12A11700-7_8-1
author: Menochio, Giovanni Stefano

-

[

-

-

-

— MÉ

u M E.

-—

;

wosqegecs

"*

gupten

i

E

*

at

pus

m

—

VYNINIES n - x a R p CY RTH IATR

ERE u ET C M EE

Es

rE

d. . m csim

-

2

-

.

pa

i

i

»

:

m

a.

2

LU

2

A

5

E

g

(

T

M

u

Y

s

.

CA

n

us

df

»

AU

j

i

AU

( 2 P

p

J

um

$:

A

Es

ed

r

i

^

*

hi

2

us

d

h

Y

m

d

]

s

z

-

2

g

a

ssl

NT

*

x*

w

&

A

»4

[

Q*

*

*

d

$

-

p

"s

tss

d

38

t

M

$;

x

€

TOR

z

NG

Ü

s

ss

A

E CT

v

-

s

s

n

SCI

* Rab

&

h-

a.

d

E n

w

2

-

»

Ei

Pj

&

3 s

s

*

i.

LA

p

i

»

A

E

x

x

*

3

229

5

n

d

i

A.

..»

*

,Ww

X

p

A

DWC

LSt]

d

u

s

*

3-

p

d

.

Y

*

S

R

d

j

D

p

gt

o

$

w

5

.

T

*

n

E

£

VN

Wv

g

p

P

Y

s

-

j

a

x

s

*

ob

E

A

k.kwy

V

M

x*

M

ii

:

v

-

i

^

n.—w

D

RD

*

N

1

.wn

h

2

j*

i

x

d

ia

p

TW

a

Y

g

$-

m

21

d*

7^

n E

R.

i

cA

W'v

Eu

W

b

d

Pt

Aac

».Hu

u

Ó

d

:

^

Ts

C

W

m

v*

aS

e

coi

Ts

*

x

N

**

Mä,

x

d

,u

xw

m ors

^W

*

u

*

F

zh

P

A

u

d

a

lo

-

L.

u

E

A

yu

E

T

f

d

E

M

EE

m

v

x

FR

C

u

i

E

*

A

AO

"

2

mac

D

u

n

p

P

E

2

R

*

n

w

N

$

e

RE

Pa

r

j

Vr

A

zm

NUA

2

vb

i

Y

F.

d

L

2

m

m

z

i

WA

N

"a

U

x

P»

gl

um

Es

s.

s

E

m

*

*

uw

d

.

*

5x

N

i

d

s

P

*

&

"

z

EE

:

as

X2

D

ee

r

Ls

o

1...«.9;:

.

P

D

FA

x

u

LE

EY

eil

u

»

-

i

x

M

v

L

u

$

s.

s

s

d

l

E

j

x

a

5Si

N

sE

d

R.

A

*

z

E

ij

z

s

o

p

N

m

-

4

a

N

w

À

ts

]

u.

*

fs

W

æ

E

s

A

A

s

.

3

um

vt

A

$

*

A

*

AE

TT

*

?

$

-

x

P

[

3.

A

W

B

E

5l

d

$

:

AE

E

d

-

AE

"

*

N

E

"A

-

-

L

h

Sfiys

-

p

j*

2

g

E

/a

;j*

d

.r

*

Ls

o

-

):

—

Vs

p

n

:

5

A

OE

A

b

As

x

o

z

d

p*

*

(*

nv

«w

n

3

X

$

:

X

N

T

ag

M

^ r

x2

W

"

*

s

D

m

as

E

*

n

*

Ia

w

DN

m

l

o

a

W

E

W

*

u

.

EY

*

D

*

d

s

Ls

35

i

23

wes

»:

»

UR

A

k

du

"

.H

"

um

ROX

-

UE

"

*

E

Ea

E

es

N

5

g

E -

s

n

.

3

|

As

J

u

s

x

s

p

e

-

d

$

d

s

»

*

x

p

x

$s

^

E

^.

RO

E

2

a

ts

3

:

P

s

s

x

i

t

35

-

$s

E

z

*

259

COR

hx

3

Es

*

i

d-

as

$:

A

*

z

P d

-

"s

E6

E

2

s

t

(

k

Es

at

od

a

*

d

"

* us

$

X

E

m

-

m

]

T

E^

A

:

LA

d

E

N

DO

x

3

n

E:

£.

m

gb

E

3.

z.

:

k

VT

d

x

4s

k

u

z

i

k

AE

:g

U

?M

s.

P*«

E.

$

dee

-

u

e l

xb

t

^

i

D&

s

s

E

4*

x

i

i

D.

ial

Pa

D

AUs

2$

MT

E

"d

a

u

UM

2

Es

a&

$

At

du

M

penr

w

E

X

M

S

*

R

iv

P.

Ms

i

2

vt

2

-

i

h.

.WW.

m

,

us

V

v

P

wum

d

A

2

E

h

u

M

X

,

v

3*

o

s

E

$s

RA

zS

$

z

s*

DI

m

As

X

J5

x

R

[

d

$

*

*

H

T

4

*

A

MERUGE

m

Xes

X

*

E

L

w

T

N—

n

D5

Ls

ao

*

E

Tv

AL

s

*

2*

a

p

EE

u

E

C

o

3

ET

D

$

p

m

ER

x

ET

W

d

u

$p

r

a

*

z5

:

24

Rs

* d

fs

g

a

A.

um

E

2

Zut

i

hr

E

-

*

$

s

i

MW

.»H

*

.!MJW

$

u

z

rE

v

E

v:SS

$

B

x

t

E

v

zi

E

N

ER

Bs

EEE

L

53

H

a

1

d.

u

M

w.w.

;v

X

E

s

o

:

X

—

2

3

w

n

x

»

3.

4

J

NG

s

&

33

nm.w,*ww.—

Es

p

x

r

E

x

*

5

as

M

p

Ls

PO

V E

EX

a

s

M

Ts

p

6

$

--

at

5

É

3

*

EX

x

*

t

N

L

p

As

p

z

E

&

w

»

E

i

w

A

AO

T2

-

v

L.

e t

*

d

mw.

- Q

m

s

*

*

£.

^qu

53

QU

Cs

x

s

mu

I

ls

"

$

N

Md t

e

M;m.

»

s

P

-

cee

A.

s

d

A

o

*

VOW

a

ia

E

EM

EU

.

E

ia

3

fw«

R

H

E

E.

i

Hs

"É

D

r r

33

R

*

D

d«

d-

[

a

s

É

x

2

TRU

2

*s

2 .äæ

E

a.

És

E.

Hw

x

....

M

s

5j

as

EE

n

n

*

de,

T.

AR

d

2

Mp

N

:

A

i5

A

$x

»

d

y

pH

j

t

n

us

M o

5

d

od P

M

D

z

UE

E

EAC

Ed

2

m

d

.

$t

E

st

x

s

.

M -

^

Iu

gU

"j

&

n

N..W

T

VA

EW

u-

5

ET

p

x

T

UE

ET

A

p

K

duEew

a

.W/

j

r

o

i

s.

d

k

AA

as

V

R

ES

Bo

U

X

»Uu

»,

as

.

*

x

us

*

t

f

E w

A

C EE

Es

N:

CC

5

i

n

s

M

:

$

i

&-

WO

m

eS

r

eu

z

m

395

U

«

*

x

C

s

L

m

$4

?s

u

E

m

T

n

Md

t

E

s

u

at

RR

*

x dR

*

m

E

a

M sE

p

Es

d

9

E

d

H

s ss

CRl

m

m

i

O

u

Rs

uT

r

d

s

(

-

a

NG

2

EY

3

o

A

i

Y

z

x

Ts

.M

M

xf

x

R

s

u

A

J

J

ss

-

M

kl5

E

R.^

p

s

3

j

x

j

cgv d

n

"r

x

22

d

A

À

.

[S

J

D

r

»

zl

gO

i^

i

T

x

m

as

AR

i

MUUSUA

s

x

w3

WMW../

D

u

D EE

d

a

Sn

A

i

AR AE

z

J ar

z

z5

e

n

"x

x

P

2

u^

^X

J 4

GE

M

i

o

o

D

-

A

H

-

z

A

$w

-

-

ide

-

E

E

g

A.

^ URT

ls

x

D*

o

m

d

d

D

Pt

i

-s

$s v?

"m

:

x

ET

X

A.

F

r

:

£

x

-

PO

5

NG

RA

"

a

L^

d

at

,

P

MC

PA

s

E

i

-s

s

-

-

P.

61

E

?s

a

2

f.r,

j

is

«

i

*

ii

-

r

u*

—

«

EY

*s

z

*

x

.æll

AC

z

A

352

3

"

i

K$

f

cy

VU

x

et

f

C A

3

E

*

.

-s

"

M.

x

i*

i

y

m L

st

l

-

PT

vt

u

-

p

u

Mx

d

Bd

-t

t

*

Mu

T

.w

*

$.

nu

-

x

hm

E

E. l

s

v

ä

4

d

-

x

M

DN

UR

re

a

45

.

E

i

33

n

p

D

x

u

(

-

P id

ïu../

C

Fs

W

ER

H

:

d

D

D

r

d

d

m

n

MTA E

E

P

E

2

s.

io

doee

Mee

2

o

MC

Á

z

d

ER

sb -

pre

A

d

E

Eu

d

x

*

E

AU

i.

per

E

As

-

Y

C

d

z

M

9-

-

d

n

53

L

*

hus us

4

E

1

m

2

*

d

-

z

a.

N :

n

oX

«

w&w,»!

P

*

d

P

-

É

5

*

EX

i

£T d

P

H

h

va

R

25

E.

i

ER

EY

a

R

G

b

ii

L.

d

A

Pa

EM

i

?

T

E

2

d

ROM

EURT

d

RC

o

1f

i.

ia

p

?

p

d

A.

x

$

,

h- d

1

E

A:

RRU

d

X

aE

n

o

s

A*

6

^

u

o g

:l

*

b

.ml

M

*

AS

^s

3509

d

s

rv

».

«

QU a

ä&

T

j

d

E.

J A

w

i-

P

$

AT

-

L

A

a

m

d

23

p

M.

PC

t

Y

EX

b

^

)

*

D

vt*

t

pO

*

LA

x

E

d

Es

W

d

d

nx

j

um

z

w

*

L4

*.

*

d

ul

ov

»t

-

a

*

x

P.

s

o

TM

n

:

*

A

2

E

TE

ID

x

x

EUA

$s

E

3

R

x

LE

i.

LA

1525

5

P od

T

M

xw..

H

14

P rdrd

P

)

V

ETX

zi

N

N

o

v5

2

n

p

A

e s

p

"4

x

hm

—

p

eos

I

*

:

TF

E

P

E

r

2

N

*

W

M:

&

As

T

TR

Eu

"

s

k

C

d

B

H

£

X

m

d

33

Is

d

i

H.

:

"

Y

*

A

:

W

p

1

EX

:

MP

m

B

ven

A

3

s

Mx

P

of

t r

"

(

D

Z

4

)

p

k

O r

L

As

hs

s

AA

&

i^

TR

-a

a

u

4

^5

t

D.

i

AME

s

,.

H

*

i

n*

i^

*s

3

m

-

v

-

R.

n

;

b

28

B

at

f

r

A

N

D

v

»

)

B

MY

3

d

L

3

a

fel

3b

E.v

v

o

hr

9

A

d

,

7

o

d

AJ-

N

I2

d

^.

:

E

f

.W,

*

,»zHM

w

AE

*

A

E

ä

u

Vil

E

« s.

i

M

i

s.

X

u Ed

E

M

-

3

r

5

1

x

.

E

-

B

FN

5

Á

décps

dv

d

P

5 d

u

"

p*

s

D

u

a t

B

x

P

*

':-

EK

*

Dd

Sowe

m

p

:

z

d

n

x

Jfb

nl

r d ^ æ

r

?

z

u

ss

a

s

z

d

us

X

H

H

:

3

*

m

E

-

E

ES

A r

4

E k

D

i n

Es

»

y-/

d

d

pR

Mx?..v.ïa

Es

E

Cer Y

od

p

3

s

—

A

rE

äu;-

s.

b PE

s

ais

a

v

--

z.

H

dvl

RUs

r

E

a

B

B us o

a

at

d o

( m

m ia

j

u

E

i.

i

du

E.

d

-

st

$

--

B

i

LT

E

262

N

P

i

A

z

a

x ial

E

p

t

! nE

W

u

NI

i

cetpedengue

ä&

wirs A

"a

!Jl

-LONWE AUW

od

u

« *X *

«

D

*sv

l*s.

d

.æ?

X

1

$e

3

WSS

R US

:-.

swMe

3*

*

p

t&,

Le^

LE

w

N

..

LA

v?

*

(*

LA

l

4

W

H

N

/

L

*

^

/^

- M

*

W

E.

&M

EX

47

N

&

L

$*

d-

^

XX

D

vv

y

*

LR

,

*

"

:

f

j

8

t

*

ts

rl

At

N

-

P x d

R-'

7

[

A

p* $À

|

|

"

,:

N N

Oi

«

s *

l

s

' Y

,

ew

"

i

-5

-

J

i

l

l

l

p*

x

x J

/a

à

$

)n.

A

i

«.//,

iM

xä

$,

Á

)

N

l

[

xx

f

T

IM

A

KXXx

I N

N

N

N

.! i

*

[

lil

N

|

M

]

i

|

l

il

As

N

VN

, /

&

-

]

/

n

7

Va

i

]

l

W

ts

&

X

*

N

" .

]

-!.

M

a

n

h

$

w

xax 4

Bs

-

d.

n

*4

M

-H-

ch.

/

[

//

uwm

«—

l

- E

A," *

N

$

"s

e

DW

A

M

^

-

"-

Yif

.

-s

w

L n

D]

qe-

i

N

UB Tübingen

DX ]

. U.

DNKN

$,

[

o ET a

-

Z d»

Ü

»f

—— m

?

T

PTAR

COP D li

É

/r

&i

$,

Wää,

N

M

:

—

**

n a

f

"

:

s

OM

M. 1

D

— G- m

N

X

L.

^s OCSPS

N

k g

m

w r

N

o

z

— -

*

--

- d.

RT

NNN

sp-

r h

T

$-

bN

4

1

w

f^

M

w

(;

g

9

x«f

s.2

z-—w,

LU

N

re

Db

.n

--

/

P d

W

",

;,

xxx

u-

D

N

:

M

ES

$:

;

»)

7

Á

(

ENS

/

n

d

bl

[ 72

N

ADUEEeen-.

CU B.

NN

)

s

/

u^

.—;s

,

-

N

N

Y

W

SSEN

T.

La

hd

|

$

—— 9

V

A

P.l

i

Y

'I

M

.M

"

lss

iA

,

,

p

.

wO CC

N

N

4 d

"

d-

SEN

!

TA N

; II

I i

k

AX

C

H

/

;

M

—

Acpnens

//

,

N

.. (

^

E

&i

E

sE

«SW»(& Q

» .x 4 —3 .W

"um

m p

w

[ T5

xX

pur

n n 04 x

——

———— ÁÁ

co-ewee

E

-

L Q

UR

—

m

UER EPT m

" '«.! h

Ue

- 4

m

-

2 M»A&.Mï

*

*

L

P d

P m uml

—

7 4

D-———

H;ï

2

p

F

( M

. M

BN

DN

b

&e m

*

To-a- -

p E

-

s

Z g n

Xx

N

2 P t

p w-xu—

-

—PÀ

g

—

u .

77

s

a

X

g

T —

— n

TESCEN

" NG

")

A

du

TP

.x

--—

[X

. .

E

N

,/ (

M..:

N

N,x

r

M j

N

AT.

3

al

97

E. s

Sih.

$s E5

VR

22 4

:

//

'

r

?.

.

—N

xæu

/r/

E t

Mm

7 ,

.

—

—

4 9

54 -

&

'.

N«-xx

d

p

9

$^

" d

,//

*b

4

1

"—

xhx

H

u

2

r

-

A.

" 0,

A

v

G,

Y

æ*...

)* 7

Fa

i^

N

»XXXK

mw

k3

WY

*

,

:

*

f

ag

t d

N H

,,

v -

T

85

x

xdü

d m

RMN .V

v

l

.M—.

/, BPT um

i.

ll.'

5

o

E ]

2 d

--

xx E --

R

N

/r

a w .

Tj

2 d

P d

/Js..

:

N

dN —

" A

» d

f

7

u

N

E CT

Xx»x

9p—

d

i

d

A

E

Lt

s

LP

[

(

-

d

umv CR

Wi

LL

$

D Xl

"

w

d P

P dul

?

a

N r r

AN

SMON

NXX r d

SWI

i

M.

f; /&uc j

A

ics

'

/w

W C

JIH

od

äæ!

*

NN

-

O

P um

M..

M—

"--

d

nE

N 1

N

-

N

D

*

b s

N

X

A i

E

h.

ts

[ -

*CSwWn

Q*

w* .Oc

M

E d

i w

*.

*

w

»"

,,,

*

I X

$.

É)

À

W"

E

r

Ó

I N

9.

p

/

;

ZA

T Jubt

T

VEND

WR

:

*

$4

À.

-

m

E.

DÀ

^ n

faq :

**

. [

,

D)

"U

:

A

h

w..-&llu

N

2

"P5

p — 3

,r.

u

um a

!

N

*

N

AT

d

L

z

///1

— àÀ

"--

PT d

-

Y

-Ow

N

,3

.,IM

Eu

«

Nf,.

:.-N.Xh

;

n.«nv

N

"u

hi

e-

P 2

M

[

N

r

-

p

d — €X

.J pc-' o'

|

/////:lu

4

x'x

P a m

Y

5 -

r

-enBES

m

^

f

7

ü

— t

—— ] À— 709

93

L3 $&

MU

- "

d

C

X

*4 84

L2 ]

LA

j

n

|

ff

s

.-a

— RE

r ..

m

—— —

& *

!M

b s

AOKX

EAU U ME

— M

$

X

N

2

-- -

NS

B

-i/l

*

s.

" rl

^i

u

"-— A

H

H.

OM

N

i

w

a

n

//

pb m

v

i

'/

p

/,.

'I

t

$

X

-

"u

M.

-

b

r j

J miR,.

E

"

f-'

e- *

.

^ CH

//,

M

'

L

/,Ilp

N

N

[

'K

P od

$-

- —*

'r

"

U E

M

m

"*

".

*«

wk.ï

.:,.-

d

u

RO

d

£

? E

g

m l-

:

DN

U

v

* .

N

OW

D

*- d

Va*

L

&

r

^f

Xx

P

um

!

3

NCN

»

[]

wsx

ASS

b

« W.

l

*

xltsnl,.ïAil'y

A ROE

AL

D

6.

M.

.. [

Xx

O.'ll

N

N

N * ...I,.

1

-

h.

P

MM

X

i

N

j

,

l

BM

——

x

/

-

EM

NN.

Bo

7

xxxx

áw

*

f r

*|

$*

N

nf

u

N

N

4' — , i

s.

n

P

«*

ané &

g N

N

) *

e.

v*

..H... *.

w .

.. i

!

"i

z

//,

T ,,.

4

"

H

xs

Un

i

lj

..M ».

3

"P .

g s;

(

ss

EEE

w ...M

ES

gt

k.x;x

:

É

s

..

T

E

EuE

t

X

A

u

d

n

x

* W -

4X

d

$£

^

zv

d

x

&

*

j

I

E

Md

AX

E

e

€

Y

Á

M

d

T

E

m

o

MC

A

5

—

—

ET

:

*

"

ais

£

Em

-

-

-

ER

DT ERN

zi

ia

T

$

-

P

u

La

"

bj

NV

lv

—

á

Es

.

s

:

-

k

abi-

m

m

2

27

—

——

x

-

-

-

T GU

st

-

s

E

Y

s

r

]

£x

T

Y

ais

N

T

:

z

ER -

V.-xc

cinn

Es

-2

9

ais

m

2

o

a MA

NU

z

DN

uN

D

b

Y dl

d^

BIB

SACRA

CVM

P MENOCHII E S J.

COMMENTARIIS

EDITIO NOVITER REVIS/I

"?WE&E&E ?QEPE'EE* — i

I

TOMVS VII.

C (3 Iq a. I N Eï FI S

EVANGEL SECVND. MATTH.EVM.

EVANGEL SECVN D. J OANNEM.

EVANGEL. SECVND. MARCVM

ACTVS APOSTOLORVM

l

EVANGEL. SECVND. LVCAM

ääsä&ä'ä

VIENNAE AVSTRIAE

TyPIs ET SvMTIBVs JoaAN. THoM. TRATTNER, DACR. CAES. REG

MaAj. AVLAE TYPOGRAPHI ET BiBLIOPOLAE

MDCCLV

r

:

--

aL

—

a

*

ia us a

$

P

i

n

&j

QBJ

S.

"

tpsteh

x

o*

BIN

i.

p

*

42 A 700

*

ag

-

SANCTUM

'ISTI

JESU'C

EVANG LIUM

SECUNDUM MATTH]EUM

CAPUT PRIMUM.

- " quibus majoribus Cbriflus fecundum carnem: de/cendmt Zls-

gelzzs mfh*mt ?af pb de Marie [pon[a ü&æ conceptione,

parmque futuro..

!

I-

l'ber generatloms JESU Chiriftr filii a Damd filu Abra-,,Luca,

ham:

»- X

2. b Abraham gernuit Iaac.

6 Genf

2I' :)0'

e Ifaac, autem. genuit Jacob.

c€ Gem

d ]'a(:ob

2

25 255-

—

i

lber: generarionis FE $ UP Clartþ*t,

& nom Gz*m'rattarzum qma licet. mul--

) Quafi dicat, liber de vi-

tas Évangelifta generationes: nume-

^ta Chrifti:

nam: n353n 7of-

rare vellet; unam:tamen quereret Chri-

fti.

Adde qnod nomen qeyéc & ,fin-

daþ , apud: Hebraos ,. Grece

cys y£0'16 5

nificat non folum-genera-

gulart numero ponitur pro' plurali:

t*lonem j

feä

totum etiam vitz curfum,

ey£atey,ut Genef. 5..T. ubiHebreus

uicquid. liomini accidit in vit:, fic

dicit ,. £b generationut. LXX, ver-

Genef 6.0. Noe dicitur ,. Perfetfus

terum::, fBiftNog eyey£attog , Ipber gentra-:

fjogié , eodem prorfus modo ,. : quo:

s. opmnil us genarxznanzäus jui:, id. eft,

Vel

Matthzus hic: dicit..

in omnibus partibus vitz fuz.

quod verius exiftimo , fenfus eff, quafi

Eili? David, le:þ Aär;zbam) Hi duo:

dicat

x« eft enarratio , five de-.

potiffimum ex Chrifti pragemtonbus

memorantur , quia illis precipue pro-

fcrlpmo & catalogus eorum,, a. qni-

iniflio fa&a eft. Mieflie ex eorum fe-

bus Chn&us fecundum carnem ori-

mine nafcituti:

Abrahe quidem Ge-

vinem. duxit.

Apud Hebreos enim

quzlibet fcriptura ,

- licet brevis , gp

nef.. rz$ 13. & 22. 18. Davidi vero 2..

!

fépher , dicitur ,.id e& Lier.

z

Reb 7.12. & T. Paral 17. TI.

Generationts.) ln finguldn ditum

.. Er fratres ejm,ö*c ) Ideo etiani:

putat D. Hieronymus , Gezerationis y

frattum mentio fit hocloco,. q;na ab

Bibl. cum Com. Mezoch. T. VII.

A

£

yà

-

2

EVAN .GELII*,SE'CU'NDU:M MfA'er-iï.f

4Gen

d ]aCob autem geiiufit ]iidam, & fratres ejus.

19.35.

4. e Judas autem genuit Phares

e Gen

"

I |

f Phares autem genuit Efron.

,& Z"aramui'deyi Thamar

38.29

aTe

Eíron autem genuit Aram. .

2. 4

4. Aram autem genuit Aminadab.

i

fRuth

g Aminadab autem genuit Naalfon.

4- I8

v

I. Par.

Naaffon autem genuit, Salmon.

i5

$. Salmon autem genuit Booz de Rahab. . :

2.5

£ Nu

À Booz autem genuit Obed ex Ruth.

12.

Obed autem genuit. Jeffe.

L£ Ruth

4. 2I

i Jeffe autem genuit David regem.

z

6

.

. k David antem

la fuit

z Ruth U

T12G,

-' rex genuit Salomonem gx' 62 , quæ

4. 22

I.Reg.'

7. 1 Salomon autem genuit Rbboam.

-

IÓ6. 1.

m Roboam autem genuit Abiam.

h 2.

n Abias autem genuit Afa.

Reg

8. Afa autem genuit Jofaphat.

12.24.

i3Reg

Jofaphat autem genuit Joram.

11.43

Joram autem genuit Oziam.

Re

9- o Ozias autem genuit Joatham.

ia m ao

14

p Joatham autem genuit Achaz.'

, .,—Q'AA&haz

hilce duodecim fratribus tribus Iffaei,;

Paralip. conft:t joram non genuife

& populus omnis

Oziam . immedi te ,

fed interceffiffe

natus eft.

Judaicus profcxgi—

alias tres, nimirum Ochoziam , Joas,

S. Genuit Booz de Rabab. ) Meretri-

& Amafiam, qui pater fuitOzie. Hi

ce illa Jerichuntina, qua explorato-

tres excluduntura Chrifti Genealogia

res excepit Hebrzeorum ,

ot. 2. I.

in odium impii Achab , ex cujus fe-

7-f*.) Quietiam di&us eft 1fai.

minenati funt. 3. enim Regum or.

Regem.). Scilicet primum de tribu

2I. commipatus 1lli fuerat Dominus

Juda.

Quares , qui fieri poffit, ut

non

per Eliam , fe omnem ejus pofterita-

inter Salmonem , &

avidem ,

tem deleturum ; quod ufque ad quar-

nifi tres viri Booz , Obed , & Jeffe

tam Generationem intelligendum erat,

numerentur ,

cum conftet trecentos

qu& in Àmafia terminata eft. Quem-

ï;

fexaginta fex annos interceffiffe ? Re-

admodum econtrario Jehu ; quamvis

fpondendum,non effe incredibile, qua-

malo regi , quia tamen Dei juffu,

tuor homines illo zvo , quo vita erat

Achab pofteritatem delevit , Deus

diuturnior, totum illud fpatium equaf-

pofteritatem. promifit , que ufque ad

fe ;

erique potuit , ut prolem non

quartamGenerationem pro €o regna-

in adolefcentia fufceperint, fed fene-

ret, 4. Reg. IOo- 59. & I5. 12. pre-

i

étuti jam proximi.

termifíos autem hos reges ex femine

6. Ex ea que fu

if ris. ) S(.:ilyricet,

Achab fuiffe conftat, quia Joram du-

uxor.

xit uxorem Athaliam filiam Achab,

*

9. Genuiz Oziam-) Ex. 4. Reg. & 2.

u us genuit Ochoziam.

w

——

CAPUT L

o2

La

q Achaz autem genuit Ezechiam.

Rez.

Io. r Ezechias autem genuit Manaffen.

« Manaffes autem genuit Angon.

IS. 9-

c2Par

t Amon autem. genuit Jofram.

L

^

-

26.23.

11. v Jofiasautem genuit Jech

am,. & fratres ä jus ia tr:ihf-

p2Par

pm

27. 9-

gratione Babylonis.

mi

I2. Et poft tranfmi

grationem Babylïo.ni*s .

q2Par

28.27e

echonias genuit Salathiel.

» 2Par

Salathie] autem genuit Zorobabel.

32.33-

sgPar

13. Zorobabel autem genuit Abiud..

Abiud autem genuit Eliacim.

35.20-

t£oPar

Eliacim autem. genuit AZor.

35.25-

14. A2or autem genuit Sadoc. -

s 2tar

Sadoc autem genuit Aclrim.

36.1.2:

Achim au:em genuit Eliud.

15. Eliud autem genuit EleaZar-

Eleazar autem genuit Mathan..

Mathan autem genuit Jacob..

E

Jofeph, virum Mariääx, de .'q'ïu?a na-

I6. Jacob autem genuit

tus eft Jefus, qui vocatur Chriftus.

17. Omnes itaque generationes ab

.Abraham ufque ad Da-

vid, g;energtiones- quatuorde

cim: & a David ufque ad trant-

*

A2

migratio-

IT. 7q/1'4; amtem genuit fäcboniam;f)':

na8 , que&. non eil'ent':e"jui'dem- t:'r--iökus,x

non tamen-hoc licebat ,. cum foming

Qui 'etiam di&tus: eft Eliacim, & Joa-

effent hzredes : tunc- enim tenebantur

P

eim , vide dicta: r. Paralip..3. n. 15.

& 16. ubi multa de filiis- Jofiz- dixi-

viro nubere , qui. non: folum ex ea-

mus:, propofito* etiam: fchemate- ge-

dem effet tribu , fed. etiam ex eadem:

familia. -Cum exgo Beata.Virgo nul-

nealogiz: eorum: & ordine,-qpc?; regna-

runt.

los habuerit fratres , & paternorum

bonorum heredes , viro tupferit. fa--

Ip. tranf;

n):'grntia?ze 'B."q?i'y lonis-..)l Id. e&,

milie fue , texens Evangelifta cata-

inftante tranfimigratione: Babylonica,

ro

n

bä,.

nam cum Jofías genuit Joacirn ,& fra-

loguimn. p

itorum. Jofephi, & il-

tres ejus , nondum: populus: Dei Baf

lum a:Davi

de.

enus duxiffe oftendens ,.

byloneim. migraverac:-

-

*

eadem. opera:

B

eatam: Vivginem ejus-

dem flirpis.,, & familie fuiffe: often-

12. ER pof tran[migratiymem Baly-

dit.-

lonis.) 'Yempore exilii , in ipfa:ca-

privitate, factajam populi tranfinigra-

F7- Ümnes :'&qua gme:*atiääü E ö'c)

tione..

Oinnes. has: generationes in. tres- tef--

faradecades divifit Evangelifta , quod:

16. Jacol autem gentit. Yofepb virum

voluerit triplicem: populi ftatum. , fub»

Maris, &c. Y Licet. poffent matrimo-

niaapudHebrzos copulari inter ptfr:f?s

judicibus ;. fub. rag?lfus-,; fub ducibus:

[u

4 '-EVANGELiï s'ä'eU'NbUM MAT'TE |

| migr,ätiohem- Byaby!lonis,&,'"'-gejhäratiöïibsf'ycjil-agüördecim"ff-& Á

tranfmigration

-

pretytus DA FT O ERE Q

&

! quatuordecim, -

xLuc& r18. Chrifti au

L

t

em ge-dä?raut—iö-"--üci erat: x Cum dï'e-;tdefpbn;

H

À

1. 27' fatamater Q

J

us Maria Jofe

P

h ante

:

quam convenirent, inventa

eft m pteroi þabgqsf- de Spm u iquap&oï-r.

w

19-;4107fe.ph |

;!

3( f 1cerdoclbïts defignare Cur au«cem

excxdüïe e:x.npru 5 q.uæ foïücio expee

ditiffima eft , & fimpliciffima ,. eam-

generationum fummam exprefferit ,

duas potiffimum — caufas afferre pof-

que probat , & fequitur Maldonatus;

fumus. Alteram, ita factum, ut in-

Vel certe dicere poffumus, teffarade-

telligeremus .aliquid in ea re fubeffe

cades has potius effe perfonarum,quam

iyfterii , nec inconfideranter prater-

iremus.

generationum , & ita primam teífarae

Alteram, ne quis exiftima-

decadem in Dayide fic teriminari , ut

ret, fe errore, aut oblivione, tres il-

David fit ultima perfona primz teffa-

los reges num. g. pretermififfe ; vo-

radecadis, & initium etiam ( prima

Eodemque modgo.

luit quogue fortaffe cayere , ne quis

perfona fecundz.

poflit. generationis Chrifti feriem ,

Jofiam ulrimam perfonam étfe fecun-

*w

aut minuendo , .aut au

d& tefferidecadis, & initium etiam ,

corrumpere.

f

gendq numfe;e

*

primamque perfonam tertig ,

e.

enim ( fi Chriftum non numeres ) fip- -

Generationes. quatuor

deiom. ) lpfa

u

etiam generatione intelle&a , qua

larum £effáradecad

»

um: numei'pä. coge

Abraham. genitus eft. .Earum ordo

j

v

abit.

hic eft, 1. Abraham, 2. Ifaac, 3.

I8. Chrzfi autem Generatio /:'c är:tf..)

Jacob, 4. Jude, s. Phares , 6. Ei-

Quia generationem Chrifki cum alio-

ron , 7. Aram, 8. Aminadab, 9.

rum generationibus connumerayer«at,

Naaffon,-10. Salmon, 11. Booz, 12.

ne.quis exiftimaret eodem modo at-

Obed, 13. Jeffe , 14. Davidis.

ue alios genitum fuiffe, fingularem

4 Davidy &'c. generatione- quatuor-

modum ,

*

quo

genicug eft, ;f;;ponic f.-g,f

decim. ) 'Earum ordo hic eft, 1. $a-

cer hiftoricus.

lomonis , 2. Koboam , 3. Abiz ; 4.

Cum effet defpon[aza.) In Gr

æff—'ö ?e&

Afz , s. Jofaphat,6. Joram, 7. Oziz,

pyuesvStioqc , verbum autem

"g fute

. Joathan, 9. Achaz, 10. Ezechis,

M

69« potius fignificat alicui

onderi-

.T

;

in uxorem , quam nubere, quod Grz-

14- Jechonis.

[anaffe, 12. Amon, Ig J.gfïæ;

,

ci dicunt qagues. .Sed hoc difcrimen

4 tranfintetatione B

«

lorgi,; u/que ad

non eft perpetuum ; nam ; Lucas cap.

Cbrifium . genevationes.

^

patuordectm. )

, num. g. eandem Mariam domum

Earum ordo hic eft, 1. Salathiel, 2.

ductam a Jofepho geporqo reug.eyqy Ape

Zorobabel , 3. Abiud , 4. Eliacim ,

yellat .:

vocant ergo Eyangelifte B,

$. Azor, 6. Sadoc , 7. Achim , g,

V

[irginem uyxe'Tt/05.74) , non quod

Eliud, 9.. Eleazar , 10. Mathan, 11.

du&a non effet , fed quod non magis

Jacob, 12. Jofeph, 15. Chrifti. | In

a viro. cognita, quam fponfz , quz

hac teffaradecade ||.una. deeft gene-

nondum nuptz funt, ut notavit D,

hi

ratio , ut patet, .Alii alizer.podum

Chryfoftomus. ^ Adde proprietate

hunc folvurit. . D. .Am-brpfius-y:- Epi-

aliarum linguarum ,. ut ltalice, fepe -

La s ii M ld A ii

phanius , Euthyngius f;xcentug,-,umm

idem effc fponfam, ac Vm-Jv.am nuptam,

ES

*

—

X*

3

i

(CAPUT LC

*

s "',19"-. : ':fdfe

À

ph autem vir ejus; cum effet juftus;

& nolli;ätf eam

traduce

T

.

3

'e, voluit occulte dimittere eam.

7

;

20. Hzsec autem eo cogita

n

*

[5

€ ecce Ange

lus Dommx Q,apparuit

in fomnis ei, dicens : TJofeph fili David , noli timere accipere

E

d

z

lariam conjugem tuàm : quod enim in ea natum efty- de Spi-

ritu fan&to eít. -

)

'ac. Parlet autem-

hlum :oy & voeabis nomene

ju,s*]ESUM:y Luc.

I.c 21*

ipfe enim falvum faciet p

opulum fuum.a peccatis eorum,

22. Hoc autem totum fattum eft, ut adimpleretur,

d 21&4"

,

p

m , dicentem:

dx&um eft :'a' Do;pivrxlioper?iophe;tg

E ;Eöce

3

L s

'aneguam cm'vemrent) ld eH:, co-

" 39. Jufu:.) Id eft, perfetus; feu

Nec vero ex hoc dicendi

eximia probitate , quafi dicat , curo

pularent.

inodo.colligitur ; eos poftea conve-

ea ellet: virtute , ut n-em-in«em legde-

$

niffe: fic enim dici folet , etiám de

fis,que poftea non fiunt, ut fi dicas:

Tradusere-) In Greco

£ vmlcea'-

tuypaTíc'us, id sft , publico exemplo

Antonius. antequam pharmacum fu-

meret, mortuus eft. Vel fenfus eft,

puniendam curare , propalare , infa-

antequam Jofeph in domum fuam Ma-

iare , ignominiofe accufare; ad ver-

riam introducerer, ut T0 €0svemirent,

bum , exemplare , ut Vertit Au

gu(?ci-

nus epift. $9.

domicilii communionem fignificet ,

*

non 'coggr.ej'fum rmaritalem.

Volutt oceulte di

intcee eam.) Non

Lrventa eff ,. 6c ) Significatur eam

judicavit Jofephus Virginem ex adul-

terio concepiffe , fed unde , aut quo-

ita tumido apparüiffe utero , ut qui-

wis , qui modo oculos adjiceret , yl-

motlo concepiffet , dubitavit , & quia

dete pdïfe-t eam effe gravidam.

non ex fe concepiffe certo fciebar,

lp uterao babens.) ld eft ,. gravida

dimittere voluit , in aliquam aliam

-

"'I

regionem proficifci cogirans.

Or-

pregnans,

-De Spiritu Sando. ) I

d eft : virtute

taife exiftimavit Marie yim illatam,

Spiritus San&i , adeoque etiam.

EL

atque ifa abf

que illius päCca;o gra-

zris & Filii; una enim totius Trini-

vidam elfe.

-In Gi*æco' eft s'vSþ.u-

:

aatis virtus,

Dicitpr tamen Chriftus

20. Cagitgnte.)

:

e Spiritu fan&o conceptus ; quia fo-

(,L':]S«E'yfr,o'g . eum hac eogitaffet.

Jet fcriptura Spiritui fancto. tribuere

Eili David. Vocat Filium David,

utin memoriam ille revocet promif-

opera benignitatis liberalitatis & cha-

ritatis ; ut Patri opera potentiz &

fionem. Davidi fa&tum de Chrifto ex

gubernationis; Filio autem opera fa-

femine ejus nafcituro.

pientie. Praterea, quia Chrifti con-

Natum.) Conceptum, geh'icutxn.,'

ceptio opus fuit fecunditatis ac vi-

yificationis , hzc autem opera Spiri-

oI. Jpfe enim. falvum. faciet popu-

£ui fan&to tribuuptur, fic Genef. 1. 2.

/gm. ) Katio redditur , cur 7efws ht

ap

'legimus : Spruins Dominiferebatur [fu-

pellandus , quod,nomgg Salvato-

2

*

P—f;þd'qüd.fs &VJO:U];-' 6. 64 diCitur:SPi.

rem fiznificat.

xitusenim cft, q'zu" vivificat ; & Pfalm,

22. Hoc aure

m totum.) Quod fän&a

Virgo conceperit , quod 7ef»s infans

105. 30- Euaitte Sptritum tuua ,Ef ereas

bostar, 6 r;wv.zl—:'s fk;vi:m. :crrdf

ngf?.dïï-ffï natus appellarur. -

&

6

EVANGELII SECUNDUM MATTIL

alüum 23; z Ecce virgo in ut.e-fo habebit, & pariet filium , & vo-

*

7- 14- cabitur nomen ejus

Emmanuel: quod eft iqterpretamm, No-

bifcum Deus.

24. Exurgens autem Jofeph a fomno , fecit

7« chtïpr'aäceþit

ei Angelus Domini , & accepit conjugem fuam..

25. Et non cognofcebat eam, donec peperit filium. fuum

L:

EE

P

prim.ogenitum » & vocavit nomen ejus Jefum. .

CAPUT I

z

Ouomodo Magi cum suneribus ad. Chriffum natum pär*veærinf v

dis in infantes fvitia , & Cbrifli in gy

: | dg Hero

p

?

2

: exz'lz'o.; , dpfiuqu

e reditu in zgrmm

f ae.

eLuc. I.

Um « ergo natus effet Jefus in Bethlï-ehem]udä in diebus:

2. 7.

C

^ Herodis regis ,

ecce Mggi: ab Oriente veigemnt. Jerofo-

lymam ;

?. Dicen-

u ddimpleretuf..)- Particula s, cau-

Cat ,. cuz. mobis D'em-—,,'vlcl' nabifäm Deus;;

fam hoc loco. fignificat ; nam mülte

eft autem. Deus. nobifcum ,. non folum.

conceptionis Chrifü ex Virgine cau-

quia auxilium prxftat, & peccata di-

-fz fuere , videlicet hominum. redem-

mittit , quomodo.etiam eum antiquis

t

Judzis-erat; fed. quia Fer£uz earo fa-

n

io,, Dei fingularis mifericordia; ju-

itia , amor , facta Patribus promif-

Gu efl , E* babitavst iz-nþa&i&.. Joan..

fio , & que hoc loco indicatur fcri-

I.4-

H

pturarum. Chriftum. prenunciantium

P

24. Exurgens.) Grt

&ce äläsyrägæig, »

adimpletio..

expergefactus. , excitatus a. fomno.

Fecit ficut: praeepit e3 Magelus. ) Ti-

Per. Prophetam-), Maiam cap.7. rum..

I4.

more & fufpicionibus ablegatis.,. alio:

2

3. Virgo i stero balebit. ) 'Vïrgo-

abeundi cogitationem depofuit.

eoncipiet ,. nullum. v.ifgjnitatis detri-

"ccepst conjugem. [uam.

Tnentum paiia.

illa habitavit..

Vocabunt nomez ejus ,.60. ) Chriftus

25. Dozec peperzt.

) Non fignifica-

*

nonünum tantum habuit nomen , fed

tur poftea cognovifle, fic Genef. g.

i

. plura ,. & ea maxime , quz illi tribu-

dicitur corvus non reverfus , donec:

untur ab Ifaia, cap. quidem g. 444»z-

ficcarentur aqux , qui tàmen nunquam.

,i

rabs, Confülkiarius,0fc. capite autem.

reverfus eft, fic 9. Reg. 6. dicitur

7- Emtnannel , dictus.eft. autem 7efus,

reretur..

MichoI non.habuiffe filios , donec mo-

:

quia: hoc:illi nomen inditum eftin Cir-

cumcifione..

Primogenitum.) Nonquod poft eum:

Epznanucl ) Que voxcompofita eft

alius ;. fed quod. nemo ante illum-

Vocavit, ) Scilicet mater.

ex propofitione tv £, cum, & ex:

pronomine 43. zz , id eft 22245 , & ex

L. F Bethblebem.) Natus eft in Beth-

- lehem;, quia ibi nafci(turum*'Nliä»

nomine. JZN; el,, id.eft. Dens.;. quafi dxe-

f:APUT IT 1

7

a. Dicentes : Ubi eft, qui natus eft rex Tudaeorum ? vïdi—'

eum.

mus enim ügl;am ejus in Oriente, & venimus adorare

3-0 Au"'

[^ m

—

B

chieas p.rædikej;æt caþ.. $.9. & «opof—

tradiderunt , Athanafíus , Naz'ïanze-

sebateumex natali folo probare, fe eum

nus , Chryfoftomus, . "Theophiladus ,

effe ducem, de quo. Propheta loquere-

Cyprianus , 'Tertullianus ,. Hierony-

tur. Deinde quia eodem loco natus

mus, lfidorus & alii, & veteres pictu-

erat David , 1. Reg. 17. I. & 17. 12.

r& adítipulantur , receptaque paffim

opinio inter Chriftianos ; utetiam treg

cujus ipfe facceffor & reítaurator re-

e

ni veniebat , oportebatque inde de

fuiffe , quorum nomina

Cafpar ,

radice Jefíe florem afcendere, ubierat

Melchior , Balthaffar.

radix.

: ) Orzerte 'vem.'r;mtö

Ideiï ; ex r&.

J«da.) Eft enim ali

ä Bethlehem in

gione ,

que comparatione |Judzz ,

tribu Zabulon, Jofue 19. 15.

erat orientalis ; neque enim fi

nifi-

catur ab extremo oriente veniffe.

p

XOo-

Jp diebus Hero4is.) Hebraifmus id eft,

tempore- Herodis. - "Fres fuére Hero-

babile eft, regionem hanc. Arabiam

des.

Primus , qui Afcalonita , Ma-

»

fuiffe , quod ex illo etiam Pfalm. 71.

nus, vel Ant

ater dictus eft, & de

probari poteft: Reges A4rabum & Saba

dona adducent , & exillo If. 6. Omnes

hoc loquitur

vangelifta. hoc loco.

Secundus, qui Tetrarcha Galilex fuit,

de S4ba ventent 4 aurum & tbus defe-

& Antipas di&us eft, fuitque Afcalo.

rentes,. Àlii tamen putant ex Perfide;

pite filius

Hic fecundus Joannem

alii ex Mefopotamia, aliiex Chaldza

Baptiftam interemir, Chriftum irrifit.

veniffe.

Nihil certi ftatui poteft.

'Terrius, Jacobum occidit, Petrum

Venernnt.) Decimo tertio dig poft

T

vinxit, Actorum 12. 2. fuit autem non

natum Chiiftum,

Antipe filius, fed Ariftobuli filii He-

Hierofolymam.) Poftulabat enim ra-

rodis Afcalonitz.

Notat Kvangeli-

tio, ne qui regem natum quzrebant,

fta tempus Herodis Regis alienigenz ;

in regiam civitatem venirent. Factum

etiam eft divino confilio, ut venirent

ut intelágatur tunc Chriftum Meffiam

fatum, cum juxta Jacob . prophetiam

Hierofolymam , partim ut Judei in-

Genef. 49. 10. ablatum a. Judeis fce-

excufabiles effent , ut ait D. Hierony-

$5

ptrum ad extraneos tranfiffec. -

mus, partim ut prius à , intibus ,

quam a Judzis Chriftus Rex natus an-

- Regis, ) Ut diftinguatur a T'etrarcha.

nuntiaretur, ne Judeorum de fuo Rege

Magi-) Sapientes apud Perfas Magi

nato teftimonium fufpectum haberetur.

dicebantur , quo "fenfu etiam Evan-

*

'eliftam hanc vocem ufurpaffe proba-

Q. Ui efi qut matus eff Rex. Judao-

H

rum? ) Exiftimarunt, Herodi & Ju-

jiliffimutm eft, & quia ab Oriente ve-

nerunt , ubi celebre Magorum nomen

deis novi regis ortum , locumque na-

tiyitatis notum effe , totamque Hie-

erat , & quia ftellà funt ducti , quafi

horaines, qui aftrorum.contemplatione

rofolymam propterea exultare. ldeo

dele&arentur , in quaomnistunc Ma-

fidenter , fine timore interrogant.

orum fapientia verfabatur ;

quare

Vidimus.) Eo fcilicet die;quo Chri-

É

vangeli

fta honoris caufa IMagos vi-

ftus natus eft , & deinceps-

detür appellaffe; alioqui nemo nefcit,

Srellam.) Similitudinem ftella, qua-

Magi nomen iacintatoribus etiam,

les funt comete.-

r

eftipiatoribus, & malefcis. tribai.

Eju:s.) ld e'1, indicem nativitatis ejus.

"

eges fuifle mulït-'i ;& -gz';xïves Patres

INcc tamen ex fulg ftellg apparitione

-

A

s '.,ElVAüGE.LrL SECU MDUM MATTH.

4 -"Audiäejnsw autïem Hercd

folyma eum: illo.

omnes prínci pes fäc':jercïäotüia,ä-&ï Sl&.rib-asþöi.

0 Et Colngregans ;

uli, fcifcitabatur ab eis, ubi Chriftus- nafceretur.-

»

A

: 5' :

t illi dixerunt ei :

In B.ewfehem Judæ 3 81c emm fcrx-

: ptum eft per Prophetam : -

-.6. b Et tu Bethlehem terra

J uda, .nïä q—uvaxiuar.n mm]ma es dm

5

P

4. 2-

rincipibus Juda : ex te e.nim.ï ex1et d

, qui segat poplum

tneum Ifrael.

Toan.

^ * 'Tunc Herod

des- leam' vo

eafi's

:

7- 42-

s Magis. di?lifgentef* dldï gjit. ab

eis tempus ftellae ,. quze apparuit eis.

. Ee, & ifüterfogatä,-

."&; Et mittens,illos in Bethlehem, dixit :

diligenter de puero, & cum inveneritis,, ;tenuntiä,te 1n

Bhl , ut

*

& ego veniens adorem eum.

Wccpecesa

C'h'riüuïm. natum effe cogno-fcerä po-

en*acï in tribu Zabulon " ut*iipf—a nota-

tuerunt , fed addita revelatione 1illis

vimus num. I. In textu Michez eft,

fa(cta ,. aut. infpiratione divina , aut

& ru Berblebem Ephrata, id e,&, qpæ-

4

certe ex prophetia. Balaam. Num. 24.

prius: Ephrata: dicebaris..-

:

17. Orietur flella ex. $acob. — Mlagros

Nequaquam minima es)y

Cbncfariüffu

videtur dici intextu. Michzez , in quo

enim.aut ex pofteris Balaam fuiffe ,

aut ex ejus pofteris , qui vicini erant,

habemus ,. Paroulzses ,, fed. D. Mat-

|

:

eam prophetiam & traditionem acce-

theus fenfum , &. Scribarum.inter-

iffe ,. mul

pretationem reddidit ; eft enim fen-

à

ti gravefque - auétores. "e-xi-

imant.

tentia : Parvula quidem es, ficum.

-- In Oriente.):

SenfüS'-eiï.;, ftellam ap—'--

aliis majoribus & frequentioribus: op-

paruiffe in Oriente ,. ubi . ipft erant ;

pidis conferaris: at fi fpe&tetur prin--

"9

nonautem ipfos.in Oriente exiftentes,

Cep$., qui ex te nafcetur ,. non es par—-

ftellam ,qua. effet: in. Oriente, vidifle.

va.,.fcd illis major.. Aliqui leguut

Venimus adorare etm.).| Non folum

per interrogationem ,. hoc.modo :

ut hominem urbanitatis caufa , fed

'Func. Bethlehem. minima fis in cenfu

ut majorem homine ,& Deum..

familiarum tribus Juda ? Immo vero:

4. Principes Sncrrdötw;;.)g Id eft; pri-

ex te originem fumpturus eft Me flias..

marios, & velut capita, & qui-doctio-

Sic Deur. 9. 2. ubi.in Hebrzo dici-

res habebgntuninïïege-.

tur : Quis fítabit ad' facies. filiorum:

Hanach ? eum interrogatione, vulga-

Seribas.). Id eft, doCtores, fe

Q* lgg-is

peritos ,. utvocat D. Lucas 7..30. quo-

tus interpres Latinus per negationem

zum: munus erat facras Scripturas .in-

extulit , abfque interrogatione * Qxi--

Lus. nullus potefl ex aduer[o refifieres

eorrupzas fcrvare, earumque fenfiim

Itaque mirumnon eft,filiocloco Mat-

interpretari,

F

Hb Chriffus u

[2

; jEc;r-c»für;. 22 Eft He,a-

thgi interrogationis nota ormittitur..

lm priäzc*iþiän: ïun'd) Væde di&cta: ad

lixaifmus id.eff; ubi nafciturus effet.

cap. illud s. M'ichez num..2. ubi hunc

locum explicavimus:

2 - Prophetam. ) Miclieam c..5.num.2.

/06. Térrai 3uda:) Va dicitur , ut di-

- Clam vocatis Magis-). Clamvocat,

2

jïinguatun ab alia-a' B.ethl"ehgmz " 'q;læ,

qgia. Chrifto infidias Pargc..

ii

i -

pI

x

5

"

CAPUT I

Á

Y

9

|.*9. Qui cum aud-ïiH'en*t regem , abierunt. | Et eccefteï

la,

quam viderant in Oriente, antecedeba

E

t e08, uíque dum ve-

niens ftaret fupra, ubi erat puer.

1o. Videntes autem ftellam gavifi funt gaudio magno valde.

11. Et intrantes domum , invenerunt puerum cum Maria

matre ejus, & procidentes adoraverunt eum : e & apertis the- cPfal.

a

fauris fuis obtulerunt ei munera, aurum, thus, & myrrham. 7110

12. E: refponfo accepto in fomnis ne redirent ad Herodem,

M

per aliam viam reverfi funt in regionem fuam. -

13.

ui.cum receffiffent , ecce Angelus Domini apparuit in

fomnis Jofeph, dicens: Surge, & accipe puerum, & matrem

éjus, & fuge in £gyptum, & efto ibi, ufque dum dicam tibi.

Futurum eft enim

, ut Herodes quærgt puerum ad perden-

:

dum eum.

14. Qui confuürgens, acce

pit þgerum, & matrem ejus 99&3,

| & fecefï?t in VJEegptum :

-

r5. Et

Ten'zpu':/?e/lw.) TÓ) X,ggvov TS u1yo-

fingula finguli, incertum eft, fingu-

OQi»8 ücfoo6 . füupus quo apparuerat

los tria obtuliffe probabilius videtur.

. ffella , ideft , quo illis cempore pri-

Ineft hifce donis fua myftica fignifi-

mumni ccpitfet apparere.

z

catio, quam juvencus Presbyter a D.

(./9. Ecce ffella , £5c.) Interim enim

dieronymo laudatus , hoc verficuló

-

- düm fuerunt Hierofolymis, confpe-

&u (telle caruerunt.

com prehendit :

'.Tbg: y AU U . myr(b*aäz, Tegique ,

XI. betrantes domum.) Aliqui 'præ-

bomtzique , Deoque

- fepe interpretantur; aliiin honeftio-

Doz2a feru'fzt.

. rem & coómmodiorem locum Chriftum

Daret

-12.. Refpon[o accepto, &c. ) À

infantem translatum putant , ut. Jan-

eos Deum confuluiffe , an ad

H

ero-

— "fenius & . Maldonatus , qui.tamen

dem redire deberent.

£

priorem interpretationem comm

rem Patrum affirmat.

.uqio-

la fomuis.) Per Angelum , ut ver-

ficulo fequenti.

(5 Cum Maria matre ejus.

) Gj).uod Jo-

13. Surgé, & accipe.) f«toStig ma-

- fephi mentio non fiat, aut cafu,

eáha[ie , expergefatlus accipe , ideft,

quod forte domi non eífet ,. aut my-

expergifceve ftatim , & accipe.

1

erio. factum eft , wut Jofeph a Ma-

d4- Qui confurgens.) à i €yeeStic,

is non inveniretur ; ne ferte Chri-

ile vero " expergefatus ,. id eft, cum

.,fü patrem . pütarent. Nam. paftores

2

ftatim poft vifum evigilaffet.

« puerum .cum Jofeph & Marja inve-

Notle. ) Credibile eít prope fuiffe

nerunt, Luuc. 2. .160. ..

carnifices , quando de no&te fugere

: Thefauris ) "l hecis & vafis , in qui-

jubetur. Fugerunt autem non ex Beth-

bus munera habebant tzepofíta.

lehem , nec ex Jeruíalem ,. fed ex

|OObtsderunr , 6c.) . Àn finguli tria

Nazareth , qua erat in Galilza , ut

hxc,aut fingula finguli tria hec, aut

Fer;fpicuLFm eft t/ä;: FUC- 2-- 39-

i Biälf :;:gmfam. Menoch. T. V, !

L

10 ,»EVANGEL;II SECUNDUM MATTH.-

15. Et erat ibi uf(jue ad obitum Herodis : ut adimplerätuï*,

4Ofez quod dictum eft a Domino per Prophetam dicentem : d Ex

Ii- I. fEgypto vocavi filium meum.

"

.

L

.

16. Tunc Herodes videns , quoni

am illufus eiï'ät 'aMagis;

iratus eft valde, & mittens occidit omnes pueros, qui erant .

in Bethlehem, &in omnibus finibus ejus, a bimatu, & infra;

A

fecundum tempus , quod exquifierat a Magis.

17. Tunc adimpletum ett,

quod di&tum eft per Jeremiam :

Prophetam; dicentem :

e Jer.

.IQ..e Vox in Rhama au

diia &f plaratusyi&r uhilaBés mul

tus: Rach

:

3.2. I5.

el plvorans. filios fuos, & noluit.:gonfo.lari, quia non.

funt. -

I9. Defuntto autem Herode, ecce Angelus Domini appa-

ruit in fomnis Jofeph in ZEgypto,

!^

.. 2o- Dicens: Surge, & accipe puerum ,

& matrem ejus ,&

|

vade in terram Iírael: defun&i fun

t enim, qui quaerebant ani-

inam pueri.

l

21. Qui confurg

ens accepit puefum, & matrem ejus, & ve-

nit in Ferram-lfrael.

-

22. Au'-»

, I5. Ufque ad. elitum Herod?:.) Quan-

Magis.) Id eft, tempus hoc compu-

to tempore Chriftus fueritin /Egypto

tans ab eo tempore , quo ftellam ap-

paruiffe a Mazis didicerat & eos om-

incertum eft, alii yolunt ibi feptem

annos hzfiffe , aliitres, alii duos.

nes interfici jubens, qui toto biennio

— Ut adimpleretur,) Particulawr, hoc

ante apparitionem ftelle nati eflent.

loco non videtur caufam , fed even-

Nain poft ftellam vifam , infántem re-

gem natum non arbitrabatur : fpatium

tum fienificare , ut muültis aliis fcri-

vero ante apparitionem ftelle amplum

pturglocis, infra cap. $. 16. Joan. g.

39..1. ad Corinth. 11. I9. &c.. Nec

conftituit , ne fi forte infans , quem

enim propterea fu

git in AEgyptum,

quarebat, major effet mole corporis,

ut prophetia adim

P

j

eretur ,

ed cum

quam pro ztate , elaberetur,. Adde;

Magos quidem dixiffe.quando - vidif-

vitandi Herodis caufa eo fugiffet, fa-

&um eft ut prophetia impleretur.

fent ftellam , que natum indicarat

Ex 4Egypto vecavi , 6c.) Locus hic

infantem , quando autem infans na-

ad literam de Ifrael , quem Deus fi-

tus effet , nec dixiffe ,

E

fciviffe.-

r

x?re'cA forc'ai-l'ev

lium fuum primogenitum appellat,

I9. Fox iz Ra

ma 4nlita g/l';,: &c.)

Exod. 4. 22. Et de Chrifto intelligi-

tur. Vide di&a Ofee IT. I.

"Totum,hunc locum explicayí ]&nexp;

Vocavi.) Ut fcilicet rediret

31. num. 15. vide ibi dicta.-

',8 terra

Qo. Surge , 6* accipe. ) V

JEcypti.

16. M.

num. 13.

»

ide ga;&g

itens.) Satellites .füos.

4 bimatu & imfra.) Id eft, qui non-

Defznfii funt. A) Plu:ale pro fïhgu-

dum duos aanos expleffent.-

lari. Unus Herodes erat mortuus ;

Secundmm tempus. quod fequemt e

'qui tar—nen querebant animam , id eft,

-

m o s du n g i

CAPUT .11.&111.»—

Xl

22 'Audieris autem, quod Archelaus regnaret in fildæa- pfo

Herode patre fuo, timuit ilio ir

e; & admonitus in fomnis,

feceílit in partes Galileede.

.

*

25. Et veniens habi

tavit

in civitate, quee vocatur Nazareth:

ut adimpleretur, quo

T.

d dictum efï per Pxiqghetas: -/Quoz-ïi.am

4

—,N-azfaræusvvoca itu

4

Á

CORPEPTS u

: )

-jfoknkes -Baþz*z]la[.(j Cujus «ita )aujlerims« defzribitur

)

! penitentiam

juxta líaie vaticinium in deferto predicat , & populo ad ipfum

confluente , reprebendit Pbarifaos una cum Sadduceis., docems ut

dignos faciant fru&us ponitentie : &? quantum fuus a. Chrifli

paptifmo differat : [uper-Chriflum autem a Sfoanne baptiza- -

',

tum defcendit Spiritus [anttus

aE V0X Païüïz's

eclitus audita eft.

N diebus autem illis venit ]oanngs Baptifta præäi;gns in

I

deferto Judaeze,

.L

^ E

B 35

*

du

:

vi

t

am puer(l)- er-ï;pere, multi emm , fci-

p*e-IIatum ä'xïtu Naza'rädttfs , quenm

licet fatellites HLerodis.

fufcepifiet, hoc enimi falfum eft, cum

22. Sece/fit 19 partes Galilea,

) Ubi

fciamus. eum vinum bibiffe , quod-ta-

Herodes Antipas mitioris ingenii ,

men Nazareisin primis emit. vetitum.

i- IN diebes His.) ldeft, anno I5.

uam Archelaus , iniperabat.

23. Ut adimpleretur. ) Pro, atque

'Tiberit Cefaris, ut patet ex D.

áta .i;x.nplctum eft,

:

Luca caj* 3. initio.

L2

.

7

Venit.). Nom ante vener

at ; quia

toer prophetas , &e-)

Id eft, per Ifai-

usprsatarte i

am cap. IJ. num- F. ubt Chriftus di-

nondum triginta annos.natus erat ,

citur 3v y zet/er, id eft flos. Hicve-

ante quam. etatem. nemini facerdotis ,

do&oris , aut prophetae officio füngi

ro unus propheta fatis eft ; nam Evan-

licebat, ut tradunt Hebrzi, & ex T.

gelifta nimerum multitudinis pro fin-

eulari hoc loco ufurpat, ut cum num.

Paralip. 23. 3. colligi puta& Maldo-

20. dicit Zefuzd; , pro defuntlus. Sen-

fiatus.

- Foannes Bap

ft/laj Baptifta , Ban-

fus ergo eft, hsbitavit Chriftus in INa-

rígQ); , appellatus eft, id eft ézp£iza-

Zareth , ut adimpleretur, quod dictum

o aM

eít per lfaiam prophetam , qui eum

for, vel quod primus baptizare ccc-

Netfer a Nazareth vocat, cum ait :

perit; vel quod Chriftum Daptizaverite

E

2

Ie deferto 7

p

da4.). (uod erat intef

Nerfer de vadise ejus aftender, id eft

Oriéntem , & Septentrionem ; citra

flos , vel Nazarenus. Pozro Chri-

ftum- Nazarznum dici a Nazareth cxi-

Jordanem fecundum flnvium. : Inex-

ftimat Eufeb.. Cefarienfis lib. 7. De-

trema parte erat Aennon , & Salim ,

monftr. Evangelice cap. 1. Errant,

ubi Joannes ba

ptizare foligus diciwm

| ]vo)än.l 3:23:

i

qu? þut«mr. Chriftum |INazareum ap-

: — EVANGELII SECUNDUM MATTH.

aMa—r«'"v'a. Et dicens : « Poenitentia

»

m -ggite "appropinquavit i;nim

regnum coelorum.

Luzæ.

.,9. Hic eft enim, qui.

di&us eft perIfaiam prophetam dicen-

i .Ifai.æ

tem:. » Vox clamantis 1

*

n deferto: Parate viam Domini: re&as

-

4o. 3. facite femitas ejus.

-

:

Marci

1 3.

4. Iple autem Joan

nes häbebat ,veilin;entþum :de pilis- öame-

L

lorum , & zonàm

elliceam circa lumbos fuos ;

: efc;a a—utem&

6. 4.'

' ejus erat locuftae5 & mel filveftre.

c Mar

^. 8S. c Tunc exibat ad eum

L'fdæa, &

Jerofolyma? & omnis ]

*

I. . Omnis regio circa Jordanem;

D. E

b

/ap,tizab'axitl;ïr ab eo in J6rdane,' confitentes pec;aþg

ua,

R

J4. Videns

* 9. Penienttam 4322:',.) Id ,eff: dole-

ex pilis factam confiringere. . "Falis

te ob peccata, & vitam, morefque

zona Elig 4. Reg. 1.

in melius mutate, Deoque per bona

Locufis.) Non erat cibus immundus

opera fatisfacite.

apud Hebraos, ut patet ex Lev. I11.

De harum e(u ait D. Hieron, lib. 2.

"ppropinquavit, &c.) Id eft prope

eft , fcilicet aderat Chriftus , qui id

adverfus Joyin. — Orentalibus & Libya

tï

datet fibi credentibus , & obedienti-

populis , quig per defertum &7. ealidam

bus ; & quia ejus fores aperiende erant

eremi vaffstatem locuflarum nubes repts

per Chriftum , ante quém nullus mor-

rientur , locuflis vefei moriseft. . Nide

talium in colum ingreifus eft.

Plin. lib 6, ca

p. 39. & lib. 11. cap.

29.

[0)

annem etiam de Barros dec

i

Regnum celorum.) 'Q.u.o in cclo re-

20 li

j

.

[*

»

*l

gnant fancti cum Deo.

Mel filve

f

rf) Quod fälve&reä ap&s

3. Vox clemantis. ) ldeft vox cla-

in folitudine illa conficiebant. .-In

mans , vel, vox hominis clamantis

regionibus enim calidioribus tanta

fcilicet audietur.

Vox hóminis pa-

lam , & libere predicantis, nimirum

apum copia effe folet, utcum alvea.

ribus capi ,non poffint, in filvas avo-

Joannis, vel per ipfum Dei.

leut, & aut in arborum truncis , aut

in rubium fiffuris mellificent.

Parate viam Domini, 66c.) 'T ransla-

tio fumpta eft ex hominum regem

S. Hierofolyma. ) Cives»HieröfoVIy-'

;

expectantium confuetudine ; hi enim

mz.

Qumnis ,7

veniente rege vías complanant , pur-

"udea. ) 'Multi c;E omnli- Ju—

gant, & quantum ]licet , rectas faci-

dex parte..

unt.

emota metaphora fenfus eft,

(6. Confitentes peccata f*« ) Non

Auferte, quz adyenientem poffent of-

eneratim folum fe peccatores effe

confitentes , fed etiam figillatim pec-

fendere, .fcilicet peccata, & pravos

affectus.

cata fua, faltem graviora enuntian-

T RUESIEE

tes.

