yc. 20.^

bi fapieüs? ubi fcriba? ubi

E A&Oro 8;'.,3-2. *-

n&us D (

'53 ig U

inquifitor hujus feculi? 1.

53 12 Et cum iniquis reputatus c

ft.

m

Qor. Y4 20- :

Marc. 15. 28 buc: 22;!57.

40

Vox. clamantis ;in, :defcre;o.

,'53»9.61

ui peccatum non: fecit, nec

g W

N

— Marth.. 3. 3. Marc. 1. 3- —

inventus eft dolus. 1.Pet.

^

| 13' 14'

. 5.

2' 23'- Io- Jo.ln.

Io

l.juc- 3. 4- Joan. 1. ag.

o

53 11 Qui

&

X

r

[

. &44 II aux peccaza: noftra pertulit i in

9 23 Qui gfonatur in Dommo gïo—

corpore.: f. Pet. 2. 24.

rietur. [. Cor.L 3[. 2.Co-

54 I Lztare flerilis, quz non parts.

rinth. 0. 17,

*

Luc. 25. 29. Gal.

4 27.

Io 7 Quis non timebit ce Dommeï

$ 6

/54 15 Be

érunt omnes dOClbileSDel.

, Apoc. I5. 4.

Joan 6.45. .

17 lo Ego fum fcrutans renes: & cor-,

10 $,

55 I Bt qui fitit , veniat :

&. qul

id.

Apoc.-2. 25.

viült, accnpra: aquam vitz

I

2r Is Vox in Rama audita eR.Mac-

grath

Apoc. 22. I7.

thzi 2. 18

55 5$ Dabo vobis fan&ta David fide-

31. 9 Ero, vobis in patrem , & vos-

IL1

ia.

A&or. 15. - 34-

—

Domus meæ domus oratloms

eritis miht in fillos. 2. C

56

rinth. 6.- 18.

Iu

vocabitur. |

Matth. o2r. I

JI.3I Ecce dies venient, dicit Bo-

— Marc. r1. 17. Luc. 19. 49

minus, & confummabo fu-

»

59 7 Cohtritio & infcelicitas in viis

: per domum lfrael & fuper

eorum«

.Rom. 3

. 52

E

dom"m Juda teftamentum

:novum.

.

59 17 Gale am falutis affümite. Eph.

Hebr. 9.:8.

2 2j

* I/l I. .lhell s.* 8-

3Ir 3

5 Hoc autem teftamentuimn quod

5g 20 Veniet ex Sion qui eripiat. &

teftáb..r ad lllos, &c. da-

avertat impietatem a. j.acob.—

bo leges meas in cordibus

fn

Rom. 1r. 25.

eorum,

Hebr:

. iO. 16.

5'1 g. Cecidit cecidit Babylon magna,

60 IL Et porte ejus non claudentur

p diem.

. Apoc. 21.25.

Apoc. I4-8- & I8 2.

60 I9 Nox ultra non erit. Apc aL 23

EZECH

22. 5.

$5

513 1 C?pmtquummx fuper me. Luc.

3 3 Acc ipe ïlbrum .& devora 11-

T 18'

]um.

Apoc. IO. 9.

6

62 1l Dicitefilix Slon, ecce rex tuus

91 ]

*

yv*nit.

20 II Qui fecerit homovlvet in. ea.

Mlaatth. 21. $.

Rom. Io. 4.

..64 4 Quod oculus non vidit , nec .

32 7 Sel obfcurabitur , & luna non

auris andxvn:, &c. F. Cor.

dabxp lumcn fuum. Match.

Qu

55 3 Inventas faüm a non quælenm

36 20 Nomen Del per vos ; blafglie-

bus me.

-Rom. Io. 90.

1$

65 2. 'Fota die expandi manus meas

"matur inter Gentes. Rops.

EY

^ d. 24-

-ad populum non creden—

teme

Rom. Io. 21.

66 22 INovos vero cclos,& novam.

DANIEL

f

$51

-terram; 2.Pet.3.13. Apo.2I. l,

9 27 Cum v:dnrms ábominatíonem -

66 I Cælum mihifedes eft. At '74.9

66 24 Ubi vermis eorum non mori-

/g

. defolationis que dica eft

tuæv

h:

a Daniele propheta.

Mat-

Marc. 9. 45*

ahæu 24. 15. Marc. 1,. 14

uc. 2,I.

20.

EJ:.REM.,

!s;

*

j5R

t

OSEE.

7 m; Vos& aufem fem&xs nllam fpe-

kum:cam Iá; cronum, .

IMatth.

1 6Y

Í IO Et erit- m Ioco uf)t dl&umhe& i

5

14 'Viarcf LL.I7- Luc.-

elSu

Non plebs mea vos.

E

39-4

w

*

m. 9. 26..

. 2 24 Vo-

) pl

cabo non plebem meám ,

AGGE

2 o

j

plebem meam. R om. 9 25

T.. Pet. 2. I0.

tune?

2 7 Adhuc femel,.& ego movebe,

6 6 foerlcordxamvolo, & non fa-

2

non folum. terramt, fed &

/

crificium. , Matth. g. r5. &127

colum.

' Heb. r2. 26.

&or

IO 89,1 unc inci

ient dicere monti-

22j

bus.

C

HABAC.

ï Mat-

adite fuper nos: &

-collibus, operite nos. Liu-

CE:25. 30.

poc. 7. 16. .

r 5 Videte contempwres, & ad-

&vos

II I Ex lEgvpco vocavi

filium

mlramlm, & dif perdxmlm

2 Co

Theutln,

Matt. 2.- 15.

quia'opus opéror ego in

diebus veftris. Act. 13

: 4Te

it Do-

ü. 14 Abforpta eft mors in victoria.

I. Qor. I5. 54. Heb. 2.14.

24 Juftus autem ex fide vivit. "Ro-

1bo fa.

man. L 174. Gal. 3- II.Heb.

V fuper

JOEL.

10. 38

--

nentud

N-AH U M.

r[SS

2 28 Et erit in nDVI(Tmls zhebus

m qrmd

dicit Dominus , ef*ï*undun

I 15 Quam fpeciofi pedes evangeli-

AC

de Spiritu meo.: A&. 2. 17.

zantium pacem. Rom. Io- £5.

ordibus

2:52 Omnis enim quic umque invo-

io-.l ,

cavcerit , nomen Domini, fal-

ZACHAR

agna,

vus erit. Rom. IO. 15. Aa. 2.

21..

9 16 Loqmmxm veritatem unufqu—

AMOS

que cum proximo fuo.

-

5 25 Numqmd v:&:mas & hoftias -

phef. 4. 25.

9 9 Ecce rex tuus venit.

N.[dttho

6

obtuliftis mihi. A&. 7. 42.

wota f!

I Væ vobis divitibus. Luc. 6. 24.

]Oano 12 Iï

x 03

9 II Poft hxec revertar, & resdifi- -

H I2 Ec 4ccep

erunt tri gmca argen-

ét-in 6

cabo. tabernaculum David.

teos.

- AG. 15. 16.

12 io Videbunt in queim compuuxc-

runt.

Joan. 19- 37-

[uga 101

»

Marth

jONAS

f

13 7 Percutiam paftorein. Matth. 26.

31 Marc.-14- 27

$ I Slcut fuit Jonas. in ventre ceti

plafplte-

tribus diebus, & tribus no-

MALACH

»

; M

étibus.

Matth. 40. &16 4

Luc. 11.. 39.

227 ]acob dxlexl, Efau. autem odie

3 5 Ponitentiam egerunt in predi-

habüi.

om..9. 13.

. catione Jons.

Mdtt

32.

3 I Écce ego mitto angelum meum.

Matth. II. iO. Nïatc 1« *2»

iptiontd

41 Lac. H. 32.

].AUC

zl-

dl&l *R

m

MICH]E.-

4. 3 Ipfe eft Elias qui venturus erat:.

atth. II. I4.

e H

$: 2$ Etc tu Bethlehem terra. fuda.

44 5 de eft, quod. fcribe dicunt,

ES

Mitth. 2.6. Joa. 7. 4.

1rui m venur:

quod Eliam oporteat pri-

7 6 Veni feparare homingm adver-

Matth. 17.

fus patrém fuum, & filiam

Io. Marc. 9. Io.

E

adveríus matrem.

Mlatth.

4 6 Ut convertam corda patrum in

i d

lios;

4UC. I. I7*

ga v

Iö 35 Luc. 12. 51.

OME- Q

)m9 7'6'

MVO'

2

*

-

Áiniot

HEIRAICORUM

Aphrlc

CHALDZJEORUM

Aplmc

/V

five.

Àpo

GR/ECORVMQVE NOMINVM

*

Aubes

INTERPRLTATIO

Aribes

A.

J4Egyptus, Anguülæ, five trnbulatlo-

ba, .

'Aron. , Mons , five- montamus.

nes.

Hebraice , Mifraim.:

Tam,

JEneas, Laudatus.

Átant.

A

Abba , Pater $ Syrum eft ver-

Aibec,

bum.

JEthiopia, Grece ardorem fi gm*fïcat

Abbarim, Tranfitus plm'. num.- fïve

Hebraice. Cus dicitur, id ef'c, hi-

Árchitr

tranfeuntes..

gredo, vel nigra. -

reopd(

Abdemelech , Servus regæs

AG abus, Locufta.

Areopau

Arétm.

Abdenago, Servus claritatis.

gag, Te&um.

Abdias, Servus Domini.

gar, Peregrina.

Árpob,

Abdon, Servus.

gxus, Feftivus.

Iment

Abel, per aleph, luctus vaxtas

Ah()d Laudans.

Ml

Abæl, per he in principio, Vamt:ae,

Alexander Auxiliator vmhs

z

n

filius Adam.

Alexandrna ; Hebraice dicitur.

0

Al

Ttaxen

Abeffalom , pater pacis. -

quod interpretatur crudum , five

irritatio.

Abia, Pater Domini.

Aftph

Abiathar, Pater excellens.

Alleluja ,

Daudate Dommum

Arfl' ; P

Abigail,

Pater exultationis.

Aialéc , Populus lambens.

Cuth

Abimelec h Pater rex.

Amam "Mater , 'Timor eorum.

Abinadab, "Pater fpontaneus,

Aman, Conturbans.

li, p

l, |

Abifag, Patris ignorantia.

Amana , Fides, five veritas.

IIL(m;

Abner, Patris lucerna.

Amafai, per aleph, Fortls, vel ro«

Mur |

Abra, Ancnlla, Grzcum verbum.

buftus.

-

Mdroch

Abram, Pater excelfus..

Amafai , per ain, popuh munug.

Athaln

Abraham, Pater muitntudmxs.

Amlech , Rex.:

Cþenæ

Amen, Faat : efficiatur ; anc firmum

a.

Abfolom, Pater pacis.

fit.

,

E

'taha

-Acan, ribulatio.

Accaron, Sterlhtas. f

Aminadab, Populus fpontaneus.

M Ad

Achab , Frater patris. -

Ammon, Populus ejus.-

darlag

Achaja, Dolor, vel triftitia.

Ammon, Fidelis, aut verax..-

Amorrhæl, Amari, rebelles.

r, À

Achaz ,. Apprehendens , five pom-

^otus, |

ÓQens.

E

Amos , per aleph Fortis , pater I-

Achæmelech Frazer meus rex.

faix.

Baaï, là

Achltob Frater bonitatis.

N

Amos per ain , Oneratus ; unus x

&l, ()]

dam , Homo p five cerrenus , aut

duodecim Prophetis.

id d

Rufus.

Amri per ale ph, Amarus, vel loquens.

Rahn.,

Adon, Dominus , àut bafïs.

Amri, per ain, Manipulus, vel-do- :

j

A. Q

Adonai , Domnm mei, numero mul-

minium , Princeps militi Ifraell-

dïa,[l'

tucudmls , unum eft ex nominibus

tic&.

A

Md

. Dei, quod interpres aliquando po-

Anania, Nubes Domini.

Anathoth, R efponfiones, five : cantíca.

Bäh' Der

" fuit. pro nomme Dei T etragramma-

Andreas , Fortxilimus

hf at

;$0n;.

al

Qm

Adomas, Dommator, Dommus.

Auna;- Gratlofa » five mifericors.-

nclo-

«D

x

[L]

rto vehiculo.

&

Banajas, Filius Domint.

AÁniochia,

Aphrica ,

ebraice Pul dicitur , ld

Barac, F

ulgur.

ï?f*nf-dlcens Dominum.

eft, cafus, vel ruina ;

ifaie 66., 34-

Barachias,

Aphrlca ; Nahum 3. 9. Pa5 Cmiï'a,.

Bar-jona, Filius columbs.

s

ive pinguis.

barnabas, Filiu$ confolationis.-

Apoftolus, Miffus , legacus.

Barfabas, Filius converfionis. -

Arabes ,

Vefpertini, 2. Par. 25. 2.

Barthimzus, Filius ceecus.

Bartholomzus

5

*

Fxhus fufpendentis

Arabes, Pfalm: 7I« I5. Hebraice Sa-

Q*

ba, id eít converfio.

aquass

Aram, Celfitudo, Sublimitas.

Baruch , Benediétus.

Ararat, Maledictio tremoris.

Bathuel, Filiatio Dei.

at

Arbec, Quatuor.

Batus , Menfura liquidorum.

Architriclinus , Princeps triclinit. -

Beel-phegor, Idolum hiatus.

"

R

Beel-zebub ,

ldolum mufcæ.-

Areopagita; de colle Martis.

Areopague, Collis Martis.

eera, Puteus.

Areuna, Arca, vel canticum,-

Behcmoth, Jumenta , Quaärupedxa.

Argób, Glcba, vel Glarea.

Bet ;

Vecu&us.

p

Armema, Hebraice dicitur Ararat,

Bela , Deglutiens, déftruens.

Maledictio tremoris.

X

BeliaI , Perverfus , Abfque jugo-

Arnon, Éxultins.

Ben-ennom , FlI[us dlvlcmrum fua-

rum.

o

Arphaxad, Sanens.

Artaxerxes, Lumen five maIeän&m.

Benjamin, fïlurs dextere.

fivt

A['xph Congregans.

Bcn-oni ; Filius doloris met,

Afer , per famech Vm&us*, filius

Bera , Puteus..

Caath.

Berefith , In' principio : Sic vocitur

Afer ,. per fin, Beacncudo, fve felncv

primus liber Iegis.

tas , filivs Jacob.

Berfabee , Puteus juramenti.

Affucrus ,

Princeps ,

& caput,

Beth- abara, Domus tranfitus.

Affur, inf'(hans

fve beatus.

Beth-ania ,. Domus. obedterltlæ, vel

Lfv

aíffiictionis.

Aftaroth, Gxeges, five dwmæ-

Athalia , g «ampus Do'vino.

Beth-aven, Domus vanitatis.

Atheneg, Sine cumulo. -

Beth-dagon, Domus frumenti.

Attalia, Augens, vel nutriens.

Bethel ,

.Domus Del.

mutt)

Bether, Divif'o.

Ava, mlq'uus.

Axa,

Adornata.

Beth-Iehem ,' D'»raus panís,

L]

Azarias , Auxilium Dom:int.

Beth-phaze 1 Domus oris valliam,

Azor, Adiutor.

B.th-phogor, D : mus hiatus.

A.a tus,HebratceAfdod Depradatio.

Beth-fabec , Domaus. juramenti , Ci-

r

*

V!C'iQ

7

Bd&ï " Tdol: m, àut dominans.

B«rh-faida, Dnmue frugum.

Baal, Ofee 10 24. Arbel legendum ;

Beth-fames , Domus folis.

05 9

id c& pugnivit Deus..

Betïml

Virgo,

Baalini ,

tdola, domitantes.

ezec, Fulgur.

yet

Babel, Qo ntuf'lo., Commiftio,

Bomerges & oxveL ]uxca S. H:eron 3

o

Bals , lavecerata , turb:ta y- emcullæ

mum , Banereem , Filir tonitrui.

radl'

CRachelper he.in fine.

Booz, In fortitudine.

Bala, ï)eghmene

Deftruens, Urbs;

Borith , Herba , in qua- c:fi'r acrimos

per afm.in fine.

hia i.p ris.

ULO

Bofor, |Viunitio.

Balsam , vetiftis populi,

Baluc,

Deüxuens.

Boíra , iden.

n

x

C.

viTtg

C.

D

Émma

Caath, Congregatlo, Obtuüo.

Dagon, Prumentum.

Énc,

Cades, Sanétitas.

fican

Dalila, Paupertas.

finot

Cain, Polffeffio , Poffeffus.

Damafcus, Sanguinis füccus.

(Caleb , quafi Cor.

Damafcas , 1. Rg. 15.. Sumlttudo

fios,

Cana, Zelus JEmulatio.

ducendit.

Hebr. Dimefec.

Ephrai

Cananzus, 1d eft, ex Cana v:co Ga-

- Dan, Judicans, five judicium.

phrai

lilez.

Puly

. Daniel, Jadicium Dei.

Capharnaum, Ager ponitentis.

Danus, Kequirens.

qum

Cappadoces, Hebraice Caphthorim,

Darmafcus, Generationis procuraum

hrat.

id eft, fpherulz.

Dathan, Ritue Lex.

phton

Canach-l arim, Civitas filvarum..

David, Dilectus.

fiu, |

Cariath-fepher, Civitas littzrarum.

Debora, Apes, Verbum.

Efdras,

Dfthe,

Carmel, Cogmtlo circumcifionis, vel

Decapolis, Decem civitatum, (fub-

agnus circimcifus.

regio. )

7

tm, j

Carthaginenfes , Hebraice -

"E harfis,

Dxabolus, Cnmmator, Calumma-

Etham,

id eft , Contemplatio gaudii..

tor.

übulis

ais

Cedes, Santtitas.

Cedar, ngreda , lriftitia.

Diabolus, Habacuc 3. 4 Heb Re-

Flammæ.

techiel

feph, id eft, Volucris,

Cedron, Denigratus , Triftis.

Dibre- hajamlm ; Verba dierum.

li

Cephas, Petrus a Petra. Syrum.

Dldymus, Gemellus..

Cetura, Aromatizans.

ina, Judicium , vel ]udlcans.

Chztieas, Lztus.

Dmn fius, Divinitus (hllatus.

|

Chaldæa, Hebraice Chafdxm * ld eft,

Dithalaffum, Duo maria.

quafi demones,

Dosg , Solicitus , Anxius.

Gilbus, (

Cham , Calidus, Calor.

Dor, Generatio.

Gabrie]

Chanaan,, Mercator, Nepotiator.

Dura , Generatio , vel Habu:ama.

2

ad; Fel

Charmel, idem. quod Carimel,

Adrad

E.

Cherub , quafi Magifter.

—

lg. ex

Chodchod , Jafpis.

Talaad ]

Chorrzi, Furores.

bal, Acervus vetuftatis.

lag

Chriftus, Un&us.

Ecclefiaftes , Concionator.

alntæ L

Chus , /Et

hvops.

Eden, Voluptas, Dehclæ.

Cin, Poffe

d

i0 , Emtio,

Edom ; Rufus,

g, R

Cmoth Lamentationes.

/

Galle, Y

Ecglon; Vitulus.

RZer, l

Cis, Durus ; Stipula.

Elcana, Deus zelotes.

420

p'yla

Cleophas, Gloria omnis.

1

Eliazar , Dei Adjutorium.

pl

ie Va

Colefyria, Curva Syriz.

Elehanan , Dei gratia, five mlfen-

Gt

Coloffenfes, Supplicio affe&i.

cordia.

d. T

Corban, (,orbana, Donum, Oblatio.

Eliacim , Dei refurrectio.

-

(ie

", (

*

l'enna

Core , Calvus, Calvitium, per heth

Elias,

eus Dorninus.

Geb

It0n

in fine.

Eliezer, Dei adjutorium.

GG"!Q

Core per akph in fine, Vocans, Le-

Elimelech, Deus meus rex.

erfom

gens. I. Par. 9. 19..

Elifabeth, Deus jurameiti.

ttfo

Elifzus, Dei falus, Deus falvans.

Gihy

Q

Corozaim, Hic eft my&ermm-

!

!

Cosbi , Mendax.

Ellehaddebarim, Hzc funt verba, fïc

; P

Cyprus , Pulchra.

incipit quintus liber Legis.

sT

Cyrus, Quafi mifer..

Elnathan, Deus dedit.

G

lgoth

tdi

Emmanuel,

INobifcum Deus,

b2

* nDfe.

l

Thm

li,

&

E'mmaus » Tmnens cOnfilmm.

Gomor, Genus menfurg. -

Enac, Gigis, Torques-,

" Gomorrha ,. Populus rebellis;.

negnia , Renovatio , Dedicatio.

Grzci ,. Hebraice Jevamm , id. efïïp

annom , Ecce illi. *

r

Dcc:epaoresr

Enos,. Homo vel Vi

n

^

Ephrmm Fruglfer, Crefeens..

H.

Ephraim , Hebraice Ephra ,. id eft,

a

Pulverultnm » five plumbea. 2. Re-

gum 13

Habacuc * Lu&ator.

Ephrata ,. Ubercas, five frugnfera.

' Hananias , Gratia Domumr

l0s

Ephron , Prlvis..

jdaram, De

uctus..

Efau, Faciens, Operans.

KHavoth-jair,

Oppida illuminationis;.

Hebal ,.

KEfdras, Adjutor, Atrium..

Acervus vecu&ans.

Efther ,. Occulta ,- Abfcondita.

Üb

Eram, Avis eorum..

Heber ,. Socius;, particeps , per hm

in principio.-

Etham Fortitudo eorum.

Teber per ain., "T'ranfítus;.

nlà

Eubulus , Prudens..

Hebræus, X* ranüens.

L

Ezeclias, Fortitudo Domini.

Hebron, Societas..

h

Heli, leamo.-

"a

EzechieI, Fortitudo Dei.

Ezricl,. Auxilium Deii

Hehopohs, Hebr, dwwur On', 1d e,æ

olor..

Henoch ,. Dedlcams.

G

r

Heunon Deftruüio..

Hefron, Sagitta exultationis;

(abaa, Collis..

Hevas. ngx vivéns.-

Gabricel;.

Vir Deus ,. aut Deii.

- Hierapoti:,

. Sacra clwtas.

Gad ,. Fehx

- Accinétus..

Hieronymus, Saerum nomen, -

Gadgad , Felicitas- felicitatis ,.Accin-

Holoternes ; Fortis dux.

&us. exércitus..

Hor ,. Mons.

Galaad, Abje&io..

H: xreb Defertuin.:

Galaad, Acérvus teftimonii..

Horma ; Defirudio..

Galatg , Daétantes.-

Hur ,. Eibertas.:

Galo:

Rota

Rievolütio.-

EHus, Confilium..

-

Galilea,. Volu: ilis.

Hymenzus , Carmen nuptiale;

Gazer ,.

Prefcillio.

Gazopl*ylacxum, Ubi thefaun tem-

[

pli fezvabantur.-

]

Gebel ,.

'Terminus;-

]ï'ibel ; Defluens.

Gedeon ; Conterens.--

mlfen-

Jabes ,. Siccitas, per'fín in flie.-

Gehenna ,. Vallis triftitie..

JVbes, driftitia, per fade. in. fïne.

Gehennon,. V:llis contriftans;-

1:€0by, Supplantator.

Gelhoe ,.

:evolutio: inveftigationis.-

1hcl

A"cendens, Damula,

Gerfom ,. Advena ibi.-

rl"!lCl

Vivit Deus.q

«

Gerfon, Exilium:ejns.

Jamtx»,, llluminatus:-

Giblii:,. E ermini:

om:n Dcxcen. vel Dexcer;.»

awaiïf

Gihon, Pectus ,. Exitus;

1

ap hetlt Dilatatus.

Gnn-

fc& um:

,veïbai

Jn?')n $* q'nanbn

"

Gulgnth a

- Calvarià, ubi capita mor-

a VaHds Jemplens.

tuorum reponuntur-

anAbod Ubi glona » Va lorig..

(;ohdth g Lran.mlgacw.r

Idumxa ,. Kuias. Terrena-

i

2

f

3

,

d

E

Mafdoch

ebus , Conculcatio.

Jofeþh , Pfalm, 86- 9. Domini/-gug;

echonias ,. Preparatio

mentum, Hebr- Jehofeph.

Ms

1

Jofias, Ignis Doinini.

Mmha )

thu , Ipfe,; Exiftens.

Nlaffa D

ï

chus, Tinea corrofu

$,per fin.

Jofue, Dominus Salvator.

J

ehus, T. Paral. g. Io. Confilians

lfaac, Rifus.

X

Máfpha

* .per fade.-

?

lfai, Munus, aut ens.

Mathuf

81nin-i J Dextrd.,vel Deï(tel'.

M-atthm

I

lfaias, Domini falus.

Mi ,.r. Paral, 2. 13. Vir meus.

Melchia

Jepthe, Aperiens.

Makhi-

cramee] , Mifericor

dia mevrii*niv.u

Isbofeth, Vir coanfufionis.-

Mdehi

eremias ,; Celfitudo Domini.

1fcariotes , . Vir occifionis.

Jericho ,, Lons , Menfis;

lfmah:l, Exauditio Det.

Mefoll.

lfrael, Pravalens Deo.-

Mefopc

erobaal, Impugnans idolum.

duob

ceroboam , Impugnans populum.

Iffachar , Eft-imerces, proemium.

ambi

|

erofolyma , Vifio pacis ,.

Ithamar, lufula palmz.

€

a

u

—

vifl(? Pe.r-

Jubileus, Buccina.

Micha,

erufalem , Idem.

[/das, Laudatio.

Micha

Miche

ä

effe, Ens, exiftens.

]ulius(? Lanuginofus.-

Michol

esboc, Eft vacuus.

Icfusx, Hebraice Jehofua ,

Dominds

L.

Miphi

Salvator.

Mifael

ethro, Excellens..

Laban, Algxls, Can'di'dus.»

Mille,

ezonias , Aufcultatio Domini.

Lamech, Pauper, Hu'miliatus.v

Mifh

|

ezrahel, Semen Dei.

Lapidoth, Fulgura.

Moi,

Indus, id eft, de India, Hebraice

Lazarus, Dei adjutorium. -

Moib

dicitur, Hodo , id eft, laudatio.

Lechi, Maxilla.

Mora

Leci; Les.

;2:

Mofa

India, Job. 28. 16. Hebraice Op

.

ofà

hir; id eft, Cinis.-

Levi, Copulatus.

oab , Patetnitas , habens patrem.

Leviathan, Copul

atió , Societa;sï fua.

Moyf

oachaz , Domini apprehenfio.

Lia, Laboriofa, Fatigata. -

Myfxa

Libanus, Candidus.

|

oachaz , 2, Paral. 34. 9. Appen-

*

Libya ,. Hebraice Lubim, cor maris.

oachim , Domini preparatio.

Lithoftrotos, Lapidibus ftratus.

oacim , Domini refurretio.

Nun

oas , Diffidens, defperans.

Lot ,. Involutus, .Co'llig'acus.l

*

Mba

M.

oas ; Domini ignis» 4. Reg. II. 2I.

Iïabn

" ;le

Hebraice Jchoas.

Maacha, Attrita.

oas I. Paral. 7. 8. & 27. 28. Ti-

Maafias , Opus D

ominïry

Nui

nea corrofus, per ain.

Maceda, Incendium.

acl

ob, Dolens, Gemens.

Madian, Tudicium, Litigans;

aY

Nih

oel, Volens, Incipiens.

IMagdalena ; Magnifica.

Johanan, Gratiofus , Pius, Miferi-

Magi, Sapientes, vel Fhilofqphi.;k

N

COrS.

:

Malachias, Nuntius meus. -

h at

Johannes , idem

Malaleel, Laudans Deum.

d

Malchus, Rex. *

N

[onas , Columba.

Mammona , Pecunia, divitiz.

Jonadab, 5pontaneus.

L

onathan, Domini donum, filius Saul.

Mamzer, de Scorto navis.

Na,

oram , Excelfus.

Manahem, Confolator.

$i

ordanis, Eluvius judicii.

^^

Manaffes, Oblitus, Oblivio.-

lj

Manue, Requies.

Nh

ofaphat, Dominus judex.

ofeph, Augmentum.

Maxzf ; Amara.

Mar-

Nd

^s

as

m

du aug

Mardochai, Amara contritio

Nehuftan, ZEneum

Maria, Exaltata, amaritudinis mare

Nemrod, Rebellis.

IVlartha, Provocans

Ncphc.»:l; ; JEquiparatio.

Mafiía, Onus.

Ninive, Pulchra.

um

Mafpha, $p ecula.

INoe, Ceffatio, Requi leSæ

M athufael , Mortem fuam pof'culans

Noema ,. Decosa.

u$,

M :ttheus , Donatus.

Mlelchias,

ex Dominus.

O

Melchi-fedech, Rex juftitie

Méelchi-fua , &ex Salyator

Obadlas , Servus Domint.

Mefollam , Pacificus.

Obed , Servus.

ïV]efopocamn , Regio fic di&ta,

und

Ohed-edom Servus hominis. -

dtt.

duobus fluviis Euphrate, &

i*

xgrl

Ochozias,

9

prehenfio..

ambiatur.

()dollam 3

d

eftimonium illis.

Micha, Pauper.

O

Subcinericius panis.

Michacl,

Quis ficut Deus ?

Olla Elevatio , Holocau&um

N.llchæw , idem

Onam , Dolor.

Michol, Quis omnia ?

Onana, Dolor, Inlquxcas

Onefimus,

Utilis.

Mlphxbofeth de ore ignominia.

Mifael, quis poftulatus?

Oolla,. Tabermculum

Mifle, Proverbia , nomen llbrl.

Ophni, Pug;us; Pugxllus

1

Mifphat, Judicium.

Oreb ,. Corvus.

Moa, Libra,

Tälencum

Ofee , Salvator.

Oza, Fortitudo.

Moab, de. Pacx:e

D/ïorla , Amaritudo.

Ozias, Fortitudo Domini.

Mofa, Azymum per fade.

Oziel, Fortitudo Dei.

Mola, I. Paral. 8. 9

. Onus.

P

taefun.

Moyfes, Attratus (fub de aquis. )

lVnyia ; Scele ('ca

Palæfhna : COnfperf'l (fub cinere. )

fhartés

N

Paracletus , Confolator, Advocatus

Parafceve, Præpwamo

ü$.

Pafcha, lranfitss.

Naaman ; Pulcher.

Nabal, Stultus:

Pentateuch.;s , Quinque v^lumina.

Nabo , Loquela, Prophetua

Pentecofte,Quinqu gefima(fub dies.)

Naboth, idem.

Petrus, Saxum , 'Petra.

iNabuchodonofor, Plan&us rudxcu

Phacee, Aperiens.

INachor .

Phanuel,

Videns Deum.

R:ucus, Aridus.

INadab , Spontaneus.

Pharao, D*Xilp ans.

Nahaffon, Coluber, Serpens.

Phares ,.

Divifio, filius ]nde.

INahum, Confolacor

Phares per hu, $ deal

16 Eques.

ophi«

Naim, Pulcher

Pharifzi, Divifi.-

N thdn Donatus

Phafe,. 'Tra. ficus.

Phafga , Collis.

INathanael

Donum Dei

NNazargi , Sepárati , SanQificati.

Philifthza, Confperfa cinere.

INazareth ,

San&ificata., Separata. .

Phinees, Facies confidentisz.

Si autcm per fade fcribatur, Cu- Phogor, Histus.

Phul,

Aphrica.

ftodita, v«l Florida interpretatur.

Neap ls, Nov« civitas,

Pigmzi ; Hebraice dlcunt:ur Gama—

dlm "

Nehemias ,. Confolatio. :

b3

Pro-

h-

»

lïi'xob,-ati*ca , Ovina, ljöcus-; übi peco-

Sarai, XD'o*mi'na- mea,

ra facrificanda tenebantur.

Sareptha, Anguítig buccell:

Qi :

Profelïcus-, A.dv,eng,.: Pe?egrigus..

oaron, five Sarona, Planities.

Tarfos,

Satan , Adverfarius..

Thabor.

R

Saul, Poftulatus.,, Commodatus..

Thaddg

VRaab & P'fai'm,., 86

: 4 Superba;. fbf:is.

aul, I. Re

Thimar

g. 99 H.el?rfaicg. Sual,

Rabba, Multa, Grandis.

À

Vulpes.:

:

Thate,

Rachel, Ovis.

Scenopegia ,. F

eftum.. ;I'abemaöulb.-

Thadis,

Raguel,. Paftor Dei.

rutn..

*

$

UM

Rahab, Lata, Dilatata,

As

Then.

Schibboleth ,. Spicaz.

Ram, Excelfus.

Sedecias, Jiftus Dornini..

"

eraphi

Rameffes , "T'onitruum,

"Fiüen.-

Segor, Pàárva.

homas

Raphael, Medicina Dei...

Sehon ,. Eradicatio;.

Thophbt

Raphaim , Gigantes , Med

Sela ,. Diffolvens

:

imaus

iCïm

» ffilius ]';äldaz-.? ;

D

Rebecca, Saginata..

Sellum, Pacificus..

Timoth:

Rebla, Reblatha, Rixa.

Sellum ,. Manens..

itng,-

Rechab ,. Quadriga..

Sem ,. Nomen.

; Fáma,

Tobias,

Renimon, Malum granatum..

Semei ,. Obediens..

: POHCUS. :

Tubalci

Refplia,. Extenfio..

Semei, I. Paral. 2. 29: Nomen meum;.

yri, |

Roboam., Dilatans populum..

I

Sennacherib ,. Rubus deftru&ionis..

ulant

Roma , Éxcelía;. Sublimis..

Seon,, Sonitus..

Ruben, Videns filium.^

Sépharvaim , Libri , vel Scribs..

Ruma,. Excelfa..

Sephora , Pulch

r

L. au:'; cuba,.;'Exgd'.z

Vlicra,

Rllc-h ','—; S at-urlaca. *

L. 15. per fin.

[2

Sephora ,. Exod. 2, 21

«

,Saiaphï , , Cögrifäns.n

H

uxor M

yfis..

,...Av.is' , Pgiïer,

Sabs, per fin, Conver

fio,. C'aþtivitäs.

Seth , Pofi

tis..

g

-

Saba , per famech ,. Circuitio..

Setim, Expanfiones..

Sabaoth, Exercitus,, in plurali.. :

iba ,. Exex';Ciclls- *

Sabatha ,. Circuitus..

Sibboleth, Onus

.-

Sabbathifinus ,. Rie

Sabbatum , idem..

quies ,. /vaeiï'a't-io..

Sicera , Ébrietas,

?

Sichem;, Humerus.

.

z

Sadducsi ,. ufti..

Sihor ,. Niger, 'lurb

1

Sadoc, juitus..

Siloe,. Miffus, Mittens..

dus ,. Nilüf..

Sale, WMiflio..

Salem,. vel S

allem;, Päx;,

Simeon;. Audiens ,. Exauditio..

Simon, Obediens..

Salmanafar, Pax ligata..

Sin, Rubus,

:

Salmon, Pacificus..

mech..

;E;xod.. I6.. 1;.'.xper. fa-

Salomith:, idern..

Salomom;. pacificus.

Sion, per fade, Arma, Scutum.

ion, Acervus 2. Reg..5. 7.

Salphaad,, Umbra formidinis..

ioqi,

eüt. 4)-4:80 Strepitus--

Samaria,. Cuftodia ,. Adamas.

Sifara, Hirundinem videns. .

Sámfon , Sol ejus ,. nominis ite

Y

Samucl, Pofitus a Deo..

xfacib".:

Somer , Cuftos..

Sodoma ,. Secretum: eorutn,

i

Saplian ,. Hericius ,. Cuniculüs..

Sophtii, fudices..

Saphac ,. ]udicans..-

Sorec, Vinea..

*

Sará,, per he in fi;e, D,Omifnaz,,üxoi

Stephanus , Coronatus;.

E

Abraliz..

Sulamitis ,. Pacifica , perfe&a»,.

Sara;. per heth ,. in.fi'nez,, öd'orans-:,, x

Sunamitis ,. Dormiens.

Z

Domina odoris..

Sufanna. ,, Li;ium,,; Rofd.

T.

T.

Wajedsber, Et 16cutus eft : L&ixbe.r

Numerorum. -

:

-T'ar'fus . Alz;ta, lþ)xennäfa..

NMafthi, Potans, Bibens.

Tbhabor, Ele&tio , Puritas:

Vefte-femoth , Ethac funt noniina:

L

"I haddaus, Laudans.

2. liber Legis , gui Exod. Grwce

l,

"Thimar, Palma; Da&yluä

'vocatur..

"Thare , Odorans, fpirans.

Ur, lIgnis. ^

N

T harfis, Contemplatio gaudïi—.

^

hau, Signum.

Uxias, lgnis Domixiþ

)

"Thecua , Spes, Funiculus.

Z.

deraphim , Simulacra.

'TThomas, Abyfífus, Geminus.

"Labab, Doe, Dotatus. :

"Labdi, idem.

"Thopheth , 'l'impanum, Sedu&io.

«

j

im&us, Cescus, cecitas.

[

"ZLibulon, Habitaculum.

"Limotheus, Honor Dei.

"Lacchgeus , Purus.

"Lacharias , Memoria Domíni,

"Titus , Honorabilis.

!r

'"Tobias, Bonus dominus.

Zambri, Cantans.

'Tubalcain ; Mundana poffeffto.

Zara , Oriens.

i

eum.

"Iyrii, Hebraice Sorim, id e:B;, tri-

Zebedgeus , Dos, Dotatus.

iniSp

u*lant?s.

Zebee, Victima.

Ed

Zelotes, /Emulator.

Zelpha, Diftilatio oris.

Exod.

"orobabel, Alienus a confufiomes

Va/igra,vöhzyocäyis : Láber Levic'icï..

n

FINIS

((

das.

&X

UER

i

xt f

um

,IN,

.

z

D

*

EX BIBLICUS -

[

QUI RES EAS, DE QUIBUS-

:

E

ril, 13

ceffore

E

. lia

IN S

ACRIS BIBLIIS AGI'

Saulis

*

Daid

alphabeti,ordine digefta , revocatas fu

^

d-

Ad certa /Capiþg,

brevitate complettitur.

s

ET

nia fe

vetur

In bec Biäliar?;?n Indice , candide Lelor, primsus numerus lib»1 caput denátat : pfo)ci-

LR

Al

me deinde fequentes ufque d. boc fignum Y vel (f boc fiimum non a 4fit y ad-

proximam . uíque fequentts. lbri citarionem ,. [unr veriuum in. codem capite

E

fignasorum nota.

Exempli gratia i2 voce AARON Exod. 4, 14. 16. 30

25- 3- j

i5-bp6.19.T 7R Q. legendum eft.

Exod. cap. 4 verf. - 14.. verf.

tem N.

16. verl. 30.

lLrem cap. 5. verf. 1« cap. 6. ver[.—13- cap. 7 vlerf. "E

Alik

& 2. Cum autem afteri[cus [eu flella im hunc modum (.Lev. 8. *) nmumero

Ajponitur , indicium eff , rem , de qua.agitur , per plures verfus £2 €0 C4-

fumunt

pite trallari : vl fgnifrcat locum illum effe inter veliqua. diligentius motan-

4Ain

RE

d

hs Sar

dum. Porra fi quad quaris n verfu htc morato, cóntingat non. adeo perjpi-

cum Àl

eue inoenivi: tum aliquot ex propinguis verfibus antecedentibus,vel feque'n-x

tilüs tibi erunt. perluffrandi. — D librarum nouinibus ad faciliorem ,. &f cer-

it p

fiorema dgg?ik&ioriem td o-äfä

Abir

wawm.ef , "E chlf-; Ec:[äþ'a/ien, Eb'c/lx vero Ec» —

-

2. 0«

clefrafficum. notet.

j

4

;

D

idisï

& ARO N ädiung.ïtuz; fï'cïtl*;'ïiffuö in fummo facerdotio Eleazar num.

$9

20. 28. "Deut. 1o.

Auri

A

Moyfi focius Ekxod. 4. 14- 16.

6. Aaronis laus,

*

de & t

g0. 1. 5- 1- 1. 6 13- ]. 7- 1* 2-

-

Eccli 45. 7. 8. 9. *

Mich. 6. 4. f£uit pronepos Levi ,

-barizm mons, un

de moriturus j'amr

N

xod. 6. 16- Ig- 20- peculiari ritu con-

Nïoyfes terram Cbanaan . profpexit,

Pf g

num. 9I Il ] 92

fecratur cum fuis filiis ad minifte-

7. 12- 1 33 477

A&i]kl

rium facerdotii , Lev. 8. " num. 3.

-Deut.-32. 49--

; ävid,ï

io. Deut. Ig. $- Hebr. 5. 4. ficut

Abba

3

'fia in i

Domious prefcripferat, Eixod. 29."

—*þg' IS-' Galo 4- 6-

pater , Marcfïvi.q... 367.', Ro;n.

v1üäh

f 49. I2. Aaronis , & filiorum fa-

"bdemelecb propugnator, & patro -

cerdotalis ornatus , exod. 2g. * Aa-

| 16.?.

ronis facerdotis áuctoritatem , qui

gladio

4liy;

noluerunt agnofcere , inufitato gene-

448.

Chaldzorum , Jer- 39. 16. 17-

13« app

[

re mortis intereunt.. Exod. 16. 3. 11I-

Jbdemago appellatur Azarias Danm.

o. 31- Aaron infigni miraculo often-

ïo ;

7. mittitur 1n fornacem ardentem.

22.1.9

ditur prz cateris a Deo- -in facerdo-

Dan.

L 21.

2.

dC

tem fummum ele&tus , num. I7. 5. 8*

s

4j

-4bdias abfcondit prophetas D'th-iä

atC

poft oblationem fa&am benedicit ex-

ni, 3. Reg. I8. 4- 13-

tenfa manu populo , Lev. 9. 22. ju-

-dbdos judex in 1frael,

Jud. 12. rg;

1m.a

re perpetuo accipit pro officio facer-

—4Lel Occiditur a fratre Cain,. Gen.

Abne«

dotali oblationes, && primitias a po-

V.]

a

4. 8- I- Joan. 3. I2. de eodem lege

pulo , num. 18. 8- 9. II- 12 *

IMatth-. 23.. 35« Luc..11. 51. Hebr.

al QS

Levitis decimas decimarum, num.I8- 1r. q. T. 12. 24-

2 Mi

26. 29- inoritür, num. 20. 29. T 35-

m rex

M o

hia vel -Aäids filius Roboa

uda

12- QS

38- DeujtuïIOr 60—1-, 32050- fu(äcevdiü Ciï

-

d

diter

BIBLICUS.

]

Tüda, 3. Reg- 140 3!0 1- IS. I.0x2- Pa'

creat. Isbofeth ;egem Ifrael, 2. Reg.

ral. 13. 1. * reliquit Afa regni fuc-

ceflorem , 3. Reg. 15. 8. Matt. 1.7.

2. $. páfcitur cum David 5. 12. oc-

lol

-240

h.

cidicur a Joab, 2. Reg.

3

Abiaibar dlacerdos eft'ugit manus

4ira ancilla Judith, Tudith. 8.:32*

Saulis I. Reg. 22. 20. confugit ad

t 1O- 2. libertate donatnr, Judith 16*

[^)

S

David in Cellam, 23. 6. cum Ado-

—

*

n

nia fe conjungit, 3. ikeg. I. 7. amo-

- Abram

filius Jhare habet Sarai u-

A

vetur facerdotio , 2. 27. juxta illud

;nii

J. Reg. 2-. 39- .32-

xorem, Gen. I1. 29. egreditur ex pa-

Alidan dux B

enj

.

amin; num: i AII.

tria in terram Chanaan przcipien-

!þf)lzd-

se Domino , 12. 4. proficifcitur in

cipilt

an

^abigail uxor impii Nabal, I. Reg.

JEgyptum, I2. IO. redit inde in Cha-

16; 300

25. 3. nubit Davidi regi poft mor-

naan, I3. I. liberat Lot fratrem fuum

. od

tem Nabal, 25. 39.

:

ex manibus hoftium, I4. I4. accipit

verj.

Alibu, & Nadab filii Aaron igne ab-

um

promiffionem |feminis , 15. 4 T IT7.

j-£0 U.

fumuntur , Lev. Io. 2. num. 26. 6I.

I6. T I8. IO. concumbit cum Agar,

Aiimelech vex Geraris aufert Ábra-

I6. 4. accipit promiffionem feminis,

j IIWW'

nx Saram , Gen. 20. 2. init pactum

& fignum foderis, appellaturque A-

j pep

cum Abraham, Gen. 21. 23. 32- in-

braham , 17. 5. orat pro Sodomitis ,

if

it

actum cüm 1íaac, 265. 3I-

18. 23. 28. 32. lfaac ei nafcitur., 2r.

& etn

^

Abimelech filius Gedeonis Jud. 9.

p

2. paratus elt offerre Ifaac 22. 9. mit-

tit fervum, qui quxrat uxorem filio

uäfa Br-

2. occidit 7o. fuos fratres, & ictu

lapidis molaris intecficitur, Jud.

&9.

fuo Iíaac, 24.. 4. moritur 25. $. com-

5:53: " 2-

. Reg I1. 2I.

mendatur, Eccli. 44. 20. appellatur

li' nutd.

Abirozn e

ffert fe contra Moyfen, un-

pater multarum gentium, & omnium

js 105

de & terra dehifcens ipfum abforbet

credentium , Gen. 17. 5. lfai. 51. 2.

Num.16. * 1 26. 10. Deut. I1. 6.

Matth. 3. 9. Luc. 19. g. Joan. 8. 39.

jtus fam

Pfal. 105. 17. Éccli. 45. 22.

Rom. 4. 11. 17. 18. T 9- 7. Gal. 3.

- Abifag Sunamitis ducitur ad regem

8. de ipfo, & ejus femine, vide Jo-

6' 47'

fuz 24. 3. 1fai. 41. 8. T 51. 2. Ez«ech.

David, 3: Reg. 1. 3. petitur ab Ado-

33. 24. 2. Efdr. g. 7. Matth.

8. 11'.:,

*wia in uxorem 2. 17.

A&. 7- 2. Iöo HCb- IIO 17'

.

. Ro

— Mifas filius Sarvie , 2.

-brah« filii qui dicantur Joan.

)

116.9. 1 19. 21. T 20.6. T 15- 18.

58

* Romt '

. Galat. 5

8;

Y patm j

Abind filius Zorobabel, Matth. 1.

"Ab falsío filius David 2. Reg.

[a]

[.]

enitir ?

r 16' 17'

13. appellatur Ànania, 1. Par. 5.19-

occidit fuum fr:trem, & fugit ad T ho-

"Abaegartio fui ipfius, Gen. 12. 4. T

lomai regem Geffur, 13. 37. revoca-

j Du

22. 1. 9. Deut. 33. 9. 5. Reg. 19. 19.

tur, I4. 2I. 23. conatur paátris occu-

ydentem

9. Machab. . 6. 19. 23. Matth. 4. 19-

pare regnum, I5. 6. concumbit cum

t 5. 29. 1 1o- 59- 1 16. 24--t 19. 21.

patris concubinis, 16. 22. juxta pro-

Marc. 10. 21. Luc. 9. 23. 1.1

phetiam , I2. I1. tribus hàftis tranf-

1 DOml

4 26.

1 17-.33- Joan. 12- 25.

figitur a Joab , 18. 14-

j p

Abnegatio omnium. rerum , Gen.

"Abflinentia a quibufdim cibis, Gen.

u Gen

32. I. Deut. 33. 8. Rut. 2. 11. 2. Pa-

I. 29. 30. 1. 2. 17. 1 3- I- T 9. 4.

ral 25. 9. Mlatth. 4. I9. T 19. 1.

Exod. 12.9. * T 13. 6. 1 21. 99. 1

J

dem If*

27. Marc.1. 17. T 1o. 28- Luc. 5.11.

22. 31. ] 29. 34« Lev. 6. 24. 1 7. 18.

'I Hebï-

] 14-. 26. T 18-

22. 1. Cor. 2. 29. Jo.

* IQ '"TXd742757? [ 19. 9. T

pam P

12. 25- Phil. 3-

22. 8. "-T 23. 14.. Num.6. 4. f 1g.

uid

duoner pr&

fe&us mili;cufn Saulis ,

10. .Deut.

* 'Dob. z.

S

12-;16.' t 14. 3

12*

-

A

—

INDEX

-

foi $u

chérb

12. Judith 12.. 2 '.Dlæ.niäel. I 8 2 ]üda,, 4« Räg. 16. * 2.'Par*al. 28.?

Adv

IMach. 7. 1. Matth. 12. 4. Ma

:

rc.2,

"

Y

|fai. 7.. * Marth. 1.9. appellatur £ -

Matth.

23. Luc. 6. I- Actor. 15. 29.

liezer , Luc. 3. 20. Ez«cchias filius in

Mac

Abftinentia a vino , Lev. Io. 8. T

regnum patri fuccedit, 2. Paral. 28.

11. 34. Num. 6. 5. Jud. 15. 4. 14 Je-

7. Matth. 1. IO.

*

Rom

rem. 35. 6. Ezech. 44. 21. Luc. 1. 15.

z4cbias filius Achitob

;üæüæüæ.c

pl

Abftinendum a cibo & potu «tiam

mini , I Reg. 14. 3. 18. appellatur-

$14

licit^ propter fcindalum alterius, 2:

Achimelech, 21. 1.

Adü/ i

Mach. 6.

chimelech facerdos dat D :vidi pa-

Gendf

-24- ROm. 140 20- 21- I'

Cor. 8. 13.

7

nés propofitionis, I. Reg. 21, 6:&

15 Ex

— Abftinentis preceptum

v,i'nläre'no-

gladium Goliath, 27. 9. trinsfigitur,

212

lentes, ]

e

;

22. 18. app:llatur

chias T4. 3- vo--

L6.D

I9. "T. 3.

—ren;, 35- 6,,.';* j'"-ngach. 6.

catur Abiathar, Marc. 2. 26..—

Jud. 1

*

Pa fus veftium, I

fa—'iw. 3. I9. Ezech.

-Achlor. dux ÁAmmonit:irum, Judith.

4

1,. 200 B:Rher 140 16- h/.[ätthe II' 8'

5

g

traditur in manus filioruin I-

1221

Marc, I2. 38. k.uc. 7. 25. T 16. 19.

frael , 6..7. fit Judeus, 14. 6..-

27. Bc

Achis rex Geth donat Davidi civi-

22« I0

1 20..45. 4. Tim.2. 9. 1. Pet. 3.5.

"tcceprio perfonarum., vide Perfon.

tàtem Siceleg, 1. Reg. 27.6.

Cr. $

escctprio munerüm, Exxod, 23. 8. Nu-

Achi:ephel Davidi a confiliis,

-ad- :

$C

mer, 55. 31. Deut. 1o. 17. T 16. 19.

hzrct Abfaloni, 9. Reg. 15. I2. dat -

ä.

qm. r

T 27 25.. 2. Par. 19. 7. ]ob. 15. 34-

impium confilium, 16. 21. fufpendit.

Adu

1.36. 18. Prov. 14. 20. t 16. 27. :

fe, 17.

F

prohibe

P5 235 119 6,.,1 22 9. LR 21,

adam

S-:.äïeatu:f, Genef. 1. 27. -coliö-

Eccli 4. 56. 1. 7..6. t20. 31. Ifai.

catur in paradifo , & ligni fcientie

Ge)xf:f. |

V Iä

ufus ei interdicitur, 2. 1&. perfuafio-

J.23. T 5.23. 133. 1*. Jud. 16.

Dat ;

Aledld 2. R* . II. * PI'OV. 6- 6-1.

ne Evx przceptum violat, & para-

1. s

306. 4. 296. T 12. 11. 1 13. 4- 1. 18 8

difo pellitur, 3. 6.23. Ofeae 6. 7. mo-

II24

1 19. 15, 24. T 20 4« 13.. T 21..25. 1

ritur, Genef. 5. 5. qu, & d.

:

Lo P

24 E 30—0

Cor- I5. 22..

.

1. (

16. 49. Eccli. 33. 26. Rom. 12. 1I.

Adhortars a

d bonum , Genelf. I3-

Tem,

-chbab impius Rex lIfrael, 3. Reg.

9. t 45. 24- Jof. 22. * 2. Par. 50.

i

88 2,

16. 29. 50. T 18.'" vincit Syrios, 20.

6. 1 32. 7. 2. Efdr. 5. 6. 9. AG. 11.

20. 20. init fedus cum Benhadad re-

"4

23. 1 14. 21 T 20. 17. * 1. Theffal.

3 LO

ge S—yxi;æ » 20. 34. exercet tyrauni-

$. I1. tit. 2. " 1 3. 1. Hebr. 5. 12.

B]

dem in Naboth, 3. Reg 21. 2. tra-

-Adenias affe&at régnum patris fui,

Adïra

jicitur telo , & fanguinem 'ejus ca-

3. Reg. 1. 5. uxorem petit Abifag,

0 ar

ne$ lambunt, 29. 39. fecundum ver-

& occiditur , 2. 17. 25- 34-

Polteg a

ba Eliz , 21. 1. filii ejus pereunt,

-Adonibezec capitur, Jud. 1. 6.

atur ,

4

eg. IO. 7. II. fecundum illud 5.

- Mdoratio Avgelis, & hominibus tri-

Zyi

Reg. 21, 21, 4. Reg, 9. 7.

:

büta, Genef. 18. 2. 1 I9. 1. T 23. 12-

Gaef,

tf 27.20. 1.33. 3; " T 42. 6 T 339-

Rom,. 1$. 26. r.ad Cor. 16. 15. 2. ad

l Ad

Corinth.

26. Exod. 18. 7. Num.22. 31. 1. ike-

t

t

The oI P

AL I.T 9.2. T 11I. IO. I, ad

im 20. 41, T 25. 23. 1 28- 14 2

fralig

R

eg. 9- 6.

14. 3. * 3. Reg. 1. 16.

4 21

23. Judith 10. 20. Effh. 3. 2- Dan.

3(1lmp](1

tal. 2. 7. in valle Achor, Jof. 7.24

'2. 46. A&G. 10. 25.

X(]d I

"Adramelecb idolüm , 4. Reg. 17.31-.

ratris

T 3

itbas filius Joatham impiushrex

J Adramclech 'þfus fubfidio £

fui

Ich, (

BIBLICUS;;

-

-

fai Sarafar , occidit þairem Senna-

In .]Eg'üyptum redire improbe fïagiï;

g.*

tat lífraehticus populus , Éxod. I4.

t £.

chérib , 4- Reg. 19- 37 lfai 37. 38

dvenrus

Domini : expectandus,

IL f 16.3. T

14- 4. T 20. 3*

I7. $. num. uf S: T

A^

lins ia

Matth. 24« 42- ] 25. I3- t 25- 40.

]. 2j

Ma:c.. 13. 32 Luc. I2. 40- T 21.34-

Centra /Egyptum prophetatur E

Rom. 13. 1I. Ephef. 6. 18. Colotf.

oil)o

4- 1

i. Dheff. 5.6. j. Pet. 4 7. T

20. T 44-

30- T 46. " EzechT 29. B a

ellatot

5. 9. Apoc- 3. 3: T 16- 15-

35135 1352

"dulttrium , laxuria, &

forni Cïtib,

JEgyptiaca redemptio

ffeque nter in

idipr

Genef. 6. 2. 1 19- 5 31. 33 " 1. 39-

memoriam revocatur tamquam fume«

, &&

i5. Exod. 22. 16. iLev. 18. * T 19-

mum beneficium, Exod. 20. 2. Le-

29. T 20- IO- 13. T2I. 9-

p ; 'umo 25-

Vic' 22' 33' .t 26' .12- Deuto

Qottul,

I. 6. Deut. 22. 13. 22- 23

-.»*-tï-.' E 0-17'-

5..6. 1 7- 8- 1 8- I4- T 16. 6. Jud.2.

3-70

I. 6. 8. I. Reg. 10- I8- 4. Reg. 17.

Jud. r9- 2. 25. 1. Reg. 2. 22. Y'ob.

7 v MiCh. 6..

s

je

hudith

4..13. .Prov- 2. 16. 1 5. * t 7- 1o- *

E

rum I

i 22. 14. [ 23. 27 1 29- 5. Ecc. 7- -

peus a

fligitur plagts varíís ,

27. Eccli. 23. 25. " ( 25. 4« Ezech.

E'XOd- 7- i 8- 9. & IO. * IIQ * ut præ'

i at

22. IO. À&t. I5. 20. Rom. I. 26. I. -

dixit Dominus Exod. g I9.

Cor. $. 1- 1 0. 9- I5. . 10. . Eph.

JEgyptus expugnatur a rege Baby-

s. Colofi

$i.

heil; 4' 3" I'

lonis , 4

eg-24. 7.

erem. 46. 2.

5 H

$

im. I. IO.

H

br. I3.

JEgyptii prodeunt in

pugnam con-

. dit

Adulcerium , carnale &

fpi"ritu ale

trà Judam, 2.

aral. £2. 2»

z

: Pen

A&gypto potitur Anttochus, 1. Ma-

prohibetur, committitur, & punitur,

Genef. 20. 2. [.26. 7. Exod. 20. 15-

chab. r. 17. in /Egyptum fugit Chri-

collo

fius Herodem , Mactth. 2. 13.

Cientig

-L:v. 18. 8. 1 20. I1o. Num. 5. 15-

4Egrotatio, & morzbus pena peccae-

fufo

Deut. 5- 18. T 22- 22. 20- 5-7- 1 13-.

26. sap. 3. 16. Jud. 19. 2- 2- &eg.

ti, Éxod. 15. 26- Lev. 26. 16. nu-

k parae

7, o-

Il. Z- 4. [ I2« 1- 9- Job- 24- 15- 131-

mer. I2. " Deut. 7: I5« 1 09. 27. 60-

L. 9. Pfalm. 72- 27- Prov. 5. 3 &

2. Reg 24. 15. 4« Reg. 5

* 271 2- P&'

[j 1

20. T 6. 24.132. 1 7. " kfaim 57. F.

ral 21. I8. Joan. 5. I --

erem. 2. 26. [ 3. I T 5- 7- T 13- 26.

ZEgroti vifitandi funt , & confo-

d. 1

Ofem 2. 4. 1 4« 2 Sap. 3- 16.. Mat-

landi, Genef. 45- I. 4« Reg.

g. 29.

a.

;h &i

5. 27. t 14- 3- T 19- 9- Jo:n- 8-

l13- I4- Job. 2. 11- Pfalm.

ld

L

;ccl. 7. 3. AEecli. 7. 38. Matth. kig.

Chefil

3. I. Cor. 6. 10. 1. E heil. 4- 3wiieb-.

37- 4

» [2

13- 9. ]«cob. 4- 4-

feu qux-

rinth. f. 4«

Josna. II. 3. T zz 9. 2. Co-

;gfm,

Jadwram, fuüper tributa,

Quomodo fe i-irï fancti in morbo

à

ftor erarius Davidis, 2. Reg-20.24.

& deceffu ex hac vita habuerint, Ge-

yifag

poftea a tributis ipft Roboam , lapi-

datur, 3. Reg. I2- I8-

nef.49. " f 50- 14. Deut. 31. 1. 6.

JEoybtiaca captivitas- predícitur ,

Jot.15. "T 23. " T. 24- * t It Reg.

bos T

Gcnef. 15. 13. incipit ,

de' Ir 80

I2.* 3. Reg. 2. 1. 7. 2. Paral. 32.

2

i

Act. 7. 18-

24. kob.qe * M

ai« 38. I. I..Macm

t

De JEgypto exitus, & liberatio I-

2. 40« 6l-

*

m

fraelis promittitur, Genef. 15. 16.

4Eneas

14

- 4gaLus iinentem famem: prgdicit

j

48- 9. T 50- I4* EX*ï)d-* 3* 17- 1 6.6.

A&Gor. 11. 28- &

adimpletur , & exeunt viri 600009.

ciendas, 2I. I[.

paulo ma:nu.s inji-

j

, o

Exod. 12. 37- 51. 1 13« * [14- " Nu-

-g«g vex. Atmalechitarum c

mcr, 33.. 1. Deute IÓ« 1. Ofcae 13- 4»

ap-ftnr a

n

É

rege baulo , [. Reg.- 1g. 5 jubente

fpit?

Mich. .6'...4;.

C/?c-

à-

-

A4NDEX

Samuele occi"dicuïr- I

5. 3. juxta pro-

phetiam, Num. 2

» 20.

L

Efther 3. * fufp;ndi.tltr, 7. Io..e'o'dþem*

fnos tet

-4gar ancilla Sarg parit Ifmaelem,

fupplicio afficiuntur, & decem filii

i

25 Jud

ejus, 9 I

Amii

lio 21. 14. Gala

t.

pellitur cum fuo fi-

ma[a filius Ab

igaii föroris Davi-

16- 17'

A

. 30.

dis , I. P'ral. 2. 17. fit dux militiz

6. 1.

7

di

areni € fua terra per Rubenit

as

apud Abfolonem , 2.Reg. 17. 25. poft

/inam

pro

igaptur I. Paral. z. [o,

militiz Davidis przficitur 19. 13.

:

Aggau:

tandem a Joab per fraudem occidi-

R. r

E7

3- IO Efdï. Sol* T

proph et:at;.

]uc.læis *

I

AæL

tur, 2O. IO. cà

j

Reg. 19.

ufa cgdis- punitur , 2.

i

Jaem.

-

«d!bras

Agripfd ; audit Paulum ^$ A&o 260 2.

Amd/t'q filius

J

Ài

ium in I2.

propheta in Silo fecat'pal-

,ova's recenfet popu-

tó mori

Partes , 3. Reg. I1. 3o,

lum , 2. Par. 25. 5. ulcifcitur cedem

p

mala pradici

t uxori Jeroboam, I4. 6.

pattis fui , 4.Reg. 12. 21. T I4. 5-

jera

IC. fcripfit.

prophetias, 2. Par. 9. 29.

bello devincit Edomzos, 14. 7. capi-

LL

-dhira dux Nreph'thali » Num. I. 15.

tur, & occiditur, I14. 13. relinquit

Aleimmus perjurus

fuccefforem filium . Azariam regem ,

)yNp.

Anam

eft facerdotium I.

M

deus adeptus

I35. I- appellatur Levi , Luc. 3. 29.

Mach. 1

ach. 7. 5. g.

mici veri , & fiéti ; Deur. I3- $.

dir, J:

I. Mach

4-3-13. periitfubita morte,

1 33.9. 2. Reg. 3:97. t 13: 14 t

Andti

ab. 9. ss. 56.

15. I9- T 20. g. Pfalm. 40. I0. t 54-

4.19.!

4«lexanzer Yex. Grecorum , Occifo

ndri

ario , regnum

fuum filiis divifit,

I4. Prov. 14. 20. 1 18. 24. t 27. IO.

ditar, :

I. Mach: 1.

Ig. ECCH- 60 7. T *7- 20. T 90 120 1-

Angex

8. T 11.4. -

7. vidu Dan. ". 6. 18

I2. I4- T 22. 25. t 37. 0. Jerem. 9.

fütura,

4. T I2- 6. T 41. I. Daniel rr. 26.

Alpba , & omega principium, & fi-

Mich. 7. s. Matth. 10. 35. Luc. I2.

"TE

nis primus, & noviffimus eft Domi-

53- Joan. 13. 18. 1.Thefl. 2. 14.

3I-TI.

nus , Ifai,

41- 4 T 44. 6. T 49 12.

Aminadab miUSAAram, Matth. I4-

xod j

Ap,oc.' I. 8

- T2- 8. f 21. 6. 1 22.13.

hunc Naaffon filius ejus in principa-

20]*3

tu fecutus eft, vid

*

122

Hlphbaus , pater Jacobi

Apoftoli ,

I2. T IO. 1I4.

e Nun,f.fï. . 17.

3 T

2. Mlatth. to. 5.

arc. 3. 1. Luc 6.

9 LR

15.

&tor. 1. 13.

-4»on filius Lot

» & filiz ejus ,

4/tere holocaufti, Exod. 2

7. i. f

Gen. Ig9. 38. À

mmonitz prohibeg.

1. 27

80 Il num- 7. '* '20 Regn 24..

25. 3.

tur ab ingreffu templi, Deut. 22. 4.

195

eg- I8. 32.

—4-Reg- 160 IS- 2' Pa'

2.

ídr. I5. I. ceduntur ab Ifracl,

Pir,'or

ral. I. 5. T

q- I. T I5. g. r.Efdr,

Jud. 11..32. r.Reg. rr. 11. o.Reg.

3

$. I2. T Io. * t 12. 26. adverfus Am-

11

3. 2. Ezech. 45.13. I;Mach. 4« 47-.

mon prophetatur,

349

49. I. Ezech.

21 * 20.

I

hlcare incenfi, Exod. 30- I. IOT

t 25 2. Amog

I6

37- 25. 1 40. 13.

I. 13. Soph. 9. g.

lh

- «tmalecb filius Efau nafcitur, Gen.

Amnon filiis David oppreffit foro-

36- 12, 16. pugnat contra Ifracl , E-

E

rem fuam "Tlismar, 2. Reg. 13. 14.

Obs

xod. 17. g. N

unde, & ab Abfalone fratre fuo con-

Pj

ceditur ,

um.]I4. 43. Jud.6. 3.

foditur, 13. 2g.

Tuch, &

tu$ deletur,

* [ Reg. I4. 48. fuidi-

EX

I. Reg. 15. 2. g. juxta

-4men filius Manaffe. rex Juda oc-

lia

verba Exod. 17. 14. Num.24. 20.

ciditur, 4. Reg. 2t. I9. 23. ei inre-

205

gno fuccedit filius Jofías,

Reg. 22.1.

AtC,

dman

oftquam ad honores fuit e-

-4morí filius Chanaan,

G

en. Io. 16.

$..T

j

]oan I

.ve&xuis'. ;

f

lethalis hoftis Judæqrum "

d

Y

Amorhzi non patiuntur Ifraelem per

fuos

BIBLICU $

odem

fuos te'rttninos p

LO 3 :9. d 6'.I5. f7. 30. 1

t fllii

25. Jud. 11. 19.

*

roficifci, Numer. 21.

8g.28. F 10- 3. T IE- 13. T 15 7- 1

d pri Impius rex

.

Ifrael, 3. Reg. 16.

I3. 23. 123. 9. T 27. 23. Rom. 8.

Duwi

18. Gal. 1. 8. T 3. 19. t 4- 14. Col.

nilitig

16. I7. 22. 23. contra Àmri, Mich.

i

. pot

6. 16.

2. Ig. 2. Thefl. r. 7. 1.Tim. 3. 16.

) Dj

"dnamelec

5 idolum Sepharvaim , 4

t 5. 21. Hebr. 1, * 1 2. 2. 1 ro. 22.

ycidi

Reg. 17. 31-

T13 9* LPet. i. T

f

$. 123 22. 2

LL 2

dnanias prophetat con

*

tra ]eremiam?

Pet. 2. 1. Jud. 9. *.-

Jerem. 28. 1.

Angelorum ruina, Tob. 4. 19. f

Ananias cum uxore Saphira fubi-

I5. I5. lfai. I4. 9. Ezech. 29. 2. 14«

popt

to moritur, Actor. 5. 5. TO.

17. Joan. 8. 44. 2.Pet. 2. 4. [ud. 6.

cedem

"natkoth: civitas Benjamin, Jerem.

ngelorum nomine .a

ppellantue

I $

32. 7. ubi & Jeremias eft natus, Ter

doctores & predicatores,

]

faiæ. 33-

. capi

Lrnto3

7. Mlalach. 2. 7.

. I. Matth. If.

linquit

3. Reg. '2- 36

7- & facerdos Abiathar

Io. Marc.i1I. 2. Luc. :

egem ,

— Anathothitz nolunt

I4.AÀpob 9.* 3. *

7. 27- Gal. 4«

)2

]-eremiarh au-

:

-nim* qüorundam piorum ftatim

D.

dire, Jerem. 11. 21.

J4ndreas a Chrifto vocatur, Matth.

I 1

poft mortem funt cum Chrifto, 2.

4..18. Marc. 1. 16. Joan. r. 40o.

Corinth. 5. g. Philip. I. 24. Apoc:

15b

"Andronicus VMicarius Antiochi occi-

I4. 13. contra illos, qui putant illas

E

710

ditur, 2. Mach. 4. 38.

ufque in diem judicii quiefcere..

IIH

Angeli , horumque minifterium, &

-Anna parit prophetam Samuel, I.

r'eftle

natura, Gen. 16. 7. * I8. " I9- " 2I

Reg- 1. 20.

]. 56

I7. T 22. I1. T 24- 7.--T 28. 12. 1

Anna prop

hetiffa laudat Dominum

AX D

31-11. 65. 32. 24- 1 48. 16. E-

Deum,

uce 2. 56.

M

xod. 3. 2- T 13. 21- T I4- 19. 1 23.

Annas focer Caip

hæ [ ] IJUC, äo 2,

m.H

20. 1 32 34- 1133.' 2. Num. 20. 16.

oan. 8. 13: AGor. 4. 6.

Hacipt"

T 23. 22. ]gf,, N IS3.

13. Jud. 2. 1. f 5

Antichrifus, & ejus regnum, lfa.

23. T6.11.. 1

14 20. 1 13. 3. 6

II. 4. Ezech, 39. * 39. * Dan. 7. 7.

"A

eg: 14« 17

"

19. 24. T8. 9. 2

3 19 27. [ 12. F.

9. I.Reg. 29. 9. .2.

i

"Lach. 11. 15. Matth. 24. 24. Marc.

7

: 6j

19. 27. ] 24- 16« 3. Reg. 13. 18-.-

Qhibene

I9.

4. Reg. 1. 3- 15- T I9. 35. I

3. 6.

oan. 5. 43. Actor. 20. 29.

tl 2 l(3'

Par. o1. I5. 2.Par.32. 2I. Pfalm.

2. 'Eheff. 2.5. 1.'Iim. 4.1. 2. T imot.

| lfm],

go. 1I. T 102. 20. t 103.4.

4. 9.* 9.Pet. 3. * 1. ]oan- $. I8..22;

I

i

. 9. Ifai. 6. 6. T 37- 36. Dan.

4. 3. 2.]oan. 1. 7, Jud. 16. Apoc.

(s Àq»

Q-Rego

-

9«

6. 22. T 98- 16. 1 9- ?1. TIo,

II. 7- T 12- 8. T13- * 1 14. 9. T 17-

TI

ZQ.

t I2

I. £ach. 2. 3. t

* I9. 200 1. 20. 2Lo, e.

T2

(:

I.

$

: 5. 10« T 6.4.

Antiochia fufcepit

ApoPco]ovrum- de

j, Amo

alac

:

:

I..Jud. 13. 2o.

Chrifto predicationem , Act. I1. Ig.

:

3

^i

* —12. *

b

26. T 31 T.

m fotee

;

8. 3

IO. H- T I1. 2

Ba-

Antiochns Mluftris proficifcitür im

Bonn

ä

Ma

. II. 8. Matth.

IE

ptum, $. Mach. I

I8. deftruit

f cot

,-

:

ï

.

*

.

4- II. T II.IO.

templum, & fubvertit. civitstem Je-

gu

;

I

(-:r.h

DU. T 18. Io- T

l'llfalcm, I- Mlctïn It 23- 330 2-M 4*,(:,1-

I3:

:

äg

?

I. T 26.53. 1 28-. 2-

5.16. erigit idolum fup:r «1tare Do-

uds o

22..50. 124

;

mini, I. Mach. 1.

eiine

Marc. 13. 32

uc- IO 130 19': 280 "

57 morit;ur, 6.16.

g n

.$.9. I5. 1 12 8. T 16. 22. [ 22. 43 2. Mach. g. *

Antiochus

n 16

Eupator. ; filius pradi-

1

dem

Joan- 1. 51 T 5- 4. 1,20. I2. A&pr-

$

CS

[aos

OINDE X

-

ài Antiochi. , & rex., I. Mach. 6.

62.14. 1 19'.:.225.'.'?2»1;1.-.-

66. cum exercitu tendit in ]udeam,

A&, I rcr..

z. Ed

111-9. T18. 9. .

-a4x« nihil nocume

dificat

6. 31- non feryat. Ifracli fidem, 6.

iiti*, vel impe-

2. ceditur, 7. 4.

"

*

r

dimenti affert elc&tis Dci , Exod. 14

pamil

( - nugua vig inquire

ndz, &fdbfer;

22. Pfalm.

? EA

vande , & a novis declinandum , Je-

De d

7655*"67. Aai. 43. 2. I;qnæï

x

"

xem. 6. 16. Prov. 22. 28. Ecclt.g. 11.

- Áqua nominatur perfecutio, Pfal.

dols,

1 39- 1. Rom. 16. 17. Gal. 1. 6. 7

[2

T

68. 16. 1143. 7. Prov. 17. 14. Mat-

quati

I. Tim. 6. 20. 2.Tim. 4

u

thzi 7.25.; Luce 6. 48. Apoc.12. I7.

2 o

äec

L T I7- Iujoant 2. 24- 1

r Par

: .-x;g*,Jo.aknd«;

^e Aque aflimilantur cognitio Dei, (

T. Jud. v. 18- t9. 2o.

dona Spiritus San&i , lfai. 11. g.

4f

"tpollo vir facundus , & fcriptura-

112:3: 1396- 1 43- 20 T M 3-

311

gum P

Ezech. 47. * Zach. 1

4 8 Joana. 4.

Aþr

eritus, Actor. Ig. 24. 1. -Cor-'r

Io. ] 7. 38-

Sennac

I-I2. f3. 4» t 16. 12-

Aq"a bene

dicta, vude Benedictio.

in ftgi

-téllenies dux . in 8

yria ,. I Mæ-

*

-4rad rex Chananita

r

3

chab. 3. r2. t ro. 69.

tra ifraeI, num. 21. I.

: um"pugnäcrc*oq-'

Aftn

"dpoffot.

L

Aram , qui & Ram nominatur, fi-

&M

brxor. 3I.

2 magnus . e& | Chriügs, He-*

Z

P

E

lius Efron, genuit Aminadab, Ruth.

. Apoftoli eliguntur

.ex dif ci'i-)ufïs;.

4- I9« I.Paralip. 2. I0.

Matth. I«

fío, 1

Luc..6. 13. mittuntur ad annuntian-

$. Luc. 3-

Af

dum regnum Dei in Judxa, JVlatth.

-dram krater

Kbxiaham,-& pater Lot,

didim

Io. * Luc. 9. 24- 46. xevertuntur j

Genef. 1I. 27.

ler x

£. IO. mittuntur in univerfum mun-

-rea Noae ,-

Genef. 6.14. T7. 9

rium f

dum ad evangelizandum , Matth- 28.

18. *Sap. 10 4- T. 14.6- Matth,

24-39. Luc. 17. 27. Hebr. I

Afur

et. 3. 20«

LO

15- 16. 27. 20- 21- A.-/&.ïz. 8 ïlg,,

t LU

Axca federis deïn!ï.þ;æräCurï:, E-

82. 1. ]

" Apoftoli ufi funt membranis , feu

xod. 25. IO- 21. aflumitur in caftra

Aff

Hibris , 2- Tim. 4- 13- hortantur ad

contra

hiliffzos , 1. Reg. 4.- 5. ca-

105

ftudium legendi, 1. 'lim. 4. 13. 15.

pitur , 4. TI.

2

D

Nun, :

Opifices autem , qui noctes, (X.dies

Arca quid continebat, Exod. r6.

173

aliis occupantur, jubentur non im-

34'* Deücr IOö 20 T 31- 26- 3p Reg-

R

mifcere fe Ecclefiafticis re

8. 9- 2. Paral..5. Io. Hebr. 9. 4

mmsfe]

3

bus , Ec-

di. 33. 26. 37-

rodis , Matth. 3. 22.

-Archelans vegnat loco patris fui He-

20, *

Apoftoli , &

p*rolahecä : Ba-bu*eruht

tates ]u

fpiritum Dei , Exod. 4. 12. 2. Reg-

-4rioli , & arufpices , Dan. 2. 2.27.

Ezed

23- 2-Dan. 9- to. Zach. 7. 7. Mat-

14-6. t 5.6- 11- AG. 1

4

4f

th&i TO. 20, Marc. 13. 11. ]oan. 14.

Íncantatores.

dltur ;

17. Ad. I.5. 1 2- 4 T14-31- T 9-

-riftarchus focius S. P auli, & in

dlg 3

XMg. j 19. 6. 1- Cor. 2- I2. 1 12. 3-

itinere , & in vinculis, Act. 19. 29.

4

I-Cor. 13. 3. . Lheff. 4. g. j.lrnm.

T 20- 4. 1 27. 2- Col. 4. ro.

l

16.. i.Pet. I. HNE- 2.Pet. 1. 2I..—

-rphaxad vex Medorum a Nabu-

næ;

chodonofor vinctus, Judith. 1. 1.5. 6.

Afar

Aþjzdxitt'ane.r

ei , Angelorum, &

Qum ;

hominum , Genef. 32. 24- Exod. 3.

-rfaces.xex Perfatum , & Medo--

Atha|

* Num. 22« 2I- J«Olf-- -. I3- I. ch',

rum fuperat Demetrium, 1. Micä.-

h;

28. i. Matth. r7. 3. i 28- 2. 9.

D

&!Tpem !

Marc. 9-3* T 16. 5. 9« I2 14-. Lu-

-rta

xer:&e; rex Perfarim recip it lie-

lidga

s Jud xos,

cz 9. 39« 1 ?4* $s 3?5 joan. 20..

teras plenaq-qi-.ue"'re,ïigxadv,ü[u

i, E.

$ Rs

P

KTONEUTND

«T. f0.

-'Bi BLI CU QU

"ttbenobius /mi-ctïcq'r»*- ad Simonem,

1. Efdr. 4. 7. 17. refpondet, jubet z-

1. Mach. 15. 58.

Impes

dificationem templi impediri, 4. 2I.

d. H

permittit lfraeli xdificare templam ,

CA

Avaritia , Jof. 7. 20, 1. Reg g. 3-

, ]s

9. Efdr. 7. *

125.3-. 16. 3.Reg. 21. $.

4.eg.

4f filius Abiam rex Juda tollic T-

5.20. 22. Pfalm. 35. 16. 21. Prov.

, Dl

dola, 3. Reg. 15. . 12. fabfidium

I 10- kir.925. pLI2.99 T0

,. Mat.

quarit a

yris, & inoritur, I5. I9.

'416- 2( T 28- 160 220 TSO. Is-

ET

DI

2. 296. 4 $.T 5.9. T 5.1. Ifaim

1. Paral. 3. 10.

phat Hlias— ejus rex poft eum,

5. 8. T 56. r1. Terem. 6. 13.. 1 g.

Dei,

-faph cantor Davidis

1o. Ezech. 22.13. Amos g. 4o. Mi-

L 9

S

P) I-':Par. .6-

W

39. T 16: 5.

chzz 6. 10. Flabac. 2. 9. Eccl. 14.

at d

"[arbasdon , poftq

uam pate'f ejus

3. T 31- 3- T 41. 4- 2. Mach. 4. 5o.

Sennacherib confoffus eft, fuccedit

1 Io. 20. Matth. 6. 19. T 26.14.46.

iftio.

in regnum, 4. Reg. 19. 37 1fai. 57.

t 27. 3. Marc. 8. 55. Luc. 12. I5.

t COl

Joan. 12. 4. A&. 5. r. 18.19. t24-

;fjän??lv parit ipfi Jofeph Ephraim ,

26. I. Cor. 6. 1o. Ephef. 5.5. Phil.

& Manafle , Genef. 41. 50. T 46.20.

4. I1. Coloff. 5. s. 1. Tim. 6. 9. ad

uf

"fa. fubjicitur Romanorum impe-

*Lit. r.

L) II.

ebr. I23.

: Ruth.

äo , Ia IVI?.Ch. 86 64

A diendun N erbam

D

e

luhv [r

bum Dei.

M

r vide Ver-

Affuerus vex Perfarum inftruit

þfpl en-

telwr

didam ccnam, Efth. 1. 5. accipitEft-

-x4 filia Caleb traditur Othonieli

her uxorem, 2. 9. I

relinquit Da-

in uxorem, Jof. 15. 17. Jud. 1. 13.

rium filium -fnum'fucceiïore-m;l Dan.

Mzarias filius Amafiz rex

uda fit

TM

leprofus , 4. Reg. 15. s. 2.

J

ar. 26.

Matih,

* .ä;äur filius Scm flii Noae , confti-

I9. reliquit filium Joatham regem,

tuit regnum Aflyriorum , Genef. 10-

A. Reg. 15. 32. 1.Par. 3. 12. appel-

.1.7. E.

22. J. Par. 1. r7.

:

latur Ozias, 2. Par. 25. r9. Matth.

ul , E'

Affur virga furoris Do

m

nini , lHfaiz

j al

I. 2. Mathat, Lucx 3. 29.

&

IO. 5. contra Affyrios prophetatur,

Azarias propheta -mittitur ad re-

Num. 24. 24. 1(d.10. 5. T 14- 21-

gem Afg, 2. Paral. Fs. 2.

l. 1f

Tiy.3- |39.928- 35. 1 31- 8-.

i

: L

N

ex Adlur expugnac líraclitas, &

B

jME

transfert in. Aflyriam , 4. Reg. I5.

Baal ïdolu&t

Sa:nafïtaxiorum 2 m

29. * T 16. * 1 17. * expugnat civi-

Reg. 16. 31. altare Baal. deftriitur,

foi

tates Judx, 4. Reg. 1.

Jud. 6. 25. 30o. facerdotes Baal occi-

* Ezech. 36. *

dT *Pa-t. 32-

duntur, 3.

, 2' 27'

Agjrivrxm exercitus ab Ang'elo cx-

25. 1 23- 5.

eg. I8. 40. 4'R'egf IO.

dïtur b 4

- Baana, &

d

égV 19. 37. 2.Par- a2 2t.

ach.

Redmb fufp&adunmr *

&in

Iíaiz 37. 36. Eccli. 49. 24..1

2. Reg. 4. I2.

[2 4f. 2.' Machl 8-.

9

Ob- I" QVI'

Bae/a impius rex lfrael, pugnat

[ 9

Aone 2. ^.

contra Afa regem Juda , 5. Reg. 15.

J

"Affarorh jad. 2. 13.. t 10. 6

I6. * cum omni progenie fua extir-

.Mb

gum 7. 3. T12. IO.

atur, I5.

[ $9

— "tbalra filia. Amos regis Ifrael, 4.

j

ehu, I6. 1. 2. 1.

4- II- fecundum verbum

Mel*

Reg. 8. 26. perdit totam fere regiam

Mide

Ítirpem, II. 1. regnat fex annos in

Babylenica captivitas 7o. annorum

predicitur , Lev. 26. 31. D«cut. 4.26.

jJudza, 2. Par. 22. 12. interimitu

1

1 28- 36. 49. 4. Reg. 20. 17. lfaim 5.-

f wtliiv

4 R:'egv. lI« 16. 20.

15. 9.

lud 305

-

113-;. 19. ]erem. 13. '19. o4. T

29

Ü

i

IN pþE**-X'

t 20. 4. 6. 1 25. 9. Ezech: E. T TO

3 19. d- T229-16. Ro&i. 6. 3; I.Co-

thei

* 22. 5. Mich.

rinth. T. I4. Galat

]om

16. Bar. 6..1.

2 1/2./XT4-." Io.'Hgþac,

So HEbl'. 60 2'

]

B:bylonice captivitatis initium ,

Baptifmus falvat

» 1. Pet. 3.:,]'21'.

9an,

4. Reg. 24. " 25. *

Baptifmus eft lavacr

*

Efdr. 1. 40. 52.

2. Par. 36 f

nis, lit.

um regeneratia-

J

L.Ij

- Finis captivitatis promittitur , &

Baptifinus. tollit omn',i*a' pec;:ata ;

39

^4^

prophetatur, Levit. 26. 42. Deut. 4.

Genef. 17. 14. lfaie 44. 3. Ezech. 39.

Ba

29. 1 39. 2.

3. Reg. 8. 33.. 2. Par.

25: Zach. 13. 1. Matth. 18. I4.. 1 26.

Qum,

6. 24. 57. lfaim 14. I- 140. 1. T 48-

I9. Marc. 1.4. T16. 16. Joan. 1. 33.

Chrif

13:5. AGor.2.39. T8. 12.38. T 16.

fus l

]25. I2 129- Io- 139. * 1 31. 9

33. 118.8&" Rom.6.3.4.5.6. * z. Co-

1 32- 37. T 16.27. Kzech. 11. 17.

rinth. 6. 11. Ephef. 5.26.. Coloff. 2.

Tiitri

an. 9. 22. 5. Bar.6. 2. Liberatio fit,

H. * Ti

I 27

2 54 H.ebr. Io. 22. 1.Pe-

By

1. Efdr. 1. 7 2. * 37 Rfdr. 2. 1.

tri 3. 2I.

lj

Babylonice captivitatis caufa,

Baptifmus non eft irritandus, E-

Byp

Reg. 17. 7. 13. 18. contra Babylo-

phef. 4. 5. Heb.6.6. 1 10. 26. ldem

Bapï

nem , Pfalm. 136. 9. Ifai. 13. * 14.

declarat ipfius figura, Genef. 17. 14-

2.4« 1921.2.9. T47. * Jerem. os.

I.vor. IO.2.

TO $9

132. T 5o. * 51. * Bar. 4. 2

Baptifmus Joannis , Matth. 3. 6«

bara

14. 8. T.16. 19. 1 17. * 198

T21-25. M.rc. 1.4. T11. 3o. Luc. 3.

2726

-Bacbdes Dux Demetrii , 1. Mach.

0n, ]

7- 8 occidit Judam ex przcepto De-

13.23. À

I6. 1 7.29. 129.4. Joan. 1. 25. 33.

Dar

&or. i'-. 5. 11116 T13.24-

OCulom

metrii, 9. Ig.

claam conducitur ad maledicen-

T 19. 3-

Baptifmus po

nitentig. prædi&aettr ;

Hd"m

dum lfrael, Num. 22. * f 23. 1.do-

Maici 1. 4.

uc. 3. 3. A&t. 2. 3g.

pedes à

cetur a Domino quid illi loquendum

eit Pau

fit, 23. 5. 26. Balaam do&iina , 2.

-ä IISJ" 240' :

T 19.3. RQm.öjg., Coloif.

Titttitur

Pet- 9. IS' ' ïï-OC.fQ.- 14--

Baptifmi nomine Bgniüþachr paffio,

1 Jenaf

Balac Rex Moabitarum mittit nun-

€ Antic

tios ad Baalam, num 22. 5. Jof. 24.

12. 5O.

Matth. 20. 22.. Marc. Io. 38. Lucs

"

Bantjs

19. vide Jud. 11

[

k- 251 MiCh- 6. S. A'

Baptifmu

s in S'piritu»jSan'&lo, &

M

poc.2: Id- -

igne, Matth. 3. r1. Marc. 1.9. Lu-

D]

Batthaf[/ar videt manum fcribentem,

c& 3. 16. ]:

ian. 1. 33-. Adt. 1. 5. 12-

Vnte

Daniel 5. 5. occiditur, & regnum

4« DEIIS.

COmburi

ejus delabitur ad manus Darii N o

Bapti2apdi funt.parvuli , Gen. I7.

16- 1.

1d. Exod. 4.24. 25. 26. Matt. 11.28.

tüch

Banajas.

Dux Cerethi, & Phelethi,

2. Reg. 20. 23.. Davidi a coiifiliis,

118- 14. T19.13. AMarc. Io. 14« Luc.

Ba'xfll

18- 15. Joan. 5-5. A&. 2.39.41. T 16.

ClDtg

32

— 23. 23. 1. Paral. II. 25. poftes Pra-

15.33. 118.8. 1. Cor. 1. 1

E

UÍte d

2. 35*

ectus militum $

$

'alo.m*on.is d. R?gf

i IS' 22' I-'I im- 2—0'*40 3

p &Clpn

;

Daptizari in Scripturis. aliquando

Gg. 2

tlfmtls a ChriRþ praceptus ,

exprimitur per verbum illuminari ;

afze]]

M attg

; 28. 19. /*Mafc.,lq. 16. Joan.

ebr. 6.

4« aliquando -per—chhovvari,j

. 5«

Hebr. 6.

-s

BIt feriy

etat

Ba

ptifmu'deocü:erunc Apodäli, &

» 6j

adminiftrarunt ,. A&. 2

8- 41—' *8-

Baptizatus Chriftus, IMatth. —3- I5.

lg,

afc. I. 9. Luce 3. 21. in baptiza-

:

gt

tum deilabiciur S?aixïicus Sandus

, Mat.

Chlm

dày

" 35- 19.18. 1 Io 47- 116-15.31

thxi

N

as m D ET

BIBLICOS.

(o.

thzei

3. 16-. Marc. 1. 8 -Lü'c-æs. 2I.

Barbuel filius INachor,

P

3

pater Rebec-'

d

Joan. 1. 33

ce4 Gen. 22. 23.

- Baptizat

.Clhriüus per Di'fcipu

Beatitudo , eu.

beatorum gaudïüm,

Joan. 3.22. T4.2-

x

s

& vita sterna , Sap. 3. 7- T 5. I 16-

-2

lfaie 25. 9. T 30- 29. 149-10. t6o.

atiQ

Baptizata integra domus, I. Cor.

*64. 2.' Jer. 31. 3. 5-13- Dan: I2. I3.

I.14. Ad. 16.15. 33* Tlg.—g. T 16.

TM

HH.

3l

Bäpti'zati alccipiu nt Spiritum San-

ci I2. 25. Luc. 9. 33. 115.22. T 22.

P

&um,. A&or. 2. 39. 1 19. 6 induunt

2g. Joan. 16.20. T17.2.24- R.om. g.

L5

Chriftum, Galst. 3. 27. in morte ip-

30- I.Cor.2. 9. T15.41- 2. Cor. I2.

fius baptizantur , Róm. 6. 3. in u-

3

2. l'im.4.8. I.Pet.1.4. g. T 5. 4

1ió

Hebr. 10.55.. t 12.23. Jac.1. r2. A-

. Co-

num corpus baptizantur , I- Cor. I2.

off. 2»

13. 2"7.

poc-2. *3. *7.9-15- TI4« T. fo1. *

22.^

j

".

Bap

't:i'z'.at:us. Simon Magus, A&. 3.

Beatitudo quomodo cmïftgä)*aret:ur-.,,T

, E

* -Bjapt,izatus Eunuchus, A&. ä 38-

Ifaiz 25. 9. Matth. 20. 23.. 1 25. 34-

]dein

Baptizatus Cornelius gentilis, Act.

IMarc. 10. 40. Joan. 3. 15.16. 36. 1 5.

Io

24. 120.29. Ad.2. 21. T 15. I2. 116.

D

' iiam.äba: latro dimittitur, Matth.

31. Kom. I.16. [ 10 4. E

:.

hef. F.I3.

27. 26. Murc. I5. 15.. Luc& 2

1.2.6.5k. V heff: 5.9.-2. T

a

e

II. 2. 13.

.5 6

3: 25-

2.lim.r.g: Tlicit-I. [3.5.- F Pet.

Luc

Joan. 18. 40. Actor. 3- 14-

1. 9. Hebr. 5- 12

33

Bar Jef^ a Deo per Paulum ufu

Belis, & . Drace

Dv

oculorum privatur, Ac&or. I3. II.

I

*

j

n.i'S hiftoria , Dan.

Barnabas ponit pretium agri ante

ficattit y

pedes Apoftolorum ,

&n 4. 37- du'

*olleliin 'eixï—pæm peccati , Lev. .26.

20

cit Paulum ad Apoftolos , 9. 27.

24. Deut. 28- 36. 49 Judic. 1. 15. 13-

mittitur Antiochiam , II. 22. redit

I.IS'Q*( -Ich6tIcT

Coloff

S' 25.

erem. 5. 15.

1006' 't' IS'I * lfd'

in Jerufalem, 11..30- iterum recipit

In. belli. neceffitate quomodo quis

f affio,

fe Autiochiam cum Paulo ; 12. 25.

fe habere debeat , Exod.17. g. 12.

. [uc?

Bartimens vifu donatur, Mar. Io.

i. Reg. 17. 20.. * 9.Par. 12.2. 6T i.

46

9. I2- T I8. *2o.1. 132.6- Judith 8

0&0; &

Birwch filius Nerig, ]ererri. 32« I2:

9. * r.Mach. 3. 16.20- 14« 6.1o. 17-

di&ante Jeremia fcribit librum , qui

g bi

comburitur, 36. * confcribit alium,

4;[-4.*- Sy 20N]»ach.8. 16- 1'9- Dells pu-

$TR

qui. populo pralegitur , 45. I. Ba-

gnát.pro füis, Exod: 14. 13: Deut.t.

.

go' -'Fa-:lgr T. &egv 17. 4-6-" Pdrdl- 20.

5 T

ruch I.3. —

I5: Pfalm-17.35- TI

4.3.' I*.'lfa;ïæ 39

x!IQS

Bar:ellai providet regi D ;vid de

15. quxre Victoria.:

" [uc

cibis, 2. Reg. 17. 27. deducit eum

Bellandum armis quoque fpiritua--

] Tlöo

ufque ad Jordanem , 19. 31. *.David

libus:,. Rom. I3. I2. 2. 2. Cor. t0. 4.

precipit, ut filiis Barzellài benefiat,

.3: Reg. 2. 7-

4

Bellum-quibus de ciufis.fufcepe-

jigando

- Barzellai , quoniam

füg- geþe'alo-e

rint olim-/fideles , Gen. 14. 14. Tudith

umimri D

giz fcripturam demonftrare non- po-

9.

Lcnoväïi,

terat, rejicitur a facerdotio, 1. Efdr.

3

I. $

20 61. 2- Efdr. . 6 []

:

Benediiio ; qua homo homini be.

»Bafemarb filia Salomonis , uxor- À

E

nedicit, Gen. 14.19. T27.4« " f2g.

j 5

! bdptllra

ch'ix;nzaaks, 3 R'þg; g. CC E

4 T 48-9- Exodai2:32:39.43» Lv g.

e€

tU M "

4

ANDEX :

cömmcndä-ntu,r, Exod.. 19. $. 'f 20..

n,f 18.

In JOf- 8- 33- T I4II

135-19. 1 22.

* 123- 19. 25. Deut. 5.6.11.16. 110.

o 8

6. I.Reg. 2.20; 2.

j:

eg.6. 19. T 13-

I2. ]Jof. 22.5. 1.Reg.15.22. Pfal

*Num.

26. T 14.22. T 19.29.. 3. Reg. 1. 47.

2.10. T 39.7. T 49.14- Prov. 3. I.

i&*

T9.14..4. Beg. 10. 14.. I. Par. 16.2.

Tloquolg TI.S. lfai.I.lö. T58.6.J€-

Ehtr. &

2, Par. 6.3. Jud. 15. 10.. Pfalm, 117.

rem. 22. 3. Ezech. 18. 6. Ofeae6. r1.

Ceit

Mich.6. 3. Zach. 7.9. T 8. 16. Eccli.

2.

96. t129.9. Prov.27. I4. 1. Mach.

6

Tando ,

9. Lucx 2.934- T628 Rom. 12.

2

35. 12.. Matth. 5. 24. 29.39. Luc. I.

42 T

I4. Htbr. 7.2.

E

eaturg &ohfe-

75- T 3911 Joan- 12. 26. Rom. 12.

y. Mi

. Bencdictio ,. qua cr

-

2. * t4. 17- ^Phílip. 3. 3- Jacob.yl.»

IL4 f

crantur, & fanéctificántur, Exod.2g.

27. vide Opera...

"

Gu j

9. 1 29. 6. 27. Lev. 21. 1o. T 22.2.

Bonitas , & b

enignitas Dei er ä-

Genef.

T 27: 28.29.30.. Nums5. 17. 1 316

fuos , Geref. 19. 26. 3o0. Exod. 6. 1.

Àbi, 4

jofuae 6.14. Jud. 17.5. 1.Reg. 21. 5.

19.26. T11.7. 1.20.6. 134.6. Num.

Galeb

IO'PrarO 80 II-,'B- Ef r. I' IIL I- Ti[nu

20. 8. Deut. 4-29. T 5. IO- T 7.9. Tt0.

4» 5. * Heb.9. 2. 3. Hinc confecratio

18. 128 I. 139.3- 1 32 IO-. 1. Reg.

explora

facerdotum, veftium, altarium, tem-

7.12. 1 I2. 3. T 24. I4- Re

8

kj

plorum , cereorum , aqug luftralis,

23. 4. Reg. 22. 5. 2. Eídr.9.8. Sap.

confequ

& camtera,

f

11. 24. Eccli.2. 12. T 19. 1. Pfal.sr.

6.9.13.

: Benhbadad fervat fidem, &

þa&u'm

5. t.35-7- 136-25. 1 55- 5. t102.

6. s.

aix 39. I8.

Clix.

cum Rege Afa, 3. Reg. 15. 20. obfi-

*T135. .* T I14. $-

as

dct Samariam,?"'Q.O. I.- 4.0 Regn 6- 24'

I

T54- 5-7- 157-7- Jer. 12.15. 118.8-

poc 16.

zgrotat, & moritur, 9

.rex S d

zech.19.27. q33. 15. Ofeàe 2.21T.

a

Cali

Benhadad filius Hazahel fit

Joel,2.13. Jone4.2. Metth. 11. 28-

PT

iiæ, :

4. Reg. 13. 24. fubjicit fibi Jeru-

T19. 19. Luc. 1.30- T6.36. 115.20.

n 1

falem, 13.35.

27. 123.45. Rom. I1.4

;

. 2.Co

[

l'- 1030'

Camos

. Benjamin filius

]a&ob nafcitur, Gen.

[

35- 16.

Epþef. 2.4. I Tim. 1. 13 16

Bevjamsita abutuntur uxore Levite,

C.

àquam j

]ud 19.25. puniuntnr, 20. 41.

; Cdphal

-Be[efecl infignis artifex , Exod. 51.

Cecttas , cüm corp'"oris—, tum anïmï,

Qu cer

1. T35- 39*

ent

Beffia, & bruta animantia non cru-

6.19. Pfal. 68.24. T 145.8. lfai. 6.

vum Ce

deliter tratanda, Gen.

13. Exod.

pellatur

3b

Io- [ 42.7.16.18- T135:5. T 29.I8-

II' 131

23. 12. Num;22.23.28.

eut. 5. Id

T 43.8. T 566 Iö- T (9' IO.* : Sap- 20 QI.

Cqt;

122.10. Prov.12.10. Eccli.7.24. -

'Tob.2.11. 2.'Mach. ro. go. Matth:

I.»Reg'

-Berbfatee: filia Eliam uxor Urie a

I5. I4. Marc. 8. 18. Luc.4. 19. Joan:

Matt,.

David cognofcitur, & parit , .2. Reg.

1.4. T12.40. A&t.9. 8. 18. T 13-11.

16. B

1I.4.27. puer egrotat & moritur ,

R

Rom. I.2I. T 11 I8. 2. Cor. 4. 4. E-

12. 15. 18- fit uxor Davidis , parit ei

phef.4. 18.

-9« Pet. 1. 9. 1. Joan. 21«

"

Cpri

Salomonem , 12. 24. I.

þParalï. 3«5

Apoc. 3. 17.

39 a1.

Mdtth- Í-. 6'

Czci illumin:

m;:ur' ; Teb. II . B 5,

518. 1

J Berbfaida urbs nativa A-mircæ- &

Matth. 9. 30 120. 34:. Marc. 8:25.

(arne

Philippi, Joan.1.44. f 12. 21. deplo-

T10.46. Luci18g.3

9an.9g.7.. —

qu le

zatur, |Matth. rr.21./ Luc. IO. I5.

Caremonie Ecclefiaftice-, feu cul-

D2 f

. Berbfanute graviter puniuntur, I.Re-

tus externus , Genef. g. 2. T I4-1g.

gum. 6. 19.

f159..T1i7g4Io. $ 922- 1.126-5.2g.

l44

Cf

; Bona opera, pi

etafqug vera in Däum

II. f 33:20. T4.34..26 Eïgdi .m.

Y

BI B'L'I'C U $.

120

*t19.20. f19. "Lev.8.34- to- "t

20. Matth. 19.12. 1 22. 30. 1. Cor.

. 1.

IO. /ïgu T I2. * T14n M ']'23- *'1&-'24-

7.25:32. 34. 38« " Apoc. 14« 4-

Phl,

*"Num. £ 50. T4- * t5 *t6- "17

aftitas hwc confulitur ut perfe-

"Q.Ie

*tg."*i9. 'Tf15. * r.Pax.

&io evangelica, Matth. 19. 12. 1Co-

I6I ]C'

Efdr.6. * Mstth. 2. r1.

h

tiüth- 7- 25.

1910

" Caremonig, feu ritus certi ín o-

Caftitatis

laus , I..'Reg'.gt. " 'fob.

Ecdi.

6.16. *][udith: 15. 1x. f16.6. Pfalm.

rando , 3. Reg. 8.22. 54. 17.21- 118

;uc.x "

m I2

42. 2. Par. 5. 12. t Matth. 2. I1. [26.

44. I5. Prov.22.11. 5ap: 3. I3. I4e

3o. Marc. 14. 35. Luc

Ed 22- 410 IcCOl'.

14 1.2 16.20. Eccli. 6. 28g. T26.

imb' L

I Í ."4. -ï ]:-iln. Q 810

20. lfaig 7. I4« 3 56.3. 4« 5.. * Zach.

Cain primus filius Adam nafcitur,

9.17. 2.Mach. 14. 38. Matth. 5. 8.

i erpa

Genef. 4. 1. occidit fuum fratrem

48. T19.12. T22.39- ' 125. 1. .uc.

d;6 L.

Abel ] 4... 86 SaP- IO. 3- I-]Oan- 30 Ilgi

1.27. [20. 34. A&or. 24. 25. Rom.

Num,

Galeb. filius. Hefron , 1. Par. 2.18.

2.7. L.Cor. 7. 25. " 2. Cor. 6. 5. T1 r*

j fro.

2. I.lim.2.2. 13.2. 14.12. T 5.2-

explorator terre Chanaan , Num. 13.

Tit- I. 8- Tz. S- APOC. 14'4-'

, M.

8.31: 114-6.24.30. 58. Poftulat ; &

CT

confequitur terram Hebron : Jof.t4.

Cavendum a pfeudoprophetis , Mat-

. 5p.

6.9.13. 121.12. Judic. 22. 1. Paral.

thezi 7. 15. Matc. g. I5. 1 13. 6. Luc.

fal. st

6- 56.

170 23'

tIo.

. Calix ïl'.æ $

& furoris, líaie 51.17.

Caip

Zas fummus facerdos confilium

?. Ij

dat contra Chriftum, Joan. 11.29. f

19*

poc. 16. .[9'

Jer- 25- 15- Pffalm. 59-5. T'74-9. A-

19.I4. prohibet Apoftolis , ne-pre-

e 221

Calix. páffionis , IMatth. 20.22. T

dicent, AG. 4« I8-

1.2

Cephas , vide Petrus.,

26. 38. Marc. 10. 38

3

5 Pucïæng. 42*

Cereorum , & lampadum in

: templis

'15.20-

Joan. 18. 11.

or. 13

Camos , vide Chamos.

bi Chriftus

ufus, 2. Par, 4.20..

Cana civitas Galilzz , u

Certi non fumus.de accepta pecca-

aquam in vinum mutayit, Joan.2.I-

torum remiflione ,'vel vita «mterna

^Caphatnaum , Civitas Galizz , in

confequenda , Eccl. g. 1.3. Eccli. 5.

qua cepit Jefus predicare , Matth.

5. Rom. 8.17. T 11. 20. 1. Cor. 4-3-

j ag

4. 17. Luc& 4. 31. curat ibidem fer-

4«5. 1 9.297. T 10- Xk2. Philip.2.I2.

vum Centurionis , Matth. 8. 13.. ap-

13* II- I3. I-Tim. 1. 19.

.2. Pet. 3

d

[7.--Hebr. 3: 14- 14« I-

Jiai. 6

pellatur civitas ejus, 9. 1. increpatur,

Chamos , five,Camos, idolum Moa-

I$

H.13-

birarum, Num.21.29. huíc Salomon

pMI

Captivos ínvifere,

Genef. 14. 14-

Maeth

Io' Reg- 30- 9. T()b- ,c IS- ]el'. 9 9

zdificat templum , 3. Reg.11. 7. de-

]oe

Matth. 25.27. A&t. 12. 5. 2. Tim. 1.

ftruitur, 4, Reg.23. 13* —

4

an

16. Hebr. 13.5-

Chanaan filius INoae maledicitur,

t

- Captivos non deferit Deus, Gen.

Gen. 9.25. I0. 1. 6. lausterre Cha-

" b

2 9' 21- Sapw IO- 13' lfaiæ 4120— 7. A&o

naàn;, Deut. 1z. 1o. l'erra Chanaan

. 2

25.

promittitur Ábrahamo, & eius femi-

5.18- 112.17. T16-

Carzez füam cruci

figere quomodo

ni, Gänt 12.7- 113- IS' TIS' l8' -*17'

115

ECC]- 19' Io ROWI. 60

9- 126.4- T35. 12. Exodi 3.8. 17. L.e-

o )

üifque debeat ,

vit. 20.24. Deut.9.6. datur Jof. 3.

12. 19.12.13. 14- Galat. 5. 16. Ep-

g

av

hern 4- 22' 1' S- 3' Tit' 20 120 I-Pe:o 2'

6. quam ob caufam Deus Chanangos

1. 1 4. 2. 6. Hebr. 12. 1.

expulcrit, Levit. 19.25. Deut. 9. 4.

Caft'ta.f co

libum prefertur caftita-

18-12. f20. 17.. quamobrem paul.-

'i COnjug&li, Pfalm- 44« IS- SaPo ( r

fim, & non fimul illas nationes pro-

v P

2

iga.

"[18

INDEX

fligsverit, Ex(odi 23/. 29. 'Deut.7.22;

patris primum . in texhp(ï)re- propter

675

Judith.2..25.. 3. 1. defcriptio, & di-

nos verus homo factus, & nobifcum

Chiiftu

vifio terrz Chanaan , Genef. t10. 19.

converfatus, Joan. 1. I4. Deus incar:

2, Cori

Exod.

a

ne manifeftatus e(t, T. l'imoth. 3. 16.

Chri

j

jJof.15. T34. "T 15- * tu6vomt

- . Joan.4. 2. . Deus mifit filium füum

mundi,

6. 160

17. "118 " T19: " Ezech: 47. 15.21.

3n fimilitudinem :

4

ca:'rgis peccati. R'o;

- " Chanane mulieris filia a demonio

»

inan. 8.5.

- Chrift

u

32'):

liberatur, Matth. 15.29.

is eft vvetu'S' -i)ei'Filius, Mltt

fn

Charitas virtus. fide prefta

ntiöi' :

thst3.17. T14-33. 117..5- Marc.T«

$ T2

Prov. 10. 12. Matth. 22.59. 125. *u-

II. f5-7. f9.7. T15.39- Lucs 1.

C

bi anuptiis excluduntur non haben-

31. 13.22- :£9-3. 5- Joan. 1. 34- 49-

Excd

tes oleum charitatis, IMarc. I2. 35.

T6-69. t9.36.- T 11.27. T19.7. Ro-

chr n

3. Cor.12. 13. * 1 13. 1. 8. 13.. " Col-

man' 'I-/4'- T8- 3- chr- I- 2- )1-"5-8.-

lr

loff. 3. 14.. 1. Tim. I. 5. 1. Pet. 4. g.

T6.6. T 7.3. $ 16.29.2. Pet. 1. 17.

tr1 0. 24

'I. oan. 40 160

I.Joan.3.8. T 4.9. T 5:20.

Chri

Charitas

f

raterna , Genef. 13. g.

Chriftus conceptus de Spiritu fan-

M«th

Tev. 19. 18. Deut. 22. 1. 1. Reg. 18.

«&o, Matth.1.20. Lucsg 1. 31-

ld l

1. Eccli.25.2. Pfalm.132. r. Prov.

Chriftus natus ex Maria virgine,

fém 1j

10.12. Matth.7.5. 1 19. 19. 122.38.

Matzth. 1. 25.. Lucg 1. 31- f2.6.11.

h

joan. 13. 14- 34- T15.12. Rom. 12

Galat. 4. 4. lfaig 7. 14. natus in Be-

II

Iöo Tïgc 9" I' Or. IS- -*Galo ? --I.4n

-thlehem ,; Matth. 3. $- Luc&2.6. 1I.

-

Chi

]o:n. 7.42. Mich. 5. r.

172

Joff. 3. 13. r-Theff. 4.9. r.Tim 1.5.

Chriftus fine peccato , Ifaie 55.10

Chri

Heb. 13. 1. I.Pet. 4. 8. 1.]oan. 3.

Joan. 8.46. 2. Corinth. 5. 21.. z. Pet.

23. T4.7. Diligendi etiam inimici,

2.22. 1.]0an. 3. 5. Hebr.4. 15. 17-

Quere a

Exodi 23. 4. I.Reg.24.5.7, 126.5.

26. circumciditur, Lucz 2. 21. bapti-

Chi

zatur in Jordane, Matth.

If igs

"[3o. I1-. 2. Reg. 19. 19. 4: Reg.6.2t

&i I. 9. Lucz 35.21.

3. 16. Mar-

[

ob.31.29. Prov.25.21. Matth. 5

Chriftus manife

ftatur ,- & ciemon-

TQ-'. i

44- 1111C. 60 270 35'0 ha 1. 23- 380 A&. 7

pI m

60. Rom. 12.20. vide Dilectio.

ftratur certis teftimoniis, M.tth. 1.1.

* Ador

Choreas$ ducere , Exodi 32. 6. 19

16.23.3.11. 18-29. T11.5. T16.16. T17.

E

jJud. 11.34. T 21.21. 2. Reg. 6. 14

..5- 122 44. 126.64. T27.53. Mar. 9.7.

Pfalm. 149.3. T150.4.

15.39. Luc. I.31. 41. [2-10-16. *T

N

Cirifjus Jefus werus

Deus, &

: '9- 29- T 22. 680

oan. I. I4- 29. I2. 49.

Chii

homo promittitur , Genef. 3. 15. 1

E 2.II- [3-2-13.16.35- 15- 39« 16-

27H 3)

12.3. 1 17. 19.21. 122.18. 126.4. T

69. 17.49- 19.35. 1 19- 7-244 35. T

041 ]!

28.14. 149. 10. Num. 24. 17. Deut.

II. 27. 41- TI2.17. T14. " T15-25.

Cor.o

I8. Ig. I. Reg. 2. 10.35.. 2. Reg. 7-

T 17- 1. 1 20.28. Rorm. 1. 2. 18- 3- 19-

Chri

$. 2. Cor. . 19. Galat. 4. 4. Philip.2.

Tàta ef

13. Pfalm.2. *or. T109.1. Ifai.

P fdlm

15. T8. 3 T 9.6. T 11. 1. 10- 128-

6. Coloff.2.9. 1. T'im. 3 13. lit. 2.

16. 140.9. 142- 1- T45-:1- T46. 13

1I. Hebr. 1. * T 5. * 1. Joan. 5. 20.

atth

149: 1. 16. 10. 1 50. 5. 1 52. 1o. 159*

- Chtiftus eft agnus Dei, líaiz53.

tio j

90. T53- *1 60. 1. 162. 11.

erem.

7:9. Joan- Io 29- Aftor- 8' 21' I- CO-

Chri

23.5. 1309-9. 133. 15. Ezech:17 22.

rinth. 5.7. Àpoc. 5. 6. 12- T

734 I1- 15.23.. 137. 24. Dan. 7. 13.

113.8- TI4-I- T17.14-

$9. s$

19.24. Mich. 5. 1. Agg.2.8

ach.

hriftus eft Dominus

dominan-

$9. ].

1 20 IO- T 30 80 Tgc 90 MfdlaCh.S- I .

tium, & Rex regum, Ezech. 57. 24.

[5

Chriftus lfecu-ndþum !:-romiik'fumvll)iei

Pfal. 2. 6. T24 7.' Coloff. 2. 10. ITi.m.

It

m

-

s

BEBTI CU.AS.'

optt

6.15.. ApSc.i.g. l17.14. T I9. 16.

5.IO. ut prædixefraxc fut ;irum, Matth,

(cum

Chiiftus eft. imago Dei, Sap.'jfzö.

I6.21. T 20. 22,

ner

2. Corinth, 4. 4. Tébr. 1. 5.

Chriftus tertia die refurrexit a mor-

315

Chriftus eft lux gentium, & totius.

tuis , Pfalm. 15. 10. Matth. 98. 5.

frn

mundi, lfaiz 2: 5. t9. 2- 142. 6- 149-

Marci 16.6. Luceo4. 5.. Joan. 20.9.

2

6. 1 60. 1. 19. Matth. 4. 16.

uc& 2.

A&tor. 2.24. 31. T 10-40. T13- 39:

17. 51: Rom.4.25. 18-34-114- 9. 1Co-

32- Joan. 1.4. 13.19. 18-12- 19* 5-

rint. I5. 4. I2. 2. Tim. 2.8. idque prz-

,Mit

112.35.46. A&or. 13. 47 1-Joan. -

di&tum, & prefiguratum eft, Pfalm.

acr

&& I2.8. Apoc.2i.23.

ücg [

Cbriftus verus pator . Ifaiz 40. I 1.

IS. IO- ]Onæ 2- 10' Mdttb- IQ- 4*0., -t[6-

9

Ezech. 34. * 1 37. 24. Mich. 5. 3. Za-

2I. T 17. 22. 1 20. 22. Marci . 3I.

char. 13. 7. Matth. 25. 30. Marc. 14«

19.31. 110. 34. Luc&. L. 30. T 18- 33*

T$8

97. Joan.10. 11. Hebr. 13.,20. 1. Pe-

Toan. 2. 19.

E

tri2.25. T5.4-

: Chriftus afcendit in ceelum , Mar-

L

Chriftus docuit , &- predicavit,

ci I6. 19. Luce 24. 51. Joan. 3. 13.

m fs

Metth. 4. 17. 5. * 6

. * Marci 1.

*6.62. A&or. 1. 9. Ephef. r.20. T 4«

9. I. Pet. 3. 22. Hebr. 4. 14. Pfalm.

nem infirmitatem , Matth. 4. 23. 1

I4. Lucs4. 15. 16.20. * curavit om-

6

H'zme,

.CIi?r.i&us eft Deus, & Dei Filius

, 6.11

g. * 19.2. 20.28. Marci g. 23. Luce

a principio ,. & ab sterno , Joan. I

in Je

I. 18. 59. 1 17. 5. 24. Mich. 5. 2. Pro-

5 11

; Cllmüus eft »transiïguratus, Matth.

verb. g. 22. Coloff. 1. 16. 4Hæebr. I.2.

17.2. Marcig.2. Lucs 9.29.

Chriftus mediator , & reconcilia-

?i

n

Chriftus per proditorem traditur,

Lre

urre Judas.

.

or, & advocatus, Joan. 6. 44. 65.

Chriftus pa

ffus eft , Pfalm. 21. "

T10. 7. 1 14. 6. A&or. 4. 12. Rom 3.

5 H

25.15.2. 1 8.34. Galat. 3. 20. Ep-

baptt

Ifaiz 55. " Dan.9g. 26. Matth. I6.21-

hef. 2. 14. 17« Colofl. 1. 19. 1. Tim.2-

. Mar

1 17. 12. 22. T 20 18. 22. 1 26.37.66:

uce I7.

&. Hebr. 7.24. 18.6. 19-15. T12-

$27. * Marci g. 31- 1 9.3I

24. I. Joan. 2. I. T 4« IO-

demon

2Q5. 118. 31. 123- " Joan. 18-28." t9.

Chriftus fedet ad dexteram Dei Pa-

d. p

*A&or.3.18- 18:32. T17:8- nRom.

tris ,. Pfalm. 109. 1. Matth. 22. 44«

15. TI7

9. 32-i I.Pet..2.21. T 4 I- ! ebr. 9.

Marc. 16. 19. Luc. 22. 69. A& r. 7.

14

8. T13- 12-

56. Rom.3.34. Ephef.1.20. Cololf.

n

Chriftus. eft crucifixus ,.

Matth.

-97. 35. Maxci 15. 24. Luc& 23. 32-

3. I. I- Pet- '30 ?2- Hebro I/x 130 TIOO

J P

Joan. 19. 18. A&or. 2. 23. T4.1o. Í.

I2. T 12. 2-

Chriftus venturus eft judicare vivos

39.'

Cor.2.2. 2.Cor. I3. 4-

*

$1

& mortuos , Pfalm. 95. 13. M stth.

k-h

2

Chrifti paffio predicta, & prafigu-

15.27. 1 24. 30-. 1 25. 21. Lucz 17-

251

rata eft, G- nef. 22. 2. Num. 21. 8.

24. 30- T 21. 28 Joan. 5. 22. A&tor. I-

philip2

Pfalm.21. *lfaie 53. *Dan. g. 26

II. f I0. 42. T 17.31. Rom.2.16. 2

. Ti2

Matth.29. 22. Joan. 3. 14- 16. 19.28.

Cor. 5. 10. I.'I heif. 4. 16.. 2. T heff.

120

112.32.

I'7' 20Tiln- 20 Io IQ'Pet- 4- S- Hebl'-

liizs

Chriftus mortuus €

f, & fepultus

9.29. ]uds 14. Apoc. T. 7. 1 29. II*

propter peccata noftra , Matth. 27

^ Chrifto omnia tradit: funt a Pa-

j MO

49- 59. Marci I 5. 37. 42. Lucz 23.45

tre, & fubjeta, Matth.15.27. T28-

Ya

I8. Lucz 10. 22. Joan.3.35. 137- 2-

49. Joan. I9. 39- 40-. A&or. 13. 29

dommm

Rom. 5.6. 16.10. 1 8-.34- 1 14-.9

, , Ephef. 1. 22-

Per

Chriftum cun&a funt creata

I.Cor- 15.3. 2-Cor. 5- 15.. 1. Thetf.

Pfal-

(Q ITIm

dgl

INDEX

I*falm;,gg, 6. Io:an.,v I I3.

| Cibare efurientes , feu 'fat;riex tabo*r

1f.17.

COIOH.- Lo ISV' HEhro Io 2-

: pheif.g.gl.

1927

: Chriftus manet in sternum, Pfal.

& Àà

109. 4. l(aiz 9. 7. Dan. 7. 14- Micb.

um2I.3. f 30.8. $3,

2. Regi 160 Iïl*

X

faim 5g.7. . Matth. 25. 35.

t26.

S- Ic ]Oanv 12. . ".

: Cibus fumendus cum

ïgmtija'rum- a

[4777

", Chriftus eft leo ,. Apoc. 5. 5.

étione.

Vide Gratia.

gheaat

Chriftus eft ftella matutina , 9.

Pe;-

Cibi delectus habendus

tri - I9. Ápoc. 22. 16.

ftinentia..-

, 'P,vi'qfe Ab-

lfiie s

Chríftus novit omnia , Joan. 16.

Circumciffo c*amal'ifs;,v- & fpifi;,uælïs *

diad.

30- T ZI . I7o APOC- 2- 23-,0

ha

Genef. 17. Io. t21. 4. 1 34. 24- Exo-

officiu

- Chriftus eft unum 'cum Patre,

Cont

Joa.10.30. T E4. 10- 20. f I7. 21

io. I16. 130«6. Tof. 5.2.7. Judith.r4.

Pfim.

Chriftus fibi reputac fieri , quod

6, Jerem.4-4. Tt6-Xo. t9. 25. 1Ma-;

16, idi

Chriftianis fit, Zach.2.8. Proy. 14-

chab. 1- 16. 51.63. 2.Mach.6. ro. Lu-

31. t 17. 5. Matth. so. 42. t 19. 5.

c& I-59- T2.21. Joai.7. 22. Ac&tor.

bemar

125-35. Marci

finth. j

&or. 9. 4- I-4 heff; 4. 2.

9. 40« Lucz 10. 16. À-

7.8- T 15- 1. 24. T 16. 5. Rom. 2. 25.

F. $4

29. T3- - T4« I0. 1. Cor: .19- Ga-

E 477

Chrifiiani appeHantur fideles, A.

Ht 2. 3. 1 5.2. 16- 12. Ephef. 2. EI.

fitar ,

11.26. 126.29. 2. Cor. ro. 7.

Phil. 3.2. Coloff. 2. 11. $3- 11.

Chriftiani dicuntur fancti, quia fam-

Clasdius Cafar Romanus pracipit

T.

Citatem . profitentur , A&oer. 9. 41.

omnes Judzos exire Roma, A&. 1g.

tet

Rom. 1. 7. 112.13. T 15. 26. 1 16.2.

2. hujus tempore magna erat in or-

thei &

18

IS. I-C()F.-I- Q Töf I. T 14- 33- QCO'

be annonz charitas, Actor. 11.29.

31

xinth. 9. 1. I2. T I3- 12.. Ephef. 1. r-

Claudius Lyfias mittit. Paulum ad

moth,.-

X5. 15.8. 18- T. 4- 12. T 6.19. Philip.