Confiteri enim peccata, plus

Semitas.) Ideftvias; eftufitata He-

fignificat, quam generatim fe pecca-

brgis ejusdem fententig repetitio.

Confitentibus fa.

4- De pilis.) Scilicet contextum.-

torcm confiteri.

tisfactionein injunxiffe negar. Abu-

Zonam pellicam.) AteaTinty , caria-

lenfis , affirmat D. 'Thomas in cap.

ceam , qua fcilieet cilicinam. veftem

II. epiftole ad.Romanos, & alii.

z

i

r

V

C AAP U T III.

*

13

". Videns autem multos Pharifzeorum ,& Sadducäeorum

venientesad baptifmum fuum, dixiteis: Progenies vi

Peraljum,

quis demonftravit vobis fugere a ventura ira?

8. Facite ergo fru&£tum dignum poenitentiae.

"

Lj

9. Et ne velitis dicere intra vos : d Patrem habe

mus .Abra- 2]Joan

ham: dico enim vobis, quoniam

potens eft Deus dg lapidibus 8- 39-

iflis fufci:are filios Abrahae.

B 3

"9

IO'.' Jam

7- P/mr;ijkorün;; )

. Ph-ärifæi nomen

« Quis oflendit vobis fugere A wventura

-deducitur a radice 133 farafe, id eft,

z4 ? Admirantis vox eft, quafi di-

cat:; Quanam h&c viperarum muta-

explanare , explicare , - doceré, vel

potius, ut Epiphan..l. 1. Panar. &

tio et ? Quisnam vos hoinines peffi-

alii , ab ead*m radice pzrafc quatenus

mos ad baptifmum , & ponitentiam

venire docuit ? Mira Dei benignitas,

fignificat dividere, & feparare, guia

Pharifzi doctrina , religione , mori-

qui talem mentem dedit. Mira etiam

"*bus ab aliis: Judxis erant . feparati, o-

confcientie vis, que vos intus da-

mnibusque eminebant, ficut ergo do-

mnat, & cogitremedium quzrere.

&iffimi Gentium dicti funt. Philofo-

4 ventura ira. ) [Eternam damna-

phi , ita do&iflimi Judeorum didcti

tionem intelligit.

funt Pharifzi, quafi dicas, 'feparati

9- Facite ergo frutbum dignum peni-

ob eminentem fcientiam , & fancti-

£entia.) Id eft : oftendite vosnon fimus

tatem. Qui plura de Pharifzis fcire

late venire. ad baptifmum.

Fructus

volet, confulat Serarium in 'Trihze-

penitentiz dignos appellat omnia ex-

refio ab jnitio, & deinceps per mul-

terna figna, : ex quibus vera animi pac-

ta capita.

nitentia cognofct poteít, quales funt

Saddnucaorum.) Ita dicebantur, quafi

lacrymze , pr&teritorum peccatorum

deteftatio, (& bona opera pr

jufti effent: aut potius quod juftos fe

*

?quenci-

jactarent ( Hebr, enim. o /z4/,

bus contraria,

vocatur juftus ) aut a S$adoc eorum

9. Et ne velitis dicere, €$c.) Sen-

auctore, ut vult Epighanius hzrefi

t:ntia eft : nolite contenti, & fecuri

I4- Fuit hec una ex fe&is Judeorum,

effe, quod filii fitis Abrahe , quafi

a Samaritanis prognata , unde cum

id vobis fatis ad falutem futurum fit :

iis folum Moyfis Pentateuchum reci-

operibus yobis opus eft, & fi filii

piebat, docebatque non effe refurre-

Abrahe eftis, opera Abrahg facite

&ionem, necAngelum, necSpiritum,

Joan- 8- 39.

AGor. 25. 8. & confequenter ani-

Portens eff

Dens, Uc,')' Dcus; qui

mam eífe mortalem.

Vide Serar. loc.

Adamum ex limo terrz formavit, po-

cit. a c. 18. usque ad fin. lib. fe-

terit etiam ex hifce lapidibus filios

cundi.

Abrahz fufcitare, & fine vobis im«

wPragem'e: -i)tfþenarum, ) Quaü- dïcä!:'

plere promiffionem illi fa&tam de fi-

peflimorum, filii peffimi, & venenati,

liorum multiplicatióne , '& falute.

fummam enim Pharifzorum, & Sad-

Refpicit vocationem Gentium , ex

duczorum malitiam, nocentiflimoani-

quibus Deus , quafi ex rudibus, &

mali comparat; eam przxfertim que

impolitis lapidibus filios Abrahe ,

in calumniandis, & quafi mordendis

id eft, fideles fa&urus erat.

Solent

fan&is viris confiftit.

-

etiam facre Literz ;apidibuS* compas

d

äi

i

E. F;(VkAN GELH-.—SECBNDUM MATTH.

1ro. Jam enim fecuris ad radicem arboruthi pofita eft. Onmis

-ergo arbór, quas non

facit fru&tum bonum, excidïtur, & In

ignem müttetur.

E

I

fM'ftr.

E

-

Ir. e Ego qu

idem b*aptïzd vOS m äqua f'n* poen-itentiam : qui

aütem poft me venturus eft, fortior me eft, cujus non fum

T.uca.

3. 1

Ó

. dignus caleeamen

(a portare : ipfe Vos vbalp-tiza.-*b.it m Spmtu

E

]ozm.

fantto, & igne.

*

i. 96.

12. Cujus ventila

brum ïxh-, manu fua; 4&-perm'u—ndabit aream

fuam: & congre

A

gabit triticum fuum in borreum, p

*

aleas autem

A. 5.

comburet igni inextinguibili.

fsf "Tunc

[ sst

In pasitentiam. ) Ut ponitentiam:

rare eos , qui lapides colunt. - Pfal.

113 8

Similes Wdlis ffant , qui faciunt

agativ, & per eam przparati euum

ez, fcilicet idola aurea, argentea , la-

recipiatis, qui poít me venturus eft.

Monet enim vos baptifmus. meus , ut

Abraha. )

; T'q"o H'B g-cwï[«c, eft d'a-!zivi

quemadmodum: aqua corpus. abluit;

€ a fu—?r-.

^

ita vos curetis animos veftros a pee-

IO. Secures ad ra

catorum maculis abluere.

decem arb — pofrta

ef.) Jam tempus inftat, quo intru-

Qur pofh me venturus efl. ) ó ä*gxzo';-

étuofa fynagogs ficulnea excindenda

pi»og, qui poft me venit, fignificat enim.

eft ; itaque fatagite bonis operibus vi-

jam natuumr efle, & jam. adventare

am vobis munire ad falutem ; nec

Chriftum intclligit.

loriemini, aut fiduciam veftram con-

Fortior me e/f.-');rk 1':0*)(96&"(1?09 » PO'

tituatis in lege.Mofaica , aut cere-

moniis illius, nam /ex: & prophere us-

tentior , m'ajori's,que' virtutls , ita uf

que ad Joannem Baptiffam , poft jo:n-

dignus ego non ftm ejus calceamenta:

portare, id eft,

nem.vero Büpti&a!n vregnium cedlorum

fervire.

, vel viliffima in rer illi

h

:

wim patitur , 61* violenta vapiuut. Ulud,

atque ideo bonis operibus infitite ;

lpíe vos baptizabit im Spiritu

ff

jï

5

fi énim- illis carueritis , vos etiau

& egni.) Hic tanto me fortior & ma-

eum: matre veftra (ynagoga excidemi-

jor. quia non homo tantum, fed eti-

xi, peccatorum peosnas lueti:, in &-

am Deus eft ,. baptizabit vos Spiritw

Hactenus fui-

fan&to, & igne, id eft, non folunms

ternum ignem miífi.

ftis dilectus populus, mult:que erga

corpora, ut ego aqua, verüm. etianm

ï;

vos indulgentia ufus eff Domiaus, in

animos veftros effufo Spiritu fancto

purgabit, divinoque illo ig

pofterum feverius aget ; ideo bonis

z

Pc ilfl.üiam-

operibus viam vobis ad falutem fter-

mabit.

wite. Alii cum D. Athanaf. qu. 45.

Ia. Cujus ventilabrum $n manu fady.

]ä

feeorios , mortem: interprezantur , cu-

&c.) Ventilabrum in(trumentum eft,

l

jus, ut etiam divinijudicii iljam co-

quo-grana in altum projecta ab aceri-

bus, & pulvere purgantur.

Porro.

anitantis , timorem: intentet. Joannes

Baosiíta.

:

»oteftas

per ventilabrum | judicandi

LI- Ego quidems äz:pfilzf voy ;;';::.'4*7(:4.-)

t

f'gnificatur,.de qua dicitar

j

i()'ZIITU s.

Ego, qui homo tantum fum, aqua

22. Patev wmut jmdicium dedit felia,

xos tantum ba

Arca Ecclefia eft, in qua tritico per-

Bun lao

prizo , & corpora fo—

ll:

^*

mixt$ funt paleg , & ac?res, hoc eg

i

[ d

24l

—

$

*

$

SOCAPUT IV.

15

1T3. f

, f Mar

Tunc venit Jefus a Galilzea in Jordane-m ad Joannem

'Ic 9.

ut baptizaretur ab eo.

I4. Joannes autem pro

hibebat.eum

r

o

; dicens: Ego a te debe

baptizari, & tu venis ad me ?

15. Refpondens autem Jefus, dixit ei: Sine modo: fic enim

decet nos implere omnem juftitiam.

'Tunc dimifit eum.

16. Baptizatus autem Jefus, confeftim aífcendit de aqua, &

ecce aperti funt ei coeli: & vidit fp

iritum Dei de.fCEndentem

,IfICL:It colqmbgfn, & yexliente.m fuperjfg.

t5 g Et

pr'obis improbi. . ]udex« hoïsi:a,b -'ii'l'is .

I5. S/ne moZä.) Modo, cum non-

fecernet , & flammis gehennz inex-

dum fum defcenfu Spiritus fahcti , &

tinguibilibus addicet.

voce de cclo miffa Chriftus décla-

I3. U£ baptizaretur ab eo.), Cur vo-

ratus, non, tanquam Chriftus, fed

luerit Chriftus baptizari a Joanne; va-

tanquam unus de ceterorum hominum

rig afferuntur probabiles caufs.. I[.

nuníero homo privatus accedo, ideo-

Ut ipfi hac ratione teftimonium de

que non debes recufare mihi, quod

major'te fim, baptifinum ut ceteris

celo preberetur.

II. Ut Joannis

-

-baptifmo auctoritatem daret. HII. Ut

impendere.

ea re ad fuum baptifmum homines

Decet.):

Quamvis neceiïari;im non

- aliceret , & ut ait Auguftinus, Ne

fit, tamen convenit.

* gm*varenmr—äomines ad Domini *baptz's—

Leplere.) Nihil pretermittendo $

"um venire, eum non gravaretur Domi-

non folum ex iis, qu& neceffaria 5

( sus venire ad baptifmum . fervi.

IV.

fed etiam ex iis, quz factu utilia &

decora funt.

BN

Quia- cum baptifmus populi fidelis

1

fignum, & teflera futurus effet, vo-

OQmnem ju/?iti.:tm. )

Id eft, oqufdQui(!

wet* wv W (

— Jduit etidm Chriftus populi hujus prin-

fancti viri virtuti & officio confenta-

ceps & caput, illo infigniri, & in

careat.

neum eít, etiamfi non- facere, culpa

^hoc fratribus affimilari , quibus |in

2

nullo, nifi in folo peccato debebat

Dimiff. ) ldeft; non ul

:

-

g/iïg, diffimilis, ut dicitur ad Hebr. 2.

trzth—p»rdhig'

s

buit, fed baptïzavic.

4

p

I4- feanzes autem prahïäcäat ewri.)

-Y6. .perri fusnt ei eeli.) Nonre

Prohibebat, quia fciebat eum baptifmo

ipfa, fed apparitione. Quod dicitur

non indigere : & quia, fi non indi-

e;, non eft exiftimandum eum tantum.

gens, baptizari vellet, fe tamen, ut

vidiffe ccelos apertos, cum aliisetiaay

Ig

ilum baptizaret ;

1

:

nerito in,digzlutn

apertos, vifos fuiffe credendum fit,

. judicabat.

fed fignificatur illius caufa patuiffe.

^

- Debeo.) In. Graco eft, Xouz» ? yo,

Vidir. ) Chriftus , & etiam Joannes«

s

dd €ft;' opzu; ' babeo, fcilicet etiam in

[*

Chrifto mundatore opus erat.; nemo

:

Sicut columbam.). INon vera colum«

enim eft fire peccato. An D. Joan-

ba fuit, fed illius fpecies. . Quidáme

(

tamen. veram fuiffe. putant, -

a

ne$ baptifmo aque fuerit a Chrifto

qu»od e('f

fj

T

baptizatus, res eít incerta.

Affit-

minus probabile.

fv

inant Chr foü:.Hi-eronym. auctor itma-

Venientem fuper fe. ) 'Ita'que iml-)le.'v

perfecti ,' Eutb

tum eft, quod de Chrifto per Ifaiam

r

. Jactus.

yrmius., & '1 h,eQPhyf

/1

C

t6

EVANGELIT *-SE;CUNDUM MATTH.

gLuCI

17. g Et'ecce vox. de coelis dicen

s$ihe eft ïfiljus mxeus*d-i-

U*

9 $Y le&tus , àn quo mihi co

mplagui.

b d7

CAPUT

I V.

J

incit dialaJZi

Chriftus in deferto po[t jejunium quadraginta dierum *

dentationes , €? capto S'eanne [ecedens, in. Capbarnaum poeniten-

C DEU

tiam pradicat : pifratores Petrum, C /ndream , Zfücobum , &&

- Sfoaunem. Zebedai ad fe oocat : annuntians quoque Galileis .

-evangelium , varias curat infirmita

2

fes , turbi.f

a

ipfum comitantibus.

4 Mar -.I-.

Urc Jefus dedu&us eft in defertui

[

Y

^

*

T

m a fpiritu, ut tenþzif

1

retur. a diabolo.

Luca.

59. Et cum-

4. I.

jejunaffet quadraginta diebus, & quadragïn

ta no-

Gibus, poftea efuriit.

4. Et accedens tentator dixit ei

: Si filius De1 e$; dig, ut

lapides ifti panes fiant.-

s

:

AH

per eum Spiritus. Domini ,';&*'c'ap. 61.

Chrifto ,. fed,uc-echientïam & impul—-l

Y. Spiritus Domini fuper me. &fc.

fum Spiritus fan&ti fiznificaret.-

17. Fiu:.) ln Graco eft cum at-

. n defertum.) INimirum Judes, de

ticilo. jàjg, id eft, /Je fflizs , fcili-

quo diximus fuperiori cap. num. I.-

cet, ufiicus , fingularis, eximie dile-

4 fpirita.) Scilicet fan&o.

Ut zentaretur a diabolo. ) Ut cum

&us: quare etiam quód dicitur. DzZ-

&»s in vulgata noítra

editione, in

demone congrederetur, & ab illo éen-

Graco eft, ó &yamuróg, cum articu-

tationibus appeteretur , pofletque di-

lo , quafi dicat, 7/Ile 4/e&tus.

cere, Venit princeps bujus mundi, & ia

n quo mibi bene tomplacui. ) £».

-S..?

mt non. babet quidquam , Joan. 14. 3o.

fudU»«c« ad verbum, l qwe placur.

2. Quadraginta diebus , & qmidra-

Refpondet Italice phrafi, qua dic*-

ginta noclibus. ) Nihil omnino cibi

remus , Ne/ quale o del quale m jon

capiens toto illo temporis fpatio.-

compiaciuto j e m compiaccio, id eft,

Poffea efuriiz,) Indicat, ante evo-

qtl,i lmihi» fing-ularicer gratus eft.

lutum quadraginta dierum. fpatium

non efuriitfe.

Efuriit autem;,

ut

3

I. Unc. ) Statim ,Win: exl)remcDi;

oftendens fe hominem effe, timido

vus Marcus-eap. T. num. 12.

hofti, & tanquam Deum aggredi non

- Dutius.) Grece d y99. fubductus,

audenti, adimpugnandum animus ad-

vel abreptus

eredibile eft non per

deretur.

"

aera abreptum ; ut Habacuc Dan. 14.

s. Accedezs. te

mtator, ) Au&oreä

35. quia id Evangelifte non tacuiffent,

paífim putant euim forma corporea &

fed ductum, non coactut, fedliben-

humana accefliffe, & quia multa eft

tem. Sanctus. Marcus habet, Expa-

cum Chrifto . collocutus,

adorari voluit.

/ & qæyia fe

u

'lifxeum. fpreizus ,. non ut vim illatam

*

CAPUT IV

f

4. Qui refþonde.ns' dixit: Scriptum eft: 7 Nodda folo:p

ane ZDeut

vivit homo, fed in omni verbo, quod procedit de ore Dei.

8! 3.

. $. Tunc affumpfit eum diabolus in fan&am civitatem ,

s

sU

flatuit eum fuper pinnaculum templi,

*

6. Et dixit ei ; Si. fil

1

ius Dei es j mi

tte te deorfum. . Scri-

ptum eít enim: c Quia Angelis fuis mandavit de te, & in P.

manibus tollant te: ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. 99-11.

3

*

Deut

. d. Ait illi Jefus ruríum , fcriptum eft: Non tengaþis Do- 4

! 16.

m num Deum tuum.

*

'niöntäm excelfum val

8. Iterum atfumpfit eum diabolus in

.

de,

& oftendit ei omnia r'eg'na mupdi, & gloriam eorum.

9. Et

Zentator. ) Ó mtipat €y, ideft , ;lle

Pinuaculum. ) Grxce ä*r'f—s&-ö:yzcv—; id.

tentator. . Scilicet , diabolus..

eft, a, intelligit peribolum in ex-

$; Frlius Deies, ) Quafi dicat, quan-

tremo margine & crepidine tecti; qui

doquidem Filius Dei cs, & potens,

appohi folebat planis tectis domorum,

ne famem patiaris , cum' aliunde ci-

ne minus caute ibi ambulantes pra-

bus non fuppetat, jube , uc lapides

cipites caderent.

hi panes fiant.

6. Scriptum eff enim, Uc;)

WAbutï-—

4- Nom 1 falo þ:mp; &c.) Senten-

tur diabolus teftimonio fcripture ;

tia eft, Deum non indigere ufitato

neque ením voluit Spiritus fanctus -

Ccibo, utfervos fuos alat; poffe enim

fignificare fore, ut quidquid juftus,

uno verbo novum formare cibum,

five prudenter , five temere, five be-

quo vefcantur.

"Teftimonium hoc

defumptum .eft ex capite g. Deut.

ne, five maleagorederetur, bene fuc-

num. 3

cederet ; fed' ut tn iis , qua ut vir ju-

2

ubi legimus : J4ffuxzt ze pe-

ftus agerct , etiam fi totus adverfare-

nürias, 69 dedit zibi cibum n'mmuz,- quod

tur mundus, tam przfens Dei expe-

sgnorabas tu, & patres euiy ur offeude-

riretur auxilium, ut Angelorum ma-

re; tb , quod zom im folo pame vivat

nibus geftari videretur.

)

homo , [ed in o»ims verbo , 4

Iitä.d' egredi-

z£ur de 0re Det,

7. Nom tentabis , &e. ) "'entare De-

um dicitur ís, qui a Deo miraculum

l

Fivit.) Grzce, g'äasvïa: wver, fci-

vült, ubi nori eft opus; e

enim id

-

licec, fi Deus ita. velit.

velut Dei :

/iu'u'pd procediz , &c. ) 1d eæi quod

facere.

potentme periculum -velleo-

Deus dixerit, feu voluerit & jufferit.

9. Lz mon'tm, ) Quis f;uefit hic

t

t. Tune , €6c.) Hscfuit fecundaor-

mions , fcriptor facer non expreífit,

ttec facile eft divinare.

lHllud con-

0

dine tentatio, fequitur enim , £zerzz

ji

affumpf'* ?- deinde additur ; /7zc rei;-

ftat Jerofolymam | montibus circum-

uf um €c. ltaque D. Lucas j qui

datam fuiffe, cum de illa fcriptum

f

fit : Fusdamezta ejus in

anc tentationem : non fecundo loco

znonti&u: fdn-'

conílituit , fed tertto , rem expofuit ;

&is. Pfal. g6. r.

Eg

";

de ordine autem , quo geíta eft, folli-

Onia regna mund:. J Non ita u£.

f

citus non fuit.

viderit, fedita ut cujus

que regni pla-

f

Sanilan civitetem.) Jerufalem.

Bibl. cum Com. Menech. T. Vil

gaæin digito deügnaveria',

E

EVANGEL[I SECU'*JDUM MATTH

18

c. Et dl'nt el :

Haec omnia tibi dabo, fl cadens adorave.

TIS me.

1o. Tunc dlcxt ei ]efus j Vade Satana ! Seriptum eü enim:

eDeut e Dominum Deum tuum adorabis, & illi foli fervies.

21 5. 13.

Óir. Tunc reliquit eum diabolus ,

& ecce Angeh acceife—

*

runt, & miniftrabant ei.

12, Cum autem audiffet Tefus , quod ]oannes tradltus eH'et

F

fMarf fecetfit in Galileeam:

T. 14.

15. Et relicta civitate Nazareth venit, & habïtawt in Ca-

uea.

*

T

41

pharnaum maritima ; in finibus Zabulon, & Nephthalim.

oan

14. Ut adlmpleretur, quod di&um eft per Ifaiam pro-

4« 43- phetam :

15. 8 Ter

*

G/oriam eormm.) ld eft, qua unum-

Hebraeos e(t illum adorare & colexe,

& timor Domini fïgmfïcac omneimn

quodque re maxime præf'caret, verbis

divinum cultum.

explicans.

9. Hac omnia tili dabo.) Lucascap.

Servies. ) Mc'rgæva's:g , inde latna

4« 6. fcribit diabolum addidiffe: 94

Deo foli debita, fic enim ufu recepta

fignificatio , cum alxoqm fervitutem

mihti tradita /knt, 6 cui volo, do slla,

lgnificet.

in quo mentitus eft. . Dicitur quidem

diabolus princeps hujus mundi, Joan.

^H- 4ceelferut. ) Scnllcec cmporall

12. num. 51. & ahbt, fed non quod

fpecie.

mundl, fed quod vitiorum, qu& pro-

Miniflrabant ei.) Scilicet cibos, &

pria funt mundi , dominus fit ; ita-

in aliis rebus fe ad ejus obfequlum pa-

que nec regna dare, nec auferre po-

ratos exhibebant, & de victoria con«

teft, quod proprium eft Dei. l'rov

trà diabolum gratulabantur.

LE

g. 15. Danicl. 2. 21.

12. Traditus. »n Ab Herode in cær-

c,zdem.) Id eft, humi pwc:dens,

cerem.

feu proftratus.

Seceft in G;zlt/&am 3. SClllCE* ne

Adoraveris me.) Aperte ad pecca-

& ipfe in carcerem conjiceretur, non

tum inducit , nec addit, FZzes Des -

-eft autem-fermo de Galilea , in qua

Herodes erat Tecrarcha, fed de Ga-

e$, fcilicet credebat purum effe. ho-

i

minem; &alioquiquanta fuiifet ftul--

lilsza gentium, que erat extra Hero-

titia,*velle a filio

ei. adoran ?

dis dmonem, & ab Adrichomio col-

locatur in tribubus Nephthali.

Afer

IO. Vade fatana.) Satanam fuo fo-

& Zabulon ; di&aque etiam eft Ga-

mine vocat , ut oftendat, fe fcire

eum effe diabolum , quem diffimula-

liléa fuperior, cum Galilza Herodis

diceretur inferior.

bat. Vox Satan 4dver]2:rzum fignifi-

cat.

*

I3. Cmvitate Nazaretb. ) Quæ erat

Donivem Deum "um adamät:

in (Jalxlæa Herodis.

Adjacet

Deut. 6, 13. habetur ; Domuzum De-

Caplaarnaum maritima.

)

um tummtinebis ,

6 ii fols fervies : fed

enim Capharnaum mari Galilzz, quod

Chriftus fenfum potlus, quam. verba

appellatur etiam lacus Genefareth, &

imare Ttbermdxs.

reddidit ; timere enim Deum, apud

ä:

*

- APUT IV.

19

z

A

I15.g

Terra; ,Za'bülon, & terra Nephthalim, via.märi's trans ,1fie

X

ordanem , Galileece gentium.

t

g. I«

16. Populus, qui fedebat in te

nebris, siditinbelm magnam,

& fedentibus in regione umbra mortis, lux or:a eft eis.

:

.

.

17. & Exinde coepit Jefus preedicare ,. & d

icere : Poeniten- ? Mar

tiam agité, appropinquavit enim regnum coelorum.

VI. IS.

18. Ambulans autem Jefus juxta mare Galilzeze, ; vidit duos ; Mae

fratres, Simonem, qui vocatur Petrus, & Andream fratrem 1. 16.

Luca.

ejus tmittentes rete in mare (erant enim pifcatores))

19. Et ait illis

?

res hominum. -

: Venite poft me, & faciam vos fieri pi.fca;q- y*

20. At illi continuo reli&tis retibus- fecuti funt eum;

2r. Et procedens inde, vidit alios duos fratres, Jacobnm

Zebedsei, & Joannem fratrem ejus in navi cüm

/ebedaeo

patre eorum, reficientes retia fua , & vocavit eos.

22. ll

"

li autem ftaim reliétis retibus, & patre fecuti funt

eum

. Ft c)ir.'cu*ibat Jefus totam Galïl'æain, docens in fynagogis

eorum , & prsedicans evangelium regni, & fanans omnem

tatem in populo.

languorem, & omnem infirmi

QU

24 Et

15, Via mpzr;': irans Jordanem.). Vi-

.enim dicitur vifo miraculo captorum

de di&ta Ifa. g. 1. ubi totum hunc lo-

pifcium , fubdu&tis adterram navibus,

cum ecxplicavimus.

relictis omnibus fecutos fuiffe Chri-

Traus Jordanem. )

'Terra ZabüIOn

ftum ; fed illud reBdis omzibas non

& Nephthali refpectu Jerufalem erant

fignificat omnino abdicatis, fed tan-

cis 'JFordanem , fed quia Hebrzi ante-

tifper dimiffis , ad eum modum, quo

-quam, Paleflinam. occupaturi Jorda-

Samaritana reli&ta hydria, venit in

-mem tran(irent, eum a

;)pellabant trans

civitatem , Joan. 4. 28. III.

Hoc

jJordanem, etiam po

h

quam illa- po-

cap. Magthzi , cüm proprie vocati

*titi funt , eandem 1

oque ndi forlnfltn

Íunt , & ipfi ómnibus . abli

g:azis,

retinuerunt.

Chriftum funt fecuti.

17 Pe»ttentiam

apite , 6e.). Vide

& Pzfcatores: bominum. -

Alludit. ad

dicta fuperiori capite num. 2.

Chiifto

preteritum officium, fic de ipfo canit

190

euite pof me.) lera

David Pfalm. 77. 70. 71.

uf lt

vocati funt hi duo fratres Andreas &

eum de gregibus ovimny, de poft feran-

Petrus. L. Joannis t. num. 40. &feq.

te5 accepit. eum , pafctre Tacob fervum

,Qu& tamen non tam vocatio, quam

fuum s 65 Iþa&l, bareditatem [iaz.

admonitio , « future vocationis pr&-

9. Teram Galileam.) Galileam gen-

paratio fuiffe videtur, tantum enim

tium, in quam fuccefferant. .

pr&dicit Chriftus Petro, quod futu-

Evanugelium regni. )

onum nunti-

rum erat, T7z, ipquit, vocaberis Ce-

um, quo przdicabat repnum colorum

phas... M. Lucg 5. I. & Io. qux etiam

appropinquare fupra num. 17. $0-

AL rA ER o TR

proprie vocatio non £fuit ; ransum

lcb-at hic

(

?noä verba facigndi in.Sy-

x

-

20 ,.*EVAN»GEL;H s'-EcüNDUM MATTH.

24. Etabjit opinio ejus in totam $yriam, & obtulerunt ei

omnes male habentes, variis languoribus , & tormentis com-

prehenfos, & q

ui deemonia habebant, & lunati'gos, -& paraly-

ticos, & curavit eos.

K

k Mar

25. k Et fecutee funt eum turbze m

ulte de Gálilaea, & De-

3.7. ER

Lucz.

poliy &.de Jerofolymis, & de Tudaea, & de trans ]Qrdanem.

6. 17.

CAPUT V.

O&f tradit Xbektz'tudz'n'es' $ Zdpofiolos Jalem terre , & lucem mundi

dicit : mec vehit, ut folvat legem, aut prophetas, fed ut. adim-

pleat, docens de mon irafcendo fratri, [ed ut ei reconciliemur ;

de non concupi[cenda muliere; de membro fcandalizante. abjiciendo;

de uxore extra cafum adulterii non dimittenda ; non jurandum j

ec malo refiffendum ;. inimicos diligendos, & de

male .

i

meritis bene mexendutm.

ï

I

dens autem.

Tefus turbas, afcendit in montem , & cum

fediffet, accefferunt ad eum difcipuli ejus.

.2, Et aperiens os fuum docebat eos, dicens:

aLuc..

3. « Beati pau

regnum

peres fpiritu, quoniam ipforum eft

,6. 2o. Coelorum,

4. b Beati

nagogis viris gravibus & do&is e;c-.

latur , fines habet ;' ad Orientem ve-

3

hiberi Archifynagogi auctoritate &

ro trans Jordanem ; & mare Gali-

facultate, Vide A, 15. 15

]em ultra Gadaram , Hippum, &

Lazguorem. ) Infirmitatem,

»

Pellem fefe extendit.

Porro civica-

tes, a quibus regio Decapolis'dicta eft;

- Dfirmitatem.) In Grzco eft, Ma-

he cenfentur, Cafarea Philippi, Afor,

Aaxíay," que vox generalis eft, & omne

malum & omne

à

Cedes, Nephthalim, Sephet, Choro-

cat.-

m dolgre:n fignifi-

zaim, C

harnaum, Bethfaida, Jo-

24- Lunaticos,) Scilicet certis lune

tapata ,

i

iberias && Bethfan

E

temporibus vexatos a diabolo; vel

alias Scychqpolis.

'. humore melancholico , aut comititli

pXut p

tj

morbo laborantes.

I.V

/ fdem turbas afcendit in ü&nfa»?.)

:25. Decapeli.) De Decapoli viden-

Ut frequentiam fugeret, &

dus Adrichomius in tribu INephtha-

ad difcipulos fuos fermonem haberet.

lim 'num. 4. Decapolis, id eft, decem

Q. Jperiens os-fumm. ) Aperire os

civitatum regio , in Evangelica hi-

fcripturz phrafis eft ,. poft longum

ftoria celebiis,

diunturnumque filentium , in verba

Longitudo ejus tri-

ginta milliaribus conítat , latitudo

prorumpere, fic dicitur de Job. c. 5.

" paulo minor.,

A Septentrione Liba-

nutu, I. Poff bec aperuit 7o

-6 034 pfum,

num montem & Damafcum, ab Oc-

G. maledixtt diei fuo.

cidente Sidonem urbem , a Meridie

3. Peuperes [piritu.) Grace, wrexol

?echfftn, qux «& Scythopolis appel-

id eft, mlfndici.

Ü

x

i A-lï'U T. V.

2I

- 4. b Beati mites, quoniam ipfi poffidebunt terrafn.

é Pfal.

; BL I

$. c Beati, qui lugent, quohiam ipfi confolabuntur.

: c 1Maiee

66. Beati

C

jui efuriunt, & fïtiuht juftitia'm', qponiam ipfi fa-

6[-' g.

turabuntur.

7. Beati mifericordes, quoniam ipfi mifericordiam confe-

quentur.

: d Pfal

8. d Beati mun

do Xcor'ude- ,,.* qubni.am ipfi Deum lv,id'ebunt.'-

229 4

9. Beati pacifici; quoni

am filii Dei vocabuntur.»

E

2

A

—

Sp;'ritu. ) Affe&u & ;rol;mtace, qui

$. Lucas cap. 6.'2['-. ita häbet : Bears,

fcilic.t, non neceflitate, fed volun-

qui nunc e[uritis , quia faturabtmimns..

tàte funt' pauperes & mendici, qua-

Communis interpretatio eft de fiti,

uendse

les funt ii, qui in familiis religiofis

id eft, ardenti defiderio confe

voluntariam paupertatem funt am-

juftitiz, id eft, virtutis & fan

d

itatis.

.plexi.

Ab.hac tamen beatitudine non

Rupertus eos efurire & fitire ju(titiam

excluduntur illi, qui animo placido

exiftimat , quibus juftitia non admi-

*

in re fua. modica acquief.cunt, & di-

niftratur, quales. funt pauperes , vi-

yitias non appetunt.

dug & pupilli; Maldonatus' eos in-

Regaum eclorum. ) Beatitudo cale-

telligit; qui vere efuriunt & fitiunt

ftis, ia qua cum Deo & Angeli

? re-

ad paupertatem redacti, quod jus fu-

nabunt.

um illis non tribuatur , quales funt

74 Beati mites.) Humileä &"m:m-

ii, qui injufte damnati bona fua per-

Íueti, Chriftoque fimiles, qui de fe

diderunt, aut ii, qui, quod fuum eft,

,'icit infrà cap. II. 29. . Difczre 4 me,

quia pauperes funt, recuperare non

-quia mitis fum, 65 bumilis corde.

poffunt.

^

L

S.tura

buntur. ) Omni bonoi*um ge-

ngïdeäung.) K?x"q;mvo,u.q'o'sm,/ hzre-

| ditate poflidebunt.

nere explebuntur in colefti patria.

Terram,) Terram fcilicet viventi-

Satabor cum apparmerit . glorta. tna.

um, ideft, regnum calorum. Dixit

Pfal. 16. 15.

Omnia Dei beneficia

autem potius zerraz , quam regzgum

fub imagine cibi ac potus defcribun-

celorum varietatis caufa, & ut often.

tur aliquando in facris literis. "Vide

déeret mites & humiles, qui a poten-

1f. 6s5. 13. Luc. I. 53.

Scilicet .a Deo.

- tibus & fuperbis de terrg hujus poffef-

7- anf:quentur.) $

fione depelluntur, melioris terrehe-

'g. Mundo-carde, €$c. ) Scilicet ab

reditatem confecuturos.

omni labe vitiorum.

Vel mundo-

S. Qui lugent.) Qui vexantur, at-

corde dicuntur , qui' finceri funt &

fimplices, non aftuti & fecundum car-

fligentur, & ut loquitur S. Joannes

cap. I6. 55.

In hoe mundo preffuram

nem prudentes.

Hos muadus irridet,

babent.

ut quondam uxor Job virum' fuum,

Confolabuntur-) Paflive , id eft, g:o'n*-ï

cui dicebat::

Adhuc fw permanes in

folationem accipient. Hoceít, quod

ft'mplicihte tua.

Hujusmodi homines

Chriftus dixit Joan. 16. 2o. . P/eral;-

ignorantes & . cecos mundus exifti-

15, 65 flebitis vos, mundus autem gau-

mat, idéoque apte illis promittitur

debi

| Jed trsfitia veftra verretur m

vifio Dei, cum dicitur: gwosiam ipf

:

andi

*

Deum videbunt. .

. 6. -Efuriunt 65 firiuns juffitiam.)

(9.4 Paciffei, ) E*v'gn')vom:oi, xd eft, pa-

*

22

EVANGELIL SECUNDUM MATIER.

-

;IPEAN: IO. e Beati, qüi perfecut.idnem patiuntur

P

3

: r,optleïr j*u,»üitiam,

2. 20. quoniam ipforum eft regnum Coelorum.

*

3.14&

11. Beati eftis, cum maledixerint vo

bis, & perfecuti vos

* l^*fuerint, & dixerint omn

3 malum adverfum vos m-entientes

propter me.

j

I2. Gaudete

, & exultate, quoniam merces veftra copiqfa

eft in codlis. Sic enim perfecuti funt prophetas, qui fuerunt

-ante vos.

3

T

Mar

13. Vos eftis fal

.t.erræ. f Qïuod ü fal "'e'v'"anuerit/;, 'in"quo fa;

6. 49- lietur? ad nihilum valet ultra

:

* niiiw ut mittatur foras, & con-

LO*

Luce- culcetur ab hominibus.

14.34-

14. Vos eftis lux mun

d1 Non pot—äfc: ;ivifäs ab'.fcorirdi'fup?a

-montem pofita. -

gMar

:Y5. g Neque accen

dunt lucernam, & ponunt, eam fub mo-

4. 2I:

dio, fed fu

per candelabrum , ut luceat emxnibus, qui in Q.Q-

L

-ä

8

ïcäf-'mo 'ftïnt.

1L:33. —

16. À Slc

l

p

ä

&rína. erudire debent ;« fale 'chri-

cis fa&-öreä , five conciliatores. Qui

1

& ipfi quieti funt & pacati, & alios,

ftianz fapientiz condíre, infatuentur

^

quantum in ipfis eft, reconciliamt, &

vitiis, aut erroribus , quis illis fapo-

paci ftudent.

.

rem probatorum morum - reftitüet ?

Eilii Dei vocabuntur.) Deo fimiles

Non f[jgnificat doctorem emendari

m

érunt, qui eft Deus pacis.

Ad Rom.

-& doceri non poffe, fed ditficile poffe.

'64 204 Ic Col'. 14« ;733-* & alibi ,— e&

Nif, ut mittatur foras, &c.)

Xtraà

autem hic vocaeri, rem ea voce figni-

omum ejiciatur , & conculcandum

catam confequi.

Sic Joan. epift. 1.

objiciatur per viam prstereuntibius. -

h

cap. 3. I. dicitur: F;deze, qualem cha-

Alie res ufum aliquem amittunt ali-

j

ritatezm dedit nobis Pater, ut flis Dei

quando , fed aliuim retinent , nam

li

vominemur, 6X [fmus.

verbi gratia, aureus nummus, fi fran-

Io. Preprter jy/?itia?tæ

) .Re&e & ju-

gatur, nammus non eritj fed adhuc

D

Ífte facta.

erit durum. Sal wero, fi infipidum

IT

reddatur, nullum amplius ufum reti-

1Ié Ogme malum,) Quodcunque

-

net, ideoque nilil aliud reflat , nifi

malum:

Q

I23. Voes e

i5 Tal rerra.) Condientes

ut abjiciatur, uti prorfus inatile.

b

alios doctfina & vite exemplo.

14- Fs effzs Iux munds. ) Qui mun-

(

Terra. ) Id eft, mundi, five hómi-

dum doc&rina & exemplo illumi

4um.

?

*

debetis,

nate

V

D

E'uamærit.) Græce pcægavS?l, id CQ,

Non potefh exuttes abfcondi, t$c.) Cie

infatuatum & infipidum redditum ,

vitas in monte pofita latere-non po-

t

fi faporem & acrimoniam amiferit.

teft, vos vero non dobetis abfcondi..

18. Aecendurt.) Scilicet homines,

du quo falletur ? ) $5 fod imfulfuri

eüSc

[

fuerst , dm quo sllud. condieris ?. inquit

multoque minus

Hac fimili-

C

D. Marc. cap. 9. 49. non enim eft

tudine Chriftus difcipulos hortatur,

hi

gc grayiter, ögv'erbis, &.excmplg-.lu-,

J

Ia;is fal la ü qui alios yica & do«

Ed

ä

:

*

^f

Cds

CAPUT v

23

-

";16-.*1,- S.ic luceat lux veftra coram-hominibus, ut 7 videanthPee-

opera veitra bona , &

coelis eít.

glorifiænt patrem veítrum ; qui Vinz. I,z'

[]

17. Nolite putare, quoni

am veni f: olvere 1&

gem : aut pm.

phetas; non veni folvere, fed adimplere. :

19. i Amen quippe dico vobis, donec

tranfeat coclum,,. & ;Lae.

terra, jota unum,

aüt unus apex non pr&teribit a lcges donec 1617

omnia fiant.

d

I9. k Qui ergo fo

ll'vger,ibt(,' unüm de mandatis i»fft'"is minimis, & « Jac.

C

docuerit fic homines, minimus vocabitur in regno coelorum:

4

Io.

qui autem fecerit & d

2*

*

ocuerit ; -khic,.'magnu&-y'pcabitur in regno.

d

'coelqorum*T

$o Dico

'-

Ceapt, nec.labbri, -äuc *fifb,i parc.mv;;

la&us apta ümili;udihe pictoris, qui

fubducendo fe, fed lumen fuum li-

inchoatz &.quibusdam tantum linea-

rhentis adumbratz imagini dum extre-

beraliter proximis communicent.

I6. Ut videant.) Particula U£, hoc

mam apponit manum , & colores fu-

loco non caufam, fed confequenti-

perinducit, priorem imagigem abo-

let, non tam diffolvendo, quam per-

am fignificat. ]talice diceremus : Per-

z

zarevi talmente che veggano le vofire ope-

ficiendo.

r

re buone , e ne diano lode. a Dio.

18. mez.

)yows

Muecn , Hebraice

7- Non wenifolvere.) Dixerat Chri-

veritatem fignificat.

Vide If. 65. 16.

*

ftus Apoftolos lucem eífe mundi,

Itaque 4ez dico volis , idem eft, at-

[

quod de vita & doctrina i& exemplo

que , I» verztate dico vobis..

intelligendum effe diximus num. I4.

Dozec traz[eat.) Donec pereat.

Niunc docet eos fuo exemplo, ,quo-

C lu Ef'terra. ) 'Totus mundu's,*

n

modo vivere & docere debeant, de-

qui firmillimis nititur fundamentis.

T

bere fcilicet eos legem melius ferva-

jota. ) Swrus habet, 7o4, atque

IU

re, quam hactenus fervata fit ; me-

ita exiftimandum eft Chriftum dixife,.

ut qui Hebrzeisloqueretur, apud quos

liusque interpretari, quam Scribe &

n«

Pharifzeiinterpretarentur : monens,ne

fod minima eftliterarum : fed Gr-

(

exiftimarent licere fibi, quod Chrifti,

cus interpres pro eo pofuit quiddam

fimile, ut poífet a Gracis intelligi.

hoc eft, ipfius legislatoris difcipuli

&o

effent, legem violare , ficut 'folenr

-pex. ) Per apicem intelligit mini-

J

qui ex familia principis funt , omni-

mam litterx alicujus partem.

bus pene legibus foluti effe.

Porro

Nozn prateribir.) GQuin adimpleatur,

n-

Chri(tus non venit legent folvere, quia

fenfus eft, quidquid lege & prophe-

[e

quamdiu lex vigere debuit, ipfe eam

tis continetur , aut promittitur ,. ad

exaéte. fervavit.

lllam. vero adim-

unguem implendum.

W

plevit, bene illani interpretando, gra-

I9. De mandatis affis mini

m;':. ) De

tiam, per quam. fervari poffet, lar-

mandatis meis, que Pharifzis & Scri-

Ü

giendo, & ea, que in lege promiffa

bis fu

perbis nullius momenti effe vi-

erant, exhibendo.. Quuomodo autem

dentur.

$,

$zc, )

Id eft, que-r.nadmodiin; i.pfä

l

Chriftus quoad . julicialia- & ceremo-

l4

niàlia legem. adimpleverit, & fimul

facit, qui nec ipfe fervat , & alios

uo

docet non elife fervanda.

illam abrogavgrit,- explicat Theophyf

N

á4 EVANGELI SECUNDUM MATTH.

"

d

5

^4o. Diéo enim vobis; quia nifi 'ab.un'daverit juftitià veftra

if;uq. | plus quam Scribarum , &

Pharifzeorum f, non ilntrabitisql m

*

11-39- regnum coelorum,

mExo

21. Audiftis, qui

a ditum eft antiquis : » Non occides; q"ui

K

X

20.13- autem occiderit, reus erit judicio.

*

*

eut.

a omnis, qu—i ir—afcitur--ffa'ti*i

'22. Ego autem dico vobis, qui

5- 17* (uo, reus erit judicio.

Qui autem: dixerit fratri fuo : raca:

reus erit concilio.

»

Qui 'autem dixeyit :, fague : reus qritige-

$

;

þennæ ignis.

" Minimus vomZitur :2 regno celo-

22. ngautäm dico 'voäz:) Quafi di.e

rum.) Per regnum ccelorum refur-

cat , ego autem hoc legis preceptum:

rectionis, & ultimi judicii tempus in-

interpretor & perficio , doccoque, non

l

telligit, ut explicat D. Chryfoftomus

externam tantum occifionem criinen

& 'Fheophylactus

5

*

tusc enim qui

efTe , fed internam etiam iracundiam

animo conceptam , & verba contu-

unumde minimis hifce preceptis non

meliofa.

*

fervaveri£, minimus vocabitur, id

eít, judicis fententia declarabitur.

Reus erit judicio-) Damnationi

:mof"-

tis eternzg. Alludit ad tribunal quod-

!:

Refurget quidem etiam ipfe, fed erit

minimus , ultimus ,

& viliffimus ,,

dam , quod ab Hebtzis p 5yyp -

quia ejicietur in tenebras exteriores ,

p^* , id eft judiesum , dicebatur. Si-

&c. TO vocabitur ,

milis phrafis effet , fi quis Roms di-

quid, fïgnifïcet di-

E

&um eft num. 9.

ceret : Qui hoc, aut illud peccave-

20.1

£. ) Nifi major

rit, fententia Rote illius inappella-

fuerit.

Ntfï 46(:224'41!6*1'

4

bilis divinijudicii condemnabitur, Lo-

J4fitia -ve]lm.)( Id eft, Iegis obfer-

queretur enim de divimo judicio , al-

vatio-

$

ludendo ad tribunal Rote Romanz,

mam Seribarum 65 Pharifzorum. )

cum metaphora ab illa fumpta. No-

tandum, non augere Chriftum nova

Qui hec minima effe putanc, & do-

cent.

lege hujus péccati peenam, cum eum

O. 4ndiflist4c.) Perficit Chriftus

qui irafcitur, aut alteri maledicit ,

reum 'effe judicio, & aterno fuppli-

legem veterem, additis iis , que ad

perfectionem Evangelicam defidera-

cio addicendum atfirmat , fed docere

bantur, non quod lex in fuo genere

gravidres, quamapparebat, & quatm

Ícribg docerent, penas deberi pecca-

peifecta non tuerit , fed quod minus

perfedta, quam Evangelium.

&

tis, horum gravitate expoftta.

Rews.) &voxcQ , obnoxims.

Raca.) Np) raque , vox Chaldza,

five Syriaca , que vacuum fignificat,

g«4icio.) Ad eft, penz capitalis ,

qua coptra homicidas in judicio de-

fcilicet cerebro; homiaemque exigui

cernebatur. . Porro hec verba , Rezs

judicii :eftqe minus convitium, quam

ä

fi dicatur alicut, Fazzzr.

erit judicio , non ita, ut hic ponun-

tur , funt in veteri lege , fed Chri-

Rens erit concilio.) 'Y & ovycd, ';tp ,id

ftus non ejus vérba , fed' fenfum ex-

eft, judicem conftffui.) Aludit ad Ju-

dices confilti Sanedrim (de quo mul-

preflit ; jubebat enim lex Levit. 24.

2I. & Num. 3

$. 16. 17- 30- ut homi-

ta Sigonius de Republica Hebreorum

cida moreretur,

lib. 6. toto c*ap.,j.) fignificatque ad

CA P &T Vi. :

25

33. Si ergb offers munus tuum ad altare ; l& ibi recordatus

fueris, quia frater tuus habet aliquid adverfüm te.

* 24. Relinque ibi munus tuum ante altare, & vàde prius re-

conciliari fratri tuo , & tunc veniens offerés munus tuum.

2«. 1 Efto confentiens adveríario tuo cito, dum es in via ? Luc

'cüm eo: ne forte tradat te adverfarius judici

, & judex tradat i.

te miniftro, & in carcerem mittaris,

-.26. Amen dico tibi, non exies in

de, donec qi'ejddas novif-

fimum qgadräntgm.-

47« Au-

1

judiciim fcveri illius & inexgrabil.ïsï

recdncilietur ," quia mifericordiam

Synedrii rapiendum , judicandum , &

Deus vult , non facrificium, Of:e 6.

zterna mortcpuniendum eum, qui in

6. Matth. 9. 13. & dileGioni fui quo-

proximum. fuum non fuerit veritus

dampnodo proximi dile&ionem ante-

].

jacere verba. contumeliz.

Qiuemad-

ponit.

modum autem tribunal hoc concilii

14;,) Magnam emphafim habet hec

a

Sanedrim gravius erat ,' & majoris au-

particula , quafi dicat , in ipfa ara

]-

&oritatis & poteílatis , quam tribu-

ftans coram Deo..

nal,quod dicebatur 744dicmum; ita hac

Haber 4li7uid adverfum te. )

— Scili;-

r

l-

phraíi fignificatur , eternam quidem

cet in quo dete merito queri, poflit.

i.

his, fed graviorem ponam iniligen-

2$. E/ffo confentiens aduer[ario tuo.)

dam , quam iis, qui tantum animo iram

Exemplo humano , & quafi parabo-

eo

d«

concepiffent, necin verba contume-

la, concordiam commendat. : quafi

0-

lie erupitient.

Porro cum dicit Chri-

dicat , fac in rebus ad animam fpe-

ftus, eum, qui irafcitur ,' aut contu-

&antibus , quod folet fieri in lite de

l-

meliam in alium jacit, eterne mor-

re temporali. |^Ut enim praeftat re-

6

0'

tis pona punienduimn, nonde iisom-

conciliari adverfario, quam ab eo ju-

nibus loquitur , qui aliquo irz impe-

dici tradi & condemnari ; ita proximo

yd

tu commoventur, aut aliquam le-

m

vem contumeli:m

lefo reconciliari , quam puniri.

roferunt: fed de

Adver[srio.) Id eft,. ei qui habet

Ls

iis, qui delibcrato.

perfecto confen-

li-

fu graviter irafcuntur , non vitiis ,

aliquid adverfum te. . Grace dyridise;

ie

ei qui contra te litigat.

t

fed «perfo'nxï & eam ex hujusmodi ira

i

Dum es in via.

costumceliis afficiunt

ti vita,

) Scilicet in pref en-

d«

.Gäbemuigm'.t. ) Gehenna dicta eft

Fudici.) Chrifto.

uifi Fallis Heznon. *3 ge enim val/ez

x

Miniflro.) Ide

,

A

í

gnificat , He»zo» autem eft nomen

ft, Angclo malo fen-

m

tentie executori.

'üt

proprium horhinis ejus loci aliquando

i

poftefforis.

Inea. Judzi idolo .Mo-

Carcerem. ) 'Quida'.m ixatellfgunt,:

loch filios exuftos offerebant , unde

Purgatorium , ut Cyprian.. Ambrof,:

faftum,utinfernus gehenna vocaretur.

Origen. Alii Infernum ; ut. Auguft.

i

25. Si ergo offers vimnus tuum ad at-

26.'«Exie:.)* ExibiS.

hu

:4re.) Rem Deo inaxime gratam in-

yl

Noviffmum quadranttm,y Ultimum

m

ehoatam jubet relinquere , ut- fratri

al

quadr'antefp. Quadxfans'*qgar;a pars

n

B. cum Co?:, 'Merfarb. T. FT.

^

z

26

EVANGELH SECUNDUM MATTH.

eExo. .57: Audiftis, qiz.ia di&um eft antiquis : e Non meechaberis,

28. Ego autem dico vobis, quia omnis, qui viderit mulie-

2.0» 14"

rem ad concu

de fuo.

pifcepdum eam , jam moechatus eft eam ii C?.Tf

E

A

pMar

29. p Quod.fi ocu

hïä tuus dexter fca»nd'al-ifzat t'e;,. eriie':e?üinz

*

! P

9. 46- & projice abs te: expedit enim tibi, ut pereat unum membro-

infra.

rum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam.

30. Et fi dextra manus tua. fcandalizat te , abícinde eam, &

projice abs te : expedit enim tibi, ut pereat unum membro-

rum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam.

sgDeut : 3r. Di&um ett autem: 4 Quicumque dimiferit uxorenr

14- I- fuam,, det ei libellum repudii.

——

AinIra.

32. Ego autem dico vobis : Quia omn-iä, qui dimiferit uxo-

19- 7-

i

"

Marc

rem fuam, excepta fornicationis caufa, facit eam

—

Vm;oechar(i *

jo.11. & qui dimiffam duxerit,

;

36.18-

gdiulterat,

"«Luc&.

PaeaN qua s : U MM . -ub

3.Cor eftaffis, fienifieatur minimum quod- endo, &c. illum potius vobis eruere:

». Lo. que debitum; feu peccatum.

.debeatis, quam culpam admittere.

27. Nog mecbaberis.) Non commit-

Verum , quia femper poffumus a pec-

P

h:

tes adulterium, hoc enim eft uory£v-

cato: abítinere fine mutilatione cor-

l-

£iy apud: Grecos, quafi dicat Domi-

poris, ideo hec non licet. . Allego-

$4

nus z Lex dicit , Noz committes adul-

ria defumpta eft z chirurgis , quii

fer:um , nullam autem: mentienem fa-

etiam nobiliffimz corporis parti ,.

ud-

cit aCtus interni: ego legem perficio,

lis: eff oculus ,' non parcunt ,

í

1 ita:

explico , doceoque nonfolum patra-

neceífarium fitad: vitam tuendam.

xi adulterium: opere , fed' etiamr cor-

3o. E«t.) Grece 8X49* , mittatur.

de , qui enim: alienam uxoreumr vide-

3I- Dez ez Ibellum repua'ii. ) Ne

zit, illamque.concupierit , jam corde

ipfa libertatis caufa. maritum fugiffe:

adulterium commifit. .

videatur, & ut alteri fine ig.n"ominiag

x

29.. ggividerir.)- Grzce eft, 5 AA2-

poffit. nuberes

3

"mo», qui afpicit non enim: fignifica-

32. Qui dimiferit wxvrem fuam, 6c-y

turis, quj cafu oculis in mulieris:

Non folum ob fornicationem , fedi

ä

etiam ob alias aliquas caufas: dimit-

vultum. ineurrit, fed qui impudico

&

in eanr animo oculos injicit. MHu-

tere licet uxorem , quas fufe perfe-

jufmodi oculos. D. Petrus c..2.. n- 14-

quitur Sanch. de matrimonio , lib..

3XOCAt,. P/€"0£ adaulterit.

Io. ubtapit de divortio, v.gr. pro-

t

Mulerem.) Alterius uxorem.

prer herefim, &c. Chzi&us-meminia

29.. S£ eculus tuns , €c. ) Id eft , ff

tantum: fornicationis , quia fornica-

cariffimunr aliquid:, quale eft. oculus:

tio- conjugis, eft caufa.proprie ad. na-

dexter , aut manus dextera , tibi fit.

trimonium . Ífpectans , quiz conjuga-

äll

eccafi» peccati, &c; Veletiam ocu-

lem. fidem violat ,.

& ipfi. matrimo--

l'äum-.iþfu.m;' aut manum: dexteram. in-

nio. injuriam facit..

sellipit ,. quafi.dicat ,. adeo. peecatum

Exceptaforutcationis caufa, facit eam

-

fugere debetis , ut.fi alia via illud vi-

matbari ,&e.). Senfus eft ,

q,uicgngügt

vandi non. gife: -pj.—quam; oculum. ezu-

x EUA fornicationis caufa , dimizt

-

E

WO u- — uuA

CAPUT V.

27

*

L]

93 Itefum audiflis : qüia,. diCctum eft a'ntiqüis

r Non per- 'Igï

A

Jurabis

reddes autem Domino juramenta tua.

xod.

34. Ego autem dico vobis, non

neciue per,

or

jïurareï omnipo »

Levit.

coelum, quia thronus Dei eft :

55. Neque per terram, quia fcabellum eft pedum ejus : ne- 19.12-

eut,

que per Jerofolymam, quia civitas eft magni Regis:

:

^ 56. Neq

ue per caput tuum juraveris, quia non po]t'e's unum

?. lIs*

n..

Eapil?um album fäcgge 3 'aqþ nigrut

2

37 s Sit

!

uxorem, facit eam.mcochari ; quia fi

inquit , fratres mei , nolitejurare , ne-

alteri nubat , aut fornicetur , erit adul-

que per celum , n'eqmþgr terram , me-

tera, cum femperremaneat vinculum

que aliud qwdcmzque jur-nmen-tum,* &c.

qnatrimonii.

-Qui vero ob fornica-

Dicitur non jurandum neque per cce-

"

tionem wuxorem dimittit, non facit

.

j

lum, neque per Hierofolymam , quia

eam mcchari , quia utitur jure fuo;

in omnibus hifce jurandi formis ta-

& fi ipfa alteri nubat , aut fornice-

cite Deus continetur.

Qui enim per

tur, hujus peccati culpa marito ad-

Hierofolymam jurat , videtur per eum

- fcribi non poteft. . Hxc itaque caufa

jurare, quiregnum fuum & templum,

*

- licitàm facit dimiffionem , & fepara-

f.

[«

icros ritus , quibus coli voluit ;

tionem quoad thorum , fed non fe-

Hierofolymis conftituit.

j

cundum conjugium dimiffz , aut di-

Quia tbrozus Dei eff ) D

icat aliquisi

snittentis.

Immo propterea juraimentum per cc-

d

Dimiffam.) Scilicet etiam ob for-

;

)

lum fufcipi poteft ,' quia thronus Dei

.nicationem. — Vide Sanchez loco ci-

eft, hoc eft', quia in eo elucet Dei

tato difp, 2. num. 3.

majéftas :-alioqui jurare per colum

70829. Nen perjurabis ) Habetur hoc

quatenus cclum eft , non licet. Re-

Levit. 19. £2.

:

Ípondetur, caufam quidem , cur per

Reddes, &fe.)

ld eft, przftabis quod

cclum juramentum fufcipi poffit, effe,

jurafti.-

Num. 390. 3. legimus : 5

quia Dei thronus eft, majeftasque

quis virorum votum Domiso voverit ,

BDei in eolucet : fic tamen effe hanc

ä

«ut. fe eonfirinxertt juramento , non fa-

caufam jurandi , ut etiam fit caufa

gict irritum verbum . fuum ,. fed omne

abftinendi a juramento , a. quo Dei

quoa" . j)romtfr , nplebit. .

rcverentia & majeftas, qux in colo

j

- 94- Nenjurare omnino.) Scilicet nifi

& terra fplendet , deterrere nos de-

caufa futficiens fubfit.

Sic etiam di-

bet.

Vide infrà num.

6

citur in Decalogo, Noz eccides , &

35« Scabellum eff pedum cjus.

) i

tamen licec publice poteftati occide-

uiüur Chriftus. humano modo , &

-re latrones ,

aut iures.

Docebant

ad captum rudium ; qui concipiunt

»

- Scribe folum perjurium | prohiberi ,

Deum in cclo effe, &'terram, quaü

. Exod. 20. 7. & pejerare per creatu-

fcabellum pedibus illius, effe fuppo-

e

xas crimen non efle. Utrumque er-

fitam. .

-xorem confutat Chriftus.

$

,

- Vide que dicuntur num. fe-

l-

quenti.

.ngæ per celum, & c.) Prohib

etChri-

Neque per. Hterofolymam ,&c. )

Id

us juramentum tam per Deuin, quam

eft ne juretis per Jerufalem, quia ci-

pet creaturàs, fi abfque debicis cir-

vitas eft magni re

is.Dei , in qua il-

cumf(tantiis adhibeatur. Similis eftlo-

lius eft templuin

&

cultus.

:

| .cusq D 'Jïafgbi e 5 1$; ,/j(zzte 0mti4 ,

36. Quia non. puter s rqpi//um

X

L

a EVANGELII SECUNDUM MATTH.

s . Jac. 37 s-Sit autem fermo vefter, *eül,

eft :'i'llOl."l,h'?nOn * guod

"

5. 12- autém his abundantius eft, a malo eft. .

Ll

t Exo

M

38. Audi

*

ftis, quia di&um.ejä : t Oculum

þröjo.culb, & de;I-

L

!1-24- tem pro dente.

e.

"

i

ï;

24.20.

39. Ego autem dico vobis, non refiftere m

alo: « fed fi quis

Sl

Deut. te percufferit in dexteram maxillam tuam, przebe illi & alteram z

nw

DA

IQ.QI'

40. x Et ei qui vult tecuminjudicio contendere

?& tuuicarh

z L* tuam tollere, dimitte ei & pallium.

*

xICor ;

41. Et quicum

e paffus, vade cum

Í

que te an.gariaverit mill

425 Qui

6 i .1-1-10 & alja duo.

album f?z&ere, ö'c) Quuafi dicat, quia

520 Non. ;'«e/t'/lcre;ygala.) Malum vo-

hi

caput tuum, non eft tuum, fed Dei

cat injuriam , quz nobis infertur, cui

NNam qui jurat per caput, devovet ca-

docet non effe refiftendum , fed po-

put fuum fupplicio , fi falfum dicat ;

tius patienter excipiendam, & cumin

fà

at vero nemo rem alienam debet de-

una maxilla plagam aut colaphum.

yovere , & fupplicio fubjicere , &

accipimus, alteramvertendam. — Hic

J

fortaffe hoc. eodem modo ; explicari

tamen r c0»*e9 , commode accipi

poteft quod dicitur, Quia zbronus De;

poteft pro homine malo injuriam in-

ef ; & quod dicitur, 9ua fcabellum

—

E E EUR E EE A EE EEE

-

ferente. Quzret aliquis , quo.modo-

efh pedum ejus ; quafi dicat : Nolite

hzc intelligenda fint , fi quidem ne-

lo

jurare per creaturas , quia non funt

que Apoftolus Paulus alteram maxil-

q

veftre , fed Dei ; qui non vult eas

lam prebuit percutienti , Act. 23. 3.

EE

Ie,

ad juramenta . ufurpari.

Neque Chriftus ipfe ]Joan. 18. 23.

p

- .97. Sit, fermo vefler. Ef , Eff.) Sen-

Refpondetur, ex hoc.conftare, aut,

hal

fus eft , fimplici affirmatione , vel

quod hoc loco Chriftus docet , non.

4

fimplici negatione utimini , nullo in-

effe preceptum , aut non effe ita, ut

terpofito juramento.

verba fonant,intelligendum - Partim

P

- Qued bis abundantins eff.)

. Id e&:,

ergo pr&cepti ,

partim confilii eft.

lur

quidquid fupra fimplicem affirmatio-

Precepti hzc funt.

I. vt vindi&tam

I

nem aut negationem. addíderitis..

non qua&ramus.

I[. ut potius alte-

Íci

ram maxillam re ipfa vertamus, id

44 málo eff.) W« v8 monges, a ma-

bu

itgz? , quo nomine diabolus appellari

eít , alteram accipiámus injuriam ,

Tün

folet, ut infra c. 6. 12. & c. I3. I9.

quam acceptam ulcifcamur. LII. ut pa-

quz explicatio etiam ex eo confirma-

rati fimus ad remittendum de jure no-

nt.

tur, quia in Greco additur articulus,

ftro ,. quandocunque id charitas &Dei

ad|

quafi dicat , quod amplius eft a ma-

zloria videbitur poftulare. Confilii

àd|

hgno illo introdu&um eft.

Poteft

autem eft , ut quamvis neque chari-

etiam fenfus effe , a malo , fcilicet

tas , neque Dei gloria id a nobisexi-

tte

more, a malitia , apravo principio.

gat, mortificationis tamen noftra chu-

Sic Joan. 5. I9. dicitur mundum po-

fa , ad verbum hec omnia faciamus ,

ln

fitum effe in maligno, Grece £» r

non quidem irritantes adverfarium ad

sroyq o .

*

du

inferendam injuriam ; fed nos ,ipfoä

(

38. [e)

culum pro eculo.) Sumptum éx

excipiendam exponentes.

.

,

ls

lib. Exod. 21. 24. & Deut. I9. 21.

o41. T? angartawerit.) &

cyq/agæ'ua"sæ,

6;

Oculum pro ocülo

apud Perfas publici nuntii , aut cur-

' reddet, qui inju-.

Tad

riam fec-it.

fores erant ; his licebat quolcunque

fui

;

—

CAPUT V.

29

4:. y Qu1 petlt a te, da jeia & voIent1 mutuari a te, ne ;Deut

avertg/ns

I5. 8-

l:

3. Audiftis , quia di&tum eft : & D111ges prommum tuum, z Lev

& odio habebis inimicum tuum.-

19.IS*

I$

44. Ego autem dico vobis : a Diligite inimicos veftros, be- , ruc

!t

nefacite his, qui oderunt VOS, b & orate pro. perfequentlbus,ö 27-

oom

& calumniantibus vos :

45. Ut fitis filiipatris veftrl, qm in coelis eft : qui folem !

2.90.

Lucz.

fuum oriri facit fuper bonos, & malos : & pluit. fuper ]uüos, 5

23:34-

ii

A&.

& injuftos.

46. Si enim diligitis eos,: qui vos dlhgunt, quam mercedem T. 89-

habebltls ?

nonne & publicani hoc faciunt ?

ul

47. Et fi falutaveritis fratres veftros tantum , qu1d amphus

Qs

If

facms ? nonne & Ethnici hoc faciunt ?

m

48. Eftote ergo vos perfefh, ficut & pater velíter coeleihs

[ic

perfe&us eft.

p

D 5

CAPUT

lt

do

)t

homines cogere ad ferenda onera ,

dius con]e&uram $ quod non dixit Do-

l-

equos , aut naves ad curfum ufmpa-

minus hoc loco: .Aud:fu, quia dicuna

re.