Felicem prafectum Czíarez , A&or.

1. 1. T4e21-

olofi. 3. "r. F'heff. s.

£5. 23-30.

I$ 12

27. 1. l im. 5. 1o. Heb.6.10. 1 13. 24-

Cleopatra filia. Ptolemzmi traditur

*5

Chriftianis vivendum ficut Chri-

Alexindro, 1.Mach.10. 58. huic ad-

Con

imitur , & traditur Demetrio, L I.12.

Te , ze

ftus vixit , Gal. 2. X9. I.]oan. 1. 7

12.6-13.93-

Cleophas ibat cum altero difcipulo

mür, |

Chriftiani

erunt dum Chri&o,]oän.

in Emmaus, [,uce 24. I3. .cognovit

B.H

$2.26. [ 14-3- 1 17. 24

Chriftum in fractione panis, 24. 30.-

22:! J[ f

€h«s filius Cham, Gen. I0.6. 1Pa-

Cogitstiozes prave , quas odit Do-

Pitio

l'ä'I-- IO 8:.' ;

minus , Zach. $. 17. " Prov. 6. 1

Chwja4; amicus Davidis , nuntíat

Miatth. 15. 19.. Marci 7. 21.

L.

*

. .00;)4,(

Davidi , quid in eum meditetur. Ab--

I

ogitationes cordis Deus novit,

fal;m, 2.eg. I5.32. T 17 15.15.

3: Reg. 8. 9. 2.Par. 6. 30. Joan. 2.25.

äilojïf

Cin[an Kafathaim rex Syriz regnat

& nulla latet eum , Job 42. 2. Eccl.-

fuper lérael octo annos ,

j

'Ud-' 3. 8- ;

42- 19. lfaiz 29. 15. Matth. 9. 4. Heb.

Cbnf;

Gió»s; quis Judeis vetitus , Exodi

| I2. noverunt eas & alii, quibus

Va

21.28. i122.31. Lev. 3.17. 1 7.23-

eus voluerit revelare,

evit.

T 1I.4. T17.IO.1$3. f19.26. Deut.

T6. 12. Dan.2.29. *

4. Reg. : g6. :

£. of

9.6. 2

12: 16.23. 1 14- 7. 10. 1. Reg. 14- 32-

Cognofcere licet fubinde homines ex

Ciborum, & potus in conviviis lu-

verbis, & fadis, Eccl.19.27. t27.

13

xus, lfaiz 5. 12 Ezech.16.49. Lu-

9. Matth. 7. 16. 1 12. 32. Luc.6. 44.

?i

P^

c&2i. 34- T 16. I9- Rom. 13. I13. Ga-

Cognoféi Deus humana fapientia

[*3

Lat. 5.201. E.. I. Pet.

k

non poteft, nifi ipfe revclet parvu-

J. Ma

vide Ebrietas.-

4- zf P'et, 2. 13-

g

lis, & humilibus, Matth, 11. 25. f

10«

Q1

-

l

BIBLICUS.

: hbo

16. 17. Lucæ'io. 2T;. ]035.7.-58.. TS.Aä

Confrmatienis Sacramentum, A&.

.

LA

19. 27. T 10- I4- T 14- 4- T 15 15- T17-

. 8.17. Hebr. 6.6. -

.

6. AGor. 17. 23. 1. Corinth. 17- 1g.

Confteri Chriftum, & ejus do&ri-

T2.6.10. T 3. t9. Coloff. r. 26.

nam, Matth. ro. 32. Lucx r2. g. Ro-

iE d

Concionatorum, Paftorum , & Pro-

man. IO.9. 1.Petr.

*

befcere Evangelium.

*

& Ab

hetarum officium, 1. Regum I2. 25.

Conjsratio , feditio , ej

uf que puhï-

i

faie Sg. T. T61. 1. Jerem. t. 5

. Eze-

tio. Num.16. *t20.2. Judz 9.23..

ehiel 3. 1-9- I2.. 1 33. 2. 7- Actor. 3.

tnalis ,

18.24. Vide Epifcoporum electio,

j

&

K

31- 34. 1 12.1.4. 2.Reg.20. *3Reg. I.-

| Bo

officium.

S-' Etïher' 2' 21! A&Ol'« go 36. 571 TIgU

R

Deut.

Concordia/ fratrum commendatur

23. 123. 13. 20.

*

t

Pf4lm. 137. r. £ccl. 25. 2. Rom. 12.

- Conunubsum, vÀ

de Matrimonium.

n

16. idem fapere , idemque fentire ju-

Connubium fpirituale inter Deum,

Q Lu«

bemur , Rom. 12. 16. 115. 6. 1. Co-

& animam, Cantic. *Ifaiz 50. I. 154-

Ador.

&. 162.4. Jerem.31. 22. Ezech. 16.

£inth. 1. 10. Ephef. 4. 5. Phil. 2.

R

1

(2. 135.

7. 9. Ofeae2. 20- Matth. 9. I5. 1. 22-

204

Ig. [4.2- I«Petr. 3. 8- "

9. T 25.5. Marci2.19. 2.Corinth. 1T.

) G

coConceupi[centia prohibetut , & pu-

2. Apoc.Ig9. 7. T121.2. 9.

.

d

2

nitur , Exodi 20- 17. iNum. II. 33.

Confctenzz& bonge tranqu

.

illitas, Prö-

Ta2r.s.6. Jof. 7.21. 24. Eccl. 19. 1.

tacipit

142. 1r- Job3r. 1. Prov.6. 25. Mat-

yerb. 15. I5. Ecccli. 13. 30.. 1. Joan. 3.

-

thzei 5.2g. Marci 4. 19. Rom. 6.12.

oI. 2.Cor. I. I2. confcientiz male

1 o

1 7.8. f 13. 14.. Galat. s. 16.. Colotf.

perturbatio, Sap. I7. IO. £ --

.aj

Cozfeceratío Sacerdotum , dierum ,

lum 4j

3-'5- 1- z .ea'o4- 3 I oTim—-öo If- QTi-

moth. 2.22.

1. Cor. I0. 6.

1. Pet. T

altarium ,. veftium , ceterarumque

rerum , quarum eít ufus in facris,

Ator

15. T 2.11. T4.3. 2.Pet. 4.1. 1Joan.

Exodi 28. 41. T 29- 1. 7. 21- 29. 35-

$. 16. Jac. 1. 14. 14 1- Judz 23

1 32.29. T 49- 11-

evit. 7. 50. 37-

vaditur

Cong«upï*f&e-nc/ias' carpis crucifige-

f9. 9.99.31.39- T18: 2I. 121. 7- 1*

iUl c. al

re , refrenare , & mortificare jube-

J

mnür , Eccl. 18. 30. Rom.6.12. ] 8.8-

1 22.2.3- 123. I2- T27. Io. 16. 21.28-

fcipulo

Num: 5.3* 15.5.9.13- t , I- " 1 8-

I2. T 13. 14. Galat. 5. 16. Ephef. 4.

12. T18.10. Jof.6. 24. Julic. 16. r7.

,gnovw

92: T 5. 3. Coloff. 3. s. 1it.2. I2. 1.

117.3- 3. Reg- 15-13.. 1. Par, 10. 10.

23

Peti 2 I [4- 3- 6. Hebr. I2. 1

T18. 11. T 22.19. 2.Par.2.4. T17.

lit Do

Condozandum tratri in nos peccanti,

2

3- 9- T :',6. I80 : I" Efdo 3' S'

d

Eccl.28.g. Matth. 5. 33- T 6 14- T18-

a

ccl. 49. 9.

T 8;'

22. 35. Luce 17.3. Ephef. 4. 3. 2-

Confilia mala ditfipat Deus, Genef.

nWlh

11. 7. -37- I8. T 50. I9- Num. 22.

420

Coloff. 3. 13.

orum in fcripturis

* g. Reg. 15. * f 17. 14. 2. Efd. 4. g.

» ECC]

Cosfe/fo peccat

13

Pfalm. 2.

Heb

varia , & multiplex , Genef. 41. 9-

I5. Efth.7.5. * Job.

ir

a

Levit. 16.21. 59. 126. 40. Num. 5.

4. T 20. I2. 1 32- IO-

"

ie 7- 9- 1 19.

qmblls

6-0 : ]Of' 7' 19' ,.-2. Rego 24' I . I- Efd'

3

Matth. 27. 62. Actor.

.

5 19- -Tg-

p

9.6. 2.Efd.9.2. Pfalm.27.7. T31-

24. 123.12. 9. 127. 42

5. 173: 19 173- 19- 104- 2 Prov. 16

Gon[olatio pauperum , v

jnes 6X

3. T18-17. T29.13. Eccl. 4.25. 3I-

fvna.

i

ide Ixïlegmo-

pn

T7-34- T17- 27-. 1faie 33. 15, Dan- 9.

Confartium bonorum

E & mala-rg/mt

6

5. . Matth. 3.6. i| 16. 19. Luce 114

vide Societas.

d?lemw

- Conflantia fidelium, 24Reg . 13. 13.

118.I3. ]oan.'20.23. Jacob. 5- 16.

4. Reg- 3-

D

parvü

Y

:

1 16.26. * 3. Reb 15'4'. 13

B

i

I-Joan' 1080 90]

X

INDEX

13. Sap;g. i ]ndï&h?ig.;.ro. I.Mä;

Contritio quærenda,—& ämple&gnäa,

Cor

chab. 1.65. 12. 16. 24. 134 42. 2. Ma-

düm fani fumus , Eccl. |

beat,

chab.6. 10. 19. * 1 7. *Dan. 15. * Mat-

. 25.

4 24 1-18

$31

thziI4. 3- Actor. 4. 8. I3. 1. L heff.T.6.

Contritionis vere þexe—mpla; ,; [ud.

Crea

Confíitutiones füperiorum , potefta-

nef, 1

tem co:ftituendi habentium, ferean-

IO. I5.. 2. Reg. 12. 13. 124 10.17. 2

r. Pf

dz. funt ut ipfius Dei , Exodi 16. g.

Par.12. 6- 133.12- Jons3.. " Judith.

8.4. Matth. 26. 74.. Lucz 7.37. 44-

r

1120

Luc&e 10.16. A&or. 16. 4. 1. Lheff.

t34.19. T 18g.

A

3. Tig.,g. t: 2—1.,46?;,

i h

. 2.8. Rom.15. 1. lit. 3. r.

T,Q.a 41 A OpD.OQ. 7

D.

Con'ulendus Deus dubiis. in rebus,

Contritionis falfe exempla, Gen,

13

& ejus vicarit;, Genef. 25. 22. Exo-

4-13. 127.38. Exodig.8. t 9.27. t

E

di 18. I9- Levit. 24. 12. Num. g. 7.

1o. I6. Jof. 7.20. Jud t. 7. 1. Reg.

Ia

26. 115. 34- 1 27. 5. Déut. 1. 17. T17.

I5. 24 50. 124« 17. 3. Reg. 13.6. T 21.

8. Jof. 9. 14. ]udic. f. 1. t19. 5. 120.

.29. Sap.5.3. r. Vlach.6. z2. 2. Ma-

H 11

I8.23. T121.2. I.Reg. 10. 22. T23-

cháb. g. 12. Matth. z

j Col

4. IO. I2. T 30: . 2. Reg. 2.I. T 5-19.

22, Hebr. 12. 17.

74 A. 3; I3.

) T

25. F2I-E: $- Rep. 14- 2: 1 22- 5. 7-

Á

Cooperari pgratig

D,e»vi , vide -[;ibe-

Crie

15. 4.Reg. 3- 1I. I6. 18-8- 122.23-. rum arbitrium.

Coloff.

[

Cor, five voluntas hominis .a Deo

Crux

24. lfaiz 5. I1. 130- 1- T 45- 1E.

pro facto acceptatur, Gen. 4.4. 122-

viventi

$37.3.5- 142:2. Bzech-E4.r.2.. Za-

H. Exodi25.2. [35.4. Deut. I9.5,

51

char: 7. 2- Fob. 4. 19.

b.fcl 3,7.-*19.—

IMasth. 15..8. Marci I2. 41. Luce 21

Pfilm.

Luc& 19.29.

j

h

2. 2. Cor. g. I2. quzre Voluntas pro

Io I6

Confulendi non

funtdivïhïx'. vel ma-

facta.

1

gi, vcl incantatores , & arioli , Le-

C.r mundatur, &

fan &15 catur per

Mardi :

vit.29. 51- T140.6. Dcut. Ig. IJ.. I

* Chriftum, Pfalm. 50. 4. Joan. 13. 10.

0dn. [

Reg* 480 7- .9' 3-' R.eg- 22*- 6- 4- Rego

TIS-3. F17-I9- A&or. 15. 9. 1.

Q-

Gul 4,

Yi:2:5: T

:

*

. riüth. 6: 11. Ephef. 5.25. 1. Pet. 1.22.

313 1

3- IS' Z.vPäF&I.I&- Sc Dalic2e

Crus

2- T4- 5. T 5-6-

'I- JOlï-n. If 7' -t' 3' 3- Hebr' 1'3773. -l. 9'

z

;

uti]ime

Ccutriflare Spiritu

:

m Sanctum, Epr

-4- TIO-I4- T E3- 12-

Corzaelius C

13»16

hef. 4.. 50.

Contri

Zenturio co,rivenibuy,A&.

-

2 Macy

ftari 'äd pænitentiäm cotn-

t IO- 3- 44-

mendatur, 2. Cor. 7. g.

Coosa vite , 4. Kfdr. 2.45. Sap.

Juiih,

Cortritio NCYa prædicacur; Jer-.7. 3.

5.17. 2 T'im. 4. g. 1. Pet. 5-4« Jac- I.

tn4 17

Mstth. 3.2- t4- 17. Luce 3.8. 113-

12 poc.2. IO.

etc

'Si -rkbq'-.ä.'?. A&OI'.Q- 38' -þo 19- TS.

Correpia Íraterna , Genef.. 37*. 2IF.

gimps ;

22. 117. 36« 120- 31;-[26. 20.

Levit.19.19. Pfalm. 140. s. Prov. r.

térnam

Contritioni. verz. promittitur re-

r p

miffio, feu venia, Deut. 4- 29 T30.

20. 9- 7. T10. I7. T I2. 1. E 13. 1. d

2j M.

I. I. Reg. 7.3. 2.Paral. 2:314- T3oi:

15.31. t17. I0. 124-25. Tf25.12. t

Ioan It

-97. 5. 128.23- 129. 1. Ecccl. 7. 6. E.c-

6. 34 26. Job. 22. 25. Prov. 28. 13.

cli. 9. I5. 1 20. I. T21.7. 132- 13.

T. 2C

Pfalin.31.5. Ifaiz 1. 16: 130-I8. 145.

Ofeac4. 4- Matth. r8. 15. Lucg 17.3

2Thg

22. T 55.7. 159.20- Jerem. 3. 10. 17.

Galat. 2.11. 16. 3. 1. Timoth. 5. 20.

Tüx

118-8. 129. 12. 151.19. 20. Ezech.

2. limoth: 2.25

:

"Tenda

18.21. 27- t 33 14. Ofeae I4. 2.Joel.

I

- Hebr.5. 13 ]acobg

I$ 20

2.12. Jone 3. 9- Zach. r. 5. Malach.

Correptio impiorum eft þiis in ti-

2$ a(

2.7. Ecel.17.253. Luc&I5.198. A.

morem , & cautionem , vide Impio-

I0,^

rum»

:

16

3. 19 126«18.20..

l(

Cor-

-

X

L d

tend,

—Corripiens alterum quäïis effe de-

]6b.—^-5:. . *Prrov. I8. I2. Ifaie 26.

d

- beat, Miatth. 7.3: Lucz6,41. Joan.

12.19. lhren.

. 28. Mlatth. 5. 10.

$.3. 1 Tim. 3. 2. "Tit. r.:6..

Joan. 15.20. 1 16.20. 33. Rom. 8:18-

; Til

" Creator Omnium rerum Deus , Ge-

ICer. Io. 15. 2 Cor. 1. 4. g.

&

A

nef. 1. 1. Exodi20.11. I.Paral. 2g.

Per crucem experitur nos Domi-

judith,

IO. Pfalm.88.12. 195.5. T1I13. I5.

nus, Judith g. 21. Eccl.2. 1. 127.8-

Ed

T 120.2. T123.8- T145. 6. lais 37.

Prov. 17. 3. Sap. 5.5.6. 2 'Theff. 1.

N

262

16. 140.28: 142-5. t44-24. T45.

. Petbct.7.

1'20 T 480-13-

51. I3. Jerem. 10. 12.

Cultus Dei verus requirit prater o«

, 6

132.17. [ 51 I5- Zach. 12.2. Jonz

pus externum etiam aíffectum homi-

m T

I. 9., Eccti. I. 8- Baru(:h 3- 320 Matt.

nis internum , Deut. 5. 19. 16.5. T

L A

II.25. Joan. 1. 3. A&or. 4. 24. T14.

IO. I2. T 11.15. T26.16. t29.47. 139

é.fal

14. T 17.24- 1. Cor. 8. 6. Ephef. 3.

2. Jof.22.5. rReg.12.20. Eccl.7.

?. Ma

. Coloff. 1. 16. Hebr. r. 1. 2. 0. T

31. Ifaix29. r3. T 64. 11.. Matth: 15.

LPl

39.4. T 1*1),. 3. ]Apo»c.. 4.;1. Txo. 6.t

8. T22.36. Joan. 4. 23.

Id» 7-

Ciremoniz.-

Cultus externus Deo: gratus, vide

? [ibe-

3 Cref

cee dm fcqielntïa R VEphef".' 4.15.

Coloff. r. ro. 1Petr.2.2.

Cjrus rex perfarum permittit ca-

a Deo

Crex & tribulatio omnibus pie

ptivos Ifraelitas in Judam redire, 2

£m

viventibus , Genef. 4.8. T27.41. T

Par0 !36- 220 I, Efdfo Ir Io äEfdo 2- I.*

L 195

7. 19. 2. Reg. 16. 5. 13.. Eccli. 2. I.

reftituit eis vafa quondam a Nabucho-

ucs 2l

Pfalm.33.20. Prov.24.16. Matth.

donofor ablata

as pro

Yo.16- * T I2.14- t 16.24. t24.9-

Dan.I. 2-

, IBfd.I.7. T 5.I4e

Marci 13. 9- ,Luce 14. 26. T 21. It-

D.

N

atur pet

]2.10

Ioadr IS»QO- 1- 16- l. A&Qrv 9'- 23«

Damones ngþelfüntur' ; Matth. g.

, Ce-

3. 12- r Petr.4. 1. I2- T 5. IO.

1.6- 310 -f9- 33"' T 12-'

. T 17 I8. Lüu-

t L22

Crux a Deo imponitur ad noftram

c€ 4«35- T8.2. 287

*

9. 42. T Io.I7.

D

utilitatem , 2 Reg. 7. I4. Job.5. 17.

113.10- Act. 5.16. T9.7- 116.18-

1 33- 16.. Prov. 3. 11. Jerem. 46.28.

etiam per malos, IMatth, 7. 22. Mar-

) A&'

2|Mach. 6. 12 Tob. 2.8. t 12. 13.

ci 9. 38. Lucz9. 49.. Actor. I9. I3.

Judith 8. 22. 1 Corinth, 1x.31. 1 Pe-

Damones agnofcunt, & credunt

, 939

tri4.17. Hebr. 12. 5- Apoc. 3.19.

Deam, Matth. g.29. Marci r. 24-.

Per crucem «& res adverfas pertin-

3. II- 15. 7. Luce4.54. 41- t9. 28*

J

gimus ad cognitionem Dei, & ad «-

A&or.19.15. Jac-2. 19.

ternam gloriam , Exodir.12.' 9Pa-

Dsmonibus immolare nefas,Leve

pii

Pror-Í

ral. 33.11. Judic.8.15.21. Prov.6.

I . 7- DCUt. 32' 1170' QPäralu II- Is'

5

23-

II.20.

Pfalm. 105.37. Ba

Fuch! 3-4. I d

L D

]oan. 12- 25- A &or. 14. 21. Rom. 9.

1974

17. 2Cor. 4. 8. 17- 1 5- 1 Philip. 2.8.

Dagon idolum Pbilifthinorum ; Ju-

iph

2 Theif. 1. * Hebr.2. 9. 112.2.

dic. 16.23. 1 Reg.5. 2- I Mach. Io.

s i

Crux patienter eft, & 1zto animo

8'3' -t II. 4.—'

ferenda, Matth.5. 10. 1 10.38. Joan.

Damafeus me

tropolis S'yri'æ vafta--

5 520

15. 20. T 16.33. AGor.s5.41. T 16.

tur a "P heglat-Phalafar , 4 Reg. 16.g»

þcob

25. 2 Cor.8. 2 Coloff. 1.24. Hebr.

contra Daniafcum. prophetia , Ifaig

17- 1. $9. 4- Jerem. 49. 23. Amos1.3-

js m

IO: 54-. Jac. 1.2. 12- IIPW:tr.' 4- 12*

ln

Damnatio "xterna , qua. parata eft

In Cruce & afHï&ioxie 'confblacio,

diabolo, & omnibus impiis, Sap.5.

€

(ot

-

^ o;;b,

z

-

n

inEXT

v

"gfob :.o. mr. | f»36. I2. ifaiæ 24.21. T

jPar.11.5.- 1 12. 38- ju&tav;ve——xfbüm' :

b.

50.33. T66.24. Dan. 7. 11. Matth.

2

eutn «

onathz , I Reg. 23. r7. & Saulis,

3& 12- —r SO 29- 1' SOX-I-Z. æ- 1- 13- SO.

24. 2I. committit adulterium & ho-

1.

118-8- 122. 13. T 23. 33. 125. 30« 42

micidinm, 2 Reg. rz. "* penitet eum

fntt

Marci g. 47. Lucz 3.17. T 16. 23.25.

peccati, I2. I3. fugita facie filii fui

Wl

Hebi. 10.27.. 2 Thefi. 1.8. 2Petii

Abfolom, 15.14. libavit aquam Do»

410

2.4. jJude6. Apocal

mino , 23. 16. recenfet populum, 24,

J

19.T21.8.

yp. 195 20. T22-

2. emit ab Areuna àream ,

« 244

j

AI'G

Dan filius Jacob, Genef. 20. 6. tri-

confilium capit de domo Dei zxdifi-

3

bus Dan. quzri: fi;i poffeifionem ,

canda, [Paral. 17.

conftituit ope-

16.7

Judic. 15. 1. puguat contra Lefem, &

rarios && architectos, 23. "24. "* 25.

expugnat , Jot. I9:

*26. *27, "relinquit fibi fucceffo- .

fua vo

Danieí appellatur

äaltafzr ; Dan

rem Salomonem filium , 35 R-:g. L

Deu

30. moritur & fepelitur, 2. 10. Act,

Tob/

1.7. interpretatur fomni:, 2.51.T4.

7-1I. I8- 25. conftituitur guberna-

2.29- 1 13.36- commendatur; Ecgli: :

121

tor totius regni Babel, Danicl. 6. 3.

47. 7-

2

projicitur inlacum leonum, 6.16. li-

David- fpiritualis , ( qui eft Chri-

L

berat Sufagnnam, I3. 51.60..

ftus ) promittitur ,

Jja

Dare melius quam acci

zech, 34. 24- 137-23-

Jerem. 5o. 9. E

4- 36. Actor. 20. 33«

pere, Eccli,

Y

tsdi

Davidis filius ,appeliatur— Chriftus,

M L:

- "Dandum Gne'acceptione perfona-

Marth, 1, * (15. 22. 1 22. 48. Marci

1.2

rum, maxime autem- domefticis fi-

I2 35. Lucg20. 41, AGtor. 2.29. ]1

3

3. À

dei, Eccli. 7.35. 112.9. Matth.5.

22. 9Tim.2.8

poc, 5. 5.

2, Lucg 6.50. 28. Rom, I2. I

Decimarum ufus, öl dccimæ, Gen,

fto

at.6. 10. vide Eleemoivn:.

i

14- 20! T280 2.3. LCVng :-':7- 39. Nli-

j

Darins filius Aiiueri, Dan, 9. s. oc-

mer. I18.21.23. Deut. 12.6. T 14: 28»

falm

1 26. 12.

j Re

)l

cupat regoum Babel , 6. T: impiam

j?

9..15»

g Pdf- SI-SI

ii

Jegem ftatuit, 6.9. przparat regium

2 Efd. 1o, 37.

5

£onyivium, 3HEfd.3. r.'

Decimz | d-^entur. facer

dotibus ,

. Darius renovat mandatu

Deut. 18. 3. 2 Par, 31. 4.. vide

-

1]

Theff.

I Efd' 6! In

m Cy?i *

cerdotes,

Darius cxditur ab Alexandro re-

Dedi.atie templi, vel

Vayltarilum, Nue

Da

e Macedonig , I Mach. 1. 1.

3

mer. 7. o. 11. 7.69.. 3 Reg. g. 26.63.-

z

4 IR

David filius Ifai . ( qui ]'eife appel-

65. 2Paral.7.5.9. fI5.9. I.Efdr,

?

Jatur, Matth. 1. 6,)-a Samuele ungi-

6.16. 17, 2 Efd. 12,27. .3 Efd. 7. 7-

tur, I Reg. 16. 13. , interficitleonem,

Pfalm. 29, r.

I Maech,

4« 5657 59»

& i

nrfum , & Goliach gigantem, 17- 34.

2 Mach, 2.9. I2. 20,

$

49. pacifcirur cum Jonatha , 18. 3. 1

Demetrius filius Seleuci exercet tfä

Q85..|

poc 3

20. 9. 16.23. T 23. I8- manducat pa-

rannydem , I Mach. 7. z. fodus in-

DCux

3es propofitionis , 21. 3. fimulat a-

jre cupit cum Jonatha

; Io.g- fædu.l-

Jnentiam. coram Achis rege, 2I. 13.

ictum yiolat, II.$3.

;

fugit cum patre & matre ia . Mat-

Demetrius aurifaber negotiu

m fa; :

eut, ;

pha. 22.3. precidit oram chlamydis

ceflit Paulo, . A&or. 19.24.

:

. 3

Baul, 24. 5. mittit ad Nabal decem

Détrgdjo, Pfal.14.3. T109. 5.

/Ee-

ng y

36

juvenes, 15.5. tollie haftam Saulis,

CICfQ lQi 20. PrOV- IO. I8- -i- II-Igf :i-

0f

26.11. fugit ad Áchis regem Geth,

I6.28. 120. 19. 126.20, Bom.1.39.

i

tdi

27.2, ungitur in Hebron in Regem

2Cor. I2.20, IPétri 2 - 12 Jaes.

juda, 2 Reg. 2, 4. pofcitque eum re-.

$ (

E i U*.

-

- Drus

vf

ben nniyerfus Ifxael » 2 .B,eg, : 5.;71 ^

s

*

E

PÉIBLICUS.

etbuti

: ömkä& öz*xfiïpötchs, & nihil apud

Deus eft cri;nuds',ïn'- perfdnä» & tïW

lii

eum eft impoffibile , Genef. 171« T

im effentia

vide Trinitas.

& ho

Deus' stertius eft , nec principium

X QU

19. I4- 135. H T43. 14« 1 48. 3. Nv-

eg. I14. 6. 2 Paral.

habet, nec finem , fed eft ipfe prin-

lii

fui

fnér. II.23. I

eipium, & finis, Gen. 21 33. Exo-

2 Db

i4 II. Sap. Hr. 22. Job 42. 2. Ifaie

40.10. "146.9. [59.2. T59.1. Jer

L4

di I5. I8. ]Job 36.26. lfaie 4I. 4»

In,

2. 17- 27- d

Ch.8.6. Maetth. 19. 26.

143.19. $44 6- T48- 12« T 5715*

ul

M

iarci 9. 23-

T.zo. 27. t14. 56. Laac.

an. 7.9

om. 16.26. Hebr. I. 8«

gl

1.37. T18.27. Ephef. 3.20. Apoc.

N

v

Apoc- 1« 8. 17.. T 21.6.

122.13-

t ope

16. 7. 14«

-Igrö'i

eus novit , audit, & videt om-

2

Deus omnia rezit,

& xgubernac p:ro;

nia , Exodi3.19. Num. r2. 2. Deut.

ceeflos

fua voluntate , Genef.45. 5. T50. 19.

31.21. I Reg. 29.3. 1 16.7

2, Par.

p b

16. 9 Job. 14.6. T 22- 11 128.24.

OA'

3*1'.4-0'/1-42- 2.* Pfalm; 7- IO'- T329 2*

J02. 19- T II3- 3« T 126. T. Prov.10o-

T 37v IQ- 17 89-'8. T ISO.S.PIOV- Sd

Ecch. ;v

22. 116.4-.9. T19.21I. $29.24. T2F-

21. T15- 3. E F. 114. 12« Ifaiz 29. 15-

1 Chri-

140.27. T48.4. Jeremi. I- s. t7- II«

1.30- Eccl.3.13. Ifaiz25. 16. 145.

PI7.IO. T 23. 24. T 32. 19. Ezech.

l-9-x'4

7. Jeremg IO. 230 T 270 SO Dan- QUZI'

II.5. Eccl. 16. 15. 117 13- 123- 27-

T 5.18. Matth. 6.33.. t11.26. 120-

I. Io- ZM&-'

l]l'i&us.

1,4. Lucæ IQ- SE -Vjoan" S- 17- ROm. 9.

T 39« 24« 27. 139-9-.

Ms

.?.

atth.6. 4- T2I«

: Mnd

I5. 2Cor.3.5. Phil.2. 13. Hebr.13.

chab.9. 5. 1 12.22.

3113

$I. Ápóc. 4. IF-

2. Marci 2.9. f 14« 13 Luce22. 10.

Deus eft pater omniunr fidelium

am. I»47. 113.21- T16.30. f2I.

z

GCHO

ípfi obtemperantium

eut. 32.. 6.

17« A&or. 15. g. Rom. g. $7- 1 l hef.

9 Ni

falm. 192. 13.. Prov. 1. 7.. Jerem. 3.

IJO&-B.Q&)- Hebon/*- IgtA 06-2-2'36

i

[ r4u 19.* hïïalaCHv Io 6.5 Ma*tth-'ö.g.

Wi

eum nemo videre poteft, Exodé

119-I4- 123: 8- Lucs 11.2. Joan. 26.

j3. 20. Deut. 4. I2. Joan. 1. 18- 16»

" 31 5

j7. Rom.g.1I5.

I'COF- 8f 6- 2 Coro

46- I Tim.6.16. rJoan- 412« .

otibii ,

1.3. T6.18. Ephef. 5. 14« T4 6 1

Deus, & divina omnia, mor pof-

JFheff.r.3. 2 Pheff.1.12. T2.16.

funt humarma induflria aut ingenio

rldc de

Deus «eít verax & fidelis, Exodi

comprehendi , Exodi 33. 20. 3 Reg-

3-. So. Ob-gQ. 8- fal-gg- IïO'O -FIIg' *

jfs Nlb

44.6. Num.23.1I9. Deut.7.9. 132-

1142.8. 1faiz 22. 224 1 54 13. Maat-

Y2

4 IReg.I5. 29. lfaie 49.7. Joan-

thzilI.25. T I3.Ii. [16.17. Lauce

"

$3-33. 1 8.26. Rom.3.4« I Ctor. f.

8-0 120- T IO. 21. -r 24../449* JOan- I'o IOQ*

d. T

$. $10:13. r'Fheff.s.24. 2'Fheff,

157

3.3. 2 lim.2. 15- ad. Titum r- 2.. I

1:3- 30 -i.'6- 4;4; 650 TI4. 8. r7- 14[7-6.

oan.I.9. [5«20. Hebr. 10-25- Au

Acor.I16.14. Rom.r.19 f[11.535. 1 Core

orcit !j*

poc. 3-7- I4-

2-* * Ga'l- I'.c I I'. I*Tifn. 6*.(1'6;- 'APOC',O 74

gj ts

Jeus efl

in ei?än?i*a unus , prater

.Deus eft immenfus , & incircum-

uem nom eft alius , Exodi 3. 14«

fcriptus , 5 Reg. g. 27. "9 Paral.'2.

) fgdii

D

€ut.4-35- T6. 4« T7-9« T10.17- T

6" T 6' 18' Ob- II- 8- Pfaimo- 138:-7'*

32.539. 2Reg. 7.22: 3R«g- 8. 60;

ïo-v If&iæ-6. 3'0 1?,660'Io' Ieremn 23. 2400'

um fi

119. 36. r1Par.19.20.Sap.12.13. Ma.

Amos 9g« 2. Sap. I. 7« Matth. 5- 35«

37.16. T43- 10» T 44«6-24- 145- * 146-

A&O'Bo"?a;quu -F I'7. 24(

g. s F

. Ofeae 13. 4« -Kob. 8.26. t I3. 4

x

Deus teftatur 1e Deum , id eff fal-

]15

f

DI

6. 5« IMarci 12. 29.. Joan-17-

vatorem , & confolatorem Ifraélis y

]m I 30!

3.

á

or.

8.6. T12.6. Galat.

6mniumque eorum, qui riteipfum co«

n jaF-

lun£ , & inyocan

PT. I.U

: ;Ephef;«;.- 6. 1 Timoth. . 5,

2

f: , Gencf.

H,XOQQb-

pui

62»7

*

/

X

x

LQBEX"

-

$

Dis

ïExodi 6.þ2. t29. 2 t 20* 44- Lev. 25.

I

9. Marci 3. 27. Luc

homi!

II. Pfalm. 17. 3- 1 49- 6. lfaie $0.

II.34. IPetr. 5. 9.

19: ]er.31. 32

Deus folus juftus ,

.2 Mach. ! I.25.

]o1

23. Josan. 10. 17.

Y

132.g89- Ezech. 57.

alii quoque jufti , Genef. 7. 2. T 18.

9 Ti

Deus eft

D

Jominus, ac creator cov-

23. Pfalm. 53. 16. 3 46. 29. 30. Prov.

Q1

li « terrz,

.Mide Creator.

8.8- Sap. $. 16.. IMatth. 1. 19. T TO.

a Cor

f)eus nihil eorum

rTh

que fecit , odit,

4I. T25.45. Luce r.6. Rom.I.I7.

Sap. 11. 25.

Deus fólus pius, Apoc. I5.

a

4 alii

Io. 1

Deus eft

judex tortïus/'mundi , red-

etiam pii, I Petr.2. 9.

[

dens unicuique mercedem pro meri-

Deus folus beatus ,

I Tim.6. Isl

ei D*

to, Geénef. 18.25. Deut. 10. 17. Job

alii beati ," Genef. 30. 13.. Pfalm. r.1.

Pal

54. Hr: Pfalm.7.9. T 6119 1 03.2-

132-1.2. T40- 1. TIIS.I. TI1206. I.

thaif

..

1

95. I3. lfaiz 11.5. Eccl. 35. 22. 27.

Matth. 5. * t 16.17. t 24. 46. Lucz

2 2

M(ltthu I 64

I-45. T I4.I4. ]ac. 1. 1.

Dl(

jerem. 17. 10.. f 25-14

27. 125.31- AdGor.17.31. HKom, 2.

D:us fclus pozens , r Ti

vn./6x.'115.

di,

6. 21im.4.8.. Hcebr. 12.25.

alii potentes , Exodi rg.ar.. Pfalm.

49

- Dei mifericordia, patientia, cha-

4

xitas , fapic

:

n

n I 2. Luce 152 A&or-8:27. T 18f

|.

rinth

quzque Jocis.

1

À

ntia, verbum: q-uæreffu.is

Deus. folu/svfi;nmbrt:aljs ; I Tim.

PT

eo foli attributa,

Di

Tuxl)ïnde in fcri-

6.16. aliis tribuitur 'imm,ortalitaä, Sa-

þfu

bla

puuris, & aliis per communicatio-

pient. I. Is- T4- I. T. 17..-

mem tribuuntur, ut vocabulum, Deus,

Deus facit. mirabilia folus, Pfal.

* Job

foli Deo tribuitar, Deut. 5. 4. 1 52.

71. I8- 1135 4. Ecclef. 11. 4.. alii

pEv

39. 1 Reg.2.2. Pfalm.gs. 10. Mir-

quoque faciunt mirabilia, Deut. 34.

T22

ci I2. 29. aliis tribuitur , Exodi 7. 1.

I2. Kccli. 31.9- 148- 4. 15.

1.5

122-

Deus folus novit arcanas animi co-

I. 10

1 Reg. 29. 15. Pfal'f 46- 10.

gitationes,. 5 Reg. 9.29. 2 Par. 6.20.

'ï,gi. 6(. ;

alii quoque noveru

poc.

us . folus

'Bohus ^* Mafch. IþQ?.

»

ILuce19.10. aliis tribuitur bonitas,

4 Rez. 5.26..

Io.

Gc

[o *3-6- T4-90 ISO Num-

Deus folus peccata re

mïtt;ït; Luc.

Dm

.

s

eg. 29. 9./ 2 Reg. 19. 27.

5. 21. dimittunt & alii

2 ,NMat;th. 16-

lip.1

Ik Paral. 2g.

8. Tob. 12. . Jud. 12.12.

1g. Ioan- 20. 23.

L

D«co foli honor, &

: gloria, P*a'lä;

verfa

14. Pfal.110.10. T 145- 1. Prov.139.

I13. I- Ifaiz 42.8. I Tim. I. I7. aliis

22. t22. 1. Eccl. 7.2. Sap.8. 19. Ec-

D

cli. 14.5. Jerem. 7.3. Matth. 7. 17.

quoque tribuuntur, 4Reg. 14. Io.

fhum

7Marci 9. 5o. Lucz 6. 45.

2. Par. 17. 5. Pfalm. 149. 9. Eccli. 31.

lo

Deus folus fandus , 1 Reg. 2. 2

Io. Luce14-1o. foan.5.44. ——

Lj

Deus folus adorandus ,. Exodi 20.

alis fanctitas tribuitur , Exodi 3. 5.

5. Levit.26. 1. Deut. s. 9. Matth.

*

;f

d.

T 12.16. 122. 3I. T 28-2- T 29. 29.

[O*

aliis adoratio tribuitur , j

('I

í

SIO T 30-29p -tBSQQWILev'IIO44-

um.,

IS. 2. vide Adoratio.

qene .

thaiy

;60 5,-' ieut,n 6. 7-, OlÍ. So IS- (AReg) 22.

- Deo foli ferviendum , Deut.'5: I3.

25

M

z IO. 20- IKReg- . . !Matth-'äl.- IO.

Otri

5.8- Wacchæiy;ö. Rom. 7. 12.

Luce 4. 9. aliis etiam poftDeum fer-

"aC

— Deus folus fortis , !1 Reg. 2.2. a-

viendum , Gen.25. 25. t 29. 20. 1.47.

QTht

fs fortitudo attributa.," Genef. 32-

25. 1 lim.6.2.

og. 140. 14. Pfalm. 53. 5. Cant. 3. 7-

Deus cujus ma

ff eala

trna

; &"ctxjus

lais 19. 14. :-]ergm.»g.ff.x»g., Ma;ch. I2

non ü'cf vide Malum.

Dia-

1

l

L

E

L

BIBLICUS.

Heik)rf

P bla?a!m Rudet; femp:r perditioni

'7. Amo

ä/ä

.18. Joel a. 1. 31. Soþhon. .

hominum, Genef.5.I

*rpar.Qr. i.

I. 14. Malach. 4. T.

4 E'dr. 2. 27.

IO 25-

Jobt. *2. ""Zach.3. r: Matth.4. 3.

Philip. r.6.- T 2.

N

xIO. "I 'lïhefi. 'S- 20

T.

9. 19.29. t 15. 19.. Luzzg. 12. 113«

2'Tim. 4. 8..

Prov,

9.I4- T

22.31. A&or. 5. 3. T 13- 8-

Dies Dom:

ni , & hora ïnullli cós

110

2 Corint

h.4.4. Tr1.14. Ephef. 6. 11.

enita, Miacth.

21. 35 &O. MarciI3.

I Theff. 2- 1,8- I Petr-s. S-c. APOC. 2.

34 Luce17. 24

80*. A&- I.V--:7o Ivl.ïhef'

u

j ali

Io. 1Iz.9. 120:7-

í

5.I. 9 Petr.

E 1o« Apoc. 5. 3f I6.

Diabolus non plura poteft, quam

&5

ei Deus permittit, * 5 Rez. 22. 22.. 2

bies pro- annis ,

Num. l4 34- : E*r,

n LT

PAI'RL'IS. 20- J()b Io [20 1- 2. 6- Mat'

zech..4. ^.

126 T.

thxig.31. Marci s. 12. 13. Ephef. 2.

z

w

Dzletlio

Dei erga f&os, Exod. 29.

Lucs

2. 2 lim. 2. 26. Apoc. 20. 7-

.

A

s. [34. I4- Deut. 4 24« 15.15: 17«

Diabolus pater & princeps mun-

8. Jot. 24. r9. Prov. . 17. Eccli. 4

di, omniumque impiorum, Matth.

18. Jerem. 51. 3. Joan. 3. 16. 1 Io.11-

w.6- [5- Y

ob.41.25. Joan. 8.

q13-I. 18. 115. 9. 1 16.27. Kom. 5.

Pfdm,

.9. Lucz4.6.

^

D. T15. IT.. 2

0T

9. Gulat. 2.21. Ephef. 3.19. 15.2- .

. Tx8

44- 112- 31. T 14

3

rinth. 4. 4 Ephef. 2.

o T 6012- COlOf-:

Diligendus eft Dens fopcr omaia,

1Tim.

2. I5.

Genef. 22. 2. 9* Exodi20. 5. Deut. 5.

- Disbo

li ïmgerium per Chriüum

!IO- .*' 6- 5- TIO-IZ. TII- I. Iö- 220 Tso.

fublatum , Genef. 3. 15-. I R«g.I17.

6. Jof. 2. s. fZccli.7. 32. 1 34 19- 147*

* Job. 26.13. 1faiz 9. 4« T 14- 9. I2-

II. Matt'. I0. 37. 122. 36. Marc. 12.

, Pfal.

427.1. 1523 Zoch.

.2. Matthzi

30. Lucz7. 47. 1 10. 27. Joaa- 21.15.

T alit

42.206. Luc& IO. I8. T 11. 22-

J(,anu

Rom. 5. 5. T 9- 26* 35-

t«j

I.I3. [2215. 2 li.

I Joan. 4- 17.

12- 3I- Coloff.

"

Dilectio, v

ide Charïtas.

iimi CO

I. IO. . 1 joan.

30 80 chr- 2- 14- xA"

Diza fiia ]:cob , Gen«sf. 50. 21

h 6'20'

oc. I2- 9. ]20.2-

gt

violatur a Sichem, cap. 34. 2-

Diaboli filii , Joan. 8. 44

: ;AQ.vrg.

,

g, 90 19'

Io. I foan.

Dionyfius Areopagita convertitur,

:

Diacog?; , AG

on 6.5. T2f

18- þhi'

A&or. 17. 34-

t buc

lip. I I- I 'Tim. 3. 8.

Dsjcordia vitan

da 3 PI'OV- 60 190 -t.

u 15 ;

Diasa colitur Ephe

fi, & in uni-

IO.I2. T15. I9. 116. 28- T 17. 1I-

EE

verfa Afia, Aco:. 19.27.

1I9. 6. T 3o.

$

h/.latthu 12- I-*./' * Lu-

pm.

Dies noviffimi, & judicium extre-

ceII.17. I

Cor.

r ii

2 l'imo 20 '20'

I4. 33. Galat. 5. Is'.

44 12

ium Í

Reg.2. I5. Pfal.95.13. lais 2.

Divizi, vide Incantaforeä. *

4o. I9.

t 15.4.5. I3. T 26.21. T27.

Qgeli. )

1. T 39- 3c-

* 66. I5.24.. Jerem.. 3»-

Divites, quomodo fe erga paupe-

23. Dan.7. 9. Sophon.I

2.14. Ma-

res habere debeant , Levit. 25. 35.

"P

!ac«b. "a m 4.. Efd 2-16'

1 13. 52. Mat-

Dévt. 15.7. 10. Job. 31. 16. Pf4l. 6t.

facthh

thzi I2. 36. 113. 41- 4*

116.27.124-

II. Prov. 4-31. T17.5- T19- 17. T

* 45-31. 42

arci 13.. " Luce t7.

2L.13.122.7. 129.27. 139. 7. Ec-

i -Gem:ff

24. 39. AGQor. I. 1. 13. 20- 117-31-

cle£ 11. I. Eccli. 4.4- T 7.35- 111*

!ut, 61 13'

Io. 129.12. 1 31.8. 1faiz 23. 18. Mat-

Rom. 2. 5. 16. T1I4.1Oo. I Vor. I5-

* o Cor.

. IC.

I(Theül 4- 160 T 5. 2.

thei $. I9. 1 19. 2I. Lucg 14. 13. [I5..

?th"4, IO.

*i19.22. A&or.2.45. [4-34- 1 Li-

lum fet.

2Th€iToIv7- 1.2- Il Tit. 2.- IB- 2 PC'

mioth.6.19. vide Eleemofy aa,

20« 'H?'

tri 5. 13.. F:ebr. 9.29. Judz 14. A poc.

,16 B T;o- II

Diviti.rum .vanitas & contem-

i &'Wjus

ptus, & quemadmodum ia divitiis

] þies D:»xfx

ini, Ifaiz 13-.- 6-. ]er 30.

€3

*DUD

p

( "

IJNDE

X

-.n(m' fit fp,et'ä".ndxum j Pfafxü. 0. 7.5;

Mach

9.* T5r.9. Prov.rio.2. T11.4.28-

t17.23. l(aig 1. 23. 15.23. 1 33- 15-

16.19

:

I5.16. T19.Ir. T22.15. f23.4 T

T45.13. Ezech.13.19. f22.12. Da-

matt

99.1r. [39.7. Ecclef. 5.9, 12. 16.

ii2

9. lfaiz 2.7. ]erem. 17. 3. 1x. T22-

20. 3I-. * Aétor. 20. 33.

niel.5. 17. Mich. 3. 11. Eccdii.8.5: f

)

13. Ezech. 7.19. Sophon.1.1$. EÉc-

Drufil/la uxor|Felicis Prefecti, audit

I

14

doctrinam Eva

)

ch.5. 1. IO. T 0. IO- t 11. 7. TI4. T.

ngelicam a lPaVqu. " A-

]i

131.53. Matth.3.22. (19.21. La-

&or. 24. 24.

Fs

Ea

€x 9.I4« TI2.I

5

S' I'Timo V6f 9 I—a.

( ,

€obi I.IE.

*.

L 1

. Contra Divites impios , 1 Regum

iU

25.2. Job 20. 19. t 27. * Prov. 23. 4.

Ebrictas, & gula , .Genef,vg. 2or. d

ginth.

't- 28- 8-« Q,O'. '27-x ECCH- 6"- 2- .H'aiæ' 5'- 8'

I9. 32. 37- 1 25.20. Levit. 10.9. rRe-

32.9. Jerem-15.13.- Amos6. z. 18.

gum 25.536. 2Reg. II.13. Tí3.28-

4. Habac.2.5. Lucs6.24. T16.19.

3 Reg. 20. I2. 15. Prov.21t. 1. T2I.

p

EU

24. Jacob 5. . vide-Avaritia.

17. T 23. 1. 2-3. 20-29. 131.4. Eccli-

Dotri2a Apoftolica fcripta ,

& no-ri

1.

19-I. T23:6- T 31-12. 17- * 381 35.. 1

fcripta firmiter tenenda , Kom. 16.

37-32. "lfaig 5. 11.22. 1 22. 13. 128

fwt

17. Galat. 1. 8. Ix-. 2 Theff. 2. 15.

n.'

7- T56.12. Ezech. 16. 49. Daniel.

£m .

I Corinth. 11. 3.

5.2- Ofeae 4. II- Joel r. 5.. Mich. 2.

20. 9

Do&rina Apo

iolorum eft.Chiffi

I I . ;Abxüc. *27 So 16' Judi-tiï 13—-"4-0 Säp*.

À«

doctrinz, Lucz 10. 16.. t Cor. 14.57.

2. 7. t Mach.. 16. 16.J Luce 12. 45.

& fo

2Cor.2.14. 17. T7.20. I Thefi.2.

T21.34- Rom. 13. 13« 1 Cor. 5. 16.

ün:tm

2. I3. Galat. 1. ET.

16. 1o. T15. 32. Galat. 5.21. Ephef.

Pfal

Doeg fervus Saulis prodit facerdo-

5.18- r Fheif.s.7. r lTim.3.5. Tit.

tem Abimelech , . Keg. 22. 9. 1.

I.7.- I Petr.

*]cre

cxdit facerdotes Domint, 22. rg.

]ejunium.

4.3- Hebr. I2.16.- vide

L *

th,u-f . "eremogn 60 Pfarm-' 34-7201

^ «Ebrietas. iranr

Ij

Dei pi"ovOC'a t,..-v Ifaig

eu

19.28. Prov. £2. 17. Marci

v gz».A-

5-11.22- T28.1. Dan.5. 2. Joel 1.4.

ma]o;

&or. 5. 1. Rom.I. 29-

5. 1 Cor.6.10. mentem alienat, Pro-

£tum

— Bomu: €dificata füper petram, fir-

verb.23.31. Eccli.I9.2. Ifaie g. r.

orum

ma manebit , Pfal. 45. 0. Matth. 7.

7. Ofeae4.1I. ad Libidinem incen-

&

24. T16. 18. Luce6. 49. Rom. 8. 35.

dit, Prov.20. r. Ephef. 5. 18.. facul-

Xate |

Domus corporis nofiri, 2 Cor. 5.

tates diffipat, Prov.25. 20. Eccl.19.

j. 2Petr. 1. I4-

E

1. fecretum detegit, Prov.31. 4. À-

1.j

Domin; & Dom

ins erga »f'eeros-q,

bac. 2.15. ad furorem && rixas ex-

EM

& ancillas , totamque familiam offi-

citat , Prov.20. I.

Ytot

cium ,

( poteftas , Exodi 21.2.20.

-38- 40- Ofeae

26. Levit.I9. 13. T 25. 38. Deut. 5.

Ebren , vid

M

Z ä;-l)r'o n

3

14«21. T E5-12-16. T124-15. Job31.13.

Ecclefía accipitur pro templo mate-

Prov.*ggm I9' jerem- 34.0 90 14- ECC'li'-

riali, Deut.25. 1. Judic.20.2. Judse:

paga

9. 22- ^E 33.

«

3[ * 1?492» I16. I:)thr-6e- g.

6.21. Pfal.67. 27. "Lhren. r. 10. Joel

L

CO]ZG "e 4- I.

Donari« recipere fitne prohibitum,

Ecclefia accipitur pro cotu fide-

hti

Genef. 14. 22.. Exodi 19.21. t23. 9.

lum , Num.19.20- t20.4. 1Reg.

Lp

Num. 22. Ig. Beut. 1c: 17. 127.25.

17.47. 2Weg.8. 14. 55. 1 Par. 29.

? 1

Y Regum 9. 3. 112« 3- 3 Reg: 13. 7.

I. *2Par.I. 5. Pfalm. 21.26. t25.

:I. I.

hitu

6R-eg: S" 16&-* 2Pdral. I'gb 7,. J'Ob l*s' :

I2. 1;"34,-. Ig. 1106. 32. T 149

a. - -

ffus,

z

b*

M

Brstrdus-

M

Mach. 4.57. 15. 16. *'14. I9. Matth.

fuppeditare, Deut.I2.f 9 '1'14.27 '&6.

jl

16.18. A&. s. IT. tg- I. T 16. 4. Ro-

II. [25..4. I Eídr. 7.23.. Matt^. Io,

P

ICos

man.16.16.23. ICor. 6.5. TII.I6.

Io. Luez 1o. 7. Rom. I

"

T112.28. 114 5-. 2 Cor. 8. 18. 23- 24-

rinth. 9. 7. II. . Galat.6.g.. Phil. 2.29.

T11.9. t 12. 13.. Ephef. 5. 23. Philip.

TIO.I6. r Thetf. 5.12. Hebr. 13.

ais

I5. Colofi. I I53. . I lim. 3.5. I5.

tenetur etam pro fuis pretfectis

MA

]acobi 5. 14.. Apoc. I- 1 T. 122. 16.

orare, AGor. 4. 29. 112. 5. Romin.

NI-S- 30. —Eph*ää 60 Iö—- P-hi'l.ox.[- Lgo CO'

Eccle(ia pro cotu uüius Provin-

ciz, 3 Regum 8. I4. Actorum . 9.

loff. 4.2* 2 lheff. 3. I. Hebr. 13. 18*

I. T 11- 2.6. TI2. I. TI2-I-. 115.1.

Ecclefia eft fponfa Chritti ,' Pfal.

:

19.52. T20.17. Rom. 16.2.. 1 Co-

44 II. Ezech.16.9. 2Corinth.II.

at

2. Ephef. 5.26.. Àp:

V. I9.8. T 21. IO«

IRe-

['

[e)

—S

2'Fhef.1.I. "IPetr.5.13. À-

" Ecclefis caput et Chriftas , Of.

2

*Oc, 2, I.. -*-'!-3- I-o

$3. T Cor.I2. z. E-phef;ï- 22« l4

Pralatis , & Prepofi-

IS. 1 5:23. Colodf. r. Ig. T2. Io-

T2

Ecclefia pco

jctli

tis, 3 Rcg. 8. 14. Matth. 18. 17.

Eicclefiz quafi me nbra quzdam, funt

»

Ecclefia eft una & vifibilis, pre-

veri fideles , eidém. capiti Chrifto,

J

fïgu»r:ufa pser.

unam, &- yifibilem ar-

ejusque Vácario fubje&i ,. cujuscum-

anid»

cam Noae , Genef. 6. 14. I Petri 3.

que nationis fuerint , five Judxi, fi-

d.2

oo. per civitatem fanttam Jerufalem,

ve Genriles, lfaiz 43. 9. Joan. 10.16.

Ap.c.21.2. per hortum conclufum,

I Cor. IE2. 12. Ephef. 5. 6.

B.

Ecclefiz :laves jromittuntur , &

hY

& fontem fignatum, Cant. 4. I2. per

Is

ün:m:. cólumbam, 6. 8. per vineam ,

poteftas, Matth. 16. I9.. traduntwr ,

iphef.-

Pfaln. 79.9. Cant2.I5. liaig 5.2.

3

oanm, 20. ?3. exerceéntur ,

atth. IS.—

.Tit.

*Terem. I2. 21. T12. IO. Matth. 20.

I7. vide Éxcommunicatio & Conftef-

£. *Marcil2.I. Lucg20.9. Apoc.

fio.

N

."vi.dä

I4.i1$4. per navem, Luce& 5. 3. per

Ecclefia

m fibi Chriftus conii;ara«

vit & emit fanguine (uo , Act. 2o.

,/ lii

fagen un, compreh endentem bonos &

m

3nalos pifces , Matth. 13. 47- per. a-

29. E Cor. 6 20.. 17.23. Éphe(-2.

.Pro

grum, Matth. 13.24. per regaum cc-

I3. Coloff.1.14. IPetr.I. 18. Hebr.

lorum, Match. 15. "125. -

.

9. 12.. 1 Joan. I. 7. Apoc. 1. 5-- 1 5. 9.

SS

M. r

Ecclefía irmamentuin: verit

atis ér-

T414. 4-

ace f

xare non poteft, Ifaiz 29. 21. M stth.

Ecclefiam. f:am Deus protegit, &

fieul-

cuftodit, Exodi 13. 21- 126. 45. Lev.

E]vlg'

I6.19. T28.20.- Luceg 22. 32. ]oan.

1-

26.12, Deut. 7. 99. 123. E4-. T31-3-

14.16. [16. 13. T I7.11.20. I

jj U*

moth. 3.15. "I]oan. 2.27.

3 Reg. 6. 13. Pfalm. go. r, 11. T13t.

Ecclefia eft corpus Chrifti, Cant.

13. lfaim.i3.2. Jerem.45. 29. Matth.

dl«

.410 7! 9- II-IQ- Ei)hefä I.- 22* -.t 4' 4" -*-

I8.20. T29.20. Jo

i

an, Iq. 23 z-Co*-

. d*

ICor. I12.27.

rinth. 6. 16.

^ JKcclefia fidelium nafcitur & pro-

Edom frater [acob , filius. 1faac,

ap.

matie

pellatur Efan, Genef. 25, 25.

]udw

pagat

ur per fanam doctrinam , J»an.

i.I2.

13.3. Rom.8. 13. 19. 8- Ga-

Edumszi negantÍfraelitis tranfitum

]ul

1at.3.20. T4. I9. Ephet 1. 5.. T'it.I.

per fuam regionem , Num. 29. 14«

P PCor4I5. Philem,ro. I Petri I.

ceduntur ,

fiunt fervi domui 1-

E

23. I ]Oan. 3. 9- T5.1.19. ]ac. I.IS-

frael , 2 Reg. g. 14- deficiunt. ab I-

.A

Ecclefia íeu fidelium ccetus, te-

rael, & creant fibi r:gem , 4 Reg.

f* 29'

netur facerdotibus paftoribusque fuis,

8.20, Superantur a

qe

—].uda, I$ 7. 2Pa-

-gue ad vit:-gmr funt tuendam ncceffaria,

ral. 25. 12.

: L I.'

, Con-

idi

-

-

h3

*-

IND E X.

Contra Idümæos i)rophetila, Nu-

Elias , vide Helias,.

z

f ol

mer. 24. Ig. Pfalm. 136.7. lfaigor.

Elfzus ungitur propheta, 3 Reg.

i

II. [34-5. Jerem. 49. 7. Thren. 4.

I9. Ig. juxta prafcriptum Domint,

Deu

22. Ezech. 25.13. 14-

H

E

bdig I. I. *

2.20. T35.

I9. 16. tranfit Jordanem , 4 Reg. 2.

bylm

vide Efau.

*136.5. Amos I. 11.

I4. fanat aquam, 2.20. revocat pue-

r (

rum ad vitam , 4.32. mundat Naa-

Eltazar filius Aaaron, E

"xordi 6.25.

man a lepra, 5.14. percutit Syrios

fit'c

28.4- partitur. cum - Jofuae terram

ccecitate, 6. 18. predicit rerum abun-

aEf

Chanaan , Jof. 14. I.. juxta prscep-

dantiám , 7.I. xgrotat, & moritur,

Jofe

tum Domini, Num. 34. 17. confe-

I3.I4.20. mortuum ejus corpus ex-

E]&

cratur Sacerdos, Levit. g. 24. *fitpoft

citat mortuum ,

I

1of.

fortem patris fummus facerdos, Nu-

tur, Eccli. 48. 13.

P

:

I3. 2I- commenda-

;

ar.

mer. 20. 26. Deut. I0. 6. moritur &

Iv

Elymas magus fit cccus,

A&. 13.8.

ntf.o

fepelitur, Jof. 24. 23. filium habet,

Emere, & vendere quomodo opor-

cui Phinees nomen erat, Exodi6. 25.

teat, Gehef. 23. 9. 14. 125. 31. T33.

$6

quem in demortui- patris locum fut-

5

I9. T41. 57. 142. * Levit. 19 13. 35.

Eu

ficiunt, INum, 2

: I2-

-

25. I4. 46.. -Deut. I5. 1: 1 25. 15.

C0

Eleazar filius Saura occidit elephan-

2Reg. 4. 2I. Eccli. 27.3. 142.25.

&T

tem, quo in vulnere procumbente ,

Prov.I11.1.26. 16.11. 20.10.23.

ipfe oppreffus

-

lfaiz 23.18. .Jerem. 32. 6. Ezech. 45.

í

6. 43.

fuffocatur, I Mach.

Eleazari fenis Mart

Io. Mich.6. ro. Matth. 7.2. Lucg

i(rïum y $ Ma—

I4-I8. I Cor.7.30. r Theff.4.6. '

chab. 6. 18. 24.

Ephrom , quia negabat Jude tranfi-

ï

Co.

'gf

- Eleewo[jyna pauperibus | eroganda ,

tum, funditus perdita eft, r Mach.

145

Exodi 22.25. 123. 1I. Levit.I9. 10.

$.46. 2 Mach. 12.27.

$ u

T 23. 22 25-.34.. Deut. 15. 7. I0. t

Epifcopi, eorum electio, & officium,

24.I9. 3 Reg.17. Io- 2 Efdr. g. r1.

Matth. 20.23.26. Luce4.16. 122.

at

& tin

Efth. g. 22- Pfalm.40.1. t8r.4. f

26. Joan. 10.4. I4- T21.15. Ad.r.

Totem

IHI.9. Prov. 3.9.99. T 11.18.25.