Inde fa&tum verbum: Zqap£vti»,

eff antiquis , fed tantum , 4udizis, quia

j

diclum : eff.

Itaque Scribz per pre-

i

d

apud Gracos, &«ngariare, quod hic

ut?

habemus, id eft , cogere, per vim

x£70s- amicos folum aut cognatione

won

adlgere

jun&os male intelligebant.

ut

lia duo.) ln Greco non eft vox

45. Ut firis fl patris vefri.) E

Jv

T

Alia , qua voce fignificatur tria mil-

Hebraifmus., quo. qui alicui "finnhs

j

liaria ambulanda , cum tamen Chri-

eft, ejus filius dicitur.

am

ftus duo tantum videatur intellexiffe,

46 Quam mercedem habelitis. ) Non

fcilicet cogentx ad unum milliare am-

negat mercedem habituros eos ,

ui

tt»

bulandum , fuperaddendum & alte-

il

amicos dlh(runt ; fed qui diligunt ut

mmlrum amore tantum

u

yuüm.

publicani ,

42. Oi petit a te , p ) Docue-

naturali & ^ amore concupifcentiz ,

rat non refiftendum malo , nunc etiamn

omnia ad fuum . commodum aut vo-

00*

-

Del

ad liberalitatem. & promput*udmem

luptatem referendo.

lii

ad benefaciendum inftituit.

Puälzc;mt) Græce T5Àe»a: , erant

an

| Neavertaris.) Scilicet ab eo , nede-

ii, qui publica pro principe vettiga-

trectes dare mutuum.

lia colligebant , avarum. hominum,

2

Au

Od;a habelis snizicum fuum.) Mal-

genus. ,»& toti populo odiofum. &o-

$..

donat. interprctatur de odio.,. quo

rum frequens mentio eft apud Evan-

jubebantur profequi publicos hoftes,

geliftas.

iad

& illos penitus abolere, fic I.

eg.

47. "Amplius.) Graceet, megioaóv

fo$

id.eft , exzezum.

15. 9- J«ffuseft Saul perentere Amalec,

D

& demolirs univerfa cjus, .&c. ) Bar-

49. Sicut. pater vefler. ) Particula

radius ,. & alii pucant illud. additum.

ffev* , non. zqualitatem ,. fed

uali-

cur"

fuiffe a Scribis, & ex co capit Barra-

tatem, fïmxhcudmemque fignificat ;

[qllc

-

309

EVANGELII SECUN-DUM/MATTH.

QAPUT Vl

Docet. Chrif]us , Quomodo; facienda. [int elee'moj&nk , & bmii*oa;'

Iraditque difcipulis formam orandi , & offenfas aliis condonandi ;

item quomodo fit jejunandum ; quod mon in terra , fed in cela

tbejaurizsandums oculus mundandus ; nou ferviendum. duobus

dotminis ; "vetat itaque folicitudinem de

Vidu,

L

."weflitu , . & de craflino.

Ttendite, ne juftitiam veftram faciatis coram h-ominibus,

r.A

ut videamini ab eis : alio

q

'uin'mercedem non habebitis

apud patrem veftrum, qui in coelis eft.

f

2. Cum ergo facis eleemofynam , noii tuba canere ante te,

ficut hypocrita faciunt in fynagogis, & in vici$, ut honorifi-

centur ab hominibus

*

: Amen dico vobis, receperunt merce-

dem fuam.

,

- 9. Te autem faciente eleemofynam , ne

fciatl üniiï:r.a / 'tua»;,

;

quid faciat dextera tua.

4. Ut fit eleemofyna tua in abfcondito

; & pater t/lu,uäs ; qui

"

IIEI

vidgt in abfcondito; reQdet tibi.

ri

desdó:

r Et

lu

& eam Quidem fimilitudinem » que

tuba ;605 convocarent. |]ta hun& 167'

«

inter Deui & hominem , nou que

cum explicat Lyranus , Ca

s

inter hoiminem

Abulenf. Janfen. & alii.

j—etal.m;x? .

telt.

2

& hqminerþ efl'e |po-

m

Hypocrite.) Quorum mores funt,

ut ita dicam , perfonati. . Vetus eft

I&l

I.AT

rendite.) Cavete.

dictum, To£ws mundus exerctt. biffrio-

Jfhitiam.) ln Greco eft , £A«4-

miam.

d

)

pogvyqy , eleemofjnam ,. fed nofter in-

Iz äyn

"

gogis , & in/æ'i)/'zr'is.) Ubi fci-

eit

licet major eft populi frequentia.

terpres legit Joxeion vv5 , juffitiam, id

Rec

e

eft , opera virtutis.

di&a num. I..

peruut mercedem . fiam. ) .Vide

Mercedem zon. balbebitis apud patrem

aifírum.) Quafi dicat , habebitis apud

3- Nefaiat fmifltra, 6c.) Bft hyper-

hi

homines inanem gloriolam , de

ua

bolicalocutio, cujus fenfus eft, adee

Ql

debere nos juftitie noflrz teítes effu-

Tet

num. S5. dicitur, Receperwmt mercedem

fuao , a Deo autem non habebitis.

gere , ut fi finiftra oculos haberet ,

2. Nol; tuba canere.) Figurata lo-

videre non poffet;quid faciat dextera,

W

cutio ,

qUZI

fie

nificatur vitandam

imile preceptum $ cclefiaitici dicen-

f

oftentationemíin

b

onis operibus. Non

tis : Conclude eleemofynam im fiam pau-

ali

ui exifti-

peris, cap. 19. 13. quafi

defunt graves auctores,

at.

Adï;at- ; €elee-

gn

ment , morem fuiffe Pharifsorum &

mofyna occultiílime

aul

aliorum hypocritarum , ut cum vel-

4. In abfcondite.) Deo tantum , &

u

lent pauperibus eleemofynas dare ,

tibi cognita.

X

i

h

CAPU T VI.

ar

//s. Et cum oratis, non eritis ficut hyp-ocfitæ,' qui amant in

Íynagogis, & in angulis plateayum ftantes orare, ut videantur

ab hominibus: Amen dico vobis, receperunt mercedem fuam.

6.'TYuautem cum oraveris, intra in cubiculum tuum , &

— as - i r m

claufo oftio, ora patrem tuum in abícondito

; f& -patg:r tuus,

JJX

ui videt in abfcondito, reddet tibi.

7. Orantesautem nolite multum loq

ii ficut ethnici faciuntz

putant enim , quod in multiloquio fuo exaudiantur.

.8. Nolite ergo affimilari eis: fcit enim

opus fit vobis antequam petatis eum.

pater meüer, :quid

"

f

9

. Sic ergo vos orabitis: « Pater nofter, qui es in coelis: 4Luc

À

Il. 9.

fanttificetur nomen tuum.

Z

10. Ad-

.

S- Qusi amanz.) ln Gfæcä eft , or;

In ;?u!tiloynio.)f Hebraifmus ,id eft

QuiASo» ,. quia, amant..

.

v

propter multiloquium..

In angulis platearum.

Y Scilicet in

9. Sc/t.) Adeoque nonm verbis ad

€ompitis, ubi viz diverfz concurrant,

adeoque major eft ,

q,tmm;.' alibi , ho-

eum fnultis eft qu's-' , fed affectu.

minum. frequentia.

9. $/e.) Ideft , in hanc fententiam,

i

Seantes.) Quodfic

fere Judai orä-

etiam fi aliis verbis uti coricingat.

rent. Vide Marci cap. 11. 25.. Pha-

Pater nmofler-) Docet nos inchoare

rifeus etiam Luc. cap. 19. ftans orat;

orationém a voce Pzzer , ut excité-

!

& apud Nehemiau. cap. 9. 5. popu-

maur ad fiduciamimpetrandi , ut blan--

lus. ad preces jubetur confurgere. Vel

do: nomine Dei benevolentiam capte-

€erte /f/zzze: , idem eft. ac. manentes ,

muse

Porro- cuin dicimus Parer , nom

)*

in loco fixi confiftentes & immobi-

D

folam priimam. "lrinitatis. perfonám,

les , quafi homines animo in colum

4

:

fed totam. 'Trinitatem. appellamus..

rapti.

1

)

6. Izira im: cubiculum tn

um.) No n

Nofder. ) Dïici*mu's- zofer, & nom

mrus, ut doceamur noi tam propria:

improbat. morem. in publico orandi;

comtnoda fpectare ,. quamr proximo--

fed tantum. intentionem anim$ corri-

"it.. GQui enim.in cubiculo oraé ,. &

rumn , & ut intellizamus nos omnes:

l

id vultab alüs fcirk ad.. captandam

fratres cffe , unius filios putris, uni-

us & ejusdem nobilitatis , ut notavit:

L

inanem gloriam , is in platea orat,

D. Aüg

& tuba antcfe canit; qui vero in pu-

uftinus lib. 2--de. fermone Do--

blico orat, fed gloriam inanem mon

mini cap: g.

-

aucupatur, is perinde facit ac fi ora-

Q"zït es s celis.

) Efï (jïui:die"r-rï Deus:

00

ubique ,. fed in cclis fe niagis mani-

ll

ret intra cubiculum: fuum..

- 9. Nolitemultum loqui ,8c.y En Gre-

feftat , undeillud' Pfalmi

,:; C&l enare

o

co eft,- ui; BurroNoyzowrt , id eft, ne

rant gloriam Dei.

^

nl

futili verboram: profufione ucamini: ,

Santiificetur. , Sanzte colatur , &

autab aliis videri cupientes , & ma-

honore afficiatur.

.

gnifieri ;propter prolixam orationem,

Nomen £uwm.y ln fcriptura Dei no«

T

aut. ezrorem. E:thnicorum: fequentes ,.

men , pro

leo. ponitur.

Nomine:

enim co

3

ui melius fe putant a Deo intelligi,.

gnofcitur ;, imfo Catur

& cele-

À

f

.-

inter orandum multum. loquantur.

þnaqu-

32

EVANGEL..U SECUNDUM MATTH.

10. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua , ficut in

7

coelo , & in terra.

tialem. da nobis hodie.

rr. Panem noftrum fuperfubftan

12. Et dimitte nobis

?

^

debitoribus noftris. .

N

debjta nof;'r.a,: rflcyru.t &;*nos-fd?mïtümfï?

á

*

15. Et.ne nos inducas in

.,te'nt.

5ti0n';e.m. ! Se'df lib&raïnögt

E

malo. - Amen.

) Eccl

14. ? Si enim dimiferitis ho

miriibus peccata eoru

m , | Qïmit*-

29. ^.

;

*

?x;:fra

tet & Voþis pater ve,iïter 'coel,'*(eftis deli&ta veftra.

R

*

If.Si

18.25

IO. Aal'v-eniat regnum tuum.) licet

idem notat , £/so1ay fu6ea» , adve-

M:rci Deusubique regnet, tamen quodam-

nientengi. diem. vOcant. *: $ic panis ad-

vemiens ,cprog 8mióo g , ille eft, qui.

1I.25. modo non pacifice regnat, nec fine

hofte , quia multi illius voluntati.&

nobis quotidie advenit ad vitam fu-

imperio rebelles funt. Petiturergo,

ftentandam.

"Vulgatus cutn vertit,

ut Deus abfolute, & (ine adverfario

faperfubflantialem , derivavit a nomine

regnet : Sic enim dicimns : J44vezzaf

Soía, fubflautia, &

propofitione £ m'f*

l

regnum tuum ,. quemadmodunvwfi fi-

que /zper fignificat.

A

FA

lii patri pscificum regnum, & victo-

CI2. Dumurte nobis de

bita noflra.) Pec;

cata doftra ,

f

riam contra hoftes precarentur.

quibus tanquam zre

Eiat voluntas tuz, €c.) . Hoc eft,

alieno obftricti tenemur Deo. Luc.

obediatur tibi ab omnibus

in terra

cdp. Il- 4. eft,

ta nofira.

E

bimittf naä;i: peecea-

promte, alacriter , exacte,; ficut ab

77

Angelis obeditur in colo.

Azcurt$ mos di.

ztmms , O. ) Vi- -

p

II. Paenem nofhivwm fuperfn

6/]2»!24-7

deat quid dicat ,

qui non dimittit.

lem. ) Luc. cap. II. 2. habemus ,

Petrus Chryfolog. ferm. 71. Home,

t

panem nofivum: quotidianum , cibum ,

inquit , £& £;b; zsifericordie fatlus. es -

K

quo indigemus quotidie , qui etiam

spfe menfura.

Quantwm quaris mifg*-. V

ricordia , fac tantum , &c.

M

appellatur fuperfubftantialis, quia fu-

a

per fubftantiam noftram advenit , &

I

Et ne nos inducas $m femtatio-

ili adjicitur. .. Vel dicitur fuperfub-

nem.) Scilicet deferendo, feu permit-

L

ftantialis , quiaad confervandam hu-

tendo fuperari, quafidicat: Dagra- ^ ^

manam vitam magis prodeft quam

tiam tentationes vincendi. Vel,quafi

alie fubftantiz, illafquein hoc fupe-

yat

V«el. certe ,

dicat : Ne nos permittas tentari, ne

D

q

quod probabilius

forte cadamus.

g

exiftimo , panis fuperfubftantialis eft

Lilera mos a zmalo.) A'nó ,,.g n0y4o8,

anime cibus , verbum Dei, gratia ,

4.maliguo , fcilicet a. diabolo , ejuf-

25

üt

Euchariftia, &c. quo animz pafcun-

que infidiis. .. Poteft etiam movgeoy

tur & roborantur, & quo indigemus

accipi neutro genere, ut TO mow(eov,

)

quotidie ad tentationes & bujus vite

li

quodlibet malum comprehendat , &

m

difhcultates. fuperandas. 1n Grzco

illud.przfertim, quod animz faluti

u

eft , zero» éniscioy , quod interpres

incommodat.

i

hic vertit, pezem [uper|ubfdfantialem ,

|

in fando autem Luca, ut dixi ; p«-

Zmen.) Id eft, ita fit , vocem He-

nem qmotidianum. . $. Ambroftuslib.

braicam LXX. vertere folent , cye'/-

5

5. de Sacramentis cap. 4. vertit, Pa-

v»orro, Fiar.

v

14. $i enim dimiferiti:

nem advenientem , quia Gizxci , ut

*., ö'c;) -«-gedf-

m

ij

[

L

CAP UT*VI,

53

n

I g Si autem non dimiferitis hominibus : ne

/

^

c p-atxeur' vefter

dimittet vobis peccata veftra.

16. Cum autem jejunatis, nolite fieri ficut hypfoc'ritæ' triltes ;

u$

exterminant enim facies fuas, ut appareant hominibus jejünan-

tes: Amen dico vobis , quia receperunt mercedem fuam.

r

17. Tu autem cum je

tuam lava.

junas , unge caput Ltuurun, ; & faciem

lt*

18. Ne videaris 'hominibüs jejunans , fed patri tuo , qui eft

in ab

9t

bi.

fcondito: & pater tuus, qui videt in abfcondito reddet ti-

[/3

.19. Nolite thefaurizare vobis ihefaui'os in terra : ubi geru-

go , &tinea demolitur: & ubi fures effodiunt , & furantur.

'qui

[ü

20. c Thefaurizate autem vobis thefauros in coelo : ubi ne- , p

*

tit,

que aderugo , neque

tinea demolitur & ubi fures non effodiunt 12.35..

nec furantur.

r

ITim

int

-SrI. Ubi enim eft thefa

urus tüus', ibi eft & cor tuum.

q* 190

s'mfi

Iec.

22. d. Lucernacorporistui eft oculustuus, Sioculustuus 4Luc.

11.54-

gt

fuerit fimple::: : totum;c'o;rpus tuum h?cidum erit.

j

23. SI

(*

pit ,racioneü » cur dixerit ; Disaitte

q&otidianum » & ita nos gerainus ,

r

nobis debita noffra , Ef;.

ac f1 non jejunaremus.

tit

16. Tr/ffes. ) Àd eft, vultu trifti-

19. 4Erugo.) In Græco'e&'aüg, Qer-

tiam preferentes. Grec. exv9

miculus veftibus potiffimum noxius.

ii

g)qwbi j

s

j

id eft terrici.

fio, adefío.

Tizea.) In Grzcoe » Bedoc'ic , ero-

if*

Exter)æina;zh) A,Qm;x'g/so'lv , confi

;

Non eft nomen anima-

lis.

ciunr, corrumpunt, obícurant vultus

Dezolitur

ftatum ; feu fpeciem naturalem mu-

erodit.

.) Confumit, corx;ümpic,«

mit

i

tant ,

€(tata. .

palloe & feye;itate affe-

20. Ip calo.) Scilicet per opera bo-

na , quibus id acquiritur.

s

&

Receperunt: smmercedem fuam.) Quam

21. Ub enim eff

quzrunt, inanem gloriolam apud vul-

Quafi dicat :

thefzurus tuus 67 £.

gus.

"lhefaurum cor fequi-

tur; fi ergo in terra thefauruni re.

17. lsge caput tuwm.) Non jubet :

condis , cor fimul terra obruis ; id

j &i

nt revera caput ungamus , fed ut je-

vero turpiffimum eft ,* hominem. ad

gl

x

junii fugiamus oftentationeim , &hi-

L

coleftia natum cor in terra. & luto

)

laritatem potius & latitiam. ( quem-

fepelire. In cclo ergo locandus the- .

admodum qui more illius &vi caput

faurus : fj

74,'7

in conviviis ungebant ) prxferamus,

tur.

t

C enim eo cor tuum rapie- —

jjuti

Íolebant orientales populi in 1ztitia

22. Lucerma corporis ?ui &

not:uluä

caput ungere, in macftitia vero ab

£u45.) Id eft , oculus corporalis fun.

He

un&ione abftinere. ]Jubet Chriftus

gitur officio lucernz , quia ficut lu-

ut preferamus vultum & habitum

d

cexrna lumen prebet volentibus ali-

f

Bfäl'. eata Con. Meznaoch, T. VL

L

4

34

EVANGELIL SECUND-UM, . MATTH.

c Luc.

9. Si autem oculus tuus füerit nequam: totum corpus tu-

16.135.

um tenebrofum erit. Si ergo lumen, quod in te eft, tene-

r;ï

(l

f Pial.

bree funt: ipfae tenebrae quantee erunt ?

L

]

54-23-

re: äut ehimf tinüm

Luce

245 e Nemo poteft duobus dominis fervi

12.22, 0dio habebit,

& alterum diliget : aut unum fuftinebit, & al-

j

fu

Philip terum contemnet. Non poteft Deo fervire, & mammonzse.

4

l

Ti

25. f Ideo dico vobis: ne foliciti fitis animae veftrze quid

:

6

manducetis, neque corpori veftro, quid induaminr. Nonne

3

Il

r.Petr anima

& corpus plus quam veftimentum?

-plus eft qua?h'efg:a',

—

a6. Refpi-. -

d

ba

opgramur, clara erupt & l,ucid-a ,.h(ic

f

qu.dagere; itaoculus omnibus mem-

bris corporis veluti lumen przbet , ut

eft, bona, & probabilia:fi vero for-

poffint fingula fuis officiis rite fun-

didata fuerit appetitu rerum abjecta-

C0

Hinc oculi a Latinis dicuntur

&arum , quales funt divitiarum the-

gi

2

qi

lumina, & a Grecis Qata.

fauri , tenebrofa erunt , quantumvis

bj

Q

Si oculus tuus fuevit. ffmplex , -&fc.)

alioquilucida. videantur , qualia funt

P

Ti

Si oculüs tuus fuerit purus, & nullo

fupra memorata , jejunium , oratio,

C*

pravo humore vitiatus ,. tótum cor-

eleemofyna ,

1

pus lucidum erit: quia univerfa cor-

Si ergü luzen quod in te efh, G7c.)

ä

tü

Si ipfa. intentio ; que lumen quod-

[ä

du

poris membra ita illuminabuntur , ut

poffint (in

gula rrf:&e fua peragere of-

dam eít , tenebrofa fuerit ,. quia ma-

Q

ficia.

la; ipfe tenebrz , id eft , actiones

^

alive, qux de fe lumen non habent,

gu

o-

$£ antem oculus. tuus: fuerit me-

quam.) mOPeog , Vitzatus, morqeog di-

nifi illud a bona intentione mutuen-

do

citur proprie de malo moralitér , fed

tur, quanta caligine malitig obfite

t

erunt , Ífi ipfum mentis judicium

propterea Evangelifta in hac prima

parte, fimilitudinis ufus cft dictione,

corruptum fit , quam cecos affectus

Tü

quz oculo fpirituali potius convenit,

fequi neceíle eít?

$i

— 94. Duobus dominis.) Scilicetdiver-

quam corporeo , ut intelligeremus

n

ab oculo corporis tranfeundum effe

fis inter fe, feu diffidentibus & con--

-

k

ad oculum mentis: prefertim cum

traria imperantibus,

!€

hzc fimilitudo fuám apodofiam, five

Suflinebit.) dvSc£erai , ample

&etu?*,

redditionem expreíffe non habeat.

retinebit, illique adhzrebit.

Totum corpus tuum zezebro[um erit.)

Mamimona.) Yd eft divitiis ; eft vox

*

dl

Vitium oculi cadet in totius corpo-

Syriaca tefte D. Hieronymo.

.

"

P

tis

ris perniciem , quia membra omnia

25. Seliciti.) ldeft

anxii.

roh.ibec

e

erunt quodammodo.in tenebris , nec

nimiam follicitudinem, quz ex ditfi-

*

dentia diving providentie proficifci-

fuas exercere functiones poterunt ,

bt

nifi impedite , & perinde ac fi ef-

tür,

utapparet ex n.26. 28. & 50.

tü

fent in tenebris.

Porro fimilitudinis

& eam qu& a Dei fervitute hominem.

f

applicatio hoc pacto fieri poteft : per

diftrahit , ut conftat ex num. prgce-

oculum enim

intelligere. poffumus

denti.

i

mentem noftram , que fi munda eft

nima,) Pro ,

l'de anima , id eft vi.-

1

g

& fimplex , & nihil aliud refpiciens,

ta, quam dat anima.

d

ant intendens, quam Deum, omnia

Nonne antma plus ef , quam

efca, ffc.);

üj

opera noftra , qua fecgndum eam

Quafi d.ic?:at ; Quis vobis animama &

V,

i

ï

H

-—

z

ÉCAP ïU"*T Nn

35

j

M

26. Refpicite volatilia cceli, quoniam non.f'e'mntj neque'me-

e.

tunt , neque congregant in horrea , & pater vefter cosleftis

paícit illa.

Nonne vos magis pluris eftis illis?

27. Quisautem veítrum cogitans , poteftadjicere ad ftaturam

:

l

fuam cubitum unum ?

2

b

28. Et de veftimento quid

foliciti eftis ? Confiderate lilia

d

agri, quomodo crefcunt : non laborant , neque nent.

(

-29. Dico autem vobis , quoniam nec Salomon

-inïc')mni glo-

l?

ria fua coopertus eft ficut unum ex itis.

- $0. Si autem focnum agri , quod hodie eft , & cras in cli-

banum mittitur : Deus fic vettit :

os modicae

quanto magis v

0€

fdei?

-Eo.

31. Nolite

9r

b

licitteffis ? Crediderim fententiam ef-

corpus dedit , nifi Deus ? qui ergo

Is

quod :ajus eft dedit , dabit etiam

fe: $i corpori veftro, quo nihil ma-

T

uod eft minus , efcam fcilicet, que

gis videtur effe in veftra .poteftate ,

It

nihil addere poteftis, nec eflicere ,

ad pr-op'agandam* vitam eft. neceiía-

ria.

Q

quantumvis conemini, uttantillum fit

-96. Volatilia. ) Quz miniis quam

procerius , quid folliciti eftis & an-

terreftria animalia habere folent. in-

xii circa ea , que ab aliena pendent

i)

d-

duflrig ad querendum cibum , & qu&

voluntate & providentia divina , &

W*

cum fublimia ferantur per aerem, lon-

non potius in Deo fpem veftram lo-

I)

gius abfunt a cibo.

catis , cujus eft res ita. difponere ,

ut nihil vobis defit ?

.Vl fenfus eft,

UP

Gzli. )- Ut diftinguat a. volatilibus

2

domefticis , qux hominum providen-

extra controverfiam pluris funt ani-

W

tia aluntur.

ma & corpus , quam ftatura ; parum

Parer vefter.) Non dicit, patär eo-

1

enim refert, qua ftatura fit aliquis.

us

rum, fed pater vefter ; quafi dicat:

Quod fit hoc , quod minus eft, Deus

$i Deus illa ,. cum viliffima fint ,

etficit citra ftudium noftrüm , quan-

ü

animalia tamen providentiffime pa-

to magis citra noftram anxiam fol-

m-

fcit ; quanto magis pafcet vos , qui

licitudinem illa potiorain nobis con-

& homines & ejus filii eftis?

fervabit , & ad illa tuenda

,qu& opus

Nonfi vos magis pluris ilis effis ? )

fuerint , largietur ?

llf

Sy judc M&Ao» àwpéecre duro». Id

28. La agri.) Addidit zgrz; ut ab

0X

eft , nonne vos longe illis antecelli-

hortenfibus diftingueret ,^ qua ho-

tis? Nonne illis longe pr&ftantiores

f

minutn cura plantantur & aluntur.

eftis ?

Non laborazt.) Scilicet ut viri.

ye

D

-Q7. Cogitazs.) Feglgya; ; quantum-

.

Nezt.) Scilicet ut faminz.

[ci

vis nervos ingenii contendat ;

uan-

29. Nec Salomen:) Proponit exem-

tumvis fol

um Salomonis, cujus maxime ce-

20

[z

:

licíte. cogitando 'fdifcru»cie'c

ent

lebres divitiz , petentia & fapienria;

e

Adjicere þotejt' 4d ff aturam V fgam cu-

aitque; ne Salomonem quidem etium

bitum unum?) Apud S. Lucam ica le-

tum, cüm in fummo faftigio . gloriz

gimus

Quis autem vefirim cogitan-

yt

fuz erat , ita eleganter potuiffe veítiri,

do poteft adjtcere ad þ*4tzr?zm feüam esu-

ut lilia veftiuntur candidifiimis & odo-

Lit»mg/ unue ) ff ergo neque quod /mia-

ratiffimis foliis.

fi)

go. 4n elibanum. vuirtitur. ) Arentes

um ff , Ip'a.n:/z:'is ; qtfid a'cï cet-eris f?'-

36

EVANGELII SECUNDUM MATTH;

At z

- 31 Nolite ergo foliciti effe dicentes : Quid manducabimus

i 3

z-93C

nan«;

* :

«

Llu

n]pu $.

aut-quo

Uptii

emur ?

.32. Haec enim omnia gentes inquirunt. -

*

Scit enim pa»te?* :

!

vefter , quia his omnibus indigetis.

lt

33. Quaerite ergo primum regnum

Dpei, & jumtliamï-äjusï;

ü

& haec omnia adjicientur vobis.

N

/

"

34. Nolite ergo foliciti effe in craftinum. C

caflinus u

.

.

dies folicitus erit fibi ipfi

: fufïiqit diei malitia fga. :

'CAPUT:

enim ftipule in clibanum , id eft fur-

Hac omnia adjictentur vobjs, ) Vi-

dum.

num , mittuntur, adillum calefagien--

detar fumpta metaphora a rebus vili-

bus, qua. pretiofius aliquid ementi-

Modice fdei. ) O,X:(fdw:go:,, parum

bus gratis adjiciuntur.

Mantiffam

g

V

Deoï & illius providentie fïdentes,

Latini appellant [tali, 4 gienta.

32. Hac enim omnia gentes inquirunt.)

5 34. Nelite folliciti effe in cmfz'm;m..) :

Scilicet follicite & anxie, non fiden-

1

Quandoquidem fi regnum Dei quz-

f

tes divinz providentiz,

ratis, hzc omnia adjicientur vobis.

S. Lucas dixit: NoeZte i fublize tollz,

33. Primum.) ld eít, ante omnia,

p pereoeidsc3e, id eft, ne fitislon

*

pre&cipue & maxime.

ga

*Rejgnum( Dei.) ld eft, ut cum'Deo

futuri follif:ituydifne fufi per;fi.

I

regnetis , ita ut ad regnum illius ca-

Craflinus dies follicitus erit [fbi ipft )

leite perveniatis.

Vel per. regnum

Id eft, fatis vobis follicitudinis affe-

d

Dei intelligenda eft Dei gratia, quam

ret ad querenda ea, quz, cum vene-

rit, erunt in ipfo neceffaria.

Non

imprimis tanquam animarum noftra-

rum vitam quzrere debemus, ficut

prohibet Chriftus omnem rerum tem-

Luc. cap. 17. 21. dicitur, Reggumcz-

poralium follicitudinem & providen-

lorum 1ntra vos eft.

tiam, fed eam tantum, que impedit

D

quo minus quzrámus regnum Dei, &

)

Juféstiam ejus.) A'urS$, id eft Dei,

[

neque enim referri poteft ad regnum,

que pluris facit temporalia , quam

&terna; hec, quz priora & potiora

alioqui dicendum fuiffet dvrzc, vo-

effe debuerant, illis poftponens,

catur autem Dei juftitia , quam ille

nobis prefcripfit, cum |legem fuam

Malitia fus. ) Affiftio & labor,

nobistdedit, ad cujus normam exi-

qui-unumquemque: diem. comitatur ;

u

gentes opera noftra, juftitiam ferva-

afi dicat, neigiturlaborem & affli-

fnus,- & jufti fumus. & fan&i.

4

ionem ante rempus Percipere velitis,

AL

k

Ed

ä'r*ä&; 9&*9&

37

CAPUT VIH.

*

T

Docet non judicandum : de feffuca in. oculo fratris , &? trale

in proprio oculo : fancium nmon dandum.canibus : omnem peten-

tem , quarentem , C? pullantem a. Deo. exaudiri : faciendum

y

aliis , quod nobis fieri volumus.: per angu[lam portam ad vitam

iutrandum : quomodo. dignocantur falfi prophete , &?. arbor

bona a. mala : comparatio de audiente Cbrifli verba &

operante , aut non operante juxia illa.

1.'NTOlite judicare , ut non judicemini. (1)

:

2. In quo enim judicio judicaveritis , jud

.icabimini » 4 Luc.

a & in qua menfura menfifueritis , remetietur vobis.

6. 57-

3. Quid autem vides feftucam in oculo fratris tui , & tra- Rom.

bem in oculo tuo non vides ?

"20

I.

Marc.

4. Aut quomodo dicis fratri tuo : Fraterfine ejiciam feftu-

4. 24.

cam de oculo tuo , & ecce trabs eft in oculo tuo ?.

à Infr.

f

$. Hypocrita , ejice primum trabem de oculotuo , &tunc

21.22.

videbis ejicere feftucam de oculo fratris tui.-

*

Mlarc.

il!'-

aritas 1--24-

tt*

6. Nolite dare fanttum canibus , neque mittatis marg

.

u

.

um

veftras ante porcos , ne forte conculcen

s

it eas pedibus fuis

? If. 9.

& converfi dirumpant vos.

. Jo1i4.

. 7. b Petite , & dabitur vobis : quarite, &i

etis:'p

ul- 15-

)

-'nvenïi

lg

fate , & aperietur vobis.-

3

lis.

$ anis aCOb

ll

(1) 5 edit. Sixt. legztur : Et non jucicabimini : &f e44dj;g; : nolite, com-

demnare ,. & non condemnabimini. -

?

1. A Johte judicare.) Curiofe in alio-

Trabem,) Gravia peccatä.-

- V rum mores & facta inquire n-

6. Nolite dare fantlum canibus , 6c.)

j

do, & ea damnando.

Id eft, res fanctas nolite impuris

fv

Ut non judicemini,) Condemnemi

A

flagitfofis hominibus communicare ,

j

a Deo judice.

qui adeo ex illis non proficiunt, ut

n

Q. lp quo enim judicio judicaveritis ,

eas rideant , & indignis modis tra-

1

C

ii

&c.) Quales vos fueritis erga proxi-

(tent.

,'en-

mum, aut benigne illius facta inter-

Converfé dirumpant vos.) Ydeft lace-

dit

pretantes & excufantes, aut rigide ju-

tent , five dilanient , quos honore

:

«

dicantes & condemnantes, talem &

profequi debuiffent, &

am

riemini.

gratias agere

vos Deum judicem ex

pro beneficio.

ora

In qua men[ura, &c.)

R

epetitio ejus-

7. Petitey 65 dabitur vobis.). Affir-

dem fententiz; fen(us enim e(ít, Ta-

mantes promiffiones frequenter funt

lem fe vobis Deus exhibebit , quales

in fcriptura cum exceptione explican-

0s

vos ipfi proximis.

j

de, ut hocloco; fxpe enim petimnus

ur.;

f

Remetietur.) Scilicet a Deo.

& non accipimus, vel quod male pe-

camps , v*l quod indigni fimus, vel

jtióy

g. Fe um?.') Leves defe&us.

-

-

^

2

8

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

$. Omnis enim, qlmlji:peti't*,,

accipit: & qui "quæri'tginvy'enit: :

al

& pulfanti aperietur.

9. Aut quis eft ex vobis homo ,

quem fi petierit fihus fü-

k

us panem , numquid lapidem porriget ei ?.

x

IOQ. Aut

fï'pifCe-m petierit » nmnquid , ferpen

-

tem porri get

t

ei -

II. Siergo vos , cu

m fitis mali, noftis bona data dare filiis

veftris , quanto magis p

K

ater vefter » qui in coelis eft , 'dgbit

D

bona petentibus fe?

Q

e'Tob.

I2. c Omnia ergo quaecumque vu

ltis , ut faciant vobis ho-

4. 16. mines , & vos facite illis. Hzec eft enim lex.,& prophetae.

It

L.ucg.

15. d Intrate per anguíftam portam : quia lata porta, & fpa-

6.31-

8

Z Luc.

tiofa via eft , quee ducit ad perditionem , & multi fun; ,'.qui

33.25. Intrant per eam.

di

.14. Quam angu

fta porta , & ar&ta via eft ; quæd—ucit ad

n

vitam , & pauci funt, qui inveniunt eam!

.

*

veniunt Iad, vos in ve-

af

dite a falfis prophetis , qui

ftimentis ovium , intrinfecus autem funt lupi rapaces:

1

pe

16. A fru&tibus eofum cognofcetis eos. Numqüid c

olligunt

Ve

^. de fpinisuvas ; aut de tribulis ficus?

17 Sic

ha

quod nobis non expediat , vel quod

de Iägibug & monitis fpectantibus ad

mutua inter fe hominum officia; nam

'Deus aliquid aliud melius det, quam

preter hecalia funt, quz ad Dei cul-

Qd

id fit quod poftulamus.-

Ti

9. 4ut quis eff ? ) $ Tíg &ciy, ld eft,

tüm pertinént.

Per degem & pro-

*'adn quis eft ?

phetas totum vetus teüament*.qm.inf

.

d

Quem ff perierst. ) Óy 6d alriam.

telligit.

Quem dicendi modum licet a confue-

I3. Istrate per amg

ufiam þ&rtld-än.: )

bil

Imà

tudine Latini fermonis abhorrentem ,

er ar&am viam legis, & mandato-

Yel

fetinuit interpres , pro quo dicendum

rum Dei intrate in regnym cæloru;n.

T.

fuiffet, 44 2uo f penierit, dt etiam ali-

IS. 4ttendite.) Cavete.

A falfis Prophetzs. ) Falfis do&tori-

ton

bi Grgcifmi frequenter occurrunt.

Let

II. Beza data. ) 30'(4/,641*94,&)/?6962 ?

bus, qualesfunt hzretici, & ii omnes,

eod

bona dona, ad verbum, £ezas datzones.

qui aliud opere exhibent;, aliud h

&

Quanto magis pattr vefler. ) . Com-

tu & fermone promittunt..

4

Inp veflimentis ovium.) O

vina pelie

I

parat

jatrem patri, coleftem terre-

l,

firi ;

b

eum homini ; bonitatem ne-

conteCti, & fe pro ovibus aut pro

D

paftoribus, quibus mos eft indui pelle

tetur.

quitiz; utaminori gdmajus argumer-

ovina, venditintes. Méetaphora pel-

fru[

12. Fultis.) Scilicet rationabiliter.

lis oving, fignificat verbapia, opera

Trt

nis

Hac efl euum. lex , &f Prophera. ) ld

charitatis, eleemofynas, & eaomnia,

fci

eft, hoc enim docent lex & prophete,

quibus impoftores. abutuntur ad fal-

Z

hec eft fumma omnium, quz in lege

lendum..

ifn

& prophetis concinþntgr. ;n:ellige

tie

16- Frl(&iþïffgi), OPeribus.

L

CAPUT VIL

39

lt

17. Sic omnis arbor bona, fru&us b

:

onosvfacit: mala autem*q |

arbor malos fruétus facit.

$

/Su

ü-

18. Non po'eft arbor bo

na malos fru&us;'face:re—: neque ar-*

»

I

gþ

bor mala bonos fru&tus facere.

fiInfr.

19. e Omnis arbor qua non

facit fru&,u'n? Bo/pum , excide-

25.1I-

i

tur & inignem mittetur.

"

SIuce

ls

20. Igitur ex fru£tibus eorum cog

nofcetis e.os,

6. 46.

bit

21. f Non omnis quidicit mihi; Domine , Domine, inträ—dg Aa.

bit inregnum coclorum : fed qui facit voluntatem Patris mei: 19.55.

l0«

qui in coelis eft , ipfe intrabit in regnum coelorum.. -

: & Pfal.

22. Multi dicent mihiinilladie. Domine, Domine, nonne & ,.

Infra

in nomine tuo prophetavimus , & g in nomine tuo doemonia

:

ejecimus, & in nomine tuo virtutes multas fecimus ?

25.41.

qui

[]

*

j Luacm

25. Et tunc confitebor illis .

Quia numquam novi vOs :

difcedite a me omnes , qui operamini iniquitatem.

,/ .[3-270

ud

z Luc.

24. i Omnis ergo , qui audit verba mea heec , & facit ea,

g.

affimilabitur vi

tn.

(e

ro fapienti ; qui ædifïca'vi.txd'omum fuam füpra g,

2« I

*

j

petram.

defcendit pluviä ,& veherunt Huminä,, & flaverunt

].acob

Ifit

funda.- I 22-

SiC

venti, & irruerunt in domum illam , & non cecidit :

26. Et

ta enim erat fupra petram.

sal

. Tribulis. ) Tribuius, herba eft ri-

tis effe credere in ipfum , & audire

Jaum

gidis & præcvlurAis fpinis in foliis ar-

verba ipfius, fed ad falutem neceffa-

l-

imata.

rium efle, ut quis audita opere pra-

d

- 198. Nen þbf&j? aidor donü midMos fra-

ftet.

)t.*O-*

[

-

dus fatere , 660.) Affert Dominus pro-

22. In illa die.) Scilicet celebri &

babile admodum figaum , quo boni a

expectata, nempe judicii.

,.)

malis, faifi prophete & doGtores a

g nomine 140. ) ld eft, vi

rtute fua.

U

veris poffint internofci, eftque hujus-

Prophetavimus. ) Futura predixi-

jit

modi.: Quicunque bona faciunt opera,

mus.

non femel, aut iterum, fed conftan-

Virtutes, ) Miracula.

"

ter & diu, hijboni funt ; qui mala

23. Cenfitebor.) Aperte dicam.

n5

eodem modo faciunt ;

Nunquam naovi vos. ) Aq

;»probationis

& cavendi.

-

ii mali- fqnt,"

& amicitiz- cognitione.

b

Ocet ergo

abl

I9. Omnis arbor, qu& non facit fru-

non fufficere ad falutem dona gratis

)elle

Bum bonum, 6c. ) (iuémadmodum ar-

data, qualis eft prophetia, autdonum

bores infructuofx exfcinduntur, ne

miracula patrandi, fed

clie

pl'O

fruftra terram occupent, & in ignem

opera requiri.

: bona etiam

de

mittuntur ; ita, & hominibus, qui bo-

9Q4. Qui ediffcavit dommm fease 6c-)

peräl

nis operibus vácui erunt, eveniet, ut

Significatur is, qui fuam converfatio-

f

fcilicet: excifi. € terra mittantur

H

in

neém, & vite in(titutum , quod non

ignem. inferni.

2

in una operatione , fed in conftru-

fa-

2I. Non ommis qui. dieit. mibi, Domi-

&ione univerfe' vit« confiftit, fundat

ne, Domine.) Dgcet Chriftus non ,fag fupgr folidum fundgrgencuxn', nempe

H

L

u

4o

EVANGELII SECUNDU

M : M'A T THE.

. 26. Et omnis , qui audit verba mea haec , & non facit *'ea.,/f

fimilis erit viro ftulto , qui zdificavit domum fuam fuper

arenam:

5

27. Et defc

endit p*luxvia ,& venärun't' flumina , & flaverünt

ll

venti , & irruerunt in

.don*xum illam , cecidit , & fuit ruina

ilius magna.

28. Et fattum e

ft: cum /confum'malfi'etf

admirabantur turbae fuper dottrina ejus.

jefus verba h—'æcy í

KMar. . 49. k Erat enim docens eos ficut poteftatem häbgns ,&

f

I..99

Lucae.

noïn—'fïcutx Scribe , & Pharifsei.

6. 32.

CAPUT VIII

Curatum leprofum Sfefus mittit ad Jacerdotes : fanat puerum

Can-

VE

turionis , cujus fidem commendat ; item focrum Petri . febricitan-

di

tem , alifque plurimos male babentes : «erbo fpiritus ejicit :

n

Scribam fequi "volentem rejicit , alium vero-patre | inepulto mox

t

det

- fequi jubet : navicula flu&hibus periclitante , excitatus a. difcipa-

-

ju

. lis mare.fedat : duos quoque demoniacos apud Gerafenos. liberat ,

du

— demonibus in porcos ingredi permittens ,. quo "oifo Gerafe-

r

p

ni precantur , ut a. [uis finibus difcedat.

no

hi

4 Mlar. 1. f Um autem defcendiffet de monte , fecutae funt eum tur-

?

4

'Iu 40-

.^ bsae multze:

s

brr

Luca.

l

2. a Et ecce leprofus veniens , adorabat

b

[

E

5 Ig'ymine , fi vis , potes me mundare.

d

(4. Et

T

fup&r' obfefvationem do&tring 088

eaque non alieno, fed fuo nOm'ïii-e

lib

gelice, rectam fidem , & bona ope-

roponebat: Ego aeurem dico volis, éfc.

ra ; hic enim , licet ingruant venti

5

ecundo quia raram quandam ener-

Yur

tentationum & vehemens illa extremi

giam & efficaciam habebat ejus fermo,

634

judicii procella , manebit tamen in-

cum Pharifeorum oratio tepida effet,

concuífüs.;; cum interim xdificatio

frigida, & ad movendum animos pa-

Yet

ejus qui audivit quidem , fed audita

rum idonea. "l'ertio, quiado&rinam

dic;

opere non praftitit ,- ingentem rui-

fuam miraculis confirmabat , quod

lr

nam fit datura.

Pharifzi & Scribz fac

;

hd

29. Admiraban

$

. ) fä;'wön'do'owo,

riant.

ere non ipoteæ

ln

ébffnpebant. -

-

.

Q

29. S£cu£ þatcyfatem lmbmk.) Primo,

2. JfDorabar. ) Id 6&,- inclin—ääus x;e;-

Cïpn

uia non ficut Scribe & Pharifzi tan-

" verentiam exhibebat, ron fo-

b

tum ea docebat, quazlex dicebat, nec

Ium

urbanitatis caufa ,"tanquam pro-

interpretis loco folum fungebatur, fed

phetg aut fancto, fed religionis, tan-

Yid

nova pracepta, &,prqmilïa afferebat,

quam Deo , quod etiam oftendunt

»

CAPUT usl

——

4I

2

E Et ,äxtenden,s Jefus rhanum ,. tetigit eum , fdic

ens ;

RA

" Volo,mundare. Et confeftim mundata eft lepra ejus.

:

r

4. Etaitilli Jefus: Vide , nemini dixeris, fed vade , 55Lev.

ünt

oftende te facerdoti ,

Mfla

& offer munus; :qUOd- præcepit Moyfes,-f* *

N

in tefüimonium illis,

s. c Cum au:em introiffet Ca

'ad eum «cLuc.

pþgrnaüm. w accemt

65

Cen:urio , rogans eum,

7. Í-

6. Et dicens

X

, Domine

; puer meus jacet in domo ,pgraly—

;

ticus , & male torquetur.-

-7; E-t aitili Jefus : Ego v*eäniam ; &Hïä;;.urabo eum.

g. Et

(on

verba illa : Sj vi , potes mt mu:zd.zfe,

,jnobis det humiiita:is documentum,

llll«

divinam inilo vim agnofcens,

& ut facerdotes jam effent inexcufa-

tl :

?^

Tetigit eum. ) /Egrotos aliquos

biles, fi in ipfum non crederert, ca-

f0

taitu

curáre voluit Dominus, ut often-

jus miracula probaffent.. In Greco

deret etiam carneim fuam propter con-

eft, r& ises : qui modus loquendi

ipu

junctdionem cum divinitate, vim fa-

-certum aliquem , aut fummum facer-

lutiferam & vivificam habere.

dotem fignificat; eaenün eft vis ad-

LL

D. Cyrillus.

Alii propterea tetigitfe

diti articuli.

r

e-

putant, ut oftenderét , fe lege veteri

Maunus quod pracepit

M.

bjfc: J Guale

nonteneri, quz tactum leprofi pro-

munus offerendum etfer, habesLev.

hibebat. Levit. c.4. 46. ita D. Am-

Cap. 14. 4-

brofius , & aii.

Alii, ut doceret

la refimoniam i.

5 Quafï dicat.; :

| fuf- .

TE C BRT o

legem , qua lepr& contacum prohi-

Ut illi ipfi, qui mihi maxíme adver-

Do-

bebat, ne tangens contaminaretur,

fantur, primi míiraculorum .meorum

in fe locm non haberze, qui nec con-

teftes fint, & proprio ipforum tefti-

Saminari poterat, & leprofum, ut

monio eorum incredulitas arguatur.

^ B

muadaret, tetigerat. [ta 'l'ertullianus

Non prius munusaccipiebant, quam

lib. adverfus Marcion. 4.

valetudinem diligenter exploraifent.

pmine

Mendare.) lmperativum eft paffi-

(5. Cenigrio. ) Homo gentilis: ex

F", Hü

j entt*

wvum , ut patet ex Graco , xagaer-

Romano exercitu, centuriones erant,

'['ermo.

9 3-

qui centum przefant militibus. Hunc

(4e Nemimi dixeris. ) No:n'omnh;o

centurionem non acceífife, fed mi-

] ejlets

vetat, ne quid unquam dicat, fed ne

fiffe ad Chriftum nuntios, docet S.

]s p*

innim

dicat, antequam fe facerdotibus often-

Lcas e. 7. 3. fed D. Augaft. & alii

uo

derit, ne fi facerdotes vulpata fama

nodum. folvunt, dicentes , eum ac-

fatum coggoviiient, calumniarentur

cedere, qui per alium afe miffum ac-

j p

fon efle vcre mundatum, cujus mun-

cedit,

Sic ille dicitur coram judice

L

dities , ficut lex Levit. cap. I4. pre-

comiparere, qui pef procuratorem

eipiebat, non eflet i

pforum Judicto

um comparet.

(.fu-l

ts

comprobata.

z

( 6. Puer meus. ) Servus , ut habet

5on 1*

'Offende te fac

S. Lucas.

erdorz. ) lta jubef, rie'

m ]"

yideatur legemr non fervare , & ut

Male. ) ld'f:&,, graviter , &fy—ögs

Rendlmt

: Bibl. cum. Com, Mezocb, T. VJIT

-

$ — EVANGELII SE.CUNDUM, MATTH.

4 Luc.

9. Et refpondens Centurio, 4 Domine , non fum 'dïgnus,

7 ï6.

ut intres fub te&tum meum -

;

fed tantum dic v'*f';e*rbio , & fana-

bitur puer meus.

9. Nam & ego homo fu

m füb poyteii'tate conftitutus ; habgens

f

fub me milites, & dico huic , Vade , & vadit, & alii

ni, & venit : & fervo meo . Fac hoc, & facit.

? Ve-

ye

10. Audiens autem Jefus miratus eft ,. & fequentibus fe ,

dixit; Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Iírael.

eMal.

11. Dico autem vobis , quod multi « ab Oriente'; & Occi-

l

I- IT dente venient,.& recumbent cum Abraham, & Ifaac, & Jacob

in regno coelorum.

I12. FI-

ie

9. Domrine non. jklm.digmu, &c.). Vi-

ze & phantaffa alicujus. effetius magni,

[

detur hoc adverfari narrationi S. Lu-

& fícbolet cadere 12 Chriflum , unde

c& , qui centurionem ait rogaffe Chri-

admiratus

?

ftum ut veniret. . Sed refpondert fa-

..

eff , d efft. mzzgm;m reputa-

Noóz invemi tantam f..

«

cile poteft, eos qui millfi fuerant non

fidem in lfrael.)

Ti

habuilfe a centurione in mandatis, ut

Non comparat Chriftus. Centurionis

rogarent Chriftum, utipfe in domum

fidem , cum fide fingulorum , etiam

Es RTE x

if

veniret, ut patet ex- Luca loc. cit. n.

Apofítolorum, B. Virginis , &c. fed

h

6. Sed eos id de fuo addiditfe ; vel

ü

cum populi fide.

Sic.enim folemus

quod non exiftimarent poffe Chriftum

aliquando generaliter loqui, ut eos,

W

zgrotum fanitati reftituere nifi prz-

de quibus dubium non eít, excipien-

a

Íentem, vel quod centurioni fuam

dos intelligamus.

Sic rex fi dicat ,

j

Ant

apud Chriftum au&toritatem vendita-

talis eft ditiflimus regni mei, procul

re vellent, qui polfent impetrare non

dubio feipfum excipit, qui fine con-

folum, ut opem ferret morbolaboran-

troveifia ditior eft.

Poifumus etiam

d

ti, fed etiam ut ipfe coram adeffet.-

dicere non,loqui . Chriftum de ipfa

de

lt

£c verbo.) Impera, non verbo.

fide, fed de externis ejus fignis; quafi

9. Nam €f ego homo fem fub poteflate

dicat : Non inveni qui ita mihi re-

h

£onflitutus , 6c. ) X minori-ad majus

fponderit, qui tantam pre fe fidem

tin

ferret.

* Qui tam firmam de divina

fu

argumentatur , hoc modo. .Si ego

homo cum fim fub alterius poteftate,

mea potentia perfuáfionem haberet.

id eff, fub tribuno , & fub Impera-

Prior explicatio videtur aptior. -

w

tore conftitutus, tamen quia fub me

'YI. 440 Oriente &5 Occidezte. ; A. to-

Qit

milites habeo, g.liki:o huic ; Vade, &

to orbe terrarum , extra regnum Ju-

eg

vadit, &c. quanto magis tu, qui fub

dz ; pofuit enim duas remotiffima

7

;

lic

nullius es poteftate, poteris folo tuo

partes pro omnibus.-

imperio fervum menm curare?

Venuient. ) Voca

ti ; loquitur enixïi

tol

in

1O. Mrratzus eff.) Jam Chrifto no-

de Gentium vocatione, de qua Ifaie

ta erat Centurionis fides: miratus ta-

cap. 43. 5 Vaticinatus eft ; de qua

il

inen dicitur; quia podfumus res ma-

tota Epiftola ad Romanos, maxitme

i

autem cap. II. late difputat. D. Pau-

Q

gnas, & hominibus infolitas, quam-

d-

lüs.

(

vis nobis notz fint, admirari.

miratio, inquit. D. 'Thom. in Com-

Recumbent, )

Ad ih&nfäm ; meta-

ment. in Matth. 2f apprebenffo magni-

phora enim fumpta. eft a convivio,

tis

1Hdjnis cffelius , quod ff ex niikginafio-

folet qüipp"e *r*e'lgr'.xum '-Acælo'-rum pf:r

erg

:j

CAPUT lvfur.

43

n

ls

12. Filii autem regni ejicientur in te

$4

Eþras exteriores .,* ubi

ld

erit letus, & ftridor dentium.

*

*

13. Et dixit Jefus Centurioni

Vab a dedt uotditi ?

115

fiat tibi.

Et fanatus eft puer in illa hora.

*

Veq

-14

. Et cum venitfet Tefus in dom

a

&

um Petri, vidit foc,lrum. ejus

jacentem , & febricitantem,

v

1$. Ettetigit manum ejus ,

& dimifit eam ffbris , & forre-

el,

xit, & miniftrabat eis.

: V

"u

i16. f Vefpere autem

fatto obtulerunt ei multos daemonia

f Mar.

0b

habentes ; & ejiciebat fpiritus verbo ; & omnes male haben-

I. 32.

F

tes curavit.

I7. Uta

g lfai.

dimpleretur, quod di&tum eft per g ]faiam pröp;he-

3: 4

Un

tam, dicentem , Ipfe infirmitates noftras accepit , & aegrota-

I.Petr

nle

-

18. Vi-

il d

tiones noftras portavit.

OROR

2. 24-

convii(ium. fïgtïifï&arï, quia fatiabi-

IeRi'sï.gIoriæ participes non erunt, &

d.)

mur, cum apparuerit gloria ejus. Pf.

in infernam caliginem detrudentur.

fii$

la

16. 15. . Non folebant Gentiles cum

érridoer.) Fortaffe ex indignatione

Judeis ad menfam difcumbere, ab his

& rabie, in Grzco eft, Jevqpuos, fre-

fed

enim nonu admittebantur.

Docet er-

mitus aut crepitus dentium , qualem

nus

go Chriftus in celo cum ipfis Patri-

edunt qui rigore febris corripiun-

08

tur.

j

tetr

archis Judeorum Abraham; lfaac &

Jacob difcubituros , & ]judsis ipfis

14. le domum Petri.) Quam fcili-

4

anteponerdos.

cet antea habicare folebat, hoc enim

xcul

Cum Abrabam, If

aAc éf 74?0&'.) Vi-

tempore omnibus reli&tis, Chriftum

one

Porro hec domus non

d

dentur hi tres quafi Reipublice Ju-

fequebatur.

d&orum fundatores nominari, qui ve-

erat in Capharnaum, fed Bethfaidz ,

!

la

luti in capite menfz feifuri fint, ut

cujus civis erat Petrus, quod oppi-

luafl

dum parum diftabat, ita ut. Chriftus

j

fignificetur gentes cum illis, & fta-

tim poft illos,

/z.mte'i—pfos Judæog, fef-

exiens ex S$ynagoga Capharnaitarum.

ert

fu'ras;

Bethfaidam pranfum , aut ccenatum

vina

.12« Fulii -'regni.*') Qui ad regnlim

ire potue'rit.

ÍIta Maldonatus. Cor-

qu»

nelius a Lapide, & alii putant do-

primi fuerant vocati : Vel filii regni

mum . hanc tuiffe Socrus P«tri in Ca-

dicuntur ii, qui in ipfo regno, & ex

, t0*

gente fideli Judzorum nati erant. Ita-

pbarnaum , apud quem :divertebat

j

lice diceremus; Z sereralz del regno.

Petrus cum. Capharnaum fe confere-

ia

bat.

2

( tenebras exteriores.) In tenebri-

cofum inferni carcerem.

He tene-

15. Ef fetigit.)

: Ut apprehenderec

nmm

bre dicuntur exteriores, quia qui ad

manum ejus, & levaret, ut exponit

[fnig

illas mittuntur, a gloria excluduntur;

$. Marc. cap. I. 31*

J

16'. OQmmnes.

) Scilicet fïl)i,(;tnlacose

de qua hoc loco ayitur fub allepgoria

qume

convivii- ^ Solebaot autem antiqui

7- U adimpleretur.) lta ut adim-

Pa*

convivia vefpertino tempore agitare;

pletum fit vaticinum prophete. Vide

& aulam in qua difcumbebant , mul-

di&a cap. 2. n. I5. Vel ctiam figni-

T

tis facibus accenfis illuminare. Hac

ficat caufam , juxta ea que fupra di-

IU

*x-

ergo Fug:e 9fïrebu'?t x qu:i convivii ch-

TA

ximus cap. I n. 22.

k

" .EVANGELII. SECUNDUM *MATT.H.

:

18. Videns autem

-

trans fretum.

]efus turbas mulltas» circum fe z jum'tv' ire

ü

. 19. Et accedens unus fcriba

, ait illlvi ; Magiüef ,'feqüar te,

.. quocunque ieris.

D

L

L

5Luc.

3o. Et d

1cit ei

Jefus. äVulpes fovea.slhäbent, & volucres

9- $8- cocli nidos ,

fikius autem heminis.non habet, ubi caput fu-

€

um reclinet,

21. Alius autem de aifcipulis'ejus ait 1 ; Dömine

» per-

mitté me prímumire , & fepelire patrem meum.

(

22. Jefus autem . ait illi

*

[fequere me, & dim'iltte'

mortuos

. fepelire m.ortuos fuos.

q

» 25 Et

Inférmitates uofiras acce,fï:ir.') Su&u;

dos. Videtur Chrif'ïus exïoclocö;

lit. Ifaias proprie loquitur de pecca-

Capharnai cum -efle

ti

t , apud difcïïyxl-

tis, que LXX. verterunt, &àros rág

los divertiffe,

^u

V

dj.AmoTíug 1jQ? Drotis bic peccata. mo-

Filius antem bominis.) Filius homi-

flra portat : fed Evangeélifta ad mor-

bos corporis accommodat , five quia

nis, phrafi Hebraorum , idem eft,

uód homo.

Chriftus autem feipfum

b

lic

'"Chriftus corporis morbos non nifi

lium hominis vocat humilitatis cau-

propter morbos animi curabat: five

fa, cum Deum

qu

quia, ut ait Chryfoft. homil.. 2g.

, ut erat, appiellare

morbi corporis peccati pona fuat,

poffet..

QI. Alims autem : de d;jf:ipu/ii, E;':)

-

loc

d

& plerumque ex morbis animi na-

Prius Chriftusilli dixerat, Sequereze,

C

fcuntur,

Quamquam, autem lfaias

justa

communem interprctationem

quod Matthzus hic tacet, Lucas di-

Q

COg

de peccatis loquatur, fieri camen po-

cit cap. 9. $9. idco petit facultatem

patrem prius fepeliendi.

Philippum

teft ut etiam de corporis morbis lo-

hunc fuiffe tradit Clemens Alexan-

Tur

cutus fit ; quos Chriftus accepit, non

NG

ut ipfe haberet , fed uf a nobis au-

drinus lib. 3. firomat. cap. 2. .

ferret, ut explicat gloffa interlinearis.

]i

Permitte me primum :'n-'*,' & þþelire;

m

18. Jaffiz dre trans fretwm, ) Jatiit

patrem meum. ) Difcipuli hujus pater

fri

difcipulos nayiculam agere in ulterio-

jam mortuus erat, nec tamen permit-

Cut

rem ftagni Genefareth ripam.

tit Chriftus.ut abeat, & parentem tu-

I9- Scri&a, ) Quinam elffent fcribe

D

hus

mulo condat, quia docere voluit, cum

diximus fupra c. 2. n. 4.-

ab eo vocamur, ne uaius quidem diei

Rj

QO. Vulpes foveas babent, &c.

)' Scri-

authore moram, etiam pietatis caufa,

bam hunc rejecit Chriftus; quia non

etiam ad fepeliendum jam mortuum

fj

tam perfeCtionis Ítudio tenebatur ,

patrem interponendam effe , quo mi-

bal

quam gloriz, .aut lucri cupiditate.

nus vocantem e veftigio íequamur.

Qu

Verborum autem fententia eft, adeo

Nullam majorem effe poffe pietatem,

a me diyitias expectare non potes ,

m

ut beftiis terre & volucribus. cocli

quam ipfum fequi, cum nec patrem

uidem, nifi propter ipfum fepelire

ln

paupérior fim, cum nec exiguum ho-

d

ebeamus.

ita Maldonacus, a La-

bi

Ípitiolum proprium habeam , in quo

jde, & alii poft. Ch

ryfoftomum.

caput reclinem , cum vulpes.foveas

c

&

g:

Iheophylactus tamen ,

'Cyrillus,

K

fuas habeant, & yolucres coli ni-

ex recentioribus aliQui, putant Po&u-

ha

-

*

/

45

^CAPUT Vl

te

EL i Ft afcen

dente eoin pavicuïam , fecuti f(mt eum vd-i*f-rir Mff

cipuli ejus.

3^

2uca

£

/24. Et ecce motus magnus

þfa&us ei"lt- in mari , itaut na-

g. 22.

vicula operiretur flu&tibus, ipfe vero dormiebat.

0

25. Et accefferunt ad eum difcipuli ejus , &

fufcitav*e—r—unt

[l-

enm , dicentes : Domine falva nos, perimus. .

à "

26. Et dicit eis Jefus : Quid , timidi eftis , modicee fi

dei z

[«

Tunc furgens

, imperavit. Ven'tis , & mari , &/ fa&a eft tran- .

quillitas magna.

[

27. Porro h

omines mirati ,funtx., di

j

E

centes : Qüalis eilï» hic,

-

quia veníi, & mare obediunt ei?

29. k Et cum veniffet trans fretum in regionem Gerafeno- , w

rum . occurrernnt ei duo habentes daemonia , de monumen-

I.

?CO,

tis exeuntes , faevi nimis , ita ut nem

fire per Lucz.

ipu

o poffit tran

viam illam.

3

29.- Et8- 26-

ff

laffe, ut parentis fenis,cur-äm gerere

Pfal.99. Tw deminaris poteffati ma-

ek, /

um.

liceret usque ad mortem fecuturum fe

ris, motum autem futluum '&ju: u miti-

u-

protmittens, cum patrem coudidiffe;,

g45.

quod mihi probabilius videtur.

Q7. Homines mirati [unt.)-N el Apo-

lare

Dimitte mortuos, 6c.) Nlortuos primo

ftolos intelli

;

it, vel quod verius vi-

loco peccatores intelligit, qui non de

detur, alios homines, qui Chriíto' in

)

Chrifto , fed de rebus hujus mundi

naviculam afcendente, etiam ipfi alias

cogitant, quique anima mortui funt,

naviculas afcenderant , & in eodem

i .

tem

cum careant vita gratiz.

ftagno navigabant, ut Chriftum fe-

- Morrpés fuos. ) Cadavera mortuo-

querentur, ut fcribit S. Marc. c. 4-

um

rum , quibus ipfi funt fimiles, cum

36. Ef alia

n

vera vyita fint deftituti.

Vel, vox,

zlIlo.

«nave:, inqgi;, f-rant cmn

:

duos, idem fignificat ac fi dixiffet, fu-

29 .. Inregzonemi Gärafem'rum.) Gerafz

uirt

um quemque patrem, fuum filium,

(ex Adrichomio in defcriptione tri-

fratrem.

Oftendere voluit

funera

bus Manaffe num. 55.) alias Gera/z

atet

mit

i

curandi officium minus eifg,quaialx mu-

& J7erafa , olim Gergefa', Jofepho

IU

nus exangelizandi.

etiam Gerz//;, Hieronymo vero Garz-

'94. Morus. ) Id eft tempe'ü'a's.—'

4fí diCa, infienis, ac munita trans

um

Ip mari.) ln ftagno Genefareth.

j

ordanem urbs eft. Ab bac civicate

diel

ufay

Ipfé vwtro dormiebat.) Non fimulato,

circumjacens territorium regio Ge-

u

fed vero fomno , quem tamen pro-

rafenorum vocatur, ut etiam a Gada-

babile eft fuiffe voluntarium & accerfi-

ta, Gadarénorum, eam S. Matth. in

ffi

tum, ut tempeftas eo. dormiente, &

ul«

Gr&co, yeeyto'nyov, id eft, Gergefe-

u

quafi fine ejus confilio, oriretur.

norum, Marcus vero & Lucas. -

.26. Modite fidej. ) Confidere de-

Quo5»oy , hoc eft, Gadarenorum ap-

gt

buerant, fe, dum' Chriftum comita-

pellant ; ex quo aliqui exiftimarunc

djure

[4

bantur, in peculiari effe Dei tutela.

idem effe Gerafa & Gadara, quod fal-

Imperzvi;. ) In Graco eft, E'z:crc

fumeft: Latinus autem interpres ideo

um«

p , merepavit.

lmperat ventis &

videtur nomen Gerafenorum pofuife

du

mari folus Deus, itaque canit Davigl

tam in Matthzo , quam in. Marco

/

45

| (-EVANGEALII: SECUNDUM )MATT;'H./

29. Et ecce clamaverunt 4 dicentes , »Quidï nobis , & tibi,

Jefu fili Dei ? Venifti huc ante tempus torquere nos?

p

1

ar.

II.

40. I Erat autem non longe ab illis grex multorum po

?f;þ

Luca. Corum pa

fcens.

p

$. 32.

41. Daemones autem rogabant

eum; dicentes ;

| Si. ejicis nos

1

3l

hinc, mitte nosin gregem porcorum.

v

J

-32. Et ait illis : Ite. At illi exeuntes a

bierunt in pcrcos',;j&

ecce magno impetu abiit totus

;

grex per præcepsr in maze,

mortui funt in aquis.

j

55. Paftoresautem fu

gerunt, & vehientes in civitafemj -v-nuril-

tAiaverunt *omnia','& de eis. , qni dæmonia habuerant.