24. T6.3: 111.22. T I4.20. 120. 29.

114.21.31. T12y- 121 £5.21. 122.

D.j

Om. IO 16-25- I (J'or- '30 St- -l-4uoI-

Ti

9.; TQS/; 27- TS.I-'Q-O- ECCI-er- II.: I'-

116.1.9. 2Cor23.6/ T4:s- TO. .

115

lMaie $9. 7. Ezech. 16. 49.. T 18. 7.

16. 4. Ephef. x. 15. T3.2. Coloff. 1.

12

Dan. 4.29.

ccli.4. 2- 1 7-35. T

23- I Tim.3.1. [14.6. 2 Tim.2. r.

A

130

J2. 3- T 14. T1- $29-12. 135. 4- T'o-

15.24. X

üca

bizl.4- T[4. 7- F7. 112.9- 114.12.

Concionator.

5 VI.Peïtri $. 2. Vide-

1p. 4c

Matth.6.5. 110.42. T19.21. T25.

Erzbefcere , nullus debet Evange-

35.42. Lucs3.II. $6:35- TI1.41.

lium, Pfalm. 39. 11. Eccli. 42.9. 21.

:

oan

112.33. j14- I3- t16:9.21. T19.8.

Marci 8. 38.

l.

21.1. A&or. 2.42- 16- 2.. 5:9. 39-

2. T im. r. g.

uc. 9.,26. Rom. IF;.Iö.—

]

om

ro

If.*

j1o.2. T11.29. 120.35. Rom.12.

Erubefcendum p

Op

pter peccaxt"a, E-

V. i

. €. t15. 26. 1 Cor. 16.1. *2 Cor. g.

zech. 16. 52. Ecccli. 42. 11.

;

Iu 1

^4.I15. T9. 'Ephef.4.98. Hebr. 13.

- Efaias. vide Ifaias.

Lj

l

16. - I]oan. 3. 17. lac.2

Efaw filius. Ifaac nafcitur, G

ciet

phf

Mifericordia.

25.24. vendit fua

primogenita, 25.

E/i facerdos in Silo , IReg..f'I-.. 3.

31. Hebr. 12. 16. fupplantatur afra-

* H

filii ejus reprehenduntur, 2.12.22.

tre fuo Jacob , Genef. 27. *ducit fi-

)

e folio lapfus fractis cervicibus mo-

;itur ,7-4- I 8-

liam Ifmaelis, 28.9. 136. 3- proce-

Ya

dit con-tra ]gcob cum 4oo. xviris,-g'z.

Vitg. f

[

Jet

BIBLICUS

&. ofculatur fü&m fratrem Jacob, 33.

ne

4. in Efau pugnare prohibetur Ifrael,

26.. 1 €or. 9. 7- 11. 13. Galat, 6. 6.

nini,

Deut. 2. 4. vide Edom.

I lim.5.17. 2 'Lim.2.6.

Efdras Scriba profici

fcitur ex Ba-

Eucha

;4 , Matth. 26

. 26. M arci

pa.

bylone , 1 Effdr.7.6. feparat mulie-

I4-22.

^

Luce 22.19. t Cor.11. 34- "

pue

res Gentiles ex Ifrael, 9.* T10.* le-

T10.16. frequenter fumenda ,

&.

Nu

yrios

git- coram muktitudine librum Legis,

2.49.: ;[' 20.7. -prefiguratur, Exodi

ibun.

2 Efdr.8.2.. 3 Efdr. 9. 39. appellatur

i,

]nfedec, i Paral.6.15.

| .Euc.hari(ïia fub altera tantnnïl , ni-

$ (X

- Efurire: juftitiam, lfaim 55. r. Pfal.

mirum pznis-fpecie, Joan. 6. 58. da-

enda

106. 9. Matth. 5.6. Luc. 1-53. 1 6.

ta a Chrifto, Luce 24.30. 31- ab A-

2I. Apoc.21.6. 122. 17.

POROIIS , A&Oïc 2- 42' T 200 7-

Eva formatur ex cofta Adz ,

Ge-

In Euchariftia non remanet fub-

138

pef, 2.2I. " comedit fructum vetitum ;

flantia panis poft confecrationem ,

opot

6

fed eft verum Chrifti corpus & fan-

1

.E;mng-eliur/i Chrifti , ejusque predi-

guis , Matth. 26. 26. Marci 14. 22-

25

catio, Genef. 3. 15.. 1faiu 53. 1. 1.55-

$D

22

5. T 61. 1- Matth.1. 21. $ 11.28- T

uchariftiam im publicis fupplica-

03

.28. 19. Marci 16.15. Luc. 2.10. t24.

tionibus circumferendam efífe, pre-

hs

46. [oan. 3. 16. 16. 35- T 8. 12. T 10.

figuratur, Jof.6.6.7. 11.* 20. 1Rs-

Laci

9. 112.46. Rom.1.16. 13.21.24.

um 4.3. 2 Reg.6. 4. 5. 6.

19.3. 1 Cor.15. 29. 14« I5- T 15. F-

Euchariftja adoranda ,

Pfalm.x'græ

Jb

ranü

2Cor. 5.18. Galat. 1. 6. I I.

phef.

28.30« f 98.5- Joan. 9. 38-

F.15. I Tim. I.15. 2 Tim.1.8. 12-

Exatl;o , cenfus, & tributum debe-

Vach

8. 1 Petr.4.17-.

tur Principibus , Matth. 17. 24- 122»

- Evangelium affert fiduciam fímul

1CLUfTly

& timorem, confolationem , & ter-

man. 12. 7.

17. Marci 12. 16. Luce20.22. Ro-

o

rorem , Matth. 3. 7. * 15.20.23- 17.

Excommunicatio: a

Chrifto ;'nüïcuca *

MT

j0. 2f

13.19.293. 19.12- -19-15: t10.33.

& pracepta , IMatth. 5.29- d 16. 19.

j

T1I.I2. q12.37.41- T 13- 29.40- 59.

1318-18. Marcig. 42. Joan. 20.23.

115.13- t 16.27. T118-6.7. 120.16.

xcommunicatio inufu fuit Àpo-

-10.8

] 22.13. I4- T 24,12.24-*. 125.12.

ftolis , 1Cor.5.3. 10- 2'Theff. 3.6.

ioff. L.

30' 415* I.VIal'Ci IO- 25' 310 T 130

I4« X lim.r.20. lit. 3.10.

V1

"

ucæ 3- 17. T 6' 24' 25' T 99 623 TI2V

Excommunicatio. exercenda. ad «-

vide

20.49-48. 1193.5.26.30. t 16.22.

dificationem , & emundationem Ec-

T17- 30- 34- 1 19. 22-* 1 20-47. T21."

clefiz, & ad corzrectionem ejus, quí

ngee

oan..5.29. Tf 15.16.

&or. 5.5. 6.*

excommunicatur , I Cor.5.4

I ii

1921

Omf Io 18- -t 2- s.v 60 T-6. 23.»'-t9^o

moth. I.20. 2'lheff.3. 14. ut fpiri-

iU

I8." f11.20.22. T113. 2-3. 4- 114-

tus ejus falvus fiat, 1 Cor. 5. *

12-

xcommunicatio Pharifaorum ,

i COI'- 3- 13- 70 T S" Sv T IOO 80'

n k

T11.29.*. [ 15.51. [16.22. 2 Cor.

]oan.9.22.34. 112.42- t16.2.

7. 1. 9. TO. '| 13. 5. Galat. 5.21. 24-

?xcommunicandi, qui in moribus,

I'Timn 50'

aut do&trina grayiter errantes admo-

(end.

24-. Hebr.g. 27.. '*' Io. 26.27.*,2-* Iac, 4-

niti, nolunt refipifcere, Prov.22. 10.

uaf 25

9i' -t So Iv

I Petrr4- IS' T S- Sr 2 p

Nlatth-i8. 17' ROm. 16-160 I CO[-

AW

si I. 0. T24.* T3. 10."*. Jude15.

5.* 2 Cor.2.8. 2 lheff.3.* 1 Ti-

ucit

vangelizanti debetur neceffaria

moth. T.c0. "t6. 5. 2 Timol:þh. 2. 1'?';

Pw [2

[ify 39"

mæ -;f.u&e'-ncacfo n ,Ma;sh.: o, 9. Mar-

21. 13. 5. Tit. :d,,,m. 2 Joan- 1o».

*

N

INDEX*

/ Exr;omn'iunïcatï -s;ï'tandi , Matth,

4- fggg ro 64 EXOdiQI. 20 )200 4 RQ-

//

1Io

18. 17. I. Corinth; 5. * Tit. 3. :0

gum 5.20. 25.

rOwv. 14- 350 1' 179 2!

hi.

E

Excquis celehrantur, Genef. 25. 2.

119.10. f129.19. Ecclef.2.7. Eccli

abíq;

5-'*Ho,. 19. Deut. 54. 8. 2 Reg.5. 1. *

7.22. [ 10. 28. Jerem. 34.8.. Jocl2.

t Coi

z

Ezecbias filius: impii Achaz cum ef-

20. Lvc& 12. 37. 45. Ator, I2. 13.

ICor. 7, 21. Éphef. ^. $. Colofl. 3.

fpon/

fet rex , tamen pius fuit , 4 Reg. I^.

22. t Tin.6.r. lir2.9, rPetr.2.18.

pro

IT

20. frangit ferpentem eneum, 19-4.

deficit ab Aflyriis, 18.7. mittit nun-

Felix prafe&us Judez , Ador. 23.

j !. «

À

1fas

tium. ad líaiam proþhetam ; I9. 2-

Fid

líane

.2, decumbit ex giavi mor-

Feraentum. mala 'dw&rïna' 2 Le'vit.

perat

bo,

".

eg.20. I. lfaie 395. I. often-

2. 11. T 5. 16. Deut. 15. ;. Matth.16,

$.2

dit Babylo:iis: fnum thefaurum , &

6. Marcig.rs. LuceI2.1, I Cor.

v

Lucs

teprehenditur , 4 Reg. 20. 12.1

l-

$.7. Galat.5. 9. -

&i

É

cceli.

Fefa jJudeorum, & in primis fe«

.]

120

,faiglsg. 1. 5. comm?gdacur ?

ftum Pafchz , vide Pafcha.

E

1

$ Ti

" Eeéchiél cum aliis captivis vehitur

-Feftum Pentecofte., i;xodi 21. 16,.

ht.3

ín Babylonem , Ezech. 1. T. vocatur

t34.22. Num.:8,25. Deut. 16. 9.

Td

& mittitur , 2,3

: qg;nxggþndatur, Écs

Joan. 5. t- A&o..2, 1. T2c. 16.

Cutos

Feftum tubar'im , Levit. 23. 24;

fio;,

"mif 4.9 Io,

Num.29. r. 2P:ral.5.3..

vide(

F,

Feftum ex»oíi:tionum,

,

Levit. 16.30,

F

t 23.27. Num.29. 7. s-

1 Cor

Faceve pto facrificare in Scripturis,

VFeftum tabernaculorum,

E;od.ïg,

Fi

Levit.15.15.50. Num.6.11.16. j9.

16. Levit.23.34.. Num, 22. I2. Deu«

bonum

12. [9.2.4.10

ter. 16. 13. 131 Io. I E(dr. 3. 4.

Fid

22;! I 9-

4* Judic. 13.1';6.1 Luc.

2 Efdr. 3. 15:17.

Fama bonapre

ftantior divitiis, Pro-

69 ïoan- $

2

4 Maqh. 1.9. T IO,

F

verb.22

Feftum €2^bati;

wide Sabbatum, -

julitia

? tl' ECGI. '*7;?9K ECCH. 4Iu ,15.

Feftum Neomeniz , Num, 29. I £.

3050

Y6. —

AI. Jo

Fames, & annonec

ä'/riäa's,[ -Gen. 12.

I Reg. 20. 5. Ezech. 45. 18«

*

10 1 26.1. T141.* 42.* 43.* 44."

- Feítorum violatio quam grayitet

$

45: 47- *

xodi I6. 3. Deut. 2g. 53.

uniatur, Num.15.32.

6, Hob

132.24, Ruth. 1. 1. 2 Reg.or. d. T

- Fefu: Prafectus Judes,

A&o24"-27.

Fide

24.13. 3 Reg.8.97. 118.2. 4Reg.

F;des in Scripturis varie accipitur,

melmw

4-38: T6. 25. T8. 1. T25.3. 2 Paral.

videlicet pro fidelitate & veritate

tetda e

6.28. T20.9. 2 Efdr. s.* Pfalm.56.

Dei, in fervandis promiflis, Pfalm,

19. Ifaiz 5.

erem, I4. T. I2. I5.

32.4. lfais 11.5. "Thren, 5.23. Of.

Fid

1i5.2. E29.17. T34.17. Ezech.s.

43-

9.20. T 5. 9. Rom.3.3. pro yer tate

Dus,

& conítantia verborum nter homi-

a

12- 160 Tg- II- ]Oel I:* Am084-6-

]on.

AggæiI-6- Ioo Tz' 170 Matth. 24- .

nes, Genef. 39. 16. 144.32. Lev. 6.

Fide

Luce.4.25. T 15. I4-. AC 7. 11. T11.

2. Eccli.22:29. Jerem.42.5, 1. Ma-*

P erditiï

283 R0m08- 359 2 OI.'. '801

chab.10. 27. I Iim.2.7. pro virtu-

€nef;,

27. Apoc.6.8. T19.8.

* UI.

te 'Theologica , Sap. 1.2. 13* 14

; Fames verbi Dei , 1 Regum 3. r.

Habac.2.4. Matth. 8.13. T 9. 22. 117.

2

4

2Paàr. 15. 3- Qfeae3.4., T4-1. Amos

20.

arci 5. 34

uce 5.20., Rom,

16. 20'2

P

8.

32. 1. 14-3: T.5 D. pro fide viva, &

$. 2p.

'Fa-n;ulamm, famularumque oFHciutf":,

formata per charitatem , Habac. 2.4,

de

t (

Genel- 16.4,6. 124 ". 130. zs: t3r.

2l

(

fI.BLIC"US,

D

I

-ï' Io-slæo LUC&?.S&. | Rom P 3" 22.3 Ga-

4 Rég. 7.2. 17'."'] 4 Efdr. 15. 43 Pfä'r;nv;

U

Jat. 5.6. * Hebr. 11. " pro fide mortua

7732«

Eccli.2.15. Miatth. g. 28- T

n

abfque charitate ,

Matth./7. 21. 22.

14. 39.

117. 17. Marci 16.16. Lucs

gelas

iCor.13.2. l15.2. Jac. 2.26. pro

1. 16. 124 24. Joan- 3. 18- 35. 16. 7-

7

1

ione , feu voto , I Tim. 5.12.

t98.24. T12.498. T20:27. Rom. 11«

oll.*.

fpon

ro fiducia ,.

a

cob. I«6. :

.

20. Hebr. 3.18. 1 4-2- T 11« 6 Apoc.

32'18'

- Fides charitate inf

:

erior ; vid

E cha«

210' 88

-

5

Fihorum QO

fficium eräæ þa'rgmes "

h iac

ritas.

Genef. 9. 23. 122. 2. 7- 127. 1- T28-

l

Fides viva, quae per charitatem o-,

* Exodi20.12. T 21. 17

erit.

peratur ,

magns virtutis eft,. Matth.

7 3714

,-9" Delld

'»thn[öü :

.9.22.29. T 21-

22. Marci 16. 16.

Levit. 19. 3. 32. T20:9. T 21

( Gof

Luc

x198.42. joan. 1. I2. 13*

I5«16. .

ter,5.16. [21.15.18. T27.16. Judic.

36. 1

6.35. 1 7:38- T 11- 25-. T 14e12-

I4.1. I Reg. 2- 11- 18- 22. 1 3-1- 7*

is ft

T29.29.

AGor.3.16. t190.43. TI5.-

t9.« T18,5.. 3 Reg: 2. 19. 4 Reg.

9. 116.31. Ro

tXX. ]S--« 16- T 3- 22- Ga"

2.93. T I2.2-

220 I-i 2' a£21.34- j

Qi. I6o

lat- 80 8- Ephefi

2.7. Hebr. 11. 6. *

Eccli.3. 1.8. T 6.18. T 7-29. 18-7-

Fides non facit nos certos;

aut fe-

II..[22.3. T 23* 8« T 25* XO« 132-24-

' [6'»9'

curos de accepta peccatorum remif.

TObo 4*v Ii * 14-* S- Eüb I' *o. T 80*4- 3

32.4.6. Prov.1-8- T4-

t f 6.20. f

23.- 24)

fione, aut confequenda vita sterna,

IOo. F. TI3. I- T 15.20. 119.26. 120-

vide Certi.

D

11.20. f22.:5- 123:19.25. T 28-

| 1660'

Fides fine operibus

Bs juftificat ,

ï Cö'ï- 13—'"'2-- G&lat. S- 6- JaCo 2- 240

.24'-; 1-30' IP. Ierem-35116'äEZ€Ch;22.

lod.zg' "g j -

Tides ipfa etiam a

ppel-lan.u

: r O?US

70" hïatth- 41' 20. 1- I,O- 05'0 1- 15'40' 1?1*90

, Dete

bonum,

hili

e'l'lf.* I- 6U.

t9. Maxci 10. 19« Luc- 2. 49 T 18-20.

ides eft una, Ephef. 4« 5*

A&Oti 7-' 14- TQ,Q.« 3*04 Ephefo 60 I(rVCO'*'r

" 3' 4«'

Fidei vive & operanti tribuitur

loff.5. 20. 1 Tim. 5. 1. 1 Petr. 5.5.

, T

jiuftitia & falus, Genef.15.6. Mar-

Fe»wm & herba cito tranfiens o-

ci 16. .6, Lucz. I1s45. TS8. 48- t 23«

mnis homo, Pfalm. 89..6. T 128.6.

u;:ti!m'

1fa

P

i 289"!

4!:. J an.e S'vo' 240 T I/ 36 A&Or. 13,0

I. Rom..3.22. T 4-3. 22-

24. Jacobi r. zo-

ke 40. 6, Eccli. 14* 15. *-1 Peþcr.flï.

38. 116.:

3

[5]

Fenes, vide Ufura.

i5." ro. r. ro.. Phil.

$ 9.— I Pecr,2,»

- Fermicatio iram Dei provocat, Deut.

p

6. Hebr. 4. 3-

22' 21' PIOV. 23;9!7-

ccli. 19.3. Je-

,LM"QZ.

Fidei pre

dicatio ad eorüm , qui

rem. 5.7, Ofeae 4. 14. 1 Cor. 6.9.

cipiti!

prefunt in Ecclefia , judicium refe-

ve[ifaw

-

zenda eft, Galat. 2.2.

13. 15. Coloff.3. 5./ Hebr.13. 4. cor-

Pfalm.

Fidem Gentihum etiam refpicit

püs enéryat, & facultates abfumit,

DCUS $, Jaene in'ï 3,9- I 8-' Ma'ttho 8c /S-a" I 3'

lob31.12. Prov.23. 27. 129.3- 131

€-

j

*15.28. Luc&7- 9. 1 10. 33. 117.16-

^. Éccli. g« 6. infamiam affert,

g

gt

]oan. 4- 47.. Mtor. xo-3- 18.26-

cli-g.10. T41. 21. fornicationis oc-

i forni

^ideles Deus liberat a communi.

cafiones vitandz , Eccli.9. 4. I2. ] 42-

[ev.9r

p erditione,

& internecione tmpiorum, -

I2. fornicatio non

olum in oper €

f Me

Genef.6.* 7. * 8* 19-* Exedig. 22«

externo, fed & in affectu probibetur ,

T

15

M

r

19.4.6.26. j10.23» j 11.7. Num,

Fornicatio fpiritualis, quz eft hz-

j

U. -

16.20.26.31. jerem- 39. 18. Dan. 6.

refis & idololatria , Deut. 31. 16.

m,

92. 2 Petr. 2. 7.

» 27- 339 lfaiæ ]*- 21.-'1'. 57-30

, M

Infidelitas, feu incredulitas puni-

IUdic. 2-'.

É

zech,6.9. |16.*

* I2 :w

4

yt &

tur, Genef. 19. 11,17. 26.. INum. £.

Jer.3.5.

pio2de

91. 114-2- 1. 120. 12. Deut. 920

/

F?4-

g

22914 '17 4. 15.. Apoc. 183 3.

d

INDEX.

Hyatses þ,&- forores Chrifti, qui fint,

.nguy, I Cor. 1. 14. capitur, At,

Matth. 12 49. 1 28. 10. Marci 3.33.

X9. 29. deducit Paulum in Afiam ,

fg.l(

Luce$.21. joan. 20

: 17- Heb.r.:z.' 12.

20. 4-

hofpirio eum fufci?ic, Rom.

j

Píalm. 21.23..

*re Do'häs,

16. 23.

|

95.5

k Fraws, qu

- Galgal, !

five Galgala, civitas lfrael,

5, I0

Frutio« boni operis , quere Opus;.

Jof.4. 19. in Galgal circumciditur po-

6

Fundamettum €ft Chriftas , 1 Cor.

pulus , & celebrat Pafcha , 5.2.7;

qmit

3.11. Ephef. 2. 20, 1 Petri 2. 6. fun-

Io. egreditur inde ad liberandos Ga-

rem

damentum etiam Apoftoli , Ephef.

baonitas, 10.7. revertitur , Io. 43.

(ie

2.20. Apoc. 2I. I4. & peculiariter

Pfa

Pecrus , Matth. 16. 18.*. Joan. 21.

Galilsa xecipit Chriftum, Toan. 4.

45. inGalilza incepit Chriftus predi-

pl

I5. 17- cujus fldes nun

quam deö.cif.t?

care, Matth.4. 12. A&or. 10.37..

Lucz22. 52.

Gamaliel vir p

eritus Legis, Actor.

Gtr

Fartum ,

ofhi,bt:tur'0 coummáíttitur,

50 . 22-3' l

3

4

&2

& punitur

g.ï

Gamaliel cdox

[

T 22. 1. Lev. 19. t11. D;uc,s. 19. 124-

mer. I. IO.

Mana.ü'ï.tamm , Nu-

f

7- jO r. "". I-O 25. TO'J. 2. QIO -Prov. 6$

Gasdere &

Jetari honefte. licet,

30. Oieae4.2. 2 Mach. 12.40. IMat-

1Par,29.9.* 2Efdr. 12.42. Pfalin,

Ma

thzi 19- Ig- Joan.12.6. 1 Cor.6. ro.

2

Pdä.c 9* z IL'

ïg : —L:urcæ IeLje ITTheflg.6. 5.

- Fures dicuntur verbum Dei, & do-

'Ga"us'..endum non eft -mm:e Genti-

Dy

£rinam yeram adultcr

d

lium , Eccl.2.2. 17. 3. Ofeae 9. 1.

antes, ergm.-

Amos6. 8. Prov. 2. 14. Jacobi 4.9.

Hs

1j

23 30* Joan. IO, I.

G.

Gaudiuin in perfecutione, "Matth. s.

5

I2. AGor. 5. 41. T 20. 24. Rom. :

3. Col.1.24- Hebr. 10.34. T 11.25.

]of

Gaal 'op'pn;ïic d .Abimgleuch, ]udi;:;

— Gaudium fpiritus , Lücse to. 21..

9- 26. 35. 39

Rom. I2. 12 114.17. Galat. 5

2j

* Gabaonire xedimunt vitam aftu quo-

Philip4.4. 1 Theff.5. 16.

p

Co

dam, lof.9." obfidentur, & obfidio-

. Gaudium falutis eternz , Ifaizo .

ge liberantur,Io. 5.10,* Propter ipfos

f10j

injufte a Saule occifos fufpenduntur

I8. t 26. T. t33. 20. f65.12.

SBape

3. 1. 7. vide Beatitudo.

zï

filii Saulis, 2 Reg. 21.16.9

Gedeoez dux & judex in Ifrael

m

Gabelus venit cum Raphael ad nu-

, JP'

ptias Tobiz, Tob.c.7.

Gemtitus

:

uis probandus, quis im-

be

Gabriel apparet prophete *D.anieïik,

obandus, Éxodi2.23.24. Ezech.9.4.

E

Dan.9.16.-1 9. 21. Zacharis facer-

90b.3. 1. 2M

fi

J acob. 5. 9.

26.

doti, Lucg 1. 11- Virgini Mariz. I,

À

l

Genrium vocatio , Gen. 49.10. Num,

G«d filius Tacob

ex Liaz, Gen,. 300

24- 17. Deut.37.43. 2Reg.-23.44.50.

gl

1I. T25. 26.-

Reg. 8. 41. Pfalm.2. g. t 21. 28. 167.

Gaddite recipiunt fuam heredita-

32

- 171-8-17. 185-9.. 196.4. Mais

D

2.2. T II 1o. T19.18. T25.7. T27.

gem, Nu.m. 32. * D;ut.a. 12. ]of,ïäg.

I3. T29.17- 135- " 141.25. 143.5.

i

- ;G'ad propheta admonet David , ut

2,

14

5:14- T49. " T51I.5- t54- "1 55.

don maneat in terra Moabitarum,

56.3.6. t 60.53.9. 165.1. 166.

p

1Reg. 22.-5. nuntist Dayidi iram

I9.20. Jerem. 9.24. t 12.16. T16.

p

Mich.

19. .Ofeae.z. 1.24. Joc 2 .287-]

*.

p

S

-—

QIBEICU&

4.2. Soph.ï .9. Zach.2.11. k*ï g.20.

83: I2- Lucäe I.PQB. 12. 40.. Josn. 1.

fam ,

19.1o0. Matth. 2.2.7. T8- 1 I. 1 21. -

IS. Rom. I.7. !I Cor. 16. 23. 2 Cor.

Rom,

31-43. 1 22-9. ]oan. 1o. 16. A. 9.

I.12. Galat.5. 5. Hebr. 13. 19. Jaco-

bi 4.6. pro re grata, pulchra, acce-

lfradl

26.30. [1. 1 Cor. 12. 13- Ephef.

2. IO.

pta, & amabili, Prov.31.3o. Eccl.

Ut pQ

Gentilium mores non funt nobis

Io. 12. Eccli.7. 21. 1 11.19. 125.16.

,27a

I9. 140. 22. Lucz 4. 22. Ephef, 4.29.

x G

rem.T1O.2. -

imitandi , Levit. 19. 5

É fgo.gg. Je-

Gratie donum quam fit occultum,

Gezs omne flectendum Domino,

& reconditum, quodque nemo facile

redie

àn. d.

Pfalm.21.39. Ifaiz 45. 23.

tomeL4-

illud fibi arrogsre debeat, Job.9.20.

1I. Phil. 2. 1o.

21. Pfal.2. H. 118.13. T 142. 2. Pco-

Geríós filius Levi., Num. 5. I7.

verb, I4. 12. 1 20.9. Eiccl. 9. 1.2. I2.

ïäioi-

Gerfonitarum minifterium , 3. 25. T

Ecclis.5. Jerem. 17-9.. 1 Cor..4. 4-

4. 220

2'Cor.1o. I4. T13. 5. Gal.6. 3. Phi-

Nue

Giezi

fit leprofus, 5. 25.

mïnxiüer Elifei, 4. Reg-4- 25-

lip. 2. 12. 1 Petri q. Ig. 2 Petri 1. 0.

IiC".

1 Joan. 4. 1.

de

falin,

—Gladiw: non cnuivis permittendus;

'"Grástia, qua. quis hominibus

Matth. 25. 51. Marci 14« 47.. Lucs

tus eft , etiam illa a Deo eft, Exo-

t

22. 49. ]oan. 19. 10-

di3.21. fII.5. 112.36. 4 Reg. 25.

Gladius fpiritis eft. verbum Dei,

27. 2 Efdr. 2..z. Pfalm. 105.45. Jer.

ht«

4 Efdr. 13. 9. 27. Ifaie 11. 4. f27. 1.

40. 2.3. 4. Dan. 1. 9. Tob.1, 13. A.

9L

24.93. [ 27.3- T129. 19

ub

Gratus 4nimus erga

beum , & ho-

15. 2 lheff. 2. g.

LTQ»IS; 1*?9.

minem commendatur , Genef. 4. 3.

hg,

y

Gleris Dei in omnibus .quäcr-enda,

19.20. 114.3I. 12. "3 12448. f

2

Jof. 7. 19.. P£A. 115. 1. Matth. 6. 9.

26.25. Exodiis.I. Lev.25.6. Nu-

jJosn.9.24. t 17. 4. A&or. 3. 12. 112.

mer. 15. I7. 131.48. Deut. 4.9. 16.

2

23: I Cor.6.2o. T 10. 31. Phil. I..o.

* Jud.5.1. 1 Reg.2.1. T14. 35. f3t-

Coloff. 3. 17. lit. 2.1e. quare Ho-

I1.92 Heg. 0. 9. 119 35 .3 505

mit

nor.

7. IPar.29. Io. 20. 2Par.15. 11. f

Gloria beatorum , vide Beatit'ido.

20. 25.- Efth.5. * 'Tob. 9. 1. T t2. f.

SaP'

-Godolia filius Ahicam gladio iater-

7. Eccli, 7.22. 132.28. 135.13.. 1

r

imitur , 4 Reg.25. 25. Jerem. 41. 2.

Gratia in Scripturis. accipitur .pro

iMach. 4.24. 1 *.54. 2Mach. 3. 33

Marth. 11. 2s. Marci «. 10. Luce 19.

im

beneficio , Ruth. 2. 20. 2 Rec. 2. 6.

49 Joan. 11.4o. A&or. 4.21. 127

d

115.20. Prov. 4.9. Eccli. 7. 37. 1-:9.

3*. Rom. 6. 17. 2Cor. 6. 1. Ephef.

22

20. pro favore, Gen. 5.8. 118.3. 1

3.I9g. Philip. 4.6. ColofL 2.7. 13.

I5. I The

X

ff.

Y

:5.I9. 2 Theit. 1.5. **1'1?;.

u

3.13. Efther. 2.17. Prov.13. 15. Ec-

1oth. . 4..3.

cli. 4.25- D«n.1.9.. AGor. 2.47-

Gratiz agende ante .

& poü cïbü'xþ

»j

24.27. [25.9. pro premio , quod a

fumptim , Deut. 3. 10. 1 Reg.9. 13.

9

Deo expe&tatir , Prov. I.6. T1I2. 2.

Ifaiz 62.9. Matth. 14. 19. 1 I5. 56.

Jm$

»n

2 Mach. 12.45. Lucs /6. 35.. 1 Petri

T25.25. Marci6. 41. 18.6. T14. 22.

2.I9. pro dono aliquo gratis dato,

[/rlcæ 9-. Ign ]Oano 6- '[ I. 2 l A&v 27'

j

Eth-r.15. 17.. Pfalm. 41. 3. Prov. 3.

:35. Rom.14.6. 1 Cor. 10. 3o. 1 li-

óf

22. T15.25 T 2.II. ICor.12." 2É-

moth. 4.

l$,

phef. 4. 7. CPerriq. ro. pro dono fu-

Juxus.

fïecas iered Ciþaguti:

d

Qer:xggu;jxliDeo gratum faciente, P fal..

f 3

5

H.

L N DEX

H.

£

di,

--

ret ín transfiguratiome D*-orüinf',/- Matc-

Ti

theil7.3. Lucx 9.30.

H

Hærc;tibaæ; &ïi'nfïdeïeä reï'in'qüi't' Deus

Helodord; a cubiculis Seleuco, ten-

ad juflorum probationem ; Judic. 3-

tat thefaurum templi auferre, 2 Ma-

fil$

J. 1 Corinth. II. I9.

&

chab.3. 7. 13. punitur aDeo ,

oribus A-

Helifaus , vide Bfeus.

$2

Dj

H zretici jam inde- a tem

im. 1.29.

' Heredes Mcalonita oceidit innocen-

LiU

poftolorum extiterunt ; I

u

$ lim.2.Ig. X Joan,"z. 18. g]oann.

tes pueros, Miatth. .2. 16. & mori-

$]

7. Apoc.2.15.

tür., 2. Ig.

. Hareticos

futuroïs " etiam noürïs

Herodes Antipas , filius Herodis,

32

temporibus prezdictum eft, Miatth.

tetrarcha Galilezz , Lue. 3. I. occidis

4

oannetü Baptiftam , Matth. I4. g.

i9

24.5.294. Joan. 5.43. 1 Timoth. 4.1.

Herodes & Pilatus morte Chriftt in-

H

2 TFim. 3.1. 2Pecrf 2.D 31 3.*'tju.

2

Ícut

dz I8.

M

ter fe reconciliantur ,

Luc. 23 I2.M-

N

a

Hzreticoru

m m&ges & do&rina,

(tor. 4 27.

9. (

ibidem.

*

C Herms &

Hera, vide quirms &

MHeretici vitandi ,

Deucerg'r As o

Domins.

7

DI

Mlatth. 7. 15. Rom. 16.17.. 2 'Tim.

Hefroz filius

P

?'hares; Genef, 46.12.

£

H

Matth. 1. 5. relinquit poft fe Aram,

£itu

2.17. 1 3.5. Tit. 3. Io. grhga, 3

,

161

I4-

ioan. 9. IO.

& appellatur Jephone, 1 Paral. 4. 15.

gum

Heretici male tolerantur a prxfe-

. Heffber fit uxor Affueri, Efther. 2. *

fectis, Apoc. 2- I4-

precibus fuis apud' Affuerum latam

rem

"f6.

- Hzretici to

Hlendi e medïo , Deut.

de Judeis uno dte occidendis fenten-

13.5. T18.2e. 3 Reg. 18. 4o. *4 Re-

tíam rovocat, E fth. 8.3. 8.

i

Hieremia: , vide Jeremias.

um IO. 25. "

Hzre

fi

f

AK

1$,

ornicatio fpiriigälis: vi-

Hieru[zlem , vide Jerufalem.-

de Fornicatio.

HoloferzesduxNNabuchodonoformit-

r

9. P

' Hazae! famulus

Benhadad regis Sy-

titur contralfrael, Judith. 2. 4. blaf-

rim, 4 Reg.g. H. 15. juxta mandatum

phemat Deum , 6. 1. obfidet Bethu-

ms

Domini , 3 Reg. I9. 15. percuffit I-

liam, 7.T. proprio gladio cervix ei

22,0.

preciditur, I3.8. caput ejus confpi-

fracl in univerfis finibus fuis, 4 Reg.

uemadmo-

ciendum ponitur íu muris civitatis ,

Ho

20.32. t12.17. 113.3-

dum prophetatum eft

? 4Reg. ;8.) II.

I4. . totus Aflyricus exercitus fe

h

13. moritur, I3. 24-

- :

in fugam dedit, I5. 1.

7' Ivl(

Helias vir pilofus , & zona pelli-

Homo creatus eft ad imaginiem Dei,

N

R Ij

cea cinétus renibus, 4 Reg. 1. g.

Genef. 1. 26. 12. 7. 15.1- 19. 6. Sa-

u

Helie orationis efficacia ,. 3 Reg

ient. 2. 29.

ccli- 17. 1. Job. 10. 8-

37.1. Jac. 5. 17. 18« alitur minifte-

falm, 118. 73- Jac. 3-9-

G

if

zió corvi, 3 Reg. 17. 2. excitat pue-

MHomo snaledicitur ,

13.15

zrum mortuum, 17. I9. occidit pro-

benedicitur in Chrifto , Genef. 12-3-

Bu

phetas Baal , 19. 40 fugit Jezabel,

1 22. 18. Galat. 3- 8.

LL

19.3. mittitur in

amafcum, ut ün-

-Hominis regeneratio ,

Matth. 18.

13

3« Ioam EIB. 1"3—,5,:6. -l; 4.! ;4?1-7.

lnh.

geret Hazael regem Syniz , 19- I5.

I.. I Cor. q. E5. Galat, 4« 19. -

ei«

mittitur ad .Achab, 21.17. ad He-

IRAg

liam mifli principes : quinquagenarii

4.22. Coloff. 3.9. 'Pit.5.5. iPetr. i.

H

«um fuis, igne colitus demiffo con-

23. [2. 2. Jacobi 1-18.

1b

fumuntur , 4 Keg. I. IO.

affumitur

Iomo pulvis & lutum, Gen. 2.

I Reg

&un4

j* per'cmþiw in cæ.lunf, A appa-

7', ?3. 19 t 18.37. Eccl. 32.7.cl£c.

.BIBLICUS

26. 133 12. 134.26. Pfilm. 33. 19»

Mae

cli. 14.1. iäis; 8. f4ï.-13. Jeb 4 19.

4

Prov.II.2. T16.I9. T 19.12. T 22.

11o-8-

j- 34—- ISn P[ïhn. 774 394 T 1029

t«

14. T I43. 4- Ifaig 40.6..

23. 125.7. 129-23-. 1faiz 3741- 157

m

. 5.

J

n 83.

thce

Howicidiuwm, latrociniutu.

& fan gtiï—ä

I*. 1 56.2. Jere

1

nis effufio , Genef. 4." 19.5. T

cli,.3.18. 17-19- ]

th.

K4.7. I i. s

E

9.16.

u

19. Exodia. r2. 1 20- 15. 1 22-2-

j

Match: 3. 11. 153 T8-9-. T 11.29.

yit.24. 9I. Num.25.7.* Deu:. 5.T7.

115.27. T 18.4. 1 20.26. 121.5. 123*

Qceme

119.4.11. T21.1. f 27.2)- ]of. 2o.

7.11. Marcig. 34- 119« 43* Liucse I-

Tort

3. Judic.9.5. 1 &«ec. I15.17. 2R«g.

48- 1942« 114-7- I1- T 15-19- T18-

3 Regum 2. 5. 25 3-

13. f 22.26. joan.I13.4. A&or. IO.

odis,

3. 27. 14 7- 12-

TQI- 160 Pr()v- 6.[7.-

25. Ron. I1..2c. [12. 15. I Cor. 4.6.

ccidit

45. 4 Reg- 145

T15.8. Philip. 2.3. Colof. 3. 12.

b

123 17-

CC". 3*.0 2.50 270 lxhreno 4-

Hebr. 11.24. 1 Petri 5. 5.. J:cobii.9.

Ó it

í3. Ezcch.11.6. 122.2. (24«6. O

"

fcac4.2. Matth. S. 21. [ £9. 18. 123-

1-4'.-[0-0 APOC.4.. Io' 1-19- IOQ

ud

3

40 T 260 51. JOan- 8. 44»- ROln. 1310

Hymenans pfe

1do-apoftolus , 2 Ti-

9.

GSA&'C. Sg 2;0 I JO&D. 3,- 12- I?QX/PUC.

mot^. 17.

us &

E3. IO.

E

Hyporrifis , X Reg. 15.11." T18. 2.

Honsor, qui

ab hominibus pvrofïci'f-

Reg4 I'SO 2(7& 4R,ego [- 6-. 9-- Job 8'139

"m

citur, non magni faciendus ,.

Num;

T ia* lön TIS- 34- T 200* -4' 27- 8- T36Q

at

16. 1. [udic.9. I. 1 Reg. 10. 27 2 Re-

I13-

rov.59. 13. Eccl.1.36. 119.24"

&5

um IS.1. 3 Regum 1. $. Efth. 5. T.

Ifaie29.13. T 39.2- !s e. 9. 8.

k

L

ts

*t6.6. Eccli. 9. t^. T 1029.30- Je.

zech.

o. Malachb.3. I3. 2 VIach.

Jotatm

6. 2.5

"s

tth- Qe. 7- 16: T6- 24 I60 T '7p

entetie

rem. 9.23. Matth, 6. 1. 1.8:4« 19-23-

&OIAeTIS3 f29 18. pD25)*

117. 9. 120-21.26. Marci 1. 44. 15

124.51. Marci 7. 6. Lucg Ii.44. ]

43- 17. 35. 19- 26- 19 8.T110-35«43-

31Luc.22.24- Joan-6. 15 19* *o- iin

12- IO 56-0 TIB' II. A&Or- Spr T80

. Actor. 10.26. 1 14. I4«. Galat. 6.

I8. 113. 8. &om. 2* Gal.2.13. r L'i»

jmt

9. Philip.2.3. 1 L heffal. 2.62 1 Pe-

moth.4.2. 2 limoth. 3

but-

Sro5. 3. 2]oan. 9. Apoc. I9- 10- 1

5.22, 1 Petri2. 1.

.5- I»ivThcivT,

Jethu-

220 '9. "

yir e

. Konor

Dei ,4 quær:,e/ Gloria.

1.

onfpi

-Hooorandi parentes, vide Parentes.

Va05

Hofpitaistas coromendatur , 1fii.58.

jaäe: in —Ga'laald oppf;';nifur ab Ifra«

"u

. Matth. 25. 36.. Lucz 44 13* Rom.

el, Jud. 2r. ro, obfid.tur, 1 Reg. 11«

?

1. viri Jabes Galaad exhibent miferi-

12.13. 1 T im.

3.2. lit.1.8. 1 Petr.

cordiam S4uli, & filio ejus, 31. I2.

j Dii,

4 9:3 Joan-1-5.9-

Heb.3.2. Jac.1.27.

$, $

H ofpitalitatis e

xemple, Gen:f. 15

, f4cob filias Ifaac nafcitur, Gen. 25.

.b

3. T 19-2- 1 24

51. Jof. 2.* judic.

25. emit a fatre Efau primogenita ,

I3.15. 't' I9 4* 9s.

5 Reg. 17:15. 4Re-

Gen. 25. 31. przripit Efau benedictio-

P

um4.g. Job 1.4. T 31:17.

"Lob.2.

nem, 27.5.* proficifcitur ad Laban,

NI

I. Luce I0.38. T19.6. Afþox.xö,xs,

29.10. videt fcalam, & vovetvotum,

08. 12.20. fervit Laban pro duabusfi-

d.

lr;hzc;iz;icälïtas ; Jud. 8.5. T 19. 18-

Li

liabus,29.19. revertiturinpatriam, 3I.

1

g Reg.25- 9. 14- Pap- I9-I

17. lu&atur cum Angelo, 32. 24. vo-

Humilitas Deo grata €

ä., Genef.

catur lfrael, 32.27. 1-35. 10. 3 Reg.

[

Phef

19.31. mittitfilios in 4 gyptum, 42. I.

par!

I9. 7- 129 31- T41. 49- Judic. 6. 15.

migrat cum tota fua familia in /Egy-

! '.Cgo l« *T2p10x8- -t7- 9; IO. A IT

ofephi

(t«

gumÓ. 16.21. .2

Paral. 12. G. H

132

ptum, 46.* Deut. 19. 22. filios J

aàde

7-

!

di,

z

INDEX

-

gäoptæt;,ïn fuos, 48. 5. 8. benedicit

I Keg-. 14« 24. x Jofaphat, 2 Pafa!. 20.

lfad

. a Ninivitis, & eorum rege , Jonz. 3.

ónol

duodecim filis, & 1no.fït.11rf,.4g. 33-

M

.ab Efdra r Efdr.g. 21. ab Efther,

fepelitur cum patribus fuis in terra

Je

Chanaan, $o. 4. 7. fecundum pro-

:

A bftinentia.

& Mardochzo , Efther

q. 16. vide

4

miílionem, 47. 29. & fecundum man-

arat

datum, 49. 29- commendatur , Ecqli.

|geremias propheta ex Anathoth, Je-

erufa

. 24. vide Ifrael.

rem. 29. 27. vocatur, & a Deo mitti-

T2

Jgacobus. "Lebedei filius vocatur,

tur, I- 4.

Matth. 4. 20. occiditur, Act. 12.2.

Jeremias per

fecutionem p&tiþur, J er

729

Tn

— Pebos appellatur Jerufalem, Jof.ts.

IS.I9g. -- 20. 1. ] 26. 7

r T 33'1—: ;l- 37'

T2

$. Jud. 19.10. 1 Paralip. II 4.

I2. T38-4.7-

T2

Jebufaos expugnare non poterat

eremias invernit orati

am apfui Na-

I0

1frael, Jud. 1. 21. fuperantur tamen a

buchodonofor, Jerem. 39. 11

*Soph

David, 2 Keg. 5. 8-

Teremiaás vinculis folvitur a

NabuF

]au

3ebu filius Hanani. prophetz arguit

zardan, Jer. 40, 1.

- Jerem'ias. Iuget]

ofïar;ï, zPafgäS.zäs.

ng

regem Jofsphat, 2Paralip. 19.2. mitti-

I L

tur adBaafaRegeml[frael, 3Reg. 16.1.7

j

fericbo expagnatur, & exuritur. Jof.

1216

Jehu filius Jofapha: filii Namfi ungi-

6.-10. 24, rexdificatur ab Hiel, 5 Reg-

je

tur, ut rex effet 1frae] , ad delendam

16.34. appellatur civitas Palmarum

-

, p

domum Achab, 4Regg.I.6. juxta

Deut.24.5. 2 Paral- 28. I5.

prefcriptum, 3Reg. 19. 16. occidit Je-

gerobaam filius Nabat, fervus

Salö-

To.;

II 4

zabel, 4 Reg. 9.30.33- occidit feptua-

monis fit inimicus Ifraeli, 3Reg. 11. 26.

2 Paral. 12.6. fit rex decem tribuum,

5f. H«

ginta fillios Achab, Io. I. jubet com-

3 Reg-. 12.20. juxta verbum Ahiz, If.

I2 1

prehendi & jugulari fratres Ochoziz

j

regis Juda, 10. I4. perdit fervos Baal,

29- erigit duos aureos vitulos, & £al-

3A

4 Reg. I0- 17. 25. moritur, Io. 35.

fum cultum Dei, 12. 28. 31- idque pu-

Phetagl

jejunium & jejanandum effe, JoeT.2.

nitur

71

z

Y

X. ex

probratur, 14,7- T 15.25.

i12. lobiz 12.9.. Matth. 6.16*. Marc.

116-19: 26

- 4 Reg. 3- 3. T 10- 29.32.

prophe

e.20. Luc.2. 36 5. 35. Rom.13.15.

T 13- 2.6. TI. -F14:24. -f 15. 9.18.

ACerafg

24- - 17. 22- "[ 23- I5-. manus/ ejüs

btm F

1 Cor.7.5.. 2 Cor. 6.5. - 11. 27. A&.

Illllln/

14. 22. Ephef.5. 19. 1 I heff.

exarefcit, 4 Reg. 13.| 4 curatür, I3.

Der-

$6

it. 2. 2. IPetr.I.I

3- .TS"S'

6.moritur, 14.20. tota ejus domus

vide Quadragefima.

ditur, 15. 29. juxta quod prazdi

à

um.

I* N

1»14!;,

Jejunii meritum , Jerem. 35. 14- 19

fuerat, I4. Io- contra J

3

erqþoam, A—

Jone 3.7.9. 1Yo. Judith4. 8. -F8-6.

mos 7. IO.

lmarn

Matth. 17. 21- "F 6.17. Lucg 2. 57--

? Jeroboam

fillius Joas fit rex Ifraefj,-

NT

4 Reg. 15.13- T

10. 14 i

. Jgunatur pro mortuis ,. 1 Reg. 3I.

14- 29—

I4. 16 . moritur],

1

13. 2Reg.I.1 2. 13- 361 Paral. 10. 12.

Imdgh

- Jejunir exempla, Exod. 24.18- :34-

Jerujalen, expugnatur a. filiis Tude,

6 f

29. Deut. 9. 9. 1. Jud. 20. 26. 1Reg-

ud.1.8. eligitur a Deo in habitacu-

Riüm &

2.6. r 31- 13. 2 Reg- 3- 35- T 12.16-

Ium, 5 Reg. 8*, 2 Parál.6.2, -- 7. 16.

-$Par.20.3. 1 Efdr.8.21.- 2 Efdr. 1-

Jerufalem appellatur Jebus,. Jof. 15.

Jim,f,

4- Eüher. 4-— 3-'— Pfa*r. 3401 3' -Ier.aö-ng

8. Jud. 19- 1o.. 1 Paral. 11. 4-

0. [ 1a

£

I Reg 2i

Daniel. 10. 3. Jonz 3. 5- Jud.4. 7. 18-

-

» ;[erufal*em: appellatür Salem , Pfal.

Io. Ecc

S:if TOb- 3. IO. Mattho 4 2- T 9'0 14'

Y

:

Luc. 2. 37 ;F 5-33. Ador. 10. 3o.

.?e;a]&fymam qdæ tribus Jacob inha-

Jica

In

T 13.3- F 14-23-

H

.

bitaverint, r Paral. g. 3. 2 Efdr.II.I.

Jejunium. indi

&um. a rege Saule,

Jérufalemobfidetur a rege Syrie, &

Imþam

,

-

' fraef

14'110 'I-

3

[

(

L

'BIBL'IGU/S'.

T

HIffae.lïs, 4Reg.16.5. a r

ege Nabucho- .T1. 1.- Ic. *-i'ïI4. I.

ä6. 'T2r.5. Idb;

133

onofor, 4 Keg. 24. Io. T 25. I.

3.1. Prov. I2. 16. Eccli.2. 16.

u

her,

Jerufalem exuritur , & evertitur,

lepiorum di&a, fa&a & cogitata

vide

4Reg.25:9. iterum excolitur, & re-

contra pios, Sap.2.* Pfalm

aratur, 2 Efdr.3.* -6.15. contra

I1I.* I3.* Prov. 4. 14.

hj*

j

e

"

tas, Job. Iö. 3.

Tatttl

rufalem, & ejus cives, 4Rep. 2I. 12.

Impiorum profperi

T 23. 27. lfai.1:6. 4-3.1. F 22. 1. g.

']"21. 73 IOI' Pfal. 72- 2' 8.' -14910 8' 4.

$99.1.7. T 635.2. Jer-4-3.9- T 7*

Efdr 5.28.31. ]

í

er.I2.I. HaPac. I. 13«

j

T13-* T 17.18: T 19:3.6. T 21. 3.

2

ach.6, *

1

T 23. 39- --25.8. T 32.3.25. T341.

*

1 mpiorurit profperitas bonis admira.

T389:3.-

3.2:8. Ezech.3.6.- 4.* g.

tionem parit, Job. 21.7. 13. Pfalm 72.

Ne

F 10:2.

2 Eccl. 7. 16. Jer.12.1

*Soph.3. 1.

Ts* T21.6, T '22.*/1-23-.

"Malac. 3. I 5.

"

: H;abec.x.þ.

:

Vabu-

Jerufalem deftruenda per Romanos,

Impii incidunt in rnafa, qu

æpiis pa-

Dan. 9. 26. "Zach. 14. 1. Matth. 24.1.

rarunt, f Reg.17. 42. - 31.4. Etth,

$25

I5. Luc.13.35. - 19.41. T 20.16.

7.10. Pfalm 7.16. -F9.16. 134.9. p

N ]of

T21.6. Joan. 11. 48.

6. 14. Prov.26.27. Ecl.ro. g. .Ifai.

N

. Jerufalem fpiritualis ,. Ecclefia fan-

.33-1- ]er-48. *Dan. 3.22.

6 ' 240

arum,

&a, Pfal. 12. 1. 3- Ifaiz 33. 20. - 54.

T 13:62. Eccli.2

13.4-

Il.-'L6o.*

*r62,:6. 1* F 65. 15- 19.

. Apoc: 18. 6.

7:28-* Judich,

Salo-

"TTob.13.19. Baruch 5:1.7. Gal4.

Impii incidunt frequenter in malum

rf

26- Hebr-II- IO-

uod timent,

Job. 6. 16.

à

büum,

12. T21. 2. 10.

T 12. 22. Apoc.3.

4

:Prov. I. 2?,

10. 24.. lfaiz66. 4.

[ A

| ezabel impia, impii Achab conjux,

Impiorum fubita & improvifa pu.

lil

3 Reg. 16. 31.. - 21. 5.7.. occiditpro-

nitio, diperfio, & everfio Genef. 7.2r.

ye pu

phetas Domini, 18.4.13. minatur Elie

T1415, F19-24. T 34:25. Exod.

j52

p:ophete mortem, I9. 2. a canibus di-

I4« 24.

GVIC. IO- 20 --L Turn- II- Q.

31

laceratur, 4 Regum 9. 33. . juxta ver-

T16.31- Jof.1o. g. - 11.7.. Judic: 3.

9

bum Eliz prophetz , 5 Reg. 21.25.

2I. 7- I2. 15. 21T. --8. 11. - 16. og.

u5

eu

.

1 Reg.30.16. 2 Re

6

Jllumiati dicuntur Baptizati, Heb

L

16.2. -T 18.40. 1 20

: 13. 28-. 3 Reg.

ür, 14

:13-19.. Job.4.8.

js per

19.* Numer. . 9.*

' ];;zaginä;,jumt Däus'fiefi Exod. 25.

t53-T843- T15.

[

20. "- I8.* 4 20.*

ditum.

T27

BPiov

ó

T 36.12. Pfal1,5: - 6.*

itfhy M

^ kmagines fecit Salomon, 5 Reg, 6.

27. — 6. I5. -T 10.25. F 19.

35- - 7- 25- 29-36. -]10. 19. 2 Par.3.

7. Maie 5.24. -- 47.9. Jer.15.9. Dan.

]fl'äels

IOU 14- x

u

5.5o. 1 Mac

2.62. -F4.5. Matth.

oritüfls

Imaginum ufus, Num.21.8. Sap.

24.3:. Luc.12.20. 46. 4

T 17.27. 29. X Á hefl. 5. 3,

1$ 2?.25.

16.6. fof.2.26.* dealtari inteftimo-

Impiorum punitio bonr: eft ad Einïg—

udt

nium & memoriam extructo.

rem &cautionem, Deut. 1 3. AE

lb;[am'

Vnmiféricordia, & ejus punitio. Ex-

I8. 'T 19. 20. : 21.21. Prov.rt

Ti

71

od. t. I2. Deut. 23. 5. Judic, g.6. 15.

9. 25.

H

1 Reg- 25.15. 38. Job 20. 19. Prov. 21-

"p2r.1r. Eccl

u

L

s

i- 25. 37..* A&or, 5. 11.

Io. Kiceli. 12.13.. Amos 1. 6.- Matth.

1 lim.5.20.

pfal

inpios deridebit Deus, Pfalm. 9. 4,.

18. 30-34- '125-42. Luc. 16. 21:23-

ac. 2- I 3'

331,6. I3. T 55.9- Pro/v. 1.26. Sap.

j inht-

dppatientia, & ejus punitio, Éxod.

Jmpofitio manuutn varia in veteri te*

pI

Ts

I4.11: ff'ls.g4.7«-i-16.2: -1-17.alïlum.

ftamento Genef, 48 14. Exoi.29. 10*

ev,

j*

:

i

iINDEX

ï,ev,i;4. 3-5.2. "Numer. 27.23. Da-

Inimicu: non paffim contemnendus

f

niel 13. 34-..Marc Io. 16,.-

eft, 1 Reg. 14-14. 1 17. 43- 2 Reg.

rxl

lipofitio smanuum, in Sacramento

21.20. 3 Neg. 20.* 4 Reg. 14. 8.

Ordinis &. Confirmationis. A&or. 6.

lnimico zreconciliato non ^ temereg

j

6. 9. 17 T13.3- T19." 1T

credendum eft, 1 Reg,24.17. 1 26

4f

14. T 5.22. 2 I'im. 1.6.

z

inf; 4-

21. 9Reg.3.26. 1 Mach. 12. 24.

chot

- Impudtictita contra naturam , Genef.

- Jniquitas abundavit, 4Efdr. s. 2.

dim

evd

19.5- - 38. 7- Lev.1822. -]-29. 13

Vid

-16. Matth. 24.12. 1

.Jg)a,n.x.s. 19

:

e

Jud. 19.22. 30. Rom. 1.27. 1 Cor.6.

e Impii & Mali.

eifn

go. Ephef.5.12. 1 T

E

im.X. Io. gPetr

dnnecentia Íua .æcu'ique tuenda, &

.2'/'7' 80

[

malz fufpiciones amovendz, Jofus 22.

24

- Incantattro

ss & analeficia, dExod

22. f Beg.1. 14. 3 Reg. 19. 17. . Jer«

l/

7.I1I. -- 8. 18. "F-22. I8. Lev. t9. II

37.12. Ador.2.I

i

of

*20. 6. 27. iNum. 23. 25. i«Deut. 18

[2

j28-17-

s

"

4 d9 u-

Efdr

1o. I Reg. 28.* 4 Reg. 17. 17. "- 2I

Jnob

edt

pentta, ejuf;]&e pun'ïtfö— , Genef.

fiüt

6. Ifaiz 2.6. -:44.25.. T 47.13. ]er

4.16.17. 1 19-17. 26. Lev.to.1. 126.

Me

lt

10.2. Dan.2.2. 10. €Mich. s.11. A.

241

4Z4* Num.14.28.41. T16.31. [20:

L

9-8. T 13.6. - 16.16. r 19:19. Ga-

I Re

lat. $.20- Apoc. 18.23. « 21. 8-

19.20. 427.16.* t98. I5."

3

fhm

Ó

Inceffus orave peccatum. "Lev. 18-

12.15. 13.II. [15.24. -] 28. I

2 Reg.6.6. 3..Reg. 11. 9. T 12-15.21.

h

GZ .in-,zqau.xxf;; gequ.gz;go. 1 CQf.

14« I7. f20.35.* 2 Paral. 7. 19.. d

Luc

Andal lgentta, Q Cbr,g. Io.

(96. 16. 19. lfaiz 24. 5. Jer. 11. 3.9-"

denut

lIzferzus & damnatio

j»arata diabo-

T13:98. T17.27. 126.4. T35.* ]Jo-

Marc

lo & angelis ejus, .vide^

b

amnatio.

n [.5. Matth. 17. 17. AGor.7. 39

vetit

nferni pona varia, ,& horribilis,

.Rom. 2. $. :Gal. 3. 10. 2 "T heff. 1. g.

Vi

m

—Deut.32.22. jJob, 24. 19. ;Pfa1. 10.6.

dzvidia & odium, Gen. 4. 5. 126

120.10. T48-15. - 11I.Io. 'Sap. 11.

d4- T.27.41. 30.1. 137. 4« II

]om

17. Eccli. 21.10. 1f4i.30.35. 133.

Exod. 148. T 20.13. Lev. 19. 17.

fclpu

!

JI- 13. 14 134- 9. Jerem..g. 15. Ma-

Num. 12.3. 135.20- 23. Deut.19.11

Capite

Jac.4. 1. Matth. 8. 12. ;Luc. 15. 27.

4 Reg.19. 7- 11. Sap. 2. 24. Pxov. 10

Elias,

T 16. 23. Apoc. 14- 9. 119. 7- T20- 14*

J2. Ig. ;Ézech. 25. 15. Dan. 6. 3

numquam términanda , ]lfaix..66. 24.

«Luc.15.28. jJoan.12.4. Rom. 1. 29

l

031

fMatth. 25.41.

Tq13. 13. Gal.5.15.20. jacobi 3. 14«

Math

X

46- Marc. 9.,37.'5*'.-[*!??1"

031

" ifdeliras N ide Viides.

d ,90.

444 a Petz1- 3 Jom, 31315

20. fn

" Joab filius -"Servig, 2 Reg. ;2-. 13

/

Infrmitas corporalis,vide/Egrotatio.

2!21

!

legratitudo & ejas purnitio, Gen.

.confodit Abner, 3.27. reconciliat Ab-

j

;7'

4

31. r. 140. 23. Exod. 1. . :Deut. 25.

falonem per "lhecuam , 14.* confo-

dum (

3.* Judic. 2. 1. 16.8. 18.33. 112. 1-

.dit Amafa, 20. 9. ,confoditur ipfe,

gum r:

I Reg. 10 I8. 1 12. 8- /125. 3. 10.

.'3 Reg.2. 28. 34

?

. juxta mandatum D.x-

D. o«

2 Reg.14.50. 2Paral.24.21. Prov.

yid, 2. 5- L P.

x

2Pdr 1

17.13. lfaig I.2. T5.4. Jer. 2.5, 6.

goachaz filius

Jehu, zex [fr;äl, 4 Rgg.

3 fnis Y

Ezech.16.* Ofes ro. 1. [ 13. 2. 6.

10.353. f1!

Mich.6.3. .Sap.16.29. 1 Machab.

]oachaz

ähfxs Tofie exuitur Arq'gnq:,

gllm Ib

& vehitur in /Egyptum , ubi & imori-

maflas ;

^16. 16. 19. Matth. 11. 20... Lucz 17.

L p

18.

1

tur, 4 Reg. I3. 34- captivitas ejus prz-

]s 1

]oanl./n.c;ö. R)Olï/l.l.QI. 2 iim.

dicitur Ezech. 19. 4. appellatur jJohae

D.

» 2

faam .

Vertit D

d

a

BIBLICUS.

n

ndas

Sian, I Paral. 3. 15. poft ipfum creatur

plum, & motitur, 4 Reg- 14.. 13. 16.

l.

Jejada Sacerdos juffit. occidi Atha-

rex frater ejus Eliacim , 4 Reg. 23. 34

Oete

oacbin filius Joakim fit rex . Juda,

liam: reginam, 4 Reg, 1. 15. 2 Paral,

. 4 Beg. 24 8. ducitur captivus a Nabu-

24« 14 moritur 24. 15-

136

chodonofor in Babylonem, 24 12. I5.

Jovas prophetat, 4 Reg. 14.25. pre-

"

$

dimittitur ex Carcere, « ad honores

cipitatur in mare, Jone T. 15- deglutit

evehitur, 25. 24. appellatur Jechonias;,

eum pifcis a Dominopreparatus, 2.I«

9

in cujus ventre'erat tribus diebus

Jer. 37. 1- appellatur. Neri, Luc.3.27-

tribus noctibus, ibid. Mattü. 12. 40-

&

ei fucceditpatruus Matthanias',- 4 Reg-

s

24. 1

& Fonathae filius Saulis proffernit Phi-

222«

4k

;m', anfea* ditus Eliakin, filius

litheos , 1 Reg. 13.3- T I4- I« 11* li-

. Je

bexatur per populum, & patre ob mel-

I

Jofiz

firrex Juda,, 4 Reg- 23- 34 3

mbuflit libros fermo-

"deonftatum occicidendus 14«45. ferit

num Jeremi

, Jer- 36- 21. appellatur

fedus cum Davide, 19.3. 120- 8- 123

Gondf

Melcht,

.24. moritur, 4 Reg.

I8. ceditur, 31- 7-

:

a

ucae 3

N

athathïæ,» prafe-

24 I45- poft ipfum conftituitur rex

- Jonmathas filius .M

[

- filius Joachin ,

4 Regun 24 6

&us' militaris Judeorum, r Mach. g.

[

OAnna uxok

Chufe. fequitur Chri-

31. fcdus init cum Demetrio, Io. 3.

m

ftum , Luce8.3..

I.S e capitur,-

I2-48» o'c'cïdi"tfu-n cum fuis

21

loannues Bapti

ffa filius. "Zachariz ,

Sliaif;?; I3. 3.

:

1621

iun* regni

ïaräm

filius Jofaphatrex ]'uäa', 3Reg.

lIgc'

^ Luc- 1. 55. 59.67. Evvangel

22.51» occidit fex fratresfuos, o Par.

denüntiat , & baptizat,

atth"«' 3 L) I'

195

Marc. 1«4. 5. Joan. 1- 28-. T 3. 23.26-

*8. Q,-'lg- 9. AFfe

-*]0

veftitus ejus ex pilis €

amelorum ,

21'-J Iga*

"E

victusIocufte, & mel fyIveftre;

Marc.

Jorantrex

Ifraef, 4;R;3g: pre T3.

L14

]j.6. noluit habere-major, quanrerat,

I. precedit contra Hazael regem Sy-

f u

Joan. 1. 1o- 20- 26. T3-08

mittit di'-l

riv, Q.28. accepto vülnere curaturin

74..1[-

Jezrahel, 9- 3. moritur, 9. 24«

v

Iu

fcipulos ad Chriftum , -Matth, 11. 2

10 ]

capite truncatur, Matth. 14- .. dicicur

Jefzphar filiusAfa rex Juda, 3 Reg.

iLl

Elias, Malach. 4. 5. Matth. I1. I4-

22. 4f. mittit, quí verum Det cultum

TI

fo Lüc. L I7-

doceant in civitates Juda, 2 Par. r7.7.

i 63

ebedet vocatur,

federe jurigitur cum impio Achab, 18.

oannes filius

Iml I' 29

Matth. 4.

22. unicez Chrifto diligitur,

3. ideoque arguitux a proplhteta, Ig.

di

Joan. 13.23- 1 19.26- 1202 T 2I.7-

2. jungit fe Ochoziz, 2 Paral. 20.

moritur, 2I. I- habuit füccefforem

N

^Do. fcribit, que vidit, Joan. I9. 35-

lium Torai, 1 Paral. 3. T 1.

t21.24. 1 Joan. x. -

VRU

gos: filius Oc

hozim folus evadit,

7007/? f;liuS* JQCObV Genef: 30- 22,

dj AY

dum fenatus regius occiditur, 4,Re-

videt fomnium, 37. . g. venditur afra-

« conio

tribus Ifmaelitis, 37 26. Pfalm 104.

. gum II.2. coronaturrex in Juda, 11-

r ^

I2. occidit "Zachariam filium Jojade,

17.' falo accufatur, Gen. 39. 17. mit-

anm 2

5 Pár.24.21. Matth. 23.35. occiditur

titer im carcerem , 39.20. T4I. I4.

conftituitur dominns univerfe JEgyptr.

a fuis Mihiftris, 2 Paral. 24. 25. 4 Re-

l?],

d

gum I2. 20- poftipfum fifius ejus A-

45-40. datur ei flía Putipharis uxor.

"mafias rex conflitueus eft, 1 Paral. 3.

4I: 44. detegit fe fratribus fuis, 45. I

moritur, 4c. 24. oífa ejus trafisferun-

I rcgüül

-32. 2 Paral. 24. 27-

j &

Joas fliss Toachaz xex Ifraet, 4Reg-

turex Argvpto, Exod. 13. 19- fepeli-

T psp

I3.9. pugnat contra Amafíam, fub-

tur irt Sichem, Jofug 24.52-

B. Virginis NT är—ï*æ'

n j

vertit mania Jerufalem, deürpïc tem-

Jofeph conjux

;aü:

Mauh.,

INDEX

Matth-. T. '16. fugitx in ZE

1

gyþcu,m, lz- Ifrael 1aop111u;, &.hæredicas Domf.

nbi )

ni, Exod.3.7. T5.1. T6.7. T 19.5.

222

4';,,p4,fm Amon rex fuda, 4 Reg.

l;eVit. 30. 26. Dellto 4. 20- T7- 6- T 90'

u

21.24: 1 22.* ejus natiyitas predicta

29. T10-15. T14.2. 126.18. 132. 9.

$p

eft, 3Reg. 13. 2. legit librum Legis,

r Reg.I0. I.. 1 12.22. 2 Reg. 7. 23.

riit. f

4. Keg. 23. 2. celebrat Pafcha, 23. QT.

5 Reg, 8. 53. Ifai. 19.25. T43. 1. Je-

[ud

vulneratur a fagitcariis, & moritur,

Mattl

rém. 13. II. decem tribus Ifrael fepa-

2 Par.35.23. 24. 4 Reg.23. 29. luge-

2 Paral. 4

rant fe a domo David, 3 Reg. 12. 3.

!

tür,

2

5. 24- €i fuccedit

j

Joa-'

9- 16. fecundum verba Ahie prophe-

chaz, 4 Reg.23.30.3. .

tx , 11.29. transterunturin Aflyriam,

LT

7*/s« pugnat c ;ntra Amalech, Ex-

4 Reg.15.29. T17. 6. fecundum pro-

]ud

Od. 17. 9. I3. mittitur exploraturus

phetiam,. Deut. 4. 26. multi ex Ifrael

admo

terram Chanaan, NNum. I3. 2. eam po-

fequuntur Levitas in Jerufalem, 2 Pa-

dicatu

pulo commendart, 14. 6. conftituitur

ral. 11. 13.

: Contra decem tribg;, vi-

Dia:

loco Movfis d- Populi, 27. rg. Deut.

de Samaria.

]u

-

Vof. 1. 1.6. mittit

— ajdeoram. ceremonie .efant umbra

tio,

exploratores, 2. T. tranfit Jordanem,

futurorum, Exod.13.9. 14. Num. I5.

ii

3- 16. erigit duodecim lapides in Gal-.

38: Deut. 16. . Ezech. 20.10. 1Cor.

)eut

gal.4.3.8.20. Angelus Domini ap-

Io. I- 2Cor. 5.13. Hebr.

parétei, Jofuz 5. 13. benedicit, popu-

T9.1.10.25. Tro. 1.

7.17. 18:5-

Ij.1

L. B

lo, 8. 33. afcendit Jofua adl iberandos

- Judeorum quzdam certe confüetu-

n

Gabaonitas, t0. 7. Sol, & Lüna ftete- -

dines, Gen.

32- 31- Judic. 11. 40. Ruth.

ud

xunt ad imperium Jofaz, 10.12. rever- . 4. 7:2. Paral, 35. 25.

ï

ul

titur Jofua in Galga] poftliberatos Ga- « .. 4das filius Jacob nafcitur, Gen. 29.

i

ts

ba:nitas, I0.45. percutit triginta unum .

U

Ilius-concumbit cum filii fui uxo-

lej

]

repes, I2.* accipitfudtb portionem in.

*

',-

i:'

4

w

e

2T

e, T hamar, 33- 15. .fpondet pro fra-

divifione terre, 19.49. moritur, 24. -tre fuo Benjamin, 43. 9. przdicitur

if d

hf

29-Judic.2.8. corrtendatnr, Eccli. 46.I. .fceptrum.non j;auferendum de juda,

&.6.

Iracun-ia quantum ma]i pariat, Gen. -

donec veniat Meffias, 49. 10.- Dent.

b

4. 5* Job. 5.2. Prov. 12. 16. 4-14.3. .

33.7- Jud. 1. 2. 2Reg

I2, «2 Paral.

121

T15.19- T t7. 19 T49- 12- t 27.

6.6. contr

z

E

:

rufalem, vide

ass

95. L

29.22. Eccl 7.16: Eccli25.23.

i

Jérufalem.

;i ] —uda4m,-

6.14. 130. 26. Matth-$:22. .Luc. 4 .

a&h-abäeus.;iigivþur du.); fra-

29. Gal. 5. 20, Ephef.

T itelb - Jac. E. 19.

$ 26 Col. 3.8.. -

v

trum, fuorum, 1-Mach. 2. 66. pugnat

ios,

firenue, 3.* T 4-* T5.* 17.25. 2Mach.

Jà

- Ire alterius cedendum po

ti'äg,". quam.

8. I. 1. 1o. 16.* T 11.6.

12."T13)* T

et,

repugnandum, Genef.'$7. 42. Prov.

14." T15.'" cediur, 1 Mach. 9. 17.

]u

22.24. f29.22. Eccli.$. I9. Matth.

Judas Ifcariotes eligitur in Apoíto-

'I.-

lum, Miatth. 10.4. init pactur cum

üe&m

lf/atas.

filius Amäs,. Ifai. I. I. voca-

Pharifzis, .Luc. 22. 4. prodit Chri-

Càput

tur, & mittitur, 6. g. T49.T-

H

ftum , Matth. 26 20. 45.. Marc. 14«

Qat

- A/mael filius Abrahz ex Agar na(ci-

43- Joan. 18. 5. fecundum propheti-

a

tur, Gen. 16. 15. moritur, 25. r7.

am, Pfalm 40. Io. 154. 14. T 108. g.

?i

Ifmael filius Nathanis occidit Go-

Joan.6.70. T 12.4. T 13. 21.* fufp

en'l-

doliam , aliofq

-

dic fe, Matth.27. 4 Act.1.18: .. —

z

h

2

ue ]udæos, ]ere-m.v 4l*

[udas Galile

20

; I/i.'.ael appeliatur; 'qui ante

A&.

.

is difperfus cum- fuis.

It

]:ïtcob'xgli-

& Bar-

6 1»

cebatug: quzre L—Jacob.' ,

111

naba

31

äaä « Silas cum Päulo

r d

BIBLICUS

E

I

Jotnl

IS. 1 R

u m b

23:

l

| 92. 2".

maba Antiochiam mittuntur, A&. 15;

T25-34-

eï.

28.10. T3O-I5. 2heg.3-

? fan&i de hoc mundo,

35. T19.7. [121.2.17. 3 Reg. 1. 13-

15

gudicabun

29. T2.8. 1 8.31- T 19.2. 2Paral.6.

15

Sap.3.9. T5.1. Matth. 19. 28. 1Co-

22. T15.I4. 136-13.- 1 Efdr. Io. 5-

[

rint. 6. 2.

dz 14.

2

. ]e

Judicium perverfum, Eccli. 11..9.

r.IT0.29. Job.27.r. Pfalr4.4.

fs

Matth. 7. 1. 1 12. 7- Lucz 6.37. 1 7-

fa3.4- f62.12. T88.4- To4- IT- T

D. 3

à. Joan.7.24. T9.16- A&. 28- 4

10.I.9. T 109:4. lfai. 14. 24- 119.18-

pl

R

om.2. I. T14.4.13. 1 Cor. 4- 5.

T45.23- T4

9.18. 154 9. 1 65- I5

jrum,

I Tim.5.21. Jacobi 4. r1.

erem. 4.2,

8.2.7. T 12. 16. F-22.5-

. Amos 6.

] pro-

- Judictum Dei extremum , & quem-

144-26. T51.14. Ofee4. 1

lfrael

admodum Chriftus in fine mundi ju-

$. Tg.H Sophof. I.5.

ach: 8. 17

.2pa

dicatdr—z'usi"üt",' J Reg, 2. 10. &c.. vide

Jud. r, 12. Ecéli-23. 9. 17. Matth. 5.

US, Vi«

Dies noviffini.

3

3. T 23. 16. I9. 20- 21. 22. xHeb'g 6.

-Judicium debet precedere delibera-

13.16. Apoc.1o. 6.

wb

tio, & cognitio caufe, Gen. 3. II

Juráandum. n

*

.

T 3'0;;,

pv t

ï fec per

cclum, nec per'

ferram

*

Téc per ali-

m I$

T11.5. [19.21. Exod.3.8. T23.2

9. Jof. 7

quid, quod in iis eft, M

ICor.

Deut. 13. 6. 117-9. TI9-1

Prov. 12

Jac 5. i2

:

:

atths/ 5- 34-

d

I9. 1 22. 13. Jud. 20- 5. 12.

. 4f vere i

n hac vita, 'Luc. I. 6

.19. I Core

nfüiett«

,I.:D,f Eccli.11.7. Dan. I3. SIIMach

15 7.

H

Joan- 8.35.. TT:?'Z'

*

à

Y

u

u.diciuiü | hominum ;

'vide Opinio

,c

6,

*

vgbr; 1(2' 23: T

etti 2. 7. E

udicum jofficium, & -auctoritas,

4

*

j

K

-

poc3: 4e T Hs 5 vid.

;Eb- 29'

d.19-12.21.-tor.* f22.' f.23:"

Peccatum.

$

4

x

1

fui 0«

Io-I5- [23.11. 23. Deut. 1. 13-

J«fitia.

f

uinma perfectio non habe-

r frt

16. T 17.* T18. Is T25.1. 127.19-

n

tur in h

ac vita, in qua fine peccato

- gof-.

"g

1.'9.*["Reg. 3. I« TI2. 5. 2 Par.

non v

nus, Gen.6.5. 1 8.21. Exod.

yicitur

..50.,6: Éccli.4.33. T1O.I. Jh4AI. I2«

üm.Iq.I9. 3 Reg.g.?i.öäjg?g.

y

e jndis

- CPfaL gi.* Prov. r8. 5-19- 124 23-

ral. 6

6. Jo

RI

7T. 19:1-15-20- T

Datt.

z. l

fa

16. f1o.I. Jerem. 5.

25.4

CHEPR

15:2-1. T 129«

aParal

L

28.1

6. L

uc. 15

as

T1429:9.

Vs

20-.9

2I.

f Y (de

, DS.

«T23. 1

»-4-

13. 22. Joan.

fa

06 0410:.1 ä

r

219.20. 1go-1T.

ich.

udices

e l, Nahuïn

I' 3,.. SE!.P. ^ IWZ.IIO]. t 4 att,',

dux f

-

iaelr

.þx.e.m

ht circa 350. an-

6. I2. Luc. 17. 3. I0. Rom:- 3. 9. 23.

x

"nos, A&tor. 13.20

gï*iach

s ]uc[ex:ïniöerümundle?c Deus, vide

:

vide Peccatum.

17 Gd.3.22. Eph'2:3. 1 Jo. 1.8:

A

'.DWS'. :

p i

udith,

v1dua Bethulfia-z dives & To-

- Juftitia noftra eft per

Cïj**riüüm, &

9.1

fiefta; Judith g.1.* precidit Holoferni

primaám Juftificationem , jeccatotum-

Apitio

caput, I3. 10- moritur, 16. 28.

que.remiffionem nulla precedunt me-

u cun

jerare quatenus liceat, vel non.

li

rta, Gen. I5. 6. Ifai.45. 25. 153.8-

ceat, & quam variis modis contingat,

. Jer 23. 65 133. 16.. Dan. 6. 22.

B

[urc L

Gen. 14-22. T 21. 24. 122. 15, 124-

H

1a

bac. 2:4. "Zach.

9' IIw

A&. 10. 43-

,,Ophecr-

3. 125.33. 126.3.31. 131«53- 142-

T13.39. Rom. 1. 17. 13.22.24. T 5-

[o?

15. [47.31-

[59.5. E

xod. I3. t9.

I.19- 1 10.4.10. I Cor.130-. Galat. 2-

' f ,fpell

120.7. 122- 11. 123.13. Lev.

n

4

16. T3-11. T5.5. Phil.5.9. Tit. 3-

À

eut.

"70 I Petr- 50 180

*

T19.12. Num.I4. 2I. 1309-"

gufifeatio, quaq

V

jis ex juRo fit ju-

6. 13. 17, 8- 110.20. Jof. 2. 12. t 6-

92. T

Ts

ftior, adfcribitur bonis operibus, Eccl,

DgBar

9.15. 123- 7- | Judic«:um' gL I 7

£3

gii

IN DEX

T

y28.22.. Rom.

2

Lais o:ppughatnr 'a Dianic»ï's-,þexpu-

Apoc.92.11. -

. I3- ]äcqbi' 2-21. 24«

natur, xdificatur, & appellatur Dan,

uech

föIum fidei

Lev

- [uftificatio impii non

udicum- I8. 27. appellatur Lefen,

Deus |

adícribitur, fed etiam aliis virtutibus,

|

Of-lg. 4& ïi' 5

Lazsdandus.

Q 2

ut fpei, Kom. 8. 23. charitati, Exo-

Deus ante & proff fum-

I

di 20.6- Prov. 10.12. Luc.7.47. f

ptum cibum , Deut. g. I0., vide Gra-

-

«b |

Cor. 13.4. Galat. 5.6. r Petri4.9. 1

tia.

Lo

Joan. 4. 7- 8. 9- timori, Eccli.I. 27.

Laudare D'eum pro merito nom pof-

28- ponitentie operibus, Sap.I I.24.-

fumus , Pfalm.95. 4- 1105.2. t 118.

rl. H

Ezech. 18:21. 22. Matth. 3.2. g. Lu-

. TI-44. 3* Eccli. 43.2. 12.32

Let

Iöï

Gentf.

cx7. ubi ponitur exemplum Magda-

audes Deo canende , Pfalm. 46.

Lex

leng , 15. exemplum fiii-

H

2. TI46.7. T149.I. Ifaie12.4. E-

, E

18- exempl'umipuþlic.anï..

pwdi'gi-' *

phef. 5. 19.. Coloff.-

3«.16. Hebr.lg,.»

(

IS. Jacobi 5. I3-

I

L.

Eazarzs jacet. ante,

'ofiium'r divitis

':18. "D»

epulonis, Lucz.16. 20.

-32' 190

Eal hofpitio &xcïpïc famülum Ab--

" Lazarus fufcitatur a morte, Joan.

lh

rahz, Genef.24.531. mercede con-

II.43» perfecutio

E

Lg

ducit Jacob, 2

dxis, I2.IO.

aem fuftinet a Ju-

itiüy I

9- 14« 20- pérfequitur

T5

]acoh , 31.23.

Lebbens , cognomine 'Fhaddeus -

Labíor & dolor comniunis omnibus

difcipulus Chrifti , Matth. 10.3.. ap-

N

hominibus, Gen. 3. 17. Éxodi 20. g.

pellatur judas filius Jacobi , Lucz6.

Lep

134-21. Deut. 5. 13. l'ob.2. ro. Pfal.

I

e

poflun

I27.2. Prov.6. 6. -THI0.4- 1 14- 4. F 20

Lepra quomod

&

L. Éccl. 5.11. Eccli.29. 28. Joan.21.

vit.14.* 14 *

o qco—gxiofcatfur,, Le-'

dom,

Attor. g. 3. 120« 34- 1 Cor.4.12.

Lepram

inittit Deus pmpt:ef pec-

Pun

É

jhef. 4- 28

Catum, Exodi 4.4. Num. 12.8. 4Re-

Lepen

UL '[Bei?f.&. 9- T4- 1. 2

fetvan

*l heif. 3.8. 12. -

à

gum$.1.27. T 15. 5- 2Paral. 26.

"

;dientïa

,-

Labor non di

tatTtne Dei benedi-

I 9;; 2'1/-'

-

&ione, Gen. 5. 17. 1 26. 3- 12-13. 130-

Lepra

muridatur , Exodi 4. 7. Nu-

lp

27. Deut.8.X8. ]ob 42. I2.. Prov.

mer.12.15. 4 Re

g- 5-14. Matth. 8.

Chif

Io.22. Ecch.11.6. -

4

A

2. Luce 17.14.-

$ À

. Laboranti merces debe

- Leproforum

fegregatio ,. Lev. I3.

I

I9.13. Deut.24.15. 125. 4- T'ob.4.

49- Num. 5. 2. 4 Keg-I5. 5.

Eohe

I5. Eccli.7.22. T 34-25.26. Jer. 22.

^ Levi nafcitur , Genef. 29. 34.. oc-

11j

I3. Malach.5.5. Matth. 1o. 1o- Lu-

cidit cum fratre fuo Simeone Siche-

Lex

C IO.

«

. k

r

E

n

iCor. g.r4. 1 Timoth. 5.]?8.,-

mitas , 34.25. punitio iïïiïzs: fadti,

ig

jJacobi 5-4-

9

19

Labo:is

^manuum , & agrïcnït'ufæ

.Lefvïcarum- habítatio : ius;. & de-

19.23,

laus, & utilitas, Prov. 12.11. T 13-

bita vite fuftentatio , Lev. 10- I2.

&X

4- 114- 23- 124-27- 1 28- 19-

125.32. Num. 18.21.24. f35.2.7.

potiff

Lacbis traditur im manus JHraelis,

Deut. ro. 8- T12.E2. 19- 114-27- t

H 1

Jof. 1o. 32. exftruitur, z Paral. 1. g.

I8.X. T26.11. Jof. 13: 14- 33- T 18.

om

Lasr ne fe facris przeter officium

^oth

7. t21.*. 2 Efds.30.33. 37- 113:10.

wifceent, Lev. Io. T.* INum. I. 5X-

Ezech. 48. 13. Eccli. 7. 32.

Lh;

[ 3. EO. nec vafa facrata temere con-

Levitarum minifterium & offi-

DEf 29

tingant, INNum. I.5I. f 4.15. 19. 20-

cium, Num. I.49. 15.* t4. r- T 8-*

29

T18. 2, 23. Deut.j 10. g

of. 3. 6.

lia

-ïgg., Z« gg,eg.a.s. 2 Paral. 26. 18.

iParf

b

BIB LI-.XC-—UPS.

qPar.6.31."*. Jrg i4«,*' .anir- 9. 8-

29. Phil. 4.'3'.; Apdc.ug/. 5. T.20- 124

E zech. 44 1.

1 2r1. 27.

tDu,

Levitas affu

jsedirm qdhdiauun

Liberum .ar

bitrium etiä*fh poft la-

Lefa,

Deus pro primogenitis Ifraelis; Nu-

pfum in homine manfit, Genef. 4.7.

mer. 3. 12. 40- * ": g. 16.

Deut. : Ol ïg.,— 30f. 2* isl Prdl. 25. 9,

t fun-

Levite puniunt pecca

tum ere&i vi-

Sap. 9. 10. Eccl. 15. 18. ],31- 10- I

le Ora-

tuli, Exodi 32. 26.

Cor.3. 9. 1 7- 37-

»

Liberum arbitrium

coöperatur 'graf

rol:ïpof-'

Lcvite expelluntur ex Ifrael , 2Pa-

tie Dei, r Reg.7.3. 2 Par. 2. 14. Pf.

ral- I I . 14'

"

Lex pr!

ma & pregceptum datur,

9. I7. 172.13. Prov. 16. 1. 5. 9. Ec-

Genef. 2.16. wiolatur, 3.4. 6.

cli.2. 20. Ifaig 1.16.17. 18. 140-5. T

ln. 4f.

Lex decem mandatorum

daturMoy-

46-8. 1 55.6.7. Jerem. 3.1.12.22. T4-

d

fi, Exodi2o.* Deut.s."*

3.4. 14- T 7-3- 1 19-8- 11- T 25.5-

H

bf.xg.

i:Legis tabule :dantur ,

E£xodi 3I.

126.13. 132.15. Ezech. 18. 21 22.

1g. Deut. 5. 22. fr

anguntur , Éixodi

27.28.30- 31. 133- 14« 15. 16. 19. Za-

s

9. 19. 'Deut.9. 17.

dantur alig tabu-

char. I. 3. Malach.3. 7. Matth. 3. 2.

Te, Éxodi 34-27-

'Deut. 10. I-

3. T 11-14. T 12.28. Marci 1. 3. Lu-

. fo.

officium , & opera-

c& 3. 4. ]oan. 1. 23. 1 7.37. A&or. t.

t a]r

- Legis fatüras

19. 18. 22« $9. 6. Rom. 1o. 13. 1Co-

tio, Rom.3. 209

T415. T5.20. 17

rinth.3. 9. 1 15. 0. 2 Cor.7. 1. E-

us

1.7. Galat. 3. 19- I 1l im. T. 8- [ebr.

m [8' 2

?

phef. 5. I4.. Phil, 2. 12. I3-. f 4- 13*

j

- Lege

m Dei fine ;fpir'itu)ejus non

Col.1.29. 13.9« Io. 1 Timoth. 4.16..

þucæG.

ïpoffumus

implere, Deut. 5. 29. Pfal

2'limotho.21. Hebr.4.16. T 12. 12.

II8.24: :

Lucz 19. 22. Actor. 15. Io.

I3. Jac. 4. 8. . 3 Petr. 1.

N

T

22. 1 Joan. 3-

;;Romc 8' 20

3. Apoc.3.20.-

*

p

PPunitio ,-ve

] merces eorum , qui

TLibertas Evangelica

L] ]0311. 8' 220

( pEC

«:Legem De

*

i prevaricantur, ve ob-

Roman.6.18. T8.2. 21- Glat. 5. 13.

; 4Re

fervant , Wi

1 Petáir.19g. 2.16.* 2Petr. 2. 19-

1.

;,dient'ïa.

de Obediegtia , & inobe-

V

iLegis ;cere

monig abrogantur per

Libertas prava & improbanda. Job

3. .Marci I5.

II.I2. jerem. 34. 14. Ofeae 7. 16-

7Nu

Chriftum ,. Matth. 11.

2 Petri2. 18.-

lath- &

48. A&Gor. 13. 38*

s

[15.II- Rom. 6

P lingua mala.cavendum, wLEV—. Ig.

14- f 7.4. 18

03.

Galat. 3-13- T4.5

36. Job. s. 2r. Pfalm. 51.4. T139

j« Tj

Ephef.2.13. .Co

loff. 2. 14- ,IV—P.etri 1

4. I2. T 140. 3. Prov. 4.24. T 10. 18-

iI. I8.

Trr.9. T12-13.: 19. 1 15.2- T16. 27-

[

Lex 1

T

?

egitur, Deut. 1.5. T :;I 0:ET-

é Sldle

Jof. 8.33- 4 Reg.

23.2. 2 Edd. 8. 8

28. f17.20- T 18. " [20-19. 121.23-

t fadtiy

t9.3 3Efdr.9.

39. 2 Machab. 8

1.26.2o. T 30.11. BEccl.s.2. Sap. t-

19.25.

JI. Eecli.s.16. 125.11. [28.* r.Co-

& de

Lex nova

Chriftianorum confiftit

I Petri2. r. J:cobi 1.

jo P2

potiffimum àn Charitate , M uth. 5.

Lingua difcrcte moderanda, Prov.

SQ

A4. T'7.12. [.22.36. Joan. 13..

i

30.19. 112.14. 113.2-3. 1 I7. 27

[4.47^

Rom.lg- ID. Gal' S- 1-40 Töp 20 I

118.21. . 121.23: Eccli. 14. I.

T 29-

y 1

apoth. 1: 5.

W fo,

La u

bit Jacob Patriuche, Ge-

5. 1 22.33. 1 23.17. Mstth. 12.36.

mef. 29.21. giguit ei »mulcog liberos,

iLuce 6.45. Jsc. 1. 19- T 3.

g. 1 Petrj

& off

29.31:35-

3.Xo. vide

Loquenda.

Jof. 1o. 29. llc.

o TE

* ,anäer yicæ, Exgdi;gg. 32.'?1'3.1."68.

.Le)äm,z occupatur ,

!

[*

;PM'

—

INDEX

X

fïcit;. a ]uda, 4 Re

g.g. 22 oe&u'ï)atur

Macedonia tittit eIeEmofynas pau-

Da

ab Affyriis , 19. g.

peribus Jerofolymitanis , Rom. x5.

&or

Lenganimitas, vide Patientia.

26. 2 Cor.9. I.

Lequenda funt. vera & honefta, &

19.

qu&-audientibus prodeffe queant, E-

&or. 16. 9.

Paulus vocatur inMacedonianxï,x A-

-

*

$5

xodi22.29. Pfalm. 14. * Prov. I3.2.

Ij

Madian fiiius Abraha

-.

m , Gen. 25.

Tàg

124.26. 125.11. [29. 20. Eccl.5.2.

2. Deus prxcipit , ut cedantur Ma-

&

ccli. 7. 37 Matth. 5.37. T12.36.

dianitz, INum. 25. 17.

; -

Inttt

Ephef. 4.29.

A' T 503- 'COIOH;S. 80- *I e-

Madianitz ceduntur cum fuo rege;

gum

tri 3. IO.

31. 7. opprimunt Jerufalem , Jud. 6.

,

Eu

Loquemdi tempus & oportunitas,

I. irruit in eos Gedeor, 7.*

2.Tl

Prov. 15. 23. 125. 11. Eccl. . 5. Ec-

Magdalezsa, vide M :ria.

Ate

cli. 11.8. 120.6. T 32.9. 133. 4. quo-

Magi Pharaonis virgasfuas vertunt

:

M

modo loquendum,'

jJob.6. 29.

rov.

in colubros, Exodi 7. 12.

l

I5. 4. T16. 20. 22.

:

"2

9-II. Eccli.

Maei

» pri

r

14 vt

34. t5.16. T6.5. Colotf. 4.6. .

4

aderant, Matth. 2. 21.

mitiz Gentium, Chnü

530

L«t liberatur ab incendio Sodomo-

Ms

Magia , vide Incantationes.

M

rüm , Genef. 19. 15. 17.. 2 Petti 2.7.

Malaleel nafcitur, Genef. 5.12.

fritn

wxor ejus mutatur in ftatuam falis,

Malcbe pr&cidit Petrus auriculam ,

*

r

Genef. 19. 26. Sap. 10. 7. Lucz 17.

Joan. 18. ro.

hig ;

32. concumbit cum duabus filiabus

Maledistlio

& benedi&io » Genef. 3.

fuis, Genef.19.31.55. —

I4. 17. 18-21. 19-25. 124. 41. 127.

23

- Lotio pedum , Genef. 18. 4. 119.2.

28. 148.15.20. 149.7. Num. 5.21.

Vln&u

.:.

2

.

Deut. 11.26. 127.15. Jof.8.34. Ju-

tentia

lm. So IO'

4.32- MS'M'-,. Joan. 13. 4. 14. 1

dic. 9. 20. I Reg. 17. 43. 2 Reg. 2. 5.

exaud

Lucas medicus , Coloff. 4. 14. ma-

31l

net cum Paulo, 2 T'im.4. 11.

Prov.26.2.

116.17. 4Reg.2.24. 2 Efdr. 5. 13.

4Ntr

char.8. 13.-

Jer. 29. 22. tq.g.rö. Za-

t H

Lacifer cecidit e calo, lfaie 14. 1.

Mas

Lax eft Chriftus, Ifaizg. 2. 142.6.

Maleficia , vide Incantationes.

160. 1. 19- 149-6. Joan.1. 5. 18.12.

Malum dicens bonum, punietur, I-

Jow

19.5. 112« 35-46. I Jo«n.1.5. 12.8.

faim 5.20.. Mal. 2. 17. -Prov. 24. 24.

Dl

ux funt

hrifbani, Prov. 4. I9.

Malum declinandum, & bonum fa-

14

If2iz 62. 1. Matth. 5. 15. Róm. 2.19.

ciendum , Prov. 5.7. lfaiz 1. 16. E-

M

Phil.2. 15

"

Z€Ch- I8' t2I *

:

fut,

^ Malorum confortium v

itanäüm ;

51

A&OF- 16- ?4-

Ljd;a purpuraria credit in Chri&ur/n,

Mdnj

. Lyffa: dux exercitus Ántiochi , 1

Pfal.1.* 125.4. Prov. r. 1o. $ I4.

2Re

Mach. 3. 32. pactum init cum judeis,

7- 124-21. T23.24. Eccli.g.18. 113.*

?9. M.

2 COr. 6. 14« 2 Oan. IO-NAPOC- 18- 4-

6.59. capitur, & jqffu Demetrii oc-

Malum non eft reddendum pro ma-

216

cidfcur ; 7

lo, Prov.20.22. 124.29. Rom.I2.

2 Tin

14.17. 1 Cor. 4. 12.

*

Ó

Maj

M.

J Petri 3. 9.

*

-

I TrheHZ 515

8r, Cäp

Malum pensz eft aDeo, Deut. 32.

h€r j

Macha filia Tholm;i vregis Geffur,

23. 3 Reg. 9. 9. 121.29. lfaiz 45.g.

3mater Ábfolomis, o Reg.3, 3.

Jerem. 11.11. 132.42. Baruch 2. 2

tate lt

Maacha fifia Abeffalon , mater A-

*

Amos 3. 6. Jonz3. 1o. Mich. 1.32.

b

eü

biam regis ]

2

uda, 3 Reg.15.2, appcl-

k ,

iV

Mare

Jatur þMichaja ;5 Ear. 132

lalum culþæ fumme ïäverj'at'.u;'

Itür fu

Deus

4j

/

A

BIBLICUS.

i

Deuxs , tantum abeft , ut eum au-

.cedit *'fïliis—,Ifmel , Exodi I4. 21. f&?

H

C&orem babeat, Exodi23. 7. 2 Paral.

datur verbis Chrifti, Matth. 9. 26.

19. ". Judith 5.21. Job. 34. ro. Pfal.

Maris loror Aaron laudat Domi-

M

5.5.7. T.44: 8- Prov. 15. 8. 9. 8ap.

num, Exodi15.20.. fit leprofa, Nu-

14.9. Eccli. 15.21. Ofeae 13. 9. Ro-

met.12.] Deut. 24. 9. moritur ,. Nu-

j

man. 9. 14. 2 Cor.6. 15. Jacobi F.13.

mer.20. I

VI;-

. Malos re&ores, & prepofitos per-

Maria virgo prenunti

mittit Deus ob peccata populi, 3Re-

5-I5. Num.24.17. Pfal.xg. 6. 144.

"

im IQ, I4- JObsB(z;.o 30. 3 Ifaiæ-gg- IO.

Io. 1455* 184-2- 186 3. T131.. 9.

l6

E

tzech.14.9. Ofeae 3. 11.' 2 "T heff.

IOv.3I.10O.29.

9-'1.'0

ant- Iu * 2(*1

2.II. jubetque obedientiam il

3:* 4.* 5.*.6. Eccli. 24." lfais 7.

are , Matth. 23. 3.

i

Mpre-

Malorum etiam min

14 T1I.I- T I9. I- T45.3. ]er.31.22.

Moaria vocatur & eft Mater D'omi-

tunt

iflrorum foþe-

ra utitur Deus, Matth. 7. 22. Marci

ni; Luce 1. 43. Mater

jefu, M-atth.

lum

9.38. Lucz 9. 49.

2-I3. Joan.19. 25.

Maza

beia rex lrael, 4.Reg I5. I4.

. Marig perpetua, virginitas fipnifi-

Maza[[es primogenitus Jofeph na-

fcitur; Genef.41.51. 149- 14« -

catur, Exodi2.2. Judic. 6. 37. 38.39.

Manaffes impius ; fli r

ii Eze-

40. -Pfal. 18.6. Cant. 2.2.. 1 4. 7.

iam;

6.9:. lfaiz 7. I4- T 11- 1. 135. 1.2. 1

chiz rex Juda, 4Reg.21.1.2.6. 2Paral.

66.7: Ezech.44.2. Dan.2. 35. Mat-

xff.*g-

$2.33. T133.1. Jerem. 15.4.. ducitur

thziI.20. Luce 1.35.

11

vinétus in Babylonem , & per pcni-

D

tentiam convertitur ad Dominum, &

Muaria virgo multis dotata . virtu-

e

exauditus recuperat regnum , 2 Par.

tibüs, fide dives, Prov. 51. 18« Luce

53. II.I3. relinquit poft fe Amon,

1.38- 45. Joan. 2. 5. fpe plena, Ec-

ï,lz-ä.

4 Reg. 21. 18 Matth. I Io.. dppella-

cli. 24. 24.. Toan.2. 5. charitate per-

s

fecta, Eccli.24. 24. - Lucz I.56. 12.

Tà-

tur Her, Lucz35. 2g.

Manzendum e|t nobis in Chrifto .

7. oan.2.2.3. 9. 25. cafta, vide

fupra, Mariz perpetua virginitas; ca-

TA

]Oan. I . . N.R()rn. 8- I' I COI'- 4- IS-

lfs L

112.13. Coloff. 2.6. 1 ]—oa11.2.6.28.

ftitatem vovit perpetuam , Lucz 2.

T 3- 24. T 4- 13

35. humilis, Luce 1.38. 48. miferi-

pH

Mazna , Exodi 16. * Num. II. 7.

cors, j]oan.2. 3. prudens, Luc.2.19.

m H

Deut.8. 3. Jof. 5. 12.. Pfalm. 77. 24.

modefta, Luc.2.48. pia , Luc. 1. 6«

$.E

47. benigna, Luc. 1. 40. fortis, Pro-

Sap.16.20. joan.6. 31.

verb.51.10.* ]Joan.19.25. fapiens,

duf y

M;znfuez*udo,Jof.7. * I9 I

Reg.gg;*

ccli. T.

Prov. 31.29- Toan.2. 5. pauper, Mat-

T

ZRC * 160 I*O- PIOV- IS- I-

thezi2.I1I. Luc.2.7.24. patiens, Mat-

29. Matth. 5. 4 T 11.29. Galat. 5.

1

93. 16.2. Ephef. 4. 2. Coloff. 5. 12-

thei2.15. Luc.2.35. virtute pr&cel-

Jb

2 Lim.2.25. Tit.5.2.

lens omnes , Prov.

31« 29-. Eccli, 24.

ro a*

Mardochaus defenfor & tutor, Eft-

25. Luc. 1.28.48.

Dmnla'

her, captivus abdu&us in Babylonem,

Maria falutatur ab Angelä ; Luc.

$15

I. o8. vifitat Elifabeth , & laudat

Efthcer 2. 5.7. a rege fummo honore

ao

affeGus, 6. Io. revertitür de captivi-

Deum, Luc. I. 39. 45. proficifcitur

tate in Jerufalem, 1 Efd.2.2. 2 Efd.

cutm fofeph in Bethlehern ; Luc. 2.4.

u

71—'

in ZEgyptum , Matth. 2. 14 reveiti-

a2

.

.dre :creatu'r, Gene[:.f.'gr conclu-

tur in terram Ifrael, Matth. 2. 14. in-

QDv

ditur fuis terminis, I.9. Job26.10.

venit Chriftum in templo, Luc.2.46.

affiftit cruci

nicom.s

f

128- 25 Prov..8. 29. Jerem. 5. 22

H

à

i &f?po&oloþ]oan

mene

paé

z

z

m

X

| AIN'..-D,EiX

Matrimonium ïn'diff'olubïle, Gen.

mendatur , Joan. 10.25. manet cum

,Apoftolis , A&or. I:14. -

2.94. Matth. 5. 32. T119.7. Marci

N

LP

Maria Magdalena

deflet fua pec-

Io. II. Lucs 16.19. 1 Cor. 7. Jo.

cata, Luc.7. 38- obtinet peccatorum

Matrimonium - fpirituale , quere

remiífionem , Luc. 7. 49. liberata a

Connubium.

1j

- Matrimonium cujus rei facramen-

L

feptem demoniis , adhzret; & mi-

lf

niftrat Chrifto , Luc. 8. 2

. 3. ungit

Mar

tum, EÉphef. 5.32. confert gratiam

I2

Dominum , Matth. 26. 6.

Ci L.j«

& fanctificationem, r Thefl. 4.4.

9. Joan, r1. 2. T 12.3. adeft Chrifto

- Mat?haus publicanus vocatur, Mate

N

in cruce morienti, Joan. Ig. 25. ftat

thzi 9. 0, T Io. 3. appellatur Levi fi-

ad monumentum plórins, Jo:n. 20.

lius Alphei, Marci 2. 14. Luc. 5. 27*

h

II. Chriftus ei apparet. poft refurre-

Mathanias patruus Joachim confti-

tuitur rex Juda, 4 Reg. 24. 17. appel-

Gionem, Marci 16.9. Joan. 20. 14

3

nuntiat re(urre&ionem — Difcipulis ;

latur Zedechias, [ Dar. 3. 15.

"Mathbathias Sacerdos. oftendit

d

Joan. 20. IS. -

pro

JMari^i offüeium & au&toritas in

dium pro tuenda rcligione, I Mach.

nxorem , Genef. 3. 16. INum. $. 12.

2.24. pugnat flrenue, 2, 4I. monet

u

38: T LO'-"';. Igl Deut. 22. 5. I3. T2-$-

filios fuos ad obfervation

V

em Legis

14

Dei , 2.49.& 4-

96.

1. Prov.s.I8. T18.22. T31- 1o. Ec-

Med:; occupant regnum

clef.9. 9. Eccli.7. 29. T 9- 1. 125 2-

Dan. 5. 51.

Babylo.niæ,k

D

27. 126. 1. M3l. 2. 14. 16 1 Cor. 7.*

T11-2. 10, E phef. s. 22. Coloti. 3.18.

Melchifedechb facerdos ,. & rex Sa-

]u

"pit. 2. 4. 1 ''im.2. 11. I Petri 3. 1.

lem , Genef, 1

4.,1 18 Pfalfn.f, I0g. 44«

J

Martha hofpitio excipit Dominum,

Hebr. 7. I4

fini

Luc. 20. 38. oftendit fuam fidem,

E

joan. 11. 27.

; Mendacinum , GEII;'B- 4 T137-.Ik9' -t

Matban facerdos Baal occiditur, 4

39. 17. Lev. I9. I1- 2 Reg. 1.2.7. 4

Reg.5. 23.. Prov. 6. 19. T 12.22. Sa-

91

Reg. 11.18. 2 Paral. 235. 17.

pient. I. 1J. Eitcl. 7. 13.. T 20.25. 28.

Mathias eligitur in Apofto

lum, A&ï-

125. 4. Ofeae4. 2. Joan. 9. 44.

'ït.

dol

J.

6

5,4.8. Ephef.

al

Md;bufalen; filius Henoch nafcitur,

"Teftimonium.

4.25.!Colcälï 3. 9. vide

Genef. 5. 21. vivit969, annis, & mo-

Io

Kitur, Genef. 5.27.

Menelau: prod.imrl patrie. ufurpat

fibi fummum facerdotium , 2 Mach:

Md!rimoniujfl, Gel]. Ir27o 28- 1- 2'

4. 24. extremo

fupplicio kachitu'!r, 2

tut.

$1. 22.23. 24. T 3.6. I2. 17. T4« I-

Mach. 13. 4. 5. 6.

3

jat

17..19-1. T19. 26 124. 3- T29.21.

Menfura ,qua menfï fue'rimus, res

Íen

Exodi2.:. T20:17. Lev.1g." T2o.

metietur nobis, Exodi21.25. Judic. T.

1o0. Deut. 5.21. 17.3. 122: 29-T 24»

p

1- 156 23. 12.. ]d.3. 6. 1 14-2. 7-I5.

7. 1 Reg, 15.33. 2 Reg. 22.25.. Pfal.

dt

31 Eíd. 9.2. 2 Efd. 13.23. E. 2.17.

I7. 21. Prov.22. 23. líaix33.1. T

ted

6' T 66- 40 Jerq ;0-15029' T SI'.493'

D

ipfi

"Fob. 4.13. T6.17. T 7- 15-16- T 9-9-

zech.16.59. TJocl.5.7. Matth. 7. 2.

rA

Prov. 18. 22.-[19. 14. Eccli. 25. 2.

Marci 4« 24- Luc.6.38. -

Jer- 3. 1. Matth. 5.23.. t 19.3. 7: 122-

24.30. Marci6. 18. 1 10. .6.7.8. 9*

Menfure & pondera debent effe

zech.

Qs

T112.20. * Luc

[j

.

Sc '-r 0190 1-16' I8.

jufta; Lev.18-35. Deut.25.13. E

2

129:24. Joan. 2. r.2.

"?x

om.7.2.5. I

45. IO0. Mich. 6. 11. Amos9: 5. Pro-

Jübe

verb. 16. 11. T20.Io-

Mi

COT. 70* Ephef. So 31- 32- I rim- 30

h4

d

$*

;B IBLICUSM

í

la|

Y

i

J Mefarïtarutïi officium ,

2

235. 1»/4.

/s 9. -* p

atcit e'ï'- David ot. 7 appellas

ar;i

2

tur Meribbaal, t Par. 9. 40:

*

M

erces - debe/tur operibus -,','Gen.. 4*

Miphibofeth filius $

aulis fufgegäiä

D

. T15.T.. Pfal. 118. 112.- Prov. 11.

tur, 9 Reg.2I. .

I'8w Sal)i So 160 1- IO- 17. ECC]- 20 8. 1-

Miracsla operatutDeus perSan&tos,

[2

1I.24. f 18. 22. 136- 18- T 51. 30- 58-

& eorum reliquias , vide San&ti, &

l40

lfais 3.10. Jerm. 31.16. Mlatth. 5.

Reliquis.

I9. [6.1. T19.41.42. T 20.8. Marci

item Charitas.

Mifericor

dia , vide Boni'tas( Dei :

Jit.

9. 4I- Lucz 6.35. 110.7. Joan. 4.36.

if

Rom.4.4. I

Or- 30 8. I Timc 51 18'

Mifericordie opera. broximo exhi-

P

Apoc. 22. I2.

-

benda, 1 Reg. 15. 6. 2 Par. 28. 9. 15.

d

Mert?a operum,

Eccli. Whö. 15'. Lf

Pfal. 111.5.9. Prov.24. 21.31. T 19-

38- 18. vide

pera.

7.92, Eccl.4.2.29. 35. 18. Ifai. 58.

»pel

Merob filià Saulis, 1 Reg. I4. 49.

7- xOf. Ó. Il. Mich- 6- 8- Zagh. 7 m

Matthzi 5, 7. T19.13. T19.4P. T

z

f

promittitur Davidi in uxorem, 18.17.

18.33. 125 41. Marci 9. 40. Luc& 6.

adi

Meffas , id eft Chriftus , & verus

^

ones

un&us, eflDominus nofter Jefus,Joan.

Ü

S. T I I- 33- ROIn.Q IQ,. ];3- *Galo 60 120

g

IO 4'!11-4"25'»*-'70401- TII- 27. Matth.

oloff. 3. 12: 1 Tim. 5. 10. quere k-

x

26.64. Marci 14.62. Luc.22.67. A&.

leemofyna.

i3,

17. 5. 1 18.28. 119.4. 1 ]Joan. 5. 1.

-

iffe facri

ficium olim 'pre-edi&um.

Micha parat ephod idolo matris fue,

& prenuntiatum , Lev. 6. 9. 10. II.

Judic. f7. 5. conducit Levitam, 17.

12. Pfal.22.5. T109. 4. Ifaiz2.2.

$

.Io. idolum & ephod' auferuntur,

-3. T19.19.20- T56.7. T 61. 6. t66.

)

fimiliter & facerdos abducitur, 1g. | 19.20

18.

13. Ig. 20.

I. IOD II.

an.I2.1I. Amosg.11. Malach.

9 1

S MiCha 3

filius Miphibofemtfx, 2 Rxeg.

, O

24

[] 12'

-Miffe facrificium per varias figu-

Michaas prophetat contrarium pfeu-

ras Veteris ' l'eftramenti fignificatum,

»

do-prophetis, 5 Reg-22. 13. I5. 23. 9

Gen.14.19. T16.6. T22.13. Exodi

M

Paral. 18.14-

12.5. 24. T 25. 30. T 29-2. 15.. Lev.

vidt

Michael pugnat cum diabolo , Dan.

2.1431542. T14.23- 157 II T

6.15. T9.8- 114« 4« T16.3--T19.2T.

I*OO 136 ]udæ 9' APOC- 123 7--

Num. 15.24. T18.17. 1 Reg. 21.4.

m

Michel, five Michal filia. Saulis,da-

3 Rego 190 6. 44Rego 4.0 41 *

&n. 8.1 2.

,!]acho

tur Davidi in uxorem, 1 Reg. 19.27.

uf 1

juxta proiniffionem regis, 17. 25. con-

appellaturque juge facrificium , Dan.

fervat Davidi vitam , dernittens eum

II. 3I. TI2. II. mec interibit offe-

$, m

perfeneftram, 19.12. fubducitur ei, &

rens facrificium , Jer. 35. 19.21.

dic T«

datur Phalti, five Phaltiel , 25. 44.

Miffe facrificium .a Chrifto infti-

p

tütum , Luce 22.19. & ab ejus di-

redditur ei, 2 Reg. 3. 14- 15. deridet

fcip

U

165

ipfum faltantem coram Domino, 6.16.

TSey&rre» O'aire»y.

ulis ufitatum , Afxtor.l 13. 2. Ad-

Miltare, vide bellum. -

Mifífz facri&cii mentionem facit

Vf

Miniflirorum etiam malorum opera

Paulus , 1 Cor. 10. 16. 1 11.25."

t cffe

dignatur uti Dei bonitas, Matth. 7.

Moab filius Lot, & filiz ejus.natu

gCChc

22. Marci 9. 38. Luc. 9.

49. quos &

majoris , Gen. 19. 37. contra Moa-

jubet audiri, iMatth. 23. 3.

bitas pugnare, lfraeli a Deo prohibe-

pie

Miphibeferb fiius Jonathe , 2

Rkeg.

tur, Deut. 2. g. fa&tus eft Moab fer-

viens Davidi fub

eg.8» —

If

$r 4 igyenit gratiam cggam Davide,

ha

: tributO , 2 R

[

4

L2 *

L

-

| IN p,,.E/X

2 defï'ci.u-x;t Moabi'tæï ab. Ifr

ael, 4Re-

thai 9. 3 Lu"c—.-:7. I

I-I. T3. 5. irruunt latrunculi. de Joab

3. Toan. H 3. A-

86

in terram Ifrael , 13-20..non admit-

or.8.2. T9. 39. 2 'Thetf, 4. r3..

ter

.Mortui. ad. vitam revocantur ,

3

Sapi

tebantur in Ecclefiam , Deut, 23. 3.

Reg. 17. 20. 4Reg. 4. 33. 1

13» 21.

2

2Kfdr. 15.1. contra Moab prophe-

Matth. 9. 25.. 127. 52.

Miarci 5. 41,

IG

tatur, Num.2]. 29. 124. 17. Pfalm.

Lucz 7. 13. 18.

59. IO. TI

.IO. lfaig 16."* T 25.10.

9.40. T20. IO:

54- "loa?'u'**ä':A&'

]er. 49. 1.

*

zech. 25. 9. &mos 2. I.

Mortuorum fe

Sophon. 2. g.

liendi: mortui.

pultora, vixdel Se?.e.f

. Meech . idolum, Lev.

18.21. f20.

torium,;

Mortuorum fuffragia, vide pu;-ga,

2. appellatur Melchom, 3 Paral. 20.

tegt

2. Jerem: 49.1. Amos 1. 15. Sophon.

Moyfes nafcitur ex Levi ; Exod. 2,

gum

I.5. de Moloch vide

;

I. [6.20.' A&or. 7.920. percutit /E-

lI- 5. 7- 4 Reg.23.10.

dtem , 3 Reg:

gyptum, & fugit in Madian , Exodi 2,

Moréns , vide /Egrotatio.

I2.I4.15. accipit Sephoram Madiani-

ton

"Mers eft pocna peccati , Gen. 9. 17.

2

T3:19. Rom. 5. 12. 17. 16.23. 1 Co-

tem uxorem, $ xodi2. 2T, mittitur ad

r

Io.*

rinth, I

Pharaonem in JEg

tum ,

3

21. Ephef. 2.2. Coloff. 2.

i5 R6.0I[12. 1218* 4 9* Ti2

N

I3. I l'im. 5.6. Jacobi r, 15.

revertitur cum uxore & liberis in /E«

X

.Mors, & certus dies mortis omni

gyptum, 4. 20. orat pro Pharaone,

nega

bomini conftitutus eft, Deut. 31.14.

8.12.30. T 9.28-33- T IO. I7. orat

Jof. 23. 14. 1 Reg. 26. 10. Job. 14. 5.

pro populo, I4. I5. T17. 4- I1. 132.

-N

Pfalm. 88.

49. Eccl.3.3. 18.8. t9.

Bab;

5. Eccli. 1

7-9-. 141-1. Joan.7,30. f

11.13-531. Num. 11.2.-1 14.13.17. 1

ET

21.7. Deut. 9.18.26. accipit prima

alca

9.20. Rom.5.12. 16.23. Hebr.9.27.

tabulas, Exxod. 31. 18. has. confrin-

Io'

Mortis hora incertiffima,. Eccl. g.

git videns populiidololatriam , Ex-

12. Matthzi 24.43. Luce 12.

A. 1

odi. 32. I9.

accipit iterum novas,

pet

Ahefl. 5.2. 2 l hetf. 2. 2.. Jac. 4. 13.

34. 28. in faciem 'ejus intueri non

fit

Mors corporis juftis eff quafi fo-

poterat populus Ifraeliticus, 34.30.

tat

mnus quidam & dormitio , Deut,

2 Cor, 5. 7. mittit exploratores in ter-

$*

31'. 169 QReg! —7-4I2' gReg' 2' IOQ T

dom

ram Chanasn, Nüm, I3. 2. probat

hi

11.21.43. T14.20. Sap.3.3. Mat-

fe a Deo effe miffun, Num. 16.2g.

N

theig. 24. Josn.1r. 11. Ator. 7. 6o.

31. videt terram promiflionis, & mo-

113.56. 1 Cor. 11.29. 1 Theff. 4.15.

ritur , 20.12. 127. 12. Deut, 34. I.5.

by

/lortem noftram fua morte devi-

apparet in transfiguratione Chrifti,

]e

cit Chriftus, Ifaie 25. 8. 'Ofeae 15.

Matth. 17.5.

Uuc€ 9. 20o. commen-

ratt

I4. Rom.6.9. 1 Cor. 15:54. 2 Tim.

datur, Eccli. 45. 1. diabolus alterca-

pl ;

1. IO0. Hebr.2.14. Apoc. 21.4.

tur cum an

Itm

gelo Michaele de Moyfis

Mortem qui fibi intulerint, Judic.

corpore, Judx g.

9.54. T16.29. 1 Reg.31.4. 2 Reg.

Munds corde , Pfalm.

:)74- T 59

221

17.23.55

eg. 16. 18. .2 Mach. 10.

12. T72.1. Matth. 5.8. 1 Petri 1. 22.

h)

13: T I4-4I. Matth.27. 5. AG. r.19.

ÍVlundities interior & exterior com-

tür

Mortuos lugere quatenus.permit-

mendatur, Matth. 2

1f

tatur aut prohibeatur, Levit. I9. 29.

39. 2Cor.7. 1-

3.2.5—. Luct ;I I

N

cadi

Deut. I4-1. 134. g. 2 Reg. r. t1. $

Murmnuratores quos imitentur, &

3.32. T10. 2» T1r. 16. t 14«2. Tr9.

quz illis pocha metuenda, Exodi I4.

LY

I- |21. Io. I3. Eccli. 22.10.. 139.16.

II. T15.24. T 16.2.7.8. 117. 2. Nu-

Iner.II.I. " Tm. 1. 5. 10. ]14«2.22,*

4

I Mach.9.20. 1 12. 52 I13.26. Mat—

:I.

UM

-

P

SIBLIC U s.

ln A*

: ?IGS'T I7.13. 1120;2. 1—215 * Deu- Nl prædic;c? i;i/NiflïVä,äillïïn

]

ter. I. 27 Jofuaeg.rg. ]Judith g. ro.

LT* 19*

Sapient. 1. 1. Matth.20.12. Luc.15.

Natban

filiu.s Davidis ,»'zRgg. 5.

þ 210

2. f 19.7. Joan. 6.41.* A&or, 6. I.

I4. appellatur Mathatha, Lucz 3. 31.

Ml

Nathan propheta mittitur ad re-

L]

I qu. 19'— Io, Judx L6.

em David, 2 Reg. 7. 4- 1 I2. I.

Nathbanael dux tribus Ifachar, Nu-

N,

mer.I.9..

»

ie?;f

Nathanael v

ïdgtþr a Chrifto, ]oan:

üfde

Naaman militum præfe'&u,s« apud

I.47.

regem Syriz mundatur a le

PNSEM

Chriftus manifeftat fe ipfi INatha-

TA

gum4. 5. I. Luczg4. 27.

E

nael, 21.2.

9

h E.

Nechao rex /Egypti, A4.»R.eg. 23

odi2,

Na45s rex. Ammonitarum . pugnat

n

* 29(

liani«

contra Jabes, 1 Reg. I1. I. moritur ,

B

2Paral.35.20. 136.3. -

9 Reg. Io. I.

Negotiatio , vide Emere & Vendere.

türad

]o.*

. INaas pater Abigail, 2Reg.17- 25

Nehemias pincerna Artaxerxis , 2

qo*

Nabal vir iniquue, 1 Reg.25.25.26.

Efdr. I. 11. mittitur in Judzam ad -

nE

Nabethb, quia regi Achab vineam

dificandum, que erant deftru&a , 2-

)oné,

negabat, lapidatur , 3 Reg. 21.2. 13.

9. appellatur Atherafata, 9. 9.

Qrat

Nemrod potens erat & robuftus

— Nabuchedenofor - potentiflimus — rex

venator , Genef. 10. 8

ta.

Babylonis , Jerem. 27.6. invadit JE-

9.

gyptum , 4 Reg. 24. 7.. Jerem. 46.2.

Nicagor dux Lyfiz, 1 Mach. 5. 38.

primo

afcendit in Jerufalem , 4Reg. 24. 1.

& etiam dux exercitus Demetrii, 7.

phrin-

IO. T25. I. Jerem. 39.1I. juxta pro-

26. minatur fe fuccenfurum templum,

] Er-

7.54. ceditur, 7.43. 2 Mach.15.28.

phetiam, Jerem.25.9. T32.29. eri-

git auream flatuam, Dan. 3. r. habi-

Nicodemus occultusD'ifcipulus Chri-

| non

tat feptem annos inter feras, 4.29.

fti, Toan. 3. r. 1 7. 50. 119.39.

| 30.

30. ingens fuperbia ejus, amplitudo

i tere

dominii4 & cr

Nisive sdificetur ab Affur, Gen.

faie 14.2.9.

udelitas ;xplicatu;* pb

Y

IO.IÍ. penitentiam agit de peccatis

yobit

Nabuzardam dux :

militie regis Ba-

fuis, Jonz3. 5. * defolatio & deftru-

1629

&io Ninive, NahumrI.* q2.7 T5.*

& mo-

bylonis deftruit Domum Dei, muros

Soph.2.153. Tob.14.5. ftabit in ju-

L

Mi

erufalem, & populum qui remanfe-

dicio, & condemnabit obcecatos Ju-

hnül ,

rattransfert cum omnibus vafis tem-

umet

pli in Babylonem,

4 Reg. 25. g. ]e-

dzos, Marth. 12. 41.

tercáe

rem. 59. 9. IT. T 52.

I2.

— Nee filius Lamech, Gen. 5.50. prz-

co diving juftitiz, o Petri 9. 5. &-

Joyus

QULQ-

Nachor avus .Abraham, Gepgf. II.