T M Et

:

& Luca, quod illud fuo teml)ogg nó-

D Lucas expreffit c. 8. n. '31.;quafï,^ :

l.

fi illuc mitterentur, eodem modo,

tius effet, & communius.

]

De monumentis exeuntes. )

Judzi

qui poft judicii diem effent excrucian-

enim tion in urbibus, fed in agris ex-

di. Alterum ut mitterentur in por-

tra urbes fepulchra conftituebant, cu-

COS,, quod propterea videntur peti-

hh

ville, at regionis illius incolz damno

—

TT Md

Tl

AU

biculis fimilia, qux plures homines

EM

poffent eapere ; fepulchra ampla fu-

porcorum affecti, Chriftum non re-

R

iile colligitur etiam ex lfa. cap. 65. 4.

ciperent ; quam conjecturam. exitus.

videtur confirmare ; nam n. 34. ha-

p

uübi habemus aliquos in fepulchris dor-

bemus

mire folitos, ut fuperftitioni operam

Et rogabant eum, ut traufiret

darent, & a mortuis per fomnum re-

a frnibus eornm.

Qu

fponfum ad quzfita , ut ipfi fibi per-

32- Bt at Hs : Re.) .Cur demo-

fuadebant , acciperent.

afferuntur rationes.

nis poftulatis annuerit Chriffus multe

29. Qwu4 nobis CT zibz ?

)*1 (-ïuafï dï.-'-

i. Ut ea vexa-

3

—?101

cant, quid tibi mali fecimus, ut nos

tione ejus civitatis homines ad falu-

ton

tem adducerentur.

2. Ut cives illos

ex hifce corporibus exturbes ?

ft

n

Vmg?i buc..) ld

;5 1 regïoxiem:

Judeos , qui contra legem carne por-

uib

hanc Gerafenorum.

cina vefcebantur, porcorum ja&ura

ben

Anure tempus. j Scilicet

puniret. 5. Sadducxorum caufa, qui

'die judicii

iC

graviora expectant.

Tpiritus negabant, ut re ipfa viderent

I

Torquere 203.) Y orquebantur, quia

fpiritus efle. 4. Ut qui liberati fue-

inviti ex iis quos obfidebant expelle-

rant, magnitudinem bencficii agno-

fcerent, videntes quanta multitudine

[277

bantur, & incredibile non eft aliquem

por

ilis cruciatum, ut exirenc, Chriftum

damonum liberati effent. 5. Ut fci-

addidiffe.

remus, ne in porcos quidem, nifi eo

i

39. Grex multoruga porcorum. ) (Quos,

permitteote, daemones habere pote-

vel Judzi contra prafcriptum legis ,

ftatem. 6. Ut liberati intelligerent,.

(

vel incole regionis illius Grec« reli-

quid ipfi paffuri fuiffent, nifi à Deo

ionis, alebant.

fervati eflent, cum viderent porcos,

—

tll

fimul atque dzmones in eos ingrefft

Qui

-3I- Métie mos jm gregem porcorum. )

tar

Duo rogaverunt demones.

Alte-

effent, precipitatos in mare. 7. Ut

zum ne in abyïïu?m mitgerentur,, ut

appareret quanta ex uno homine dæf.

"i

D.

CAPUT IX

47

z: Mar

j

/"$4. Et ecce tota civitas exiit obviam Jefu ; m &vifo eo ro-

5

EZ

Lucz.

. xgäbant , ut wtrarnfir.et a finibus eorum..

J

--

"COARU T

IX.

9. 37

W

] - Paralyticum

curat, Scribis ifturmumütibusj,« guod dixiffet remifJa

E

Matibeum publicanum , C? refpondet Pbari-

slli peccata : *vocat

] Jfeis murmurantibus , quod cum publicanis ederet , quodque ipfrus

Y

i

difcipuli non jejun

arent : anulierem a. Janguinis profluvio. liberat :

fujcitat : vifu duobus cecis reflituto ,

filiam

principis oriuam

J

-demoniacum qmnutum

fanat , & ubique pradicans omnes fanat

infirmitates, dicens , multam e[Je me[]em, paucos

K

vero operarios.

lIElG

i. L T afcendens in naviculam ; transfretavit, & venit in ci-

vitatem fuam.

dO;

:

Atl«

. Et ecce offerebant ei a paralyticum jacentem in leCto. « Mar

Jor

uti-

| Etvidens Jefus fidem illorum, dixit paralytico: Confide; fili; *- 3-

L

i

remittuntur tibi peccata tua.

ibis dixerüht intra fe, Hic blaf- ikus

iC*

d RL ecce .quidam de Scr

ts

-phemat.

*

la-

4. Etcum vi

diffet .Jefus cogitati.ones eorum , dixit : Ut

fret

E. quid co'gitatils mala in cordibus Veftris»?'

o«

g. Quid

|tg

inonum :nxü;itüdc» —ejeäa effet, cum

Chriftus cöne;ionabacur ,' ut habemus

FXZ-

a

fotum porcorum gregem impleverit.

ex Marci eap. 23. & Luc. cap. 5. I9«

.8. Ut oftenderetur demones in homi-

. Fidem illerum. ) Qui paralyticum

LHOS

offerebant.

Sic propter fidem Cen-

[«

.mibus porcorum more viventibus li-

turionis fanatus eft fervus illius, fu-

n

benter habitare, qu&e tamen ratio my-

qui

ticà potius eft quam litteralis.

periori cap. num. 8..& 13. Nec ta-

Ie mare.) Ón lacum Genefareth. .

men dubitandum, quin etiam ipfe pa-

ent

24. Rogabant,ut tranftret 4 Jfenibus

ralyticus magnam fidem: habuerir.

[üe-

eorszm.) limentes aliis rebus

Confde fili.) : Quuafi dicat, bono ani-

00

5

fuis, qqia

dire

orcos amififfent.

1o efto, plusenim, quam petis, impe-

; fcï-

Tran/ir';t.) Id eft difc

edefet.

trabis etiam animi fanitatem.

R

ansfretavit. ) '"lrajecit Jacum

- Remittuntur. tibi peecata tua. ) Ita

T

B

Genefareth.

ov

loquitur, quia morbi originem indi-

'etiL-

Crvitarem . [mam.)) Capharnaum: in-

care, & prius, quam morbum ipfum

É :

[)e0

telligit, quam civitatem /z47 dicit ,

tolleie voluit.

Fieri etiam poteft, ut

quod in ea Chriftus frequenter h

d

ea ratione docere voluerit, quid pa-

05

taret.

LÀ

ralyticus primo loco petere debuiffet.

je

lUc

2. Offerebant ei p

;m—/j t;c;(m. ) P-er"

3. Blafphemat.

) Triþuens fiþi quod

dz'

sectum in domum demiffum, in qga

;'foliu'ä Dei eft. .

-

48

EVANGELII-SEC Ux& DUM MATTH.

s. Quid. eft facilius dicere : Dimittuntur tibi

peccata tua;

an dicere : Surge) & ambula? .

;?

6u

6. Utautem fciatis, quia filius hominis habet poteftatem 1n:

LJ

*

terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico

Q

let&tum tuum , & vade in domum tuam.

Surge;, LOH?

-ïy

9. Et furrexit, & abiit in domum fuam. -

»

&

.8. Videntes autem turbze timuerunt, & glor

ificaveerunf

s

b M^t.

Deum , qui dedit poteftatem talem hominibus.

X

|

..9. ? Et cum tranfiret inde Jefus, vidit hominem fe

&emtem

1

Lucz. in telonio , Matthaeum nomine.

feit

Et ait illi: Sequere ii Et

5. 27.furgens fecutus eft eum.

1o. Et factum eft difcum

bente eo in domo , ecce multi pu-

blicani, & peccátores venientes ,

'difcumbeba'nþt cum

Jefa, &

l

?

difcipulis ejus.

xtv:. Et

Wi

—

3

ab

5 Quid ef facilius dicere.? Uc.)'

meros fuftulifict, & in dox.n.umxfü,;aw-i

lul

Dit&cilius dimittere peccata , quam

portaffet.

þtrt

corporis valetudinemreftituere. Ve-

9. TLewerunt.) Grece efjc, 53620,.466-

€'&», id eft, admirate fazi, timuerunt

qui

ra enim eft D. Auguftini fententia

Quia

tract. 72. in Joannem, ditficilius effe

timore illo, qui ex .magna alicujus

Lum

hominem juftificare;, quam celum &

opinione & rcverentia naíci folet.

n

JUu

terram creare. .Sed Dominus ita lo-

9. lz telomio. )

Civitatis Capliar--

nai ; in loco ubi Publicani ve&

igalia:

quitur, quia fortaffe dixiflent Phari-

utfl

Íxi, Chriftum , quod non poffet fa-

exigebant;a 7

;?»og, quod 'bf&!;gd[ | ;gni:r

f

;

blic

mitatem corporis vifibilem conferre;

cat.

kw

ad invifibilem confugiffe peccatorum

Mattbeum nomine.) Dicebatur etiam

4

I

remiflionem , facileque eíife domare,

Levi, ut patet ex Marci cap. 2. 14.

l.

quod nemo, an donetur, cernat. Ita-

& Luc. cap. 5* 27. quod nomen erat

Yal

que hoc fenfu majus eft vcrbo fana-

honorificentius, quam Matthai, ut.

u

r

lat

re, quam dicere folum remiifa effe

putat D. Hieronymus, qui propterea.

n

peccata: hoc enim poteft dicere etiam

exiftimat modeftiz caufa Matthzum:

ie

Qqui non facit.

fe appellare nomine Matthaei , cum

h

— 6. Ut autem fc:'aris-..') Non enim

Lucas & Marcus eum. Levi dicant,

honeftiore vocabulo.

poteft falfum miraculo confirmari,

xedderet enim Deus teftimonium falfo.

Secutus eff eum.) "Non r;rïrum Ra-

tim fecutum tot auditis miracülis ;

"Falius Lominis babetr potajädtem.) Po-

acceffit etiam interna efficax infpira-

li

teft Chriftus etiam ut homo remittere

tio & vocatto.

nwn

peccata, non ut qualifcumque homo,;

"8 ;

fed ut homo Deus.

IO- Iz dome.) Ejusdem Nïatthæi,,

Tedi

ut patet ex Marc. ca

Surge , tolle €$ vade, €$c.) Kixc tria

cap. 5. 29.

xX

P* 2. 15. & Luc.

ng

verba ad evidentem curationis proba-

Phblicani.

tionem Chriftus adjecit; non enim

) Erant hi Judei, ut eiia:n—

Cj

Matth.. Vide D. Hieronym. epift. 146.

Toos

poterat videri fimulata & imperfecta

ad Damafum , in qua difputat contra

curatio , qua impotens membrorum

'"T'ertullianum exift

fus,

nicos fuifle.

imantem hos Eth-

l65

par.alytïicu*s fur/:exilïet; le&um in hu-

J

?

!

;.'GZA PUT : IX.

19

l:

li. Eti?idxen/tes

Pharifeei, dicebant difcipulis ejus: Quare.

cum publicanis,

; & peccatoribus manducat Magifter vefter;

ni&

. 32. At TJefus

audiens.

Jle

Sl

; Wib : No"n eiþ Opus yäl'entibus medi-.

cus, fed male habentibu

I3. Euntes autem diícite quid eft

&

?-c Mifericordiam volo , «Ofes

non facrificium.

d»ö' 6. .

Ut

peccatores.

»

Non —.elnikmk veni vocare juftos , 4 fe

9.

14. Tunc acce

flerunt ad eum. difeipuli

ïoanniä dicentes : fä

Ti-

m

u

« Q

Quare nos, & Pharifzei jejunamus—:frequ-'ehter,u'difcipulifau- m

oth.

IO Is.

tem ïtui-- pon jeljunalnt--f?

e Mar

py

1.5'.; Et

2- 180

Luca.

*

I;ecbatqyres«'. ) Pablicani , ihquït D.

Chriftus ,",fiþ ergä mifericordia etiam-

D

Hieronymus hoc-loco , baéebaztur

3 33

ab omsius fan

facrificio opeti tam eximio antefer-

f :

quam "peccatares , quia

tur, quanto magis omnibus aliis re-

um

tala officia villy ffue peccato. freri. po[-

bus minoris momenti erit antepo-

fs5t. . Exiftimabans etiam Judai eos,

nenda, quantoque ítudio curandum

vch

qui :colligebant. vectigalia , peccare,

erit, ut peccatoribus -hifce in tam

eeunt

quia putabant Romanos injufte re-

grayi neceffitate confticutis fubvenia-

cujus

gnum illud tenere,-& 'vectig

E

REU

r

b

injuriam exicere.

«

P

&

*

glia per

II

V.

zdeztes Pha

Non veni vecare ju]f'äs-, &c. ) Id eft,

yhate

arsies. ) - Aderant hi

eos qui fe juftos putant, & medico

guha

ut fpe&ätores , non ut convive, pu-

blicanis enim & peccatoribus commi-

opus habere non éxiftimant, quales

[þgm-

fcceri nolebant.

s

x

erant fuperbi Phariíxi.

Vel feufus

eít, non veniífe fé vocare juftos ad

tiam

I2. Noz eff opus walentibus zmedicus ,

m

&c.) Quafi dicàt, propterea cum illis

ponitentiam, qua.nimirum non in-

| Urat

verfor, ut animas eorum "ab incredu-

digen, - Icaque apud S. Luc. cap. $.

litate & peccatis fanem.

Hoc eft,

num. 32. dicitur, No» ves; vocare jn-

n

u

u

ffos , fed peccatores , ad . penitentiam.

terea

1

od dixit Ovid. lib. 3. de Ponto

;

Vel fententia eft , non veni vocare

ia

É

eg

o.

4

;

,

: Firma.valez per fesy nullumque. Ma-

juftos, quia nulli funt per fe jufti,

eu

qui non indigeant meo . adventu ;

n

cbaona quarit :

Orues emium peccaverunt , E5

*

— "d medicam dubius ,e'onf ?git - dÉl

egént g/c-y'

*

l

0be7.

ria Dej, ad Rom. cap. 3-

, fe-

R

4

bgatus

ühS ,

Diogenes cum Lacedeio-

k atefrunt ad m dj o

"Aiorum laudaret inftituta, cur apud

anni;.) 9. Lucas cap. $. 33. Phari-

pirt

€os non viyeret ? Refpoudit, nullum

fzos acceflifle dicit, quod ita conci-

medicum cüm fanis verfa

:thæii

egrotis.

I .-fe,glq'cum

liari poffe videtur,ut dicamus Joan-

nis difcipulos a Pharifzis fubmiffos

| puc-

I3. M,

ij'erica;-didm volo , 5 zon fa-

accefiife , itaque ^etiam Pharifzi ,

erificizm.) Defumptum eft hoc tefti-

eiiam,

mornum ex Ofeecap. 6. num. 6. Sen-

non per fe, fed er.difcipulos Joan-

MP

nis accefferunt,. Vel certe quztio ab

contra

fus eft, malo inifericordiam in egen-

utrisque, . Pharifais fcilicet & difci-

$€5, quam facrificium ; quafi dicat

p

Pn,lis* joan*ni"s eft ?rop

ofij:;x. :

d

: Biél.cum Com. Menacbf J.T.JV!I.

Ld

E

-'EV;XNCI:ELII/ S.E-CNU NVD/U'M -M-:.AT—-T H.

*5

-35. Et ait illis fefus : Numquid poffunt filii fponfi lugere,

. quamdiu cum illis eft fponfus ?. Venient autem dies

; Gubd/aus

feretur ab eis fponfus, & tuncjejunabunt. .

$3

L

.

.

el

rudis irn '-veüi-

16. Nemo autem immittit comm!

ffuram panni

mentum vetus : tollit enim

Plenitudin«em | ejus a V.eftäm-gp.dto;,.

ü

. & pejor íciffura fit.

ttunt vinum ndvum*in:ut-fels Vetäfeä5 -äliolquif—x

6j

17. Néque mi

rumpuntur utres, & vinum effunditur, & utres pereunt. . Sed

.vinum novum

il

8

'i-n,. utres nlovoxs. mittunt., & ,.ambp- con?þ-

* Vantuïf.

er

fili

—

ill

: 15 "Nitäquid po[ent ,& /þonji Ingt-

/ccTum. eam introducet , - ubi perpe.

tüis ejus fruerur amplexibus.

re?) Per filios fponfi Apoftolos intel-

[-

E

tib

ligit , alluditque ad ritum nuptiaram;

-"uferetur ab - eis J

5

an]if:.) Per mo

folebant:enim veteres, quod etiam

tem crucis.

nunc factitatur , fponfum honorifice

16. Nezó autem

/d;;fl-tit,, Uc,j Vlilt

t

deducere, iMique cum celebrarentur

Chriftus duplici hac fimilitudine do -

tem

nupti adeffe, & comitari , ut illa

cere genus vivendi ad difcipulorum

^ " fociorum , amicorum .& propinquo-

captum;confuetudinemque accommo-

uU

rum frequentia nüptiis di

nitatem &

dandum, :ne fi initio przter con-

[

hilaritatem. conciliaret.

j

Ios áutem

fuetudinem cogantur jejunare inftitu-

bat

novi mariti comites fponfi filios ap-

tum deterriti derelinquant..

Itaque

pellat Chriftus. In Greco non.eft,

. difcipulos fuos veftimento utribufque

2

vuot. »up Qís , ffls - fponfe , fed 102 78

veteribus ; genus autem viyendi au-

[

»up.9eiy0s ; 'eft autem yuuQwey conclave,

fterum & atperum, panno adhuc ru-

H

feu thalamus nuptialis ; quafi dicat,

" di, vinoque novo comparat ; eft-

que fententia : Quem admodum pan-

ell

- filii thalami nuptials , id e(t , .amici

Qu

& focii qui familiarius adhibentur ,

-no veteri non afluitur pannus novus,

vd

.& qui. ad ipfum thalamum fponfos

qui-fi adjiciatur , pannus vetus ma-

deducunt.:

Ef Hebraifmus, fic r.

. gis laceratur ; & quemadmodum vi-

Tib

&t

E Machab. c.. 4- 2. ii0i '"m?g.'c,c'g

"

QG » f(ii

num novum/, aut muftum fervens

illi

4crt , id eft, Acre cuftodes.

non bene mitticüur in utres veteres,

Lugere) Yriftes effe ,. in fordibus

. quos facile bulliens vinum difrum-.

exp

pit; ita difcipulis vitz mitiori affue-

D

& lIu&tu . verfari , a ciboetiam abftine-

et

re ,ut faciunt, qui mofto funt animo.

tis, ftatim non eft alia ratio feverior

Yer

Quamdiu cum illis eff [pon[us.) Dum

& aufterior proponenda, ne ditlicul-

C

nuptiz

celebrantur importunum eft .tati fuccumbant , & ab incepto cur-

r

jejunare , & communis aliorum 1«-

.. fu vite perfeQioris refiliant. -

l(

titiz participem non effe. — Porro

Cammi['urdm'. ) Græce 570737&17]166 "

Chriftus fponfus eít, cujus , ut ita

additamentum , fupplemeztum ,.Italice

Wt

dicam ,. fponfalia hic celebrantur - diceremus , w« pezia , v".('f'df,f?" dé

p^"u"e nuovo.

-

autem in calo ,

ubi matrimonium

Rudis.) dquág

a fullone fubadcti.

s, id- 6-& * 'no,ti(ïun)

m

tu

quodammodo cum Eccefia ejus fpon-

fa confummatur Apoc, cap. I9. 7. 9-

To/liz plenitudinem ejm' ) Supl)lemen;

tum illud rigore fuo tollit veftis ve-

. quia in thalamum fuum,' id eft ; in

*

x

ICAPUT»K.

/

51

t

7-.'18. T HæC1llo loqu

entead eos, ecce'princ-eps unus accefïït,f Mar

as

& adorabat eum , dicens : Domine! filia mea modo defun£ta 5. 22.

uca.

eft, fed venij impone manum tuam fuper eam , & vivet.-

:Ri-

9. 41.

x

F.

19. Et furgens Jefus, fequebatur eum, & difcipuli ejus.

to,

T

*

20. g Et . ecce mulier ; qua fanguinis fluxum patiebatur ; Mar

E

1 X

*d

uode

imenti 5.:25.

3

cim annis , a»cc.emt rgtro » & tetigit Hmbnam Veft

uce,

uiit

ejus.

&

jed

21. Dicebat

enim intra fe : Sl tefigerq tantümf 1(ze;ftii'n

"

entum 9- 43-

ejus , falva ero.

^

22.. At Jefus converfus ,

& videns eaih'sv 'cïh-"xit': Confide,

gec

] . fiia, fides tua

:

&

1lla hora.

: te;falvam Afe'civt. 'Et-þfalea fä&a-'» eft mulier ex

ia

J

- $95. Et cum veni

ffet .I/efus in'domum xþrinCiþis,;/&'vidifI"e.t

nor:

.;gibicines, & turbam tumultuante

m, .dixcebat A

2

24. Rece-

Vglt

:eriä plenitudinem , id efï inte

gricgg—

.Aac'eji: re;ro,) Noneft aufa palam

do-

tem , illam enim lacerat.

.

accedere, five ex humilitate , five

nm

Ig.. Princeps nnu;.) Princeps fyna-

j

E

udore turpis morbi, five quod lege

ito-

goge nomine Jairus , ut habet Lu-

evit. cap. 15. I9- ab hominum con-

CO

cas C. 9. 4I- Princepsfynagogz voca-

fortio arceretur. Fluxum autem fan-

liti"

batur , qui fynagog& prefidebat.

guinis , multi fluzum feminis fuiffe

iue

Modo defuntla eff.) Mlarcus cap. S'.

s.

putant , qui honeftiore vocabulo. flu-

ifque

23. non mortuam puellam , fe4 ;2

xus fanguinis appellatus fit.. Ita Chry-.

L

extremis Yuiffe dicit. Lucas cap. g. 42.

foftomus & 'Iheophylaétus.

: qu-

&6 bec moriebatur.

Dixit mortuam

v Brnbriam.

ld eft extremitatem ,

: EB'

effe , quia adeo male affe&tam xeli-

feu funiculum alligatum extremitati

pur

querat , ut jam crederet expirafíe ,

more Hebisorum, de quo vide Num.

T

)VIUSQ

vel etiam a fupervenientibus familia-

15. 59. & Deut. cap. 22. I2.

ff

ribus extinttam audiverat. — Vulgo

.22. Et Jefus «onverfus , &f videns

i Yi

etiam de-graviffrime egroto dicimus,

Quam tamen

eam.) Vertit fe quafi ignorare£ , &

vens

illm mortuum effe.

quzreret quis effet, qui fe tetigiffet,

Z

explicationem . particula illa., — »04e,

ut narrant alii Evangeliftz ; quod

'm'm..

excludere, videri poffit..— In Graco

ideo fecit, ut videns mulier fe latere

eft , 4eri &TeNvr40t» , quod bene

non pofle , proderet fe fe , & mira-

F À

ffue-

:

riot

verti poteft , jam mortua ef? , ita ut

culum ex ejus, quz beneficium ac-

il

certum mortis tempus non fignifice-

Ceperat, ore cognofceretur, quod

[ulis

tur, fed tantum mortuam effe, Sic :ta-

autem Luc. c. $. 46. ait dixiffe

hri-

lice diceremus, La mia jïglia 6 gia morta,

ftum : Zerzgu zze aliquis , nam egona-

p

* 20. Duedetim annis.) Facit hoc ad

v vwirrutem de ;me exiffe ; humano mo-

alice

miraculi probationem ficut

uod

re locutus eft , quafi de illo virtus

yc d

arcus cap. 5. 26. & Lucas cap. g.

exiffet , quemadmodum . folet fecta

43. expreflerunt, eam omnes fuas fa-

vena fanguis érumpere.

cultates expendiffe in medicos , nec

*

Confide filia, t$e.) Quafidicat , ne

n(ïüïT.l

quidquam profeciffe. Hzac enim in-

tum

yeteratum & incur

- fe.

e, putans Amihi-fa&urm difplicuif-

x

emen;

abilem j -mo;täu

m

r2

j v*

ffæiiïe' oüegdunm

33. THisises) Mosenim fuit anti«

*

-

52

: EVA(N*GELI:I- —SFfCU'NfI;) UM MAV'.DTH.

. 24. Recedite,-non eít.e

deridebant eum..

nim t'.nvo-"r.tüa. puella, fed dofmi"f. Et

tur

25. Et cum eje&ta e

ok -t

ejus. (

rba, in-tr??i?? & tenmtmanum

für

1). Et furrexit puella.

26, Et exiit fama heec in univerfam terram i

llam

d

. 27. Et tranfeunte inde Jefa ; fecuti fünt ei'duo coeci

Q

mantes; & dicentes : Miferere noflri, Fili David-

.,f' cla

$

ä

28. Cum autem veniffet.domum , accefferunt ad eum cceci.

M

I

Et dicit eis Tefus : Creditis,

quiarhoc poffüm. fac-erex vobis ?

Dicuntei? "Utique; Domin

e.

;

29. Tunc teti

git oculos eomn'l , dicens: Secu

ndum dee'mk.

Xat!

veftram fiat vobis.

.. 96- Et aperti funt oculi eoru

m

hn

fus, dicens: Videte, ne quis fciat.-

-

i

/, & cromfni,natüs. cï?il, illis

$

;

Je:

p

1. llli aut

:

s töfä ter.ta.-'ixlþla';;

me

em exeuptes? di

H'arpavemn't eum

. 32. Egret-

a J. ra/f "Vecem ianum eju—sT : Iä,idif. Six;. /egit':;r : & dixit:

u

puella furge.

orum, ut ad funera Lamentatrices -

lp nurverfum terram iam.) ;Regio-

&

Tibicines adhiberentur

;quareOvi- nem Judez::

s

dius ait 4. Faftorum:

2

D*

Fili Dzvi)):

Sic Meffiam ap-

Cantabat meffis tabia funeribus.

pellabant. . Vide infra c

ap.I5. 22. &

-

Turbam tunmituamrem.

) Frequen-. Marc. cap. Io. 47.

tiam eorum, qui aderant

,Uut funus

30.. Comminatus ef.illi:.) In.

'G'ræcox

d

profequeretur , vel ut defuncte pa-

eft,.dyeBoiuiearo , cujus vocis vim

rentes confolarentur.

Vel domefti-

I^uthymius auctor Grzcus ita expli-

Y) gll»

cos intelligit, qui plan&u , & eju-

cat in hunc locum fcribens: Ieter-

xeft

latu

prepter mortu

V

Tüáyi

multuabantur. .

ftm puellam -tu-

minatus eft Chrifius cecis , 4nuflere vi-

delites intuenscontratlis faperciliis, come

24. Recedite, ) Cur turbas juf;ea:

7010 capité , weluti facere folent, qui

etitt

recedere , caufam indicant Matc. c.

.4lios de contimendo fecreto . adimonent.

Peht

5- 49. & Lucás c. g. 56. Uterque

: Videtur autem filentium imperaífe ad

enim naárrat Chriftum parentibus puel-

vitandam Pharifzorum invidiam. Il-

Qt1at

ls vehementer przcepiffe ,'ne quis id

lud' etiam animadverfione . dignum ,

ts |

fciret. Proptereà ergo turbam ex-

: hæm

' Chriftum tuac tantum indixiffe filen-

cludit, qu& continere fecretum nefcit.

N

tium ; cum aut mortuos fufcitavit ,

qui[

Vide, quz dicam infra n. 3o.

aut cccis vifüm reddidit , ea fortaffe

Téant

Non eff mortua puella , fed. dorkzit.)

n

de caufa , quia ceteri morbi curabi-

Voce

Mortua quidem erat , fed Dominus

les videri poterant, vitam autem &

illam dormire ait, quia tam . facile

vifum nemo nefcicbat fine mirauclo

m

poterat illam a morte

revocari non polfe.

mlma

no fufcitare.

á qgam a/ fom-

Wt

. .8T1. Difamaverunt. ) .D.iv'ulgaqæ

Y

25. Tezuir.) Apprehendit. Potuit

runt.

Non ita preceperat Chriftus

lhyy

fo

lo verbo fufcitare , fed manum il-

filentium, ut peccare vellet, fi fecus

j

lius-tenuit, quia apatte rogatus fue-

qii

facerent : Oporzet , inquit Euthy-

rat , ucx-illi manum impoggret. :

31

mius , €os 2 äcmyïfia: .cqnferur(t mo-

]

CAPUT IX'.,

55

H

at Egrefï' $ autem 11 lis, 4 ecce obtulerunt ei hommem mu- ^ Infe

I2.22.

tum, daemonium habentem.

-Luca.

um

:33. Et. eje&o. daemonio, locutus eft mutus ;& mxrätæ fant.

d 14

turbæ, dicentes : Nüumquam apparuit fic.in I: Tael.

34. Pharifeei autem. dicebant: In prmclpe dæmoniorum ep-

cla-

CIt dæmones.

- 3$. ? Et circuibat ]efus omnes civitates, & caf'z ela, docens ; Mar

R.

in fynagogis eorum, & preedicans Evangelium regni, & cu- 6. 6.

i?

rans omnem languorem, & omnem infirmitatem.

36. Videns autem. turbas, mifertus eft eis, quxa erant ve-

lem

xati , & jacen:es ficut oves non habentes paftorem.

X

:37. 'Tunc dicit difcipulis fu18, k Meffisquidem multa, ope- k Luc

rarn'autem pauci..

-

*

IO. 2

Je

38. Rogate ergo- Domlnum meiïïs, ut mlttat operarlos in

illa

meiïem fuam.

-

rel-

ge

aglo

p

G 5

CAPUT

N

C0

dr/ha ean[a præc:pere ff /entmm, eo0; ve-

cum illo Chrt&us pa&umhaberec $.

yut

vo qui beeficio Junt affctli, pradicare be- -

Luc.c.1I. i$. habet , ;» Heelzebub

£

weficiuma: propter gmt:tudmäm

exifti-

principe damoniorum.

Sic enim ex fa-

yli

mofo idolo: dæmonum principem ap-

"jet*

maverunt ergo tcci Dominum mode--

Eratenim Beelzebub no-

? Vi-

ftie caufa vulgari vetuiífe, quæ gefta .

.pellabant.

(

érant, fieC fe peccare, fi minus pare-

"bile Accaronitarum idolum, de quo

rent

4. Reg. cap. I. n. 2. ölfe"pxenmbus

D

yetil.

.82« "Mutum-) Vox Græca xeQog ,

Vide quz ibi notavimus.

m

etiam furdum fignificat , immo po-

35* Regm ) De regno calefti verba

li

tius furdum quam mutum ; quanquam .

4c1ens

hac duo conjun&a fint , ut. fcilicet

ul ,

Vexati.) Attru:l mürmltatlbm, &

i]eti«

qui furdi funt: a nativitate , etiam ca-

languonbus

vtb s

reant facultate loquendi , cum difce-

facentes.) * pplþt(uö'vcl,db]eal, fpar-

calle

re nunquam potuermt, quomodo

Voces

Formandz fint.

.Apud Lu-^

fi , neglectt; nam fcribz , pharifzi,

UA

cam C.

II.

& facerdotes, qui erudire debuiffent,

f

I4. ipfum. dxmonium

privata compendia fectabantur. .

ucló

mutum appellatur ab effectu, quia ni-

mirum eum etficiebat mutum , quem

57. Meffis.) V urba populorum fufci-

invaferat.

plendo verbo ,

& fructui ferendo ap-

nv

ta , nifi dlllgentee cultores defide-

jiftus

|83. S/e.) "Talia faciens ,. vel tale

rarentm.

[ecus

quicquam. ..

l

34- I2 principe damonioram.) Vi, &

0pemru. ) Prædncatotes Evange-

yhy

hc1.

j n

imperio-priacipis de&moniorum; quall

54

EVANGELII SE UNDUM MATTH

2

CAPUT UX

/'

)

eum

Legatzo, 4c m]fru&zo duodecim Aþo]lolomm ( quorum bic nomina

recet[entur) ad ewngelzzandum Judeis , & demoniacos. infir-

Vlatt

mofque curandos ; qui adverfus mala bic imminentia premonentur,

m

& roborantur : Chriflus. non venit, ut mittat: pacem , fed. gla-

p

dium , ipfeque coram. bominibus con]ïlendus eff , neque quzdguam

J

eïus amori prcgponendum bogorans autem alios propter -

M

Vitt

Cbr jlum bonorat. Clarz/ium

6'99 zm merce—

(letr

dem recipiet.

Mar I.

T convocatis duodecnn dlfClpU]lS fms., dedlt 11115 potefta-

Cuni

tem fpirituum immundorum , ut eiicerent eos, & cu-

Duss

*j

s $ rarent omnem languorem; &« omnem infirmitatem.

I

2. Duodecim autem Apoftolorum nomina funt heec: Prl-

X

9

.

mus, Simori, qui dicitur Petrus, & Andreas frater ejus.

um

3. Jacobus Zebedai, & [oannes frater ejus, Philippus, &

dicity

lum -

Bartholomeus , Thomas, &. Matthæus pubhcanus, ]acobuS

Tiàng

Alphæl ,& Thaddæus.

iun

4 Simon

Qu

lay

rg

Ptrttuwp ) Contra fpxrxtus un-

omnium Apoftolorum , non temipo-

x ali

mundos.

re. fed dignitaté ,

quia Chrifti . Vica-

J Duodejim autem , 6fe, ) Duodecim

rus, & Dcclefiæ caput..

ju

Apoüolos effe volult , ut duodecim

Qui dicitur. Perrus) Poftea Petrus

pliti

eharic

Patriarcharum . figuram implerent, &

u

dictus eft, infra cap. 16. n. 19. fed

Qr

emadmodum ex duodecim Pacriar-

Evangeliftaloquitarin prafenti, qnia

ritj)

d

jis. totus ]udalcus populus carnali-

refpicit tempus , quando hzc literis

ter propagatus eft , ita totus Chri-

amnandabat.

Additum eft , 24 dieitur

1n rl

ftianus populus fpiritualiter ex duo-

Petrzus 5

ut.à Simone Chananæo dl-

ofue

tribus

decim Apoftolis. propagaretur.

ftinguatur de quo n- 4.

:ndreas.

tioth

2. -pofolorum.) A po: olos Grzcum

Petri frater, qu1 prlor

nomen eft, 4zocoAog , idem ügmäcac

venerat ad !

hrx(ium, fed Petro- poft-

.

quod Ldtme zifw«:: Non omnis au-

ponitur, ut primatus Petri figmüce—

Inqui

tem nuncius ab-aliquo miffus dicitur

cur.

lt

In'g

Grxce Apoftolus, fed qui ore nego-

3. Jacebus Zebedas.) Scxhcet Hllus.

Titton

tium tracdtat , quod accepit in man-

Addxtum eft Zebedu;, ut ab altexo il-

datis, qualem Latini oratorem , vel

lo. Jacobo dlil:mguerecur, qui Alphm

cmg

legatum vocant,

- Ex hac autem Do-

filius erat.

rtgm

mini impofitione factum eft nomen

Toaddsus.) Mic , ut ait D. Hiero-

bmm

h

dignitatis , officii; & poteftatis, fic-

nymus, trinomius fmt, nàm & Thad-

ut nomen Epifcopi , quod a fpecu-

deus, ut hocloco , vocatus eft, &

&lngw

lando accipitur, nomen eíft dlgmta-

Judas Jacob frater, & Lebbzus , id

enj

sis, & poteftatis..

elt , eereulum , velus aliii mterpretan—

CETUPRISETNE

eSer

Prtmns S£on.) Simon prnmus erat

sur, leseulus.

que ,

3

tlhlm

d

CAPUT d

55

5

'-.'l'x-flï

d sdbor rdpriet s

nj

eum.- "

$: Hos duodecinm mifit Je

us5 procipiens eis, & dicens : In

f

viam gentium ne abieritis & in c

x

if

i;traveritis :

ivita;es Samg—ritanqrum n.?

g[a.

. 6- Sed- potius ite ? ad

'oveäg: quae ï'perierünt äömuslffael./ A.A&;

D

; Euntes

*

autem präedig:a;eg ;c!;liikcjlen.t'es-; Qm';a- apprc)pinqua- 13-4?-

vitregnum ccéelorum. - '

:78: Infirmos cura:e, mortuo

" ffufcitafe , leprofos mphdate.,

diemones ejicite ; gratis accepiftis, gratis date.

Mar

..9. « Nolite poffid

R.

ett?

ürum, neque a;rgeqtïum',v neqqel p/e; "

8-

Luc.9

QU

cït;mam;.in zomsveftus

*

-

»

IiO-

Non

i

E ss

dX

io. 4-

Pre

s 4S;mon &b'anäk?k:; )It:a

vöcatür

x 6,.- It:.; potius ad 0-1VJke:4.) POVC'S VO(":Vat,

etiam a fancto Marco ,

a S. Lucá

quia erac populus Dei peculiaris , &

dicitur Ze/ozes , nam j3Jp q444z4 ze-

ejus veluti grex, quem ipfe per fe,

55&

lum fignificat. . Dieitur autein Chaz

& per prophetas , pafcere dicebatur.

0bUS

nangus a 'Cána vico- Galliles. ubi

Bu ptriernnt.) Poterat enim ufur-

aquam Chriftus in vinum 'cónvertit ,

pari-illad Ifaig. Ommes nos quafí oves

(mmot

à quo oriundus erat-'

'Potuit etiam

erravimus , unuiqui(que in viam fuam

Chanangi cognomen adeptum ele

declinavit , cap. 53« 6-

5

noto. :

. Quia appropimquavit ,

empo«

ex aliquo eventu nobis i

1

ö'ci)' Vide

Yict

|gudas dfehbaristhes. s

fchariptem

dicta cap. 5. num. 2.-

plerique dium putant, quafi lifa-

"o defermos curate, €fc.

) Ne' lgarcatis

Petrus

chariotem , quodetfet ex "'pribu DHífa-

miraculis, fed ea facite quotiefcum-

gf

char. Alii quai nyop 7^wN ?f ca-

que ad perfaadendum , aut neceífa-

b qllia

rioth , id e(t vir oppidi car/e/^ , quod

rium , aut utile effe judicabitis.

Titeris

in tribu Juda fuiffe difcimus ex libro

Gratis accepiflis , gratis date.) Non

folum monet ut avaritiam fugiant ,

duitit

Jofue 15. 25. Alii ex quodam vico

0 d

tribus Ephra

*

E

im, qui dicerewr,liicgtï

& pro Dei donis pretium non acci-

rioth.

piant, fed etiam probat, quod proxi-

Ad lafæ.digandumqal)lar'o-

me docuerat , nimirum. debere €os

uwm

iniraculorum dono largiter uti , fole-

) p0

pinquaffe regnum. /c'ælofufp-—?r iut:-(dic-i.

mlüce'

EH n

inus enim quz gratis accepimus, libe-

n viam

' geiztiu;?; j Que äu;:(;:it' ad

ralius , & largius impertiri , quam

Prohibet przdi-

B,hl!!'.

nationes gentilium.

mus.

qug data pecunia nobis gompamv.'i-

« d

care gentilibus, quia Judais primum

regni. filiis predicati oportebat ver-

. Neque pe

G. )' In Grzco eft,

yphea

bum Dei , A&. 15. 46.

;

*

Ex98 xaNx0y , mec as, id eft , nec ul-

lam aliam pecuniam , . omnis enim

Htero* !

dnm crvitates Samaritanorn

9) Di-

That-

ftinguit Samaritanos a Judzis ; & a

pécunia, vel ex auro , vel ex;argen-

Gentibus , quia proprie neque Genti-

to, vel ex «re' conficiebatur.

di

Im zomi.) n cruümenis, quz in

*

us 5

il

les erant, neque Judzi , fed ex utro-

que mixti Judiicam religionem ges-

ipfis zonis olim erant , v

4

"cf:l. Fx illi:f

PICW'

pendebant. ^ -

eilium ritibt—IS fdi)giüitiöïï's mi(fc:ebanc:

-

[

-

[4

.EVAQ&-ELU, S

ECU

56

NDUM M*AflfTH.

xp;,-«';N,on peram in vias. neque ögas,,ltu;i:mgsx »; nequkg' calcea-

I

menta, neque virgam, dignus enim eft operarius cibo fuo. ..

Itof

11. Ín quamcuriqueautem civitatem,. aut.caftellum intrave-

tite

ritis, interrogate;

quis in ea dignus fit, & ibi;manete,'f dogec

r

exeatis.

&C

/.12. Intrantes

kau,tem in domum ,,»fal;utat'e,þ.feamnf,.;;di,cgn';ärsiQ

Pax huic domui.

se

E

13. Et fi quidem fuerit

do

mis illa digna; veniet pax veftra

lm

fuper.

€

eam ; fi aut*e—mfnon fuerit digna, pax veltra revertetur

|

adA VvOS.

*

ilel

a

v

: 1*4;33

( i

IO. Nogperam.) Adcibaria, &alia '&Apaup*'errirhns'«eiï..-Sït Jacob fe pau-

x

morti

ad iter opportuna fecum ferenda.

* perem fuiffe cum Jordanem tranfivit,

Ve

fiteti

" Neque duas tunicas.) Nonprohibet

7 fignificare volens, ait: I» 4acuío mee

duabus fimul, fi neceffitas , & fri-

tranfroi ]ordiznem, l/htm Genef...*k*gz—.'

hom

gus.poftulet, tunicis indui , fed plu-

Io

th

: Dign)?s eff .enim pfer:gri?:*.-; 279 ]?!g-,

quod

res habere tunicas , quam ad prefen-

tem neceffitatem requirantur , utfa-

&c.) Quafi' dicac : ne foliciti fitis. ,

fénfo

ciunt divites , qui multas veftes in

auditorestveftri, neceffaria vobis fup-

1

lis a

arcis "repofitas habent , aut certe

peditabunt.

&

l'æp

ytgmä: Jf*-) Hiero-

?tot

unam in prefentem ufum ,. alteram

$

II. Qwis im ea

in futurum.

nymus interpretatur , quis dignus fit

du

Neque calceument

4.) Qus fcilicet

hoc.a vobis accipere beneficium , ut

lj

totum pedem tegerent , voluit enim

ad illum divertatis. — Alii, quis ma-

Tinj;

fandaliis contentos effe, que folée

gis idoneus ; ut illi Evangelium an-

lifs,

erant plantam pedis tantum munien-

nuntietur,

Alii, quis bonis fit mo-

&

tes , vide Marc. 6. 9.

rious, & hofpitalis ; que omnes ex-

ütof

At Marcus -.cap.ö.

plicationes feré in idem recidunt.

Ne7ue vir Fa )

The

0. g. virgam concedit. Refponderi

Donec exeatis)) Quafi dicat, noli«

Veren

potcft , Marci loco citato,, concedi

te hofpitium mutace. - Clarius hoe

Certe

virgam ad inpitendum in via , hoc

expreflit D. Lucas. No/lite zranfire

Yere

autem . loco prohiberi virgam, cujus

de domo im damum , c. IO.-7. Ratio

In d

ad defenfionem ufus effe poflit, qua-

precepti eft, ne inconftantes videan-

türu

lis effet. virga ferro prefixa.

Vlal-

tur, aut delicati, quaüi propterea

domum mutent , quod iis contenti

lfban

donatus. putat . Evangeliftas verba

AC

non numeraffe , fed fenfum exhi-

non fint, que in primo hofpitio .il-

buiffe. Voluerunt ergo fignificare

lis fuppeditabantur. "Vel etiam , ne

Evangelifte Dominum — Apoftolis

priorem hofpitem offendaht , quafi

fphes

i

]bi

precepiffe , ne quid haberent , pr&-

bere.

minus dignus effet

1

llos zïpud fe. þg-

ln qu

ter ea, qu& effent in prefentem ufuih

Vit-e

neceltfaria.

Matthzus id fignificavit

I2. Pax buic domui.) Salutatio He-

dicefis , zegue virgam , quam . alio-

brzeorum: Pax £5j ,. quibus Verbig

Cum l

qui etiam pauperrimi habent. . Mar-

profpéra omnia precantur.

lalem

cus.idem fignificat dicens., ./eZ vir-

.13. S; fuerit domus illa. digna. j "Ut

KC ZADIUM. ,

u

ienim virgam tan-

acem veftram recipiat. Luc. c. Io.

Haa

lnh

tum habet , ni

i

B]j

/

il f;zpexüüqm habec.ï

6.' dic'itlälrw:f- Et f «b ftferit l?ä" asss

*

4

*

CAPUT X

$7

C2

14. Et quicumque non receperit vos, neque audierit fer-

Q.

mones veftros; ^xeuntes foras de dom

ave

g

-

o, vel ciyitate, excu-

tite pulverem de pedibus veftris.

*

)nec

15. Amen dico vobis

& Gomorrhaáorum in diejudicii, quam illi civitati.

; "Tolerabilius ferïtïerræso'do—'x*nqr-nm,

(

16. d Ecce ego mitto vos ficut oves in medio luporum. 4 Luc

Eftote er

eftra

go prudenþes ücu't"' ferpeqtes ,& ümplngs ficut co- Ie- 3-

etur

lgmbæ.

*

17. Ca-

id'eïïv, "hofpes pacis amator ,- at pä-

tgä',Evängglio, & evyidenti

a mir—acula

a

ce , & profperitaté dignus , fic f/jus

tanquam opera diaboli calumniante

$

? DAl«

sortis dicitur , qui morte dignus eft.

vitioque fuo minus idonei redditi

ad

E

vit,

Venit pax vefóra fuper éam. ) Eve-

refipifcendum , quam Sodomitz ,

ut

i me

nient illi omnia bona , que illi pacis

habetur ex c. IT. n. 23. & 24. $j

1n

-

nomine précati eftis.

Sedomis , inquit ; fafle fuiffenz vistau-

— Revcrretur - ad vos.

) Vobis evenfet

It , que faGa

fent m te ; forte man-

quod illis precati: eftis.

Vl potius

lo [it,

fülene ufgpe ;

* bAHc diem.

Verumta-

fms j

fénfus eft , qua precati fueratis , il-

men dico "velys , quia terra Sodomorug

s u-

lis non evenient , quod alia fcriptu-

remiffiues erit im.die jedicii guam tfibs,

re phrafi diceremus, Ferbsz ad vos

I6. :Sicu? oves. )

Omparat cum

Hiero-

revertetur vacuum , d. eft , fine effe-

ovibus, non folum

quia innocentes,

ys fit

&u.

B

ed etiam q

uia inermes ; & ab om-

I4. Excutþle ft;l'vrrem.) Detra&is

mbus huma

fn, u6

fandaliis , & interfe, aut manu col-

nis prefidiis imparati init-

I$ fide

tebantuf , finé facculo &

»

pera, &c.

m an

lifis , aut alia fimili ratione deterfo,

In medio. ) In. medium..

(it mo*

& excuffo pulvere. Id fieri mandat,

ut oftenderent , fe nihil cum iis com-

Le»orum. ) Lupos appellat omnes

165 &X

j

qui Evang:cli

O repu

n

aturi erant.

|ont

mune habere yclle, quando, & pul-

Prgdente:.) Ut in

n

dias eorum caà-

n0Jr

verem ipforum illis cclinquant.

el

veatis, Serpentum prudentia celebra-

certe , utoftenderent illum ipfum pul-

g hot

tur, quod ft evadere alioqui non

"Mf "n

verem , quem ex itinere collegiffent,

poftint., faltem caputa vulsere in-

Patlo

in die judicii teftem contra eos fu-

turum , qui ferecipere noluiffent. So-

tactum fervare curent, reliqtum yero

jidean"

corpus pla

gis expofitum relinquant;

ngerea

lebant .enim Judzi aliquid. notabile

1ta nos ca

put noftrum qui Chriftus

optentt

facére , ut teftimonium efle rei fa-

eft, & sj

Gx , fic lacerabant veftes audita bla-

as fidem., & religionem ,

110 ..*

:

cum reliquorum omnium jactura cu-

m,llf

fphemia , &c.

"

ftodire debemus.

Vel refpicit Chri-

Tolerabilius. eri? ferra.

Z

Sodomor;;m. )

ftus . ad ferpentium

acutam videndi

quafi

l-.nx quos. ( prefertirn in. Sadduceos ,

fe hi

aciem ab Horatio etiam ccle

^

bráàtanr,

*

qui-erant ejus gentis Epicurgi ) Pen-

cum dixit lil). H Serm.l Sat.

le)

£apolitanórum peccata exundaverant;

o— [14722 CEFZL$ A61/2472

io Ht

cum tamen interea fanctitatem fimu-

, verbw

larent ,. & zelum religionis, re vera

.I&M

m AHl 4quihs , aut ferpeus

E]Jidh;f(i?u

flagrantes odio veritatis, & inyidia.

) u

in Chriftum, ideoque aures obftruen-

UL

H

Prudentes pervideg .dicuntur que&

lí [W!!

E Biäl. du -Com'.- Menoch. T. V II

*

d

*

t

-

*

M

*

B

4

*

/

58

EVANGELII SECUNDUM MATTVH,

eLuc.

3l

147.- Cavete amtem ab hominibus. ^ 'Tradent enim vos in

1L.12. conciliis , & in fynagogis fuis flagellabunt vos.

7

dor

I8. Et ad

A.

praefides; & ad reges ducemi

hi propte

teftimonium illis, & gentibus.

rn.ïe, in.

dom

I9. Cum autem tradent vos, nolite cogitare, ;quom-öd'd,,faüt-- ;

24

quid loquamini: dabitur énim vobis i

L]

fict

n'illa'hora,'quid qu |

quamini.

/-

»

qu

. 20. Non enim vos efti

j

$, qui lo

quimini», fed Spiritus Patrls

veftri, qui loquitur in vobis.

1on

21. Tradetautem frater fratrem in mortem, &

| pater .filiuit , :

j

?

& infurgent.filiiin parentes, & morte eos afficient.

*

In'q

. 22, Et eritis odio omnibus hominibuspropter nomen meu

g

i

2

qui autem perfeveraverit ufque in finem hic falvus erit.

&ute

p

gite in

teft

TA Cum.uaqtemperfeq,uentur vos in civitate' ifta , fu

E

*

" aljamc d

u

P2

»

1101

funt agenda

P& prudentit mentis

.90. Non» enim os effys ,ö"c) Non

eft oculus.

tam vos quam fpiritus Patris veftri:

imp/ices.) cäxe'gmm innocentes , ,fïn-

quia non veftro , fed illius fenfu ,

ceri , ne illis ullam. vobis nocendi

confilioque refpondebitis; caufa enim

labit

Occaflonem przbeatis , vel ne inju-

non eft veftra, - fed Parris mei, qui

Vaf

riás ulciícamini,

ideo vobis Ífu

I7. Cavete ab beminibus. ) Scilicet

utamini;

Bgeret verba , quibus ;

addqc

[

improbis , de quibus ftatim.

2I. Tradet fi'xtfb' fratrem. )X Adeþoï

u

.a conciliis.) slg Gvvédgis , ad con-

crefcet perfecutorum rabies , ut nul-

judidi

cilia , five judicía fua ; loquitur de

lus fit inter eos affectu

creqi

sribunalibus Judzorum..

Exempla

verfa eft fides.

-

L quorur di-

tendis

non femel occurrunt , ut ÀCt. cap.

QQ2. Erités odio oumibus

, : 56'0.) SCi. 3

ati !

4. 7. & cap. 5. 27. & cap. 6. 12. &

licet improbis.

L

i

2. ad Cor. cap. 11.

.

Qs: antem per[everaverit ?f?u.e ad

18. d prefides , & ad v

Jfnm

£ribunalia . Ethnicorum,

egc's.. ) Adr

ffnem. ) ó ónoutfiag , qui fuftinuerit, -

& ?

fcilicet patienter tolerans.

Pdtt:äfl— :

] ts

In teffimonium iMius.) Id eft , ut il-

4Ha enim opus perfelum babet. Jacob. -

lis-de me conftanter fortiterque pa-

.Cap. I: & Apoc. cap. 2. dicitur« E/o

Vquar

"

fim d

tiendo teftimonium przbeatis ; intel-

ffdelis &

[3:6€ ad, morzem , ö' afdäa -rz)'b*if

d

efle f

ligent enim , non eífe rem vanam ,

coronam vit&.

O qua vos mori paratos viderint.

25. Fugite im aliam.) "Tunc fugäfe'

f m

V

el . fenfus eft : Ut ea res vobis ad-

vult, cum fine fidei macula, & cum

R Mere

ttiflir

verfus illos teftimonium fit in die ju-

ejufdem wtilitate' fuga iniri poteft.

udit

*dicii , & inexcufabiles reddat ,

ut

Nam fi fidei honor poftulet , ut. vi-

nunquam dicere poflint, fe Evyange-

ta profundatur , fugiendum non eft.

3l

lium: non audiviffe.

Am g

Quatenus liceat fügere tempore per-.

$.

I9. Nol;e eogitare, &c. ) Scilicet .

fecutionis , docet

. Thom. cap. 2.

-

umxm

anxie , follicite & trepide.

Id fatis

Ququæa- ISS- art-x SQ &. D' Augu&i

.Ildum

fighificat verbum Grzcurh u5j píer- — egregie epift. 1g0. ad. Honoratum..

€nim

H,.;;'a-;gq-a ue follicste cogrzetis,

folet

^ Nyn'ca(zþ:mfnaijti:.) Non pexjambt;*.

7

I

*

ULUOROU D X

59

5 W

"aliam.w Amen: dico vobis non confumma

'donec veniat Filius hominis.

ibitis civitates Iírael ,

n

24. f Non eft difcipulus.fup

Y

Luc;

-dominum fuum.

er -magiift;;pm ; ne.c( fefvüs.fppef J;

40

d

t

c]Oän

, Qt

-

V

25. Suflicit difcipulo, ut

fit ficut: mägiüerv ejus: & fervo,

-

3.16

] lq-

ficut dominus ejus

Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt:

I

j

. quanto magis domefticos ejus? .

.

.

*

ï.

P,atr'iS

26. Ne ergo timueritis eos. g

Nihilenim eft opertum, quod Mar.

í

. mon revelabitur; & occultum, quod mon ícietur.

22«

uce

..-.2. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine: &

quod

9: 17.

um

-in'aure auditis, praedicate fuper te&ta.

& I2.

28. Et nolite timere eos , qui occidunt corpus , animam

2«

feuth:'

autem non poffunt occidere: fed potius timete eum,

*

qqi po-

e

&ite in

teft & animam , & córpus perdere in gehennam.

hz'.'

iam.

a

29. À Nonne duo pafferes affe. veneunt :

& unus ex illisi

R

.

—l

patre veftro ?

) Non

non cadet fuper terram fine

-*

H2

14-1 I-

: veliri:

39 Ye-

.

AO.

unenee

fenfu !

17-354

j enim

- labitis. : Vel fät;fus eft, ad fïde.iA,, &

licetvbs fmprobi pei'f.equanturl,

Z ta-

Evangelice virtutis

Perfe&ionem flon

men tandem virtus v

7

'eüra' cpgnofce;.

gi, qui

adducetis.

tur.

quibus

Croitates lfrael.) Id eft Jude

orum.

to.

27. In t

Y

*meäris;)' Priüatjm , fäcre.-. 3

: Adeo

Donec ventat Piius bominis. ) Ad

,

u nul-

"

judicium. Itaque notatur obiter in-

a lum

i;ze.) In publi&o ; & palam.

credulitas Judzorum ; quibus conver-

- In anrt.) Secreto.

n d

*

tendis Apoftoli futuri fint fatis occu-

$Super tä&d.-) Te&a domorum in

pati , donec Filius homini$ veniat.

Paleftina plana erant , & in iis ver-

gh) ?d'

: 04. Nom eff difczpulus. fuper. mags-

fabantur , & confabulabantur multi

yérum. ) Quamdia* fcilicet difcipulus

fimul in ea convenientes.

]

d

ltaque

jnuerits

eft.. Vel intelligitur de folis Chrifti

idem eft przdicare fuper tectà, ac

»difcipulis , qui nunquam magiftrum

predicare in loco aliquo , uBi multo-

atitte

wquare poterunt. Vel certe , non

rum fÍit frequentia.

, i^

tam docet , quales difcipuli & fervi

-QB. Nolite zizzere eos

us E/l,'

i

t2 Timoz;

*ffé foleant ;^quam quo odo fe er-

timorem. pellit : timo

divinitus in-

ub ff J

a magiftrum , atque dominum fuum

fligendg ultionis dtim-orem faevitis

»gerere debeant, nempe fic ut non:

tyrannorum ,

'c tyrart

exiftimert, fe melioris quam illüm

poteftatem.

qui 1n corpora .h-aþæe..x-)c

&om

1

€onditionis effe debere. ^

z gehennam.) 'S'cili((:eä mittehdo;

i oteli

* 28. Patremfa;ilias.) M ä,,.!qu.i Eccle-

29. Nemme duo palleres affe venennt,

. u;—'Vi'

jam guberno, qui ejus gloominus fum.

€7.) Senfus eft: Pafferculi minimi

non &»

96. Quod.non revelabitur, ) 0 $x

pretii

funt ,

Ofe Pe['

& tàmen eos divina

!

h

cïvroxakvpszio'sr;u : qu0d zon [ft reve-

providentia tutatur, & pafcit , quan-

j p

landum , etiam in hac vita , véritas

*o ergo potentiorem curam veftri Do-

N

f

enim quantumvis oppreffa , tamen

d

minis geret , qui tanto intervallo eos

: folet tandem emergere j quafi dicat,

antecellitis! Non ergo qui[quam-vöbis,

?45

d

b3

-

[

*

6o

.EVANGELII SECUNDUM MATTH.

30.-Veä?i autem capilli capitis omnes ;numei—ati funt. -

4/

31, Nolite ergo timere: multis pafferibus.meliores eftis vos;

U

-Mar.

9- 38

.

32. : Omnis ergo , qui confitebitar me coram hominibus,

41

4AUuca

'Co

nfitebor & ego eum coram Patre meo, qui in coelis eft.

9)

9. 26.* .33. Qui autem negaveritnmie coram hominibus

cedi

& nlegvabo &'

*

9.

& 12. eg0 eum coram Patre meo, qui in coelis eft.

-

*

*

44

"Tim.

.:34. k Nolite arbitrari

p

,quia pacem venerim mittere in

ice

ram:.non veni pacem mittere, fed gladium..

-

*

*

jer$'

2

12.

yol

kIJUC.

35. Veni enim feparare hominem adveríüs patrem fuum, &-

1 Mic.

12.51. filiam adverfus matrem fuam , & nurum adveríusfocrum fuam:

*

36. 1 Et inimici hominis domettici ejus.

T

g. 6

"

- duat

s; Luc

L)

,.37. m. Qui amat patrem , aut matrem plus quam me , non

LU

eft me dignus: &

14-16.

qui amat fili.ümg' aut fi

*

äiam .fupgr—me'-, . non

dleos

z Infr.

eft me dignus,

Y

16.24.

bran

38. 1 Et qui.non accipit

cruceih fuam, & fequitur me,no

n

&t

Maf: eft me dignus.-

$

!

8

34

39. Qui invenita

r-

ucge.

nimam .'fquam'., pgrdgt iillam;-'& qüi o pe

14-27.

24

d—i;derit gnig;a;m fgam.ïprop«ær me , inveni

-

Qt eam "

-

p

T

Mi a n

P

s w

I.F'

7:33

v

Joan

" vitam eripäre —pörte*rit' Dofnino iflwgit'o.-

ätiir, & q,ui-—xme f&quuntur-.;- pläcig

Cicar

12.95

« 4e.) &ocaeís ,. quod nomen eft

tis & moribus difcordent. a fectato-

v Luc

.

" diminutiyurm , fignificatque affe -

ribusmundi, Gladius hic'eft £yan-

Io.16. "47 , quafi dicas , zerszciolpa , vel

elium , quod filios a patribus in in-

Joan.

"minivimss oboluma

E ;unw;expilicac',l??kuchy-

delitate permanentibüs didu

t

*

z

Cit ,xnlk'

P ö'dg

13.20

thius.

rum a focru,

C.

j

»

fidti j

Marc.

Size Patre 'vej?

36. Inimici bamanis domeflics

£

dec d

ro.) Sine patris ve

4o. ;

90 400

ftri natu , & voluntate..

Sumptum eft hoc ex Michee cap.7, — -

iegdth

30. Vefirt capsiis capstis, omnes mu-

num. 6. . Domefticiab Evangelio abz.

Ü

merati [unst.). Cnafi dicat ,, cur& Deo

horrenzes , inimici-erunt iis, qui fi-

dem complectentur , etiamfi: alioqui,

funt , u£ folent que numerantur, aut

l P) Olþi)ef ,

alicui numerato commendantur.

propinqui fint, &.ad eandem ta-

tni 53

31. Melsores.) Id eft , pretiofiores,

miliam ; & domum pertinentes. .

'.vr P qllïa ü

fcilicet apud Deum.

37. Nen efóme digmus.) Ideft, qui

' lütdr

meus difcipulus fit ,

'

l

.. 32. Confitebitur me.)

.Co—nfïiebitku,r 4

.

& fru.a;t;.uï regno

: j Mïm

& profitebitur fe ex meis effe.

ineo..

? E

:33. Negato.). Scilicet ex meis effe,

accipit vruccm dnam. )

34- Non veni pacem mittere.) Pacem

Accipere crucem', eft ad. mortem

PO Q

j

i

UP

fcilicet , qualem improbi optant ,

crucis ferendam paratum. effe. Sole-

j x

qui tunc . pacem fe habere putant ;

bant enim qui in crucem agebantur,

ifre 4

cum poffunt libere emere , vendere ;

Ccrucem accipére, ac ferre,

LA

'clnas

comeffari , &

39. Qui imvenit animm [mam. ) Is

.

bente fervire.

vitiis : nemine prohi-

&

^v

m

dicitur. animam., id eft , vitam ine

luum

Sed gladinm. ) Ide&

, d: mä ium ,

venire, qui Chriftum negando, vl

wobe --5-'9 -/i'tlk j

five bellum , u fl:rhcet inala pax ioþ

tam confervat,

421

B

^

r

-

CAPUT X. & Xf

61

* 40. Qui reci plt vos, me rec1p1t & qm me 1ec1p1t, reuplt

Y0$.

eum, qui me mifit.

DUs,

41. Quirecipit prophetam in nomine pr0phetæ, mercedem

l

prophetze accipiet, & qui recipit jutum in noinine jufti, mer-

o &

1

cedem jufti accipiet.

423. Ét quicumque potum dederit uni ex, ominimis iftis ca-

| lr

icem aquae-frigidae tantum in nomine dlfmpuh. amemdlco

vobis , non perdet mescedem fuam.

n

CAPUT XI.

jam-.

fïoannes d carcere nuntios mittit ad f)feþm - quibus poft Cbrzjlz

f0n

relponfum abeuntibus, zp[e coram turbis, laudat. Yoannem:

u-

f0n

d«os "vero pueris in. foro invoicem acclamantibus a[fimilat , expro-

brans, civitatibus ob[Hinatis , in quibus. plurimas fecerat. virtu-

)

f1ott

fes: cvnfe[ 0 Sfefu.ad Patrem ; oneratos ad fe *vocat. Clorz-

Jfus ,. dicens : qugum /imm.ejä fvave.

| per-

T fa£tum eft; cum confummaffet Jefus, præc1p1ens duo-

Qu

F

decim d1fc1puhs fuis, tranf'ut lnde, ut doceret, & pra-

pþcþ

dlcarc tin 01v1tat1bus eorum. .

(elatü«

H3

üjoan-

: yat

icosenstó.

s t I

Perdet 1//4771 j Qum mortem &ter-

t, aut jufto, fed ahcm ex mm:mls,

qt, DUe

!'Idl'n mcurret.

!

v1hmmts , & abjectiffimis.

. 40. Qui recipit vos, me rec:pzt ) In

' Calicem aqua frigide. ) Rem viliffi-

]Ill )

legams emim ile recipitur, & illi

mam., qualis 'eft aqua frigida , cui

! cap

honor exhubetur »,qui mlfic illos

calefacienüe nihil : induftrig, aut im-

elio i

A. Quz recipit prophetamy 12 nomine

penfæ adhxbmum eft

Hl'

3

alloqmc

prophera. ) Guuia propheta eft, id eft,

dn - nomine . difeipuli;. ) IdePc qum

ml usa me ; non qul& cognacus DOII

ineus dlfCIpnlus eft.

im tä'

quia Judzus , &c.

-per prophecdm

XI

L cmfzmmaæt '-7Efus Í ]7!'&6'&-

te -

ntelligit do&torem Evangehcum

E

;Cü qnl

( piens.). Id eft , cum Fmem fecif-

& *

11

Mer cedem propheta ACcEpter. ) Partt-

fet: Pl zcipiendi.

N

epseerit mexce(hsfproghetæ veli egn-

uoitatibus. 7) Sc:hcet Judæorum.

"

em quam prophec

m&xcc em accr

lt:aque vel relagivum fine anteceden-

W" )

ev, nam juxra leg

Da ldlS L

&

e

"'fo 24: /iq:m pars ; crat defcen-

»

te poütpm eft, vel non ad prgznmum,

fed ad,remotum reterrl debet nimi-

5 $olt-

désitis Év. frtaeccom $ remanentis ad

rum ad id, quod cap. fuperlort num$.

5

ebantut )

fremas. Sic. .Saulus dum lapidantium

dl&um erat.

Le potiws 4d oves, qua

bcephmum veftimenta cuftodteDat ,

genienant , domu: lírael , vel,ad. ;llud

jufh j )

n

Ü

111um nnium. mambusl

a 1dabat .ut

non uno loco lelt Auä*u

li

mus

nulnu 20

"ANon. conþæänm;:ö:tm ci'y(;d-

m F

£es Iþagl, &e.

:(r

ndOi "

Ex gmmm:: eþ*g 3. Nonü pwphe-

;U

Jlf

E

Y

P

À

&æq

i

l

E

»*

65

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

sLuc. 24 ïOänhes«väitem cum audiffet

*

in vinculis opeta-Churï*-ft«iS

f

ttens duos de difcipulis ;

& pl

7. 1g. Il

L

7

. Ait illit Tu es, qui ventu

rUs 655 am alium expe&tamus?

lu

1$, ait illis: E

Ánp

.4. Et refponden

s Jeft

: un'tïs r.enunt'iat'ex »J.oain-

ni, qus audiftis , & vidiftis.

4

ante

laudi ambulant ; I&profi khätimdan'-tur $

li

OSCIE

s. b Coeci vident , c

355«

furdi audiunt, mortui refürgunt 5, pauperes evangelizanturz

Ttaj

61.1.

6. Et beatus eft, qui non fuerit fcandalizatus in me.

tii,

7. « Tllisautem abeuntibus, coepit Jefus dicereadtur

bas d;

12

-

L uc.

Joanne: Quid e

^

xiftis'in dve'fertumr videre? amndinem vento

(telo;

a

*

agitatam.

Lsb

-

8. Sed

quid exii'tig V;id'ei'ö? hominem mollibus veftitum? Ec-

Ino

enim

botífe

ce, gui :

/

Uiþüs v.ei'tiuntuf ) ln domibus regum funt.-

N

Iu

? d

Prin;

6. Beafus 7»);' nom fuerit, jZandal;za;

-

tiuin d

Q,/In ä)än-;uli:.) In carcere pofitis.

9. D

3. Qué venturuses. ) Grgce 9 &e-

£us i2 76.) ld eft, offenfus mea do-

tmi

Xopivog , id eft, ile venturus, fci-

&rina & moribus : fcilicet Chriftus

multis illorum tamen vitio , lapis of-

Tüm ef

lícet a prophetis przdictus, Meftias.

Id eft, ex-

fenfionis fuit. Videtur autem occul-

fon f

n alimm expetlamus ?

etiam :

pectaredebemus. Non dubitavit Jo-

te notare difcipulos Joannis, & fimul

* annes.

"

xan. Chriftus. Meffias. eflet ,

indicaré fe illoruüm corda noífe.

Etig

Ls

g. drundinem.) Pro , Numarundi-

P/H:q;

fed id

0 difcipulos mifit, ut per oc-

prophe

cafionem hanc: interrogationis., .. vi-

nem ? Egregium Chrifto teftimonium

dentes Chriíti figna in eum crederent,

dederat joannes Daptifta, cum di-

priufqo

xit: Ecce Agzus Dej , &. Joan. cap. 1.

tivit j

4. Repunciate Joaumi .)' Sciebat Chri-

29. Ne etgo exiftimarent Judai ; Jo-

prelene

ftus eos non. Joanni , fed fibi inter-

Vitétum

rogaffe ; noluit tamen eos prodere ,

annem legatione ad Chriftum milfa

teftimonium mutaviffe; dut certe de

tam Yi

ideoque dixif, Regwneiare Joanzs , &c.

Chrifto dubitare ccpiffe & vacillaffe,

pops

h

Qua audiftis, &f vidsjflis.) Miracu-

docet non effe Jóannem hoininem le-

et]dm l

Aà 4 qu&e.a me fattà. effe:ab iis; qui

v

ft-fuis

viderunt, audiviftis ; &

qu& ?VQS':' lpü

mere fententiam. mutet.

m, & fimilein aründini ,qty Ees

10

prafentes confpexiftis.

-8. Sed. quid. exiffis videre ? Lopn-

6H

68. Cucr vident. — . N'yaflNE m o t

Malach

elt , wvifpm recipiunt.

, id

nem . mollibus "veflitum ? ) Joannem

.- j

laudir ab afpetitate vite ; quafi di-

II5

" Evangelizantur. ) Erouq

Méorrea

cat , qui hoc gedus vite fufcepir , &

egticit:

Qugd- active fumi poteft ,-

&

paffive,

conftanter tenuit , fane immaculatis

M410r

-AGive; ut fenfus fit : Pauperes &

:

W XHQ

fuit inotibus & incorruptis , ideoque

tn

R

Est

3

abje&i homines , rudes & doctrina

illius teftimoniu

de fne vérax cen-

d

-

Otnibi.

**

carértes, evangclizant, id eft , IE;van-

fendum , nec ipfé diverfis tempori-

tür Àf,

elium 'predicant. — Paffive , ut fen-

bus diverfa fenfiffe credendus eft.

D

us fit : Pauperibus & abjectis homi-

lea ?01

Ecce qui mollibus velfftuntur , im da-

A

nibüs Evwangelimu pradicatur; id'eft,

milus regmum [u5t.) Quafi dicat , fan-

»

$]

bonus illis nuntius affertur', quod

&us plane eft Joanies, & ab omni-

Bunt,

.Pogeiïuri fint xequm culorum. -

bus"hujus »vite deliciis abihoirfe.:i-gij-;« ü

Yd q

*

*

E

C A;P UT X

3

i

63

inift;

d; Sed quid exitiis vi

dere? prophetam? Etiam di

C

.55 )

& plus quam prophetam.

*

imus^

a

10. Hic eft enim, de quo

fcriptum eft: 4 Ecce fego.**mittö 4Mfal.

Join-

Angelum meum ante faci

ante té.

*

j

em tuam ; qui p»ræpgrab?t viam tuam $7- -

à

rri fürrexit .inter natos n&ili'äruni. Luïæ *

Qtür,

11. Amen dico vobis; no

W

-

P«

ajor Joanne Baptifta: qui *a'u.txem minor eft in 'rägno coelol- 9. 27.-

. rum, major eft ilio.

n

-

as de

12. - diebus atütem

Joannis "*Bapti&äe uf

que-nun

L

-

iC regnurxv;

-

vento

1

ud.

Cæl?rum- v1m 'pgtitu»r 2 & violentl r.apiu'nt: ill

amapé-

-

i

*

13 Orræpefs

EC

l

enim delicias fedari - in - 'animo ha-

lc;t hominum opini.ohe—:' Joannes effet

buiílet , non deferta loca , fed aulas

fan&tior.

Maldonatus & 'T'oletus ita

) Sed

.

Principum , & hujus fzculi

Pgten—

interpretantur , ut feifus fit , eum,

tiurh domos quafiviílet.

-

qui minor fancitate (it in Ecclefiía

ndala

'P ]

9- Sed quid extflis. videre ? Prgþbe-

Chrifti ,. inajorem 'effe Joanne, non

1eà do

z4m ? ) Quafi dicat: Hoc quidem ve-

Chriftus

uod foannes,multos immo plerof-

rum eít, illum eífle prophetam , fed

que Ecclefiz filios fan&itate non

lapiso

non tantum eft propheta ,* fed ipfis

fuperet; fed quod ii , qui ad Eccle-

moccul

s

etiam rgajor prophetis

fiam pertinent ratione ftatus & legis

& finul

[e.

Et4am. ) Grace eft, Nai, id eftcerte.

novz, quz filiorum eft, majores fint,

Plusquam Prophetam?) Y'uit Joannes

quam filii Synagoge, & veteris le-

arandie

propheta , quia Chriftum abfentem

gis , que erat fervorum;

Nam fi-

moniuï.n

priufquam. manifeftaretur, pranun-

lius minor, eft major fervo maximo.

cum G

- tiavit; plufquam propheta vero, quia

Porro Joannes plene ad Ecclefix fta-

[l. C(ïp' I.

prefentém vidit, quod nulli conrigit

tum non pertinuit , cüm ante Chri-

lgt , J0*

veterum prophetarum , & non tan-

fti mortem occifus fit , ante quod

m mia.

ss

tam vidit , fed prefentem nondum a

tempus Evangelium non habuit fta-

certé de

T

ET

populo agnitum indicavit. . Fuit

tum integrum & perfedum. — Vide

cillils

etiam plufquam propheta , quia Chri-

'T'olet. in cap. 7. Luc& annot. 5o.

inem J

( fti fuit precurfor & baptizator.

X

IO. £ece ego mutto Angelum meum,

I2. Regn'umv cæ'llarum VI7I pATItuT. )

E

) q*&* ii

Id e& , mortificatione , penitentia ,

&c.) Hzxc verba fupra explicavimus,

ignominia , paupertate obtinetur, &

u hen;'

Malach. c. 5.. 1. unde defuümpta funt.

ea ad illud itur yia, quam Joannes

o*æ]nem/

4

iIl. Surrexit.) l

extitit.

d eQ apparuit, gve

verbis & factis demonítravit. Qui

qui d

fic explicant , regnum celorum vi-

Cepits

.* Major Joanne Baptifta.) ld eft , wna-

tam sternam interpretantur, Velfen-

saculatis

jor illo propheta nullus fuit , fed ille

fus eft : Regnum cclórum rápia vio-

/ileoqie

omnibus præ/&at ; Luc. c. 7. 28. dici-

^ tür: Major smfer matos mulierum pro-

lentis, quianoniatra unum populum,

epix m

ut in veteri lepe, conclufum eft,

eeinpotl*

pheta ï?aanndB;:pt:faxuem0 efi

quafi certis finibus cuftoditum; fed

dus &v

" Qui áuttm miuor eff s2 regno celorum,

omnibus apertum & expofitum , ut

r,"l

&fc.): Multi hoc. de Chrifto intelli-

quicnnqaue . velit in illud irruat, & illo

aM fin

unt, quiminor fit, quod humilior,

potiatur. Sumitur autem regnum cq-

011'935 !

M

vel quod..ætgtc junior L vel quod il-

lorum juxta 'hanc. .expl»icaäion;m

x

N

-

64

| EV ANGE LII SECU N*'QU M MATTH.

- 13. Omnes' enim prophegäe ,&lex u

n

-

i:queä ?a-]oannemxxprg-

hus

- phetaverunt.

Maho 14 Etfi vultis recipere, e ipfe eft Elias,

Ij

ïq'ui wentlift;s eft,

-

L x

dic

4- 5

r$. Qui habet aures audiendi , audiat.

2 sj

1)

16, Cui autem fimilem seftimabo. generationem iftam

milis eft pueris-

cOE E

us ;in

A

| forq , qui 'c-?aman.tesk Ccosqua-

».

: toru

libusv-,

| I7. Di-

Q

I

l:

|

; ro Ecclefia & Evangelio, aut etiam

cuhdum Chri'&'i a*dvcntflm ad extre-

4l.

r

o vita &terna j ad quam fideles

muni judicium , ut patet ex Machab.

Simul

4. 5. & ex Matth. I7. I0. L.

D&

E

cclefie filii

pgryeniunt.

etiam -

:

fignificatur. magnus ad Ecck-

IS. Quibaber aures audiendi,andiat)

olim :

flam concurfus, ita ut fe ill im ingre-

Aures habet dociles & obedientes ,

& intelligat , fibique perfuadeat, qua

E

dientes comprimant, dum fibi ad il-

ha&tenus dicta funt, vera effe , niimi-

accide

Jam aditum conantur aperire , ut ac-

cidit in magnis folemnitatibus, qua

rum legem & prophetas ufque ad Jo-

*

neutr

annem tantum viguifle , poftea re-

Tent.

ingenti populi freguengia : Celeb/ran-

j

"

tur.

g

gnüm calorum vim pati , &c.

i

es enim ;)raphäta ,- &.) Di-

16. Gezerationem Zflam,) Id eft ; hu-

W os

i

M

jus «tatis homines , potillimum ta-

um

: tuse[l

xetat num. II. dgzer matos mulierum

. abloni

moóm furrexit major Joanue Baptiffa ,

men Scribas & Pharifzos intellioit.

minor efl :2 vegno celorum,

Similis eft pueris. Jedentibus in. foro,

p a,

fed qui

&.) Similitudo hzc fignificat , ni-

itutlm

enajor eff illo,

Nunc reddit his verbis

gationem , 4quia prophete & lex u[gue

hil ad illorum falutem ^ fpectaffe ,

a j'mmzem prop!rtuverunt. Id eft ,

quod non fuerit a Deo large exhibi-

4

L vitmt

tum , fed eos in fua incredulitate

: l fü, 1

duraverunt, quafi dicat: Ante hotmi-

& malitia. pertinaciter permanfiffe.

E

es erant quodammodo ligati lege ,

.nec licebat unicuique in regnum cc-

Hoc ut- explicet , utitur fimilitudine

': ; FQUtri E|

defumpta a pueris morofis , quibus

I) N

Jorum irrumpere ; at nunc licet , &

nulla placet cantilena , nec ad l&ta,

M:

iter patefa&tum eft & expeditum.

In» &t

nec ad triftia & lugubria a fodali-

s Propbeta , ö' Jex ufque Zzd ]aa;;hcm;

bus adduci poffunt; fed dum letum

"

s quä pa

£. ) Senfus eft, prophetas, &le-

aliquid canitur , fe maftum aliquid

.gem prophecaiTe ; Ad eft, viguiffe,

malle fignificant ; contra vero lgtum,

mmum

i

duraffe ,. vim habuiffe ufque ad jo-

fi trifte & lugubre proponatur. Vi-

annem , id eft, ufque ad illius prz-

detur refpicere ritum aliquem illius

Dl)mn

.dicationem : Nunc autem quod pol-

temporis, nobis non fatis notum;

Jitici funt prophetz exhiberi, atque

"Hunc aliqui ita folitum . inítitui ar-

L

| Clüjg &

.ideo mmirum smon effe, fi tam multi ,

bitrantur , ut fcilicet pueri in duas

Til v

-& tanto conatu infur

gunt, uþiaþianc

turmas feu claffes difituguerentur ,

l &

regnum colorum.

'& diverfas hominum conditiones imi-

hi

lde

f

"14 Et ff vaulus reciptre,) ld eít ad-

tarentur , altéra lamerftànte, altera

D

MTl

"*rertere , feu intelligere.

leta & cantante. Liberum vero fuif-

e IWn:

fe pueris aliis, qui aderant, fe ad. quam

tlàm

(i-defe eff Elias.) Sclicet veftitu , vi-

h

*tà , fpiritu & precurforis otficio.

maluiffent claflem adjungere, adquas

Tonia]

ll

etiain a. Jadentibus inyitabantur, fed

ïïï—*kk*&ifïïfü(!!ïüf 4/:) Seilicet anre fe-

:

[-——

K

-

»

P

$5

E us 17.,; .D'ic'unf, : CeCanimus.

4

ipn.

L

,vq:bis , & non faltaftis : lament

&if

mus, & non planxifUs.

i5 eft

18. Venit enim Joannes, nequ

le—: mandücans , neque,bvibe.n,s;

& dicunt: Daemonium habet.

*

1? Si-

.i19. Venit filius,hominis man

ducans, & bibens , & dlcunt

Ecce homo vorax, & potator vini, publicanorum, & pecca-

3qU.

torum amicus. Et juftificata eft fapientia a filiis fuis.

X

20..Tunc coepit exprobrare civitatibus , in quibus fattae

i

»D

P

funt plurimae virtutes ejus , quia non egiífent poenitentiam.

d extre-

Vachab,

. e1. f V& tibi Corozain, vae tibi Bethfaida , quia , fi in T.y- fLuc

Bu

[

ro, & Sidone fa&

v effent virtutes, quae fattee funt 1n: vobis 4 16.13-

:wdfxzf.) |

dientes ,

olim in cilicio , &ginfere p-pgni—æntiam egiffent. . .

22. Ve-

gt que

, fiii-

accidebat frequentef,. uf Tiorofi puerí

quíd obfütit, quo minus etiam alii

x ad o

neutrius claffis inv-itatfiones- adtnitte-

credere poffent ?* Itaque apparet di-

ofta r

|

rent.

vinamr fapienti m , & sprovidentiam

; Ce*cin;;rm:, f£5' "pon falzaffis.) Si-

nthileorum prxtermifile, qu& necef-

RC

znificatur modus agendi, quem fecu-

faria erant ad procurandam, & pro-

Left , hu-

E

tus eft Chriftus, a communi vita nory

movendám hominum falutem. Vel

müm tà-

abhorréns.

*

fenfus eft, fapientifftmum- Dei con-

inelii

Lamentavimus, t$c. Significatur in-

filium juftificatum eft apud. omnes ,

t ii f" 0.,

ftitutum vite Joannis, qui cilicio in-

qui& nihil non eft expertum, ut. Ju-

(at, D

dutus & in folitudine duriffimam

dos ad falutis viam revocaret ; nam

fpe&afïe N

vitam tolerans , lamentàri videbatur,

five aufteritas vite placeret, five com-

»e exhibi«

Id eft, moítum ac trifte vite genus

munis & popularis , utriusque exetn-

vedulitate

D

fequi. Neutrum audiverunt Judai,

plar exhibuit , hujus in Chrifto , il-

wrmsz' ?.

neutri adheferunt.

liusin Joanne.

ntlitudine

.19. Nequemanducans , neque bilens.)

lumïracula..

B

26. Virruzes.) Id eft,

j

vibus

Non manducaflfe dicitur , aut quia ne-

2I1. Va tibi.Corozain.) Corozain,

E |Jett

3

m eum manducantem viderat ; aut

Bethfaida: & Capharnaum Gallilze

i [Odüli'

quia parce admodum ^ manducabat ;

civitates erant prope lactm Genefa-

am Jetm

aut quia non more aliorum homi-

reth , in quibus Chriftus. frequentif-

at iiqid

minum., fed ferarum potius victita-

fime cum fuis difcipulisEvangelium

ero Jettm

bat.

predicans , & imniracula faciens verfa-

g. Vr

Damonium : /M&et.)

! Solent änïfm' da-

batur , ideo illis ex

probrat incrgdu-'

jem j iu?

moniaci incemperiis a&ti, abfurdis uti

litatem.-

j; not m

cibis , & aliquando multo tempore

Siis Tyro, (f &idone , &$c. ) Propterg

iititut aF

nihil manducare , aut bibere.

ea his memorat civitates , quod gen-

j in OU

X9. Euins hominis) Chriftus..

tiles effent , quod vicing , quod de-

erentul Y

gificata h fapiemiia a flis [uis.)

liciis , avaritia , & omni vitio

4

noneg j

Id eft, multitudo credentium fua fi-

genere - corruptiffima,

;ux'n

altera

de divinam proyidentiam. & fapien-

Olnua. jam diu ,

nec tot adhorta-

MT

tiam fignificas , & ab omni calu-

tiones & miracula expectafent.

ii

mnia liberat ; cum enim hi crediderint,

In cilicio, 67 cinere.) Mös —eni:mf fuit;.

^

d) i

fd

Bibl. cum Com. Memc/j. TF

E

n

Z

-ä;

68

TTM.

EVANGELIïf /'sjE cätfüiäü?M MA

M

- Mremuiftamen diéo vobis: P

)

yro; & —si'dbjnijv i*e'rii"iiïïusäï!

in die judicii, quam vobis.

e0

J

'

- 23. Et tu Capharnaum: numquid ufque in coelum exalta-

beris ? ufque in infernum defcendes: quiafi in Sodomis fa-

Tl

rétri

&&e fuiffent vitrtutes , quae

Hs

V,f,a&æ funt in te, forte mgnüffent

0.

ufque in-hanc diem. -

24. Verümtamen dico vobis, quia

terrae '-deo mo;rumijxfe"-

miffius erit in die judicii, quam tibi.

if

25. In illo tempore refpondens Jefus,

dixit :- ConfitG-:Or .ti'-'

m

bi, Pater; Domine coeli, & terree, quia abícondifti haec. a fa-

rifqu

pientibus, & prudentibus, & revelaíti ea parvulis. -

dempi

26, ]ta Pater, quoniam fic fuit placitum ante te.

pE

£ ]"o"a.'

bul (

27. Omnia mihi tradita funt a Patre meo. g Et nemo no-

o

: 46 vit Filium nifi Pater:;.neque Patrem

Cenr ]

quis n»ovi; nlfi Filius, &

[777

o9. & GBiA.V*Olüerit Filius revelare.

-

8- 1o.

;

**

$

28. Veni-

& IO. ut qui verfabantur in

-iu&u ', cilicio.

nülla.þ' i)r'ælmiiï'a int;rrogatfioqne. fermo-

;

I5.

induerentur , & federent in cinere.

nem exorditur. '

22. Rem!ffins erz£^) Quemadmodum

tias ago,

Confiteor.) ld eft, laudo , feu gxy'a(vl

La[þ

enim minor fuit culpa ejus, quz veri-

tatis nuntios norn habuit , quam ejus,

- Aféondifti

Vlmc—.* ) Scilicet m

ducar

que rejecit, ita minor erit peena.-

regni cale is.

Ufe-g] ;

23. Nuwmaeid u[que m celum exalta-

- Sapsentibis , 69 prudenti£us,) Scribis,

-

& Pharifais. fibi

0& OI

beris? In Greco eft , 4 £wc r8 Seu8

Vþopinioxi.e fapientie

& conl

PyeS9sca , id eft, que u[que ad ce-

placentibus.

ts af

Íum exaltata es : fcilicetinea prefen-

- Parvults. ) *Nnm'oz-g , infantibus ,

tia; docrina , & miraculis, Nofter

ftultis, fcilicet mundi opinione: Apo-

Mira g

interpres legi

ff

ftolis , & ceteris fidelibus

æbüll

e videtur 7 &eg Soay8

hu:nil-ibgï,-

Ntïr(m

je352e4 , & fenfus eft ; Num tibi

& fimplicibus.

Dtoxme

putas iftam

;

.gloriam c?iu duraturam ?

26. lra Pater.) Nal ó mavQe ,'"cer«

funt.

fane erras.

z

£e fane pater.. D Hieron. hoc fenfu in-

Ufgue in smfermum

defeendes. ) . Tn

terpretatur , quafi Chriítus dicere vo-

dl, t«

Greco eft, xeralilacQqo

4

lïü( Orei

*

7 deprimeï

-

luerit, Maécte pater, perge ita facere ,

"ts fi

ris, detraheris, detruderis,

quemadmodum copifti. . Vel fenfus

Dett Q

- Quia ff 1n Sodomis.) Sodomam pro-

eft, It2 pater, fupple, Copfizear, quafi di-

ponit ; quia corruptiffuma , & quia

Cat, etiam , atque etiam tibi gratias

m ]ib

Qam hs

fingulari excidio nobilitata.

ago , quod fic facere volueris, ut

Ferre manfiffeut. ) E'uzvay Zv , Id

cum fapientes Evangelium recipere

"ntim

eft maznfnt utique, Non eft'ergo ,

noluerint, parvulis non fi$ dedigna-

É

Forze , dübitantis , fed affirmantis.

tus revelare.

n

D

-95. Refpondens Te[us ) ld eft, fub-

— B1e placitum fuir ante

DuV -

ts fimü1

Verbum

jungens , vel fari orfus..

ita tibi. vifum eft.

H

tl

enim Hebraicum 543y A4«za«b , non

27. Omnia mihi tradi

tafänt,'Uc,.')

4j

folum fienificat refpondere interro-

Hoc dicit rationem reddens eorum ,

qul la

Ài

ganti , fed etiam ufurpatur, cum quis

-

qqæ di&urus fequenti verficulo ; Fe-

CAPUT XI&X[I

d

$ ent

zg. Venite ad me omnes; qm laborat ii & oneratx eftls., &

ego reficiam vos.

X

lu-

:29. Tollite jugum meum- fuper vos. , & chfexte Ia me, 3 qma

Js f

mitis fum, & hutilis corde: d. mvenletls requlem anlmabus * Jez.

veiïms

L

6. 16.

pR

fifent

«.9o0- i ]ugum enim meum füave eft, & onus meum leve.

" ]oa.

CAPUT XII

m r€

53

-

Dz]czpulos Jpicas fablato. vellentes | excufat ,

manum. quoque arz-

of tl«

dam [abbato. curat

Pbarzfæornm macbinationi tacitus cedens.«va-

T

rio/qué a fe curatos filere pracipiens , implet. l/aie "vaticinium,

danoniaco , ceco , & muto curato , Pharifceos ipfum in Beelze-

bub ejicere demonia. þla/pbemantes convincit falum dicere; di-

10 10

ius &

cens blafbbemiam in Spiritum /Zmäum irremilfibilem , €? de omni

verbo otiofo reddendam rationem ; Scribis autem , 6'99 Pharifais -

Vent

f gnum petentzlyus dandum dzczzfjo-næ fignum, & qua fint

[ermo

- Water ,

& fratres ipfius.

N illo tempore abiit Jefus per fata fabbato: dlf'czxpuh au- «Mar.

fex era

IaI

t

2

223.

eJus efumentes coeperum vellere fplcas, &

man-

ca

ducare.

2

my&em

uite-ad me. omnes, & iesfus autcin

Reffcsam.) A »a747 €. , ld eft, quie-

Scribis,

eft :

Omnmnem poteftatem gubernandi,

fcere faciam ;

recreabo.

& confulendi hominibus ,

alutem

apxentm

29. Jegum meüm) Scilicet , legem,

illis afferendo . fibi «traditam effe , fic

Evangehcam

fitIDUS v

C

infra cap. 28. Data efh mib: potey?m in

Difcste a me , éfc. ) Id e&, ]ugum

" APO

:ælo 65' ID ferras,,

meum: fubeuntes experimini me mi-

jmilibUss

Nemonawt le:um, nf Pater) um

tem effe & humtlem corde.

proxnne dixit:

Omnia . mihi tradita

Itaque

invitat,ut veniat ad fe, quod non ty-

(ete

unt , oftendit fe redemptorem mun-

rannus, fed bemgnus ; & manfuetus

fenfu n

di, ut explicavimus. Nunc fe etiam

Dommus fit.

icere vo

doctorem profitetur ; ut autem do-

l»venietis reqmem abnimalus 'vejrts

&rmæ fug veritatem ,- &. certitudi-

Sentictis vos. graviilloj mgo Jevatos,

l fgcel'c j

nem comrnendct , -premittit fe fcien-

quo premebamml

t fenius

tiam habere divinam , eam nimirum

'39. $zave.) In Graco eft Xee'roc,

) gratm

quam habet Pater, cum fit ejus fi-

qu&e vox non tam aüres quam ad per-

yeris , "

lus , ejusdem cüm €o fubüantlæ &

fonas,. & mores figmfïc.dndos adhi-

fClentlæ

pere

Nif Parer.) Non. exc]udntur Spiri-

beri folet ; quafi dicat, jugaüm méum

gedig

tus fanctu: ,

ut nec Filius:

ficiin fi-

non eft hominis fzvi & crudelis; qua-

le Reges popuhb fibi fübjectis aliquan-

milibus mtelhge non excludu rehquas

do folent imponere , fed benigni, fua-

)ldcüy

Pcrforias divinas,

VlS , & clemencxb patris.

28- Qui laboratis. )

ói uomwvng ;

I! Y Ü

qui laffi ; & tatxgafl eftis onere pec—

Aä&.zto

Id eft, quadam dle fab-

I6 e()ïum !

bati. $. Lacas cap. 6. n« 1. vo-

cufOl ,

catcrum,& gravn Jugo, yeteris legis.

:

69

.EXVANGEL-U SECUNDUM MATTH.

]

2. Pharifzi^autem videntes, dixerunt ei : Ecce difcip

i

M

tui faciunt , quod non licet eis facere fabbatis.

2

&V

£ 1Re..

ton f

21. 6

3. At ille dixit eis: Non legiftis , ? 'quid fecerit Dav,i:d',:

quando efuriit, & qui cum eo erant:

—

p

..4. Quomodo intravit in Domum Dei

, & panes proþpüt'ib-

9.

: nis comedit, quos non licebat ei edere, neq

10

-»ue' his, qui cum.

€o erant, c nifi folis facerdotibus *

eur,

d

I4L 9. $o

u

$. Aut non legiftis in lege , 4 quia fabbatis facer

ll.

ia

libeat

&

2$. g. templo fabþgtum 'ViQJBilF Y

2

fn?/e crirþine -fujn.tä

Tonne

m

cat fabbatum F&d&do pr:mum, 3tvrz-

Ka iägis nv jegis ignge

gome&re, quod alii aliter explicant.

rantiam, ut Euthymius adnotavit.

L que w

Kibera lib. 5. de feftis Hebreorum

Quj fecerit David. ) Miftoria ha-

M quen

cap. L. poft D. Chrgfoftomum &

betur I. Reg. 12. 1.

t fevil

T heophylactum putat. fic appellatum

Et qut cum eo erant. ) -At'loc'o' in-

E. 57

quodcumque fabbarum, ,q*uöd prozi-

dicato libri Regum dicitur ipfnm fuif-

Joneft

me fequeretur feftum aliquod, quod.

fe loeum. . Refpondendum neminem

it r

in feriam fextam incidiffet.

Maldo-

cum 1lo fuiffe, cum panes aceepit ;

fed ali

G

argume

nat. Sabbatum fecundo primum non

1

iuos alio loco focios h;;fbuiiïe,

Cerdote

aliquod e pluribus, fed unum certum

quibus ex-panibus dederi

fibbati

defignari putat , quod folum hoc no-

(4. p domum Dei. )

— In:

Qabcmacu-.

mine inligniretur , & ex conjecturis,

lum , gondum enim excitatum.

?

forum .

templum illo tempore.

-erat

expufet

quas affert, colligit fuiife fabbatum

t feyiur

Pentecoftes,: quod propterea dicatur

ANdfE folis [acerdotibus.) Ex lege Le-

eant, .

fecundo primum, "quod inter tres

Vit. 24. 9. Vide Riberam de templo

t

precipuas feftivitates Pafchatis, Pen-

lib. 2. cap. 1o. Argumentatur Chri-

te e0,

illius [

D

tecoftes, & Scenopegiz , five "'aber-

ftus a majori ad minus: fi David ne-

um p

naculorum , fecundum fit. Alias plu-

cellitate excufante non peccayit pae

&bum (

res explicationes habes apud eundem

nes propofitionis comedendo , quod

h

Maldonát. hic, 'T'olet. in Luc. cap.

lex tantum facerdotibus concedebat;

7»- SI

6. annotat. I. Darrad.tom. 2.lib. 6.

quanto minus peccatfe credendi erunt

PT

crifis

cap. 9. Videque dicam Luc.6.n. 1

difcipuli , qui neceffitate famis eom-

9« Dixtrunt ei.) Lucas cap.6. n. 2

pulfi , non fepofitum facerdotibus

dlfmpu*

cibum ,. fed communem , & nuilli ye-

Wtius

fcribit non Chrifto , fed difcipulis

titum fuml)fe,run,tg

$

Querem

ejus hoc. a Pharifeis didum fuiffe.

Utrumque fieri potuit ; ut fcilicet

$ ut mon legiffis ineg

e, U ;') Sens

T

primum difci

2

fentia eft, in lege przcipi, ut fab-

UC)PI

fto. dixerint.

batis facerdotes animálià occidant ,

di fpen

lm f

- Quod non lieet f actre fablatis.) Qui-

pelles detrahant , ligna componant,;

bus fcilicet non licebat cibos parare

&c. quz& ad facrificium funt neceffa-

tdtde

ad vefcendum , ut colligitur ex lib.

yia,faciant, quibus tamen fabbati re-

M

dmü.e [

Exodi cap. 16.n. 5. 22. &

& cap.

jiïg.io ,& .fa,n&i.cas noi yiolaba.cux!

l"hmmm

35.2. Vide Riberam de

*

&iS Her

Sabbatum violant.) NMiolaffe facer-

brzorum lib. 5. cap. I.

dotes fabbatum dicit , non-quod ve-

jte f

Wmm;

E zyvhlegäisgffc.) Objicit,-opinio-

xe violarent , fed qmgogl f*.a tacerent,

Clltem

i

69

hs

CAPUT XI.

«

z

6 Dico autem vobis, qui

a templo major eft liic.

-eIReg

u ]

e Mifericordiam. volo,

*

&

15.22.

*7. Si autem fciretis , quid eft :

Eccl.

non facrificium: numquam condemnaffetis innocentes: -

w p

4. 17

8. Dóminus enim elt filius hominis etiam fabbati.

Ofez

loütïb-

/.9. Et cum inde tranfiiffet: venit in fynagogam eorum.

10. Et ecce homo manum habens aridam & interrogaban

t 6'- 6.-

pr

i ;um

eum, dicentes: Si licet fabbatis curare ? ut accufarent eum.

I .

11. f Ipfe autem dixit illis: g Quis erit ex vobis homo qui fMar.

i n

habeat ovem unam , & fi ceciderit haec fabbatis

m

-in foveg;æ : iuä

mt.

sl

D

nonne teneþit: & levabit ea

12. Quän-* gi)gi,,.

i3

p

22. 4

tavit.

—güx ni)fi divinus culfhs excufaret, fa-

bati . obfervatic;ni ï)fæf&tendam effe.

*

cere nom licuiffet , cum effent opera.

]ta enim Chriftus argumentatur

.

i hi.

Quod alterius rei caufa comparatum

fervilia ex genere fuo.

eít, id cedere debet ei , cujus cau-

Joco iti-

*

. Templo major eff b1c.) Vox. /ie,

m fuif-

noneít pronomen ; fed adverbium ,

fa comparatum eft. At Sabbatum

yeminem.

in Graco enim eft à3s. Senfus ergo

comparatum eft hominis caufa : De-

bet ergo homini cedere , nimirum ubi

cuepit

argumenti .eft ; Ginemadmodum fa-

cerdotes fine crimine funt , cum in

de hominis falute agitur. Juxta hanc

häbmfiïïe'

fabbatis fabbatum violant , eo quod

-

expofitionem vó Filius bominis , de

€orum opera fervilia templi fanctitas

uolibecthomine, & non peculiariter

Deznacte

d

e Chriftointellipgitur. lllud autem,

um u

excufet , cui per hujusmodi opera

feryiunt; ita etiam difcipuli culpa va-

Dominus eff, explicari debet juxta phra-

lere Lé*

cant, quod prefente , & permitten-

fim Hebrzorum , apud quos ille di-

citur 5y3 £abal, alicujus fei , hoc

e templo

te.eo, qui templo major eft, quippe

eft, Domizu: , qui aliquare utendi jus

p r

illius Dominus , & in ejus obfequi-

jivid -

$d

um fpicas fricuerunt, (&- grana in

habet, ficut. homo , in aliquo cafu,

cibum ex ariftis excuflerunt.

jus habet vertendi diem Sàbbati in

:

cyit p

9. Sifeiretis . Ec. . Si fciretis Deum

ufum :fuum.

o ! qllO

9- Vesit.) Non tamen eadem die,

nged&bat;

tanti mifericordiam facere , ut illam

facrificiis preponat, non argueretis

cum Laucs 6. n. 6. dicatur : Fathumeft

E

difcipulo$ , quod fpicas vulferini, fed

autem &X 1n altero fabbato, &c.

,mis eom-

otius wüfericordia efurientes profe-

Eorum.) Qui prius difcipulos accu-

;erdotiblï'

! quil Y

'Que.remï ni.

fayerant , quod fpicas vellerent-

g. Dominns enim eff jflz'us bomiais*

.JO. dpterrogabant eum.) Lucas. cap.

6. n.

. & Marcus c. 5. n. 4. ajunt

j.) h

&fc.) Probat fe in fefti obfervatione

Chriftum Scribas , & Pharifzos in-

u fb*

difpenfare poffe , quod Dominus fit

etiam fabbati , Dominus àutem po-

terrogaife. Utrumque verum; Quz-

E,ccidant ,

tcft de re fua, quidquid libuerit, face-

fierunt. Scribe ,

an liceret curare.

,mpo nïmt)

Quzrit Chriftus, an liceat benefa-

d

re. ' Matth. 2. n. 27. habemus etiam

(ipbatife

dixiffe dominum.: $a564747 propter

cere ; quafi dicat , fi benefacere li-

boninem fatlum eft , 6 non "homo pro-

cet in fabbatis , curare licet-

pter fabbatum.. Iraque Dominus eft filuus

JI. Quis eriz ex vobis bomo j &$c. )

Scilicet , quod vos facitis, extrahe-

äi'fe facet

hominis , etiam. fabbati.

Cujus loci

F' uodw;

ententia eft; hominum falucc;m fab-

re ovem in fove'famflapfa.m die fab-

j tb

f

7O

EVAN GEL!I SECUNDUM MATTH..

12. Quanto: magis. mehor e& homo ove9 itaque hcet fab-

batis benefacere.

L

dæm«

3.

'Tunc ait homini :

Extende manum tuam: Et exten-

5j

dit, & reftituta eft fanitati ficut altera.

Tegm

14 -Exeuntes autem Pharifsi ,. confilium famebant adver—

dom

fus: eum - quomodo perderent eum.

Y

^15. Jefus autem fciens receffit 1nde : & fecutl funt eum

Z

quo :

multl, & curavit eos omnes :

1j

- 16. Et preecepit eis,. ne mamfefcum eum facerent.

quo €

17. Ut adimpler etur, quod dlötum eft per Ifalam ProPhetam

d:centem

25.

[v

1

La

9. À Ecce puer meus, queni elegl

dile&us meus, in quo

29-

42- I-bene: complacuit animae meze.

Ponam fplrltum meum fuper

& va

eum ,. & judicium gentibus nuntiabit.

domi

I9. Non contendet, neque Clamablt, neque audlet ahqms

in plateis vocem ejus :

:20. Arundinem quaffatam non confrmget & linum fumi-

fias to

x fem

gans non extinguet, donec ejiciat ad viétoriam ]UdlClum'

21. Etin nomine ejus Gerttes fperabunt.

- 9.

mp D

22. 'Tunc oblatus eít ei daemonium habens : coecus, & mu-

98 (

tus, & curavit eum, ita ut loqueretur, & videret.

Civis

23, Et ftupebant omnes turbæ, & dicebant: Numquid hic

bus,

eft fillus Dav1d?

245 CA Pha-

tl'dl'läS

E

E

. f

bati , d multo ma(rls hcebu: ex rnmbo

Titntla

Rus mlracu]a fua: dlvulgarl vetult,

«grotantem fublevare , aut meimbriís

ne Pharifsorum zinulátio Tnagis ex-

Af ;

captum cur.u'e.

acerbdrecur, Ael cum propter edndem?

T

I2. lraque Licet" fabbatis benefatere.)

caufam - feceffit ad mare.

Maldo-.

Qmpr

Comy

Non dicit,licet curare, ne anfam ac-

nat. puta: reddi caufam, cur omne$ cu-

cufationis: .arripiant ; fed generatim

laVLI'lt

quia , quemadmogum "pro-

ter fe

plonuncmt llceu; fabbatls beneh-

pheta: prædlxerac ^ admodum bem-

Ad'()erj

Ccore.

gnus erat , & manfuetus.

s.,

I5. Scjen:) Eorim fcilicet Cogita-

A8. Ecte puer menus, 65c.) Hoc tefti-

t Ju

tiones, & machinationes.

momum defumptum elft ex 1faia. 42.

WCa

Reæ['t. ) Ad mare , ut exphcat

llludque eo loco exphcavnmus

Tnéttig

17 l;(

arc. cap. 3. 7. fecedit vero, & fe

|9Q. Cecus , $. pmurus. ) Exiftimat

fübtrahit non refiftendi impotentia ,

Maldonatus. d& nonem ita auditum,

Wusm

fed quia nondum venerat hora ejus,

& vifum ejus lizafle, üt nec audire

utin fimilibus caufis . Joannes dicit

E

'des

poffet , nec vndere ; orgams tamen

: 9* & cap. 8. 20. & alibi.

corporeis non l«fi;.

At 'Tolet.

in.

C de

16 Pracepit eis, 6fc,) Vide dica

Luc. cap. 1. annotat. 31. putat etiam

hi, q

fupra c. 9. n.

O.

organa . fuiífe læfa, quod . videtue

$

17. t adimpleretur, &7/) Hoc Ifaie

probabnluw

Tiejg d

teülmomum 1mpletum eft, cum Chri-

23 b:[ms David.) Hoc eft, Mef—-

&mos

]

lCere

CAPUT xi

7i

- fab-

24. ! Pharifzei autem- audientes, dixerunt : Hie non ejici

9. 34-

daemones nifi in Beelzebub principe daemoniorum.

- "Marc.

Xæll'

'25. Jefus autem fciens cogitationes eorum, dixiteis: KOmne s. 25

Luce&

regnum divifum contra fe defolabitur

; & omnis ciyitas, vel

domus divifa contra fe non ftabit. -

1

*

II.15.

kLuc.

'06. k Et fi fa

tanas fatanam ejici

eum

quo. modo ergo ftabit regnum ejus?

it adVerfüsi'ïfe ;d:ivifus"—

i

ei',c :

XI2T.

—47. Et fi ego in Beelzebub. ejicio daemones, ül'i(i/ v'ei'"tri in |

quo ejciunt? ideo ipíi judices veftri erunt :

*

*

jeam

.28. Si autem ego in fpiritu Dei ejicio .

dæmqnfæs , igitur

pervenit in vos regnum Dei.

) quo

29. Aut quomodo poteft quiíquam

intrare in doæf]um fortis,

& vafae

fiper

!

jus diripere, nifi prius iall*-igaverit fortem , & tunc

domum illius diripi*et.-

PA

( 36. Qui

!

fias toties promiffus , qui futurus eft

mniamihi. . Difcipulos in nomine

fuai-

ex femine David.

Chrifti

demonia

n:

ejeciffe- haþgmus

— 94. In Beelzebub,) NMide di&ta fupra

€

Luc. 10. 17.

Cäll). 9- 34.

»

ldeo ipfijudszes vefhri erunt.)

Q-;Ia-

(.Q5. Omne reghum , &

c.) Regna &

fi dicat , id, quod agunt ipfi , vos

m

civifates , & domus , que feditioni-

condemnabit , qui in me calumnia-

bus, & domefticis diitidiis in con-

mini ,

jd hic

uod in illis approbatis.-

trarias factiones , & partes fcindun-

29.J» fpiritu Dei. )- Virtute divi-

tur , facile pereunt , ut docet expe-

na,

À

| i ?ha-

rientia.

Non eft ergo probabile, fa-

Pervenit z'k vos regnum Dei. ) Vel

vetüits

tanarn id agere velle, per quod fuum

fe ipfum & adventum fuum Chriftus

mgïs a

regnum deftruatur , cum potius illud

appellat regzuz De; , quia initium fuit

candett

omni artificio ftabilire ftudeat.

repni-Dei, & additurn nobis ad illud

Costra fe.) ln partes centrarias in-

patefecit. Vel fenfus eft: Si in fpi-

Maldo-

nnqä;cuä

ter fe, quod fe

quenti ver(i'cglo dicit,

ritu Dei ut fuperiore argumento pro-

m 310*

Adver[nus fe.

batum eft, €jicio demonia, ergo ve-

L 27. Filii veffri.)

Aliqliiinfelligi pu-

rum eft, quod & égo , & Apoftoli

L

tant Judeorum exorciftas, de quibus

mei , & joannes prxdicavimus, ap-

D.Luücas in ACis A

0&/ teüï-

po(?ol.l vap« 19-13-

propinquaffe , & veniffe regnum Dei,

,'üiïj/ p

mentionem facit.

Nam Spiritus fan&tus; qui miracula

Qus

. n que ejiciunt. ) Al;gumcntu:n efï

per nos operatur , noftram przdica-

hujusmodi: Cur potius me quarn fi-

tionem veram effe teítatur.

xiftimat

lios veftzos dicitis in. Beelzebub eji-

29. Quomodo poreft quijauam , 8':.' )

cere demonia , cum utrique ejiciàmus?

Sententia eft, quomodo poffum .ego

cur de me male,

cum idem facia-

Diabolum de poffeffione fua deturba-

inus, de illis bene judicatis? Vel fen-

ré , id eft, ex hominum corporibus

ojet- in

fus eft : fi difcipuli mei, in nomine

ejicere, nifi fortior illo fim?

videmf

meó dxmonia ejiciunt, major ego

Fa[4.) Scilicet inftrumenta, belli-

demonibus fum, nec opus habeo illa

ca nimirum , vel do

le&ilem.

meüicam- fupgl-

j M

ejicere àn Beelzebub ; ut vos . calu-

-

72

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

40. Qui non eft mecum, contr

ame eft:.& qui non congre-

E

^

- qutfà

' gat mecum, fpargit. -

P

/Mar. .. 31. 4 Ideo dico vobi

s: Omne päccatum, & blafphemia rä-:

& f

j

3- $- mittetur hominibus, fpiritusautem blafphemia non remittetur. .

h

29*

42. Et quicumque dixerit verbum contra filium hominis, re-- -

Its 1

L

À

2.IC.

mittetur e1: qui autem dixerit contra Spiritum fanttum

D

3

Omo

. remi

ttemr ei .nequ'.e in, hoc faeculo; neque in futuro.

Ó

-

-32. Al.l-t

Qd

z

2

no; gæ: noneff mecum , eomtira me

ftus , Ne/zte ',4/i,11quic.," probibere , k,?u?;

jtdici

Wdici

:/27.) Nel fenfus eft : Satanas ,. cujus

enim, nom eff contra vos', id'eft, qui

virtute dicitis me ejicere dzmonia ,

eadem, qu& vos, docet, ac facit; etiam-

EE

fi,

demn

n0n folum mecum non eft , fed etiam

uia vos non fequitur , pro vo-

contra me , &non fclum non congre-

bis eife non ,videatur , pro vet;s eff ,

La

gat mecum homines in horreum Dei;

quia do&

firmat. -

rinam, & fadta veftra con-

"

blnfphe

$jed eosdem etiam. difpergere ftudet,

00 *j

&a Deo abducere. | Ítaque. ex ope-

31. ldeo dico vwobis.) Caufaïis-di-

um (

rum diverfitate conftat inter me &

&io non refertur ad ca, qus proxi-

demonem nullam eífe concordiam.

me preceflerunt,*fed adverfum 24.

fhus hn

diximu

'"Nel fenteritia eft, quafi dicat: Vos

Hic a0n ejecit daruonia nifiim Beeizebub

Queri

Pharifzi , quafi judicet indifferentes,

principe damoniorum , quod clare pa-.

ct ex Divo Marco , apud quem fic -

compre

& zqui videri vultis, qui nec pro me

Y£ Crim

fitis, nec. contra me, fed pro veri-

legimus cap. 3. num. 28. -4mez dico

Cálump

tate ;

at ne erretis , neC alios deci-

vobis , quoniam ommnta dimirtentur fí--

piatis. "Nam etiamíi, quod vos fi-

liis bominum peccata CQ blafphemit ,qui-. —

£0 gray

bus blafpbemaverint : qui. autem Aaf- ^ äþä

LOper

mulatis, nec pro me , mec contra

*

*

&mpo

me vos effe, verum effet ; adhuc ta-

phemaverit m Spiritum fantbum , nom.

fatum .

men ob hoc ipfum effetis in culpa.

babebit remi[fionem 1n &reruum * fedl .

reus erit aterni delitls 3. quoniam dice-

téi. n

Vos enim, qui Scripturarum fcien-

9* 4

tiam profitemint , primi pro me elfe

bast , [peritum immundum babet.

debuiftis , nec ininus peecatis quam

Spzritus autem blafphbemia.). Hle«'ai-ï,

Ài

is peccct, quicum fuo regi adetle de-

citur peccare in Spiritum fan&um, & .

blafphem 5 in illum effe,qui manifcfta

(Jüod q

beat , cui eft obftrictus , illum ta-

m-il()s

men deferit eo temapore , quo illi po-

Spiritus fancti opera damoni tribuit.

tiflimum fervire debuiffet. Ita e.xpli'-

Non remiftetur.) Quia in aliis ple-

Qd (

cat Maldonat.

Porro notandum eft,

rifque peccatis aut ignorantia , aut

Véllene

qlle qut

non repugnare huic Chrifti fententice,

infirmimitas , f1non omnino,aliqua . :

quod Luc. 9. 5o. illa occafione dixit

faltem ex parte , a culpa excufat ,

t lmlu

ominus : Qu zom eff adverfum: vos

at im peccato in Spiritum fanctum ni-

ls eft

hil ejufmodi eft, quod culpam elevare -

udate

pro volisefl, | Loquitur eniin ex di-

fcipulorum fuorüm opinione, qui non

poffit. itcaque hoc peccatum non re-

Nl

putabast pro fe effe, nifi qui Domi-

mittitur, ideft , vix & «gre dimit-

tCUm

num non doctrina folum , fed etiam

titür,quia it1 peccare Wnfiguis eft ma-

T& üpe

pedibus fe&taretur , dicebant enim:

litiz, & quia hujusmodi peccatores

piitis

Vidimns quemdam in uomine tuo ejicien-

vix unquam pconitet , ut par eft. -

w

h?

ztn damonia , 6f probibutmus eun,quia

32. Quicumque dixerit "verbum con-

éa

llpr

non (equitur nobi[cnm. Quibus Chri-

tra Filium hominis, ) Qualis illa elï.

Àj)

M

-

4

CAPUT Xtr.

73

283: Atif facite 'arborem bonam , & fru&um ejus bonum :

v

aut facite arborem malam

?

; & fructum ejvus,mlalum ; fiquidem

lwlïia« fe-

ex fru&tu arbor agnofcitur.

Y

H

0-d

eftis bönä lo

c

t;etur.

34. Progenies viperarum, quom

Q pot

;

S

qui, cum "ïIfu

.

Is, 1e-

fitis mali? w ex abundantia enim cordis os loquitur.

, oD

35. Bonus homo de bono thefauro profert bona, & malus

homo de malo thefauro profert mala.-

; Àut

36. Dico autem vobis: quoniam omne verbum otiofum,

—cmaned M

quod locuti

fuerint homines , red/dent rationem de eo in diþ

.

r qu

judicii.

eft qui

L

37. Ex verbis e

t;etiam

nim tui;sxjuüifi*ucvabe:ris,'& ex vefb?s tuis cöri—

p y0*

demnaberis:.

*

tüi f/l $

48. Tunc

a COR

bxlufþ.hemia cap. fuperiore n. 119. Ecce

- Quomodo. poteflis. &ona loqur, Be. )

homo 'vorax £$ potator vini, publicano-

Non negat abfolute, & omnino pof-

[ilis di»

rum $ peccatorum. amicus.

Fortaífe

fe ; multi enim mali cum fint, bona

B moxl-

lus bominis hoc loco, ut fupra n. g.

loquuntur , fed dicit quod naturale ,

um 24

diximus , accipi poteft generatim , ut

quod ufitatum, quod diuturnum eft;

Befiæhü

quemlibet hominem , etiam Chriftum,

fere enim boni bona, mali mala lo-

Jare pa-

comprehendit , ut fenfus fit: fi gra-

quuntur: & fi quando fecus fit, id &

yem Ite

ve crimen eft innocentem hominem

preter naturam , & prater confuetu-

s. d

calumniari, & morte piandum ; quan-

dinem accidit ,

$

:

entur f'

to gravius erit manifefta Spiritus fan-

poteft.

& diuturnum effe non

D

n qu'

&i opera per indigniffimam calumniam

Ex abundantia cord!

: ) Id os loqui-

m H

demoni adfcribere ? hoc ergo pec-

tur , quod abundat in corde.

um

nf

catum dithcile remittetur , illud au-

;'

p

33- De £ono thefauro , &c.) De bo

7

.-tem. non admodum zgre.

no thefauro cordis, ore promit bo»

j tt*

3 33 4ut facite arborem bonam , &c.)

na

Arborem bonamaut malam ipfos Pha-

) [Ilc di

äö. Qrane verbum otiofum , &c.) Eft

rifzos intelligiz , quos reprehendit ,

argumentuma minori ad majus; quafi

um

quod cum arbor bona videri vellent

dicat, fl de minimo verbo otiofo ,

vll

malos tamen fructus facerent ; aut

quanto magis. de blafphemo , quale

j eribulte

quod cum arbor mala eflent , videri

veftrum eft, quo dicitis, me in. Beel-

jliis pe-

vellent bonos fru&us facere , jubet-

zebub ejicere demonia , ratio in die

yji, av

que aut aperte-bonos effe , aut' aper-

judicii reddenda erit; verbum autem

( ;diqll*a

te m:los. íta Maldonatus. Vel fen-

otiofum definit hoc loco D. Hiero-

x

fus eft, aut me fimul cum operibus

nymus, quod fineutilitate & lo

qgen-

d s

laudate , aut me tanquam- arborem

tis dicitur , & audientis.-

memm

malam una cum operibus damnate,

; noi 1

At cum reprehendere me non poffitis,

37. Ex verbis enim tuis juffifiaberis

&c.) Non ita intelligendum quafi fo-

j dimil

nec o

pera mea, par eft , ut me reci-

la verba aut condemnatura , aut jü-

,dime

piatis.

ftificatura unumquemque fint ; multis

»ecqï*ïores

34. Progemies viperarum.) Viae di-

enim aliis aut juftificabimur, aut con-

r &O

&a fupra c. 5. n. 7.

um !

demh'abimur argumentis . S$ed i:a.-m.

Lg illa [/

Bi4. f:a?/ï Com.leach. Z V 1t.

x

E

p

[

£VANGELII SECUNDUM MATTH. .

74

p

gï8, 'Tunc refponderunt ei quidam de Scribis, & Pharifgeis,

m

dicentes : Magifter, volumusa te fignum videre:

P

2

ambul

2 Ihfr

39. Qui refpondens ait illis : » Generatio mala; & ad

u]*-terä

d

1gnum quaerit: & fi

| Eu

16. 4 :

gnum non dabitur ei, Kniüäügnum' o Jonse

Lucs. Prophetae.

*

ngtam

1I.29.

.40. Sicut enim fuit Tonas in v

entfe ceti tribus diebus ,&

5

1. Cor

1: 22-

?

tribus no£tibus, fic erit Filius hominis in corde terree tribus

Teq

Tonin

0']-0!] &

diebus, & tribus no&tibus. *

Q T

41. p. Viri Ninivitze furgent in judicio cum generatione ifta,

ä

j

f

d

: $6.

P ]on. & con

-

lemnabunt eams quia poenitentiam egerunt in præd;ca-

3. 5. tione Jons&, Et ecce plus quam ]onas hic.

fatre

42. Regina Auftri furget in judicio cum generatione iíta,

Dissseraaens-

& condemmabit eam , 4 quia venit a finibus terrae audire fa-

»-

P

R

g'-

& ecce plus quam Salomon hi

C.

àt quà

Io- » I-'

ientiam Salomonis à

-

4

1. L. (

3.eru—'1'AI—1

777

QJPar' )

üt dixi

9. L.

a

d juftificandos ; & condemnandos

eft, ficut Jönas fuit Ninivitis fignum,u

multos , qui bene aut male locuti funt,

ita & Chriftus Judeis: ille enim fa.

P'asq

fola ipfa verba fufficiant.

&oillo mirando , quod tribus diebus

fat, N

"

Jixerunt. Vide

latuitin ventreceti , & poítea vivus

tentilfi

9. Refpouderunt.) D

aüditet

dicta fupra c. II. 25-

&

ejectus eft , tantam fidem przdica-

Volumnus a te frgnum videre. ) Pe-

tioni fue conciliavit , ut Ninivitas

hl mj

tebant miraculum aliquod novum &

ad penitentiam converterit , feque a

pientia

inufitatum. Fole£ant , ait fanttus Hie-

fiàm,

Deo miffum eis perfuaferit: (ic Chri-

ronymus, ve/;m rmorem Elie ignem de

ftus morte fua & .refurrectione poft

lat À

fblimi wenuire , vel im fimtlitudinem

triduum, fe filium Dei, & Chriftum

hum (

Samnelis tempore effivo contra uaturam

verum effe oftendet , agnofcetque

tem ;

divi

loci mugire toniTua , corufcare fulgn-

generatio hzec eum eífe Mefliam. .

rQ& . pnbres ruere, Gc.

In corde terra, ) id eft, medio, feu

3ii

89. Generatio.) Genus hominum.

intra.

Yi eis

Adalrera.) Degener , & a Deo de

Multi do&ores Limbum in-

vis d

*

telligunt, alii fepulchrum.

ficere folita per peccatum.

AI. Viri Ninivite , 6c. ) Quoniam

45 (

Signum uon dabitur ei.) lp

fis peten-

6.)]

tibus, & quale ipfi volunt ; nam alio-

Jone meminerat Dominus , qui Ni-

&Q&Ende

nivitis penitentiam pradicaverat, con-

Difto:

ui multa figua edidit Chriftus,

feit Judxos cum Ninivitis gentilibus;

ANifE frgnun. 7ona propheta, ) Senfus

ut Judeornm incredulitatem, & ob-

lm a«

eft, fignum petunt, quoe agnofcant

&em q

TE ,

quo mundo manifefter, non

ftinationem hoc exemplo, & compa-

us

autem 'dabo aliud fignum tale , nift

ratione coarguat, illi enim Jonapre-

i'at £

dicante crediderunt , & ponitentiam

imnortem , & refurrectionem meam ,

egerunt ; fecus Judzi, licet Chriftus

Wo-im

tunc ipfi vel volentes me agnofcent ,

ltenta

tunc populi in me credent & ad me

pr&dicaverit, & plurima ; clariffim

"

que miracula ediderit.

I)nmm

conyertentur. Sic Joan, g. dicitur :

"Cum generatioze ifla.) Id eft, con

cum exaltaveritis fflium bomtints , tune

r

nïtug e

gogno[cetis , quia ego fum.

tra hoc hominum genus.

&« ) d

-

j

tat,

Cat()tum

42. R'egifm "ufhri.) vReginavSaþa,

-

; 4?. Szcnut eni? fïtit Jote: ,

i

CAPUT. XI.

15

ts

-

2 43- r Cum autem immundus fpiritus exierít ab homine , * Luc.

ambulat per loca arida , qu&erens requiem , & non invenit. I2*

hlterä

- 44. Tunc dieit : Revertar in domum meam , unde exivi.

; Jong

E: veniens ínvenit eani vacantem , fcopis r'nun.dat.am. , & or-

natam.

Hos. fpiritus f'ecum,

»us;-:&

45«

'Tunc vadit , & "aiï'uhdï*fv feptem a

nequiores fe, & intrantes habitant ibi: s & fiunt noviífima «aPet

tribus

hominis iliius p

s

ejora prioribus. Sic erit & generationi A/h.'u-icï gef—-.

£

2. 20.

EM

fimze.

:

ne i&'a','

jjte

46. t Adh

u

C eo l'oq'ueïnfe ad turbas, ecce mater GJUS .&

Lucz.

æ.dica-

fratres ftabant foris , ,vuq;uæ:]ien te

S 4loqui €i.

i . 8- 19»

z

47. Di-

e iftt,

Jire fz-

de q:ua'—vïd'e q

E

al dutiek

3. Reg. Io.

Amänlfaf per loca arida, & 't;nawwfd.)

n. I. & fequentibus.

Id eft, per deferta, & folitudines.

Cogebantur enim demones ab homi-

À

Ar'Cllm—

Venit a finibus terre, ) Ex Arabia,

ut diximus loco citato libro Regum.

num corporibus pulfi a Chrifto, ne

figum,

Plusquam Salomon hic- ) Quafi di-

hominibus nocerent, loca deferta, &

um f

arida petere.

Sic Angelus Raphael

; diebus

eat , Kegina, fomina, barbara , po-

tentiffima , a finibus terre venit, ut

EObiz 8. demonem in: deferto- fupe-

3 YiVUS

audiret fapientiam Salomonis, homi-

rioris /Egypti religafie dicitur.

nE

dict*.

nis mortalis- ceterorum fimilis , fa-

- Ünarens requiem, U mon invenit.))

(ioivitas

Quia nimirum nemini nocere poteft,.

pientiam utique humanam, non divi-

fequea

nam, quam miraculis non con firma-

in quo demon fuam quafi re

quiem -,——/ &

ic Chri-

bat. At ]udet & Pharifzí, viri non

voluptatem conftituit. -

:

Qne po.

folum dosti, fed doctores legis, veni-

"hiftam

44- Faeantemy, fcopzsanundatam, 6

entem ad fe D'ominum , filium Dei,

Habitatore Deo carentem flagitiis

joetque

& divine. fapientim thefauros. ore

mancipatut

m

& ad excipiendum prio-

(ltam. -

fundentem , inaudiraque miracula co-

rem hofpite

m

paratum. hominem. pec-

$

o feu

yam eis facientem, contemnunt. H«xc

catorem.

bym U*

vis eft comparationis, & antithefis.

|48- Afmit feptem alies, &6c. . Nihil.

4

Qwnz autem bmmundus fpirritus ,

aliud fignificat. quam eos, qui boni

;.uonizmi

€c. ) Ideo videtur Chriftus dixifle, ut.

fuerunt, fi

quando contempta divina

u N-

oftenderet pejores effe. Judeos , quam

gratia mali

E

ant, peffimos fieri fole-

fi nunquam Dei legem, & cognitio-

re, quafi pro:uno' fpiritu imimundo ,.

31'1!9'00*".

nem accepiffent. . Cum enim per lIe-

milibUS;

feptem in. illos ingrediantur. Porro

/& o

em diabolus quodammodo àb eis

feptem. Hebrsorum confuetudine pro:

ejetus effet ,. contempta. D«i gratia

multis pofuit, certu

compte

digni fa&ti füunc ,. utfeptem in eos pro

incerto..

*

1

mv numerumt prqs

o pree

uno immundo

jreatam

fpiritu fplritu'si in gre-

Novi/fema. ) 1d eft, pö&*fe-'me-lä-

Chritus

derentur..

C blomundus fpiritus. )

) lea ap p&llätur

: P46 . Frarres. ),

Id V.eii,. cognati» pro»

pinqui.

wmima;

dzmon ob peccati labem, qa inqui-

Srabant fdriif'.

natus eft ,& quia homines ad pec-

y Fi*eqilentii'a- audito-

eüa o

catorum. ll'orudgsw vfufcip«iendas. follici-

rum Chrifti exclufi, ut patet ex Luc-

tat,

2

/8,0 20'-'

": SAPK 1

76

EVANGELII SECUN*DUM 'VIATTH

47. Dixit autem ei qu1dam Ecce mater tua , & fratres tui

N

L

forls ftant quaerentes te.

(icem

48- At ipfe refpondens dicenti fibi , ait :

Quae eft mater

7À

mea , & qui funt fratres mei?

foffoca

49. Et extendens manum in difcipulos fuos , d1x1t

Eccg

9. /

fnater mea , & fratres mei.

Qum,

5o. Quicumque enim fecerit voluntatem Patris mei , qu1

(

m Coelis eü

ipfe meus frater, & foror,

& mater eit

1]

Q APUT XIII.

loqueri

TF !

Sedem* in tavicula proponit turbis parabolas [eminantis ,- ac giza-

Ityfter

15 |

üorum, quas etiam difcipulis interpretatur : item parabolas de

grano finapis , de fermento in farina occultato , de tbelauro , &

tion h:

margarita imventis, de reti in mare miffo, quam parabolam etiam

declarat :

* &adi

docens ín patria , ait propbetam won e[je fine.

u

141

bonore nifi in propria . patria.

audle

illo die exiens Jefustle domo , fedebat fecus mare.

ebms

a Mat IN

2. a Et congregatae funt ad eum turbee multee , ita ut

15.]

4. I

in naviculam afcendens federet ;

& omnis turba ftabat m

Luce &,

httore

9. 4

4ltityd

Et locutus eft eis multa in parabohs, dlcens Ecce exut,

tem,

L

(:

. qui femlnat , feminare femen fuum.

6 &j

4. Et dum feminat , quaedam ceciderunt fecus viam , &

0837 j fen

venerunt volucres coeli , & comederunt ea.

Wina tor

b Cn;

s. Alia autem ceciderunt in petrofa, ubi non habebant ter-

Ciylum

ram multam: & continuo exorta funt , quia non habebant

6.. Sole

b Qu

alntudmem terrae.

AX Ctat P

gnter

47. Qu« eff mater . mea, &c.) Non

D

In parabolis.) Similitudines ufur-

qummt,

"gnatris cognationem negat, fed fpiri- pans, & fermonem, qui aliud fonat,

b

tüalem praefert.

aliud. fignificat.

nls

II

SO. Serer, ÉT mater. ) Id prop

ter

Qul femisat.) Periphrafis agricola,

focmmas dl&um eft.

* fholis d

At

/

Ó entíooy , feminàáns, id eft, femma-

qum dl m

re folet.

Ta ut tn naviculam afcendens jä-

4 Ef vmerunt -valm'res ezli , ö'c )

2j

deret. ) In naviculam: afcendit

Quod in via, five femita campi ce-

Ualer

ne a multitudine opprimeretur ; &

cidit cum .expofitum fit, nec inter

15 qui

Ug f

ut omnes auditores ante confpectum

Do-

glebas lateat, facilius ab avibus cocli

dlgm El'am

fuum,& in fe intentos haberet.

involantibus excipitur , & comedl-

inus enim tantam frequentlam non

tur.

caplebat, ut apparet ex cap. fuperio-

5. In petrofa. ) Terra pems abün-

'f

eft

IQS&

re n.4

dante

) d

A

hi plus

l

;

X

CATPUT XIL

77

F65 tul

Ms Sole autem Orto æftuaverunt

* qma non habebant ra-

dlcem arueruünt.

fna;et

" Alia autem ceciderunt in fplnas- & creverunt fpinse,. &

fuifocaverunt ea.

Ecce

8. Alia autem ceciderunt in terram bonam : & dabant fru-

&um, aliud centefimum, aliud fexagefimum, aliud trigefimum.

QUi

9. Qui habet aures audiendi j audiat.

IO. Iï.t accedentes d1fc1puh dixerunt ei : Quare in parabohs

loqueris eis ?

&

II. Qui refpondens, ait illis : Quia VOblS datum eft noiï'e

[ 94

. myiteria regni coelorum : illis autem non eft datum.