Nadab &

dificat arcam , Genef. 6. * ingreditur

150

| Abiu igne. confumun-

arcam, 7. I. 7. egreditur, g. I5. ac-

|[.22

tur , Lev. Io. I- 116.1. Num. 3.4-

cipit fignum federis, 9. 8, 14. com-

: com

T26. 61.

mendatur, Eccli.44. 17.

-^Nadab rex Ifrael

Noemi uxor Elimelech ; RutliJ.2.

( Hl

-c&ditur, I5.99. .

3 Reg. 14. 26.

:

. Novum T'eftamentum, Ter. 31. 51.

Uh&

Nabeffos filius Aminadab -pr

ince'pqs

Meatth. 26. o8. Marci 14.24.. Luce

jdl H

& dux tribus Juda , Num. E5 12

22520: I Cor. 11: 24. He

»

ber*8'—80 -l- 9:

02l

Ó4

- 8.— -l-7. Iz.

ïg. f10.16. TIS, 2

No-

»

1

INDEX

^ Novum calum & nova terra/'po&

Ezech. 16. 0. 36 t ao. g'I 123. þ3'7..*

mundi innovationem ,. Ifaiz65.17. 1

Oblationum convivia cum gaudio

LT

.66.22. 2 Petri 3. 13. Apoc. 2I. I.

Nudi veftiendi, Mfaig $9. 7. Ezech.

celebrabantur, Gen. 31.45. Exod. 1g.

12. t32.6. Num. 25.2.. Deut. 12.*

38. 7. Yob.1. 17.

127.7. I Reg.1. 4. t9.12.* T16.5.

i"'"vide Mi,fericor'dia.

: atthg 250 260 39-

2 Reg. 15. 12, 3

eg. 1- 9.. 13: I5

,

IParal. 29. 21.

O.

Oblationes impforum, 'Gen. 4 3.

IReg.15.21. Pfalm 39.7- $49.7. f

Obed filius Booz-ve;('RUth,, Ruth 4.

50. 1.

rOv.15.8: T21.27. Eccli.35.

17. Matth. 1. 5.

I5. lfa. I. Io. 143. 23. 161.8. T 66.

Olediezd«m Deo ejusque preceptis,

3. Jer- 6. 20. t 7.9. T14. 12. Ofeaes.

':ïf:

& que obedientibus fit conflituta mer-

6. 18:13- T9- 4« Amos 3. 22. Mich.

ces, Gen. 12. 4. 117. 9. 25. T22.*

6.7. Malach. 1. 7.13. Matth.'9g. 13.

ht

xI r

T26- 5. Exod. 1. 17. t 15.25. T19.5.

T12. 7. Marc.

( o biEe

omicid'um.

j3. Hebr.195. ..

I

. « 1206,6. 123.22. 25. Lev.20.22. 125.

Occidere , vide

QI1e Deu4.40. I7* [1EC T. 19

Ocfiozias filius Joramrex ]u da,4.Reg.—

4. T17.15. TIS: 15. t24-8- T27. 10.

8.24. fugit in Mageddo a facie Jehu,

T28-1.12. Jof. 22. I. 1 Reg. 12. 14

& ceditur, 9. 27. habet fibi fuccetffo-

21

rem Joas regem, 1 Par. 3. 11.-

1

rov. I- 8.33. 115.31. Ifa, I. I9. T

Ocelas fimplex & retus, . Eccli. 35.

&

49-18- T55.2. ]er-7.23. T 11.4« d

I2. Miatth.6.22. Luc.II.34.

u r 17. 24' 1-35'* Dan' 3- I6- ECCH.SS.?.

Oculus nequam, Gen. 6. 2. Prov.

Mach. 7. 3o.- Matth. 4. 1g.. T 7. 24-

6.13, Ecclef. 4.g. Eccli. 14.8., t 31-

:

j

18.21..115.3. T 17. - T 25.3. Luc.

I4. Matth. 6.22. Marc.7. 22*

^

u

34

L]

0. 16.' Jo.2. 7.. A&or. 4 I9.

1I.34. 1 ]oan. 2. 15.

X

2. Rom. 16. 19. Phil.2. g. 12.

Óculorum cuftodia quantopere fit

1 lhat.4.

g. TS-FS- 1 Petr.1.22. Ja-

neceffaria ad vitandum peccata, Gen.

cob. 1.22.

.

3.6- 16-2. 134-2. 139 157 1.99- 7-

; ^. Obedientia inferiorum erga fuperio-

2 Reg.I1.2.* T13.1. Prov. 23. 26.

.ges8, vide Subditorum officium.

33. Eccli.9.5.7. 8. 9. II.* t25. 29.*

Oltio Omnis debet effe fine vitio

41-25.. T142.12. Jüdith 10.17. 19.*

&ut macula, Levit. 1. 3. 13.1. T 22.

1 12. 16. Dan. 15. -* Matth. 5. 29.

p uH T

- 49. Num. 28.3. 31. Deut.1 5.21. Rccli-

9 Petr. 2. I4..

Oculus mentis vel intellectus, Num.

35.114.. Ezech. 43. 23. Malach. r.

24.5. Deut.29. 4. 1faix 6.9. Luc.24.

!

. Oþ.lationes Deo grate coditus ac-

39. Actor.26.19. Ephef.r. 1.

cenduntur, Gen. 4.4. T 9.20. 114.17.

Odium, vide Invidia.

Lev. 9.24.. Judic.6. 21.[13. 19. 3Reg.

Odio habenda -malitia, Pfal. 96. 10.

.£18.38. 1Par.21.26, 2Par.7.1. 2Mach.

z

1138. 21. Amoss.Is. T6.9.

1,92. ] 2.IO.

12. 9.

rRom..

Obiationes quotidi

ang, Exod.-' 29.

98. Num. 28.3. 1Efdr.3. 2.-

I"o

Offerre prq defun&is, '9 Mach; 12:

E RT at Ri u i al a

"Oblitiones propriorum filiorum,

Officixim fubditorü

ä

Tev.18.21. T20.2. Deut. 12. 31. 118.

ditorum.

m, videxinf;'a Sub.

1o. Jud.11. 39. 4Reg. 3. 27. t16.3.

Og rex Bafan cæditu;', ' Num. 21.33. .

117.17. 121.6. 2 Par. 29.5.. Pfalm.

eut.3. 2 T

29. ".. 1/ 531, 4. Pfalm.

135. 20«

195-37- Afa. 57. 5 ]er.731 1195

s

QOse-

Xä

--

QiäLtha

-

D

i 14-—13-* 155. 8. Matt'-a-. 5. i4,€ 31

Onef/phero optat 'Palllüä mifezi cbr-

10

diam, 2 1:m. I. 16.

22. Matc.B.32. Joan. 12. 4« 113. 8

Ozias fommus -|

facerdos . offert þro

Orare in nomine Jefu, joan. 14 15-

2(

T I 5016- T I6' 23' 260 I J()an- S .I.'-gu

!—Ieliodoro,w 2 Mach. 3. 32. cditur,

rare qiemadmodum oporteat, fre-

)

4- 34-

quenter ignoramns, Miatth, 20. 20.

$

Opernm

'mgrït-a, & 'retributäo; few

merces, Pfalim r18. 112.. Prov. 1. I8-

Marc.10. 35. Rom.8. 25. Jac. 4- 3

]

-

Kccli. 55. 1g. Ifaiz 3.10.. Matth.s.:2.

Orare noctes & dies, Pfal. 178. 62.

110.42. 116.27. 125.34. Rcom. 2.6.

Luc.ig. 1. 1 i hef. 3. 1o. 1 Tim. 5«

s. 2 T imc r. 3.

y Cor. 15. 28. 2 Cor. s. 1. 2 Tim. 4-

Orare fine intermiffione ,, Matth. 7.

À

gne -

9. Hebr.6.10. t10.55. 111.25. Jac.

l:

$.24. Apoc. 20. 7. 9. T 22- i2-.

7. Lucw 11.9. T18- 1. Actor. Io. 2.

Opera mala Deo difplicent,

& po-

Ephef.6.:8. Col. 4- 2- t Thell. . 17..

sam merentur, Gen.5. L. d- 4.7- 16

Orare ut fidei predic:tio fucceitus

Q22 L^X

habeat felices, Ephef. 6. 19. Col. 4.5.

3

.8.6.7. 1 7-4. T9-6. TIrT-4^ T17

2 'l'hefl, 3. T.

i4. ] 18-

20. ] 19-11. 24-26. - 20.5-

Dg.

3- 42.21.

—44. 16 Exod. 3. 9. T 7-.

^. Orare alium pro a

lio, Terem. 42. i.

i

* D. 10

* II* I2.* I4."* 25-* 21*

20. Baruch 1. 13. 2 Mach. 1. 6. Ephef.

22.* 131- 13- 1 32- 9.27. 28- 33- Lev.

6.189- Col.4. 2. 1 'Thetf.5.25. 2l heff.

demceps per Oomn

es fa-

3- 1. 1. F'im. 2. 1. Jac. s. 16.

ïO- /12'«

n

- Orare pro inimicis, Nutn. 15. 22.

»

ere Scripturg libros.

l]

Opera bona Deo grata funt , &

46. 2 Machab.

3

33. "Math. 5. 4f*

Y

p

remium merentur, Gen.4. 4. 7. T 5-

Luc.6.23. [23.34. A. 7.6o-

14.9-9. 1 8.20 21. T20.7. T22.

Ozare Sanctos cum' Chiifto regnanf

J

!

24-

tes, vide Sanctos.

(

316.*

3- 26.4.5. - 29.32- Fxod. 1.20.

T20.* 123-22.25. Lev. 1. 45- 44-45»

rium,

Orare pro defun&is, vide Purgato-

Y

fi

& fic deinceps per totam $ :ripturam.

Operari bene propter mercedem &

Oratio quomodo,. quando, cm,&

!f

getributionem licitum eft, Pfalm t18.

ubi fieri debeat, & quid petendum,

Num. r1.15.24. Deut. 4-7.. [udic.10.

f

112. Matth. 5. I2. 2 T'im.4.8- Hebr.

4

*

31. 20. Noni

n quolibet Opere homo

IOo. I&. 1 Regumi. i1.. 2 Reg. 22.2-7.

;'*

peccat, 2 Perr. I. Io.. J Joan. 3. 6. s.

3Reg.3.7. l1aim65.24. Amos 7. 2»

54*

. I8.

Eccli.35.26. Tob.3.1:.* [udith4.

$

"bonorum commemorati,

11. Matth. 6.5.9. 17.7. 118-19- t

Operum

20.20. |21.22. T26.39.. Marci 11.

"

4 Reg.20.3. Job.6.2.3. Pfal. 17.21.

2,*.0 T Ia 33' LlICæ II- 'Z;. Q, ï [8- [..

Opera bona quz fint,. vide]Bonzï

t22.40. ]oan. 4.23- 3 0.51. T 14« I3*

Opera.

)

TIS.7. 16.93. AG.1.34 24. 12

42- T4. 24. 31. T10. 2. Rom.g. 25.

9

Opera a nobis proximo exhibita

112.12. ICOr. I4- I3. Ephef. 6. 18.

tamquam fibi ta&a repatat Deus, five

bona fint, five mala, Ifaiz 37. 23. jer-

Coloff. 4.2. r'Theff 5. 17. 3 l'im. 2-

1.19. "ach. 2. 8.. Maxth. 25. 4». A&.

1. Hebr. 15. 18. 1 Petr. 5. 12.. 1 joan.

z.4-. jac.1.6. 145

. 15-13 /APOC'-

9. 5. I Cor. . I2

I9.10. T22. 9.

:

n

Opiniones, & . Cogitationes hominuin

- Orationes , qu&

fi :15: quem admo-

frequenter funt erronez, Lev. 10. I.

enef; 1.

Num. 15. 30. Deut.12.89. T29. 19-

'dum oportet, exaudit Deus,

j

.3 Reg. 15. 9. 2 Reg.6.6. Prov. I2.I5.

II. [21.17. Exodi2.24. T.3. 7- t

!

1fæ.;z.:ïzx..2. ifaig $. 21. T- 7* 12

6. 5. ng.gg. 27. Deuter. 4- 7- T"ffs,'*

—

n

IND

X

1

D

at

.,IO. —l-gn 16- TI20[7-ISC

ötiæm, vide Xcedia.-

u ih

2 REgo 220 4- 7-» 3 Reg- 130 6. T 17- 22-

Ozias lácerdos recipit Achior in do-

liabent

118.36. 4 Reg.13.5. 120. 5. 2Pa-

mum fuam, judith 6. 19.

Przfcribit

of Fa

ral.32.22. 133. 13. 4 Efdr. 15. 7. Ja-

Domini miferatióni tempus quinque

b

245

A

dith 4. 8. 12. 'T'ob. 3:24. Pfalm 3.5.

Jï

p -

T4-4- 19-13. T17- 7- T21-25. 133

dierum, 7. 23.. Ozias, vide Ufia. |

22 281

7. 149-15« 1 54- I7* 1117. 5. j119.

P.

1Con

I. T144. I9. Prov.15.29.

ccli. 4« 9

Xf

1.21.6. T 36. 1. t9. 149. 22. [faie

$10

Jatt

Zafum cum —q'u*ibus' nönþ»» fit iheühä

39* I9- 137. I5. 2I. T55.7. Jerem.

dum, Exodi 23. 32- t34. 15. Deut,

G.f

290 120 Threno 3- 560 Dan- IS. 440 JO'

7:3- 129.13. 3 Reg. 20. 36: q2.

Pfal. g

n&€2.3. Zachar. 13. 9. 2M

ach. 3:22.

actum contra Dei voluntatem cum

dd. .

Joan.9. 31. A&or. 10.4.

infidelibus initum, punitur, Jud. 1. 24.

Jone 4

Orationes quorumdam quare non

$.

exandiat Deus, Deut. 1.45.. t31. 1S.

27. 13. 5« 3 Reg. 20. 54 41.- 2 Paral,

I9. 2.

I IHni

Jud. 10. 1. 1 Reg. 8. 18. Pfalm 17.42.

"Pa&um init Deuscum populo, Gen,

. Dati

Prov.1.28. T 15.29. T21.13. T28.

in om

9. Eccli.34. 29. 31. lfaig r.15. ]e-

17.2.7. Exodi19.5. Deut. 5. 2. Jer.

M

"Y

rem. 7.16. T1I.II.I4. TI4. I2. TI5.

31305«

Pac&um

ï;

. Ezech.g.18. i14.16.20. Mich,;

init pop'nxlus'cum Deo, ]0;

122

fux24.25. 4 Reg. o

3.3. 2Paral 15.

P

9. 4 Zach. 7. 13. 4Efdr. 1. 26. 2Ma-

I2. 123. 16. 2 Efdr. 10. 29. -

4 Ef

chab.9. 13. Joan. 9. 31. Hebr. 12. 17.

Pareutum officium, Gen. 1g. 19

x

(.20.

Jac. 4- 3-.

eI 1960

24.- 9. T 250 6- * T 34-- 4,; 29.

É

12

z

Orationum «

Sah&orum exempla,

149.* Exo

di10:2. 112.26. 113. 33«

lt e.

Gen.32.9. Exodi 32. I1. 13. Num.

I4- T21. I6. Lev. 9. 29. Num. 30. 6

; 2Thei

14. I9. Deut. 9. 26...3 Reg. 8. 15.*

Dellto 4" 9- TG- 7--200 : T IIO 19' TQI.R

251T

, Reg. 20. 3. 2 Paral. 6. 16." t 14. 1f.

N

v

120. 6. r2. 1 Efdr. 9. 6.* o Efdra 1.*

I9. $22.15.19. f32.46. Jof. 4. 2r.

H

Sap. 9.* Eccli.25.2. 136. 1. 1. fa.*

I Reg. 2. 33. 1 3. 13. 3 Reg. 2.1.. Job.

I. 5. Pfalm.77, 5.

rov.1.8. T4. T.

li

Bar.1.17.212 1 2.6.* f3.L9. Tob;

T5.7. F11.29. |13.24. 49 18.

I

-3010 12- TS' 7" -t-IS- I- Jrldith 910 2.

20.7. T22.6.15. T23-13. 129.I7.

lI

116." Efth. 14. 3. 1faie 33.2. 137.

Eccli.4. 23« 7.95- 18.22. TTTE

1, Ec

16. 164* Jer-10. 24. 117.13.14. f

t25.10- T 26.13. 1 3911« 132-9h*

Pas

I8.19. 132.15. Thren. 5.* Dan.o.6.

32. 142: 5- Tobis 1. 10.] 4.* T IO:I3.

P E

113.42. Jonge2.* Habac.3.^ 3Efdr.

T14.5.11. r Mach.2.49.64. 9 Mach..

Ron,

9. 74. 4 Efdr. 3.* 16.38.* 1. Machab.

6.24. 28. 1 7.20. 21, 27- Dan. 45 3*

Thari

7.57. 2 Machab. 6.30. AGt. . 24.

Matth. 10. 57. E

làng

Ordiuis facramentum, Joan. 20. 22.

$ lim.3.15. Tit.2:4.

Phet 6-—-*'0 (;01. 3- 21-

13) C

9*

tum T.5.

I Tim.þ4.. 14. 15.-22. Q,Tim. L6. lr

Pajchatis ieftiinftitutio,& celebratio,

Exod. 12.*-113-6. q23- 15. 134 199 —

IT

oreb & 'Zebxïnte'r*fïciunmr , Jud. 7.

Lev.23.5. Num. $. 2.Ti. 2537

A

553

Deuter. 16.1. 6.. Jof. s. 10. 4 Reg. 23.

25

b/Zæ!um pudicum , pacis & charita-

2I. 2 Paral. 30.1- I $. 1. 35- 1. 1 Efdr.

Chig

tis fyimbolum, Gen. 20:I3. 1 45-Ide15.

6.19. 3 Efdr. 1. 10. 17. io. Ezech.

Lvün

] 49- 10- T 40- 34 Exod. 4. 27. Lucz

45. 21. iMatth. 26. 1

&re

1*5. 20.

or. 20. 37. Rom. 16. 15.

Luc. 22. "

9. ,Marcf I4- I2-

Onr

1Cor. 16.20. 2 Cor. 1

Paffores, prgceptóres

m

E

d 12. I lhefi.

: & alii præf&-

dicit

5.?6. 1 Petr. 5. 14.

&i qua, d;beanc eile folicitudine, &

cura

:;

l

BIBEL iïþi;-fiïäs-

*

cura i eos, quos fuæ;-fä)dgeï; .commiffos

Ro

omam;,- 27- *XQ'S :

n

:, fmuur NZr,c-mï;,

indo«

habent, Prov. 27.93. 24« .»ap- 6.:23»

2 liun. 422*

L

fcribit

* Matth. 18: I2« T

..,Eanlus -nemi

ni vo]um effe , foheri,

96. Ezech. 34« 4

Joan. 1o. x1.^ T

A&or. 20. 33. 2 Cor. II '9-11' TIQ-IS'

iinque

24.45. Luce 15.4-

li

13. I-* T 17 9. 11."

118.8- A&

;420-

92; 289..31. Rom. 9.2. 3. 132-

*u

* 8

tur olimy Saulus

AMtpto g 59- 19

t Cor. 4« I4«. 2 Cor. 11. 28- 29 Galat.

TI3CIe 9334

z

3-.' I 9-

D

P2x que

dj temporalis, quedam

ietlte

Pxn

es & longanimis: eft. Deus,

gterna, Genef. I3.6-8- 126.22. 145

Gen. 6.3. . Exodi 24. 6. Numn, I4« 18-

. Levit. 26..6. INum. 6. 27. ]erem.

)Deut.

29. 7.. Eccl. 25. 2. 1 .28.15. 19. Matth.

Pfal.g$.15. T1102.8. T 144. 8. Ec-

;l Sllm

clef. 9. 12. Ifaie 30. 18. . Joel- 2. 13-

5. 9. Marc-.9. 5o.. Luce 14. 32. . AG.

L2

on£ 4.2. Nahum 1. 3. Sapient. Il.

Fa

31. Rom. 12, 18. 1 Cor. I4. 33-

paral

$

4. T 15:1, Matth. 18 27.. Rom.2-4-

E

hef.4.3. 2'Tim. 2. 22.' 1 Petr, 5.

Lf limin;d6.Petr.4.9.—

pro He—br.ïg. Idi -]ac;.-33118. Apoca'l.

^C Patientia «t

lo*nganumtas

fide ifmh

n Genn

' 6$ax interna quä];isc eft iht&f ADeum,

h

20

in omni genere afllictionum, Gen. I2

-& ejus amicos, 1f:ig 2.4. T 9.6.

E

46. 2 Reg. 16. 0. Job. 1. 20. 12:9.

:O, ]0

; f 20 *

Prov.g.TI. [14429. T15. L-

6.7. 166.12. : Ofezg 2.14. 20. Mic

x

ir6

32. t 25«15. Eccli. 1. 29 3 2.4.

9. Zach.9-19. Luc.2.14.. T24. 36.

i. 15

4, Efdr; 10

a

15

$ 'I..Ob- 2. 8- z Machab—.

joan.14. 17. T16.33: $20.19. At

6,* 209 T 7'

* ;Matth. 5.59. Rom. :5. 3.

g 1

I2

2. T 15. 4 2 Corinth. 6.4. .Ga-

IO. 36 R;om,'.: 5.1« Ephef. 2.14. PþilT

p2

i

22. Ephef..4, 9. I Thell. 5. 14.

Pacem & .miferico rdiam prgmitthn:

1

lat. 5.

: LFim.6.11. 2 lim

mendaces prophete, Jerem. 6.14. T8.

.. 6

2 '—]vvll eiï'. [ .

M

2.53.12. I

etr- 1.6...]12-19- T3«14

8.I2: -T 14- I3.. 1 23- 16. , Ezech. 13.

1

»

tan

17. [4«1, 2 Petr. 1.6.. Hcbr. 1036

»

d9 16

L

.. Michig. 5. 1 Lheff,. 5. 3.

4

l125 112:3« Jacobi 5.7. ..

Pecea*z orioo Gen. 2. I

Ó

T.

S

mb

. impatientia & ejus punitio ,

Exod

Rom; 5.12. 1 Cor. 15. 2915 -

L

I4- 1 I-15- 24 116.2.7. T 17.2. Num

Peccatum originale, Job. 1

44

15.14. Píal. 5o. 7. Rom. 3. 9.23. -t

i

II. I. IO.. 1 14e I- 28.. f 21 6. ng. 3.

$. I2."* effectus ejus, Gen. 8.21. Ec-

291

/l

j], Eccl: 2. 16 .

T

44.0

- Panperes ,.vide Eleemofyna.

cli. 17.50. Rom.5.12. 17. 16.2

z

D

2202

]

( Paulas.Judeus ex tribu Benjamin,

7.9-12. I3. I7.* Galat. 5. 17. E

lo]

m

]o.15

Rom.1r.. X Bhil. 3.5. natus & educatus

245

tollitur ejus reatus per Chriftum,

yMach

"Fharfi, A& 22.3. perfequitur Chri-

Joan. 1.29;R0m. 3:23: 24« ]- 5«9. 15

ftianos, 9. 1. Galat 1. 13.. 1 lim. 1.

17:18- I9« ]6:8. 224 1812

433

«

Gal.53.22. Ephef-2.5..; ..

D

2

l.52

19* converfio .ejus ; fingularis, AG.

pria aucto-

Peccatum folus Deus pro

ehratio,

..Pauhis do&or ;Gentil'um , Rom: 11.

ritate--remittere. poteft, Exod.. 34. 7

a

3. T15.16.. Galat. 2. 2. . . I 'Tim.

Pfal.18.13. T 3r. 5.. T 102. 12. 1faim

2 T

2

2 lim. . II. predicat Antio-

43-25. T 44.22- --534^ Jer-31. 34..

chiz, AGor. 15: 16.* 1conie , I4. I:

35-8. Mich. 7. 18 Matth. 9. 2. Marc.

p2

Luítris, 14.6.7. "Vheffalonicg, 17: I:

2.5; Lucs. 5,20. 17-49. -

Í Efdr D

Peccatum Sacerdos remtstit au

&ori-

Euech

ere, 17. IO. Athenis, I7.. 22. 28.

fj 12

Corinthi,ig. 1. vocitur in Macedoni-

tate divina, Matth. 19.18. Joan. 20.25.

am , A&or. 16. 9. capitur, 21. 27. de-

.; Peccatum reimitttitur per. Chriftum,

ducitur Cefaream, 23.23. 30 vehitur

I

.

iT

i præfe:

fai;ïa 53.* Dan.9. 24. Matth. I. z

2

ie: &

qua

9

$

cI N-D EKX

Perermnr !-'umüs &'adveme. in hac

9. Q*Tïf)i zgäï-zo 98. -ï-'z& 27. Maatci

t

2. 5. Luc.24.46. Joan. 1. 29 .Adt. 9.

vita , Gen. 15. 13-

T 254 T-4p. 9

u

L&J

ÜP 4era. T0935. 43: E5

58. Rom.

1 Par. 29. 1s.. Pfal.59.32. ] 119. 19

425TS9 r

Cor. 6. rr. Hs

. 2 €or.

Io

2 Cor. 5.8.: Phxi 3 20 Hebr. Il 13

S.9T. Gal. 1: 4 Coloff. 1. 14. Ephef

IPetr. O. rf.

h

T.*2 1

"nh- r s. D it 9. I4.

Peréprinationes pxe*tams grama fum

IPsr.g,18. 12.24- [3419- ?-4 :

fcepcæ funt utiles, 4

Reg. 8 AT« 4 Rezg.

[

.t.

O.

Hebi/t.5. 9^ 12. 14^ 1 ]J0an. r:7

?

l

2.12. T3-$. Apoc.1.5.

Pwmru & falfi cnmen, Exod 8 8'

I

Peccatümin c«pmtum fan&um Mat£.

(28 LeV.4.5. 1 Reg. 19,6." 5neg.

12 QI A/ïdl'c

28. Luc. 11 I5. 112.

I.

gll

Io. Hebx.ö 6

erem. 7 .

ach.5.5. Malach.

3j

.j 1e. 26 IJocm 5.

UJJ.')

E

IM:ch 61 6ai T7:15:18- "F LI-

16

F 13.16. fo. 2Mach: :4.34- T12.

4R

Päccafum-vmdlc'tmn chmans, Gerï.

3 thth 26.72. p Til 1. Jo.

£. 0yr

Lc-

4. iot-[18.9ec Exodi22.2

* w

Per[a. invadunt Babyloneim Dan. 5.

cli. 35. 18.- ]ac 8.4-

29. juxtaprophetiam Ifatz, 21- 9. Jer.

M

Peccantl ihinos fratri condonandum,

51- 8- H 44- 55.

wdc Remittendum.

Per[everantiz Gen. I9.15.16.17. ]'ob

Xett

Pmp*ter Peccatum': unius auit pdnco-

2.3: Prov. 3:51. 123. 17. Ezech. 18.

rüm pumuntur multi, Gen.- d Num.

d2* 13

r3. Eccli. 2:.2o: Frg 1 T

16.20.Jof. 7.* Jud..19. 85.; æRen» d

35. 9-

i

atth.1o.22. 1 15.22. 1'24«

qua

"Péccatum €ontra natüram, Gen; 16.*

13..-Làc. 9 54 Joan.6.62. A&. 2.42.

Ex

Levit. 20. 13.. Jud. 19.22.* . Rom És

H.925;

3-43. T114.21. Hebr: 3.*

fuo

27. 1 Cor.6. To- 1 T. r..16.

2 Petr. 3. 20. I ]oan J 24 Apoc.

; Peccatum ex ignorantia, Levit.'4. 2

216.

f

WiXoi

55 IXum.iS' 27

Lüc. 23:

4-

Per/äczztta,( vide Cruær

Jo.m.g 4.1 TI .24 A& 3 I7- Ihm.

erfonarum acceptlo * dMllicita,.. nec

ch:u

I.

Deus perfomm refpicit,- Lev. 19.I5.

L Rerr-

Peccatum éx mialitia & dat:a opera,

Deut I.P2P-F-19/15. 7 Pean.

y

Num. 15. 30. Éccli. ro. 14.. Matth.

. Paral. 19. 7. Sap.6.9. Job.52.

P

59. 13. Joan II.49. A& 4. 1. Hebr.

19 Prov 18.5.-

iog o - g. aT.

6. 5. TIOI

- Malach.

M t

5.15. I6. líaie rt.

g

Peccatorum confeffio,- vide fupra,

JCCh'Vï

atth 28; Tó: NIarc.IQ I4.Lu-

Eonfefho

é&26.21i Aft.Io.

"Rom. 2. fI.

27

Peccátum non folum non imputatur,

Adi

fed étidm vere remittitür, & anima'ab-

Gal. 2..6. Ephef. 69 'Coloff. 5. 25

Pj

IPetiir.17. Jac. : f^.

n

luitur ac mundatur, Pfal. 5o. 12. Act.

Perere , vide Orare.

2.38. I(,016II 2Pec1 L. 1 Joan.

Perrgsà Chrifto vocatur, Matth. 4.

[/

1. 9.

L

18. confitetur Chriftum, 16.16. appel-

tüt a

Pemlmm Déi ejus- populus Exod.

latur &nmon, d. T8. " P-fo. d. ]oan.

19.5. Deut. 9.6. T 14.2. Joan.: 1.11.

26. 2.' appellatur Cephas, Joan.

Pj

Ephef J5 Fd- I.Petr. 2.5.

*

t9. 3-

j

432. f Corinthi'T. I2. [3.22.

10, ^

- Pegzm lotió, vide fupra Lotio.-

Gal. 2.:9: appellatur Simon Bar-Jons,

Peregrizi; benefaciendum eft, (Jen.

&Slmon Joannis, Matth. 16. 17.. Jo-

P

. E*(Od 22 oT. 'I-Q".g Lev. Ig.

an. 21. I5. -negat Chriftum , & dene-

pred

"t f

23 22. Num. 15. 15.. Deu:. 16.

catione facta pmnmentmm acit, IMatth.

14. or. To4. 14X

T 26. r

"6 69: 70« 79:75. pmdxcat &loqu:-

füfcqm

;

ïl

29. T« 2 "Zach. 7 [Q

mr, A&orI 15. 4[2. TPAXES hat

tl(), ;

IQ«

Dj

Y

anmcys

hac

æwüwi-hfglRwe-Tï*

t ïd. 34 fanat c]audmrg—,, 3« 4 comdm-

s&ur in'cárcerem, . I2..

. [3. 5:«1"1/. T29-1 d38«L. 1294

I)

Petrus pnmus Apof'colorum, lVIau:h

TSI:Ia .a Reg.

5-17.92. T21.15- I8-

H

10. 2.. 116

18 T16 24 Luc 22 31-

Phll:&hm csduntur , Jud 134.31-

IReær-LI 1133 aQ ïlz 59.

Jo:n: 21. 17-"

1j

g.5iQd.

fi«

P/eacee fifius Romehæ, po&quamemc-

T 18-27.4

& E) 9-

12352

itü

C

cilit Phacejam, fitrex 1frael, 4. Reg.

t8-54

a

g15-8-. contza: Phili

heos,

I$4525«27. pugnat contra Jerufalem,

vide Ifaig 1de

ges 7: 4. Ezech.

lfaim 7.1.

occidit de Juda.centum vi-

25 15. Amos

"

6. Seph

ach.

.

Mp

ginti. lnlllld. vuorum uRO dte .2 Par

Q

h:

ach.

29: 6.-

Pbmee: Bllus Eleazari, E xod. 6 25

ID

- Phaceja fllms Manahem fit rex Ifrael

TJud. 20. 28. - placat

eum zelo fuo,

Num..25.7.12.. Pfalm. 105. 30 mit-

H

4Reg I5.22. 23. -

Péannuelturris 1ubverc1t.ur a Gedeo-

titur in teuamGælaad Jof:22. I,,

n

ne, occifis. habxtatonbus civitatis, ]ud

theee filius. Heh, d Reg I.

8 pe-

d

9. & 15. 17.

riit.propter fua peccata, 4. 1.

]

Phzl xex Allyriorum copias adducit

Phrao amemrpropcer Samm uxo-

Jo

gyem- Abraham, Gen. 12. 7.

contra Jerufalem, 4 Reg. 15. 9-

h 18'

Pharao fomnia videt, Genef. 41 !I

Piezas, v

vide Bona opera;

L

qu& €i a;jofeph exphcan&ur, 4«1-255

Pignas falutis noftre. eft qpmtuq

f&n&us;» Rom. 8..16. RCGI'. 1. 2I.

1

Pharao-AMfraelemn opprimit, feryn:ute,

242

Exod I«.* fubmergitur cum . cmgm

t55 Ephef. 1- 13. f4- 0.

fuo exercitu, 14.24. 29.

Pzgmm . vide Ácedia. -

E

-;Pharaonis fili im accipit 5alom0n in

Pilatus & Herodes fïunt cumcn, Luc.

ipoc

-I.

"'I

uxorem, 3 Reb

Pl] vtus Chr:&um xnnocentem morti

Pharao Nechao capit regem ]oa—

niec

chdz., 44 Réa. 23-

addxcu:, Matth. 27.26. Joan. 19. 16.-

Phari j.w: mvxt at

ähuüum, .Luc

Pl«ga Dcl, feu vmdl&t »cExod. v &

.

g.*

D r 4.Qerr

. 28* o Par.6. .28.

&

1

04

Phdnf "eus & Pubhcanus ora.m: fïmul

Pfalm T0 4 T1O4« 27.- Jer- 15. 2:

$ ap

in templo, Luce I$

. Io.

Pesa peccati non [tatim univerfa

^A Pharifei graviter mcrep:mtur Match

reinittitur remifía culpa, Num. I4. 20.

HBCh

242,234 2,Rep..12- I3- 34* T24. i—

L

3-7- 7- T. 116.4. 1237 JoanS«m

t Par ar*.

) II

A&or,7 51.52. 123.3. Phil. 5. 2

Phaffzr percutit. Jeremiam pxophe-

Panirentia & fau;fa&xo pro pecca-

J.

05

tam, Jerem: 20. 2.

tis,. Pfalm.6. 7. Matth. 3.8. Lucz 3.

9. .A&. 2. 38- 18.22. 2 Cor. 7. 16;

PLegiel dux tribus Affer, Num. I-13.

m

Pougelizs & Hermogcnes avertun-

'enitentia predicatur, ]exem. 7 3,

tur a Paulo, 2'1im. I. 15.

Matth. 3. 2.. 1-4.

Lucs3.3

1.

apïe

Philigpus vocatur a. Chrifto, Joan. I.

13-3. 124-47. À

d.

2.38. 13- 19

j.

Jodn.

9«ab L17-86. [20. 22-

26.920.

p 1

43* recenfetur inter. Apoüolos, Matth.

10. 5. Cupit videre Patrem, Joan. 4. 8-

Penitentie verz, & non fitz pro-

103

Philippus diaconus eligitur, A& 6.5-

mlffa eft.venia, Deut. 4. 29. - 30-

JOH*I

predicat in Samaria, Act. g. 5.

pr tl-

..1Ré

93- 2Par714 T 29.6..

7

30

g.

34 2f

Ó

0b.22.23. Prov.29.13. Pfal.

M

a

at Zthiopem eunuchum , A&. $.

fufcipit Paulum & focxos ejus hofpi-

31.5. Eccli. 17. 23. lfaig 1. 16...] 0.

v

Jatth

tio, AG. 21. $.

18- "F45.22- 1557« T:59- 29- Jerem.

Joqt!

Philiflhei perfeq uuntur Ifmelem, jud.

310 17-1 19-8- - 29- 12. T31-18-20.

Mb

tzech.

n

-

"Eicch:18. 21/27. 433. 1 Ole 14

fï!ix;c;i ! Deïu; 1«911851.& 29* 1'334,; f)ivf.

d

$; Jocl. 2.12, Jon. 3. 8: Zach: 1.'4.

26 I

ez.2.30.' Ezech. 1gY* [ 33.

D«b

iMalach.3. 7.

É«

T6.19.20, -

^6 I$ 18« AG- 3 1g.-

T6^47:; T8- 31 1 18- I7. T15. 7- 14

»"Paenitentia agenda eft; dum fáni ïfv,i-

lt

om $. I7.

70l.1. 23.. Hebr- : I4e

x

Ti

inus ,. Ecéli.17.24. $98.25,- -

La

L3

f

1

P

H

2Pérp-42Ap0c.2.* 13* TRE-AL-

( Pe

$

"

21

nitenti& verz exerhpla; Judic:

- "Prophera, Vide Coneiónatotes, 3515

4

13.:2 Rég.12.13. t 24« To. 17. 2 Pa-

E

r

X

JProvideztia , vi

$

g

Q

s

d

lip.12:6. f33-12: Jonz .* - Jadith

& provideritia..

1

»

)

s

*

4. 8- Matth. 26. 75. Luc. 7. 37: 44-

btg

Pfeudopropbere j & eo

éwii pnmtlo,

t15-18: T18.13. 19

;

p* u

& quod non fint audiendi, Deut. T3.1-

f23- 40

: -0;2-9 2 .

^

T18.20. 5 Reg. 13 T1. F 18- 40- T

qzrei

"- Ponitentik falfe e

xienïpïz-t * Geää 4.

22. 6. 10. 4 Re

o

. Io:19. Prov; 2g:I9.

15212

?

5

81

-38. Esod.g.gi" T 9. 27.

dGis3.1::p28:7' T 56:10. Jerem.

39.16.: Jof. 7. 207 Judic. 1. 7.-' Y Reg.

14«I13.15. *F03." «p 27.9. "p og.tep

Terni

15.24. 50: T I4-17:19. 9- 3 Reg:13.6.

29.9-21.25. Ezech.13." T I14-9. F

21. 27. Sapient. 5,5. t Vlachab.6.12.

42.05. 4-34, 2. 9. Ig.. Amos 7. Io.

2iVlachab. g. 12. Matth

r

Mich. 3. 5. "Zach.13. z. Matth.7.15.

8.13. 23 Hebr- 13.17.

T 24. ir.: Luc. r2. T. A G.. 20. 29.

U Ppsdicatores, yide Con

cäcn*äföfäs.

F RPraefediz,

I Cór. T5. r2. Philip. 5.2.' Coloff.2:8.

;

fTim.4. T. 2Tim:2. I7.^ 3 [

Tes.

iePipunn E

2Pétr.2;* 1Joan.4. T. Jude.4. 9.*

Precari vide

! O:nare.f

&

, Pfeudoprophetehabentur, qui cur-

R

— Pripitis fractuum de

be»niüf —Dxeo,,

fünt , antequam per ordinariam pote-

.

ejufque Sacerdotibus, Exod. 23. 19.

ftatem mittantur,-Jerem. 14- 14. - 23*

2

1:34- 26. Levit: 25.10. Numer: 18:15.

3a. "F 27:i5. Ezech:15:6.

Deüt. 18.4. f 26:2. 10. 2 Paral. 31: 5.

b Antiocho;

D

2 Efdr. to.

Prolemens oppugnatur a

tür,

m

9.

'5

z

1 Machàb. f. I9. init amicit'am Cum

À

"Tob.1.7.

Alexandro filio Antiochi, Io.51. pug-

]ei

Primogenita omnia

JEgvp tiorum mO.

nat cufn Alexàn

riuntur, Exodi I2. 2

H

d-ro A s -:r;;ox-i;t"þur » HI.

rf

Jic

9. Palm. 77. st.

I.I$..

6T

'T134-8- T 135. T0

Ptolemeus. Macer .veneno vitam

iiimogenitum omne Deo confecra-

fuam finivit, .2 Mach. r0. 12.13. -

1I..

tur, Exod. [3. 2.

P&blies fufc

Y

122.29.' 134: 20.

ip.i.f:« fhofïäiäb'- Paulum.

I

Levit. 27: 26. Nur

n. 3. 15- T5$- 17.

A&iogig. "

&

Deut. 15. 10. r Reg.1.-24. Duc. 2. 23.

Purgatorium , id.e

'H:- lïö,cu;—n' ubl fu'!ilï

It

. Primogenitorum jura,: privilegia;

animz, que vivorum precibus; & ope-

& prero

[e]

c'ativa

í

, Gen.2

pE

3

ditu

*31- 149 3

fibus juvari poffunt, & purgantur, effe

1

Deutér. 21 15. 2.Paral. 21..5. -

confrmatur, 2 Mach. I2. 43. 45.*

[

-^ Primogeniti aliquando- a Deo reji-

iVlatth. 5.25.. F 12. 32-. 1 Cor. 2. 16.

ciuntur,- G

aM

E

enef. 4g. 17«-;1-49.4, Rom.

Philip. 2. ro. 2 Tim:1.19. 1

jom

í

R

9- ïa,

IL.

- Tred;tio &;.ejus punitio: Gen.' 37. 23.

Tudic. £.

04

ia v

I &ec:23.19: Ifate: 23.

L

Q

n

I5. 2 .Machab.

«ds

$

k

*

&.cp4- T.

T'IQ'.ZO.'

g^

nAadra 3qþm4!i

:jejuni-i !eþxe.m-p]a,

l0s

$13:21. Matth. 26.14. 47."

: :

Moyfes , - Exod. 24. r5

T2f 18.

Rie

Proeiffo; vide Votam.-

Deut. 9. 9. Ig. Elias, 3 Reg. 19. 9;

regu

;?:quïïrqïones vDei cüm ïrc?hditione

L

junium,

Re

Chiiftüs, Mdcch 4. 2. Vide je

Os«-

l

J ag

*

'BLBLæcþa

Liv,

üqug - funht. "&i-

£nodis ex;ah/gu&iat,ll Gen. I9.

& Exoa'.

tandx , Genef. 3. 1. 6. Prov. 25. 27.

5;.-933/2&»0,* inutiles ;

I4." t19.9. 1 Reg. 23. 14. 26.27.28-

.

Reg. 7.* 2Paral. 18. 31]. T29o. 24«

"

Eccl.6.1 1. 17.11.Eccli.3.21. Matt.24.

^

I Efdr.8-22. Pfal. 4- 9- Tgo ."D' 90 bl-

DE

É

. Joan.6. 52. Tt21.21. AG.1.6. I

d*

I

J.'tm. 4 q6-3- zä*Tim,.z.;;& Tic.

fther. 7. $. lfaiz 4I. IO. [43-1

nielis.3:91. T6.21. 93- 2 Petri 2. 9.

3. hi

€

Refugis civitates, Exodig1.13. INu-

AO.

6,* Galat. 34 1g. ««

Fendaw a .—'pä*cca—.ti"s:';. Ron.u.. 6."

*

p a

mer. 35. It Deut. 4. 4I.. TI9.2. T-

- Quies conti

Jof. 20.* 3Rcg. 1. 5o.. 12. 28-

.nge-t p

cipu'l-(ä Dei b He-

Regenerateo . vide .Homo.

:

i,

breor.4«49.. -

&

t

l

io eft immutatio carnis

II

u

Quietem

$ paciä-m certam 'co,nfe—'

Regenera

in fpiritum,. Joan-3. 5.. cartialinm af-

110

27. 9. Luce 16. 22: A poc. I

13

fe&ionum in fpiritualem affe&um ,

ofem

.. Quuietem inveniré animz fu&

Y

?

:

Rom. 8.5.1

infidelitatis-in fidem ,

; Je-

loan. 1. 12. Galat. 3. 26.. 1 Joan. 5-1.

E

rt-m 61,6 M?tcþ. 11.29.

$

innovatio mentis. per Spiritum fan-

&t

R.

Gum, Tit. 3. 5. Galat. 4. 6. atque

Betu

adeocarnalis natur& in divinam na-

11$

. 20

R;lzääx':-ldvbüdet-jur,

2Reg.11.r. fm.ï

turam ,. 2 Petri J. 4. Coloff. 2. 11. ut

12j

46. 1 Paral.20.I.-

ui mali fuimus , fanctificemur , I

- Rabfaces Sennuac

herib arch.iþinder—'

Cor. 6. 1r1. Ephef. 5.g.

31

na;, 4 Reg. I9. 17. 1faie 36

37*

Regenerati interius , etiam exte-

8'3

Gen.

rius in novitate vite ambulabunt, Ro-

j cur-

-" Racbel paícit oves patris fui ,

man. $.* 17.6. [12.1. Ephef. 4«22.

POCC

29.

g. traditur Jacob in uxorem, 29.

20. C

lam tollit idola. patris fui, 31.

Coloff. 3. 9. 1 Corinth. 5. 7. 2 Cïor. S.

3

"

19. ob difficultatem paspio ,Pef?cïica.

ILS.': Ij Peltl'i 40* I c.

tur, 35. 17

»Reges quid. facere

» quidve fugere

;ocho:

: Rabab explor

äi;o';.es mittob murbem

debeant , Deut. 17. 19. 1 Reg. 8.* 3

n cuim

Jericho : excipit hofpitio s. Jof.'2.. r

Reg.2.2. T 10.9. 2 Par. 9. I. T 19.

p

5. Sap. 6." 9.* Job.34.30. Pfalm.

n

Jac. 2.:25..fervatur .cum. fuis , Jof.

2.IO. T1oo.* Prov.14.28. T19. I2.

6.17.

yitam

Ra

hgal; uxor Salmkc')xi ^

—I-Pargl. 2.

120.8. 26. 1 28.15. T29-4.14- T3I-

^

I1I. .Mattb. 1.5...-

N

. Terem. 22. 2.. vide fuperiorum ot-

Raphael. Aungeélus.

Dnmml *&uedicus,

;

& dux l'obiz, lob.5.5. 16.* 112.12.

" Regzaum

Dei vim patitür ; Matth.

- Rationem Y)eo quifque pro fe red-

II.12. Luce16. 16. Galat. 5. 16. -

y futt

diturus eft , Mattb. 12.36. T19. 23.

poc;.O: F3* To2T- 7-

& ope

egcnum Dei fpiritu

ale , internum

t25.31* Rom14. I2. 2 Cor. 5.10.

& xternmn, Genef. 49. ro. Num:24.

ul die

Razia: Judgus. gladio. fe interimit ,

j4

2,Mach. 14- 37.4-

17. 1 Reg. 2.10. f3.9-10. I Par. 18.

t

. Razom adver

faryiusþ lfraelïs , 3Reg.

11. . T29. 24 Pfalm.2.2.6. 19.8. f

0'03'

XIi-25.

:

21: 29. T44. 7. T 71- - T109- " TI44-

Rekecca

filia Bathuelis, Genef. 22;

11. Ifaiz 9.6. 11." [32. 16« T 40.9-

142«1. Jerem. 23. 5.6- T35." Eze-

23. uxor lfaac, 24. 50 parit gemi-

chiel.34« 23« 1 57. 24. Dan. 2- 44- T4-

nos , 25.24.

emplts

Rechab pater-]onadab, amici Jehu ,

33: 4 I4.27.. .T. 9- 24-25. - Ofes 3.

.

regis. lfracl , 4 Reg. 10. 15.

5. Mlich.

. Io 40 T 5- I- ZGCh. 9. 9.

o $

. Redimere" govic Deus fuos mültis

31:32.

!3

'Lucæ' 1.28.-4( 12.

[ 22«

poium

be

1

Lal

CINDEX

tatis

T:22-29-' "fQ"-Qþ [oan. 6.14- T 12-14.

M

*

fodera: iqeun"t;;-»I;Machïgg;!gg,

4.10.

I7. 27- t 12 1. [ 145 17:200)

ETW

eut

-ä.;.. H 28,933. 36. r Tim. I.17. Hebr.

omanorum /Gentiliu

9 [

Relizquentés omnia pr;)pce;riChri«—

Mach.8.2.6. .

nj lauä,i

d

ftum , centuplum . recipient , Matth.

Romanorum :

$&

'19.29. Marciro.29. Lucz18.29. -

Chifiianoram Imu,

Rom. 1. g.

t

g.

Re'uquit & veftesSanctoraim, qüam

* Romanos. deftru

Quros J*-'wfä*fe'i'

j

vim a Deo habeant, q«uiaque pet:eas

& templum Domini , Num.

24945

$;

operetur Deus, ut pallium Elig, 4Reg.

lfaiz 5.26. t6.1t;

:Daa.9. 26. T 11.

namt

2. 14. offa Elifzi, 4 Reg. 13. 21. fim-

3o9. 31- Luc.19. 41.

bria Chrifti , Matth. 9. 20. T 14. 36.

II.4 .

x

iA AR

12

fudaria Pauli , A&or. I

$«

9. I2. umbref

Rs5en primogeni

tus ]acæb nafutm:,

thitia

Petri, A&or.5.15.

Gen.29.32. violattbórum patris fat,

Qut

Remittendum. proximo. in nós päd-.

35. 22: dantur ob.id primogenita «jus

Com]

canti , Eccli. 29. 9. Matth. 5. 23. 6;

filiis Jofeph. 49.4- f Paral, 5 .

13- T18. 22.35. -Lucs 17. 3. Eiphef.

LE

Legl

4. 32-- Coloff. 3. 13.

nititur fratrem füum Jofeph libera-

re, Genef. 57. 21. 22. 29, . dicit pa-

Suc

Repudii libellus, Deut. 24. 1. Ifaie

tri: duos'filios meos interfice, fi nan

ceffu

5o. E.. Jerem.. 3. g.

Malach..2..16.

reduxero Benjamin, 42.37. filiis Ru-

26 L

Matth.5.50. T19.7. Marci 19. 4.

ben primo re

quies datur, Num. 32.*

Re[pb4 concubina Saul , ad:quam

Deut. 3. 12. -:39: 8.. Jof. 1. I25 i4*13.

7.6

ingteffus eft Abner, 2 Reg. 3. 7. .cu-

23. cxduntur, 4ike

159

feruntur ad terram .

À

.-.

IO.. 33* trans-

2.20

ftodit eorpora eorum, qui.in crucem

flyriornm,. 15.

D j

fublati eránt, 2I.Io.

29. IPar. 5. 26. fecundum. prophe-

Süc

Refurretlio mortuorum, & carnis ad

tiam , Gen. 49. 4. «dificant. altare,

um

loriam facta mutatio , Exodi 3.6.

Jofum 22. 10. dimicant contra A

j

garenos, I Par. 5. 1c.

2

T t

Reg

ob.I4. I3. 119-26. T21.30. 1fa.26.

?0

X9. T 66. 14- Ezéch.37. 1. 9. Dan.12.

iKb Moabitis,. Rutþf.,r.z;

" 3 CC*i.i)it.

T2.1

12. Jons 2. 11. Soph.5. g. 4 Efdr. r.

eam uxorem Booz , & parit Obed

À.

Sat

16. 114.55. 2 Mach. 7. 9. 14. 25. Mat-

;7

ta fo]

th&i 22. 23. 31. Lucz 20.3«. Joan. 5.

4 13. IPar.2. 12.-'Magch. I j

-

x

Tlenti

21.28. 16-39- 1 11.24. ACtor. 24.15.

SEZädfflm ; Gen- 2'0 2; EXOdi 1)6-2"3.

e

1 Cor. 15.* 2 Cor.4.14. T 5. *Collolf.

Vat

3.4. Philip.3. 21. T4.3. 1 Fheff. 4.

120o8- 123-12. T31.14. 17. 34 21.

litur

13.16. 2'lim.2. I1. Apoc.20. 12.

35:2. Lev. 19:3. T2

I5. T25.

iu

4. Num.15.32. t2g.

9

3?)

eut. 5. 12.

0m

Revelationes & vifiones, Jof. B. lda

lfaiz 56. 2. 4. T58-13. 166.25

.je-

4Reg.17.9. 21Mach.3.24. T5.2. ]

rem.17. 21.27. lech. 20. I2. T22.

fe f

10.29. T 11. 9. vide Apparitiones,

T

9. 2 Eídr.15.16.02. 1 Mach. 1. 47.

Teliio

Reboams filius Salomonis, rex Juda

T 2-15-34-41. 2Mach.r5.1. Matth.12.

i

conftituitnr, 5 Reg. 12.1. deficit I-

I f0. Marci2.25. -13.2. 16.2.. Luc.

$a]

Írsel a Roboam ad Jeroboam, 12.19.

4« 16- 31. 16. 1. T13. 11. 14. 114 T.f

precipit ei Deus , ne pugnet contra

24.1.Joan.5.10. 17.22. T9.14. A& 13.

tur )

Ifrael , 2Paral. 11.2. oppugoatur a

fat |

Sifac rege JEgypti , 12. 9. moritur,

Lje27.44- T15.21. T18.4- 1207 7- E.

Tios

or. 16. 2. Hebr.4.4.10.

ha

3 Beg. 1. 31- regnát A

4

biasx filius ejus

Sacerdotes Legis, & horum mu-

$l

pre «o, I5.I.

nus, Exodi29.44. 130.7. Lev.10o.

Roman: cum.

122.* 124. 3- Num.

$

htti

-

] udæis) pacis & fgbie4

I 67.9' TQ,I-,*

3 10.

1

!

-

$ 1VBLI C U $; :

H TA

;1o- E. 5'.'*/'11'. (fe IG-."G;-;, 1318.1:5.

'gem fuper Ifrael ,*5 Reg*.—x 1254 Do-

minus apparuit ei per fomnium no-

eut.2T. 5. 1 Reg.2. 28. 35* 1 Par.6.

.&e in Gabaon, a quo fapientiam po-

$1

9. - 2 Pal". 26- 170 E'Z:Cch, 44.' 15'. 20.

Iebr. 5.7. T 1o- 1I.

fulat, 3. 5. 9. 2 Par. 1. 7. dirimit li-

lill&,

-Sacerdotum multi

tudo in veteri'Le-

tem meretricum, 3 Reg. 3. 16. 24. de

ge, IParal. 23.3. ubi numerantur

1

ejüs fapientia, magnitudine- divitia-

(ilem

9o00. -

rum , poteftate , & minifiris, 2 Par.

N

i3

Sacerdotum

ALegis' indumenta, or-

9:3. init fedus cum Hiram rege T y-

TL

pnamenta & ordinatio ;* Exodi 2g. *

ri, 3 Reg.

5.12. poftquam adificavit

oann,

T129.1. 139- I: -T 49 I2-

ev.9. 1. g.

templum ,

dedit Hiram viginti oppi-

Sacerdotibus dantur decim& & pri-

da, 9. II. venit ad eum regina Sabat,

10. I. Mattb. 12.42. Lucg11.51. -

Cltur,

mitie, Num. 5. 9. IO.. T 18. g. r1.*

is fui,

Deut. 18.. 3. ut liberi a folicitudine

dificavit fanum Chamos idolo IMoab

us

comparandi vi&um , poffent vàacare

in monte , 5 Reg. 1I. 7. Chanan&os

facit fibi tributariosg I Par. 8.7. un-

&b

Legi Dei , 2Par. 31.4. * vide Deci-

Ibers

1Tnc€.,

gitur fecundo i

n regem, 2 Paral. 29.

it p

Sacerdotibus Legis aflignabatur ne-

22. moritur, 3 Reg. II. 43. fuccedit

[ínon

ceffaria vitz füftentatio, Exodi 29.

ei filius Roboam, I4. 2I-

Is Ru-

26. Lev.2.3.10. 1 3.13- 1 6.9. 19. T

:Salus , vide Beatitudo.

3

a

7.6.32- T 10. 3. t24. 9. Num.3. 48.

$aumari4, que

oftea- metropolis

4 5.9- 118-8.11.28. Deut. 18.1. 1Reg.

fuit decem tribuum Ifrael, exftruitur,

il

3.

R

Mans-

2.29. 4Reg. I2. I6. 1 Par. 6.54. 2

eg.'I

6. I7. obfidetur a Syriis ,. 4

I, IS'

Par.51.4. 2 Efdr.10.36. Eccli.45.25.

À

eg. 6. 24. qufïdetur

ab Affyriis uf-

" Sacerdotes mali & eorum punitio,

que ad tertium annum: capitur &ab-

.ophe

ltáies

Num. 16.* 1 Reg.2.22.* 3.13. 3

ducitur populus, 4 Reg. 17. 5. con-

Jà

Re !':2. 260 lfai& 3- II( ]er-2 S "f' .

tra Samariam ;prophetatur , lfaie 7.

». Ofeae 4. 6. 9. fs. * Malach. 1.*

Tgo 7. EZQCh. 23' i Of. 8.* 130*

[

0$3.12. Mich. I. 5.

iccipit

*|2.1.8. 1 Mach. 7.5. g. 21.

Qbedy

- Sacerdos, non Lex, aut $criptu-

Samsztia nolebat recipere Verbum

ra fola , eft judex quzftionum exo-

Dei, Lucsg 9. 52. recipit verbumDei,

E

A&OT- 8 L -S'o

rientium , Deut. 17. 9.12. Malacbiæ

iferetur 'vulnerati ;

2

Samaritanus m

. Sz;crijïcium novi T'eftamenti : appei-

Lucz 10. 33.

162

latur juge facrificium , Dan. 11. 31.

* Samaritana

loquitur bu'm Chriíto

p

. d25

Ti2 II. celebrabitur, donéc veniat

apud puteum , Joan.4-

Dominus, 1 Cor.11.25. -

quere Mif-

Samfow nafcitur, Judic. 13. 24. juxta

g

fe facrificium & Oblatio.

promiffionem Angeli, 13.3. uxorem

$J

accipit in "Thamnata , & dilacerat

j Tag.

Saddncei negant mmortuorum refur-

re&ionem , Matth. 22. 23. Aétor. 4.

leonem, 14. 1.5. Io. nocet Philifteis,

1 d

L I2328..

eifque vim infert ,

ul2

Salmanesfar tex

16- 29- 30-

?5.»4. g. moritur,

]uc

Aïï'yrior.um egr-ved'i-

tur prito contra Samariam, & trans-

Samttel, 1 Reg.1. 20. adducitur ad

u

fert Hfrael cum. Ofea rege. in Affy-

domum Domint in Silo, I.94. vo-

MU

rios, 4. Reg. 17. 6. fecundo capit Sa-

catur a Domino, 3.4.Io. congregat

)

T

[I

mariam, 18.9.

üniverfum Ifrael in Mafphat, & cla-

.. Salemonis filiiDavidis nativitas pro-

mat ad Dominüm pro Ifrael , 7.5.9.

mittitur , 2 Reg. 7. I2. nafcitur , 2

pofuit filios fuos Judices in Itrael,

exv Jo

Iïleg,u 5. H Jrïm». 24. ungitur in Re-

8.1- probat fe inmocentem , 12. 3.

Nun

in-

] IOI

JD

*

E

I..N DEX*

interficit Agag, 15. 52. Davidregem

Geuef 9 90 1486« Enodi g,mg

PUR ERE s ROE

h

9]

T

eut.9.27. 3Rep.19.36. I Par-29.18.

21

hetat Sauli' poft mortem, 29. 15. I6.

2Par.5.42.. T'ob.7. 15.. Efth; 13.15.

ccli.45. 25. laudàtur, Eccli. 46.16.

T 141018- Ifaiæ 63- I7. Dan.-g.ssg ' £

L

Sannaba'lat- pretectus Samariz-co-

-; $anéti. funt..cum Chrifto in .colis

nátur impedire t

;

regnantes , Joan. 12.26. 1 17..24..2

2 Efdr.2. Io.

empli ääiücacib nem,

Or. 5. g. Phili

p. I. 23 Apoc 3 21

$

?

X

« Sa;g&u:*e& Deus;i,- Ifayiæ-ö. 3 A

poc

T7.9- T14.13

* San&i etiam vita-

de/fun&-i:frxe&ä' à

2

. :S;n(*i)cvi, &: muhdi effe deb;evxhu"sï, 'Le'irf.

nobis laudantur, Eccli. 44..* - Joan.

)

II.44- 119-2. [20.7.26. 1 21.6. Deut.

I2.26. in Santtis fuis:

;

4 Àl

26.19. Ephef. s. 26. 1 Lheff. 443. I

Pfalm. 150. 1.

$

$

Deus vlaudaþiul'ä

Sané&

;

Petrir.16. qui fanctus, fan&ificetur

*

i judiclabun

;

ts quære*zjmdlcæ'

y

adhuc, Ápaec.22.1E. -

bunt.

Saünctum Domini, Exod

i äg;*a.» Le-

San&i faciunt

| mi ra&hlä, | ucNïoy—

Mi

vit. I6. " P

fes & Aaron, Exodi7. t9. f9. 1Io.

4

IJucæ 'I.

I.

Im. 113. 2. '?Vlattþ.- 7- 6.

TII. Elias éxcitat püerutn mortuum,

Sancti þro hobis o'ranc-', ]ef. IS. j

3 Reg. 17.22- clauditcolum nepluat,

21»]:&&1- IS- quo- AI)OCU So v8-. -I- 8- 3.