J

a d

12. ?. Qui enim habet, dabitur ei, & abundabit, qui autem ZInfr.

25.2g-

),8

. mon habet, & quod habet, apferetur ab eo.

13. Ideo in parabolis loquor eis: quia videntes non vident;

N

& audientes non audiunt, neque intelligunt.

l

14. Et adimpletur in eis prophetia I(aize dicentis: « Audltu clfalæ

,

audietis, & non intelligetis, & videntes v1deb1tls "

& non vi- 9. 9

M r

— debitis.

late.

212.

Ya u

15. Incraiï'atum efc enim cor populi hujus, & aurtbus gra-

Lucæ

^5

viter g. 104

abat Itl

2

"

"ltitudiaem. ) ld ef"t Profundlta-

-Joan.

tem,.

meretur ; ei qui non habet, etiam fi

49*

g exllb

quid reliquum eft, auferatur, quia

AG

6. äj?uavcrunt, &. ) . Exawuart-

indignus eft, ut habeat.

I8.28

905, ferhinum recens natorum ger-

I" thente: mon vident. ) Id eft,

lmy&'

mma torrefacta funt.

!^ Rom

cum mlracula, certiffima eorum que

1. 8

g. Ceuzefimum , &c.) Pro, cente-

dico argumenta, oculis fuis videant,

nt tf*

cuplum fe*(a"ecuplum, trigecuplum.

& auribus audiant , nec intelligere,

9. Qui babet aures audiendi, audiat.)

nec credere volunt.

In penam ergo

1bebmt

Excitat auditorum ítudium , ut dili-

6, S0€

incredulitatis illis obfcure loquitur,

genter parabole fignificationem in-

quia dum quz perfpicue , ac dilucide

qulrdnt.

Vide di&à fupra cap. II.

1llis dicebantur, intelligere noluerunt,

s r

5n. 15.

illad meruere, ut ita illis loqueretur,

ud follïtt

II. æm volis dztum e/f, &$c. ) Apo-

ut etiam fi vellent , intelligere non

olis datum eft noíffe Dei myfterm,

polïenc.

] 100121

uia digni erant, quia mcelhgere, quia

Anditu audietis, &fc. ) Sumptum eft

femind"

—£redere volebant , .quia quzfierant,

hoc ex cap. 6.

lfaie n. g. ubi etiam

tamen

j, &

t habet. D. Marcus cap. 4. Io.

illud explicavimus ; Citatur

llss autem non eff datwm.) Quia cum

hoclocoj ixta LX X. interpretationem.

p C

credere noMent, atque intelligere, in-

Non "videbitis.) ld eft , non intelli-

3C n

tet

digni erant, quibus myfteria regni ccc-

getis , .aud: ebant Chrifti predicatio-

ipus &t

li

nem , videbant miracula ,

fed . fine

lorum explicarentur.

coined

19. Qui babet , dalitur ei.) Senfus

Ífrucu, quia non cap!ebemt

V eft, ita pleluque fieri folere, ut ei

I5. Incra[[-tun.) ldeft, induratum.

. qui plus habec, plus detur, qma plus

Svrus habet, Nnäe afufum.

7

79

EVAN GEL«IIS-ECUNDUMq M»A.TT'H...*

nt

viter audierunt, & oculos fuos clauferunt ; ne qaando videa

a

oculis, & auribus audiant, & corde intelligant, & conver-

E. tinoo.

tantur, & fanem eos.

2

——

2

.

b

16. Veftri autem

9eati oculi, ciai*æyiïdfent,, & :u'ifres veft"reyej-,'

[ i,

quia audiunt.

*

Q ve

rE

—

Bo

a Luc.

17. d Amen quippe dic

o vobis, quia multi prophätæ, &

D A.

um

TORENES

audi

1924* jufti cupierunt videre, quae videtis, & non viderunt; &Aäalh-,

m

dire ,. qu&e auditis, & non audierunt.

, qm'den

19. Vos ergo audite parabolam feminantis :

. tnpdin

19. Omnis, qui audi: verbum regni, & non intelligit, venit

!t

malus, & rapit, quod feminatum eft i.n,cQ.rdg ejus 5 mc eft ,

d reg

qui fecus viam feminatus eft.

- qgto f

40. Qui autem fuper petrofa

feminatus eft, hic eft , qm

H

EE

accipit illud :

:.

verbum audit, & continuo cum' gaudio

H

fppcï |

L

. fe

:

poralis.

21. Non habet autem in fe -radicem. :

d eit tem

ä

j

[

--—Fa&æ

j

l

inàpnam

Càm, vo

4uri£n.c.) Scilicet ,. —m;entiis. Si,c

fos, quod parabolam.non .üicgliæ.iif-

i

5d df

fent, cum primum. audierünz , nerci-

etiam eculos intellige.

E. DUS t

Graviter.) Scilicet, more furdaftro-

tis parabolame hanc ,, 6 quomodo: omnes

1

i ? FOl

þ szums

garabolas cognofeetss. 2 quafi dicat. S&

h

. lium,

Clanferunt.

hanc, qux omnium: eft facillima, nomn

&ring. Chrifti. .

) Scilicec,, lumini" do-

intelligitis , quomodo: alias, quz dit-

Scandg]

ficiliores funt, intell

.

tis ?

-

j dem (s

16. Ouia vsidä(zt',. &c. )

^ Chriftum

. tüto dilo

;

^

vident, & ejus p

Ig. Verbam regni. )

vangelium.

5

unt.

gædicatio.n,f:m. audie

Non intelligs.) Non recoudit alte

D

RU mulrJ

17- Multi prapheta , 88 juffi . &c. )

in: animo. , non. fovet , non medita-

p'nim fe

.Xauc. Pfo. 24. habet sez/ti propbeta ,.

tur, & quafi terra. Cordis. fui tegit z

"liisd

veges. . INominat nobili /fimas quasque:

nam non intelligere non femper culpa

eít, hic autem. culpa notatur.-

X

fie feen]

perfonas ,. queque digniffimz fuiffe

N

prater te

videbantnr ,. qu& Chriftum. viderint ,;

Maíns. , O' noneos, ma

lignus; «di*aï-;

Othines

nectamen videre potuerunt, quo ma-

bolus, ut fupra cap. num. I$. &

C&

alibt-

gis gratiam, & felicitatem A poftolis.

)

Wüthem

a.Deo coaceffam, commendet.

Hic eff qui fécus viam [&minatus eff-

14

Non- videraunt. ) lWNon h&c omnia ,

Id e(t, hic eft finilis agroy. & terre,

nec: ita clare intellexeriont , nam. ut

quz fecus viam dura eft, praetereune

:

üg, Tl

tium calcata veftigiis.

23' IMP;

air D.. Paulus ad. Hebr. II- 13- 7»-

£.

za. felem, de; untla [unt. omnes iffa mon ac-

Qo. Cmm gaudtia acc

ipiz.y Sig;nifïïcat

Witam [

ceptis repramzt/fronsbus , fed. « longe eas

hujifce auditoris . levitatem , nullt

enim. minus conftantes aliquando etfe:

hij

afficsentes, U5 falutanzes. Mide L.Pe-

M

tb i.IQ RI.

folent, quam qui iqid.o. maxime vi-

39« atudite parabolam. 5 1d. eft, ejus

dentur ardere..

difq

gmütag f

fignificationem ;. jam: enim parabolom:

21. Radicem. ) Conftintiam:, E

*nt

habet alte impreffum verbum . Dei ,

alias t

N W

audierunt. Vlarcus cap. 4. I3. indi-

ef

qgi non habet terram m.ul-tam.,-, id efl.

cmtefl

lt

gan; Apoftolos a. Chrifto fubreprehgn-

T

CAPU T "EL

79

w

mdemt

aCta autem tribulatione & perfecutione pro pï.e

.

f v'erb,ux/h,Acgn-

tinuo fcandalizatur.

.

UER d

22. Qui autem fesninatus eft i

H fpinis, hic eft, qui verbum

ehz, T

"folicitudo ízeculi ifius, & ffallacia divitiarum fuffo-

cat verbum , & fine fru&tu efficitur.

.

RE E

23. Qui vero in terram bopam fem!

natus eft, hic eft, -.qui'

audit verbum, & intelligit, & fru&tum affert , & facit aiiud

; &.Aa.lä- |

1

uidem centeíimum

:

» aliud autem igxageümum , aliud vero

trigefimum.

.

, venit

24. e Aliam p

arabolam prdp-ofuïtiilis, dicens: Simile fa&tum « Mar

.

L

PA

eft regnum coelorum homi

ni, qui feminavit bonum femen in * 26.

agro fuo.

3

4

i

25. Cum autem

doi"mi,rent hömines, venit inimicus ejuä, &

i qi :

fppe;j fetni;ilavit zizania in ïmefdio!tritici, & abiit.

po

us 1

26 Cum

xagefimum ad viduas, trigefimum ad

—

magnam, profundamque , ut ita di-

cam, voluntatem.

conjuges referunt. Alii aliter, ver-

m

Sed eff temporalis, ) id eft ad tem-

bi gratia, centefimum ad martyres,

n: " nf]?l" E

pus tantum durat in eo f'atu.

fexagefimum ad virgines, trigefimum

ad viduas.

Vide Maldonatum in

77 0?7,1"ef

Proprer verbum.) Propter Evvange-

dicit. 9F

lium.

hunc locutn.

Jjmay 001

Scandalizatur. ) CZldif, id eft, fi-

24. Simile, 6$c.) Quafi dicat,/*fi/mile

dem deferit, & a doctrina, & infti-

quid accidit inregno cclorum, id eft,

tuto difcedit.

.

D

in Ecclefia. 'l'ria in primis hac pa-

ecfium

29. lm fhimis. ) Qui in terram qui-

rabola fignificare voluit . Chriftus.

dem multam, & bonam , fed

i

Primum in Ecclefia non folum bo-

o,dit at d

fpinis

num femen, id eft, homines bonos,

ü medm'

plenam femen excipit.

f vgr

Selicirado feceli. ) Pe

r fOlici'tudi.-

fed etiam malum , id eft , homines

nem fzculi fignificat quidquid in illo

malos effe. .Deinde fe non effe mali

uper C'J!Pæ

reter regnum Dei, magno ftudio

feminis au&orem, fed boni ; malum

Ur

3

- Poftremo

us U* 1

omines quzrunt, honorem, divitias,

a Diabolo feminatum.

l. ^

Xc. & quidquid a querendo Deum

malum femen quod a Diabolo femi-

ho:ainem tardat.

natum eft, fe patienter usque ad mef-

fem laturum eife; nec ftatim eyulfu-

T e f

- Fallacia divitiartan.) Fallaces divi-

d

& tery —

tiv , multos enim decipiunt.

rum.

Q5. Cum autem dormirent homines. )

græteïeun'

25. dnterram bonam.) Etbene etiam

Noéte éoncubia.

Italice diceretur,

cultam , fubactam , & purgatam.

Cum

gipift

quando rutto 11 zondo dormiva.,

" nü ]i

Intelízgzt.) Mledicatur, exercet.

prepofiti- Ecclefiz negligentius age-

Miud quidem centeftmum , 6c.) Si-

rent, yel Apoftoli mortui effent, ut

r

ndo tff

Ü (le

g vt*

gnificat finzulas feminis menfüras,

altas

D. Aug. interpretatur.

'"'centenas ,

alias . fexagenas ,

4nimicus ejus.

-Diabolus.

j0

alias tricenas afferre. " Apparet hinc,

Zizamia.) Lolium, & herbas fege-

mam !

efía meritorum gradus.

tibus noxias.

um

pity

Interpretes

Mglos ho'ming:s inj:el-

m j

i

centefimum £ru&üm ad virgines , fe-

ligit.

l

80

EV ANGELI SE CUNDUM MATTH.

26. Cum.autem crevilfet herba,

M

& fru&um feciflet : tune

apparuerunt & Zzizania.

- Cclont

27. Accedentes autem fervi patris familias , dixerunt ei:

fulis tt

Domine , nonne bonum feme

n feniipai'ci in agrotuo? Unde

H

ergo habet zizania?

,

us homo holc fecif.

fine

28. Et ait illis : Inimic

- Servi autem di-

3

xerunt ei: Vis, imus, & colligimus ea ?

tem: /

ïg

29. Et ait: Non , ne forte colli

nf

fimul cum eis, & triticum.

gentes zizania, era'di'cetis

36. 1

30. Sinite utraque crefcere ufque ad meffem, & in tempore

fUnt a

meffis dicam mefforibus : Colligi:e primum zizania, & alligate

lm 2x

ea in fafciculos ad comburendum

in horreum meum..

: tri;icum autem congregate

-

A

eft Fil

f Mar

31. f Aliam parabolam propofuit eis dicens: Simile eft re- !

4- 31- gnum coelorum

A,uca.

E.

,

fit, nul

n agro fuo;

grano Gnapis, quod accipigps hqmo-: feminavi

"

tam rem

13.19-

Maju

32. Quod

linimum quidem eft omnibus feminibu.sxg .cum

.

d'oribus

autem creverit, ma

]

us,eft omnibus oleribus

|

, & fit arbor, ita

maram |

|

illiuse

M

w

uüt vvolucres coeli veniant, & habitent in ramis ejus.

X

lat

33./A':liam

-

ïl

Otnifs

predii,

36 Éondum.

Cum kfpicam "dX

Mefaribm.') fAngelis, 'ut explicat

converf.

r

ana protuliffet, cum Ecclefie mini-

Dominus eodem numer. 34.

h

ri malos bonis admixtos eíle; ex

- Cosig,te primum zizania.) ln mundi

f

Apoft

Vérunt

parvis eorum Aa&ionibvus. deprehendit-

fine, & confummatione fzculi, cum

j* n

ent.

meífis erit, zque boni , & mali col-

TWeng

&

298. Vir imus,. & colligimns ea.) Pro,

ligentur, hi flammis zternis addicen-

Wüdenc

eamus & colli

j

amus. Hisfignifican-

di , illi in 2ternam beatitudinem in-

E

tur ardentes aliqui. Eccclefig miniftri,

ducendi. Sed in paárabolis multa di-

mcremm

qui malos de medio tolli vellent.

cantur, non ad fignificandum , fed

29. Ne forte colligentes zizania, &c. )

ad implendam narratione:n, non quafi:

Wiey,

Ne bonis noceatis , dum malos ftu-

C FnyIQl

parabolg partes, fed quafi emblema-

WKP,J- drä

detis e tedio tollere.

Adde eos qui

ti, & ornamenta; non quod unicui-

mmm

zizania , & mali funt , xnon'n.unquam

ue particule fua. apodofis reddenda

bonos fieri.

Non vetat. Chriítus

it, fed quod cum illis adjunctis ita

d

aliny;,

hereticos e medio tolli, & extremo

T

)dl

ea apud homines fieri foleant.

ttnf, Ts

affici fupplicio , qua de re videndus

Horrezz. ) Calum.

hoc loco Máaldonatus.

Vide etiam ;

31« Grano ffnapis.) Propterea Evan-

Y H m,l

1 placet, qu& late de hoc argumento

gelium, & ejus predicationem, & .

Ply(,'m

difpütavimus lib. 2. Hiero

Tiüm

i 3.

polit. od

fidem grano finapis conferet ,

uia

?

femen hoc cum parvum fit.initio in

Ali

3o. llxqu

t ad meffem. ) . Meffis v;ra

ingentem magnitudinem crefcit, ut ex-

Qu [ar

o Temmatio

-

plicat fequenti. verficulo.

D

at

, faeunts c;[;*'?- ut dicitur in-

fer

T

fra n. 39.

7

:32. Mini,:num.)' Scili(.fec propor;iq-' !

/' cum

CAPUT XIL

8t

: ; fune ;

- /.53. Aliam parabgi)lxalm* locu'us eft eis.. g Simile 1ebfï regnunt z Lue

s

ccclorum fermentos quod acceptum mulier abícondit in faringe !3* F*

j ei: ]

»lr

fatis tribus j donec fermentatum eft tatum.

Une d-

34. Hzec omnia locutus eft Jefus in para

bol-,i/s, ad turbas*, &

u-

fine parabolis non loquebatur eis.-

.

:

tmd- ]

p*

a

35. Ut impleretur, quod dictum er

af'.Päf Prophetam dicen- ^ Pl

tem : ^ Aperiam in parabolis os met

adictis.

a confüitutione mundir.

Im; eru&abo abfcondita 77- ?

!

36. ; 'Tunc, dimiffis turbis ; ,

venit in domum , & aE&eifeä ; Mar.

empore

runt ad eum difcipuli ejus, dicentes: Ediffere nobis'Bárabo. * 9*

aligate. -

lam zizániorum agri.

*

*

prem D

37. Qui refpondens , ai

t illis: Qui feminat bonum femen ,

eft Filius-'hominis;-

*

TI

38- Agfr

ne, nullum enim tam p

bís partes, donec totus orbis hujus

'eminavitï | .

tam reur producit.

S

fermenti vi, & acrimonia corripere-

Majus eff omnibus oleribus.'

)'"/In Caiï-

tUr.

Dicit fazs zribes, tantum

s; Cum 7

enim fimul mifceri folitum fuiffe col-

d*oribus ením locís longe fupra hu-

bor, 1fà -

magam ftaturam affurzit, ita ut ubíi

ligitur ex fimilibus Iocis Genef. 19. 6.

w

illius copia eft, filva fpeciem referat.

Judic. 6. 19. 1. Reg. 24« -

lta mt velucres cals ventant, &c, )

35 Ur Pmpleretur. ) ld eft, ita ut

ímpletum fit ; neque enim hoc loco,

,S.Aham

p

7J

Hoinines magnis, & excelis inpenits

—

prediti, ue philofophi, &c. ad fidem

Ut , caufam fignificat, ob quam Chri-

converfi, qur in umbra Evangedice

tus per parabolas loqueretur.

T explicilt?ä

& Apoftolice docrinz requiem que-

| Per próphetam.) David Pfalm. 77.2.

verunt.

Aperiam imparabohs. ) d eft, lo-

)4'111 ao

sculi, cum

38. simile eff regnum calorum fer-

q'ar parabolas, infígnes, memorabi-

mento, 6c.) Hxc parabola idem quod

les, figuratas , propheticafque fen-

( mdi Q

precedens fignificat, videlicet EcclIe-

tentias:

jg addictte

Ernuilabo abfcandita , &oe. ) Problema-

udme m n

fiz, & Evangelice

glo&ri*næ: vim, &

incrementumt.

:

£2, ut eft , in Greco EXX. virorum;

; ml d

e

L.

Maüulzer, ) Res.de uf

A

: ge'rt";fftf-, Ait

&nigmata , fententias involucris qui-

kfdüm ')

Chryfologus ferm. 99.

Vir im agro

, nonq

busdam tegentes res arcanas ,

fteriis plenas.

my-

( embleae

Jfinaprs arborem ferit , domi, mnulier fer-

qinicule

Trentng. procmrat , 65 panes preparat

24 conjfifmib*n'? euuds. ) Repetens

od

alimonia.

Quia virum foris expedlat

fcilicet ab initio liberationts a fervi-

j f

ddendt

laber ; intus wmulerem do

tute /Egypti, immo ab orbe ipfo con-

djun&is i

nïzgfim cura

eonfiringit,. 8c.

dito. . Hic eft fenfus Ioci hujus Da-

ant,

Satis tribus. ) Satum eft tertía pars

vidici , quem Evangelifta ad. fimilem

Ephi , continetque modium Roma-

fenfum accommodavit, ut placet Mal-

yro Ea

num.

Satum ergo, & modius zqua-

donato, vel potius illo ufus eft im

zuoncm D

Tia funt, perinde ac Metreta, & Ephi.

fenfu myftico, cut

n dicat in Chm(ïo

feret y qU A

Aliqui fato tribuunt fefquimodium.

impletum effe.

(j imitio !

In tria fata, five menfuras immiffum

36. Ed;ffere. ) ld eft, explica.

;rcfcih j

T.

eft fermentum, nimirum in tres or-

: ïz »Fi'l-im'« hominis.) Chuüftus.

p T

x.;ä/v mm Cow». Mizoch. T. VIK.

82

: EVANGE,—LI.I "SECUNDUM MATTH.

*

5

38. Ager autem eft mundus. Bonum vero femen, hi funt

- RHhiregni Zizania autem, filii fünt neqdam.

Quee

kRApo

diabolus.

k Mef-

r

39. inimicus autem, qui feminavit ea, eft

(it ott

I4I5.fis vero , coníu

^

funt.

mmatio fseculi eft ; Meifores ; ïautern*v -Angeli

j

4

G

40. Sicut ergo colliguntur zizania , & igni co

r.hburtïmt'up;

fic erit in confumma:ione fzeculi.

;

.

41- ,Mittet filius hominis Angelos fuos, & colligen

tde regnp

; dutts

p

ejus omnia fcandala, & eos qui faciunt iniquitatem.

42. Et mittent eos in caminum ignis. , Ibierit fletus : &

[

pit

a'[t

ftridor dentium.

*

4 Sap..

43. ! Tunc jufti fulg

" dosrode

3: 7-.

ebunt ficut fol in regno Patris eorum.,

,

3n

ui habet aures audiendi , audiat. -

ii

ap.

44. Simile eftregnum coe'oram thefauro abfcondito in agros

uem qui invenit homo, abfcondit, & pree gaudio illius va-

B fni

m illum.

: DO'V'A) |

"

it, & vendit univerfa , quae habe;, & emit agru

i

J

$5

1

45 Iterum

: tranf;it

38- -Age;'- ejl mundas. ) -.Dicitlvlr

Qui babet aures audiendi, au

diar. )

*X

5

mundus, ne putarent difcipuli in fola

Vide dicta fupra numer. 9.

—

4

——

44 Simile eff regnum celorum . the-

Judza, ut ha&enus, fpargendum id fe-

mnen.

fasro, &c.) Regnum cclorum, ut in

A oU quin

fuperioribus parabolis pro fide, Evan-

ebeit ,

Filii regni.) Homines jufti, qiii-bus

celefte regnum paratum eft.

gelio, Evangelica doctrina accipitut ,

15 d

Filij nequam. ) ld eft ma

li fcilicet

eoque dirigitur hzc parabola, ut often-

Non lio

diaboli. Grgce T$ mo»7e8.

dat, quanta fedulitate, & diligentia

CælOmm

ia j?mz-

illam quarere ; &

TCl par

4I. Coliigent de regno g'm 0m2

inventam qglan'fi

-

dala.) Scandala vocat eos, per

uos

facere debeant.

LY

ld thef

fcandala venerünt, id eft, filios Dia-

Thefauro.) Rei, qu& aftim

ari non

& fed

boli, qui zizania funt,

poteft. Qui enim tantum habent pe-

f'iïämim(

Ef COJ.) PtO, id CR, GOS.

cunig , ut numerari non poffit, eos

: Calorm

Qui ra-

thefaurum habere dicimus,.

Qui faciunt. imiquitatem. )

1 ng?qüærl

vis ftudiis addicti funt, &

kfgelerirbus,

al fcondito.) Quuia afeculo non erat

; älnyem

fiagitiifque ferviunt.

auditum.

Loquimur Dei [aprentiam ,

Oi ve

inquit D. Paulus 1. ad Cor. 2. 7. /

erni.

49. Caminum. ) Fornacem

iigui»s ih-

myflerio, qua atfcondita efly quam pra-

Mdfgar

C08 -

Srridor dentium. ) Explicatum eft

deflinavit Deus anute jk;üla 4 glariqm

z

A)pel

Dellum

hoc furra cap. 8. numer. I2.-

aoffram.

RA

-43: Tesc.) Scilicet in confumma-

Invveni:.

) Präteritugn eft e'vg»a)v, fiþ

M.

etiam , abfeondir, fxevi.

tione fzculi, cum juftis merces

fbono-

Inventi thefaurü

T Oa

rum operum tribuetur.

Pra gaudio.)

&idluy,

Sicut fol. ) Sic in trans

ägüfa tione

Emir 4grum ilum. ) .Non figvnifï.cac

pilos

Chriti, qug fpecimen quoddam fuit

emendum Evangelium , 'eratis emm,

lorig coleftis ; fplendzit facies ejus

inquit , accepiffis , gratis date. cap. IO.

-

freur fol, infra cap. 17. 2.

1 hi &t

.8. fed fïgnificac tanti «ftimandum -

^

i

CAP -U— F XHL

$3

TM

Ori,

45 Iterum fimile eft regaum coelorum homini hego;iat

-

quaerenti bonas margaritas.

k Mef-

-.46. Inventa autem una pretiofa rnar

/

garita, abiit , & vendi-

dit omnia, qua habuit, & emit eam.

Angeli

4T. lerum fimile eft rtegnum ccelorum fagenae miffze

in fna're,

& ex omni genere vifcium congreganti:

*

*

rüntgr-;

48. Quam cum impleta eflet, educentes,

& fecus littus fe-

dentes, elegerunt bonos in vaía, mal.s autem foras miferunt.

eTegmo

49. S'c erit in confummatione (zeculi : exibunt Angeli, &

m:&

feparabunt malos de medio juftorum.

so. Et mittent eos in caminum ignis :

dor dentium.

ibi erit fletus; & ftri-

eorum.

51. Intellexiftis hzec omnia? Dicunt ei :

Etïath.

n agn0

p

$2. Aitillis : Ideo omnis fcriba doétus in regno coelorum ,

E

fimilis eft homini patrifamilias ,

[ius V&*

:

qui profert de thefauro fu/q-

m

nova, & vetera.

,

Tierom

$3. Et fa&tum eft, cum confu

mmaffet ]e*fus parabolas iQas,

m

tranfiit inde.

L25

eS

5j m Et

4:;;&& )

p the

ut qui invenerit illud,&iihil non facere

illos xterne feliciæti& compotes fu-

:

debeat, ut illius compos fiat.

turos.

-

48. Educemtes

-) Scilicet pifcatores.

, bv

- A8. Simile eff bomini negoriateri. )

ANon homiui, fed margarite regnum

$O« Iz c4mi;zfzm £n, €c.) WMide

ut odete

Ts

cclorum íimile e(t, ficut in prece-

fupra n. 42.

diligenta

52. ldeo ,.

&.) Quafi dicaa-, quia

denti parabola nori homini invenienti,

intelligitis , fcitote omnem fcribam ,

fed thefauro invento, coimpáratum

eft : fed fenfus eft, idem accidere ín

id eft, do&torem feu legis peritum;

jmari 102

inveniendo , acquirendoque regno

in regno celorum proterre de the-

bent p*

fauro fuo nova, & vetera.

Vel fen-

celorum, atque fj quis mercator bo-

offit, o

nas querens margar'tas, una pretio-

fus eft, quandoquidem regnum colo-

fainventa, abeat, & ut illam emat,

rum theíauro fimile eft,' debet omnis

y non em-

s

fcriba d

C

,

omnia vendat, &c.

illo proterre.

octus, & nova, & veterà ex

j

,'gnfid"f ]

oMargeritas ) Maey

&

O.

'7. in

Italice

I» regmo,

& ) du Greco eft.,

g Pfl

drecos liemem fignificat.

eg TÓy Da01N£a) , in regnum, ideft,

äp*[pelïamus , Perla.

*

j

L.

doctus ad regnum celorum pradican-

, j

; 47. Szmile

df reg

"m iæ"-lfomm f«ge-

duma

Vel, qui aptus eft ad regnum

24, 6c. ) Significatur hac parabola

fupthh

f

homines in. Ecclefiam in-

colorum, id eft, ad Ecclefiam, qui

non omnes

doéctrinam habet

"

greffuros ,

quemadniodum necomnes

üït"lv'

j

i.d(i)n'eam' ad Eccle-

fuurt:

jfces fagena capiuntur..

Secundo.

ü 1

aificit

effe in Ecclefia éx omni gente , ac

Täe]:iur&.

)

) Id e'fï::rd-fe ceyl"Ixa-kpe-xþï-a'rïayu.'

4lií A

Nooa, 6f verera. ) Quafi dicat ,

matione, & boris permixtos malos,

jo a

jmid?

" he:g &ternis fupp?mm 4?ï?dica9?9.sv

omne genus ciborum , feu Jl:erum.qvïi-;k

-

-—

OEVAN (:FLII SECUNDU'VI MATTH

84

mMar

4 !t

$4. m Et veniens in patriam fuam, docebat eos in fyna,qogls

6. 1

eorum , i: a ut mlrarentur, & dicerent :

Unde huic fapxentla

fth P

gbï

L"Læ " hac, & viituies ?

*joan

$5$. " Nonne hic eft fabri flhus ? Nonne mater ejus dicitur

pofmt ;

4. Di

6: 42.

farna, & flatres eJus ]acobus , & ïofekh & Simon , &

uda&

s H

56. Et forores ejus, nonne omnes apud nos funt? Unde

proph

6 Dic

ergo huic omnia ifta?

57. Et fcandalizabahtur in eo. ïefus autem. dïmt eis : Non

j &

l

eft propheta fine honore, nifi in patria fua, & in domo fua.

1. Un

$8. Et non fecit ibi Vlrtutes multas, propter mcreduhtatem

. poftulaf

1llorum.

^

$ At

dlfco Q

CATPUT XIV

9. Et

€05, Qu

Caþut jfocmms datur puelle faltatrici : lefus qumque irorttm

millia iu deferto quinque. panibus , & duolms pifcibus fatiat , Jub-

Bu n

EUA

latis duodecim reliquiarum copbinis :

C Juper mare ambuldm'

! chufm fs

difcipulos tempefTate agitatos conformt Petrumque a [ubmer-

-

Perbmm, N

fione liberat : im ferra Gene[ar variy curantur lon--

[ tlam, virm

--

j pum, B.

guores . 1a&ly. ve[Himenti ipfius.'

Chnüp

.eMar * IN a. Mlo tempore audiyit Herodes tetrarcha famam Jefu,.—

des abfcns

t

dition; |

Lucæ .

14.

Q.Et

ïa

Cgem

; JOunnem j

g d

tx neg.elïarlarum, figmfïcw autem

57, Scand lizabantur, ) lic[ïc xo&en-

. Chriftus doctorem Eyan

elicum de-

debantur in eo ; fcilicet ob gener.ts

-R yeni

ber& effe, oinni genere

d.

o€tring in-

humilitatem,

ïlthh

2 LT

ftructum, & virtutis, ut poflit om-

nibus fdr.lsfacere

Quafi dicat :

N prapacm ftve . bonore , 3'6')

nusquam ef'c minus in

Htt gF

UCds C

54. Patriam /imm ) Scilicet INaza-

honore feu contemptior , quam m

reth.

atrla,

mdtm j f£

Mzrarenmr )

Oct ÉxaNrTTSODuU,

59« Fartutes. ) eracula,

Prlma

! lqmt, £0

$fa. ut obf upefcerent,

miracula fpcmenubus plura non in-

qu

14 Tüany

SIponderi

Virtutes.) Potentia, & faCult'is mi-

geffit, ne yilefceret divina liberali-

Ti p

raculorum patrandorum

tas ; & n6 cives Iul gzavxons culpz

S5. Fabri flims. ) Quidam putant

rei fïcrent;

ferrarium fuifle, ahi llgnarnum, quod

& de pe,

verius vidstur,

t

l amlnum

] Erodes Tefmr:/m. ) Vlde dl&ä

I,

"hune M

[

Fratres eju:.) ld et ) cognatl,

fupra c. 2.

u

,J4cobus.) Scilicet minor..

Tetrareha, ) llie dxcmur Tetrarchzg

tht

las

$22102.) Scilicet Chananzus, fïve

qui dirionis alicujus, aut. regni qu àr-

al

vid:

Zelotes.

/fam partem poffidcbat.

Iu p

j«4as.). QUI eü Thdddæus.

F(mm 7&jv-) Mmum tfam fero jE-

n fj

Y

CAP UL :Xv

$5

Hic (3]?'

na;zogls

2. Et ait pueris fuis :

Toannes Bapt'fca : ipfe fur-

9»1 antur in.eo.

pienti

rexit a mortils, & ideo virtutes o

.3. b Herodes enim tenuit Joannen j

& allhgavit eum : & ^ Mar

dicitut

UXOF cm h**?rls fui.

6. 17.

pofult in carcerem propter Hemdmdem

Jucae.

, &

4. Dicebat enim illi Joannes :

Non licet tibi.hab

ere eam.

O

9.

fr

s. Et volens illum occidere, timuit populum, c quia ficut ? j;

-

Unde

prophetam eum habebant .

21.26.

6. Die autem nata.1s Hemchs faltavit filia Herodxadzs in me-

« Non

dio, & placuit Herodi.

yo füà.

1. Unde cum juramento polhc1tus eft ei darc quodcumque

poftu affet ab eo.

ylitatem

8. At illa preemonita a matre fua ; *Da mihi , inquit; th in

diíco caput ]oannis Baptftee.

9. Et contriftatus eft rex, propter juramentum autem ,&

gunrm

eos, qui pariter 1'ecuuxbebant.) jutfit dari.-

Es5

1o. Mlüt-

j

fu famam ad Herodem perveniffe,

Virtutes.) Miracula, feu poteftas

7H

caufam fuiffe crediderim Herodis fu-

miraculorum.

s

TM

perblam, & in rebus divinis negligen-

OPer;znt;tr ) A&we, in Greco enim

P

tiam, virtutisque odium, « contem-

B

L £o'g'youmv

n.

E

Pt um.

Baroniustom. I. Annal Anno

. Propter. Herodiadem. ) RExrat hzc

Chrifti23. caufam reddit, quod Hero-

fïha Ariftobuli fratris hujus Herodis,

üles abfens fuerit hoc tempore in ex-

cujus legitima uxor erat filia Aretg

0e

ditione Arabica adverfus Aretam

xegis Arabis.

Vide Jofephum lib;

i ]efu.

R

Adde Herodem antequam

) E

egem,

18. Antiquit. c ip.

Joannem in carcerem conjiceret , Ro-

Uxorem fratris [ui. ) Phxhppl fra-

'ï C&, Ohen'

mam- veniffe.

'"Nide Jofephum lib.

tris fui yiventis.

Herodes Antipas: &

19. Antiquit. cap. 7. & Baron.

Philippus fratres erant ex eodem pa-

ob geneïü

2. Pueris.) Id elt, famulis.

tre , fed non ex eadem matre.

WVade

r ) £c.)

Hic efW Joannes B;zprz/ia, [ At

Jofephum lib. 17. Antiq. cap. I.

Lucas c. 9. n. 7. no» afferuiffe ait He-

6. Die mzt:zl::,) Diem natalis fui

t mions I

rodem , fed dubiraffe, &* befztabat ,

folebant antiqui convivio, & aliis l-

qum n

inquit, eo quoZ diceretur a qmbmdxzm,

titiz argumentis celebrare.

Hezc oc-

u

H

um

34 Toaunts furrexit a mortzuis , &fc,

cafio, «& hic locus faltationis filiz

h

efponderi poteft, Herodem quidem

Herodiadis.

D. Marcus addit He-

2"00 In' p

primum ab aliis audiviffe Joannem a

rodem dixiffe: |Qwidas;d. petieris da-

"

ierdi

dmorcuis excitatum , ut Lucas fcribit,

bo £52 lizet dimidiumregni mei. Marc,

ioris !

lr

& ea de re dubitaffe.

Poftea vero id

6. 23. Proverbialis phrafis ,

& aliis

in animum induxifle, & affirmaffe, ut

etjiám regibusufitara. Vide Eüher 5.5-

fcrlbunc Matrhus, & Marcus. -

In-

9. Pramenita,y Prius inftructa , im-

N d*&'

ter vanas Hebræorum de dnlma fen-

1o inducta, ut ügmhcat participium

téntias videtur" eriam viguiile apud

Græcum wg)o/n/faw'Se:o*a & m/f'tgam 5

T etrilfcha j

ahquos

chdgour'dm illam de anima-

pmpul(a.

reg"'

quar

um tranfmigratione, & hoc fufpica-

In di[co.) In Ianx.e, in magna patina.

ex vultu

[j

tum fuijle Hierodem eft probabxle.

"B. Cmrrg/lams.) Quai

m

86

EVAN GE.L.H SECUNDUM MATTH.

10. Mifitque, & decollavit *.Joannem in carcere,

A

rr. Et allatum eft capu

;

t ejps in difgg, & datum eft puellze,

Wj

& attulit matri fuze. -

T us«

L d

12. Et accédentes difcipuli ejus, tu

lerunt corpus ejus,

[ lr be

fepelierunt illud , & venjentes nuntiaverunt ]efu.

| 3 Autem

4 Mar

12. d. Quod cüm audiffet

Tefus , feceifit inde in navicula,

;

20 ]

6.

L

31- in locum defertum feorfum, & cum audiffent turbae , fecutae

-

t

teliruia

funt eum pedefties de civitatibus. -

tj M

9- IO.

Joan.

I4. Et exiens vidit turbam mu

ltam-, & 'm*i.ferrtus efteis, & . P ofünm,

6. 3. curavit languidos eorum.

A.f

Is. Vefpere autem fatto, a

ccefferunt ad eum difcipuli äjus,

Qlam,

dicentes : Defertus eftlocus, & hora jam praeterüit: dimitte

3. E

turbas, ut euntes in caftella, emant fibi efcas.

*

it3

ff

Vefpere

16. Jefus autem

dixit eis-; Non ha

bent nece

^

c ire: aa;'ä ilis

vos manducare.

z

Igl Ef [

e ]oan

17, Refponderunt ei

E re) Lüo

: « Non vhfbem.us. Bic 'nivfï q.üinique-pä;

EU

6.9. nes, & duos .pifces.,

-

F ns, d

18. Qtn

L Dere, ( i

E. 005 ut

apparebat : q'ud triftitiam .fimulavit,

xit;w qïiia nondum venerat hora ejus,

^wt quidam volunt, vero imilior Au-

ut in fimili exemplo loquitur Sanc&tus

Joannes csp. 7. n. 30. Aliara etiam,

E H

uftini fententia ferm. T. & 2. de de-

cur feceflerit, Marcasrationem affert,-

! LY

collat. josn. Bapt. qui vere contrifta-

Diri xl

tuim putdt.

c. 6. n. 31. quod difcipuli ex fua Ie-

ftoli m

g tione fatigati rediiffent, & requie in--

Apg

Propter juramentum. ) Quo putavit

digerent , quim eo loco habere non

Ate pofe

fe teneri.

Aliqui putant mon exifli-

gmafíe Herodem fe teneri. obligatione

poteragt , propter frequentiam homi-

le

s"?f;' hn

juramecti, fed putaffe regium efle, id

num ad Chriftum concurrentium.

ïï)a Pa m

- -In locum de[errum.) Lucas. c. g. IO. —

0"."1;5 (4yg

quod fuerat pollicitus, effcctum dare.

I CF f Ed

Propter ee; --7;21' pariter retumbel ant.)

ait , fece/fz feorfupm in locum defertum,

Apud quos de exiftimatione fus ali-

qui cff Betbfz1ds. ltaque Lacum Ge-

. Mateie

nefireth navicula non trajecit ; fcd

Jäiäm; 1

quid perire arbitrabatur , fi quod pol-

tantum aliquem ejus finum, nam Beth- —

licitus fuerat, non impleret.-

*

Wt omnib

!fIO. Mt:(ïtqae 251 49;*0[/4"0;

* ) Mar-

faida eft in Galilza, hoceft, in Hero-

Alixj um

il

cus habet c. 6. n. 27. fed milio con.

dis tetrarchia, in

fabatur.

qua tunc lefusl ver-

Benfdlx" l

feftim fpiculatore , &c. . 1n Graco

B"*fdim

autem ell, dmogsihag o mexshareez,

Pedeffres.) Per t:er.ram juxta I*ït(;ägïf

BISUTN

miffo -&iculata're.

Suidas

6 mivoUAd-

Iacus.

14. Exiem:i.) Ex mavi, q,ufa ut ait

"ttt Gu

TGQ intcrpretafur' » äog)üæcf'(gw, "ldo-

Marcus, turbz eum prevenerant.

m'lmuds h

rem, eirporis cuffadem. . Nide L ipfiam

L

ad lib. 1. hift. Corp: T'aciti, qui pu-

435 Fefgere autem fatfo..) Inclinata.

Ort

qu,

sat Jeeculatarcm dici cuftodem, corpo-

j

am

) Uttur

proceflerat.

am die, qu& ultra meridiem. mulcum

ut fcil

lu

p

ris, quodquafi in fpecula falutis Prin-

—

,

QUt mip,

cipis,:utMa

giftratus furcon ftitutüs fic.

Hora j4m prat

tit.) .ïHlo'X:a, cqnfu;g !

ul .

t cibi fumendi.

Á

) em

50 33. Seodill iude ) 96 inde fubtza-

Apot

Olor

W.

*

87

CAÀPUT' XIV.

r8. Qui aït eis * Afferte mihi illos huc.-

x

19. Et cum juffiff:t turbam difcumbere fu

per füenum , ac-

pueflæ, |

ceptis quinque panibus,. & duobus pifeibus,- afpiciens 1n. coe-

ju, &

lum benedixit, & fregi:;

& gäediti d'ifcipulis panes , difcipuli

autem dederunt turbis

-

avic'ula,

oo. E

't man

ducaverumn

tomnes,a&"—faturati fünt. Et tuïerunt

fecuta

1eliquias, duodecim cophinos fragmentorum plenos.

21. Manducantium autem fuit numerus, quinque millia vi--

di, &

rorum, exceptis mulieribus & parvulis.

- 22. f Et ftatim compulit Tefus difeipulos afcendere in navi- /Mar.

uli äjus,

culam, & preecedere eum trans fretum, donec dimitteretturbas. 6. 45.

diditte

£ Joan

23. Et dimiffa turba, 4 afcendit in- montem folus orare.

Veípere autem fa&o wfoh*gsg—zrat ibi.

24 Na- 6. 15.

i illi;

19 E 'czm/ju]ifet turbam dzþ'umäe.

- 0. Dzoa.'erini copk?äo;. » Duodecilh

Íportas, quot fcilicet erant Apoftoli,

re.) Lucas c. 9. n. I4. habet : Facize

ui fragmenta , que . fuperfuerant ,

cos di[cumbere per convrvia quinquage-

u25 , id eftjuffit illos ordinate difcum-

colligebant.

:

eré, & in quasdam claífes diftribu-

2I. Qunque m

tllia V'virar-um.) In

À

$o

Greco elt, àotl meyTexio Xi

?)uor ,. quafi

tos, ita ut in unaquaque ferie , vel

fhort £f

claffe effent quinquaginta.

d pro-

quinque millia , quemadmodum eft

; Saobus

2

prerea a Chrifto fa&dum videtur, ut

apud (Marcum c. 6. 44. & apud joan-

nt numerus difcumbentium facilius

nem c. 6. Ioc.

. Nofter interpres in

jm etiay

Senius

iniri poffet, & ut absque confufione

Grzco non legit illud QU .

ex fua le

Apoftoli manducantibus turbis mini-

eft idem, quia numerus perfectus, &

ftrare poffent.

-

rotundus poni folet pro impertecto,

requie u

cum difcrimen eft modicum.

pere f0

Super fenum. ) Fonum pro viridi

jam homt

RE M

herba paífim accipitur , ut lf. 4o.

22. Ert féatim compnulit , 66c.) Com-

pulit difcipulos afcendere in navicu-

t«

Ormnis caro fenum , & ftatim, exfícca-

lam, quia volebat folus orare, & fe

$ .9 IO

tum efl fenum, 05 cecidit flos ; unde &

a populo fubducere, quia fciebat fore,

, df

Marcus ait, fuper viride fenum.

acum

s

ut veniret, fé raperet , ac regem fa-

fe

; Afp,ic)'ms Wa ]u ) Ut oftenderet,

ceret, ideoque premiifis difcipulis,

aleclt )

unde omnibus in rebus petegdum eitct

& relita turba, in montem folus

qm Deu

auxilium.

afcendit.

u a

T LE RUL RD

Vide Joan. 6. 15. Adde,

Benedixir. ) Lucas habet -cap. 6. n.

voluiffe, ilis in naviculam ingredi

]e[us v

16. Bezedixir. ilis , Ícilicet, panibus,

compulfis, fequenti miraculo mate-

riam przparare.

« Ilmïs

& pifcibus.

l[l

Fregit ES- dedi?

di/äz',mli:. ) Panes in

Pracedere eum trans fretum. ) ln re-

maaibus Chrifti multiphicatos affir-

ionem Gerafenorum , quz ultra la-

jj

cum erat, ut confítat ex n. 34. voluic

a eranto

mant aliqui, alii in manibus Apofto-

j p .

lorum, utrumque factum crediderim,

enim Chriftus ex Galilea fugere, &

)I

ut fcilicet primum in manibu* Chrifti,

in oppofitam Gerafenorum regionem

um

qui miraculi au&tor erat, multiplica-

,venire, ut Herodis vitaret infilias,

rentur, deinde

ia manibaüs . etiain

& ut eorum declinaret ftudium, qui

n goüfu

eum regem facere volebgnc.

Apo &ol?rufm

N

4f

9$

EVANGELH SECUNDUM MATTH.

&

j

24. Navicula autem in medio mari ja:

v

| abatur'üu&ibus :-erat

"

enim contrarius ventus.

/

.4

!

!

WP

" a. Quarta autem vigilia no&

mare.

is venit ad eos ambuïanïs fup&r

wnivert

len:es,

26. Et videntes

-eum fupcf mare ambulanfem .,Ltufbati funt,

TEU

dicentes : Quiaphantafma eft. Et prae timore clamaverunt.

27. Statimque Jefus locutus eft eis

3 xdicens': Habete fidu-

h

,

ciam , ego fum, nolite timere. -

d

28. Refpondens autem Petrus

dixit : Domine, fi tu es, jube

2

L

me ad te venire fuper aquas.

E.'warifq'

Et

A

- us D

29. Atipfe ait: Venr.

defcendens Petrus de nkavicujlg.,—

.

ambulabat fuper aquam, ut veniret ad Jefum.

- Minen :

40o. Videns vero ventum validum, timuit: & cum coe

piü'e.t*

* pirat.

mérgi , clamavit dicens : Domine, falvum me fac.

z

-

*j

3

1. Et continuo Jefus extendens manum, apprehe

P

ndit eum ;

& ait illi: Modice fidet, quare dubitafti ?

[

1

52. Et cum afcendiffent in naviculam , ceffavit ventus. '

H

i

— -

l

33. Qui autem in navicula erant , venerunt

,., & adorav

&

runt 707 dicentes : Vere Filius Dei eft.

VT

d E

tun?.

Higar [ imom. facilieate pofFuLatienis , ff

:

ii

;2&1- .,Qfdrfæ autew vigilia motlas. )

.

Ultima vigilia, qu& etianr matutina

porentia Domini confervv attm..

z

:

dimini

dicebatur. Exod. r4. 24. & 1. Reg.

3I. Medice fidei.) .Sig

n

iificat mom

"us 4

II.II. Ín quatuor partes militart ar-

propter vim venti , fed propter nio»

dicam fidem illum periclitari.

te diftributam fuiife nocem, quz

quatuor vigilie , quod vigiles quater

42. Cam afcendiflenz. in na*vibu:fqmg)

Tan

mutarentur , dictze: fint, nemo ne-

Chriftus fcilicet ,. & Petrus.

Apu'cï

u$

fcit.

2

S. Joan. legimus : ve/gerzzt ergo eum

Í

i 06. Phéntafm

a eff.) S'pe:fïrum*,quïæ

accipere i navim 6 flatim navis fuit

f«d Tütur

folent interdum dzmonis opera com-

ad Lerrans, im quam zbamt. IO*HH*. 6- 9T«

W vernn

pare-re-,

E

u verba fignificare videntur Chri-

34 F

99- Tabe,

ïfc.) | Tubendo fac. Pe-

4

um nivim non introifle.

Refpor-

Que ul

trus ubi

C

que ardeztiffimz Hdei*-.y efï:,.r &

dendum tocam rei geftz feriem fi- fe

dilectionts eximiz.

3

Bhabuifle. Petrus dixit: Doemzze ffrm

BRT

29. Defcendes:.) Credid

it eum; qui

e5, j':ï'/;.e me "venire ad te, 6$c. poffea vos

3» G

precipiebat effe Chriftum , qui nimi-

luerunt ewm accipere $m mavisr, ut ait

V ficie j

rum ejusintellectinn. illuminaverat./

Joannes, quam.etiam ingreffus eft,

; —»— Wentu]

30. Cu»zr cepifft mergi.) -Chrittus

ut ajunt hoc loco Mattheus, & Mar-

*

Y. B

permific Petrum timere, & mergi ne

cus, & ftstim navis ad littus delata

tanto miraculo fuperbiret, ut ait. D.

eft ; id eft, velociffime, & quafi mo-

k

,meïlti m

mento temporis , Cumtamen mu

o i,

Chryfoft. & "Theophyla&us, ^ Pa«/s-

;

5

[ t:um

j Vïdemu,

Is relinquitur fezfatiomi ; ïnquït D.

maris reftaret navicandum.

qpogueta

P

:

Hieronym. wr eugeatur fídes , & int,el-

33^ Venernnt.? | oüqugm fcïIiice

; J JHl

A

CAPUT XiV&XV

89

üs - erat

(/434. 5 Ef cum transfreta(ient, ven

erunx;m terram Genefar.. 6 Mar

::3

Is fuper

35. Et cum ,cognoviffent eum viri loci illius, miferunt i in ?

. univerfam. reglonem 1ll*äm &. obtuzerunt ei omnes male- ha-

u

ben:es,

xti funt,

36. Et rogabant eum, ut vel fimbrlam vefnmentl ejus tan-

Verunt,

!

ete fldu-

gere*ht

Et qu:qumque tetl,c:erunt : falvi fa£ti funt.

CARUS XV.

Ws

es Jube

Pbarzþzorum de lavandis manibus ,. alzzfque rebus tradgtzoncs,

quas Dei tnandatis praponebant :

€? que [int. coinquinantia bo-

avicula

"minem : mulier Cbananea per[everanti fide ; ac- [upplicationg im-

cæpl(fet

þetmt filie curationem : fe[us curatis juxta mare Galilec va-

uatuor. virorum. millia. Jeptem panibus -

riis languoribus ,

dit eum ;

pauczfgue pil

d

ulis fatmt Jublatis feptem Jpor-

tarum - reliquis.

As

Unc- accefï'erunt ad eum ab ]erofolymls Scnbæ 4 &

adorave

&

Pharifdei, dicentes :

2. a Quare dlfClpu ? tui tranfgrediuntur tradxtlones fenio- 41*

j LE

/

rum ?.non enim lavant manus fuas, cüm panem manducant. 7

D

TAT g / "

'3. Ipfe autem refpondens ait illis : Quare & vos tranfere- -

dlmml mandatum Dei propter traditionem Veftram ? Nam

i

JDeus dmt

ificat o

loptef d

4 I'Ho-

alle

um

ad terram app: 1hhenc, ut indicat. D.

Hieio,olymis. ) Vtnientes.

Ut )

AB

g, Ap

larcus cap. 6.

2. Tmmgred;umw fraditionem. )

Vm-f!z /$. Dej es. ) X"on adnpcxone,

Non dic:nt legem trmsgxedt, q.it

- fed natura ;

non ut virum juftum, fed

lex nihil de hoc przci piebat.

Aticri-

ii j"

ut verum Deum confitentur.

be, quia multa erant, quorum tactu

foan. o u

ntur Ohri

Venerunt. 4m tevram Genefar. )

fe(.undum I»gem homines inquiniban-

/Quæ ultra lacum erat, ex qua lacus

tur, ne quid ejusmodi imprudentes'

Refpoti

nomen dCCCpel at.

fortaife. t tigiffent, cunüxtuemnt cre-

rlem r f

'brás manuum lotiones ante prandmm,

Wm?lf f

h35 Cum cognaviffent eum.) Paiftim

. fs ?*

"ex ficie, pamm ex rumore de illius

& etiam inter prandendum, *

quis di-

fcipuli negligebant ; Ahoqul non tim.

11*7/,

p at

adventu per xegmncm 'vulgato.

expeites - urbamtans, ut ante cibum

us

i

mantüs non ablunrenc

&Mir

^( Fimbiiam -ve]hmen j.) In vefti-

lSs

ménti extremitite fimbrias geffab.nt

Cum pzmem manducant. ) Cum ci-

t

$ deml

.Hebrzi , ad eum fcre modum, quo

bum capiunt.

x qui

( mo*

F

" videmus i in telarum extremitate. fila

. Quare & "vos, &fv. ) Nihil de tra-

ye m

Jforrt

dmone Iavandl manus dicit , ne fi

quxdam extare.

Vide .Num. 15. 38-

Bill. cum Cons, Mmocl:. T. VI1.

M

-

am fahcef

'9o

EVAN GELIT-SE CUNDUM MAT TH. '

.

m

&Exo. 4 4: P Honora patrem

,

p)

& matrem:.

20.12- vel matri: morte moriatur.

& » qui malke(fixeä»t,ga,t—ri,ï"t

1

initum f

eut.

$.Vos autem dicitis : Quicumque*

dixeciteiatri

*

aE 7Bv

A

; ..«.V,El.;-' matn

4

R

6. 2

p M

urlïusquO"d'cvun?gue xeilï EE me ? t1b1 proderlt

- et a me

6

cE:xo.

"]

25

*

*

E

NI

-

,9. Sin

21.17.

-

*

^ dàtolom

Levit laudaret approbare, fi nod'fäïudaï:gï;,

offerrent , -aut fe -()bt:ulkifïþ"e cäufarevnf-

1. Bt

20. 9.

r

P

yituperare videretui

*

:

"

;

?

"

', & fine .nec'e,[ïä:

tur, &hoc paGo parentum egentium

tiije.

TOV-*tate in invidiatn

n 'i"rit:u;'rere't..

preces ,^ & necellitates eluderent; qua

E N

20.20.7

Dixit. ) Precépit. .

&

religione impedirentur; quo minus il-

: Jcedic

Q« Honora, patrem , &

[5

5 Non«ïlfo-if

lis benefacerent, & fenfus verborum,

d

hanc interpretationem. -fg'equeïntibüä*,

. 1u

lum reverentix - figna. exhibendo, fed

E

Darifie

etiain cum opus habent auxilium dan-

hic eft.' Quidquid ex rebus meis tibi

H

prodeffe poífet;munus eftDeo dicatum,- -

do, & neceffitates eorum fublevan-

& templgo attribuzum ; itaque faceffe,

B

1 À

do.

Habetur h

-

-

J

20o. I2.

oc px*æceggum.' Exgd.

:

& alia ratione tibi profpice. IV. Au-

p,anta'vit

guftinus ita interpretatur; quodcum-

*

5. Qus f??:zledixer;it,ä c.j Exod—.

21 I7:

que munus eft ex me, id eft, quic-

"n

m

]

"

Mz

:

-,;m?u;oämm'qug eff ex me-,)jz'bi prb-'

quid, tu pater, mea cauf«Deo in fa-

x

"

;:

E ' '6- Et n

derít, &c. ) Locus difficilis , qui ut

crificium offerre conftitueras, tu illud

; 8 ) Cu

Uüm nog

interpretum varie torfit inpenia, ita

tibi habe, aut pro te, offer, ego jam

multiplicibus explicationibus camp:'m

&tatem habeo, & fi voluero ; prome

n

ipfe offeram. V. Hugo hanc putàat

f

q

aperuit. l. ergo juxta aliquos fenten-

05,

tia eft. Quodcumque Deo obtulero,

elfe. fententiam. . . AÀn tibi 'proderit

hmulatore

illud etiam tibi .proderit, in illiuscom-

munus quodcumque ex me ? id eff,

perouri

qux ego, Deo , temploque fepofui,

imunionem venies,' illo coritentus efto,

üiflld Tnty

folebant enim q ii facrificium aliquod

& dicavi, tibi putas proderunt ? N'e-

T&Ce mir

Deo offerebant , nifi bolocaultum

quaquam : oberunt potius, nam que

ém

H

effet, cujus ritus erat, ut totum igni

Dei funt, facrilegium fit ad alios ufus

0 Q

abfumeretur , aut victima pro pec-

convertere.

Veritati. propiores .

dii entiff

explicationes ille,

í

ug ita interpre-

H wllene

cato, cüjus pars cedebat facerdotibus,

A-

illius victiie 'partes auferre quas ab-

tantur, ut doceant filios quidem

itlotts f

fumerent ; fatis ergo effe docebant

réntibus aliquid ex Pharifzorum do-

* Ldbm

ïan&

Pharifzi; fi filii pauperibus parenti-

gmate, & inflitutione tribuiffe, fed

ltàtis

bus partem aliquam mactatz victima

non quantur autipfa pietas, aüt pa-

Or es;.,

rentum: neceifitas opus habuiffet , fa-

permitterent, quà fuam inopiim fu-

Htis qo

blevarent ,. ;etiamfi aliis ceorumdem

tis enim hoc collgi vidétur-ex. $.

txhibe.

neceffitatibus non prefpicerent. — l[.

AMlarei contextu, in quo habemus c.

Quidquid ex -ine

7 II -Vos aurem dicts ; fi djxæ;'it

ne a 9 Smfl

Alii ita ,explicant.

Daärm

tibi proderit, munus eft. Hoc eft,

bomo patri, aut zeatri Corban, qnod

fi aliqua re te juvero , beneficentix

eff dozum , quodcumque ex me tili pro-

mæ Ie(ïll

mez acceptum reéfer, nam taámquam

fueritær, E5 ultra hon dimartifis eum quid-

lL N,,

munus potius do, quod tanquam de-

quam fatere patri [uo aut iatii, Quod

!l)ug

dicitür, &f s»tra nos dimituis, ÓG

i Ii

Ommx

bitum 'obfequium ( quod non agno-

fco.) tibi reddo. . lil.. Alii docent

f:tis oftendit illos aliquid pirentibts

*

E

- Scribas, & Pharifzos folitos. fuitle

iudulgeri, fed non,

B-

"

Rülnéy

quantum ple tds

Á

docerc filios; ut omnia fua 6€mplo

prägïcrji-bit,- voluiffe.-

W

ï fe»fh

Y*

1

CAPUT XV.

d

91:

E od

?

v

-.6. Et non Eonon&cab it patrem f'uum., aut matrem fuam &

*mtga 1,

n'rætum feciftis mandatum Dei propter traditionem veltram..

el mam

-4. Hypocritae, bene prophe avit'de vobis Ifaias, dicens:

8. d Populus hic labiis me. honorat :'cor au:em eorumi Ionge 4lfaig

.eft a me.-

.29-13-

6Et

'arci

-9. Sine caufa autern colunt me, docentes dp&rmas, & man-

76

: dáta hommum.

..» E ,

e caufaren [

Io. Et convocatis ad fe turbls

dlx1t eis : Audï.te & in-

16 entmm

telhgl e.

lerent, qua

-x. Non quod intrat in os, coinquinat hommem fed quod'

oipinus « |

procedlf ex ore, hoc coinquinat hominem.

vegborum,

üö.ltlbus ;3

12. 'Tunc accedentes difcipuli ejus, dixerunt ei: Sus, qmæ

us mels ubl

Pharifzei audito verbo hoc fcandalhizati funt ?

)eo dlcatümr

.13- At ille refpondens ait: « Omnis plantatio,

quam non '-'Jom

lque ficdle, j

*

15. 2»

eIV'l

plantawt Pater meus cæleüls, eradicabitur.

*

M2

14. Si-

quodcum :

—

l eüs qm

6 -Ef non laana:ry?ceätt patrem . funm,

alxcuy.ts vétitum fümatur, non ratio-

ia t

&fc ) Culpa vacabit, etnm(l patrem

ne fui, fed ratione circumftantig, quia.

[ES. tu illu

fuum non Honorat.

nimirum hoc tempore , aut his per-

er, eg() ]'Rm

pO , DP

7- Hypecrira. ) MHypocritas Phari-

fonis illo utí prohibituny eft-

-fxos, 'Scribafque appellat ,

hoc eft,

Quod procediz ex ore. ) Mala , que

hanc pit

fimulatores , hiítrionibus fi:mles qui.

ex ore pi'odeunt hominem coinqui-

ii prodert

ne71d€

. perfonati fabulas aguat ; aliud foris,

mnc, at falía, teftimonia ,. blafphe-

aliud intus. funt ; T?twrgr"ax

mm

mix, &c

Generalius, apud. D. Mar-

»é fepom'- j

Græce mimumn fignificat , & hleo-

cum , qm habet. c. 7- À5- 7*&;& de:ba-.

ennt ? M*

nem.

Hoc autem loco propterea &

;, nam Q!

mine praced»uzt hoc eft ea, que ex vo-

Chrt&o vocantur hypocritie, quiacuin

luntate proc.edunt:.

Dixit autem ex

] alio U

iligentifimi legis obfervacores vide-

ore, quia frequenter fermone: pecci-

) lofes

ri

. vellent ,

legem tamen propter tri-

) intepr

dmon.es fuas transgrediebantur.

tar ; & ad fervandam antithefiin, op-

N

p'mendo que ex.Ore prodeunt, iis

videtm p

8. Labüs me läanarat ) E.x(:errnm

qua ingr ediuntur.

í

gorum

fan&titatis perfónam gerit.

I9. *canddl/Zezft p;nf,/ Quis v1de-

1Dutie »

«l

ut indicat Chryfoft.

"Cor eoruzz lomge eff a 7e.) Alind

batur Chriftus ,

intus cogitat, & amat, aliud foris

contra cxbomm delectum Iege pr eícri-

gbulfreï j

;xhrbet

ptum l,oqm, legemque : up[' un abro-

déeur &

are,

.9.. Sine canfa. ) jérq» ; Frufïra

pabemis *

Dollrinas 6 mandata hammmm) DL—

i Plarmno.) Scrxb&s, & Phari-

a

fæos mtelhmt:, quos tan

tam. arbo-.

orty ']W

vmæ lem repugnanma.

res noxias exfcmdcndob a

3

rinat..

1lI. Noz quod intrat in 05, &fe. $: Non

ge t D

A. non pl;tnt awit Pater menus ce-

/t$ um W

£ibus, qui natura fua' bonus eft

uo

Ümnis enim creatura Dei bona eff,

lef;s.) Qui mli iz auctor nou eft.

yitri

I

"im. 4. 4-) per'fe coinquinstho-

Erad' cali ur.) Nifi mutentir in.me-

gpintith

lius, fcelus deteftentur, & refipifcant,

qpue

ib

minem , non negat coinquinare pot-

j

fe, fii mtemperantex, aut contra legis

emdlcabum:un & male Perdcm:un

E.

AE

*

f

4

92 EVAN'G'ELXIIV SECUNDUM MATTH.

JfLue 14 Sinie illos : £ coeci funt , & duces coecorum : coeCus L osQ

5- 59 autem f1 cceco ducatum praeftet, ambo in foveam csdunt. -

A

us ogal

;« Mar

I SQ g A e

pondens autem Pe:rus dixit ei ;

1 l

7- 17. rabolam iftam.

E—diffgre nobis pa--

(V6S .

Y

16. At ille dixit : Adh»c,

& /whs Gue mtetléda editt

25 ]

;

: java m

17. Nonjntelligitis, quia omne, quod in os in

atrat . in ven-

trem vadit ,. & in feceffum emittitur?

3Q

d

|

.18. Qusd autém procedunt

de ore; de corde e&*eüntg,!- & ea.

OIUI,

coinquinant hominem,

s

LU.

19. De corde enim exeunt cogitatiom

es malz., homieidia,

: Mif (

adult-1ia, fornica:iones, fur:a, falfa teftimonia, blafohemiae.

B g T

20. Haec fünt, qua coinquinant hominem.

. Non lotis au-

9 ,;i-,fides tü

tem manibus manducare ,. non coinquinat hominem.

J tora

L4.Mar

or. Et 4 e

J 29 H

Sidonis.

grgifu.s in'de;"—],efusï, fecetfit inhpgrtes. Ty'ri(-,ï- &

7- ; 24.

"..e2. Eteccemulier Chananzea a finibus i

llis egreffa daäa?it,

1

1

.dicens ei : Miferere

:,'

? mutos,

mei DOmine) 'Qli David—:g filia mea.malg :

4

a '*?mgniq vexatgr,«

Cemnt.

"

1"2L3Qü1

3. [

C &:dOS

Matthzo repugnat 5 nam 1pfi Tyrii,

I4.. Simjte ilos.) NNe curetis illo-

lagl

rüm fcand lum.

*

& Sidonii, qui Phonices erant, vo- .

Ambotn feveam cadunt.) K

imagi&e;,

cati funt. Syrophenices, comp.fito .

KLX

*

. & difcipulus pravitátis ; nifi excufet

pnomi:se, quodSyri Phaniciam occu-

22 Ni

piflent , & mixti Phonicibus habi-

ignorantia probabilis, & quz vinci

ulleri; -

non poflit; quilis non erat

d

in -Scri-

:

taffeat. | Vel Syrophenices didti funt;

a,

bis, & Pharifzis.

uta Libyophonicibus, Ponis fcilicet; -

Dimijte

I5. Refpondems.eztem.) Mebraifmus,

diftiaguere tur.

Porro dicicur hzc

i

peit.,

refpondere, pro exordiri. fermonem,

mulier Cha.anga, vcl quod civis ef- -

CTA

* 'ut fupra cap. II. n. 25. vide ibi di&t i.

fet Cang majoris, que urbs erat in

Dter t

Parabolam.) Sermonem obfcirum.

Phonicia, contermina tribui Afer, ut

dbo]a p

I7. Noz.) Gr&ce, Nond;uxn.,Of)'vrw.

conftat ex Jofue 19. 28. "Vel quia -

Phanices ex terra Chanaan, ingredi--

3. N

ld. Decorde exeunr.) Ét prave vo-

entibus illan Hebrais, eje&i funt.-

* mar

luntatislabe iaficiuntur. Porro cogiti-

llgig i

tiones prave de córde excurt, quia

Vel quia €x. pofteris erat Cham filii

W. (

Noe, cujus filius primogenitus $i-*

inde manant; quamvis mon fempg-r

don dicebatur. Genef. Io. 15. quiur-

]

licibi

in verba erumpunt, aut facta.

^R a

/91. l» partes.) Re

gionem: , feu 19-

bis Sidonis fundator fuiffe perhibetur. .

Tnin

ag un

ca vicina.

Miferere mei.) M dicit, ut magis -

[

pqmt ben

Tyri, 8 Sidom

;3.0) Dus erant, &

Chriftum moveat, quam fi dyiyxill'g«(:.,

Gentiles ; & maritimx civitates , Ga-

Rihe mes.

D Mi

Cj

L

lileg vicin , Septentrionem . vér-

E

FKi David.) Mulier h

?c » €ifi Ju-

jus.

da4 non erat, propter Judeorum vi- .

2 lii

29. Mwlier Chananaa.) Marcus c. 7.

cinititem ab.illis audivilfe viletur

d«

DA

Meiliain fore ex pofteris Pfav'id.

Yon if

26 Syrophoniffam ?Qcat guod'g?þil

H

PSTUNNUR T POT ES LE

9

E

z

*

CAPUT XV.

93

[

"23*.*;Qf1

i non refpo: dit ei verbum. Et ac'cgdlentes" d'ifcip*uli ;

int.

vabant eum

dicentes: Dimitte'eam, quia clamat poftios.

*

ejusro

; Supr

Obis p

24. Ipfe a

utem refpondens, ait :

-Non fum miffus n'i-:ü' i.ad

I—O' 6;

domus Ifrael.

oves, quae perierunt

aq. Je2n-

$1

'^58. At illa venit , &

adoravit eum,. dixce;ïs : Doming,

- O. 5-3"

in vét.

juva me. .

.

36. Q

relfpondensï äït : Non Veft» b»onïum* "ï:füm"ere- upanem fi-

*

*

*

t", &a

liorum, & mitiere canibus. -

* 97. At illa dixit: Etiam,

Domine; nam

& catelii;eduqt- de

s

ominorum fuorum.

melti,

micis, quae.cadunf de menfa d

28. Tunc refpondens Jefus,

aitili: O mulier, magna eft

'emg.

fides tua: fiat tibi, ficut vis.

.Et fanata eft fxlia ejus ex illlav

lt i

hora.

740. Etec

um tranfiffet inde Jefus, i;'enityfe-:c':us' mare G;lilææ,

L

'y'ri- ] &

& aícefidens in montem, fedebat ibi:

habentes f'ec-:,üm-k Ifaiae

'laäavit,

- 30. k Et accefferu

ntad eum turbae multse,

mutos, coecos, clau

do:, debiles, & alios multos : & proje- 35. 5

el malg

cerzunt eos ad pedes ejus, &-c.ravit eos.

lta üt turbsas mirarentur , videntes mu

tos loquentes,

5 Qi

3.

'5-"

clasdos ambulant

esy coecos videntes :

& magniügäbant Deum

L.

*

fi Tyri

f rael.

rant , 0"

E

M 3

-

3 2.-:[];6'—'-

:OmP , MEO.

P

: 23. N5 re/þanïdiqt ei weräuü.) Ut

gnam, quaä üllor'mä

panem accipiam ;

jam 0CCU*

mulieris fidém, & zonftanti.m . pro-

memineris tamen

Ormnine etiam ca-

yus habie

baret, & aliis patefacerec

tellos ex iicis, que cadunt e menfa

didi funh

dominorum, vi&titare, & panis illius

is fcilicet

Dumitte eam. ) Concedendo quod

-

$

petit. ,

aliquo modo effe participzs.

citur hC

Quia clamat pofó nos.

) Sáltem pro-

.29. O mulier.) Jam non canem vo-

j ii

x

y ent H

pter improbitatem , ut dicitur in pa-

cat, qu&tantam fidem ofteudebat.

m

t

m

li Mer., n

rabola petentis p:nes. Luc. I1. 8

^o. Ma:/os. ) Grece xepsc » que?* -

vt

. Q4. Non fum wi[fus niff ad oves,Gc. )

vox mutum & fürdum fignificat, &

Vd quià

Hoc imandatum accepi a Patre., vt

igred-

Judeis proponam verba f.lutaris do-

propterea mutum, quia furdum. .

e,&i fnt

Debites.) Grzce xvÀASg, UA ( in-

um fili

(rine, Gentibus poftea E£vangelium

uit D. Hieronymus in hunc locum)

redicabitur po(t meam mortem,

nitus 9l

&

ion tainen quidquam obftabat, quo-

£ranflulit Latinus interpres..— Debiles,

: gi uf

in Graco [eidptam eft xuNNSG, quod non-

minus uni aut alteri , fi res terret,

generale debiira 65 , fed naius sxnffymi-

yt m

polfet benefacere.

tatis ef) nomeny ut qu,amodo-clau,dm 4i-

25. Mijttere. ) Projicere.

»

qixillét

Camibus. ) Sic Gentiles a

IuCiæis

citur, qui uno claudtcat pede, ffc. xvóg

yocabantur, ob impuros mores.

appelletur, qui «nam manum debilemha-

af j

*

bet ,

6

'J

27. Etiam Domine.) QGr&ce Nai,

*

gorim Vi

id eft , certe, quafi dicat

*

^]ta eft ,

31* Magntjïcaäazt. d Lag

V.

daþam,

Grace., gloriffcabanz.

Davld-

non inficior me: canem effe, & in.di-

1

F.

*

L

m EVANGELH:äE,C',UND-rU;NI' MAV'II'TH./' :

: !Mäai'.giiäæä;;* Z:ï*]efusiauæm c,onvog;äti-s difcipulis fuis

:

,dixit: Mifereor [ .a

m

:

$- P tuxbe, quia triduo jam. perfeverant mecu

[à

1

;

n5 & non habiefht',;

[ Tem er

/*'quod. manducent: &

.

in via.

&

:dimiFtere eos jejunos.nolo, ne d-gfiCiagt-.,ï-

Eu

- h

k

F 3- Et.dicu

nt.ei difbïpuli: : Unde ergo

mes tantos, ut faturemus'turbam tantam?

nobls in de"erto pa-

M um non

»

- emrit:

du ! j4o Et ait illis

Septem , & paucos piíciculos.

*

Jetus:. Quot habetis panes? .At 1111

.

4

:

| chxeruntt

[ oienes :

:.;-',

"

ï.'

"N

;

:35. Et preecepit turbae, ut difcumb

e

rent füþef terram.

36. Et accipiens fe

[ pnes ac

ptem panes, & piíces, & gratias agens, -

6Q

: xfrägit-,'& de

dit difcipulis fuis, & difcipuli dederunt populo..

/

.

*:37.; Etcomederunt omnes, & fáturaii fun:,

* tifeorur

,Et quod fu- :

*

].

perfuit de fragmentis, tulerunt feptem fportas plenas.

k

:-

|

.538

. Erant aut

3

ä

ä'

iem . qui manducaverunt, ,qugt—uor millia ho-

cep?mua

minum, extra parvulos, & mulieres.

?

E

—w

-

9. Et dimiffa turba, ,afcendit-in naviculam',j & venig inc

]. Totan,

E

*

f um f

Qg;es Magedan.

? H nonüer

CAPUT, XVI.

jfeji;s fign

] , efifz'ozze-

ibfum tentantes arguit ,^ qu

lt g,

od frgna te;zpa-

ide dids f

vum non dijudwarent ; jubet difcipulos cavere a fermento Pbas .

A -2-; Fläü 'bi

Tüboren f

rifaorum , ac Sadduceorum ; ipfo[que interrogat , quem iplum -

Vi& flgnum

e[Je dicant,- & -Petro po[] illius refponfionem. promittit claves regni.|

Omnes lomi

eelorum : [uam uutem po[fonem pradicans, a Petro, iirepa- -

3* Tapfi

lm

EU

tur: propter quod Jatanam ipfum appellat : docens quemque .. —

Wilfterum

Vujlar

; :

Jropriam crucem tollere, & Deum unicuique juxta

— [fua opera redditurum.

E

*

lm enim y

Oj

aMär ]æ

T accefferunt ad eum Pharifzei , & Sadducei tent

a

1 teg,

8- II-

.

E

Luce.-

.&'*x-'cigax'/grunt eum, ut jïgnum de coelo oftendere

teis. ] venti

2. At

4« Fatieg

12.54- ,

:

l cauz 4

22. Canvacdil di/cipulis (u5. ).Afoluafi

p 777 diféipulss, )

Vlde[hz. ,.

ï' Iræ!h UC. 'W

confilia fua cvm illis communicatu-

&a capit. II. numer. Ig.

* ;p.ientes. vid:

rus.

Videtur voluiffe Chriftus eoruimn

39." MageZan. , Marci cap, 8- nugi ;

fidem explorare , && futuri miraculi

IO. dicitur, lezizz zz pertes Dalma

u-

| *fin!i])kngifüxn

eccafionem captare, ut difcipulorum

me"tum e& j

tba. Fortaffe erant propinqua loca;

"1 Cl

9ccaftone conflaret. non effe panem,

vel alterum regio , vel alterum vicus;

V ten

und: t4m ingens tirba faturari poffet.

vel idem lögus duplex nomen lgabeb.acg

IN)

;36 Gratizs agems.) s'üvxægngn'va!ag,

lt

C()gn [

enz. eratias eztffer, id eft, cum bene-

Harifzt, 64 .S":t.d&sc;ziL)ï' De Pflä——

fli

Prims

.

j

g 10

À G"nlu

ixiffec, fumitur enim ävxcc(g;geïv? pro

rifeis ,. & Sadduc

:

*s

&is vide dicta

D'ophy

ll*

R UP d r

Ogüo[r

' äu?xo clgä'n?

W D

del

[

-

Y

E

CAPUT XVI

*

35

Mifereor -

amoot nle refpondens , git illis * Fa&o vefpere d:cxtxs Se-

n habent, «

S

renum erit , rubicundum eft enim coelum.

j deficlant

43. Et mane; Hodie tempeftas, rutllat enim trlfte coelum

.«zio'

à

na au*em temoo

^4. Faciem. -ergo cocli dijudicare noílis :

lrerto pa-

[

adultera fignum 45qu

Jum non. potf"ftxs fcne? b. Gener:p;x,o mala,

12.39-

quarit; & fignum non dabitur ei ; 'c nifi fignum. jonæ Pro-

dixerunt

JEt reli&tis illis, abiit.

v]onæ

phetæ.

$. Et cum vemifent dlfClgull ejus tran?fretum, obhtl fant "

Tam.

*

f-.-F

panes. ac.cnpex'e

jas agen,

.6. Qui dixit 11115 : d Intuemlm

& cavete ü fermento Pha-lear

g. I5.

popul(z

rlfæorum, & Sadducæorum

Liucz.

t quod u«

^T. At li cogxtabant 1ntra fe dxcentes

Qma panes non 8c-

$.

d.

ceplmus.

millia ho«

8 SCIens

p

y venit It

Tf'nfeg;z:.) Potentnæ ejus perlcu-

ventf cum 0A fær'v.ztzone

Q,ul ita hunc

lum facere volentes, ,& calumniari ,

locum mtmpretantur, illum - legum

fi non faceret quod petebant?

"fine intertogationis nota.

Vel fecun-

Ut (ignum de ««la offenderet. eis. )

do- argumentum ita: formari pote&

fi faciem coeli

ia enpt

Vide di&a fupra ca;?' I2. numer. 39-

retenta interr ogdt:tone

.Q« Fatlo vefpere, &c.) Vefpertmum

cognafcitis, id eft, figna ferenitatis,

sento Dio- d

uborem ferenitatis, matutinum, plu- -

« pluvlæ, quod ditfeilius eft & iit-

certius ;- quomodo figü temporis ad-

u fpum

vi& fignum .effe , longa. expenentla

1

g r

mnes homines docuw.

véntus mei, quz tot prophetiis con-

Tempeftas.) xeip.e». tempus aquo-

fïgnatd, tot a me miraculis confir-

p, ia

fum, imbriferum , ventofum, . pro-

mata funt, cognofcele nequitis ?

celliferum.

Vel fenfus etiam eft: Vos ad figna

quemque

r

Rut;/at. ) Rubet rabicundum eff,

Ccli confideranda fatis . eftis: &ctenm

u

idem enim. utroblque eft. verbum Gre-.

&éadventu autem | Meflie (ïgna pmc:-

cum. 7ru,0 pat s

tis,

u

iafi nulla- habeancur 'cum. ta-

men

1

ata fint multa , & cercvïuna,

Trifle celuim. ) Tu,rbulent.um, 1deo-

i tentan

.que triftitiam afferens.

fed ad qua vobis non vacát, aut non

jderet €

(4. Faciem ergo cælt, &$6. ) D.« Duüc.

Jubet attendere.

'Talia funt prophe-

Hypocrite factem

tarum otacula & quomdlana mtmcula,

cap. I2. 55. habet :

cæh 3 6c.

Vogathypocritas, quiafa- '

quæ patro.

vüll!l

) Vldedl

,.pxences videri yolebant; cum effent

« Gemeratao mala ,. 55 4dulter4 x )

,Anlïptenmfinm.

Porro Chrift argu-

nW

Hæc fupïa explicáta funt cap- 12: n. 39.

j p«

mentum eft hujusmodi :

Factem qui-

/8. '€um ven(ænt.) Cum folveren:'

'ei

piln

dem .coli cognofcere pm:cihs, figna

ut vemrent

opin?

]oc

autem temporum ( .id eftu adventue

mv

ja5y

Trans fretttm j.Ín Bethfzudam W ut

altel'

pabebt

mei ) cognofccre anon potf*üis, non

'ait Marcus $. 22.

men

i

enim primus acïveqi;u:, meus ex cole-

abus fignis. Soh « Lunæ, fed ex

l£ Int,æmzm j* 'iVï'dete ; & adV"e,r-

hi

pmphctus' &. mu;tculls, qui. *hcxo

tlte, O'glafrs, ')5 xgoazxsrs,

( )

de ii

TL

, cognofei . debet..

.Hoc eft q: dod. dici-

7. 4* il cagttabzmt &c. ) Nonfo-

;ur Luc. 17 20.

. Re gnunm Dai 149

lum quomodo Chnül verba mtell:ge-

od n

d

L

*

95 — EVÀ NGELI*i v—»s'r«:'c UNDUM MATTH.

1. À

g. Sciens autem Jefus, dixit : Quid' cogita:

is ir'x.tr.a" Vos mo—

Elam,

dica fidei, quia panes non habetis?

*

L]

Ij

D

eSupr' g, "Nondum intelligis, neque recor

damini e qui nqüe'* panum

W 6

..

]:Al; 1137. iät],

joan.

quinque millia hominum ; & quot cophinos fumpfiftis?

&

Dei vv

6

.

Io. Né

A

*

jue ffeprem panum 'in qgahtyuor" millia hommum Y

fifs?

.

1 n

pr quot fportas fump

15&34. 11. Quare non igtelligitis ,. quia n

on de parie' dixi'väbiäfz

Bar- o

ffel5, q

Cavete a fermento Pharifz2eorum, & Sadducaeorum ?

I2. Tunc intellexerunt, quia non dixerit cavendum a fer-

If k

Jram a

* . fnento panum, fed'a do&trina Pharifzeorum , & Sadd iceeorum.

fdebunt

gMär

13. g Venit autem Jefus in partes Ceefarese Philippi: & in-

9. 27.terroga

bat diícipulos fuos, dicens:

Quem* dicunt ho*rrvxinc-:-?sïe(iïfe-

A

lasss m

| ,xFil-fum h«omin/is.'

L.

d

»

; lo oyinari

-

a4. At

- frimibant

n Meff

u:nt:ur, . f;:-d"v ïetia?lïAI ! qui'd fatto 'o'p:us ef-

do&rina, a qua -.c'aveþr.e' jui;ec -Cu'r

nt.

autem pravam: Pharifeorum doctri-

OED . Aj

et, cum panes non accepilfe

^ Futabant

Qnuia panes nom. acceptmts .

) Quafi

cat D. Hieio

nam fermentum vocaverit, ita expli-

L dam ajum-,

dicerent: Hei , quandoquidem fer-

m., Fermen:um banc

menti fit mentio , in mentem, nobis

wiz babet, ut f farine mixtum fucrir ,

E. bello fut

quod paruum videäädt'.""s* erefCat in dl r

. 1 Vara (

"venit panes nos non accepifle nobif-

.cum . pro; com:neatu.

& ad Japorem fuum "univer/am con]per-

9. Sciens -autem 7

j

E

/;

fronem trabat'; Ira dollyzga baretica , fis

Talant tey

usf.) Eöx/'ujn co-

vel modicam [cint Hlam im fumu peds.

8Ut Jeren,

gitationes.

?

SCrlpcuris Í

.9. Iz qzt

zque in;llia bammurn) Da-

jecerit ,. im brevi sngens fHlamma . [uccre-

torum in cibum quinque millium ho-

fést ,* toram bominis p

?[äfmem.&d fr

x Atvemiffe «

minum , & per miraculum multipli-

trdhl-t-

Ek Prqpäü

I Pa

. catorum.

*

2

I3. Cifarea' pPhiligpi. X -nge»:þri;;t*

M rtictf,

4 I2. 4 detr.

jna Pbgr('faeorur;i , Efc)

Paneas dicebatur, & a Philippo^

tityfts

Qua feilicet legem corrumpebant. $.

£rarcha Cefarea. appellata eft in h

* Yl

norem iberi Celaris, fita erat ad

T hn

/;Lucas cap. 12. I. habet : 4iteedite 4

radices Libani montis ; ubi Jordanis

ponit.

fermenio Phai ifaorum : quod:eft bypocri-

fés, fed fentus idem eft , ipfam euim

lluvius fontem füim baábet. | Dicitur

16. p. n

do&rinam Pbarifeorum vocat hypo-

Pbigppi , ut. dillinguatur ab altera

tl"lmmn t

Czlarea, quam Herodes Afcalotrita

Mücens. (

crifim,, qui: nimirum aliud docebarit,

-& aliud faciebant ; vel quia omnis

eo in loco xdificavit , qui prias'dice-

ecrum doétrina ad hypocrifim tende-

batur turiis Stratónis, & Cefareum

pto 0mm

dixit, in honorem Cafaris Augufti-

qu-' Dej

bat. Non repugnat huic loco quod

Àp

cap. 23. 2. docet facere quecuraque

Qucza dicunt. bomines e[fe fliwm bomis

Doy

dicunt.

lilic eiim. loquitur de Scri-

2is ? ) ld eft, 7?1(02 me dicant effe tur-

Ch Roö

bis, & Pharifzis fuper cathedram

£«? ut habet Lucas cap. 9. Ig. . "Non

Tn

de moruimn fan&titite quarvit: aut vitie

-

Pturaïm

,Nlat-:»lyfïs': felentibus., 1d e['tf,k-le,g.em

(((((

&uat

n m

Moyfis explicantibus. quod dum- fa-

integritate , qug notiili

má. erat,'fefdl

! m

ciunt illis credendum eft ; hic autem

dz dRiniöne diguitatis , & auctorita-

tis füg. — Quarit quid fentiantturbz,

e&l

img

er Qun

non de lege Moyfis, fed de proprio

ngm'Scribas & Pharifzos male de il-

t5 C

eorum ferm.c,ritïo ; id eft, : de hæretica

s

97

&

CAPUT XVL

14 . At illi dixerunt': À Alii Joannem Baptiftam ,j alii autem bMaQ.i :

--]

9. 28.

Eliam, alii vero Jeremiam , aut unum ex prophetis.

Luca.

15. Dicit illis Jefus : Vos autem quem me effe dicitis? -

Le'"p;a'num

1

9- I9.

Ins?

16. Refpondens Si

"

non BEtrus dixit: i Tu es CPnfiftus, filius

i

: Joan

Dei vivi.

6: 9.

inïlim:, &

EC

17. Refpondens autem ]efu

sx, dixit ei : Beafus es Simon

Bar- Jona: quia caro, & fan

Vl,;) u

guis non revelavit "tibi? fed, Pater,

;

iigi väbis:

AE -

meus, qui in coelis eft.

,

—

8. k Et ego di

co ti

hm r fer-

ibi, quia tu es Petrus, & füper hanc £ Joan

Petram sedificabo Ecclefiam

E

geonum. .

meam, & portae inferi non prae- l- 42.

&

yalebunt adverfus eamf

d

: d i

t9. .l Eþ |

niIIESL e'iïe;

lo opinari, & loqui notum erat; exi-

na; quod Chaldai;:& : fïlium-]oännis

i

]

ftimabant enim eum fcdu&orem eífe,

fignificat, quemadmodum Toann. 21.

$

b

non Meffiam.

E

.

15.

Simoen foanzis.

Simili contra-

ub*et;)'ï,ïcu

I14. AL

Z

:

Joaunuem

Baptifam , /ö" )

m dodr

&ione ufus eít Lucas , cap. 3. 30.

Putabant multi Judeorum, ut qui-

Care 6X fauguis.) Carnem, & fan-

ia 6s

dam ajunt, & indicat Jofephus 2. de

guinem vocat homines carne, & fan-

en:u;ïl hun

bello Judaico cap. 7. migrare animas

guine conftantes.

Ita Div. Paul.

um futity

in varia corpora, juxta Pythagori-

ad Galat. 1. 16. poftrevelationem fibi

m mj

cam uériuvoycc i. — Velcerte exifti-

a Déo factam , négat fe contuliffe

p nj

mabant revixifle Joannem Baptiftam,

confilia cum carne & fanguine , id

Mareiiti s JH

aut Jeremiam , vel Eliatn , quem ex

€ít, cum homine quoquam.

w ?

Scripturis fciebant mortuum non effe,

Revelavit :zibi ) 'lVantum arcanwm.

m fu j

adveniffe ex loco in quo agebat.

Ig. Tw es Petrus , 6c.) Nonimpo-

t

m

('E?cprophetis.) Ex aliis prophetii

nit nunc illi Petri nomen , jam enim

I

Vos autem quem me e[fe d1citis )

inde a principio vocationis fu:w

Qug

'Iniparticula illa.. Fos aurez, eít an-

appellabatur, ut conítat ex IMarco 3.

in

tithefis , vulgo enim & turbz , tan-

16. & Luc. 6. 14. - Quod ad fenfum

acümh

attinct, idem eftac fi dixiffet.

Tu

quam hómines mini'ume vulgares, op-

onit.

üta el'R! L

es Petra ,. & fuper hanc Petram zdi-

i

xfdän

*.16. Refpondems Perrus,) Petrus po-

ficabo Ecclefiam meam

in Greco

t Dtc'tlll'

tiflimum refpondet ; quia reliquoruni

enim ztTo5;, & nomen proprium eft,

princeps, quia ardentioris fidet, quia

) alté

& appellativum ,. Petrzz, fignificans.

, Mgilott

quafi reliquorum Apoftolorum os erat;

Adde in lingua Hebraica, vel Chal-

yius «t

& pro omnibus loqui folebat.

dàica, in qua Matthaum fcripfiffe þer—

!]

æïlfeam

- Enius Dei.) Natura, non adoptio-

hibent, non effe hoc difcrimen ma-

ne,

urul/

Agnovir Petrus divinitatem in

fculini, & faminini, ut eftin Grzco,

IIW [;orlh-

Ch r &Of

& potuit quidem Grecus interpres

Vrv;. ) Deum vivüm appe

Wab Scri-

dicere ,

*

e)8, léveoc, xai éni TávrG

o cg; n

Non

9[8

pturarum more, ut ab idolis diftin-

T& TíTee &c. & non émi ravr$ vjj

i

j

guat,'qux mortua funt.

zírec, tamen primo loco méreog di-

ento

(ed -

I7. Bar - Jora.), Bar- Jona dictum

xit, genere maículino, quia de Petro

eft per contractionem pro Dar-Johan-

judoni

viro lgq-xxeb;cur ; qui. proinde voca-

um

i

;Biäl. Eüm"cam. ana'rb. ya VI.(;

; 1

--

z

4 EVANGELII SECU'NDUM,,' MA TXTiwI/.

El(aie

v

)0. 7 Et tibi dabo claves

regni ccelorum,

Et quodcumque

] RCION

22.22. ]

an

igaveris fuper terram

, erit ligatum & in coelis , & quod-

- que ton

-

4, cumque folveris fuper terram ; erit folutum, & in coelis.

uT

20. Tunc przecepit difci

pulisfuis, ut neqïi-ni dicerenþ, ,quizï

. Vemte,

ipfe effet Jefus Chriftus..-

t

.21. Exinde coepit Jefus:oftendere

: r me,

—difcipulis fuis, quia opor-

H

25 0.

teret eum ire Jerofo

lymam, & multa pati a fenioribus, &

Scribis : &

E W

principibus facerdotur"n-, & occidi, & te'rtig- die

E U

refurgere.

; Óf Q

22. Et affumens eum Petrus, ccepit increpare ill

Abfit a te; Domine: non erittibi hoc.

"

uhi dicgns-:-

x (ür, :

mMar « 23.

fatana,

dabit o

9. 33-

Qui conveþfus, dixil»:,Pet'ro: m Vade poft me,

ts

fcanda-

';A

eü 'g Qutii

bulo mafcuiino videbatur fighandus.

- Cate viden

Q,O; Nenis dicerent ,. €fc. ) . Vide

- Veribitem

Secundo vero loco "irea dixit; quia

dicta. fupra cap. 9. num. 3o. ubi in

de illo ut petra fundamentali loque-

dicavimus id factum ad vitandam ca-

] ss

À

batur, hujusmodi autem lapides a-

luinniantium Scribarum, & Pharifzo-

h :uleipoþ(

To«&i potius a. Grzcis dicuntur fami-

rum invidiam.

Praeterea aliud fuit

! . tàtt fenfan

nino genere, quam z£re?; mafculino.

temipus probandi przdicatione faluta-

* dici; Por

Edificabo. Eccleffam . meam. ) Dando

ris doctring, & patratione miraculo-

' tti paüiüm

'tibi fupremam in Ecclefía poteftatem,

rum , aliud vulgandi JEfum etfe Mef-

me dy ertert

ut

fiam.

Sdtam

atiin explicatur.

Eft quidem

"T'empus. vulgandi fuit poft

Chriftus fundamentalis petra. praci-

datum Spiritum fanctum Apoftolis,

J enim y.

pue; fed ei fucceiferunt Petrus , &

qui licet mifTi prius-fuiffent ad predi-

Verfibyar-

reliqui fummi Pontifices, ut Vicarii

cum fumma

candum regnum coloruin, . probabile

poteftate..

Ecclefiz

tamen éft abftinuiffe a nomine Mef-

NO»/:S,"

vox adeo nobilis in Chriftianifmo,

fiz, nec dixiffe) quod fortaffe etiam

Y0t inte]li

hoc loco primum occurrit in novo te-

ipfi eo tempore ignorabant) JEfum

ftàmento.

YU hmm ni

efte Filium Dei vivi, quod- poft ac-

] [/ P

Porra isfer? mom pravalebuut, &5c.)

ceptum Spiritum fanctum diferte , &

Satang vires EEcclefiam expugnare non

conftanter profeffi funt.

(]Uälek q fu;l

?j- Difi

poterunt, immo quantumy!s fe mu-

natoribus.

i. 4 femieribus ) Populi guber-

lis

niat adverfus Ecclefiam , quafi por-

t

tis, vectibus, & feris; Ecclefim vi-

22. ffumens eum.) Segregans, aut

ha CmuS

res, & impetum non fuftinebit ,

Afe(?

fubducens eum , non aufus coram »

regnum illius ever£etur.

aliis increpare.

Antres f

19. Claves regni celorum. ) Clavis

" Igcrepáre.) Scilicet ámanter, & fa-

TM

per metaphoram appellatur poteftas

miliariter.

Y

Vitàis ['uam

rum.

aperiendi, & claudendi regnum colo-

Aifitare.) Grece eft PAsog oj

0 hten.

id eft, propizius ribi , fcilicet, fit Do-

(]Xlenn Coll

Et quodcummque [gaveris, &c.) Hac

minus, & avertat quod tibi affirmas

m*ge!

! Quam

metaphora idem fignificatur quod fu-

imminere.

em

fi

phäfls YO

periori, nimirum fuprema poteftas

23. Quicomverfzs.) Petrus Chriftum

m

K

ie

remittendi, aut retinendi peccata, ex-

increpuit , fed ftatim vice verfa Chri-

10 ft j

Afe

fe ipfag)

Vgox-mdnunicandi QÓ« abfollvend.i.rn

tus objurgávit Petrum. — In Grggg,

lérety

) Ti

Z

-

i

CAPUT XVL.

99

"mque

- "fcandalum es mihi :

quia non fapis ea, qq?ä Deilfunt') Fde.a,

$,

:qui- p

t

|qua hominum.:

dixit 'difäpulis fuis : » Si quis vulg—,poft me ;:Suþr

24. Tunc Jefus

ls qüia*

venire

0.39-

|^ tür me.

, abneget fgmetip-fum, &»tollat crucem fuam , & fequa- 3

E

ucac.

9. 23.

uopr- p

25. o Qui enim voluerit animam fuam falvamfacere, per-.

.I,'Q o'

D

- det eam : qui autem perdideri

—t animam fuam propter me, in-

eLuc,

rta d&

veniet eam.

*

17.33.

26: Quid enim prodeft hom

:ini—',

fi mundum univerfum lu- Joan-

dien: D

12.25.

cretur, anims&e vero fuse detrimentum patiatur? Aut quam

r

]. dabit.homo commutationem pro anima fua ?

h, d-

N2

27. Fi-

.fcgnda-. .

d*

u

— d

e(t fgapsig, qüæ vox hoc loco fignifi-

iis, qui partes alicuj

IS defefun;, id-

Care videtur vultüm ad majorem fe-

que palam profitentur.

É Vide

veritatem compofitum.

Sic etiam

Tollaz.) Portet.

*

30: ubi in

Crucem fuam. ) F

andam C

- Luc. 9. 55.

: erendo pati

enter

* Fade poff me.) Abi hinc. Alii pu-

advería..

Phatifæ()' P

— tant fenfum effe fequere me, quafi

Segnatzr fne. ) Imitetur me, & qua

aliud fait

? dic:t; Potius deberes fequi , & imi-

via ego gradior

yte faluta

tur.

x

:

; €tiam ipfe .grzfdiai

mi;aculo- 43

:d

* otari paflionem meam , quam ab illa

me avertere.

.25. Jn

imä&z jïmm ) L.Vi'tax'n Corpo-

a-yelïe Me .

Satana. ) Id eft, Adef;rie ,A divi-

ris.

duit po .

ne enim voluntati, licet infcius ad-

Perdet e.zm;) Qui.enim vitam fuam

X

verfabatur Petrus.

fervare voluerit, Deum potius ne-

tad pred

Scandalum.) lmpedimento es mihi.

gando, quam vitam; amittendo is

robabile

perdet eam, quia fem

gninöMef'

Non fajis qua Dei funt.) $ Qeovfic,

pitanis addice-

-mon intelligis Dei confilium de gene-

tur fuppliciis. (

villeenam '

.ris humani redemptione.

Perdidertt animam fnam proþt'er— mel.)

yJ Jf -

Ne obje&to quidem mortis difcrimine

LE

4ed ea qua haminum.f) Humäna,

Chriftuin. negando.

diete

quale eft fugere molefta.

I;z'vmiet €472. )

^

Siquidem æc*e'rnam

24« Difcipulis [2:5.) Non-tamen fo-;

vitam confequetur.

yli mbere '

lis, & turbis etiam /przfentibus, ut

oÓ. Guid enim prodeff- boutni , & )

habemus ex Luc

a cap. g. 23- & ex

Nihil homini prodeft fi multa lucre-

ngins d 4 Marco cap. 8- 34-

ur in hac vita, fed fi eterne vite

Abneget. femetipfum.) AbnEg ire

eri-

j:&uram faciat. Ut ffquis de poffef-

fum eft nullam fui rationem habere,

fione aliqu4 litiget, & poffetfio qui-

— &fa. "

vitai fuam, cum opus eft, pro Chri-

dem ilh adjudicetur ; 'fed ipfe morte

fto contemnere , ut ex verfieulo fe-

muléctetur judicis e;usdem fententia.

Duog 0083

quenti colligitar.

Dixit potius 242

Quam dabit homo commutationem, &c.)

seget , quam zegez, quia plus habent

EU üt DO.

Quam poterit compenfatiosem dare,

pi af

emphafis voces hz compofitz , quam

ut animam fuam perditam recipiat ?

fimplices; eft ergo abnezare fe, omii-

Nullam fane, qui enim femel zternge

(hritum 1

no fe negare, ac fi penitus non noffet

vitx jacturam fecit, in priftinum fta-

tl5

v

f Chrie 2

fe ipfum, nec ullo erga fe amore te-

tum reftitui non poteft, n«

f; ex infer-

li

neretur. ) Translacic fumgca eft ab

no carcerg thlgi.

d

Éf

*

"

100 -E-V'A.!NG/ELII. SECUNDUM MATTH.

27. Filius cnini hominis v

» t

pAG.A

enturus eft in gloriaPatris füi cunr

1

ngelis fuis:

p & tunc reddet unicuique fecundum opera ejus.

P

: frcut fol

1235

|

xom

28. Amen dico vobis, 4 funt quidam de hic ftantib

ds, qui

p

2

6.

'non guítabunt mortem

quen:es

z.

A

j,tem in regno fuo.

; done; videant Filitxm homin*is venien-

& N

$

3.

bonumt

Lucz,

(CAPUT XVIL

.

À

tibi um

* 27,"013?1']2;' in monte transfisuratio, quam

ju

bet [/lz'/cz'þulo& jz'lenäe fer-

5 «Ad

are, donec a mortuis rejurgat : .Eliam dicit. vventurum " imo

Mi&te

jam venilje , fed cognitum mon fuiffe ;; nempe Sfoannem. Baptillam :

ho

- uerum lunaticum curat , quem difcipuli ob modicam fidem curare

ii

n pofuerant , offendens quanta fint virtutis fides. fimilis grano

"fotunditat

bor a Nm

J'napis , jejumium, €? oratio: pa[onem fuam preedicit : pro

liaribus &

Je quoque, & Petro didrachma Joloit , invento

:

diis tripit

in ore pifcis fLatere.

ginti.

3 Mj

« Mar I

a poft dies fex/aifumpfït Tefus Petrum, & ']aco,bu-m, i&l

0. I.

oannem fratrem e

Morfes,

Luea,

E,

*

dem & [

jus, & duxit illos in montem .ex—cel-

UUR USCANSSIENORT UI UT NUME -;

quopiam ]

9- 28.

fum feorfum :

z.

2. Et

&t limbo

m &ddu&

27 Erdus euim hominis, &c. ) C.-u?t

( vera interpremcib eft de Transfi-

puum, ut

ChriftusFilius hominis dicstur,dictum

u

iratione , quain non omnes, fed foli

foecie fe h.

eft fuprac. g. n. 20. Confequenter &

P

: D. Thom,

apte ad ea qux proxime dixit , judi:ii

Petrus, facobus, & ]oannes, ante-

quam morerentur, videre meruerunt.

Dpauera

meminit , in quo anima vel (alva

Viderunt etiam Apoftoli reliqui , ]u-

Vtamenti

fiet, 'velperibit, ita ut. nulla commu-

da excepto, cum e monte Oliveti im-

lm'?h»td 1

tatione redimi amplius poffit.

regnum fuum , hoc

Detit fune

; eü:k in "cmlq-fg;i*'

-

-u gloria patris [4i. ) Cum. gloria

a f cen.dil:.

i

$&

intd Kggrent

patris fui. * Gloriam: patris appelat,

PmP Ctun

vel quia , etfi ipfius erat, pater ta-

de, Tot a

IP

0/! dies fex.) Idem tempus po-

men eam illi una cum natura dederat,

nit Marcus cap. 9. 2. Lucas

H temhlm, à

vel ut fignificet illam fibi cominunem

vero cap. 9. 28. & poftotto fere dies

lnum e

A

effe cum patre, Dicitur venturus in

id fa&um dicit. .. Matthzus, & Mar-

3

p bu. ]

gloria, quia licet eam tunc haberet

à Movfe

cus eum diem , quo fuperiora gefta.

cum hzc loquebatur, tamen illam oc-

fuerant4 non numerarunt, [,ucas nu-

p Phetis g

cultabat, poftea oftenfarus in fecundo

meravit. WVel Lucasnon przcife, fed .

tf

fuo adventu.

confufe tem

2 I )ræfenum

98. De hzc f&ntl&m. ) Ex iis qui

xit Fere.

pus notgyic, ideoque di-

hic funt. Vide dicta c. 6. n.

185 ádvent

S. ad 11-.

Montem.) Quis

whicw mon's' fuerit

Unt

lud /Zaztes orzre,

Evangeliftz non dicunt ; paffim ta-

t 0'456;]0

Noz gu]iaäfmt martem.) INon mori-

men creditur fuiffe "I'habor, quem D.

entur, eft Hebraifmus.

"

4 R*[Mud

Hieronymus in locis Hebraicis in me-

j

Onders

Vmi-e:rztem i'f rtgno fu. ) Coxnmunïs,

P lcrwlmuS

dio Galil«x cavm'po VeQ'e dicit , mira

;

f ?h g

l

S

*

CAPU T XVIL

IOI

s füi um

ä. Et traäsfigbratus eftante eos. Et refplend'ïit,facieä ejus

peraens,

.. ficut fol : veftimenta autem ejus fa£ta fünt alba ficut nix.

us qui

3. Et' ecce appa;*uerün€ 1l!is' Moyfes, & Eiias cum 69 lo-

ISV€HI?R4

quen:es.

X

j 4—. Re

fpondens autem Petius * dixit ad Tefum : Dominé;

bonum eít nos hic effe: fi vis, faciamus hic tria tabernacula,

tibi unum, Moyfi unum, & Eliae unum.

leti [tr-

$. Adhuc eo loquente, ecce nubes lucida obumbravi* eos:

ERN

2

J

N)

cens

: Hic eft Eil

1

m iino

b Et ecce vox de nube, di

Y

lus meus dileétus, 53"2)1'

ipfum aud:te.

3 17

uf

ïn qqufo mihi þene complac'ai.,:

2.Petr

6 Et

1. 47

" curant

-

cundum vocat.

tic Ita'ice dicerewmus,

x

ii gra

rotunditate fublixfxem. Di&acþThza-

bora Nazaret quinque, aut fex mil-

Fa buono fhar: qui.

Placuerat | Petro

h: pn

liaribus ad Orientem , altus. eft fta-

gloriofus ille Chrifti, Moyfis, & E-

)

diis triginta, planus in fummo vi-

4

lis ftatus , in quo eos permanfuros

$

cinti.

credebat , fi femper in monte com-

CO

3. Moyfes & Elia:s. ) Adtuit verus

bic fria tabernacula.

morarentur, ileoque dixit , Facz'aæm

Dbümv &

Moyfes, & verus Elias; Elias qui-

dem ex paradifo terreftri , vel alio

Faciamus bic tria taäefnacä!xz.) Tria

iil EX»CG .

uopiam loco ubi agebat, per Ange-

*

tentoria figimus ; tres domuaculas

lum adductus

?

Moyfis vero anima

excitemu-.

; K

ex limbo per aliquod corpus afium-

Tibiusum, 6c.) De fe, & aliis

if il

Apoftolis mentionem non facit, de

tum, ut folent Angeli, cum v

Vide

le Transfi-

Ífpecie fe hominibus exhibent.

folo Chrifto, Moyfe, & Elia folici-

es, fedfoli

D- Th()m-xg. paft. quæ&c 4.')'- a'rt- 3-

tus. Vel, quod aliqui putant, puti-

nnes , afité"

*

vit fe cum reli

uis- difc

Apparuerunt autem Moyfes.veteris

r

ipulis- in ta-

mertyerunte

"Leftamenti: promulgator , & Elias

bernaculo. Chri

i habitaturuimn.

Eli(llli D u'

rophcta, Chriftumque adorantes ve-

S.Ecce zabes [nctda. » Opportune nu-

s

: Qiiveri m

nerati funt, & Dominum confeffi; ut

bes hec divinitus tactà eft. — 1. Ut

intelligerent. difcipuli Chriftun , &

per eám veéluti corriceretur , quod

prophetarum , & Moyfis Dominum

Petrus dixerst de conftruendis caber-

naculis,ac oftendereturChriftum taber-

effc, non autem efle fzliam , aut Je-

remiam, aut Joannem Baptiftam, aut

naculis manu factis opus non habere.

tempuä'þä-

2

üunum ex

t

ophetis, ut populus 3je-

Il. Nube hac factum eft, ne Apoftoli

$. LchS

v

II

Ü

af dies

bat..

t agnofcerent tam legem

magnitudine fplendoris abforberentur,

a Moyfe promulgatam, quam. pro-

fed fulgoris vis temperaretur. 4ll.

s & Mat-

Facta eft ad Dei przfentiam fignifi-

; geüa

phetas illi teftimontum — perhibere:

[ucas nüe

1H. Ut futuri fui adventus imaginem

candam, nam gloria Domini vere in

reprefentaret , nam ante fecundumn

nube apparuit, ut ex multis veteris

: tæCifei "

"'Teftamenti locis difcimus.

ídeoqu l

ejus adventum IMoyfes, & Elias ven-

turi funt, ut ex Apocal. cap. 1 1. num.

Et ecce vóx denube, f$c.) Recte Chry-

53.4- 8 6. non obfcure colligitur.

foftomus obfervavit hanc vocem polt-

yons fuertt

quam Moyfes, & Elias difcefferunt,

ffim t

4. Refpondens.) Liebraifmus eft, re-

;'u

fpondere proloqui, ut jam f&peex-

3

emiífam fuiffe, ut dubium non elffet,

f qubm *

mee

.

p'licavimus.

non ad alium q'am ad folum Chrii-

48

'

j ,

Bonm eft nos hic effe. ) Bon*/tm,, ju-

ftum ! cffe .refefendum-.

&

CR

E

7

TO

5

T

- EVAN'GELI'IPSF;CUNEQM MA/Tfo. :

a^ DC andieitosdhiici

muerun: valde..

*

puli c—ecide'runf in faciem fuam, &'t-i..-

A diite

7. Etagecethit

A uf!

& nolite timere.

Jefus, & tetigit ebs : dixitqüe eis : Sui*-gitä ,

3 : Dibus p

8. Levantes aute

"i

! me9, q

m oculos fuos, neminem Vide;junt, 'n'ifif'fc')f.-

lum Jefum.

*

" Ipnem,

g. Et de

fcendentibus illis de monte , [;ræcep'it eirs"]efus,

Bo

dicens: Nemini dixeritis vifionem

3 donec Filius hominjs a

; eul.

mortuis refurgat.

i

r he

. Mar

Io. Et interrogaverunt eum

difcipuli , diCentes : cqud

. Vperver

D- IO.

* Merte h

Mal.

ergo fcribee dicunt, quod Eliam oporteat primum venire ?

ir. Atille refpondens, ait eis : El

1. E

4 5»

ias quideng venturus eft,

& *eftituet omnia.

*

; Corratu

Supr.

I2. Dico autem

vobis, d quia Elias Jam venit, & non co-

"

ET

1I 14- £noverunt eum, e fed fecerunt in eo, q

L Qure n

eSupr Sic

usecumque voluerunti

I

L]

3

& Filius hominis patfurus eft ab eis.

E O

15. FPune

D iope:

Jpfum audite. ) ,Sägxiiücat Chriftum

cum tamen etiam reliqui fideles idem

W. cicets n

legislatorem efíle , cui obedire opor-

fentiant , & dicant.

teat 5 Judire en

Porro difcipu-

poffioile

;

im hoc lo;o, Obedire

li divinitatem Chrifti Petri confeffio-

fiznificat,.

ne, vifa transfiguratione ,. & voce

—N—

6. Cecid

à

erunt i faäiem Jam.) 'Yi-

colefti edocti interrogant.

um tu

more nimirum confternati.

fis Chriftus , id eft , Meffias, cur

fedjudæos,

j fequentia j

Et timuerun:.) Pro, quiatimüerunt.

antete, ut Scribz docent, Elias non

EUY MMPTSM um

— 9. Tetigit eos, ) Ut tacere folemus

venit ?

Interrogationi occafionem

E h5e)|

cum femianimes, aut fopitos tangi-

dedit Elias, qui in transfiguratione.

:46 ei:.)

i$ fimilib

inus, ut ad fe redeant.

vifusfuerat , & receflerat ; inde enim

Tünt,

9. Nemini - dixeritis viffonem , &c. )

revocata eftin mentem difcipulis Scri--

Non vuit boc , inquit D. Hieronymus,

barum doctrina , tradentium ante Mef-

I g,

zn populos pradicart , ne 6 . ineredibile

fiz adventum Eliam rediturum.

Evagdio

lf ts

effet pra res magnitudine , & poff tan-

L. Eb venturus 0fj, ) Seilicet

sam gloriam apud rudes anmos jäq(æm

ante fecun

Tutüm ; N

i

erux fcaudalum fdcgret , €5e.

dum adïyenfum., no*n»fanltej

"Luca

primum.

Mactm f

Donec Filius bomtnis a mortuis re[ur-

Mj pat

:$4t.) lunc enim. incommodum nul-

Reffituez omni;;.) Reftituere d'mniä,

lum fequebatur , & Evangelium om-

eft id, quoddixit Malachias cap. 4.

Io 0j

nibus erat predicandum.

num. 6. Comverte£ cor patrum ad filiosy.

i mdmem

65 cor frltorum ad patres eorum,61c. NÀ

Üj

ls q

IO. Quid ergo Seriba dicumt, €ye. )

V

r

Non erat hec priv:taScribarum opi-

de di&ta ad illum locum. .

Vitfaret

nio;, fedomni Judeorum populo com-

I2. Elias jam venst.) Scilicet Joana-

RE

ï

l ane

inunis.

" QMCI '«111

Sed ita loquuntur Apoftoli,

nes Baptifta , qui Elias fuit non per-

ut illiterati folent, quicura de re ali-

fona, fed fpirita ; qui Chriftum pre-.

| tre Qd()lefc

q7a audita dubitant , dicere folent;

ceílit 42 /paritu , 65 wirtute Elié.

T n

Fecerunt im eo.) Herodem intelli-

2v

"Uerf;;

quomodo intelligendum;quod concio-

-

natores aiiirmanr. ; àut negant , &c.

squ

git, qui Joannem occidit , & fOrcai—'-

*

-

AH r

CAPU T XVIL

103

lm,&tt

13. Tunc Intellexerunt dlfc1puh, quia ide ]oanne Baptiffa

dixiffet eis.

Surglte,

-14. f Et cum veniffet ad tuxbam , acceffit ad eum homo ge-fMar

. nibus provolutus an*e eum, dicens : Domine, miferere filio 9- 19-

ucc.

, tiftfo.

.meo, quia lunaticus eft, & male patltur : nam fæpe cadlt in,

. 39*

^ denem, & crebro in aquam i

is Jeíus,

$. Ex obtuli eum dlfmpuhs tlllS-, & non potuerunt curare.

Jofminis à

eum..

16. Refpondens autem. fefus, ait :

g O generatlo incredula, ; Mar

3. & pervería, quoufque ero vobifcum ? ? ufquequo patiar Vos? 9. I8-

T Quld

*

nite?

- Afferte huc illum ad me.

Lürus eit

t

17. Et increpavit illum Jefus, & exiit ab eo dæmomum,

-& curatus eft puer ex illa hora.

z non co«

18. Tunc accefferunt difcipuli ad Jefum fecreto & dmerünt

oluerunt,

'uare nos non potuimus ejicere illum?

CUA

" 19. Dixit illis ]efus: Propterincredulitatem veítram : À Amen ? Luc

quippe dico. vobis, fi habueritis fidem , ficut granum finapis; 17- 6-

,. Tunc

dicetis monti huic: 'Iranfi hinc ; & tranfibn, & nihil im-

ndees idem.

poffibile erit vobls.

10 diftipte

ricontelio"

20. Hoc

Cüm tu

fe ]udæos , qui confenferint , 1d emm

zadio [uperatus ff (inquit D. Hieron.)

m

man[uetus ac mitis; [ed, quod. im fims-

lefüas, eu

fequentla indicant.

, Elias non

Im eo.) Pro ei.

htudinem medics , ff egrotum videat

occáfonem

b eis.) Scilicet ]udæls,vel impiis,

centra [ma pracepta [e gerere,

dicat :

illis fimilibus , qui Joannem occide-

H/quequo accedam ad damum siflam ? quo-

f matlolle

runt.

; ixdt enim

ufque artis perdamiudufiriam? me alind

; ipulis Sri

14- Ltmat:cm eff-) lta vocantur in

jubente , te aliud. perpetrante.

Evangelio vexati a D&inone ' certis

Ajf'erte buc illum. ad me. ) Bene.ait

m ante Me "

lunz temporibus. Marcus cap. 9. 16.

propheta Habacuc , id eft', Zwz sra-

turürm

£us fueris,, m;järtcardm recor daäeru

Galicet

mutum , & n. 24. furdum fuiffe di-

cit. -

Lucas vero c. 9. n. 39, d«mo-

q7. Ert Pxerepawit sllum. ) Scilicet

, 10 d

aiacum fuiffe ügmfïcat

ex1re xmpetrans

Grece Pmeriunoey

Male patirur.) Graviter vexatur.

awrw , f"nlfïea't autem svrmf.cav, in-

crepatos imperare ; & comiinari.

a,e omnm,

I$i Oituli eum dtjc:lþulz: £45.) (Qui

ád rádicem montis conftiterant, dum

Ig. Secrero. ) Privatim , feorfim

W, 4 liwr

Chriftus cum tribus illis in cacumm».

a pubhco , domi fcilicet , quod ad-

verfaretur.

dit Marcus: verebantür ne hoc eoruim

um d v

16. Gezeratio incredzula. )Quldam

culpa accidiffet , atque ideo feorfim

de difcipulis tantum ; quidam de pa-

caufam inquirunt.

hcet ]Oa"

tre adolefcentis , & reliquis Jud&is hoc

Owuare neo:.) Quibus dedftl poteüa-

ji; 000 99*

di&um putant ; quidam de utrifque-

tem demones ejiciendi.

dl Rüm Pfæ

: Propter incredulitatem 've/?rzmz )

" EZIII

Pcrvcrf;x) &Eg'(:a,u,[.c&vï], id eft, 4;f-

Jl«

tería , qus fe dirigi non finit,

hdem minorem, quam habere Apo-

,dem inte

g)—-au/ïnc ero 'vahfm»v? j Non qued

ftolos tamdiu cum ChnRo verfatos,

& for

104

FVANGELII SECUN*DUM MAT I'H

hamum :

. 920. Hoc autem: genus non e]mtur nifi per orationem , &

]ejumum.

. Qu0

2I. Converfanubus autem eis in Gahlæa dixit 11115 ]efus :

me, & f

'ïnfla i Filius hominis tradendus eft in manus hominum;

20.19.

Lucsz.

22. Et occident eum , & tertla die refurget.

Et contn&atx

funt vehementer. -

9: 44

! Propaf j

23. Et cum veniffent Capharnaum, acceiï'erunt, qui didrach-

P qujr

ma acc1p1ebant, ad Petrum, & dlxerunt el; Magxüer velter

Eu à

non folvit didrachma?

. dri, pl

24. Ait: Etiam.

Ft cum intraffet in domum, preevenit eum

//mm (

Jefus, dicens: Quid tibi videtur Simon ? - Reges terrae a qui- -

bus accipiunttributum, vel cenfum? a filiis fuis, an ab alienis?

(ll nu"l,

(

25. Et ille dixit: Ab alienis.

Dixit illi Jefus :

Ergo liberi

funt filii.

26. Ut autem non fcandahzemus eos, vade ad mare, & mltte

-

J hamum:

Nl

R EEE

RO RE

I

puts

tot tantifque. vifis miraculis oporte- provocant.

Videtur Chriftus loqul

-i

$ bEt

bat.

Adde mcreduht atem parentis

de pccuhau ahquo dzimonum genere

"

adolefcentuli , quod ex Marco colli-

potentiore , obftinatiore , & ceteris

nocentiore.

gitur, ubi Chriftus Patri ait :

$2 potes

—-————

eredere., omnia poffibilua fumz evedenti,

2I. Lon*verj?mnäm autem ez:) d-

j;

H

quafi indicans propter ejus incredu-

G'Tgsg;'*!.ævwv óra 4UTGY. Verfant;bus Au-

hOC lp m , Á

Zt ElS

. vel zeverrentibus autezm ez;.

T€ yoluk.

lit:item non potulffe Apo&olos prius

^

SHierg

ejicere.

:)n

"Accefferunt qw didrachma 4ccl-

Szeut grazuem fmzpzs) Fidem ficut

piebant.) Didrachmum duas drachmas

tüor V&lenu

granum flnapis non appellst fidem

argenti continet , id eft,

dimidium

4 f" Pm

it; v]

exiguam, fed potius fidem ferve tem,

ficli , equivalet duobus Julllb Roma-

& acrem inftar grani finapis.

Vaf

nis , five duobus regalibus Hifpani

u fUper (

habueritis fidem . illam ,. quam ego

Cis.-

Solvebatur autem id pro tributo

; üth

Romanis , vel Herodi a/üngulls vi-

cum grano finapis , àn ejus. pdrdbola,

contuh 3 fupump i,

ris quomnms

In Syriaca verfione

il ,

Dicetis.) Pro , & dixeritis

habetur.:

Accefferumz 1, qui 4ca:p1e-

ANEng

Trapfilit.) Factüm hoc fide & pre-

6472! binas dracbwmas argents. capitatim.

ene |

cibus $. Gregorii Ihaumaturgl

« lir, eztizm.) 1ta refpondet, quia

Pithoy

Nibii tmpaäylnle erit volis.) Fides

fcxebat Chn&um aliis annis fohtum

,

?&]

enim quafi Dei manus e(t, quidquid

folvere.

()l'do

Deus poteft, &ii qui fxdem habent

-

Reges terrt ,a qwäu: 4rczþzunt U €.)

Itflo

t hu]USW

poflunt ,

quia non fuis, fed Dei ma-

À minori ad majus argumentatur, hac

hite t

nibus operantur.

ranone

Si filii regis terreni illi tri-

P Vüaum

20. Hec genus non e]tcnur , "ff per

butum non debent ; Ego qui Dei re-

Cas ;ut

; Ini

erationem , (5j ;e;zwmm ) Aliqui pu-

gis regum filius füum ,. nulli reg1 tri-

tlof,

Vpitar

tant dici hoc de omni. demonum ge-

butum pendere debeo.

Ti

nere. Alii de lunaticis tantum. . Alii,.

26. l£ autem non /mndalzzem: ew.)

de iis, qui diuquempiam poflederunt..

Non fuiffet fcandalum datum , fed

]R OTH TEENERECE URDMOR DEU TUR T CEPTONS

Cuim

ep"m1tu

ä

ilnva

Alii, de iis qux homines ad libidinein

acceptum ,. us Fheoloy vocant, fed

".

Bl a, !

5

A

a

-

ET

CAPUT -va,

Io

t

5

jem, &

bamum : & eum pifcem ; qui primus afcend*erit'.,.. toI;Iä,' &

aperto ore ej

U$; Umvenies ftaterem : illum fumeng,':da eis pro

S'jefus: :

*

ntrilatt

^C A P' UT AXVINH.-

pb

docet , guifäam*' major fz'z* in regnö co'elörum * : e»

m

quam fit a pufillormm [candalo cavvendum : quomodo frater in nos

peccans debeat corripi , & . Ecclefiauggnon audiens pro etbnico ba-

; veller E

beri, pote[late ligandi , atque Jolvendi difcipulis tradita :^ docet

ayteum

aq- "

etiam , quam fit apud. Deum efficax duorum petitio fibi confentien-

; alienis?

tium , C? quoties fratri in nos peccanti [it ignofcendum ,. ac-

p libeti

commodata ad. boc parabola de vege vationem cum. -

ervis juis ineunte..

U mitt

1 Nailla horaaccefferunt difcipuli ad Je

E

[-

fi

4 Mar

hamum:

(um, dicep'tes : Quis

9- 33-

psapssususmaat

putas, miajor eft in regno coelorum ?-

Luca.

ius Joqi - H

.. 2. & Et advocans Jefus

i

9. 46.

jUfr genere

pf,ar;vulum , ftatuit eum -i»n medi

Lucz.

^ & ceceris

co rum "

4. Et 9. 46

— élntra

T 1 hoc ipfum , —cmn facile

3

Capharnaum , quarentes inter fe, quís 19.14.

lat a

re voluit.

pg)iï'et $ fita-

eorum effet major.

Domum perve- 1.Cor

autem n

Staterem.) Siclum

ichma &t

tuor valentem.

; drakchmas qua-

nerunt , ut ait Matthzus. Juffit Chri- 14.20»

ftusPetrum, ut ad mare abiret , pifca-

gsdtzc'hm"

Da eis prome, t$ £e.) Pxoaliisnon

retur ; & tribütim | folveret. Poft.

| dimidium «

folvit, vel quia aberant, vel volens

quam rediit, interrogavit , ut Mar-

jiis Romie -

"Petri fuper ceteros excellentiamoften-

cus habet: Qwid z viatratlabatis ? Il-

,s Hifpant .

Sedens

delje, uc hotaj: Clhxïy—fo&omus. d

Ll

li pudore fuffufi tacebant.

pombuo r

vero Dominus vocavit illos.

'"Tunc

lp ve d-

1&:;1[4 hera.) Sub idem t&mpus.

in ilabora,id eft in illo tempore

1czl'ï'€rü().ne

.I-.

Acelfermnt difcipuli ad Tefum & c.)

accefferunt, ucait Matthzus , & qua-

j

ftionem, non de fe feduniverfim po-

; ul

Ut bene inter. fe confentiant, que

Matthaus hoc loco., & Marcus cap.

fuerunt : Qs putas major eff i re-

ondet, qui

9. 33- & Lucas cap. 9. 46. habent,

gno celorum.

)l

folitum

ordo geftorum ftatuend's eff , qui

In regnuo cælörum.) In Ecdefïa po-

fuit hujusmodi,

Venit Dominus ,ut

ftea vero in colo.

Putabant Chri-

] 4 g[

Capite przcedenti dictum eft , in Ca-

ftam prius in terris regnaturum, poft-

X

modum in celum cum fuis tranfitu-

lematun

pharnaum. Jntravit autem , t Lu-

ra

Ll

CaS ait, in corda difcipulorum ambi-

rum ad regnum aternum.

g Det?

tiofa cogitatio (Gragce eft àaAosusquóc,

2. Er ad'vocans Jefus parvulum.)) Id

j g

ratiocinatio , dialogifmus , fermo )

eft, puerulum. Id fa'tum ut quem-

de primatu , de quó , ut eft apud Mar*

admodum Chryfoftomus obfervavit,

IIZM;W £b )

cur , in via difputaverunt, dum irent

non folum verbis

í

, 'fgd:rebus etiam.

*

Jatuf *

[

O

3 »Bül' cu?z ?gm. MeizQ;þ. T. V.

-

-

P

&5 ^ EVANGELIH "-A'SECUN-DLUM MATTH.:

M Cs

3. Et dixit: Amen dico vobis, nifi converfi füefifiæ &ieüï—?

-

Ll

- ciamini ficut parvuli, non intrabitis in reznum coelorum. - -

(ende eu

- 4. Quicumque crgo humiliaveri.

.

:

fe flCUV.'t p/aqulus)iü-ïe, hlc

(ehlem,

eft. major in regno coelorum.-

.

E

j

jentem !

.$. Et qui

f ufcep?ritï unum

P

axvulum it*ä'lemïïinfnomixje meo;

9. Et

me fufcipit.

3

te» boni

£

AT.

6. c Qui autem ícand

alizaverit unum de- 'puiïll-is iftis, qu1

p ocuis l

?

- 9. 4I.

in me credunt ,' expedi

i, ut fufp

)u Vi«

juca.

*

endatur mola aüna?ia in

U. 0. co

llo ejus & deme:gatut

n profundum maris.-

$*

2

- NUS, e

;.75. V&ae mundo a ícandalis.

Necetle eft enim, ut ven

ian

-tx

- dmel.

fcandala: ver

"

Pf

venit.

umt;men ve homini ijli z per qggm -fcgn"d'aylum

i

a»£

s.dSi

* & ermay

ápfis præfencibu;, bumilitatem , fim-

feandalizare ; fignificat etiam fcanda-

z.

4

? monübt

plicitatemque doceret.

lizare fpiritualis ruing caufam efle ,

13. E

3- Niff converft fueritis.) . Scilicet a

injuriis afficiendo , criminando , &

- fu

quia gu

perbia, & ambitione. . INi(i mores

a vera fide perfecu

;

tionufn atrocitate

$

mutetis , & humilitatem, ac fimpli-

deterrendo.

quie m

citatem quodammodo puerilem indua-

Unum.) V el unum folu

m. Quidü

14 3

tis.

-

multos ? quid fi populum univerfum?

6&, ul'p

Nonm intralitis in rcgn.uþz celorum.)

Expedit ei, 6c. ) Senfus eft : Quif-

1

Interrogaverant difcipuli de primatu

quis fcandàlizaverit unum ex.pufillis

in Ecclefia , Chriftus refpondet de re-

hifce., melius effet ei fi mitteretur in

W mi

no colorum , ludens in ambiguitate

trem ty

mare , quam ut hoc faceret; hoceft;

;

gnifï&&cionis regni colorum.

preftarer eum temporale illud malum

(4- Sieut parvulus ife.) Non efthoc

pati ; quam injuria aliqua pufillum

ita intelligendum, quafi omnino equa-

violare , quia fcilicet-pro hujusmodi

ls. )

Scili

lis in omnibus humilitas, atque fim-

injuria graviores fubiturus eft peenas.

^ mlitia; (

licitas , illi , qu& in pueris eft, de-

Hunc effe fenfum patet exwerbis Lu-

* G. 0

ideretur, Quis enim in regnum co-

c& cap. 17.2.ubi ficlegimus: Urzzsus

äï

$ 3 a

lorum intraret ? fed proponitur ma-

eff slh ,. f lapis molaris emponatur cire

Catum «t

ximum humilitatis , & fimplicitatis

ea collum ejus , £5 projtetatur $m mare,

O. ag

r

exemplum, utad illud, quantum po-

quam ut [fca

?dalizet unum de pufillis

tuerimus , proxime accedere cone-

/flis.

t j mag

mur.

4

"

Mola 4/:'7247'1'4.1) Quam fcilicet afi-

! nge]

:

Tit

D qm[

Hic major eff

; 6c). Qul humilior

nus agit in piftrino.

i

eft, ille major eft. . .

7, Va mundo a fcandalis. ) 1d eft,

S. Et qui [ujceperit, t$c.) Qui pro-

magnum mundo malum imminet pro-

pter fcandala.

Mundi. nomine eos

i

'xL V e

pter me fufceperit bofpitio, aut ali-

.. quo modo juverit , Tfoverit, defende-

intelligit , quibus inferenda eft inju-

pOm

rit humiles hofce , ine ipfum pecu-

ria, & offendiculum objiciendum,

lm'ks lie

liari quadam ratione fufcepit : quod

calumniis, & perfecutionibus ; &c,

:- r

enim illis fit, mibi ipfi fieri puto. -

Hominibus tam bonis quam . malis

6. Scandalizaverit,) 1d eft , offen-

magna im

pendent pericula PröP?fF

!

DA

derit, injuria aliqua affecerit , oppo-

fcandala.

j , i^

uemm

nuDtur enim inter fe , /zfcipere , &

Y

Neceþ e:/f enim. ut veniant [canda-

| NI

|

;

'

CAPUT XVlUI.

107

4Supe -

. .8. d Si aütem manus tuà, vel pes tuus 'fcandaïizaf te ';-.-.äb..

rum. - *

fcinde eum, & projice abs te: bonum tibi eft ad vitam ingredi

5 39r

arc,

ille, lic

debilem, vel cl

audum, quam duas manus, vel duos pedesþva,-

9: 42»

A

bentem mitti in ignem seternum.

:

1

. 49. Et fi oculus tuus fcandalizat

te, erue eum & pröjice abs

iie u !É

|te;5 bonum tibi eft cum uno oculo in vitam intrare, quam duos -

L

ilfis, qui

- oculos habentem mitti in gehennam ignis.

is pufillis: dico enim

:ünalfia i

Io. Videte, ne contemnatis unum ex'h

vobis, e quia Angeli eorum in ccelis

— e. I'ala

I venïant

femper Videnj: faciem Pa

.33- 8-

d tris mei, qui in coelis eft.

.

ir. f Venit enim Filius hom!

nis falvare, quoäp&rier.at.

: fLuec.

:andaïum

//12. g Quid vobis vi

detur? fi fuerint alicui centum oves, 19.1o.

uc.

$ i5

& erraverit una ex eis: nonne relinquit nonagintanovem inä;

04,

iam fcanda-

montibus, & vadit quaerere eam, quae erravit?

ufim efle ,

13- Et fi. contigerit , ut inveniat eam : An en dico vobis,

mido ,

quia gaudet fuper cam magis, quam fuper nonaginta novem,

atrocitate

quae non erraverunt.

"

/14. Sic non eft voluntas a

nte Patrem vefïrum, qui in coelís

l Qüld (l

&iS-

eniverum

eft, ut pereat unus de pufillis i

n

I

É

:

*

.

eü ; Qui .