17.1. Jacob. 5. 17. aperit claufüm ;

1b

yropter eorum preces

merita mul-

3 Reg..18- 41. 45. Jacobi 5.19. BElie

tà nobis largitur Deus, quamvis ilfi

pallium dividitaquas, 4Reg. 2.9.14.

lu

vita funci fint,. Gen. 26. 5. 24. Exo

-

M

Elifus excitat puerum vidus mor-

di 32: I3. 14.. 5 Reg. I1..12.13- 32.34-

tuum, 4 Reg. 4. 35 fanat aquas, mif-

Sdl

115:4-5- 4 Reg. 19. 54. 120. 6.. Hfat.

fo in eas fale, 2. 21.22. oleum mul-

Ec

37.35

ccli. 44.. 24..

tiplicat, 4.6. mittitfarinam in ollam,

1

. San&os oramus fine injuria Media-

4-41.. INaaman Syrum fanat, 5.14.

Ro

toris, ut pro nmobis orent ; ficut -&

facit- natare : ferrum ,:6. 6. .Elifzus

lr

petimus ab aliis hominibus: preces,

mortuus per contattum; oflium fdo-

ut Paulus Rom.15.30. Col. 4.3.. E.

rum operatur ,

3 21.

«

phef. 6. 19. 1 Theff. s. 25. 9 "V hcff. 3.

Apoftoli-ejiciaat d&monia ,.

IVfarci

1. Hebr. 15. I8- nec mirum Sanctos

6. 13- 116. 17. Luce Io. 17. Joannes

Tey

noftras preces. cognofcere : quia fant

& Petrus fanant claudum, A. 3.6,

ficut Angeli Dei; Matth. 22.3o. Lu-

Petrus excitat l'abitham, g. 41. etiam

N

€& I15. Jo. & offerunt Deo. noftras

fola fua umbra fanat, 5. 15. Paulus

preces, l'ob.12.19. Apoc. s. g. t9.

reftituit claudum, 14. 9. etiam per

fids

nec huic contrarium eft, quod

fudaria curat infirmos ,. 19. I2. red-

Sam

b

eus folus eft infpector cordis: quia

dit vitz puerum ex i

QO. io.

apfu mortuum,

21

& homines. cognoverunt fecreta cor-

m

dium Deo revclante

T

$ Dan.;z». 29. 4

Sandi plura quoque alia fecere mi-

]004

Rezg. 4 26. 16.12...

;

racula, quz longum eífet enumera-

Sancorum minifterio a

iid-uazxdo

re, ad. Hebr. 11 32. *

3t

tribuitur quod foli Deo precipue con-

Sanguizis confperfio , Exodi 24. 6.

tac(

Io

venit, Matth. 19.16.18. Joan. 20.13.

T29.20. Levit. I.5. 11

T, 3-' 20- 8 L] 13.

Ij.

Rom. I1. 14. 1 Cor.g.20.01. 1 l i-

T46.16. T-7-2» $9r19«39: ; ]9-.19.

trüc

moth. 4. £6. Jacob. s. 19.. vide titu-

116.14.18.117.6.2Paral.3o.16- Eizech.

Tru]i

Jjum , Deo foli attributa , &c.

43.20. Hebr.9.11.13.14-19.21.22.

- IÍn San&orum m«emoriam Deum o-

Sanguinis Chrifti cosfperíio, LIebr.

It

Peli

-rare;, docent nos majorum gxempla,

1. 19.

tolly

9« I4de '!"I»O.lIg. T12. 24.. ] Petri

Au-

x

--

*

PT 13-1, ICUSs

.^ Sanguinis ejuä probibitus, Gen. 9. 4.

Smnda[mäfält offendiculum ,. pro-

ximo nec in vita, nec in dotrina po-

ät

Lev.3.17. 17. 26- t17-10-14- T19.

Sl

25. Deut. 12.16- 23. 1 15.23. I Reg.

nendum, Levit. 4. 3. Num. 3I. 16

14:.32. AG.I5. 20-

21.25.

2 Reg. I2. 14. 1 Effdr. g.22.. Proverb.

lis

1

inis fiuxus hüitur,'Mattkhæi,

E

Sängu

EL 20«

27. q18.6. Marc. g. 42. Luc. 17.

Sanguinis innocent

is effüfiö, Dent.

I. Rom. I4.1. 15. I Cor. g.* T 10:32.

ixg

19. -I1. [27.24. 2 Reg. 20.9. 3 Reg-

2 Cor. 6. 3. I lheif. 5. 22. quicum-

E

21.13. 4heg.21. 16.. 1 24. 4. 2 Par.

que rtobis fcandalo effe poífent, vita-

ln

24.22. Prov. 6.17. 128.17- Ifaix 26.

bimus, Exod. 34. 12. Deut. 7. 2. 16.

"

9I. Jer. 7. 6.. 1 22-3. Ezech. 22. 4-

T 15* Matth. 5. 29

?

Efdr.r.32. Matth. 23.34.. Luc.11.

9. 42. Rom. 15.17.

. T16-22. Marg

Sczeztia Dei, vide Dei.

50o. Apoc. 6. 1o. T 123- 24

.

-: Sanguinis innocentis e

ffufio clamat

- Seribtura facra unde fit, & q.üis

vindictam coram Deo,. Gene-f. 4.-19.

ejus ufus, Exod. 17. 14. . T 34- 27-

y.

Deut.4. I- T117. 18- 131-9- Jof. 1.

(

4 Ffdr. 15. 9. Apoc. 6. 10.

n

Sanguine Chrifti empti fumus, 1Cor.

8. lfaizg.9. T 3o.8. 134.16. Jerem.

6- 20- T?o 23' A&. 20' 280 [ Petro Io

30.2. T36-2-10. f45.1. Baruch. r.

M

18. ApoC. 5-9. -

3.H4- t4.1. 2 Efdr. g.2. 3 Efdr. 9.

!

[2

Saptentia divine origo , proprietas,

39. 4,Efdr. 15.1. Dan. 1o. 21. Matth.

?

laus & utilitas, Deut. 4.6.. 1 29.9.]ob.

4*'0 4' -t 22]29- Lrlc- 4-4» —t- I6' 29- JO-

)*

28. 20. 132. 7. Ecclef. 7- 12. 9- 13.

àn. 5.39- T I0.44. 120.530- A. Is.

21.

Ivy-Ir. Rom.:p.2. 144 23. ]

il

Sapient. 6. 13. 16.. 17." 8." 9.* 10*

il

ecli.-L^ T3.1. 51« 14« E2«:28..29-

15.4. I Cor. c- g. t10. H« T15.3

2

I.I2. 124.* T39.14- Luce 21.15.

2 l'im.3.I5. 2Petr. 1.20. ] 3.1- A-

Ally

i

om.11,33- F Cor. [. 1Z. T.2. :6, IO-

pocal. 1. 19.

d

Scriptura difficilis intelle&u, 2 Petr.

T

13.19. Colof. 2. 3. Jacobi 1.5 T 3.15.

19*

Saphira mentitur Spiritui fancto, .

. 16. necomniafcriptis Apoftoli man-

cadit in terram mortua, ACt. s. I.g.

darunt, Joan.Io.30. f21.25. 1Cor.

Sara filia Raguelis l obiz in. uxo-

1I.34- 2 Thetf.

j

12. Tepift. 3. 19.

3- 15. Joan.» epi&. 2.

165

rem traditur, lob.7.10.15. -

Sarvia , vide "arvia.

Scriptura nec lex e

ft judex, fed Sa-

Satisfatlio , vide Ponitentia.

cerdos, Deut. 17. 18. Ezech. 44. 24-"

m

Sasl.de tribu Benjamin quzrit afi-

Jus

Malach. 2. 7. vquarereSacerdotufrï otfi-

cium.

.

nas, I Reg. g. 3. ungitur in regem a

per

H

Samuele, Ic.I. T1I. 14.. AG. I. 15-

$e£ & Ore

b ihyterüciuntq;, ]u-d.ï7.ï9;5,.

d

21. juxta mandatum , I Reg. 9. I5.

Seba, quia repnum affectarat, ca«

"

percuffit Aminon, 11. II. obtilit ho-

put przciditur, 2 Reg. 20. 22.

locauftum , 13. 9. a regno rejicitur,

Sectritas perfecta depeccatorum re-

ni*

I13.13-«:1.15. 22- 26.28. 116.* exagi-

miflionc, aut falute confequenda non

f*

tat eum fpiritus nequam, 15. I4« T 18-

vide Certi,

habetur in ha'c,viþä,ï Ecclef. 9. 1. 3.

6'

Io. t19- 9. nititur David configere,

I8g.10. T I9. 1o. perfequitureum, 25."

:SfdeciaJ'—ï)fetl(ïoprol)häta, gRe'g.*QQA'Q.-

j

trucidat facerdotes Domini, 22. 18-

II. 2 Par. 18. Io. comburitur, Jerem,

if

20. 22.

5

zn

lls

imulierem habentem pythonem confu-

C

lit, 25 7.. feipfum interficit, 51. 4-fe-

^. Sedecias, vi

d

pelitur, 31. 15. fliiejus in. crucem

- Sedits

$

[]

bt

vide Mürmuratores.

ff puniuntur , NumT 1.6-731.?

tolluntur, QR?g, 21. g.

Se-

Ia

INDEX

Seleucts Aüæ rexr,. 2 Mach.5.3. .13.4.. T 17.14- | T 18. 38 ïl-f-ao.* 13.

Semaja wittitur ad Roboam, 5 Reg.

28. 4T&eg. 5. I4. ": 20. 9. Matth. g.

12:.99. o Par. I*. 52 TI2. 5..7;

26. - 9.2.

14. 28.

"ab e REOC aE us d

Sibon rex Amorrhgorum concedere

$emei maledicit Davidi, 9 eg./ I6.

5. 13. veniam impetrat a David, 2 Reg.

noluit, ut [frael tranfiret per fines fuos,

19. 23. occiditur ex precepto David,

Num. 21. 23. Deut.-2. 50. percufíus

- eftin oregladii, Num. 21. 24.

iverfas 'cia

8ilas cum Paulo mittitur. Antiochi-

Sennacherib oppugnat un

vitates Juda munitas, 4 Reg. I9. 13.

am, A. 15. 27. profe&tus eft. cum

2Par.32. r. blafphemat Deum, Ifaie

Paulo, 1. 40. remanfit Beroes, 17 14.

56.* interimitur a filiis, 4 Re

I9.37-

Siteeeft utile, Ptov. 17. 20. Eccl

la

ie IO.

2.7. Eccliz29:6, -- 32. I2.

1Maiz 37. 57. fecundum verba

39. 131-8. 133 1.

Silelogus, in quo tuit domus Deï;

Sepelire motrtuos, opus mifericor- Jof, r8. r- Judic. rg. 31. -T 2o. 1g.

diz, Genef. 23.10.]25.0.-35. 10.29,-. 1 Reg. 1. 3. convenerunt omhes in $:-

*O -Eot—— . a — $——

T 59.5,13. 25. Numer, 20. 1. Deut.. lo propter Rubenitas, Jof. 22. 12. de

Io.6. *-21.23. Jo::24.30. Judic.12. Silo affertur arcá,

I .",lw(en*. 4- 4- Jerem.

/.1Regees.R cba3n13 9Reg.2.

9. 19. 1 26.6.

32. 13.32. 3 Reg.2.10. 31 34. 1 11.

Simeon nafcitur,

Genef. 29-33. inter-

43. T13- 20. ^l14: 31., 4 Beg. 13:20.

ficitcum Levi Sichemitas, 34. 25. eam

ä

2 Paral. 16. 14. -- 24..16.. -- 35.24.

ob remarguuntur a patre, 49. 5.in vin-

J'obor. 90 7 32.3 94 -E4. $. 1g- T

culis tenetor in /Egypto, 42. 25.

l

9-14- "E 12:12.. r 14.13. 16. 4Efdr.

Simen in Bethania excipit Domi-

2.23.

ccli. 7.37. *l 38.16.. Matth.

num , M.tth. 26.6. Marc. 14. 3. Jo-

14.12. 27

*

an. I2. I.

:

8. Joan. 19. 39. A&or.--

Simorta, vide

Vendi dosa Diet

135.2c, I Cor. 15.4.

Sephora , vide "Ziphora.,

Sipplició us & humilibus revelat fub-

Sermo Chriftianorum ,. yide

,L Q-

inde Deus, quod abfcondit iis, qui fibi

quenda,

^

videntur fapientes, Ifaie 29. 18. 24. F

;ï

ä

Serpens eneus ei

22. 4. Eccli. g. 15. Marth. 11.25. Luc.

£ollitur, & appellatur Nehuftan, 4Reg.

2. 9. — 5.8.9.10. T 1O

i

.21. A u- 3.

lp

18-4. cujustypum gefferit, Joan. 3.14.

ICor.r.24. T2.T1.

?1

- Siba, vide

iba.

Simplex & rectus,

Gen: do. 6. Tob.

1.9. Matth. I0. 16. Act, 2. 46. Rom.

Yi

&iceleg , vide Ziceleg.

d

- Sichers filius Hemor

Dinam räþit;

16.18. Ephef. 6. 5. Coloff. 3 22.

& coneumbit cum

i]la, Gen. 34. 2. ne-

ófmulatto

X hypocrifis cavenda,

E

catur, 3

..96.

Eccli. 1. 36. Ifaiz 32. 6. Jerem. o. 6.

Sina

:

uturorum, Gen. 0.12. Exod.

äOl.);* I5.34. 2 Maclfab. 6.24. Matths

31: I3. Jof.2,18. 1 Reg. 2.34. - 10.

2. 2Reg, 5.24. 4Reg. 19.29. lfaie

H Sobrietas ,.,v(,vïde.Temlaei'antia- :

te

358. 7.- 'lob. s. 1. Luc. 2, I2.

Secietas bonorum. quxrenda, malo-

na in memoriam przteritorum,

. rum vitanda, Gen. ro. 15. Lev. 7. 19.

hn

; EXSO !

d

"

I2.5.8. Numer, I5.5.5. T 16.

Num. 16. 25. T25. 4. Jofuz 23. 12.

38-40- T 17. 1o.. Jof. 4.6.*

2 Paralip. 19.2.' Job. 31. r. Pfal. 25,

Signa & miracula funt, ut per ea

4.9. T36. - Prov. r. 10. T 414« T 6.

omnipotentia, veritas, juftitia,

bo-

25. T 13. 20- 120. 1o; : 22. 10-24. 1

10

23. 6. 17. 1 24. I. 2I- T20. 27- Jer.

2l

nitas Dei innotefcat, Exod. 4. 9. 6.

'1'70.17- 'þiönlz- ]Of.S.IO-IA].». 3 R—eg-

'I" 9; 21.

-

E

16. g. Eccli. 6 35. T 8- 1. 18.

OTI2

-

*

BIBLICUS

-Hg,;o. * 13. I- 20. 'i'bb. 15 IMatch.

Sa/z'pare) cormes Pauli, A. Q.oþ. 4«

7. 15. A&. Ig. 9. 2 Cor. 6. 14 Ephef.

— Soflbenes princeps Synagoge percu-

titur, A&or. 19. 17.

S.II. 2 lim. 4. 14« Apoc.I9.4- —

Sodoma & Gomorrha amaniffimo

Spes juftorum non -

in tä»mp*(ïrälibus

ws.

loco fita, Gen. 13. 1c. fpoliantur, Ge-

rebus fed in Deo , ejufque protmiffio-

lj

nef. 14. 11.. fubvertuntur a. Domino,

nibus fundatur, Gen. 25. 5. Judic. 7.

Gen. 19. 25. Deuter..29.23. Sap. Io.

20 4( I—Regf«4g. 3'- -IE 17' 45' 1- 22' I'

j

6. 7. fecundum verba Domini. 18. 20.

5 Reg.20- 29. 1 Par.19. 13. 2 Par.25.

t

caufa, Ezceh. 16. 49.

7« T32.7- 116.7- T20.15. 20. Judic.

-- $4 & Luna creantur,

(;en- Il 16'

9.13. Pfalm, g. I1. T:13.6. T2r. 5.

fleterunt ad imperium Jofüs, Jof. 1o.

Io. T24.2- T39- 2- 139- 5- T61.* 1

£ZO.I. T 90.2- T113.9. Io.II- T I41.

I2. retroceflit So0] decem gradibus ad

,

petitionem Ezechiz, & p,eces lfaie,

6. T145.5. Prov.3. 5. f 22- 19. T28-

4 Reg. 20. II. amittit lumen, Matth.

25. T 30* 5. Sapient. 3.4. 9. Eccli. 2.6.

27.45. Marc.15.33. Luc 23.45.

12. 113- 9. 133-09- T34-14- Ifaiz 26. 4.

(e

Solicitude nimia, I2xod.:

. Q]«

Q-

f29.19. T30- I- 15« T 31- I.. T 36- 7-

vit:25.20. Deut, 8. 3. Job. 7. g. Pfal.

t49.3o ]et.:3.53.-Dv.4- 19.22. T

i

54.23. lI44 I5.16. Prov.ro.3.

17.7. 139- I8- Lhren.5. 24. Ezech.

13. 25. Matth. 6. 25. T1o.-9. 23- T

29.6. Ofex 12.6. Mlich. 7. 5.7. Na-

2i

hum 1. 7. 1 Mach. 5. 19- . .Matth. 10.

iil

13.22. T16.7. Luce g. 14. T 12. 22.

J

114.18. f21.31. 1 Cor. 7.32. Phi-

37. T12.21. Rom. 5.2. T8.24. 2Cor.

"3*

lip. 4. 6. Hebr. 13. 5. 1 Petr. 5. 7-

5. 2. CoL 1.27. 1

hef. 1. 5. r T'im.

file

Sem»ia & vifiones, in quibus olim

(.I. T6.17. Hebr. 3.6. 1 Petr. 1. 13.

Deus fuam voluntatem aperiebat, Gen.

Spes impiorum evanefcit, & in qui-

o

$0.5. T 28. I2- 131-24 f137. 59 T

bus confdunt, vana fünt omnia,

40. 8- T4t--I. T 46.2. Num. I2. 6-

4Reg. 12.21. Job. g.13- T11.20o. f

Judic. 7. 13. 15. 1 Reg. 3. 4-8. t1- T

24.19. T20. 4- Prov.10o.28- Ti1. 7.

)

28.6. 2Reg. 7. 4. 3 Reg. 3. 5: 15.

235. T25. 19. Sapient. 5. I5. Eccli. 5.

fibt

1. 1o. lfaie 28. 15. 18. T130. 2. I2. t

jJob.7.13. 133. 15. Dan. 2- . T

uc

j- 2 -Mach.15. 11. Matth.1.20. T2.

37.612 I. J,evr-em.l 9- I2. T 17.7- 1 ;Mach.

12.I3. AQt. 16. 9. 115- 9, 1231

I

T27.23:

Sp;z4 appellantur follicitudines hu-

Somnia, & vifiones, quz noncon-

jus mundi, divitis & voluptates vite,

10b

veniunt cum doctrina Chrifti, & Ec-

Matth. 13. 7.22. *- 19. 22 M áre.4.7.

orm

clefiz, funt contemnenda, Deut. 15.1.

I8- 1 10. 22. Luc.8. 7. £4. T 19. 22.

Eccl. 5.2. Eccli. 34. I. Jer. 23.16. 25.

$piriius fan&tus promittitur. lfaiz

i,

m

127. 9

Sorotabel

f'ï.liu-s Salathiel, 2 Efdr.12.

44-3. Ezech. 11. I9. - 36. 26. 1 39.

29. jocl 2. 18. IVlatth. 3. 11- Joan. 7.

t

I. Matth. 1.13. Lucz 3.27. inftaurat

39. -l 14. 16. 26.-

T- 15. 26. - 16. 7.

templum Domini jeiofolymis, 1 E fdr.

nittitur, AG. 9. T.

4

.3. 3. Efdra 6. 2. Eccli.40. 13. ge-

Spiritus' Dei edocet mentes, Exod,

ale

nuit Abiud, Matth. 1. 13.

4- 12. Pf«Im. 31.8. Ifaie 54. 13. Matth.

19

.Sereres. Chxifti, vide Eratres.-

Ic. 20. Marc. I23. I1.

uce I2. ÍT.

I2

Sers Lev. 16: g. Num. 17.*. T 26. 55.

121. 14. Joan. 6.45. T 14 1$. 26. 115.

Í

133- 54- lof. 7. 14 T 18- 1. 1 Reg.

26. T16. 153. Rom, g. 16. 26. 2 Cor. 1.

25

22.. -

f

Jo. 20. TI4. 17. 42.

I Par. 25.. 5

-5. Ephef. 1. 13. T 4- 20- 2I.

«

2 Efdr. 13.1. Pi0v.16.33: f 18. 18-

J Joan..2.27.

S

!el'-

piritusf probandi l,.ftyn:,— uf

rum a.

.Af

N

D«eo

-INDEX

Te-

-

Deo fiat; ]Qd'itïï- g. 29, I (50r. I4«29. —Suþerä;d prohibetur, com;nï(ctitur &

f

I Lheils.or. rJoan. 4. 1.

punitur, Gen. 5. 17. 111. $. 7. Exod.

fto

Spa2fzs fpiritualis eft Chr

iftus, : Ifaie

5.2. T14- 26. 1 Reg. 17.* 4 Reg. tg.

tul

:5-62.4. Jer. 31. 22. Ezech. 16. g.

fc

I9. 19.35. Tob.4. 14. fudith g.

atth. 9. 15. -- 25. 1. Marc. 2. 10.

16. T 15-* Prov.6crg. d. $. T13.

pe

Luce 5.31. Joan.3. 29- 2 Cor. 11. 2.

Io. T15. 25, T 16.5.18. -- 18. 12 F

fec

Ephef. $: 24.- Apoc. 19.7. T21.2.

Q&. 6.

20.92

£C [O. 9. TI--15.

LO

Sponfa Chrifti, vide Ezcclefia.

T25.44 dhi€3.15.17. T od93.- Ti5

l

Stephanzs elizitur, Actor. 6. 5. accu-

8' TI;E'Q 9' .1-3 '* T37- 1032-44 TSQ-Q-

RA

n

fatur, 6. 1I. refpondet ad accufatio-

5- T4.7- 8) Jer. ;38-290 T)'Q'IS' EZECH.

p

nem, 7.* Japidatur, 7, 57.

16..40.

253.2. T31.10. Dan. 4. I9.

dri

Sreltitia, Prov. 1. 29. T 20. 3. T

27. [5.22. Abdis 1. 3.. Malach. 2,

tut

26.I. T27.922.. Par. 3. 23. Ecclef. ro.

H. 2Mach. 9. 4. 6. Luce 1. 47. T 1o.

2. Eccli.35. ; Matth; 7.26. - 25.2.

d5 Q dI. [RÀgorl-e-f[22 24

Cot

pu

Marc.7. 22. Ephef. 5. 4.

A&G. 12.21. Rom. 1. 30 t iT« 29.

eu

.Sultitia eft. apud Deum fapientia

2-In.352. IPers

^

5. 2 Petr. 2 18.

hujus mundi, E Cor. t. I5.* 3. 19. -

Jude 15. Apoc. 1g.*.

tra

- Stultorum corda in eorum fant ore,

Su[asme hiftoria, Dan. cap. I3.*

& contra fapientum

$yr; imperant Ifraeli, Judic. 3.9.

ral

3l

. OS in corde eft,

Aocclic aE 95

opprimuntur ab Othoniel 3. Io. ce-

K

- Gubditorum 0

fficium, ExOJ IO. :8.

duntur a Davide, eique fiunt tributa-

Mi

122- 28. Num. 16.* Jof.1.16. 2. Efdr.

rii, 2 Reg. g. «. jnvant filios Ammon

5.16. Baruch. I. II.. Prov. tg: 13. T

contra David, 10. 6. fugientes a facie

2

20. 3 P. E24.21:.. 1 28 6. Eccl«f. g. 2:

Ifrael, occiduntur a David, t0.15.18.

M.

11o.16. Jer. 20 7.. Matt^, 17.23.24.

Samari mobfidentes ceduntur, 3Reg.

C

T 22- 16.21.. Luc.20.22- Rom. 13.1.7.

20.2^. pugnant contra lfrael, 4 Reg.

Phl

I. Theil. 5. 12.. 1 V'im. 2. r. Hebr. 15.

6. $. mentis -ftupore immiífo,. quafi

1P

17. Li-3. 1. d Peeria- I3;

c&ci ducunturin Samariam, 6. I5.Ig.

- Guperiorum, judicum &4re&'oruth

obfident. Samariim, 6. 24. territi a

officium, & poteítas in fubditos, Gen.

jl

Deo folvunt o'fidionem, 7. 6.7. va-

0.6.-Exod. .5* T5* TI3-35. I07.

ftantur a rege Affyriorum, & transfe-

6

122-8. Lev.24. 1o. 23. Num. I11.16.

runtur Cyrenen , 4 Keg.16. 9.' defola-

D

24. 125.4- 127- I5 9. Deut. I. 13.

tio eorum . prennntiatür , lfai

-

17. T17- I- T 19: 17. Jof. 1. 10. Jud.

& 17. L.

Jer. 49;23. Al'nOS I'L 3.

2.7. 16. ; LReg,J0«24. 3Reg. 327

f.

al:

Ofa

2Par.19.5.8.. fob.29.* T 31.35. P

'I'.

tha

L'*Trmv8 ts

11.14. T12.24.

del

116.10.-.120,8- t 28. 15.. 129. 4 I4.

Tdäitlyä fufcitatur

T3L4- Sap. i. T. 1 6^

adir. 7..4.

9. 56. 40.

* mnfguig'-, A&.

*

tur

1-' IO. I' 13'

tie. £:98. d. I8.

"Temperantia in cib

0, potu, &.con';

Maie 1.23.25. T35.2. -FIo.r. T 32.

cuhitu, T ob.6. 15. Eccl.3.5. Eccli,

É Jes.8.26. -b 22.92. :]: 27.* -Ezzech.

31-18. 1 38.7. Dan. 1.8. t1. Rom.

dit

22.6.12. 145.9. Dan. 2. 21. Ofex.

I3. I3- T 4 17- I Cor. 7.* Galat. 5.

13. 10-. Mich. 3. 1. 9. Matth. 22. 17.

im.' I4. . : Tit'. I'

M

23. I Tim.3.2. 2

2I. 126. s1. Luc. 20.22. Joan. 3.5r.

8:^q:2. 6. 12.

-t Pe-tri I.13- 4£5. g. 12

D.

T19.11. E Cor. 15. 24. Rom. 12. g.

Petri I-.6..

ili

13 r 2 Tim.2. i. Tit. 3. . Hebr.

Templum Salomonis quando, quanz

g

? 3.17. 1 Petr. 2. I 3. Vide Bex I;;dfx,

to cempo,ï;—-, « gua forma fit exttti-

um,

lü

—

*

BIBLICU S.

. Alioqui Deus in Tem:plis' m,aceriä-

d.

&u;n v5 Reg. 6. 'I55s9Par d u

libus habitare dicitar, 3 Reg.6.153. t

promiífio ejus , 2 &eg. 7. F3. extrui-

. 60.

D

tur ope Gentilium ,. 3 Keg. 5. * con-

9. I2. 1 Par. 23. 25. Pfalm.

lgl

fecratur g. * 2 Par. 7. 7. profanatur

s

f131. 13. Jerem. 7.5.7. M«eth. 23*

P

21. AGor. 7. 46.

*

pärAch 12, 9 Par. 28.21. iterum con-

'Templum dici

tur. locus 'fan&u-s,,.,

fecratur per Ezechiam, 2Par. 29. *

]^

ofan«tur &

denuo confecratur per

Genef. 28. r7. Exodig. «-

10

M

anafle, 2 Par. 33. 7- 15. éxuritur,

TFeinvolum magnis muneribus dota-

»

4Reg.25. 9. prout. predictum erat,

tum, 2Par, I.* 2.* 94* 4-" 5.* 2

e

9 Par.7.20. iterum extruitur, I JEf-

Mach. 5. 2.

fanatores D-eo puniunF

I

dreI.*.3." 4.* 5." 16.3.7. fpolia-

- lT empli pro

2

tur & accenditur, 1 Mach. 1. 23. 33«

tur, Ifaiz 55. 5. * 2 Mach. 3. 25. 25.*

[0,

profanatur, I. 49. 57. mundatur &

Matth. 21. 12.. Joav. 2. 15.

confecratur, 4. 36. 2 Machab. Io. I.

Temporis opportunitas in omnibus

rebus obfervanda, Ecclef. 5. r. 18-

20

ejus devaftatioy Dan.-9. 26. Matth.

n

24.2. Mrcir3. 2. Lucz 19.41. con-

5. Eccli. 20.6.. ]-:32. 20. Rom. I2.

tra templum prophet:tur, Levit.26.

Tenebra trium dierum in ZEgyptoy,

3

I; 3Reg-9.7..

Reg.21.12. 2.Pa-

Exodi 10. 22. Pfalm.

ra

170 '2- Tlg. IG.

080

1.7.20. Pf41. 73. 6. ifaiz 65. 1. Je-

Ín Tenebri

$ ver

fäfür 'rr;uh-(tüs & a-.

rem, 7.3. 17. T 26.6.I2. Amos 9. I.

]

itde

Mich. 3. 12. Zach. 11.2.

mat eas, 4 Efdr. 14. 20. lfaizg.I- f

o

'Templum

fpirituale & domus Dei,

59.9.160.2. Joan. I-5. T3.19- T 8*

Q

2cho 7- 13- PI'OV- 9.' I'. Aggæi 20 80

12. T12. 35. A&tor. 26.17. 1 Lhetl.

5.7: I Joan. 2. IH*

i.

Matth. 7.24. T16. I8. Joan.2. 19. 1

Tzare Deum non licet , Exodi

«

Cor. 3. 16. 15. 1c. 2 Cor. 6. 16.. E-

Y

phef.2.20. 1 Tim. 3. 15. Hebr. 5.6.

I4. II.. 17 2. Deut. 6.16. Judith 8..

]i

i

1 Petiiz. 5. vide Eccclefia.

II. Mtch. 4- 7. I Cor. 10.9.

D

'Teémpla idolorum, I Reg. 5.2. T

Dentat, feu. verius . probat

"

Deus

Y

1j

fuos variis modis, Genef.22.1.* Ex-

u4

31.9. 3 Reg. I1. 7.. 4 Reg. Io- 21 T

Vde

17. 32: 1 19. 37. 1 Par. r1.30.. Baruch

odi 13.25. 116.4.' T 20.20. Deut.

sfer

6.16.30. $4- 1faie 37. 38. Jer- 43. 12.

8.2. 113-3

. udic.2.22. [ 3- L 2Ra-

Dan. r4. * 1 Mach. 1. 5o. 15. 2. T 16.

tal..32.21. 1

10b.2.8. Job. 1. 12. * Su-

a

2 Mach. 6:2. A&or. 19.27-

pient.3.5.. Eccli.2. 4. 127- 18-.Zi-

83:

]

'emplum domus Dei, & domis

chaf.12. 9. Rom. 5-4. 2 Petri 2.9. ]a-

M

orationis vocatur, [faiz .56.7. Mat-

cobi T. 2.

thzi 2I. 13* Chriftus ipfe & omnes fi-

Tentari non pa

titur -Deus fuos fa-

deles frequenter in templo verfaban-

pra id, quod poffunt, 1 Cor. 1o. I3-

2 Petri 2.9. Apoc. 2. IO-

M.

^

5. Luce2.30. T19.45. A&. a. 46-

Te rullus Orator accu

íat «Praul,u—m ;

j

3. I T5.29-21. f21.25. 122.17.

A ftor.24. 2.

i

nf

in Templo oratur Deus, & exau-

Teflamentum, Galat

ode2d. Hebr.g.*

:C"y

I. [ 13. 20-. vide Novum Teftamen-

)m

dit, 4R«eg. 9.3. T8- '.49..21?;1-. 6.19-

tum.'

Mätth- 2[ D I 3-

f 5.

'Templa manu

fa&a non inhabitat

Teff isson i um

tum —vrervlm,,( tm fal-

t.- I ,

Deus, quaft iis concludi poflit , vcl

fum,.Exodi20. 16. 1 23.1. N m.55.

4

illis indigcit, ut homo zdibus, 3Re-

50-. Deut. s. 0. t17. 11. T 10 15.I8-

3Reg.2I.1o. Pfalm.25. :2 T 24 1*

tl

gum 9. 27. 2 Par.6. 18.. ifaix 56.1.]8-

Proz

o

:rllf

ton. d9 ARTA 13

3

..6-'.39.-: T34e5: 1 -i;9f s ts

^

ag

x

IND;EX*;L'

29. T24.£8. fas.- I8. Dan.13. 34* c& fa.s. qIP

:

Matth. 18. 16. t 19-18. 126.59. 128

14. 9

e'Fri 42. I7-. Tg 15 Apoc.

]

I3. Marci 0. 19.. Joan.g.17. Aéctor.

'limoris

Dei fru&tus , veiltis &

6.11. Rom. 13. 9. 2 Cor. 13. r. 1 Ti-

moth. 5.

laus , Genef. 20. g. Pfalm. 102. IT

dacium.

I24. I. 1 127.2.* Prov. t0. 27. t 14«

*

2- T19.23. 122.4- ejus defe&tus caufa

Jhaddeus, vide Lebbzus.

peccandi, Genef. 20. 11.

Thbamar concumbit. cum ]uda fu

"imoze punit Deus & terrore, Ge-

focero, Ge:.398

16. gignit geminos

nef. 35. 5. Exodi23.27. Levit.26.36.

Phares & Zara, 39.27-.146. 12.

Deut.2.24.

IIIQS- T'QS-IIOO 650 O-

Th mar violatur ab Amnon fratre

fuae 2. 29.. 1

fuo, o Reo. I3. I4.

IC. 10. Judic.4.5. i7.

€X9 C aC E —MER RE

21. IReg.7.I0. 4Reg. 7.6. 1 Par.

"hamar filia Abfalonis, 2 Regum

I5.17. 2Par.I4.14. T17.10. i206.

14. 27.

29. Pfal. 9.20. Jerem.49: 3*. Judic.

P

* Té&are pater Abraham, Gen.11.26.

Iq.14. TIS.1. 2 Mach. 3. 24.

Jhebes, obfidetur , .Judic. 9. 5o..

imoris Dei exempla, Exodi r.

2(

Tbebyi rex lrael ,5 Keg. 16.21.-

17-. 1 14- 31- 3 Reg. 18:3. 2 Par. 1g.

Thecuitzs mittitur ad regem David,

2

: .Obo Io'*

ut impetret reduionem Abfalon, 2

2.9. I3- T13.18. T9

Regum 14. 2. "

^

"

12. Judic.8. g. Job 31-23. Jonz r.16.

e

Prov. 51. 5o. 2.Mach. 6. 3o. Lucs 2.

Tbæglatb-lfbala

f4r devictam magnäm

25. Ador.g:2. t9.31. "H 10.2.35

Dr

partem lfraelitarum tranftulit in Af-

imor & folicitudo non repugnat

fyrios, 4 Reg. 15:29. *

z

fidei, aut fpci, Pfalm. 9. 11. Eccl. g.

0

[beodas occifus eft,

A&or. '5'.'37."

I2. Eccli.5. $. Rom. 11.20.* r. Co-

Thefauru; minus diligendus magis

diligitur, Ofez 9. 1. Matth. 6.19. T

rinth. 9. 27- T1I.12. Philip. 2. 12. *

3

TS' II- 130 Hebro 30 14.. T

4- 1. * 2Pe-

19.22. Marcilo. 22. L:cx12.22.33.

tri 'ä

[

. I7.

118-23. Joan-6. 26.. 2 Cor- 4. 1g.

iment & reverentur bonos eriam

H

Too/a dux in lfrael, Judic. 10. 1.

mali, Genef. 20.9. Exodi 14. 2s. ]

Tiolemai vex Geffur, 2 Rcg. 15.57.

Reg. 18. 12. 4 Reg. I. 14. 1 Efdr. 6.

C HEomas Didymus, parstim feoftert

16. 1 Mach.3.25. 112.28. Marci 6.

cum Chrifto ire. in mortem , Joann.

920. Ac&or.5.13. 1 16. 29.

1I. 16. erat incredulus, 2o. 25. 27.

Timendus eft Deus ,-& ante oculos

Tozotbeus : circumciditur, & ,pröHci—

Í

fcitur cum Paulo, A&or. 16. 3. mit-

$

habendus, Genef. 22. 12. 131.49. Ex-

titur cum Paulo in Macedoniam, 19.

odi 1. 17. T20.20. Deut.4.9. 16.

22. accepit gratiam per impcfitionem

2-13. .4. T ro- 12. 20. 113.4. Jof.

manuum; l

im. 4. 14. 2 T im.r. 6.

24.i4. Judic.6.10. 4 Reg.17.36. 2

Tit4m- Gentilem noluit Paulus cir-

Par. 20. 15.. Job 1. 8. $28.29. Pfalm.

conflitutus É

cumcidi , Galat.2.5. "l'itus a Paulo

I,

26.1. t32.8. 135. 9- 1O- T11o.5. T

.

-

Pffcolaus Cietenfis, Tit.

III.I. T 127. 1*

rov. I.7. :

. 5.

9.1o. 114.2.27. 115. 16. 116

:6. T

Tob;ja4s vir pius & in pietafe con-

ä

22- 4-0

6410 Q-I- ECCL 12- II. ECCU.I.

ftans, Tob.1.1.* fit cacus, 2. IT.

130 $29 12:38. T 3101 949 35.

vifam recipit 11.14. -

.

Ir'

T15-1. T25: 16. 133. 1: 1 34- 16. 141-

Trasitiones etiam

fine '?fcriptö, ab

16. ifaiag.5. T41.10- T 43. T. T51-

ü

I2.

erem. I..7.

Apoftolis accepta-

; fervandx 'nobig

r

3:.59. Barnch 3.

funt , 2 Thefl. 2. 1«.

di

9. 4»E(fdr. 16. 69. Matth. ;o. 29- I.IAI-

"TIradiderunt: z?pö(ïoli quzdam vie

va

h

X

*

-

,3[BL[6US;

06

$3 tantufh voce ; "'IICor- II.54.. epift. .

Vafibi fpernit regis. ïmperiüm (&

oan.9. verf. 12. & epift.3. ver

ab eo repudiatur, Efth.I.9.19.. —

rux.

f I3.

Vend: non debent dona Dei, 4 Re-

Tribularto , vide

Tritutum , vide Ejxactio.

gum. 5.22.96.* Dan. 5. 17.. Matth,.

Io.8. A&or 8.20.-T20. 35 1 Cor..

M

Trinitas figurata & declarata , Ge-

la

nef.1.25. [ 18.2. Exodi3. 6.15. 16. 9

. I5. 2 Cor. ;I. 9. Tlg. 13 quare

T4.5. Pfalm. 32.6. 1faie 6. 3. T 34-

Emere.

?

À

Je

16. T 48- 16. T.öï' 1. Matth. 3./16. 1

ener pro

Deb &lig

uäur, : Bom. 17»6;

f.

-10.20. [17.5. T28.19.. Lüce 4. 18. 18

E

. Philip. 3. 10.

Verbum Dei fe

mper ob GCuldä þOf

Joan: 3. 35. T14-16- 26. T 15-'26",T16"

d

nendum, Deut.4.I. 16.6. 17. T II«

I

J

Ijo'n

4

19. Num.15.39. Pfalm. 1. 2. Prov..

ht

Tripudiare , vide Choreas ducere.

Sot4db220-T6.99- t7.H-«

20.

x

Triflari, iwmoderate propter tem-

3

KC

A Werbo Dei. non recedendum ,

dic.

poralia, minime laudandum , Prov.

I2.25. T 15. I3. T 17.22. Eccli. 39.

Deut.4.2. 15.32- 139.14. ]^ 1. 7-

| Ti

22. f38.19. Mach.6. 8.. 2 Cor. 7.10.

123.6. Prov.4. 27. lfaim 3o. 21.

Tryphbom partium Alexandri ad É-

Verbum Dei univerfum. non eft

Ij

»malchuel Arabem , 1 Mach. 11. 39.

fcriptis traditum , Joan. 14 26.. 1

[

20. 9I. t21.25. I Cor.11.34. 2 l'hef-

If.

& fingéns fe amicum apud Ptolemai-

cupiens regnum Antiochi occupare,

fal.2.15. 2]oan. 12-. 3 J :an. 18-

»

Verbum Dei , non audiendum fo-

da, dolo capit Jonathan , .12.39- 49.

n3

M

aSimone accepta peccunia, Jonathan

lum & loquendum, fed & corde cre-

lg.

occidit cum filiis , I2. 19. 23- interi-

dendum , & factis preftandum, Deut.

$

mit Antiochum filium Alexandri, 13.

5. I- 27. 1 5.1. T51-12. Ifaie29. 13.

2!

5I.

:

:

Ezech.33.31. Matth. 5.22.. [ 7- 2

Taba clangent Angeli in confum-

11:5.9- 128-20. Luez6.47. 1 11.25-

P

matione feculi, Matth.23.31. ICo-

T12.47. Joan. 13. 17. Hebr.

H

:

c.Obi I-92$*

41- 20 Jil'

|atti

r'i.m:hk. I5. 52. I Thell. 4. 16.

;WMerbi Dei' contemptus & punirio:

"2

.

ejus, 5 Reg. 13. 4. 4 Reg. I7. 14- T9-

;l 6'

2 Par. 30. 6. Io T565. I5. Prov. I-24«

200VE , x;æ, qhibus & q/uas. ob cau-

28. T29. 9. lfaie 2g. 14 139- 0- I4«

fas interminetur Scriptura, Num.21

163.10.. 1506.4. Jerem. 2: .. 1 5:12-

f«

$9. Eccl.4.10. t 10. 16. 1faig 1. 4

20. f 7.13: T 16-9. T 19.* T25.4-

nit

$4. 13-9.11. T5.8. 18. " 6.5. 11o

Ezech. 33. 50. Matth. 10 14- II

)j

nem

i. T17. I2. T18-I- T24- 16: T28.1

2o. Lucz10.10. A&or. I3.45. T 1g.

; 6

129.1. 130 I f31. 1. 133: 1- 45

6. ROIU. I. 21" 300 2'ic1i. 2-* .IO.7H€4

ar

9. Jer. 4« 31- f13-.27. T22. 13- T 23

breor. 2.5. vide [nobedientia.

ulo

I, 145.3:

48.1. Ezech. 6.t1.-1 13

Verbum Dei .manet in eternum ?

3.18. T16.23. t 39

.9. T 34.2-

It

9.13. Joel. r.15. *

Amos 5. I8. 16

INum.23. I9. 'Tob. 14. 6. Pfalm. 33.

J.. Mich. 2. . Nah. 5. 1.

Abac. 2.6

L. T116.2. T1rg. 39.. Ifaie 40.8. T

n

12. Soph. 2.

T3. r.. Judith 16. 20

1. 6.. T 54.10. Matth. 5.18. 124.35-

Il

larci I3. 31. Lucg 16.17- T21.3I-

Eccli.2.14. T41. 11. Matth. r1. 21

I Petri 1. 25.

ab

1139.7. 123.13." Lucz6.24. T1O.

I3. T 11. 42. T 17. I- 1 Cor. 9. 16. Ju-

Verbum Dei qilan'tæ fit virtutis &

)bi$

de1r. Àpoc.8.13. 1 9. 22. T II I4*

efficacie , Genef. T. * Pfalm. 32. 9.

Y 12. I2. [ 18. I0- 16,

LI ixlll ftc-

yr

Jxob.38.» II;lfaie 46.10. 1 SS.F I

t

&

L

E NDEX.

e*fïæä 9:13- 26 VWIarcix I:27. Luc&5. I4.14. EXOdI I7. 9. D'eu—t.«7. 18';. Jof.

Pf

13.14.24: 19.24- [ 18.42.

^ U.6- Jul.7.7. t Regi 14-6. T17.41.

-^ Nerbum Dei eft cibus animz, Dsu- . 2 Paral. 14- II. 116.8

13

[ : *240 Quä"» T*QSUV

ter. 8. 3. Sap. 16. 26. Jerem. 15. 16. 8. Pfalm. r17.16. P

l'OV- 2[- ällr !.I—'

Ezech.3.3. Matth.4. 4. Luce4.4. — dith. 9. 15.

n

- Merba funt ponderanda, & non le-

Vi&oria pótiuntur pauci contra

[]

viter effutienda, Píalm.111.5. Pro- multos, Gen.14.14. Judic. 7. 24. Ja-

vetb.13.3. T 15.2.23. 117.27. f20. .fua 11. 1. 7. I Reg. 14.6.14. 2 Paral.

inl

IS. T21. 23. T25. 11. Éccl.5.2. TI2. . I3: I4: TI4.II.12. T 24:24. 1 Mach.

IO. Eccli. «. I2. t20.7. 123. 7. 129- . 3-16.22. poftpartam victoriam trium-

II

29. t 32- 19. Matth. 12.

2l

13(. Col. 4.

É

^phus inftituitur, Nüm. 31.13. Judic.

36

6. ]acobi 1. 19.

i

II. 34« 1 Reg.18. 6- 2.Mach.5.7.

Veritas, ifaie 59. I5. SEMP- 3-I2.

Vidui: benetfaciendum eft ,

i xodi

T

14«33. 4 Efdr. 1.17. "Zach. g. 16. E- . 22. 22.. Deut. 16.14. 124. 17. 19- T

phef-4- 25.

.

.

26.12. T27. 19. Judith 16. 28. Job24.

^ Vefitends

funt üudi ; l(aig $3. 7.

3. T31-16. . Eccli. q. 1. Ifaiz I. 17,

. "Job. 1. 17. Ezech. 18.7. Matth.25. — Jerem. 22:3. Zach.7.10. Malach. 3. 5.

! 96.. vide Eleemofyna.

gïg

"Meftium abufus, vide Abufus.

M tth. 23. 14-. I lim.5.3. 16.. Jacobi

I-Q"-

Veftes fcindere,. Gen. 41.13-. fof-

Viduas pias quid deceat , Judic. g.

(

7.6. Jud. 11.35. r Reg.4 12. 2Reg. 4. Lucz2.37. 1 Tim.3.3. 5. T it.2.3.

B

I3.31. 3 Reg. 21.27. 4Rep.5.7.

Figilarey vide Adventus Domini. -

2j

6:50. T Tt/I4 [ 19 37- t 19. 1. [2

Vindicia loli Deo , ejufque mini-

9)

I1. 19. Efth. 4. 1. Jerem. 36.24. Joel.

ftris, ac magiftratui commilffa, unde

/2.13- -2 Mach. 2- I4- 13.47. T 4« 31*

aliis eft probibita, Genef. 15. 14.

2j

TIH.71*

Lev. 19. 18. Deut. 32. 35.- Judic. g.

[

116.22.-

D

20'. T 16- 20. Prdlu 90 9- T 9- [3- 193-

big

Fia, per quam

juft! ambulant, que

I.* Prov. I7. II- T20.22.. 124« 29.

phe

& qualis fic,' Pfalm. 118. 5. Prov. 3.

1-28- 22- ECCH- 2811- EZCCb- 2570 12- "/

6.17. 116. 5. 17. Eccli. s. 12.. 1faix

I4. Nahum 1. 2. Matth. 5. 59. Luc.

26.7. 139-31- T35- 8. 140..3. Jere- 9-54. T15.6. 7.8. Rom.12. 19. Gal..

mix 31. 21.Ofeae 14. 10. 1 T]

ietf. 4 r.

4.IO. 2 lheil. 5. r5. 2 Tim. 4. I4- -

Hebr. 10. 30. 2 Petri 3. g.

en

j

*

Via juftorom a

Domino dirigitur ,

4. Apoc.6. [o. vide Remiflio.

Jacobi s.

d

'Tob. 4.20. PfJm.16.5. T24.4.

Vinta , Genef. g. 20. Deut. 23.24.

Z

Vit

..118.35. l'rov.4. 12.18. 1.13. 6. T 16.

Ifaie 5. 1 Cant. g. r1. Matth.20. 1. T

9. 120.2

4.' J[ftiæ u;*,-l?- er'cm- 10123-

21-53-

litie

Mich.4.2.

Virgtmitas commenda

Hll' ,þ Matth.

| ]

^

Via juftotum remu

heration&m a

I9. I2. I Cor.7.25. * Apoc. 14.4-

-Deo expectat ,' Pf4lm. 24 AI'2f. Prov

.Mirginitas prafertur conjugio , X

&

12.28. Jerem. 6. 16. 17.3.

- Cor- 7. 38. 40.

0f

.Mia impioru ^ qualis, P

f:iïxn.I,IS

' irgines

&

. Prov. 4. 19. 26. 27. T I2.15. T 21

18.

ferVäntlïïa —Num.ep 31-,

2. T22.5. lf« 57. IC.

N

irgines»olimf& hunf: conclaflæj,

z

|

Vie impiorum exitus & finis, Job

2 Mach.-3.19. .

:'f eu

6. 19. Prov. I4. 12. 129.19. lEccli.2

Vifftare & confolari infirmos,

&b

16. [21.11. Jerem.2.35.. T4.19.

&grotos, opus miftricordig , Genef.

!

D. o . ERe

lin,

Vidoria aDcä expectauda 'eft, Gen,

* 49. 1. 4 Reg.8- 29-..1-'13.14,(;1?[

aim.

lo

-

* Faæäþrcüa

!

thæiö.[b. fgö;gg. Märcï I4- 361s Lus

"

: þfalm.4o.4.'E'ch.7.g. Eccli. 7. 2g. :

. ^188.13. Matth. 25.37.40- Joan. 11.

cze22.42. AGor.21.I4. I Cor.4.Ig.

2

[2 T 12'9- Qritor- I- *

J

Hebr. 6. 3. Jacobi 4- 15- vide Abne-

Ji

Vifere Santtos dcfiderat

PauIüs Ro-

atio.

man. J. II. 115. 23.32. Galat. 4.20-

Voluntas Dei , Matth. 7. 21. T12.

p

u-?-'fns

i EhHr.. 17

SO, P Mdrci 3. 35. JOKI!- 6- 39-' Rom'

]o

Va fidelium a

I2:2. Ephef.5.17. Coloil.1.9. 1 L heff.

nl

d quath regulam fic

I Tim.2.4. r Joan. 2. 17.

ch

inftituenda, Genef. 17. I. Exodi 20.

*S

iffi

ir." bev.ri.44- T19.2. T:.20-

29. T

oluntas Dei non eft, ut aliquis

liC

^:9I.9. Matth. 5. 48. 1 11.29-

L

nc, 5.

pereat , Ezech. 18.23.

Ioanp. 6. 39*

36.. ]oan. 12.26. T13. 13 T 15-12-

I Tim.2. 4. 2 Petri5. 9.

tl

121I-15. Rom.6.4. 1. 8.29- 113. I4-

Voluntatem |pro opere acc

eptat

odi

(15.2* Ephef. 2.9. T4.1.23. [5.1-

Deus , Genef. 2o.3. 6. 122.9. 2 e-

]

gum II. 14. T12-9- 3 Reg. 2I.1g. vi-

H

9. Philip. r:27. 12.5.14. Colotf.2.6.

de

Or.

t

n

13-9. 12-" L'Theff. 4- 3. Tit. 2. rr. T

Voluptas carnis,

videC oncüpifcentia,

:8. Hebr,12:23: 1 Petris.Is. 1 2«"

j

obt

307 t4 i. IV]oan.fI.'y. T2-6.

Votum, Gen-29.20. Levit. 27. 1.

NubbB.*. t21-3 d 3947

st

. Vite humang brevitas & vanitas,

21. Judic. 11. 3o0. 1 Reg. 1-11. 2 Re-

G«nef.3.19. 2 Reg 14.14. .1 Paral. 29.

u

mIS.8. Pfalm.75. 12. Eccli. 5.3.

h)

15. Job. 3.20- 17.6. 18-9. T9.21.

B

arüch 6. 34.. (Matth. [4« 7- . A. 18*

lh

25. 1 13. 18- T14.1. Píalm.33.6.. T

I8: 123-22-. 123 I2*

fl*

89- 5- 9- 1 IO1. 4. I2- T 102. 15- T108-

otum-caftitatis fervande, feu nom

x

23. 1143* 4 Eccl.2.03. 3. 19. T

þo It Sjl). 2- sls Ts:go

ccli. 14. 19-

cognofcendi virum , Lucz 1. 34- non

lh

0-

fine damnatione violatur, f Ti:n. 5.12.

$

117.31- 148- 8- 149-6. T41. 1-

lirias defertlitteras Davidis ad]oab,

9)

u

biz4.23. [faig 40.6. Luc& 12. 18. E-

2 Reg. 1I. I4-

20

phef. 5. 16. Hebr. 13 I4. 1 Petri 1.

Urias prophetat contra Jerufalem,

D

24. Jacobi r. 10-/ 14«15-

)

ideoque eductus de /Egypto , occidi-

c:

s

Vitam pro fratribus ponere, Efth.

tur a Joachim , Jerem. 26.20. 23. i

Jd

l,

. 15. Judic. 13. 3- 25- Joan. 15. 13-. I

o[.

-

Urias Sacerdos juxta prseceptum

W

]

oan. 2

regis Achaz exfítruit

N

;

aláre , 4 Regf

»

Vitis , Genef. 49. 11 Judic. 9. 12.

16. H

Zach. 3.10- 1 Mach.14.12. Josn.15.1-

Uriel Ángelu

: DeiJ, 4;Efdr.'4,.. ) R

M

Vitis palmes appellatur populus Ifrae-

S. 20.

liticus, Ofeae Ic:. 1 Joan. I5. 5.

Uffa rex

Igda pugnat adverfus Phi-

j Vitulus érigitur in idolum, Exodi

Ifteos, fumit fibi otficium Sacerdo-

'tho

2.4. Deut. g. 16. 5Reg. 1I2.28. 4

tum ; adolere volens incenfum, lepra

eg. I0 29. - 17. 16.. Pfalin. r05.1g-

punitur , moritur , 2 Paral. 25. 17. 20,

$

Ofeae g. 5.. ACtor- 7. 40.

23. appellatur Azarias, 4.R.;g. I5. I.

Vivendgym Deo non fibi, Rom. I4.

appellatur Ozias, Matth, 1.9.

j

7. 2 Cor. 5. 15. Galat. 2. 2

q: 2 Thgiï.

Ufura , Exodi22-25- Levit. 25.35.

| $. IO. I Petri 4 2-

Deut. 23. 19. 2 Efür- 5.7. Pfal. 14- 5.

$1

Untlioz;$ €extrema

facramentum, Ja-

Prov.22.16. f 28. 9- ]Jerem. 15. 10.

cobi 5. I4.

Ezech. 18.8-13. 121. 12

feu

-

Voisztas noftrs accommodanda vo-

s

. Luce 6. 3.4;f

d

119-8..—

luntati diviagz, IReg.3.I9. 2Reg.

Uxeris otficiui

n, Genef. 2. 02. 13*

Il

Eth.

Io. I2. T15-20. I M;':ch. 3. 60. 1 Mat-

16 .N um.59.7.13. LDeuc. 22. 5

I.

INDEX' BIBLICU Ss.

&

'tv. Io." 'fob;ïo. I2- Prov.15.16. ]

-Zelee & Sïdmana'reges Ma*dia;xit*a-*

112- 4. l/aie 3.15.16.17. 1 Cor.7.* 1

rum capiuntur, Judic. g. *

I1.5.9. [14.534. Eph«f. 5.22. Col.

Zedecias , qui & Matbanias , 'pä-

:.

IE. D Tim.Sdr 13.H. Tf 52.19,

truus joachin fubftituitur pro eo ia

it. 2.4. I Petri 3.1. vide mariti otfi-

regno [uda, 4 Reg.24. 18. Jerem.37.

'cium..

I. obfeifa » Nabuchudonofor ]erutss

lem , Zedecias eftoíEs oculis, ac vin-

Z.

&us, necatisque coram fe filiis, in

FE e-r m

Babylonem. ducitnr, 4 Reg. 25. 1. 6.

E

uemadino-

Zachess excipi£ Chriüuni Tuis &di-

7.

er. 39. 4.7. 1 52.3

bus, LuczI9.6.

dum ei predi&um erat,

]

€r, 27- I2.

Zacbarias hlius Jojade ,

Bo Birs-

chiz fácerdotis lapidatur, 2 Par.

4

111-'

Y

Zelus X -Lielowypia , Gen. 34.2. 25.

20,, Matth. 23. 3«.

27. Exodi 32. 19.27. Num, 25. 7. Ju-

Lacharias propheta tempore Darii,

dic. 20. I. 69 I Reg. 11. 6. T 15.11.32.

Zach.I. I.

5Reg. 18.49- T 19:10.14- 4 Reg.10. *

E

"Lacharias

Lucs1.5.

pater Joannis Baptiftz,

1 Mach.2.24; Matth.2r. I2. . Joann.

2.17. A&or. 9, T. Philip.3.2.

Zadech filius Abiathar fit fummus

Ztba fervus Saulis con(tituitur pro-

R

2

E

Sacerdos, 5 Reg. 2. 35.

—

curator Miphibofech, 2 Reg. o. 9. do-

Zalbbaad filie pO&ü

lant. hæredi.tqa-

nantur ipfi omnia bona Miphibofeth,

E

tem, Numn, 27 1.7. 136.2. Jof. 1

7:9:

I6.2. procedit o

bviam regi D.avid,

Zarvia filia lfai foror Davidis

e-

I9. 17.

nuit Abifai , Joab & Afael , 2 Reg.

Ziceleg

9. IS. I Paral:2, 16.

d01;atu;r regi,Davxid; I Reg.

E

27. 5. exuritur ab Amalechitis, 39. I«

E

Aebedaus pater Jacobi & ]oännïs,

Zipbora uxor [Moyf(is, Exodi 2.21.

Matth.4.21. uxor ejus Salome inter-

circumcidit filium fuum , 4. 25.;

cedit pro filiis a

*

thai 20. 20«

pud Chriüqm, MMat-

Zorobabel, Y ,idev—Sorobabi:l. !

E,

I

EV

E*

Z m

L LL

ss

N

"2

»

NY

N

ES

2

N

N

u

R

x

——

;

-

C

UR

]

N

I/IP

CV.

N rP

N

N

N

;j

N

NS

ää

(/

SS

fTN

n

f0

l

t

Itl

lt

l

INDEX

p s

x

N

* ):(-o'):(:ä

m.k

INDEX EPISTOLARUM,

t

ia

i

FT EVANGELIORUM,

j

á*

ug e veteri, &? novo teflamento äxcerpta;, in Ecclefie Dominicis,

ii

& alüs fejlis diebus leguntur , juxta AMhiffalis reformationem ex

f

u

Decretis j

H

ücrofantli Concilii. Tridentini. rejlituti, .. Pü. V. Pon- .

f

mi faffü editi , & Clementis II

10*

tificis (Vlaxi

auctoritate recognitt.

[2,

Aifie,

[*

A D V E-N PO

Dominica qwtrt;z.. ,

X

Dominica prima.

Epift. Sic nos exiftimet homo. 1 Cor.4.

l

[^PIST OL A, Scientes quia ho-

Evang. Anno quinto decimo. Lucz3.

ra. Rom. I3.

In. vigil.a Natrvitatis Domini,

»

Evangelium, Erunt figna in fole. Lu-

Epiftola, Paul

cæ 2[- EX

.Rom. r.

us fervus Jefu Chri?civ.

:

l.

Domintica fecunda.

Evang.Cum effet de

prnfata.Nl atth.I.

0

Epiftola, Quzcumque fcripta funt

25.

ecemb. Izmnat;vit4te Domini-

Rom. I5.

d primam mi[am in notle.

]o-

d

Evangelium, Cumaudiffet Joannes in

Epift. apparuit gratia Dei. Tiit. 2.

id,

vinculis. Matth. 1 T.

Evang. Exiit edictum a Czfare Augu-

Dom:nica tertia.

fto. Luc. 2.

:

A fecundam Mil[am im aurora.

eg.

EpiPc. Ga

udete in Domino. Philip. 4.

l

Evane. Miferunt

Epit. Apparuit benignitas & huma«

J

mis. Joan. r.

]leafi ab Jerofoly-

nitas. Tit. 35 —

Feria quarta quatuor Temporum,

Evang. Paftoresloquebantur ad invi-

cem. Luc. 2.

Epift. Eritin noviilimis diebus. lfa. 2.

]tem Epift. Locutus eft Dominus ad

&

s

d tertiam Miflam in die.

Achaz. ifaie 7.

Epift. Multifariam multifque. modis,

Hebr. 1.

Evang. Miffus eft Ange

lus þGabriel.

Lucï 2.

Evang. In principio erat Verbum.

.

Feria fexta,

oan. I

Epiftola, Egredietur virga. Ifaie 11.

26. Decemb. 1» fefo S. Stephani

ens Maria. Luc. I.

- Protomart.

V ang. ExPlrg

Sabbato,

Epift. Stephanus plenusgratia. AQt.6,

Eþiü.'(*lamabu nt ad Dominum.Ifa.19.

Evang. Écce ego mitto, ad finem ca-

Item Epift. Lxtabitur deferta. fa. 55.

pitis. Mlatth. 23.

27. Decemb. Iz jeffo $. Yoannis .4pa«

Item Epift. Super montem excelfum.

lfa. 4o.

flolt & Evangeliffa.

]tem Epift. H«c dicit Do:

Epift. Qui timet Deum, faciet bona,

'fto meo Cyro. lfa. 45.

ninus Chrj-

Eccl. 15.

ft. Aneelus Domini .defcendic

Item Épi

Evang. Sequere me. Joan. or.

cum Azaria.

aniel. 3.

28. Decemb. £»feffo S$. Innecentitm.

Item Épift. Rogamus vos per adven-

Epift. Vidi fupra montem £ion. Apo-

tum. 2 l'hefl 9.

calyp. I4.

Evsng. Anno quintodecimo imperii

Evang. Angelus Domini apparuit in

fomnis Jofeph, IMatth. 2.

: 'I'ibe;;ii. Luce 3. !

2

29. De-

—

N

s

4NDEX

z

29. Decemb. t» fe/fo $. Thoma Cantua- — Evang. Nuptie fatte funt in Canäl/

zen[is Epi[copi €$ martyris.

Galilzs. Joan. 2.

R

E

F

bus-

Epift. Omnis Pontifex ex homini

Domimica tertia pof. Epiphamiam.

affumptus: Hebr. s.

Epift.- Noliteeffe prudentes apud vof- -

b

metipfos. Rom.. 12.

vang. Ego fumpaftor bonus. Jo. 1o.

Dominica 1nfra Otlev. Nativita-

Ev. Cum defcendiiiet

jefug de monte.

t£45 Domini.

-

Marth. g.

Ep

Epift. Quanto tempore hzres parvu-- :

Dominica quarta pof? Epiphantam.

E

Aus eft. Galat. 4.

Epiftola, Nemini

quidquam d!ebeatis.

vang. Erant Jofeph, & Maria Ma-

Rom. 13.

-

Evane Afcendent

ttr. Luüc. 2, 39.

5

z

e ]efu( in.nraviculain.

b

d»fra Otlavam. Nativitat

4 Dopini.

Matth. g.

»

;

Epift. Apparuit benignitas & humani-

Domtnica quinta pof! Epipbhan

£49m.

Ej

tas. Tir. 5.

Epiftola, Induite vos

ficut ele&ti D.

Evang. Paftores loquebantur ad invi-

;0l. 3X

cem. Lac. 2.

Evang. 3imile factum «ft fegnum cot-

D

fef'» S. .ïylw:/?ri Papa

, lorumhomini ,

qi fexninavit. Mat-

31 . Decemb. 42

Cozf.

ÉhetI1a. — —

coram Deo. 2 Ti-

zM

E

:Epiü,' "T eftificor

E

Dom:ntca lexta poff Epipbaniam.

moth. 4.

Epift. Gratiasagimus Deo. 1 Theff. r.

fet

Evang. $int lumbi veftr

Evang. Simile eft repnum calorum

" præcin&L

Lucz 12.

rano finapis. Matth. 15.

b

.T. Januar. zz die Circtgmölf/t'onis

Dominica 1n Septuagefrma.

Domini,

-

Epiftola, Nefcitis, quod hi, quiinfta-

It

Epi&i- Apparui

t gratia Dei. Tit. 9.

d:o, ICor..9. - —

Evang. Poft

quam

. confummati fun

Evang. Simile e

(t re nufn tælorum

&ies o£to.

l

JïJC L 2.

;

E

: Ahom

ini patrifamilias. Matth. 20.

(5, Januarii. 22 Vrgrlin Epipbania.

Dominica in Sexagefima.

Epift. Quanto tempore hxres. Gal. 4.

Epift. Libenter fuffertis. 2.Cor. 1 1.

Evane. Cum turba

D

Evang. Defuncto Herode, ecce Ange-

£y

,

pluri-ma» convenis

. Jus

omini. Matth. 2. I0.

ret. Luc. g.

5. Jan. I» Epzphania Domint.

E

Dominica 12 Qutnquagefmma.

Epift. Sur

á

ge, illuminare ]erufa!em.

Epiftola, Si lin

guis hominum loquar,

F

lfaie 60.

*

1 Cor. 13.

r

Evang. Cum natus effetJefus. Matth,o.

Evang. Atlumpfit Jefus duodecim di-

Dominicasnfra Oclavam Epiphansa.

fcipulos. Luc. 19.

Epift- Obfecro vos

|

Feria quarta tsnerum.

Dei. Rom. 12.

per miferi*cordiam'

Epift Convertiminiad me. foel. 2.

N

Evang. Cumfactuseffet Tefus annorum

duodecim, Kuc. 2. ufq

Evang. Cum jejunatis. Matth. 6.

D

à

ug ad finem

Feria

utnta.

:

capi.tïs.

:

lt

I2 Ollava

Epäp]mniæ»

Epift. JEgrotavit

zechias, Tfa. 3

Evang. Cum intraffet Jefus Capharna,

Epift. Sur

ge, flluminare Jerufalem.

uin. |Vlatth. g.

b

It

— Mfais 60.

Evang. Vidt Joannes Tefum venien-

Ferza. fexta.

I

. tem ad fe. Joan..1

Epiftola, Clama, neceffes. Ifa. 28.

Dománica [ecunda pofü Epsphaniam.

Evarg. Audiftis, quia dictum eft an-

I

Epift, HabænteS-donationes. Rom. 12.

tiquis, Matth. s.

2b- ;

€

EPISTOLARUM ET EVANGELI Ó RUM.

w

Sabhato.

P

Item alia Epift. Rogamus vos, corri-

pite inquietos. 1 '] hetf, 5.

Epilt. Si 4bftuleris de medio tui cate-

r

n

nam, lfaiz 49.

Evang. Affumpfit Jefus Petr

5

:

vol«

£

cobum. Matth. 17.

um & Ia-:

Evang. Cum fero effet 1

a&um, «d. fnem

ujanue capitis. Marc. 6.

Dominice ficunda in Quadrageffma.

mtp.

Dominica primain Qadmgc/ïmd.

Epift. Rogamus vos, & obfecramusin

Domino Jefu. 1 T heff. 4.

Epift. Hortamur vos. 2 Cor.65.

m,

Evang. Du&us eft Jefu

sin defer?um.

Evang: Affumpfit Jefus Petrum & Ta-

at$.

[4

i

atth 17- 1.

Matth. 4.

! bum. M

Ferio Secunda.

Feria /icumld.

—

lam,

Epïf'c. :.Ecce ego ipfe requiram oves.

Epift.. Oravit Danie Dominum di-

cens: Domine Deus nofter, qui

Exod. 34.

Evang. Cum venerit Blius hominis in

eduxifti populum. Dan. 9.

.

Ev. Ego vado, & quaretis me.

Joan. 9.

Deïi,

majeftate fua. Matth. 25.

Feria tertia.

"

Ferta gertía.

2

Q«

. Epift. Quzrite Dominum, dum inye-

Epift. Fa&useft fermo Domini ad Eli-

am '/Thesbiten, dicens : Surge, :

lat«

niri poteft. Ifaiz 55.

Xvang. Cum intraffet

Jefus ]erofoly-

vade'in Sarepta. 5 Reg. 7:

Evang. Super cathedram Moyfis. Mat-

3mam, Miatth. 21.

n

Feria quaria quatuor .'Templ. Juadra-

thzi. 235. 2.

m

m

e/774.

Feria quarta.

d b;)xmï-;

'Epift. Afcende ad me in momen&ï Ex-

Epilt. Oravit Mardochzus a

f

odi. 2

num. Efth. 13. 8.

-

Ttem alia Epiftola, Venit Elias in Ber-

Evang. Afcendens Tefus Terofolymam

fabee, 5 Reg. I9.

afiumpfit duodecim . difcipulos ïuos

1

yrüm

Evang. Magift

er volumus a te fignum

fecreto. Matth. 20.

atth. I2.

Flïld

"ntia,

O

yi(/lere.' ?

Feria

uinta.

Eyif. Maledi&us hómo , qui confidit

in homine, Jerem. 17.

]

Epift. Fa&us eft fermo Domini ad me

vfflï:

diceus. Ezech. 18.

Evang. Homo quidam erat dives. Luc.

Evang. Egieffus Jefus feceffit in par-

16. 19.

2707 fexta.

tes l'yri. Matth. r5.

Feria fexta quatuor. Temp. Quadrag.

Epift. Dixit Jofeph fratribus fuïs, Au-

quar.

dite fomnium meum. Gen. 57.

Epift.Anima, que peccaverit, ipfa mo-

n di

^

rietur, Ezech. 13-

Evang. Homo erat paterfimilias, qui

Evang. Erat dies feftus Juds&orum.

plantavit vineam. Matth. 21.

"

Sabbato.

joan. 5.

Sabbato quatuor Temp. Quadracefima.

Epï*R. Dixit Rebecca filio fuo Jacob.

t

Epift, Quando compleveris decimam

— Gen. 27.

[

*

^cunctarum fr

umtnarum. Deut.25.

Evsng. Homo quidam

hab;iït .dua;

Item alia Epift.

$

icuftodieritis manda-

j Bliogü IJUC. Iqo

ta. Deut. TI.

Dominica tertía in æadrdgejïmk.

43,

- Ttem alia Epift. Orationem faciebant

Epi(t. Eftote imiratores Dei, Ephef. s.

Sacerdotes, 2 Machab. 25.

Evang. Erat Jefus ejiciens

: d?monïum.

Item alia Epift.. Miferere noftri, Deus

VLI«ICæ II.

i

omnium, Eccli. 35.

*

Ferza fecunda.

o

de-

Epift. Naaman

princep

Ttem alià. Epift. Angelus Domini

s militie repis

p

Syriz. 4 Reg. 3.

fcendic'i—cum Azara, Dan. 3.

13

7

-

-

Eyang.

n

Evang,.k Utique di?:etis mihi hanc fimi-

Feria quim;d.

b

litudinem. i.uc. 4.

Epift. Venit mulier Sunamitis ad Eli-

"

i

M

Feria tertfia.

eg-

fzum. 4R

M

Epift. Mulier quadam clamab

Evang. Ibat. Je

j

fus in civitatem

— fxuin. 4 Reg. 4.

'at äd Eli-

, qus

vocatur Naim. Luc. "

l;

Evang. $1 peccay

"

gric in tefratertuus,

Feria fexta.

Miatth. I8.

tavit filius mulieris ma-

Epift. Jpro

E

Feria 9'u4r2;4.

trisfamil;as. 3 Reg. I7.

Epift. Honora patrem tuum, & ma-

trem tuam. Exodi 20.

Evang. Erat quidam languens Laza-

rus. Joan. II.

E

d Evangx. Quare Zlïfcipuli tui transgre-

Sabbato.

diuntur. Matth. 15. 2.

E

Epift. In tem

pore placito exaudivi te.

Ferza 7»11'71':'4.

Ifaig 49.

]

| Epift Factum eft verbum Domini ad

Evang. Ego fum lux mundi. Joan. 8.

E

me.-Jer. 7.

Dominicade PafRione.

-EVdn

Epiftola Chriftus afliftens

g. Surgens Jefus de Synägqug.

^

pontifex,

b

Luc. 4.

Hebr. 9.

E

- Feria fexta.

Evong. Quis ex vobis arguet, me de

Epift. Conveneranc fiti I

fráel ac/h.ïer-

E

peccato? Joan. g.

fus Vloyfen. Num. 20.

Ferta. fecunda.

Evano. Venit Jefus in civitatem Sa-

E

Epift. Surge, & vadein Niniven. [o-

mgriæ.

Joan. 4.

nge

Sabato,

Evan o-.. Miferunt Princi

e

pes, & Phari-

Epift. Erat vir in Babylone. Dan. r3.

fzi miniftros. Joan. 7.

Ü

l

Evan

?

Feria tertiA.

g. Perrexit Jefusin montem Oh-

Al

veu. Joh. g.

Epift. Congregati funt Babylonii

2d

Dominia quarta in. Amzdr:zge/fmd.

reo'em,

an. [4.

*

Epift. 9cri

E

prum eft, *q.uoniam' Abra-

Evang. Ambulabat Jefusin Galileam.

ham. Gal..4.

oan. 7.

Evang.

Abiit Jefus trans mare Galiiväe.æai

Fertà. quavta.

« Joan. 6.

Epift. Loquere ad univerfum cetutm

h

Ferta fecunda.

Bliorum l1frael. Lev. 19.

"

-e

Epift. Venerunt duz mulieres meretri-

Evang. Facta funt Enceni

i

ces. 3Reg. x

lymis. Joan. to.

a in Jgrof?-

- Fetia

u"inta.

Evang. Propeerat Pafcha Judeorum.

]nan. Qu

"

Ej

Aftola , Oravit

ziarias Dominutn.

E

Feria tertía.

- Dan.3.

,'E/Epiü. Locu

tus eft Dominus ad Moy-

Evang. 'Rog/abati Jefum duidam' de

Àl

fen, dicens: Defcende de monte,

Exodi 33.

| -Phaxifæic.

Lut; 7

—

Ferza [fexta.

E

die Fefto mediante. Jo. 7

L]

Epi&. Dixit Jeremias, Domine, omnes,

Ev;?ng. Jam

Fe:sia quat a.

qui te derelin

quunt , confundentur

Epi&ola, Sa

n&ificabo nomen meum.

Jerem. 17.

D

EZCC]J.'36.

Ev^ng. Collegerunt Pontifices, &

PhaQ

Item alia Epift. Lavamini, mundi efto-

rife concilium. Joan. 11.

D

te. lfaie r.

Sabba:o,

Evang. Preteriens Jefus viditJh(VJþmi-

Epift. Dixerunt impii Judai ad invi-

nem cocum,. Joan. 9.

cem. Jer, Ig.

E

Evang.

*

2

i

KNG.ETrL.

- £PIS A ET EV

Evang. Maria Ma

l.

Evang Cogitaverunt principes facer-

cdalens &*IaCObi? &

. dotum. Joan. 12.

Salome. Marc. 16.

Dominica in Palmts..

Feria fecunda,

Pofo benueditlion^m Palaarm.

Epift. Stans Petrus in medio plebie

Epift, Venerunt filii. 1frael in Elim.

dixit, Viri fratres. AG. 10. 37.

Exod. 15.

Evang. Duo ex difzipulis J

le

-efu i*baqt.

XEvanes

E

i

. Cum appropinqua

.

ffet Jefus

Luc. 24-

" Jerofolymis. Matth-21.

Feria fertia.

u

44 Miffam.

E

Epift. Surgens Paulus, & manu filen-

Epift. Hoc enim fentice. Phil

.2.

tium indicens. AG. 13.

Evano. Paftüio Domini noftri- fecun-

Evang. Stetit Jefus in medio difcipulo-

.

dum Miatth. 25.

rum fuorum. Luc. 24.

Feria fecunda , majorit- Heddemade.

Feria quarta,

riens Petrus os fuum dixit,

Epift. Dominus meus aperuit mihi au-

Epift. Ape

rem. lfaig $0.

*

Viri Ifraelite.. Act. 3.

h

Evang. Ante fex dies Pafchz. Joan.12,

Evang. Manife&a—vkit, fe iteium»-—]efus.

Feria tertiA majoris Hebdomada.

Joan. 21.

Epif. Dixit Jeremias, Domine, de-

Feria 7:;572!4.

—eü ad

monftrafti mihi. Jerem. r1.

Epi&, Angelus Domini locutus

Evang. Paffio Domini noftri fecun-

Philippum. AGor. g.

dum Marcum. 14-.

Evang. Maria ftabat ad monumentum

E

-

Feria quarta majoris Hebdomada.

foris. .Joan. 20.

l:

Epift. Dicite, filiz Sion, Ecce Salva-

Feria fexta.

is no;l-.

.tor tuus venit. lfaiz 62.

Epift. Chriftus femel pro peccat

. Alia Epift. Domine, quis credidit au-

ftris. 1 Petr. 5.

d

ditui-noftro? ifaiz 43. 1.

Evang. Undecim difcipuli abierunt in

T

Evang. Paffio Domini noftri fecun-

G

,

3lileam. Matth. 28-

dum Luc. 22.

Sabhato i Albes.

Feria qyintd i2 Cxna Domini.

Epift. Deponentes omnem malitiam.

Epift. Convenientibus vobisinunum.

I

etr. 2.

1 Cor. 1It.

E

Evang. Una fabbati

Maria Ma gdale-'

« Evang.AÁnte diem feft

um Pafchæ fciens

N

ne venit mane. Joan. 20.

Jefus. Jo. 13.

Dominica in Albis 12 Ollava. P4f;/;e.

Feria fexta im Parafceve.

Epift. Omne quod na:um eft ex Dco

Epift. In tribulatione fua mane con-

vincit. 1 Joan. 5.

furgent. Ofez. 6.

n!

Ev. Cum eflet fero

dieilla. Joan. 20.

. Alia Epift. Dixit D

ominus ad Moyfen

Dominica fecunda poft. Pafcha.

Aaron in terra Zizgypti. Exod. 12.

^s

Epift. Chriftus pafíus eft pro noþis.

-

Evaug. Paffio Domini noftri fecun-

:

—f Betr. I..

dum Jo.18. & 19.

SabLaro

fando.

Evang. Ego fum paftor bonus. Jo. 1o.

Dominica tertia poft Pafcha.

:

Epift. $i confurrexiftis cum . Chrifto.

Epift. Obfecto vostamquam advenase

Coloff, 5.

I Petr. 3.

8

d«

Evang. Vefpere autem Sabbati. IVIat-

Evang. Modicum, & jam non videbi-

^ tht 28.

- Domtinzica Re[urreä*ianif Domini."

tis me. Joh. 16.

Dominica quarta poff P:z'Z'!äd.

Epift. Expurgate vetus fermentum.

X Cor, 5.

Epift. Omne datum optimum, Jac. t.

z

3

Evang.

-

N

X

INDEX

*

Evang. Vado ad eum, qui mifit-me,

Alia prfv':. ;per manus Apoiïolorum

joan. 16.

fiebant figna. A&or. 5.

Dominita 71;:72:4 paþ Pafcha.

Evang. Nemo poteü: venire ad me.

Epift. Etote factoresverbi. Jac. T.

Joaa. 6.

Evang. Amen, amen dico vobis:

fi

Feria 7:::71:4.

qmd pec;ermx ern 16-

Epui't Phl]tppus defcendens in civita-

- de Rowztm

:uu-f-

tem Samariz. A. g.

Evang-

Epift. Confitemini alterutrum peccata

Convocatis Jefus duodecxm

veftra. Jac. s.

Ap() ftolis. Luc. g.

Ewmg Quis Vefh um habebit umxcum.

Feria fextaquatuor Te'mp. Pentecoffes.

Luc. ib5

Epitt. Exaïtate, filiz*ion, & lætdmml

Ip Vigilia AjEHzf fonis.

i /2eo veftro. Joel. 2.

w

'Epilt. Unicuique noftrum daca eft gra-

Evang, Fa&tum eftin una dlerum, &

tia. Ephef. 4.

Jefus docebat. Luc. 5.

Evang.S abley atf Jefus oculis in ec-

Sabbato quatuor Temp. Pentecoffes,.

Ium, dixit. Joan. I7-

Ep. Effundam fpiritum meum. [oel. 2.

Jn die A/Z'enf onis Domini.

Alia Epift. Loquere fili;s [frael, & dtces

Epift. Prnnum quidem fermonem fec1.

ad eos. Lev. 25, 10.

AG.z.

Alia Epift. Audi, Jfriel quz ego pre-

Evanrr Recumbentibus undecun dx-

cipio tibi. Deut. 26.

fcxpuhs. Miatth. 16.

Alia Ep. Siin præceptls meis ambula-—

Dominica inf[ra oclavam . Afcenftonis.

veritis "Lev, 265.

Epift. Eftote prudentes, & Vlglldte in

Alia Ep. Angelus Dómini defcendlc

ofationibus. j Petr.

e

cum Azaria.

Dan.

Evang. Cum venerit Paraclitus. Io. L5.

Alia Ep. Juftificati ex fide Pacem ha-

Saä&ata in Vzgz[m Peztecoffes..

-beatmnus. Rom.

[

Epift. Fadum eft; cum Apollo eiï'et

Evang. Surgens J«fus de. SynagOga.

Lormthn. A&. I9.

Lac. 4. 38-

Evang. $i dilizitis me, mandata mea

In feffo fantisfim& Trsnitatis..

fervate. Jo: an. 14-

Epift. O altitudo divitiarum. Rom.r1r.

In Deminica Pentecoffos. -

Evan », Data eft mihi omnls Poceft.ts.

Epift. Cum complerentur di

e5 Pente-

M (ztth 2g.

-coftes. A&. 9.

Dominica prima poff Pen!ecqïen.

Evang. $i quis diligit me; fermonem

Epift. Deus charitas eft. 1 Jóan. 4-.

meum. fervabit. jJoan. 14. 23-

Evang. Eftotemifericordes. Luc. 6;

Feria [ecunda.

lm lolemnitate Ca,paru C/ar:/l:.

Epift. Aperiens Petrus os fuum, dixit,

Epift. Ego e enim dccepl a Domino.

1 Cor. II-

Viri fratres. Act. ro.

TN

Evmrr Dixit Jefus Nlcodemo Sic

Evang. Caro mea vereeft s Jo.6.

Deus dilexit. Joan. 5.

Dominica [ecunda poft Pentecoffen, que

- Fer£a tertia.

eft infra Ollavam Corporis Chriffs.

Epift. Cum anudiffent Apoi'coh, qui

Epift. Nolite mirari, fi odxavos mun-

erant Jerofolymis. AG. 9.

dus, .1 Joan. :5.

Evang. Amen, amen dico vobis, qui

Evang Hoino quldam fecm cænam

non intrat per oftium. Joan. 1o.

mafrnam. Luc. ;

i

E

Feria quarta quctuar Temp. Pentecoffes.

In Otlava Co: par:: Cärt/lx.

EP'&* Stans

etrus. cum undecun le-

Epift. Ego enim accepi a Dommö.

vavit- vocem. A.& 2.

I Cor, II

D

u

—

EV& n go-

EPIST ET EVAN GEL.

..

Dominica duodectma pojï Pentecoj?en.

Evang. Caro mea vere eft cibuti jo. 6.

Dominica tertia paä Pentecoffen.

. Ep.Fiduciamtaleim habcmus.aC or.13.

^

fab Potenti manu " Evang. B- oculi; quivident, que vos

Epift. Humiliamini

vxdems Luc. Io.

Dei. j

1 Petr. 5.

EVang Eranc app*opmquantes ad ]e-

Dominiéa detimea tertia poff. Pem*ecaäen.

Epift: Abrahe dx&æ funt pxomliïiones

- fum Pubhcam. Luc. 15.:

- Dominica quavta pof Pemgca/feæ.

Gal.

; quod non funt con- Evan Dum iret Iefus in ]erufalem,

Eplü Exiftimo

dienz. Rom. 8.

tran fibe.c. Luc. 17.

r.

Dominica decima 7u4rt4 poffPentecoffem.

Evang Cum turbe 1rruerenbm ]efum.

j

Luc. 5.

Epift. Spiritu ambulate. Galat. 5.

iDominica qumm pof Pentecafen.

Evang. Nemo poteft duobus. Domlms

fer v1re Mlatth. 6.

Epl& Omnes unanimes in oratione

!

eftote. 1 Petr. 3. .

Dominica deeima qmnta /;a/i Pem"eca/?en.

Evang.

" Amen dico VOblS mfi abun-

Epift. Si fpiritu vivimus. Galat. 5.

2

davenc. Matth. 5.

Evang Ibat Jefus. in Cwntdtem, qua

2

Domiuica fexta pojl Pmtecaþïe::.

'vocatur Nàim. Luc. 7.

Epiít. Quicumque baptizati fumus in

Domintca dectma fexta paffentecaffm.

q«

-Chrifto Jefu. Rom. 6.

Epift. Obfecro. vos, me deficiatis.

EV?:nO' Cum turba multa. effet cum

Ephef Sje*

l-

]efu Marc. g.

Evarng. Cum i mtraret ]efus in domum

Derüinica feptima poff Pentecaþen.

cujusdam principis.. Luc. 14-

dit

Ejift. Humanum dico propter mhrmls Dominisa decima feptima paþlpmtecq/len.

tateni. Rom. 6.

Eplü: Obfecro vos ego vin&us in Do-

lde

Evang. Attendlte a fdlüs prophetis.

mino. Ephef. 4.

iMatth. 7-

Evang, Accefferunz ad Jefüm Pharl-

Damm;m aöïa'va paþ Penteca/ien.

"h.

fzi ,. &mtelrogawt. (Matth. 22.

Epift. .Debitores fumus nOn carni Ferja quarta quatuor Temp. Septembris.

Rom. g.

Epift. Ecce diesveniunt. Amos. 9.

I

Evang. Homo qmdam erat dxves, qui Alla Epift. Congregatus eftomnis po-

habebat. Lauc. 16.

pulus, Nehem. vel 2. Efdr. g.

r

Dominica noua poft Pentecoffen.

vang. Refpondens unus de turba.

z

Marc. 9..:

Epift. Non fimus concuplfcentes ma-

lorum. I Cor. 10.

Ferm fexta 704:14" Temf Segtemäru.

appropinquaret. Jefus Epift. Convertere Ifracl ad Domi-

Evang Cum

Jerufalem, videns Luc. 19.

num Ofez I4-

10v

Evang. Rogabat ]Dfum quxdam Pha-

Dominica dectma poft. meecojien.

rifeus. Luc. T.

Ed

Eplü Scitis quoniam cum gentes effe- -

6'

tis, I Cor.12.

Sabbato quatuor . Temporum Seþtemärz.r

u

Evan

- Dixit Jefus ad quosdam,' qui

Epnf'& .Décimo die mcnfis hu]ud fep:x-

in fe. confidebant tamqnis jutti.

"Lesy:25.

A!xa prR Aquinto decimo dlC inen-

Ifle

IJUC IS

fis feptimi. Levit. 25.

Dominica undecima ;;a,&' Penteco/?m.

Alia Epiftola Do mme Deus noRer

m

pr& Notum facio Vobxs Evangelzum

*

4 Cor. 15.

ich.

Alla Epift. l* a&um eft verbum Domx-

Evang Exiens ]efus de Embus Tyrn

10

Marc. 7.

üi adl me.

ach 8

m

Alm

INDFX'

A

1

Alia Fm& Angeius Domint defcen-

dit/cuim Azaua. Dan.

*

PROPRIUWISANCTO.

uv

Aha Ep.. i

Lzbernaculum fa&um eft

:go. TX'o'-fembus lz fe,äa S Andreæ

:

phmum Hebr.-

Aaal

vanz BDicebat: chus vutbis fïmth-

; dincin. hanc:

Arborem- fici- habe-

Epift; Corde efitür credxtur ad ]uülu-

am. Rom; 1o: :

bat, &c. Luc. 15.

Evang Amibulans- ]efus Juxta mare

g.-

Z2 Etceal a z ia dl

Dam;.-z.fm de£ima ofliva poff Pen-

"Galitzx. : Matth. 24

i

tecajäen

b Decembrh In Ca,z:ept:orze B M

Epift;: Gratias ago Deo: meo fcmper

/zrgzm:.

pro:vobis,' 1 Cor. 14-18.

Ep:?c -Diosnisus pofledit me. va.g

, Evang. Afcendens Jefus in nav:culam,

Evamcr Liber generationis ]eül Dhrl-

transtr"tævxr Matth. 9.

af "M atth.: I

Dominica dectuna nomapoff Pmtecoj?en

QI Dccembrlb. In feffo fantli T/:am.

Epift. Renovamini fpiritu mentis ves

- zdpoffef.

fre. Eph. 4.

prfc. ]am non eftis hofplces, & ad-

I*.van'f Simile fa&um eft regnumccc-

' veng. hphef 2.

Es

lorum- homini regi,

quxfecu: nuptlas

vanrr 'Ihomas unus ex duodectm.«

.fflio fuo.. Marth. 22.

&

Joan. 20.

Donmisica vigefima poff P:meco/lem

"R. Januaru. In f* /la /izn&'t A::taml

Epift. V idete, quomodoc«m:e ambu-

Adbbatis,

letis;

Eph. s.

pr& Dxle&us Deo, & hommlbus.

vang. Erat quidam reaulus Toan. 4.

Ecclef. 45.

Dominica vire[ima prmza pofl Pen-:

Evang. Ecce nos rel1qu1mus omnia,

tecoäelz.

|

Mdtth I9.

. Epiftola, Confortamlm in Domme.

o. Januarii. J» feffo S$. Faäum:

thef 6.

7

ä

& Sebaffiani.

vang. Simile en: regnum ca,lorum

Epift. Sanüi per- fidem vicerunt re-

homini regi, qui voluit rationem

ena. Hebr. rr.

. ponere cum fervis fuis. Matth. 1g.

Ev*mrr Defcendens Jefus de monte,

Domis:ca "vigefima [ecunda poff Pen-

ftetit in loco campeftri, Luc. 6.

teca/*,en

25. ]a.nuarn. In converfione $. Pauli,

Epdï Confidimus in Dommo Jefu.

P

^Phil. 1. 6.

Epl& Saulus adhuc fpn'ans minarum,

Evang. Abeuntes Phanfæt confïhum

-

Aétor. o.

inierunt. Matth. 22..

Evang. Ecce nos 1ehqu1mus omnia.

Dominica wigefima tertia poft Pen-

Marth. 9.

Iecofcn

9. Febmaru. das- fe effo Purxfmnom:

ï

Eplf'i Imitatores mei eftote. Phil. 3.

B. M. V:rgtm:.

ivang. Loquente Jefu ad turbas, ec-

Epl& Ecce ego mitto Anfrelum. Ma—

cc princeps unus. Match - 9.

lachie B.

Evang. P

Darmmca visef£ma quarta & ult. pajf

ufïquam 1mplec1 funt dles

"

Pen tecaf.g z.

pur«rauoms :Lüac. 2.

Epi(t- Non ceffamus pro vobis Oran-

24. vel 25. Februar. Infe/fo S. Mat/mw

tes. Coloff. 1.

-dboffe!r.

vangc

Cum videritis abominationem

Epift. Exurn'ens Petrus in medlo fra-

defolätxoms. Matth. 24

trum du-.lt A&G, 1.

Evang

!

EPIS Y E 'IE.V ANG E.

26: Julii: fn fefo S. pE

Evang 'Räfþgndehs ;-];fu;sx," dïþäit:'

Confiteor tibi, pater. Matth. I1.

Eptft. Mulieretm. fortem quis . i

E

njrcf-

z

niet ? Prov. 3I-

,25-. Martii £.

B. M. F.

feffo Anngntia(i?nis

ft re&-ri-xzm colorum

Evang. Simile €

"

Ep"i&. Loeutus. eft Dominus ad À-

'thefauro abfcondito ,' Matth. 15..

chaz. lfaie 7.

:

Augufti: Im feffo Trandfigur.itionis .

-^ 6'

e

Evang. Müfus eft A

ngelu*ä. Lauc. I.

i5 Demin; noftri Jefa Chrifas.

£,

. 25 April. Zz f

/Za s Manci E?an- :

Epift. Non doctas fabulas aff.ctici-. 2

elifta.

- Petri I«

Epift. Similitudo vultus quatuor ani-

Evang. Aífu

xfic. Jefus. Perrum &

malium. Ezech. I.

Jacobum. Matth. 17.

g.

71 AM.;rr'f.— :

l-

Evang. Defignavit Dominus & alios

Io. Àug. de feffo S. Lanrent)

Epift. Gui par

feptuaginta duos. Luce Io.

ce fe-mina.?,,;parï:e. 2.

1.

M.

aj D fefto fanctorum Apgäalorum

Corinth. 9. 6.

UPbilppi G Jacobe

Evang. Amen.amen

dico oU d.

Epift. Stabunt juíti in magna co;:.

-

fi granum frumenti. Joan. 12.

füntia. Sap. 5.

-u

Is. Àuguili. Im Affumriose B. M.V.-

Epift. 1n omnibus requiem quafivi.

d

Evans. Non turbetur cor veftrum.

3

oan.I4. —

: Eccl. 24-

|MEAis: Iu feffo Inventiontis $. Cracts.

Evang. Intrav

it Jafus m "-qirx«oddam..

:

Hp. Hoc enim fentiteia vobis.P hil.2.

Luce 10. 38-

X

Evang. Erathomo ex Pharifeis, Ni-

94. Aug. J» feffo 8. Bartheloynet «dpoff..

codemus nomine , Joan. 3.

Epift. Vos eftis corpusChrifti & mem-

2

ünii. 4 feffo S.704". Baprifla.

bra de membro. 1 Cor. 12.

Evang. Exiic Jefus in montem orare.

Epi(. Audite Infule. Ifaie 49.

Luce Ó.

^

x

Evang. Elifabeth impletum e(t tem-

25.Àug. I»nfeffo S. Ludevici

pus pariendi. Lucg 1.

flolerum ï'etri

cofe[eris

gg.]uni*i.- Infffo d. Afc.f

Regis Francorum.

E$ Pamnii..

Epi&. juftum . deduxit. Dominus per

vias re£tas.

ap. Ic.

pifü. Mifit Herodes

4r'e'x magnus.

Actor. I2.

Evang. Homo quidam no

bilis abiit

Jefus in pärtes Cafa-

in régionem longinquam. . Luc.19.

Evang. Venit

rem. Miatth. 16.

25. Aug. 1 Decelat. S.Joau, Baptiffa.

2. Julü. d» feffo Vifeeateon. B. M. V.

Epift. Factum eft verbam quini

Epift. Ecce ifte venit faliens in mor-

ad me. jerem. 1.

tibus.

(Cant. 2.

Evang.Mifit Herodes, ac

i

tfenq*iia ]oan-

Evang. Exurgens Maria abi:i: i;i mone

nem. Marci 6.

tana.

uce T.

22. ]-ul:.i. Ip feffto $ Mar. Mdgd;timæ.

^ 9. Septemb. InNazivitate B. M.V.

Epift. Dominus poffedit me ab initio

Epift. Suzgam & circuibo civicatem.

v

viarum fuarum. Prov.9

^ Cantic. 3.

Evan

I

g

. Liberg

enerationis Tefu Chei-

E

yang.- ch&bät

docin quidii Pha-

fti. Matth. 1.

^

rif. Luce 7.

ïacozä «dpoffoit.

14.9cpt. 1a feffo EX

4!'!:!?. $. Cä'z:ciï;

25, Julii. 4de feffo S.

Ep. Hoc enim fentitein vobis. Phil.2.

Epift. Puto,

quod: Deus nos Apo-

ftolos. 1 Cor. 4.

Ev. Nunc judicium eft mundi. Joa.12.

Evang. Acceilit ad Jefum mater fi-

gï. Sept.

In fzffn S. Matthai: Agofle

liorum Zfäbedæi. Matth. 20.

m2

Q' »Ev.avn .ggli/ü.

spiü'.;

ls

ä:

[^:

z

H

ERa

[/

Epid.- S'imli.l'ïtädo viultus 4quatuür ani-

Aliud Evan

máàlium. Ezech. I.

j

T qu fum /'P*'lïfl,sif—vïvusä '

-

Joan. 6.

Evang. Vidit Jefus hominem feden-

II-INov. 1m feffo

$. Martini Ep:/äo.

eem in telonio. iMatth. 9.

p € confefforis.-

t. I2 fefflo Dedicattonis S. Mi-

Epift. Ecce

: 29. Sep

;

- facerdos nágntis. ; F.c-

-ecbaelts "Archangeti.

E

clef. 44.

Epift, $i

gnificavit Deus,

quz Qlfi'ïor;

Ev. Nemo accenditlucernam. Luc.ir.

tet fieri cito. Apoc. T.

Es

oI.N Ov. In feflo Prafentatió: B. M. F.

Evang. Accefferunt Difcipu

li-ad Te-

Á

Ep. Ab initio & ante fecula. Eccl.24.

fum dicentes : Quis putas.Mat.h.18.

Ev. Loquente [efu adtürbas. Luc.1T.

4. O&ob. Izfeffo S. Francifcs Cozfe]].

Ip feflo $. Catharine, Virg. 6 Mart.

Ep. Mihi autem abfit gloriari. Gal.6.

E;

jift. Confitebo

ot tibi ,*Dvon'ai"nlg rex,

Evang. Refpondens:autem ]efus, di-

xit: Confitebor tibi. Matth. 11.

Ecclef. 51.

Evang. Simile eft fegnum 'cdelü"'rünþï

9.OGob. I» feflo S5.Marr. Diony- .

$52, 65 fociorum.:

decem virginibus , M aþ—th.. 25. j

s Paulusin medio Ar

Epi &. Stan

z

s

gi- A&OI'- 17'

COMMUNE V*SANCTORUMQPT

Ev. Attendite a

fermento.-Lü&. I2. I.

a Vigiliis -Apoffolorum.

- 18. OGob. I» feffo S. Luce Evaugel,:

Epift. Jam nor.- eftis ho

fpiEeg & ad;

z

Epift. Gratias ago Deo. 2 Cor. g.

s vens. Ephef.o.

Evang. Defignavit Dominus & alios

V. Hoceft preceptum meum.](')av.l 5

feptuapginta duos. Lucs 1o.

de matali enius Martyris Poutifess:

Gob. In feffo 5S. Apof?

/ elorum

Ep. Beatus vir, qui fuffert. Jacobi 1.

$. O

? SEmontis Ufudne.

Alia Epift. Benedidus Deus &

Epl&w

Unicuique noftrum data eft

ter Domini noftri. 2 Cor. 1

gratia, Ephef. 4.

Evang.

t

i quis venit ad me, & non

vang. Hec mando vobis ut diliga-

í

odit. Lucx 14..

tis invicem. TJoan. 15.

Aliud Ev. Si quis vult venire poft

i.lNovem. z feflo Omnium Sancloruzm,

me, Matth. 16.

Epift. Ecce ego Joan. vidi alterum

lz gatal: untus Mart. nog Pamfäis.

Angelum. Apoc. 7.

Ep. Juftum deduxit Dominus.Sap.ro.

Evang. Videns Jefu

s turbas afcen&it

y

Alia Ep. Omne gaudium. Jacobi 1.

in montem. Matth. 5.

1

Alia Ep. Memorefto, Dominum fe-

fum. 2 l'im. 2, Communicantes, 1

9. Nov. . In Gaahme;nomt. Defuzilor.

Petri 4.

-

ift. Ecce myfterium vobïs;dico. I

Corinth. 15. -

Ev. Nolite arbitrarï,'quia venerim pa-

Alia

Epift. Vir: fdxtiiïï

&, cem mittere in terram. Matth. 10.

imus Judas. 2

Aliud Evang. Nihil opertum , quod

Machab, 12.

Alia Epift. Audivi vocem de colo di-

non reveletur. Matth. 1o.. Nifi gra-

centem mihi. .Apoc. I4.

num frumenti, Joan. 12.

De uno Martyre tempore Pa[chali.

Evang. Amen amen dico vobis, quïa

venit hora. ]oan. s.

Epift. Stabunt. jufti in magna con-

Aliud Evan

ftantia. Sap. 3.

Joan. 1t.

g'.Dix'it Martha ad ]efumä

Evang. Ego fum vitis vera

: Jban. 15.

i

Aliud Evang. Omne, .

quod dat miþi

Deplurihus Marryr. temp. P:tfc-bdli.

| Eatcr. Jpgïn. 6.

Ep. Benedictus Deus & pater.1Petr.1.

Alia

COP EE n m

wl

P

EPI..ST.*E',.'I;EVANGEL;

us

Alu Epift. |;Poft hæb eäb Joannes.

Aliud Évang. Vigilate, quia 'n'cï'cï-

Apoc. , I9-

tis. Matth. 24.

Aliud Evang. Nemo accendit lucer-.

Evang. Ego fum vitis vera.

Joan. 15

.nam. Lucse 1.

Aliud Evang. .AÀmen amen dico vo-

Y

bis quia plorabitis. Joan. 16.

Aliud Eyang. Videte & vigilate, &

Commune plurimorum Marryrum extra

p-rate;

Marci 13.

4

Commune Dotlorum.

zampus Pajchale.

Epift. T eftificor coram Deo. 3 Ti-

V,

XEpd'n Tuftorum anime. Sap. 5

A

Alia Epift. Jufti autem iql)el'petu,u*m.

moth.4. ]Juftus cor fuu

(m tradet.

I[T.

Sapient. 5.

Ecclef. 39.

Evang. Vos e

ftis fal terfæ Matciï. 5

Alia Epift.

Rememoramini priftinos

Commune Confe[[orss mom, Poutifcis-

e

dies.. Hebr. Io.

. Alia Epift. Reddidit

Deus juftis mer-

Epift. Beatus vir, qui inventus elt

4

Wi

cedem. Sap. Io.

fine macula, Eccl. 31.

-AliaEp. Juftifcati ex fide. Rom. 5.

Alia Epift. Spe&aculum facti fumus

mundo, I Corinth. 4.

Alia Epift. Non-funt

x

condign& ,paf-

fuemm:l lücra.

[

fiones. Rom. g.

Alia Epift. Quz mihi

. Alia Epift. Exhibeamus no

f&xetipf-ps.

Philipp. 5.

2 Cor. 6.

Eváng. Sint

luxifbi veftri. prgcin-

&i. Lucx I2.

. AliaEpift. San&i per fidem vicerunt

ebr. Io»

-

reena.

Aliud Evang.. INolite tifïxer«e pufillus

grex. LuczI2.

Alia Epift. Refpondit unus de Senio-

j

ribus. Ephef. 5.

Aliud Evang. Homo quidam nobi-

tis pr*æliä.Lucs'QI.

lis abiit in regionem longinquam ,

"

Evang. Cum audiert

Lucez 19.

4

- Aliud Ev. Defcendens Jefus de monte

Commune.

"Albatug.

^

— ftetitinloco campeftri. Lucg 6.

- Aliud Evang. Sedente Jefu fuper mon-

Epift. Dile&us Deo & hominibus,

0f

-—

cem Oliveti. Matth. 24«

Ecclef. 45.

V

Videns Jefus türbas af-

Evang. Ecce nos reliquimus omnia

.. Aliud Evang.

jl

cendit in montem. Matth.5. :

Matth. 19-

Aliud Evang. Refpondens Jefus dixit,

Communue Virgmmum &5 Martyrmn.

-Confiteor tibi Pater. Matth, 11.

Epift. Confiteber tibi, Do

?n-iäne rex.

Ecclef. 51.

|0.

Aliud Evang. V& vobis , qui ædifï—

Alia Epift. Domine Deus meus,

catis monumenta. Luce1I.

:

en

Aliud Evang. (QQui vàs audit, me

exaltafti,. Eccl.51.-

oelorum"

$

audit. Luez 10.

Évang. Simile eft.regnum c

Aliud Evang. Atten

dite a fermen tö

decem virginibus , Matth.25.

Aliud Evasg. . Simile eft regnum ce-

J«

Pharifzorum. Lucx 12.

Commune Confe[foris Pontifrcis:

lorum thefauro abfcondito. Mat-

od

Epif. Ecce facerdos magnus. Eccd.

th&i 13.

.

D

Comimune' Vtrg:

£um 308 M»irtyr?um.

Ua

Epift. De virginibus preceptum Do-

'Ali-a.Epii;c.' Plures fadi funt;'Sacerdo—

-Amini non habeo. 1 Cor.7. .

tes. Hebr. 7.

Domi-

Alia Epift. Qmnis Pontifex ex ho-

Alia Epift. Qui gloriatur in

n

z

minibus affumtus. Hebr.5.

no, 2 Cor. IO.

:

Evans. Simile eft

reghum coelo.ritüa

H

Alia Epift. Mementote prepofitorum

veftrorum. Hebr. 13.

decem virginibus. Mattb. 25»

Óa

D

Í

Ev. Homo quidam pcregre.g

M attha Q 5'1

Aliud Evang-. Simile eft re,gr;u'

i*

£

I NDEX ÉEPIS ,

ET EVANGEL

lorum thefauro abfcondlto. Mat-

Ceontra Pagano:.

thei I3.

Epift.. Oravit Mardochzus ad Do-

Commune Mylierum þm&amm zec V:r-

minum; E(fther 13.

ginum , nec Martyrum.

vang. Quis veftrum .habebit aimi-

prü Muilerem fortem. Prov.31.

cum., Luce IL.

Alia Fpift. Viduas honora, que ve-

T empore Le/L.

re vidux funt. 1 lim. 5.

Evang. Simile eft regnum cmlorum

prfï Accefferunt. omnes prmcnpes

bellatorum. [ferem.42.

thefauro abfcondnto. IMfatth. I3

I» Dedicatione Ecclefta.

vang. Dic nobis, quando hæc erunc.

Mlatth. 24

Epift. Vidi civitatem fan&am Teru-

Pro Pace.

falem. Apoc. 2r1.

Evang. Ingreffus Jefus , perambula-

Epift. Fratrlbus

qui funt per ]Egy-

.ptum. 2 Mach. r.

bat Tericho.

Et ecce vir nomine

^ Zach&us. Lucs 19.

Evang. Cum eiïec fero die illa. ]oan-

nis "O.

In Spor/kl;ä:z:.

Epif. Mulieres viris fuis fubditm

Pro anda morml:t.zte 'vel tcmpa-

funt. Ephef. 5.

re peffts.

Evaig.

.$1 licet homini dxmlctere u-

Epift. lmmxfït Dommus pefhlentlam

-xorem. iVÍ :tth. 19.

in Hrael.

2 Reg.

Ad tellendum [chifma.

Evang. Surg gens

]efus de Synagowa.

Lucsz 4.

Ep ift. Obfecro vos, ut dlgne ambu-

letis; Ephef. 4.

Pro infivmis.

Evang. Sublevatis Jefus ocuhs in

Epift. Infirmatur. ali iquis vePcrum.

cclum,.dixit Pater fan&te, ferva

acobi s.

Evang. Cum introiffet Jefus Caphar-

eos in nomine tuo. Joan.17.

Pro 7:-4::;»:7;;6 nece /fizate,

nfxum. Marth., g.

:

hl ift. Si iniquitates nofire concende-

WA

Pró peregrinan::

bsus, vel zer 4gen-

-rint COntra nGs. Jerem. I4.

:£ibus.

Fvang Habete fidemDei. Marc.11.

pr& Egreffus Jacob 'de. Berfabee,

Pro remi/Foue peccatoruo,

pergebat Haran. Genef. og.

Epift. :Condele&or legi Dei. Rom. 7.

vang. Euntes predicate dicentes :

Evang. Peme & ddblmr vobxe. Lu-

quia appropinquavit regnum calo-

ce II.

rum. Matth. 1o.

F I

NW

SESSM

3.

SE

E

zSNS

N

S

E

x

m

E

/ i

f

ä

—

)

E

aT

ITH

,

r

P;IX

LLT

i

[L/r

l*

f

E

;l

l«

L

in

d

2j

T

—

s

—

4

P

s

El

s

D.

«

X

m*

3

-

4

*

E

T

v

M

Ya

*

[

i^ ^

j

É£-

g

ts

*

14

:

d

i

at

-

d

i

m

z

MTETIATNS

——

—

—

n l—ÓQ

t

VTTUTRUMN ER r

—

-

A

[

T.

—

-

I*

I

*

La

$

*

L

M

u

*

s

M

E

j

-

P

33

u a

P

-

1

m

d

i ——

M

p

m

—ÁÁ—

u

E

ER

h

Z

A

ER

E ERN

t

s;

TR

C MR p aOt

s

RCR GE RE n a.

m

m

N

Q

a.

d a

-

*

:

D.

a

N

R

—

E

n

N ä

.

n

a

s ln

ii

UA

h.

as

o .

Is

E

Mu

z

n

g t

-

M

—

N

uB

d

——

ss

*

o

s

N EXUe

EL

u

"

x

.Wæä.m

i

u

g

N

2

-

s2

W.

/

JÓAE

E

-

k

vt

-

:

ey

E

2

f5

"

7

é

t

,

/7

7

"

;

p-

us

-

ao

-

B

u

"

hN

N

A.

7l

As

f

)

á

d

WE

Y

-

T

N

o/

g

5

,

j

A

-

s

x

Es

"4

EN

zP

j

L

A

v

N

*

..

j

k* :

R

N

d

. d

N

i

s

r5

X

A

DESQMse

VOR

]

"N

P

P.

x

a

...s:w

4

Mi

hi

3

la

ij

n

N

..

yra

3

£

$

vl'

Ed

$

V,

p

N

x

P

t

w

x

F.

RE

F.

m

^

*

N

äa

ae

d d

s

£

E

9N

E-U

(/

.

d

A

»

w...,.mu

7

7-

A

L

H

B

Y

s

M

u

E

*

A

RE

U

&w

d

É

P^

Em

.W.u,u

s

r

P

A a

2*

.u«.æu

Vur

s*

"

P

n

j 4

g

"

V

i

,

UE

3

»

ia

|

$4

wf..n

x.w.u./

"

.

m

AE

d

"-

E

a.

l

|1

) |

Q UR

N

RA

[

//

d

M

P r

;.W/J

&M

2

m

:

$u

A

1

*

4

m

F

/

as

s

d

J5

RE

Ww

u

À

j

l.

Y

4

AO

y

k

P

3

|

24

MO

P

M

Y

E

"

d

P

Y

A

j

Y

T.

B

*

T

L^

w

g8

TR

?

I

Ms

$

müx

D

E

Y

M

i

[

9

s

W

$

i«

/ d

M

P

s

:

d

4

à

$

y

-

s

ts

//

4

5

-!

m

[

Es

E

-*

Ti

i

A

r2

z

9

E

F

E

Y

n

dU

:

:

C

A

gSN

"

L.

i5

AE

i

[2

;

N

&

a

&U

X

-u

s

M s

ss

-

d

3

1

as

p

Á

A

.

AA

/

4

Z

"H

&»ä

NG

E

,

*

Es

S

M

P

2*

7

P

m

M

bl

N

ON

o

P od

N

MW

i&

5

i

d posant

Y

25

"

ts

*

Z

iv

Y

"

E

w(

b

*

*

j

"

AE

"um

/7/

-

-

l

N

M

N

od

3

rR

-

AT.

$

a

u .

i.

g

ae

n

A d

" /

-

4

P )

E

j

Pa

z

u

*

du

E

D

2V

P

P.

"

W

V

d

p

X

VN

9

X

E d

A

p

,

x

E

*

iB

J

*

"—

u

-

m

Est

A a

,f

^a.

T

DN S. OODUUDEI EUAT

a.

u

P^ at )

E

" l

"d

&

a

Ea

fs. "m o 9s

E.

A

"

4 o*

end

" w

^

U

2 ol

u

LUR

PN

Jf

gesrd

ES

u

a

» $

-

..f

5

:

PT

E

: d

E

AW

Pl

w

J.

Y

,//

x

/

$ d

"

. gfï

w

T

t

hs

A

)

:$

vt5

M-

"

U/

D

*

:r//

N-

]

//

NONS

As

LE

..

,I:// E

us

o

——.

b

E

*

NS

o o s

li

Dd

i

M

w

Sx

)

3.

N

N E

[

$

E

, l

* x

N

N X

»y

ï

//

3

I(ix(/

,^

a*

NS

N

d

M

VX

:

H.

* o "B

*

3

NUN.

VI

a

ij

N

[

'J

LE

-——-

!

N

X

LU

N

x*

by

1

R

E

N

EU.

h

l

*«

O/æ "o

Ts

..

$

H/M

*

OM

$*

nE d

E —— — À

..

^

N

p

^W

N

,&.

M

EE s

v

$?

Q

(f

xdev

|

**

N

aM

^M2

U

m

iä.ü

/

1

4

(

/

b f/&

/

M

l

/

N

N

VNSES

[

s

i i

E

H

:

Q

|

N

Md

l

*

--

€*

w

wv

» *

Y

i

re

$4

z

///

B

EU

F

(.,M

N

$ao

** m

M

'.-

x

j

m

—

x

LOA

ä

N E

$

Pv t

X

t

,w,

VN

P

X

w

N

TL

.

P

,

N

Y df

at

S

[

N

um

VE

H

-*

-b

,:

"

*

XAQN.

d

—

-

^P.

NON

M.

n

..

,

N

.l

N -

SNS

N-

Pxcde

L2*

*

* d

/

A

ax

y

LAS

;/

M

st

E

N

;«

CR

^

^

P d

r

£

M

,-

U

P

E.

N

um m

x

r

d

"

'

L s

—

r lM

L2

j

i

z

p

.& :

N

'D

7

e.

»

$

ISM

N

(

r;

^

dN

RAl

2

h

*

NS

E

..I

*

,

M

f

:

N

V

Y

"

DI

/U

Q

x

;

OA.O

P4

--

E

!

x

2

x

1

W

u-

-

,/.

N

/,

/,/ æ

a A MBR

N

m

U

X

SUN

.wo

u

—— —

iV

Y -

o s

M

*

a

as

$

ET

—

"É ml

r EM

--

*

B SNN

N

,///.b.

—

Ll

A

QQM

—

L n

128

AW

CT

z

T

"-

lE

x W

W

d

45

"7 --

Á

-

—

g EE

—

um

— Ó

u

Il

d

CNS

EN.

'..I p

CAME

— . CAEENEEESS — —

——

—— m

D

"——

X

NUNY VN

m v

n;

m

Y

p

Of

*

. .Pc/,/,

z.

M

o

Xx

—

£0

Y

"f

$

E

$ s

— CO

ia

ïNxx

nE .

Ves

u

».-

9?..89

.mt

E -

^

^ TX-—

p —

u ii

Es

"

ii

i

i

zi

um

[

TET

p

-

E i

EM

OR

A

SÉ

s o

T um m

"5

—

E

eietcs

od

s

N

T

u

"N

N

E

E

*

us

m

r uei

—

"

oW

A

" s

EOE

a

"

A

rR

AL

A

X

d

M

E

AUE

s

—

CVK

YX

:

P5

3 AON

u

x

A

s

AUA

CO

:

SSORED

AUE

A:

AM

NÀ

ER n

*

i55

te

(5

AO TA

x

M

M.w.

i

V

&v

*

.ra'.l.

M

M ORE

N

Es

^j

i

&

*

»*;

N

x

AveUR

Mw

sqw

NU

Wabe

e€

P

d

A.

ib

EM

E

5

MU

AX

W:

N

*

.

x u

F

LU

t

C

m

:

s

A

s

-

R.

r

*

o

d.

x

ET

K

ASS

M

N

va

b

"

w

lr

Rs

6s

*

mw!

x

wa,wy

s

AT

AUE

3

E

rrw

Ed

"

*

d at

AR

gt s

j

Ape

TA

aE

cus

AE

qu

x

i

R

-

P

*

"

SSEADTEAN

-

*

X

:

2

3

u

Z

e

u M

*

N

)

Mv lt

b

t»nm»

Y

23

g"

N

o

A

d

i

A

A

SS

ia

MQ)

:

u-

M

a

ANY

w

N

M

&

:

Ea

r

-

X

i

ia

E

m

P

22

TM

Wa

A

At

ENSNS

Ws

i

3

&

E

o

2

:2

i

*

T.

EO

x

u

x

N

uX

EOR

HH

1

]

P*j

aE

T.

AC

N

MT

$

J

(

mX

-

r

9-

w

^

La

«.dw y

d

NI

N

t

m

g

:

j

H

$3

pcty

P»J'x(

3

*.

A

wm

:

PC

p

e

u

"

L

-

$lx

h

*

*

.wwf

,W.

1

E

o

PT

as

E

DN

SRAVE

s

E

A

t

s

RA

*

As

E

-

i

(2

d

.

EE

L hm

&*

uY

M*

Pa

-a

z

E

5

Z

;3:

d

P

m

A

SNAM- uw,?

C

m.&

—

"

d

e

13

2

"E

-

4

J

A

PX

*

w

&

Hv

d

»*

R

g P

d

3 9

A:

*

*

M

du

d

z

p

5

A

*s

g,

M

E

a

[.29]

EE

V

ä -

-N

AE

-

xjus

*

t

.

X

5

A

5

X

WL

v

3

GU

- n 4

32

s

*l

b

j*

—

n

ii

z

AC

NON

A.

yv-

:W

s

"

*

Y

-

wx.

i

n

W

K

i

$

^

LA

u

^

vn

ia5

x

N

V*

E^

QW

Bd

s

X

M

NY

A

d

s

EM

R.

HH..

*

.»

J^R

s

0s

£.

u

v

A

EE

E

3-

x

$

*

-

us

i .

m

3

g

$a

Yab

?

w

Ó

.Nm

2

I-

w

k

Id

N

X

cd

us

ECME

W

"

u

[»

-

p

.

ha

Vi

A

s

UE

NG

,

Av

&

RE

u

N

J/o

"

R

ca

"

w

R

^

"d

*

*

s

N

/,f

A

R

Sci

m

"s

x

3

k

5

b

N

&

N

d

d.

"

M

EOE N

SAS

N

:

N

WW

N

Vi

*

x*

n

:

346

$

D6

/fut

Q

ss

Pt

i

A

m

NY

i

RSS

yY

3

SS

N

t

É

*

5

s

S

-

R.

Yuts

-

t

s

a

MM

s

NY

N

&t

x

DO N

äf

m

z

»

A

Rib

EN

SSNS

-

T

us

A

N

N

M

-

LT

» *

*

N

N

"1

M

y»

NS

has

n

NY

yv

»

vt

.w,

m

A w A

*

D

Rs

d

"

i

Ed

L

N

BM

W

N

W

P

u

A

M /&,

as

;

:

n

W

s

"x

€

*

"RX

[

d

M

s

ha M,

£

*

r

-

A n

i

u

3

NSEN

p

w

*

*

SE

P dx

a

n

ET

s

N

N

^

i

^s

U

E

M

P

h

*

C

E

t

UET UP

i.

,.,.W/,J

N

5

$t

f*

.eJM

H

À

AL IN

£

d

f

:

A

L

A

9

W

B-

z

"

-

s

.

i

DN r

Xv

r

»

el

N

Ls

d

TA

»

N

.

ERN

$.

—

u

A

&

:

WJA-»

$

As

Ts

-

s

Y

35

3 s

2

w

2

TM

"

w Y

-

E5

st

R

P*

3

d

N st

s

Laf

3.

Á

n»

N

x

Pl

i

RC d

h

-

2v

a

*

st

AAE

i

x

Á

fs

*

4

Ü

2

sg

--

4

f

P

-

m.

*

:

m

M

E

T

P 4

$ POT

23

:

P

;

W

X*

,

jew

C

LOK

Y

u

$.

E d

E

EE

.

o

E

U d

Qu

my

s

d

g

S n

S

u

$.

.

E

Csl

.W.

j

M

»

PC

w/&&

m

E

R s

*

u

x

n

M«

ii

Is d

d

ss

Y*

MA

-

L

z

M

!(&ä

«s

6d

y

d

x

z

us

r

$

a

x

m

a

ag

—

u

2

d

t

-

v

asb

H

E

Ed

fs

.

2

Etut

7

J

A

d

v

Jm&

2 d

E

*

23

z

d

:

T.

s

o

P

— La

"E T p

ib duu-

wpde a

ss

as

a as h gO

Vesisi

Ben a E

-X

gpenn

rA

Y

X

IB

W

E^

-u

19

SACRA

18

CVM

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

17

CCUEMPEANI M

16

! Lonemsaum

MENOCHII

ESJ

ET M

15

ä

COMMENTARHS

14

BI Ril

13

RE

EDITIO

NOVITER REVIS/!

3

-

GENEQESEE T OVLU

TOMVS VIII

-jge

CONTINENS

8

PAVLI EPISTOL. AD ROMANOS

AD TITVM

AD CORINTHIOS I. &I «

AD. PHILEMONEM

AD GALATAS

. AD HEBRAEOS

7

AD EPHESIOS

JACOBI EPISTOLAM

wueM u MeiEUE -

. PETRI EPISTOLAM I. &II.

6

AD PHILIPPENSES

AD COLOSSENSES

JOANNIS EPISTOLAM I. Il. &ll!&

AD THESSALONICENSES I. & II

JVDig EPISTOLAM

5

AD TIMOTHEVM I. & II.

APOCALYPSIN.

)

]

4

E

3

VIENNAE AVSTRIAE

L

CaES

R

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

Ü

ä Tvrls gv SvMTIBvs Joaw. THoM. TnaATTNER,

MA ]j.

AVLAE TvrocRnAPHI ET BIBLIOP.

WIDCCLV

1//' L

»