1$. h Si autem peccaverit 1

te frater tuus, vade,w& Corripe b Lev

E.

ex pf

e

—

eum inter te, & ipfum

:folum.ä Si te audierit, lucratus .eris fra- 12-11

l.

ütteretur H

* trem taum.

2 hioc &

I9-13.

jud malum

i

Luca,

I L] '3'

" pu(illm

la) Scili.cet i)l*æfüpþoütä homihum

q';uïdemþX parvqlqis hifce perire vult,

acob.

hajosmodt

malitia: fic prima ad Corinth. 11. di*

quod ff aþerre*t , eum reducere cu-

eft ])æïlaSo

rat.

5« 19-

Aarbis L

; Citur: Operter barefes effe.

9. Si autemmanus tua, Gc.y Expli-

3. Gandet | fuper. eamlï') Gaudio

J ll i[illf

éatum eft hoc fupra cap. 5. nium. 29:

a&uali.,, & novo.

apatur tl*

I4. Nom ff voluntas ante Patrem

u n At

O- -dugel: eorum , &. ) Quafi di-

-- €at; magni enim a Deo fiunt , adéo

veffrum.) Id e

ter veíter.

ft, .non,þ. vult Deus pa-

/

N

; de j Puf/l/!

ut Aogelorum illis cuftodiam tribue-

p Peeceaverz

rjnie) Ye aIfqua ra-

rit, qui Dei faciem intuentur , pof-

tione Igferit. Vel te feiente pecca-

fciliþgt alie

funtque in contemptores facile a Deo

verit, velquantum in feeft, tibi fcan-

d

vindictaim impetrare.

^

dalum przbuerit peccando. Certam

S

a. Venir enim fijus bom

721 , &c.

enim eft Chrifti do&rinam non.tam

nomlnc e0

Alteraratio , qua idem probat: qua

!

anguftis finibus cohiberi , ut' de iis

dicat, ne contemnatis pufillos h« fce,

i t n

tantum péccatis loquatur, que ce-

mendllm [

4 - propter quos Deus human:m carnem

duntin privatam injuriam corrigentis,

ibus »

6

affumpfit, & mortem paitus cít.

cum Chrifti ratio, Lzecrazas eris fra-

malis

I2. $; fuerint alieui centum oves.G. ci)

frem tuum , in alis eti

i

am 'fäci:atis

Y

7

j pfoptff

- Quemadmoduim paftor ne unam qui-

&que Iocum habeat.

dem o vïc'ul'amr , ita Deys ne unim . Frater thui, ) Fxattem. yocat

ome

, [l

^

-

108

EVANGELI-I SEC-UNb'UM MAT'TH.

d

--

16. Si autem te non audierit: adhibe tecum adhue «unumha

t Ubi

€

äk&v

I itin in

19-15. verbum;-

j]| duos, ; ut in ore dubrum,"vel trium teftium 1tev.t-(:)m-ne7

A

*

Oau.-

Á

u Tu

17. k Quod fi non audie

rit eos, »dic'Ec.;clefiæ. Si autäfh-

M t pecoo

8. 17.

2. Cor

Ecclefiam. non audierit, fit tibi ficut ethnicus, & publicánus.

I3. .. I8. 4 Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis fuper.ter-

;f.feptuagies

]

Hebr. ram, erunt ligata & in coelo: & q

i

2.1dto

10-28. terram

uæcu'mAq-Li e' folveri us fu þEE

kiCor

, erunt foluta & in coelo. -

^ VOl rat

.19. Iterum dico vobis , 'quia fi duo ex vobis

| Eonf e-n,(erïntf

) Etc

2lherfuper terram , de omni re

€

4

* Qudebeb;

1uamcum

"

ue pgtj-grint, üet .il.jisä:

3. 14. Patre m

:44;. Cun

fJoan

]

eo, qui m ;::oevl.is» eft.

-

AX

d

-inus e'u

T a

29 Ui

5 qu& habe

älemlChri&ianumi, de aliis enim non

Adhibenptar etiam dwua illi--teüää , uf

agit,ut patet-ex num. 17. Dic £eclefía,

poftquam delinquentis culpam cogno-

L

5c. fl Ecelefeam non audiverity fit tibé fiput

verint , & illum obfervantes didice-

h.

l —N

j

i

/|

etbnicus , & publicanus : nam ethni-

rint in peccato hareré , ipfum corri-

; 81 Ju 0- ex ;W4

cum , & publicanum fratri opponit,

piant, & fl emendari nolit, ea co-

lcàt, non

"

& Ecclefia de his non judicat , qui fo-

gnitione utentes , ad fu

?

E

ferapt. -

P?ri orem dc-

]

)

)

i

T Pet tetram, a

ris funt [. ad Corinth. 5. 12. Proprie

od amplii

tamen illim quem n. 10. pefilzm ap-

H

:

* $ Ut quidy

pellavit, nunc fratrez vocat ; docet-

17. Di;c Eccleffa.) Sine ïllïg g;i'idem

crediderit, tunc tibilicebit ad' prelae

mni Corfes

que eum , fi

uid forte peccaverit ,

torum Ecclefiz

EU. Puro

non fevere ,

&

tanquam inimicum ,

ferre.

'ju(;igium ,fratrf::m-d.eg*

À

Xuge.

D hfmum de (

fed mifericorditer, & tinquam fra-

trem €fle tractandum , ficüt eum fi-

652 11bl ffeut etbnicuss 69

m

P*?äl'ff-*-mä—ïi&i

.f

iatellisebar

h

Eum vitabis ut vitantur ethnici , &

|

QUe lolyeng

lius

j

homioistracbat , qui venit ut f&j:.'

varet quod perierat.

publicani. Alludit enim ad morem,

Judeorum , quia confuetudine ethni-.

mmquam £3

Corri;einrer te O spfem fülnm.) Qua-

corum , & publicanorum , quos pro

J'ng tlïeþ 4

fi dicit, fi peccaverit frater tuus, ne

; uf

ts fibi

continuo eum accufes; ne ftatim eum

publicis peccatoribus habebant, abfti-

nebant. Id autem fieri jubet , ut qui

eQueliie,

ad Ecclefizjudicium deferas , fed fa-

fe ita deftitutos viderint, refipifcant,

Pt ln

mz illiusconfule , & peccatum illius

'z',v'is

in t e

prius corrige, — Àn autem orünis, qui

& ne hujusmodi obftinatorum confue-

tüdo , bonis, & integris noceat.

SMUené d

peccat prius corrigendus fit ,. quaim

deferatur , difputant T'heologi , a qui-

I8. Quacumque Al/,i.gaveriiixl feper.

* Qp ?e

65.,» ef

bus petat, qui plenius hec voluerit

Zerram.) Quia dizerat Dominus Ec-

cognofcere.

clefiam. audiendam , eumque. ficut

m&gnd,

five

r

(lhqumd

16. Adhile tecum .adbuc snum -vel

ethnicum, & publicanum habendum,

peu

duos.) Ideo adhibendi teftes, ut. qui

qui illinon obtemperaverit, quantuim

Wus, (s

corrigit, ei, qui peccavit, facilius per-

Ecclefiz paftores poteftatem habeant,

Ug 7)

| ahqm

It nmi

fuadere poflit, eum peccaviffe, cum id

oftendit, ne quis audeat repugnare.

1 Gl]m

non ipfe folus ,. fed duo etiam aut

Quid fitligare, aut folvere .

3

Nl r

tres tefles affirmant ; in hanc enim

ximus cap. I6. num. I9.-

t

Jus B

j

City o

fententiam teftimonium ex Deuteron:

3^

j

: i

19 'Iterun;.) |

i

:

P

-

d eft, prateréa Mis.

8tm qis

inducit. ^i ore duorum, vel trium, & i

de cáp. feg. n. '2"41

thomacem ïä

;äjï

|

C'APUT

XNIHL -

Ed

-

Iog

)C üntm,

-£0. Ub1 enim funt duo , vel tres congregatl m nomme meo,

llet omte

1b1 fum in medio eorum.

- 21. 'Tunc accedens Petrus ad eum, dixit :m Domme, quo- » L uc

Srautem -

tles peccablt in me frater meus, & dimittam éi? ufquefeptres- 17 4

blicanus.

22. Dicit illi Jefus: Non dxco tlbl, ufque feptles., fed u.fque

uperter. .

'" feptuagies fepties.

ds füper

23. 1deo atfimilatum eft: regnum coelorum homlm regl, quï

P

voluit rationem pohere cum fervis fuis.

fenfertnt

24. Et cum coepiffet rationem ponere , . oblatus eft e1 unuS,

fiet illis Pb

qu1 debebat ei' decem millia talenta.

, 25. Cum autem non haberet, unde redderer ]u[ïit eum do-

ao. Ubi

" dminus eius venumdari , & uxorem EJUS, & ü Los, & omma,

m iEIra t RA EURT

quæ habebat, & reddi.-

i telles , tf

03

26 Pm-

-

E

Lpam 60"00'

--

ptes dxllce-

pfum corti-

$2 duo ex vaä;:;anfeuf rtnt, &J' s ) Qua-

Smn £m medzn €or um. ) Ut preces eo-

Jit, e2 coe

fi dicat, non folum que llgdverle fu-

rum audlam, ths adf m ; öl £os dm-

orjorem dte

per terram ,eruns ligata n ccelo 5 fed,

gam.

uod amphus eft vobxspromwco, fo-

-92. l[aue fe f ;mmg:e; f ptzes ) N ume-

re , ut quidquid duo de vobis com-

dhs qmdem

auni confenfu petierint eonfequan- ^

rus finitus pro infinito , uafi dicat,

jt d pralie

t£ur.

uotles peccaverlc, 10'110 ce.'

Grece

fratrem d?

Sunt. qu1 p utent p,ropoerea hgc

éft: Septu agits /E-Ptem, quæ fac;unt 490«

Chriftum de oratione addidiffe; quia

yices.

intelligebat Apoftolos, & quicum-

^ vullicunti.)

que folyendi , & ligandi haberent po-

23. ideo affimilatum eft , ! &c. ) Sen-

gthnidl

te(tatem ,

& illa bcne uti vellent ,

fus eft , ideo hec dicuntur, quia re-

num Dei affimilatum eft , &c. Vel

d morm

nunquam ea , nifi premiffa oratione

udine ethti*

u'uros effe , qua oratione pcterent,

particula 14e0 Grece du Toufo*fpom-

E quos pm

ut Deus fibi gratiam darec xc&e r Ju-

tur pro o-n » g&aæ.

fteque judicandi.

ebant, 20Uk

n

AW' milatum g/ï regr.wm cælarum 3

ipet , Ut qut

Su/;er terram.) S:gmfïcat €08S, quam—

refp:(cant.

' yis in terra effent » longeque a coclo

Quafi dicat, fimüe quid accidit in

,mm coniüe

diftarent , ibi tamen cum orarent ex-

Eccleüa » ac fi rex, &c.

audiendos effe.

; nocet

9,4 Decem millia t.aïa?zta ) Id Eft.

wm!" M"

"

- * De om»; re) Sive þarva fit. 3 five

fexies mille millia aureorum: fex , "ut

magna, five. fac&hs; five' dithcilis.

yocant, milliones.

'Talentum enim

ymins d

Cur 4liquando.non impetremus qu

imqu*;

? fCUC

funt aurei fexcenti, fi de talento At-

1 habeüïüm*

penmus, diximus cap. 7. num. 7.

unc

tico loquamur, nam talentum Hebrai-

20; Congregatiim mominemeo. 3-

cum de quo probabile eft locutum

ut qnzmmm

ahqul in nomineChrifti congregantur,

MC«

cum nihil aliud quam: /Chriftam, &

Chritum, duplo majus eft. — Verum:

: te])"gn

hoc loco decem millia talenta pofita

eu fUl"3 ,

ejus glouam qu&runt ,. el.cuim 'eis

funt pro mäxunapecumæ fummd,quæ-

invocatonominé cógregàntur. Vel

cumque mndem illa fit.

n

cum qui con

egantur, XChri(hi au-

at

Vi

thomacem

ä

pex fonam gerunt..

i05s Redds) Id eft, folviy

LVANGELII SECU DUM; MATTH

.26. Procidens autemfervus ille orabat eum; dicens Patxen-

" Sianfhabe in me, &omnia reddam tibi. .

-

74

Matrimont

.27. Mifertus autem DOmlnus ferv1 1111us, dmufït eum, & de—

n

f0 exita (

-- bitum dimifit ei."

as laudi

:28.. Egrefïus autem fervus xlle, 1nven1t1unum de canfems

fuis, qui debébat ei centum denarios: & tenens fuff'ocabat.

vulis titts

eum, dicens: Redde, quod debes.

dictht, au

29. Et proc1dens confervus ejus, rogabat eum, dxcens Pa-

djïale e

tientiam habe in me, & omnia reddam tibi.

30. Ille autem noluit, fed abnt, & mifit eum m carcerem,

donec redderet debitum.

*

31. Videntes autem confervi ejus, quæ üebant, contrxftatt

T fat

funt valde : & venerunt, & narraverunt domlno fuo omnia ,.

mig

. quse fatta fuerant.

4 ordanem,

illum dommus fuus, & ait illi : Serve ne-

ä

232 Tunc vocavit i

L D

3. Et fe

quam, omne debitum dimifi tibi, quoniam rogaiti me:

? NX

33., Nonne ergo. opoituit & te. mifereri conferv1 tui, ficut

«entea $i

& ego tui mifertus fum ?

*ufs?

34. Et iratus dominus ejus tradldlt eum tortorlbus, quoad

l 1 Quin

ufque fedderet univerfum debitum.

mmem ab 1

.38: Sic & Pater meus coeleftis faciet vobis, fi non rem1fe

1 $ d?n

ritis unufqulfque fraeu fuo de COI'dlbUS veftris.

1

- lerebit ;m

E

*

j x

CAPUT

1

ES

ii

4 3'T!nmme

ftmams

te$ o«

! fxdl&ls àu

96. Patientiam babe.)) ld. eü, expe. damnatl funt panas: ahquando per-

Mülmgue

^ €ta me patienter, & omnia reddam

folvant, & quafi reddito debito libe-

qui debeo..-

rentur , fed fore, ut nunquam liberen-

28- Cenmum dem:wo: J Denanus uni

tur, nifi pocnas perfolvant , quas quia

ua, M

Romano Julioxquivalet; itaque cen-

perfolvere numquam poterunt , nun»

IqUà 6x a

tum denarii decem , coronatos efïi-

Ae eut. .

clunt

quam liberabuntur.

Nec fignificatur

4 Nan/f,

peccata:dimiíla redire, fed tantum

. Zemen.) Inje&a íneollum manu,

propter inhumanitatem n proximos,

Is legls It

: 94« Tradidir torteribus.") Solebant

& crudelitatem ,. sternas pecnas infli-

"tiàm fe «

enim jure Romano ; antiquo (cui etiam

gendas, quamquam illud verum eft

W cip. p

Vi fmt)

judei tempore. Chrifti obftringeban-

ejus peccatum , cui alia peccata prius

tur) debitores a creditoribus inerga-

dimiifa fuerant ,. gravms effe , & di-

H

£ulum compacti flagris f«

pe &plum- rius puniendum , ob cxrcumglzmnam

3.

batis excipi, & aliis tormentis cru-

mgracltudlms.

n

Clarl

JDe cordtbzus. ) Id e& exanimo, fubæ

olui

Tes

b

. Sic 66 Pdter m:?us cæle/ït! fduet

intellige peccata eorum , p ePc in tex«

E redp

lu

lto

;wm) Non figuificatut foxe;-ut qui

tu I9«

»

Tf

hij

N

YII

-

P atlen-

CAPUT X ——

,Mammomfzim docet. ex lia .in]lïiaäimä;"äæfinaïïg,ööluïile'; dléC XO-

um,&de

rem extra caujam fornicationis po[fe dimitti-z. inter vvarios eunu-

' -ctheräis

cbos laudat illos, qui fe caffrarunt propter regnum celorum: par- .

«ulis manus imponit : adole[cens qui. ownia [e fervalJe pracepta

qufdtahat-i

dicebat , audito- Chrifli confilio de omnibus vendendis abit triffis ;

(Cens : Pa

: Zilfïgile ergo ajerit , dioitem intrare regnum colorum, C

*

quid illis pramii fi, qui emnibus relictis

CatCerem,

Bv

ipum fequuntur.

*

»

ctril

LY?T fa&tum eft, cum confummaftfet .

I-;f'uS* fermö*nes iftos

');u

À Mar

UO omnia,

migravit a Galilaa, &.a«a ven

it in fines Judaese trans

ordanem.

IO. I.

Serye ne-

2. Et fecutae funt eum turbze multae, & curavit eos ibi.

Te

L

*

. b Et accefferunt ad eum Phariízei tentantes eum, & di- ; Mar

tui, ficut

entes: Si licet homini dimittere uxorem fuam quacumque ex 19 2

E

Cauía ?

yä, quöad-

^. 4. Qui refpondens,

aiteis NUA legiftis, c quia qui fecitho. , G«n.

minem ab initio, mafculum, & foeminam fecit eos? & dixit:

[; 97

.. $. d Propter hoc dimittet homo patrem, & matrem : & ad- 7Gen

o"nþ-remifef-

]

2. 24.

eerebit u?;qril fuas , & erunt duo in carne una.-

oX i«6o Ita"

I Cor.

d

6. 16.

»

;

Entantes eum.) ld eft, cä' ) tan-

bät;m* : at Genef.. 2. 24 di&um hoc Ephef

CARUT

". tes occafionetn aliquam 1llum

Adamotribuitur. Refpondendum eft, 5- 3I-

/

X

ex di&is , aut fa&tis calumniandi.

Adamum tanquam prophetam Spiritu

Dei hoc dixiíte ,. &

uando p

Quacumque ex cau[a.) Non dixerunt:

locutum fuifle.

Degtþ Apfius ore

x

y debito Jibt

n liceat uxorem dimittere aliqua ex

uam liber et.þ

aufa ; fed.uqndaünque ex c-cufdd , natm

Dimittez bomopatrem,65 7/714trgm.)

liqua ex caufalicere non dubitabant

Ideft , difcedet aparentibus, ut cum

"NNVide Deut. cap. 24- 1.

..

uxore habitet.

Solent enim liberi uf-

gerant, ? H

'P ha-

que ad nuptias cum parentibus habi-

figificit

1 4.. Non legiffis, 6c.) Exprobrat

tare, poftnuptias a parentum .domo

"i tant

Tifzis legis ionorantiam , cujus tamen

fcientiam fe tenere profitebantur , fic

difcedere, & vir uxorem , uxqr vi-

füpra cap. 12. 5:

$-

rum fequi.

(pi

p4$ I l

Qui fecit-)

Ó 7onj

Adb&reäif,

) ai-g-oo-noMzgS»i«:sm: . 4g-

d yeu

nd

Aator.

*

x

) &6 , ideft, Cre-

glurmabiter , fcilicet. amore f,'.& co-

(catà prlu

i

:

L

L

r d

Mafiulum , & faminam fecit eos, )

habimcioneg

Chrifti. argumentum eft. hujusmodi:

Una caro.) Velut unus

: I:(")'mo. Vel

cumülnmm

$i Deus voluiffet unum virum plu-

corporum conjunctionem intelligit ,

res habere uxores, non unam tantum,

ut D. Paulus vidstar interprerzari , T.

; anirtlü»

fib

ad Corinth.c. 6. 16. cum ait: Q a4-

fed plures feciífet fceminas ab initio.

(E dixirf) Deus; deeo enim loque-

beret meretrici , unum corpus effcitur.

Y/

ze E VANGELH s ECUNDUM MATT "

u

.. Itaque jam non funt duo, fed una caro. Quod ergo Deus

"1

conjunxit, homo non feparet.

L

L

&

* &onre.

l.

lli: e Quid ergo M

,Deut 7 D'icüntl

i

oyfes mandavit dare -libei!tl'tïz

u V

:

24. I. repudii,. & dimittere? -

*

*

.

! hibere w

8. Aitillis : Quoniam

Moyfes ad duritiam Cöfdis v'eüä.,per'

1 E

mifit vobis dimittere uxores veftras : abinitio autem non fuit fic.

EU

fSupr

:

9. f Dico autem vobis, quia quicumque dimiferit uxorem

- bon fcia

5. 32.

fuam, nifi ob fornicationem, &

:

i

jam duxerit . mæch—;&tur : &

- TnQu

Marci qui ditmiffam duxerit, moechatur.

IO.IIl:

1o. Dicünt ei difcipuli ejus: S

- bius, D

Lucz.

i lta eft caüfa hominig cüm

[ D«

16.18«

uxore, non expedit nubere.

dixit i

- des: ]

1Cor. .-II. Qui.

ilis : Non omnesg:apiunt Verbum iftud, fed

- leltimoni

P

2:49«q

juibus datum. eft.

o

Ls

$;

-I2. Sunt enim eurüchi

p

- qui de matrís utero fic nati funt,

i Pra"[a:('r ,

L Tpnum a

& funt eunuchi,. qui fa£ti funt ab hominibus: & funt eunuchi;

4

Qui þotfþ

;

^

Es

qui fe ipfos

| caltraverunt proptcr Tegnum, coelpmm.' Qui

L nymus lib

-

E pouit, inqpi

t got,exift;capelfe;F-?Ei?t:,

1 3v. g T'uh/ci:

1 inlvimr 4d t

-

q0« 82 444 eff. ) Ut fcilicet etiam

LT

T&.jlltnqui j-;tjm,wn Jfunt düa,fff) ld

,; fcmem T

, eft , jam non fgn; duo homines, fed

ob adulterium uxore dimiífa alium

E 6 ,

ducete non liceat , non expedit du-

( Quod:

4erg0 Dent E'oizjzz;zxit.')' Adeo

cere uxorem.

,., dul * Vejs;

-

Caefa.) '&ir(ia , ne

E aiu g

arto vinculo, ut nollet. unquam fe-

gotiutm , aut ?uä

E 46 u

, pararicdam viverent.

k

:

B

conjugale.

U. Mandavit dare

[belim-- refuäii -

Nubere. J eyapiioas V wxorenm duceres

- 'Ui"m : ,'l

CUU W imittere.) - N olentibus uxores di-

II- Nop ommes capiunt verbum boc.)

PROD Pdrwz

Id eft ,. non omnes tantum virtutis

; 08 putrjo,

mittere ; imperav

it,ut darent il:i.is li-

gt ,

bellum repudii.

capaces funt, ut fine uxore vivere pof-

| Utnu

iggzr LE

9. 44 d;!'rrit-:'d;æ "

fint ,.aut velint. ,

hr f

ob düritiam,

?Zi*: v-efri.)' [d e(ï,

.Ferbum ifíad.) Rem

: han'b.l

antes ; & à

i mmm

"Pérmifts2)-

Quidani 'þg*fant fuiffe il-

s; Datum eff.) Scilicet a. Deo.

Ticiti permiffionem;: alii-probabilius;

.O. Qui demarris utero /t'(: natifw;t.)

';æ els bgneüæ

liciti--- difpenfabat énim-Deus , lice-

INafcuntur enim. quidam ita a natu-

j gïati m a

hR

rà fadti , ut ad«matrimonium contra-

K,

batque utrique cum alio contrahere.

Non fuit frc. ) Scilicet permiffum ,

hendum inepti fint. Proponit , ut

Q Dl[WPg/I

feü licitum , aut inflitutum.

ait Hilarius, tria eunuchorum gene-

Yent

9. Nifi ob formtcationem. ) Licetqui-

rà, quofdam a natura, quofdam ab

»ut

ad(

dém ob adulterium- uxoris ab illà di-

hominibus, quofdama fe ipfis factos;

! fino

*Yertere, &feparari quoad thorum:con-

quorum primi; & culpa ;.& merito

b pua

-s jügalem , fed manet perpetuo matri-

careant; fecundi culpam, fi fuo con-

tu

u

monii vinculum , nec aliam ducere

fenfu exfecti. fint ; tertii meritum ha-

xfim

beant.

M

Ulüm

fas eft, priore , :

quz dimiffa eft ,Nad-

A m

- huc fuperftite. -

Qui. fe epfos caffrav

?r:mt, 6c.) Sci-

wf

Dim

)

Sci

licet voto , feu

5 Cà pmf

tlo,

nem. .

A

H

-

i

lieet ob fofhicdtio—

caftitatis. -

Pmpflüt? perpenuge

t

N

E benevol

d

;ï

"H« t (

X

c A-'Pïï,U,T'ï-xixög,.; n

d

rgo'Deusf'i

13 L Tunc oblsti funt et.parvuli, ut manus eis i

1

*

ergt, g'Mar;

& orare'.

Diícipuli autem increpabant eos.

mpon

: IO&IS..

— Lucz

libcln ] -

34. -Jefus vero ait eis :- 4 Sinite parvulos; '& nolite eos pro

-

L

*'Ig IS.

hibere ad me venire: talium eft enim regnum c

célórum. - -

»

bSupr

eltript-

15- Et cum impofuiffet eis manus, abiit.inde;,

18.

onfotüc d-

t N

30

16. ; Et ecce unus accedens , ait illi: Ma

; Mar

( Uxorem .

boni faciam, ut habeam vitam aeternam?

giftePbone ; q

I0.I7.

à [*

]

:h;tur: & ,

- 17- Qui dixit ei: Quid nie interrogas

de bono ? X Unus e

RZ Lucæ.

"$! ,

bonus, Deus. Si autem vis ad vitam ingredi, fervá mandata. - hu

nini; cumï'. UP

18. Dicit illi: Quae? TJefus autem dixit: & Non homicidium tExo-

facies: Non adulterabis : No

n facies furtum : Non faltum ao.1

*

*

küud.j M

teftimonium dices:

Ig. Ho-

« Propter resnum'cæþamm.) Íd cft, ad

mati funt ;

ii ngid ee iæt'crr'ag;:.& e bezo ? )

regnum celorum promerendum.

Lucas & Marcus habent , C me

L eunuch.

Qu; potéff capere , Capiat. ) Hiero-

diéss. bonum : ut etiam habet textus

nymus lib. I. contra . Jovian. | Pro-

. Qu

GracusMatthzi, 7/ u A eig dj »;

postt, inqpic 4 Agaizatkete: ? lþm:räitpm És

. fed nofter interpres legit 97 ue d oorZE

d

invitat ad curfumy, teuet Im mannu vir-

Titpi -XxyaS 09 4- ut etiam. habent aliqui

péTonc

gini(atis bravium , offendir puriffmum | Grzci codices. Dicendum eft, non

dlicer etiam -

fentem , E clamutatz Qui friit venit,

- difcordare Evangeliftas , potuit enim

mi alium -

& äiäat.

Qu; poreff capere eapiat ,. uoz

^" Chriftus .utrumque dicere ,. vel Mat-

dicit * Velitis j nolitis bibendum -vobts

thxi verba , & aliorum Evangclifta-

efl , atque currendum y fed, qui volutrit,

runide m—fï:gni/fï g:äxfe'. Non verba Mat-

",m j 3ut ,ns ;

quéi potuerit eurrere , atque potare «

M

thzi hunc. fenfum. babere poítunt,

D

le wincet. ,: ile fatiabstur ,. &$c.

Quid m interrogas de bogo 2 hoc eft,

artm dicert ;

13« Parvuli. ) Mox.maióta , pafvii—-

. quid me interrogando, vocas bonum?

virum ) 3-

los puerulosfienificat. $. Lucas ha-

quid mecumJoqueris vocando bonum?

bet ,f/ïgrs'þn , Ideft, Ifazze:. ltaque

lia explicat Abuleníis, & Maldo-

um virtuts

utrumque facum eft , & allati in-

evi p

natus. Probabiliorem exiftimo pri-

fantes , && adducti puéruli.

mam folutionem, v ï-d.et.urq..ue ita Chri-

Ut eis manas tmapoueret , &$e«/ ) Ut

tus "interroganti. refpondiffe: , quia

Janc

eis benediceret , bene precaretur ,. &

fciebat eum quz. a? Domino audiffec

Deo

j t n

at uri

gratiam aliqu

m fpiritualem imperti-

'^pon eíie fatturum , us ,cxplïicät Ori-

retur.

genes.

p a n

Difeipuli antem increpabant eos. )

- us eff bonus Deus. ) Mazcus , &

ynil

" conua

u

Pmpomt !

Quod eam xtatem indignam judica-

Lucas habent , Nw/les. Zonzs, if fo-:

rent, ut ad Chriftum accederet ; q;u—'lfï-

lus Dess, Unus Deus per fe, & na-

dorum g* -

Chrifti minueretur dignitas, fi bene-

of n 4

tura. fua bonus eft 3 habet- ;niam. a fe

cipf

faos

dicendis pueris occuparetur..

bonitatem , cujus fons eff ,.a quo

merlto

14- Tahsm.) Quaftrdicat s & ho-

homo , & reliqu& creaturge bonita-

)4 4

o con^

rum , & fimilium, fcilicet- innocen-

.tem hauriunt. Sic ergo refpondet Do-

;

imeritum

tium , & fimplicium-

minus , quia adolefcens bonum eum

16.. Magzfler bone. )

Utitur hjon'o.r-if-'

"vocabat , non ut Deum

fica praefatione. ad captandam Chrifti

rum hominem.

" fed ut man—

h4

4

benevolentiam..

19. D

d

:

| ) Quænam. ea

)üw pCIP

P

jent Hs qua d

Bidl. u':m" C em A'(efzofb'.. g I//Ilf.

114 EVA NGELII SECUNDUM MA!TT*H.

r

TE

I9. Honora patrem tuum

B

, & matrem tuam & gilgiges. pþä.—

Y

ximum tuum ficut teipfum.

t omna «

20. Dicit illiadolefcens: Omniahaec

y a. jeh

cuftodivi (1) äjqie'niugä

- fecu et

mea, quid adhuc mihi deeft? -

21. Aitilli Jefüs: Sivis perfe&use

ffe, vaderehdä dmi&ia, quae

WE fede mj

habes, & da pau

peribus, & habebis thefaurum in colo , &

" ä edcanta

veni, fequere me.

3

3 B

22. Cum 'audiffet au

tem adolefcens Tverbum, ahïit triftis ;

160 pa

erat enim habens multas poffeífiones.

-

A o quoter a

-Amen dico vo

23. Jefus autem dixit difcipulis fuis :

bis, quia

dives difficile intrabit in regnum coclorum.

y-poff;xdebit.

.24., Et iterum dico vobis: Facilius eft, came

lum per foramen

[

acus tranfire, quam divitem intrare in regnum coelorum.

À

Apud ln

25. Auditis autem his, diíci

puli mira

Ibantur Vg!d.e, ,dicentestb:

NU

Quis ergo poterit falvus effe ?

L & viribus,

^ 26. Afpiciens autem Tefus,

dixit illis : Apud-homines lo«

Omuidpg/],]

funt.

. gratiam poy

? vitianum af

Hi??'dmbiï'e eft apud Deum autem omniq poffibilia

27. 'Tunc

? utatur,

-;

j

CI) Hec *ver&al: à iuvenfute meä, in edi»*L-;?ixt- nmom legnntur.

.

g 27- Rf];";m

fint mandata interrogat, qug Chri-

comitatu agere , inyitareque eum ,ut

- phuit H

ftus memoraverat , quod ad Chriftum,

fequatur , quemadmodum Apoftoli ,

; eXorlintar

tanquam ad novum aliquem , & ma-

& familiares. difcipuli fequebantur.

*-20. hibmus

Q4. Et iterum dico vobis.) Praterea

P

ximum Mhagiftrum veniffet , ut ali-

quid fupra le

em difceret, nam legis

dico vobis: fimilis phrafis eft' fupe-

lCR , confr

mandata non

1

olum fci

A

4'b'at/,ferd etiam

riore cap. n. 19. [tali

ce dilger'e mus ,

*

obfervaverat.

"

-nzi wi dico di pin.

L

'V'& j

QO. Omnia hec euf

ziv ) (

Gamelum-) «auxog eti

ä'm- nauticum

| ii

xit quod res erat , neque enim fine

funeni figaificat , quare aliqui de il-

D l'ellqu

lo locum hunc interpretantur. Com-

ma]us

caufa narrat Marcus cip. Io. 21I. Chri-

It,

ftum hoc audito , eum dilexiffe, quod

munior, & verior explicatio eft de

profe&to non feciffet, fi , quod aliqui

camelo animali.

]?l L/]

volunt , fimulator fuiffet.

Per foramen . acus. )

Scilic&n* quod

acus habet , vcl quod facit.

Non

ts Wndys |

Quid Adbuc mibi deeff ?) Scilicet ut

fignificatur effe omnino impoflibile,

perfe&us fim-

fed valde difficile.

2I. $; vis perfetius effe , &5c.) Suth-

.

ü

n

IPan j

cit quidem ad falutem przcepta ler-

2$. Quis ergo poteri

t faluus ejï-;;? )

vare , fed fi perfectionem Evangceli-

Cum omnes divitiis ftudeant.

"m

tderj,

.cam optas , V44e , £c,

E

96. Afpiciens autem.fe[us.) Propte-

Praemium, retributio-

rea videtur Chriftus difcipulos afpe-

Tbe/:«urum. )

xiffe , ut indicaret fe eorum cognos

ede W]t

nem. z:befauro copéa , €Y perma-

$

» lube

nentta vetribu

?ionis rutel

*

(igimr ) ut ait

viffe cogitationes , fermones quam-

m

V

lthor

Chryfoft.

é

vis fecretos.

Marcus enim. cap. IO.

!V

- Ven: , feque

»

'eme.) Verbum illud ve-

26. ait Apoftolus hoc dixiffe , 26

Jtr nj

25 , indicat Chriftum non de invita-

favràg inter- fe spfos. , id eft , tacite,

P

"i fed

.

|

V6F tl

MTM

ftiogle folum , fed de 'c'oxfpcrali etiam

| & fuþmiiïa voce.

E.

E

"

CAPUT XX

II5

T 27.4 Timc. refpondens Petrus, dixit ei : Ecce nos reliqui

mus

il.iges pro-

omnia, & fecuti fumus te: quid ergo erit nobis?

*

m

.28. fefus autem dixit illiss Amen dico vobis, quod vos, qui

fecuti eftis me, in rezeneratione, cum federit Filius hominis in

mnia,que

.. fede majeflatis fuze , fedebitis & vos fuper fedes duodecim,

g, t

- .judicantes duodecim tribus Ifrael,

29. Et omnis, qui reliquerit domum, vel fratres, aut foro-

i trili: ;

res, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros;

" propter nomen meum

; cer';tu*p.lum "—accigiet',. & vitgm acternam

'obiä, quia

l

N

N

'Pz

3o. M,.pflti-

t foramet .

[ onsmi

yrui.

"Apud. homines, ) Solis humanz na-

Sedebitis & ?z;,a:.) In thronis ex nu-

turz , qu& corrupta eft , facultatibus

bibusfimilibus throno Chrifti ,

in ipfo

,dicente; j

& viribus.

aere conftituti.

*

Largiri eäim

mines ho

60mnia poffibilia [nnt .

Super fedes duodecim. ) Id rdi&um;,

T

.gratiam poteft ,

ua ab affectu di-

quia tot conftabat Apoftolorum colle-

.

3

font.

vitiarum abft

s

xfahat,ur ,« ilis vae'ne

ium,

utatur.

J«duantes.) Non folum apþroba-—

27. Refpez

de:;s Pe);:m.) Refpondere .

tione , & comparatione vite bene

h

ä üe Elim,u: :

T.

rafi Hebrza, etiam illi dicuntur, qui

acte , fed etiam judicio aíleffionis.

exordiuntur fermonem : quareMar.1o.

Hi autem dicuutur hoc judicio ju-

m A OROH D)

1 20. habemus: &f cepiz & Petrus dicere.

dicare , qui judici aflident , illi pro-

fequebanturs

E

Ecct Wos reliquimus omnia.) Quafi

ximi ,. & fententiam a fupremo judi-

i.

)

-Pretetet

sf t fiptn

-dicat, confilium tuum implevimus,

ce rogati , contra fontes ferunt.

N

quid. ergo przmii feremus.

Duodecim 1ribus lfrael.) INon folum

3 di;'etemüils

29.- Fos. qui fecuts eflis me. )

Non

duodecim tribus ,

fed totum etiam

: .dicit , reliquiftis omnia , fed dicendo

orbem A poftoli judicabunt , Chriftus

ia'mr 5auticulm

vero lfraelitarum tantum meminit ,

al *

quod majus erat, quod erat minus

intelligit , ut

D. erronymus | iadi-

quía Apof(toli ifraelitz erant , & quia

rantur«

r

cavit.

nomine duodecim tribuum , Eccle-

nm:iq |

In regeneratione. )

la refukrte&ione,'

fiam intellexic; quod fi Ecclefiam ,

extremoque judicio ; tunc enitm to-

przcipuam humani generis partem,

g q

L

P tus mundus renovandus eft , & quo-

judicaturi ezant , facile iatelligcbatur

fadi.

ffixiles

.dammodo regenerandus . Quare Apo-

etiam reliquos mortales judicaturos.

; imp

calyp. 21. I. dicitur: Vidi celum. no-

99. Bt emnis qui reliqueritz G c.) Du*

W.5 terram nevame

plex eft hujus lociinterpretatio, qui-

Áfunt eft )

Com féderit. feiius hommnis , &r. ) In

ac

dam de voluntariis: pauperibus haec

(eant^

duo tribunali ad judicandum.

verba inteligunt , hoc pacto : Om-

— de f:dl majefhattis.) Sedes hzc maje-

nis voluntarius pauper, qui id quod

p

g 4

latis , nubes erit candida; ipfo fole

habet reliquerit , quidquid. illud fit,

eoc"

fplendidior, juxta illud Apoc. 14.

(ive domus, five ager , &c. centu-

qone Q^

Vidi, &f ecce nubtm caudidam , & je-

plum accipict , &c. Alii putant Chri-

enl

m a

4 77 ub [edenrem femiem fílio homi-

ftum loqui de alio . inferiori homi-

dix

e, n

2/5, Éc. in Grxco eft,£ad 900vsoo£q6,

num gradu , qui non rclinquunt om-

dgtac

1

**:(u;er th&"? glqrff ; id QR, glorioío.

nia, fed aliqua, nt dgmumïaliquam,

D

*

-t

j

115

EvANGE;Wr;ï.rus'ECU-NbUM MATTH. ;

älhi("raï Pa d ' Muiti.

*

i

4 Conv&

20.16. prir

n

H

i,

tifit eos 1

Mardà ^

aü

A

IO.81.

L]

CAPUT XX

]

foto otiof

lucm.

13.39.

Parabolam þroþbhif de operarüs in vineam conzïzääjs[ $ ï'quom

m

4 Rd

Troni füeri

ultimis idem, datur denarius cum primis : efus. difcipulis pajjr-

:

nem« ac re[urreCHionem. Juam . redicit.

2

.

€P occafione aimbitiouis

ponam hot

filiorum Zebedei docet. difcipulos , quod. nou . potefiate , & oflen-

f. Circ:

. Jione domi

nii, [ed officio m

icit ls

t

injferii debeamt &|Je majores

.

D 'Z-'Diü

-egfediem" vero Cericbo duos: 60

o luminat. -

a

-Vos im vi

t

E

1

4 Imile'eü regnu

m coelorum homini patrifamilias, ijui exiit

A

'.

n

L:8. Cuf

.

: '

um

: Curatori|

.Aprimo mane conducere operarios in vineam fuai

2. Con-

M. piens a x

vel Agrum pr'optef Lthcum 41 0E *us

powitur mumerus ccrtus pro iDCerto ,

L 9 Cim

non tantum quidem honorem polli-

& indefinito, fenfusque eft , multo

M. rant, a

m

ceri , quantum Apoftolis, fed am-

plura accepturos, relicturos parva,

o. Ver

plum tamen; & eximium | nimirum

& pauca, accepturos magna & multa,

céntuplum , & vitam xternam,

Poffidebit.) Grace eft xNqeorouiott,

*

p i

- A4ut uxorem. ) Non vult Chriftus

haredtttabit.

U. ft.

matrímonium diffolvi , fed vult fe

20. Multi autem erumt primi novif-

1. D

uxori preferri, etfi uxor virum im-

fmmi, &c. ) Hoc additur a* Chrifto ;

lo gepi

. pediat , quominus Chriftum fequatur,

ne Apoftoli nimia fecuritate langue-

.. 5

uxcrem relinqui , non matrimonio

rent, fignificat enim fieri poffe, ut-

.At'ï

,diffoluto , fed facto divortio , in iis

qui primi vocati funt , ut illis con-

To1 r

I4. ]

cafibus, in quibus a jure conceditur.

tingit, in novilimis tamen hareant,

Quamquam & de matrimonii inter

nifi conatam ad virtutem & perfe&tio-

Doviffimo

eates diffolutione interpretari pof-

nem ádhibucrint; üt contra ctiam ace

;

u

mus, quorum conjugunr alter fi

cidit ,. ut qui ultimo loco Chrifti fcho-

Chriftianus factus fit, & alter con-

lam ingreifi funt , antiquiores difci-

verti nolit ad Chriftum , neque cum

P

ulos virtutis pertinact cxercüxone

Prigo m

Chriftiano fine religionis injJuria-ha-

Prævert.sntg

:

iE

bitare, Chriftianus poteft, nonChri-

--zzl-i'm':'m',

ftianum, difioluto matriionio, dere-

LLS

—jlmi;"e, ) Grzce eft;: f

4 Degz;

^ redditur enim ratio preceden-

erm æqulv

linquerc'.

Vide D. Paul. 1. ad Co-

N

tis, & totius parabole fcopus €

"wf re

rinth- 70' IS.

oftendere multos primos eíle novif-

, P;-apter 2027emÓm "Jemum. ) Proþter me,

fimos, & novillimos primos: fenfus

"ipeis(

77

propter fidem , aut. Evangelium (

eft, quod in regno colorum protne-

Ws (iei

ftudium perfe&ionis Evangelics,

rendo accidit , finile eft ei quod ac-

Centuplum actipiet.) Hoc premium

cidit patrifamilias conducenti opera-

Iios, &c.

n hac parabola prius ex-

At Rors

efthujus vite, nam Luc. 13- 39. di-

1

WO

.citur , &* wos recipsat mulio plura £m

plicabimus verborum corticem, dein- ,

Tlois r

boc tempore , & sm.[aculo venturo "Vitam

de n. IÓ. interiorem ejus fe

?

nfufp';,

Teyeg, 0.

itefæang. ; Cgïn dicitur , c'en(uylum,

& fimilitudinis apodp'üm.

ts

dsot o AMPUE R. aA d

M

/

A

1

5. COnventïone autem fg&a cum

; nö?immiv ] ,

l

d

O perari?s ex den.ati"*o) diurno,

fnifiteos in vineam fuam,

l

;. Et egreffus circa horam tertiam , 'vv(idi't-ialiros flantes in

foro otiofos,.

H

4. Et dixit il

lis: Ite & vos in vineam m-'ebam, &,: quod ju-

3 .quamni

3

lr p d

ftum fuerit, dabo vobis.-

Tterum autem exiit cir

A

ais

5. llii autem abierunt.

ca fgi;tam, &,

nonam horam, & fecit fimiliter.

*

um ] .

*6. Circa undecimam vero exiit

) inv-enitþ alios iï':anfte's.," &

jina

dicit illis : Quid hic ftatis tota die otiofi ?

.

)

duxit. Dicit illis : Ite &

-

Pa

7. Dicunt €ei : Quia

nenjlo' nos con

VOS in vineam meam.

dicit dominus vinese pro-

8. Cum fero autem fat&tum effet,

s, qui exit i

Qarn«

curatori fuo : Voca operarios, & redde illis mercedem, inci-

, Cot

piens a novilfimis uíque ad primos.

.

t

LI

"

9. Cum veniflent evgo, qui circa un

?

PETCUIT

däcimäm horgm Vehe-

eü þ; xmulc.o i

xant, acceperunt fingulos denarios.

; Xo. Venientes autem & primi, arb

itrati funt quod plus efïeht

if 08 p(ll'Va')

) &multa,

accepturi: acceperümt autem & ipfi fingulos denarios.

1I. Et accipientes murmurabant adverfus patremfamilias ,

vt

12. Dicentes:: Hi noviffimi una hora fecerunt, & pares

; 7 W'W'/:

r 3*. ChriüOi E.

illos nobis fecifti, qui portavimus pondus diei, & &eftus.

I3. At ille refpondens uni eorum, dixit: Amice, non facio

jte hngi

j polley t*

tibiinjuriam : nonne ex denario conveniíti mecum ?

—.I4. Tolie, quod tuum ett

gen hareatth

,& ygde ; volo autem & huic

.x&P?ffe&i.G'? ;

'r;pyiiïimo dare ü:cu'e & tibi. —

P5

15. Aut

a t t

SERDEUNST

Chriftifeht* -

-

*

d

uiorCS dlfa. )

|

decim fumt bora di;;:? Itäqüe quimane

l Cïe

Gitione

luxit.

Primo mdng.) c'if.(.a TQ), mox ut4 41'-

z

vocati funt , duodecim horas labori

Q. Deznar:

-

impenderunt ; qui tertia hora,.no-

» Wl'l'f eny

0. ) xDiximus fupra dena-

]

H

n"

rium equivalere uni julio Romano,

vem horas, qui fexta, fex ; qui un-

Ü PIWC

:;:de

five uni. regali Hifpanico, & decem

decima , unam tantuin.

ngOu

56&

crucigeris Germanicis.

$ efi

e novl

g. Procuratori.) ÉmirQóme , præ?e&o

feofos

'—'Diurno.) ld. e

P

ft, dando Prp opera

domus, vulgo, magsfer demms dici-

mos

unius diei.

tur.

orum.

prome'

3. Circa-boram tertiam.) O

iim tam

dac

apud Romanos, quam apud judxos

--12. Fecerunt. ) ld eft, lgboraife:tlnc,

centi O^

duodecim erant horz diei; & totidem

feu operati funt.

/

od

U5

l)OlJ' Pfl

qet ;

no&is, five dies effént longi, five

Pondus diei , & eflus. ) Laborem

ne

u

breves, five noCibus pares, unde il-

totius diei & moleftiam : megidiani

U

feofui

ud Domini Joan. 11/9. . Neune duo-

'æRus.

Hn$ EVANGELI SN«ECU'N DUM L.IM*A'I;TH.

3. Aut non licet mihi quod v

*

o

-

X

jlo, facere? an o,c-:'ulüsxmus |

nequam eft, quia ego bonus fum ?

E

.

*

^ furprinci

«Supr

I16. a Sic erunt noviífimi

primi,

- quorte,

& primi novi[fïmi :;.mvuïti;l :

AVAarCI

19.20: enim funt vocati, pauci vero eletti.

*

P 19. Et

I

*

I7. b Et afcendens Jefus Jerofolymam,

aiïu-mpgif dhodeci?i

t eradif

Lu

c-;: di

26 c T

fcipulos fecreto , &'git illis :

3

13.39-

j

18. Eccg

- lii

£ Niar:

-q Qu

Jo. 2.

I5. duf non lic?: ?

qui ultimi "ggnerunt prius "fnercäsl)er-

Lucz. licet?

-

) Id eP;, an non

folvitur, & eadem, quz aliis, quia .

. dwfliim

Qculus tuns n

19.31.

eqüik;n ef.) Id eft, in-

&quale opus , zqualem mercedem ,

. Ajno tuo.

.vidus; quafi dicat, invides illi meam

d

major diligentia, & brevius tempus

; ^ n. Mf

enignitatem.

primum locum meretur.

Rclique -

circumftantie parabolg adhibitz funt —

[ Iotefüs b

Bozus [um. ). Benignus, liberalis..

p

j

&

*

Poffu:

16. S;c erunt. novi/fimi primi, Gc.))

ad narrationem probabilem, & hu- .

Chriftus in hac parabola comparat

manz confuetudini accommodatam .

,.' 23- Ait

Deum patrifamilias, homines ope-

faciendam, itaque fi e:s quis velit.

T'ad dexter:

zariis, Eccleflam vineg, gloriamdena-

difcutere , nulum faciet opere pre- -

fio diurno.

Quemadmodum ergo

tium.

"[ale eft quod quinque dies -

ed quibu

operarii in vinea laborantes denarium

hore nominmentur ; quod quidem in

23

XHRETHUE

|

diurnum merentur, ita quiin Ecclefia

foro otiofi inventi fint; eo quod rnion -

Dei laborant, merentur vitam &ter-

fuerint conducti : quod patertamilias

f0 Goj

pnmam.

Finis ergo parabolz eft often-

proeuratorem habuiife dicatur : quod .

[ litibus pntil

dere mercedem vitz «terngz nontem-

denarius potius detur, quam aliud -

20. Mttoy

port, quo quis laboravit, fed labori

numifma: quod operarii primo con- f

! me ünr 7j

& opert quod fecit , refpondere ; fz-

du&i murmuraverint, &

fi "h zflia*'j

: oann.is,-ug |

pe enim fit ut aliquis una tantum ho-

funt his fimilia-

Tum. 4

Mxlti enim. fumt "vocati, pdulc; vero |

ol

ra laboret, quantum alius toto die;

V d doran,

ideoque zqualem mercedem , id eft,

elets. ) Probaverat pxoxime explicata

$,

&t d

eundem denarium diurnum accipiat ,

parabola, non omnes zqualem mer-

Uri

eodem plaue fenfu , quo dicitur Sap.

cedem receftuzos effe, fed futuros

O exhil

"6ng. aj ,

4. 13-. Con]ummatus a. brevi, exple-

mültos noviffimos primos, & primos -

amsuc £0

vi£ Ltempora mníta, id efít, cum brevi

noviifimos. Concludit nunc genera-

- Detitun

YV

tempore juftus vixerit, tantum tecit

lius non omnes qui vocati funt, mer-

Wofs

boni, quantutn inulti , quilongotem-

cedem accepturos, quia nimirum ple- -

Petitim-,,, "

pore vixerunt,

Porro, Paterfami-

rique vocati venire nolunt.

Nec ve-

Att

Y90g0, g

li:s, cajus mentio eft in hac parabola,

rocum dicit: Ms/t; f/unz vocati, figni-

D

eft Deus ,: cajus eft vinea,

de quo

ficatur non omnes efle vocatos, fed E.

fii lbe

Chriltus dicit, Pazer zens agricola ef

ita loquitur ,

!

quia omnes multi

Joan- 15. 2- Dies, eft cujusque homi-

funt.

mis «tas : Vinea Ecclefia : diverfe

17. Mfcendem

s. Dicitur afcendere,

fei

qug tàm

vel quia pars urbis:Jerufalem edito .

! tre (

horz , quibus vocantur operarii, funt

hi

uquam (

bhominis ztates, pueritia, adolefcen-

loco fit4 erat, in monte Sion, vel ]

;

trib

lmtm-.

tia, virilitas, &c. Forum efít mun-

quia Hebrei, Chaldzi, & Syxi, quo-

l.

dus: Denarius vita «terna : Vefpera

rumliugua Chriftus loquebatur, zjceze

rgm

Pw-'al)am

futy

diei , eft fiais muadi, & judicii dics,

dere, dicunt pro zre.

^ Mfig

cum redditur unicuique premiunr la-

Secreto. ) id eft, feorfim

difcipulis

mq

tantum audientibus.

z

üt H

borum , & bvunorum.gperum. lis

UI dl-["P i

-

pO

CAPU T XX

II9

-.38. Ecce afcendimus Jérofolymam , & filius hominis t»raäe-

);ulugtuusï ^

X

tur principibus facer

-

dptum, & Scribis, & condemnabunt eum

inorte.

x

mn mult:

P

Ig. Ettradent eum Gentibus ad illudendu

m, & Hagglläädum,

E

dniein |

1

'ï;.& crucifigendum, & teriia die refurget.

20. c 'Tunc accefit ad eum mater fi

liorum Z-ebädæi cum « Mar

filiis fuis, adorans, & petens aliquid ab eo.

100354

premeaccau u)

]

21. Qui dixit ei: Quid vis? Aitilli: Dic, ut fedeant hi

us'hkrcäspef-' ;

duo filii mei, unus ad

it aliis, quià -

E

dexteram tuam, & unus ad finiftram-in

| mércedem, -

. regno tuo.

.e2. Re

fpondens äutem Jefus, dixit : Nefcitis, quid petatis.

[evits tel!ïpus,

p Adiqu

Potefüs bibere calicem , q

uem ego-bibiturus fum? Dicunt

adhibitz f

ei: Poffumus.

LÀ

:

jlem,

commodat

23. Aitillis: Calicem quidem meum bibetis

: federe autem.

ad dexteram meam, 'vel finiftram ; non eft meum d

g

i

are Vobis,

t operg DI*

uinque qi&.

fed quibus ?aratum eft a Patre meo.

] quidem 1

ün m

'24., d Et

o quod noD

19. Gentsibus. ) Pilat

preces ejus ex feliorum defcendere volun-

aterfamis

9 & ejus mi-

£ate.

Senfus autem 'eft, Nefcitis quid

jcatur : qu

litibus gentilibus.

- quam

lü

20. Mater filiorum

Zebedat. 5 Salo-

petatis , quia non fpiritualia petitis ,

me uxor Zebedai, mater Jacobi, &

ed temporalia.

Vel, quia bonum

i primo. COf

quidem eft quod petitis, fed non ob-

t ü-quæ lia

Joannis, ut habetur fu"pra capit. Io.

num. 3.

tinetur precibus , & favore, fed la-

f/y 'MW!' 'WI!

orans.) moocwvyoUcu, inclinans

bore, & bonis operibus illud meren-

]

fe, genua fle&ens, & reve

x

tibus conceditur.

1

p me

Chriíto exhibens.

r(ent:iam

Calicem. ) Poculum paffionis ; fic

Perezs aliquid.) Generatim poftu-

ftd furro$

vero appellatur metaphora fortaífe ex

0$,

& pnmüs *

lavit , ut concederetur id quod erat

antiqua confuetudine du&ta, qua 1o-

Ed

petitura , q'iemadmodum mater Salo-

lebat damnatis ad mortem poculum

nunc

monis 3. Reg. 2. 20. filium rogat.

veneno plenum porrigi, ut ea ratio-

tl fdng n

Peti;ioncm unam barvmulam ego deprecor

pimirum p

tis Socrates extinctus eft.

ne vitam finirent , quo genere mor-

ec Y

A t6, Togo , ze confundas fAciem mneam.

res exiüi-

Marci cap. 10.35. dicuntur accefliffe

Poffemus.)- iVlalti aucto

vmf") üg u

filii Zebedei, & dixiffe : Voluzuns ,

mant ut temere, & ambitiofe hono-

gcdws ,

lo

"t quodcmmque petieriztes , facias . mo-

rem petiverant, ita quoque temere,

m

5/5, que taien verba non a filiis,

& ambitiofe refpondiffe : poffus, nec

i afceoder

fed a matre dicta funt, filiorum no-

fatis percepiffe, quam magnares eff:t,

mine; quam ob caufam a Marco filiis

quam pollicebantur. Maldonat. pu-

; Uf Alem ed'

tribuuntur.

tat non temere , nec infcienter,

ed

)!g SI(m 1

amanter, & vere refpondiffe, fe pa-

&Sy 7 .

2I. lz regno tuo. ) Quod fortfige

4

putabant futurum in terra.

ratos effe, ut pro Chriíto morerentur,

epatun

2. Nefcitis quid peratis. ) Mater ,

ut poftea exitus docuit.

.

inquit Hieronyiaus ,. poffulaz , €£ Do-

23. Calicem . quidem ameum "

6eti;€. )

&m dlfc

jpll

munus di[cipulis loquitur , intelligens

De jacob»IO'C('mPcac Domini calicem

7

m

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

Mat

24. d Et audientes decem, indignati funt de duobus fratrlbus.

s, Mife

I0.41

25 e Jefus autem vocavit eos ad fe,

& alt

Scitis, quia

confeülm

eLuc- principes gentium dominantur eorum , & qm majores funt,

22-25' poteftatem exercent in eos.

26. Non ita erit inter vos: fed qulcumque voluerlt iüter

? duf

vos major üerl, fit vefter minifter.

1 * doro d j

27. Et qui voluerit inter vos primus elfe; erit vefter fervus.

"/W !

f Phii

28. f Sicut filius hominis non venit miniftrari, fed mini-

m:rmtzbus

2. 7

rare, & dare animam fuam, in redemptionem pro multis.

ifit rth

Mar

.29. g Et egredientibus illis ab Jericho, fecuta eft eum t,urba;

109-40. Iäuïta :

d li .

Lucea.

o. Et ecce duo coeci fedentes fecüs v1am, aucherunt, quxæ

r« pf

16-35- Jefus tranfiret, & clamaverunt, Dicentes : Domme, m1fgr€re

noftri, fili David.

3*. Turba autem increpabat eos, ut tacerent.- At illi magxs

clamabant, dicent:es : Domine, m:ferere noftri, fili David.

T

if

a

32. Et ftetit ]efus, 8. vocavit eos, & ait : Quid vultis, ut fa-

Cciam vobis ?

: 5 Dic

tlm Inven

; 33 chunt 1;111 : Domine, ut aperlanfur ocuh noftri.

34. Mi-

3 adducx te |

m al

x

bibifie, cum- ab Herode occitus fit,

p Et f

tum a- Chrifto po&ulaverant : quotï

hlS opus!

* gt habemus A&. :2. Joannes autem

tamen. adeo fecrete non tecerarie, quin.

1

licet occifus non fit ; calicem. tamen

decem qu& agebantur, mtellwercnc.

L

4. Hoc

paffionis bibit, quia in dolium fer-

Dominanmter eoremey ln eos domy.

meft-

patuimr exercentu

ventis. olei inje&us eft , & in mfulmn

SbDl

Pathmos relegatus.

Er qui. zmajares /äaw.) Scihcet: mter

Non eff meum dare vobis.) Non ne-

eos , reges nimirum , & prmcxpes,

WS fede;

gat Chriftus fuz poteftatis atque ofti-

eft repetitio precedentium , & cxplv— 9

-€ii effe concedere, ut. aliq

jde ad. dex-

-———-

catio feripture ufitata.-

tram, vcl fimfham fuam fedeat ;; fed

29. Mauiffrari.) .Sci

ycet, ut ei mi-

ä

Officiof, W

tantum negat efie. fuz poteftatis, &

mütet:nr

&ndum qy

officii illis dare, fed tantum his, qui-

Miniffrare,) ld eft, omnium utxh-

tati. fex vire..

0 Obfirepe

bus a patre fuo. paratum effet ; quafi

ï

Y 7er

dicat.

Noneft meumdare vobis pro-

Dare animam. ) Id e&, Vlt'am po-

Upta c &i

pterez quod petitis,aut propterea q.:od

nere.

V lderuw'

cognatr mer eftis, non'eft meum dare

Redemptxanem pro multis. J ld eft,

j

Vobxs, qui nondum meruiftis.

pro redunendts hqmmlbuv, Græce

Quibus paratum: eff & patre mto. )

eft, Nreo, quod pretium redemptlo:-

tem

Qui illad-meruerunt.

nis fignificat.

24. Indignati funt.) [Egve tuleruntr,

0. Ej David. b

Id eft Mema.

Qute D L

--

" 'fh'um

quod. aliis vellent anteferri..

Vide cap. 9. 27- & €. 15..22. Mdrq

t^st lej,

- Q5.. Vocavir eos ouljï? ). Scilicet de-

Io. 47-

«em difcipulos ;

matér enim, &duo

ar Increpaäat eas, ut tacerent.) Non

2; J); "Ff

4 n i

ejus filii ff.pdrdtlm Q« dam. prima-

invile, & maligne, fed amanter, &

lijj,

i

us

E

"

[

H

Y2I

3

3

/

" CAPU - XXLC

as fratribs. -

34

. Mifertus autem eorum Tefus; tï*e*t*ïgi*tïlo'culös eorum. E

7

Xcltis; quia

qonfe&im viderunt, & fecuti funt eum.

jores fünt,

CAPUT XXL

hueri játer

f;fefus fuper. afinam

J'erulalem cum triumpbo ingre[Jus , nego-tja.

tores de templo ejicit ,

& Pbarifeis de triumpbo indiguantibus

(ler fervus.

refpondet ,. difiipulis autem. de . ficulnea: Chriffi verbo. arefatta

; fed mini-

mirantibus declarat fidéi effcaciam : interrogationem de fua po-

ro multis

feflate retundit, quafHione. de J'oannis baptifmo : &?, ex parabolis

hg eum turba

de bomine duos filios babentc, & de patrefamilias , cujus vinito-

erunt, quia

res pof? alios [ervos etiam filium vinee beredem occiderunt, -

, miftrere

pradicit regnum Dei a. 'udeis ad Gentes

*

iransferendum.

t illi magis

li Darid.

T cum appropinquaffent Terofolymis, & veniffent Bet'h?-,'Maf

i

phagead montem Oliveti, tunc Jefus mifit duos difcipulos, r1. 1.

lus ut i

- 2 Dicenseis: Ite in caftellum, quod contra vos eft, & ífta- Lucs.

tim invenietis afinam. al

i

ligatam & pullum cum ea: folvite, & 1929

;oltr.

:

adducite mihi :

É M

S 'aïi(

.4. Etfi quis vobi

juid dixerit, dicite : quia D»om:.inus*—

verant qu

his opus habet, & confeftim dimittet eos.

L]

dicarari Qu

jucelligerente

4. Hoc autem totum fa£tum eít, ut adimp

»

leretur, quod dx-

[n &os domie

g

&um eft per Prophetam dicentem:

.

s. b Dicite, filize Sion : Ecce-rex tuus

Vehit tibi manfue-

LIfaie

: Säli&et intet

is.

62.1I.

& .princip

6

tus,. fedgps fgper kafin-anj X pul-lu'm' üilligm-fubj'ugal-

: 6: Eu n- Za Ch.

li-

9. g.

W r" & ep

fi

11.

ofïpiciöfälvivd-pia'm. turbam f&ciiï-'c'a; -*:c,i'e; : Coutra .;v.e-f':ff » Id e

*

R

'* , regibne? ïoa

ct gt er ml

dendum eft, ne homines abjcéti Chri-

ante vos.

5

fto obftrependo molefti effent. .

j Domsnus bis opus ,

omat

um uf.lh

- 94- Terigs? oculos eortias.

his opus habet.

:hääf;. ) JEfus

fupra c. 8. n. 3-

) Vide di&zf

« Ut adimpleretur. ) Significatur

h

vitaim [0"

Chriftum afino infidentem Jerufalem

Vasderunt. ) Vifum reïcepgrunc".'

defh

ingredi voluiffe, ut cogerentur ]udei

j.)!

Gract

Erþpbagä. s. Villa erat ad-mon-

ex prophetie teftimonio ipfum tan-

u r

«p

tem Oliveti, vicio! Bethaniz,

quam fuum

a

regem, & Mefliam agno-

umrgdemptif)'

quare D. Lucas ait cap. I9. 2€. Fa-

fcere.

&um efl cum ap

.

pro

$. Dicte flia Ssmn.) MHsc verba

Ó e

j Mema.

pinquaffet ad Be"fkpba-

NI;U' (

£*5 &* Berbaniam,

apud Zachariam non funt ,. ex quo

15.'. 22

- 9. n caffellum. ) sig 14j xoyuxv ,5

:

defumptum eft. fequens teftimonium,

Non

peguem, àut i» vicum.

mert'"")

&

U

[ed áut Evangeh&a exl»)vlicavndiw cayufg

O

| B;H. cu))i/Coirtz.. Mezocb. T. VI.

l, am&üwr'

182 — Eif ANGELILiSECUND UM M ATTH-

/(3:6- Euntes autem-difcipuli fecerunt ficut preecepit illis Jefus,

| 13.'Et.'

^ Et adduxerunt afinam, & pullum : & impofuerunt fuper

lionis vot

€os veitimenta füa, & eum defuper federe fecerunt.

u K

8. Plurima au:em turba ítraverunt veftimenta fua in. via:

.nav'xt 80

alii.gütem esedebant ramos de arboribus, & fternebant in.via:

1 Ti

9. Furbae autem, quae praecedebant, & quse fequebantur,

bili, q

c'Pfal. cl

Wionn: f

amabant dicentes; Hofanna filio David : c benediétus,

R

| qul

117 venitin nomine Domini : Hofanna in altiffimis. '

f Et

20,

10. Et'cum intraffet Jerofol

duttels:

, Marci

[

ymam,- commota eft ,unive,rfa

3

- 1I.IO.

civitas, dicens : Quis eft hic.?

;

;

(lcten

Luce.. . It.' Populi aut

em. fi,i;ebapt- ch e;it:]efu

S prdphe?a a Næ;za-,

P

39:58. reth Galilaese, -

&

lique m;

dMar.

12. d Et intravit Je

fus in 4te-5ni—p,1um Dei, & ej;icire'bä—it omnes

10. M

Lucæ,.-

II.I15. vendentes

, & ementes in templo, & menfías nummulariorum,

—*——

19.45.

&kg?tkhedvrasA'vendmtiqim columbas ever'tit;,

]oan.

tulife, — A]

EJ

13 fEt

" tüfilem itf

2'145

lo femp/m

Häraifmum Gracus , K&'L*atinus in-

c, 69. 1I. teftimonium conflavit.

terpres retinuerunt.

in quo popu

E que ert an

Eilie Sion.) / Frequens Hebraifmus,

Benedilus qui venit. )

.Jd eft, jxo-

Vesdenje;

quo Civitates filie appellantur. Vide

fper (it. ejus adventus.

*

* Conflaente;

hoc tefítimonium fuo

l

In nomsine Doaami. )

2

Id eít, a Deo

tïtudinc, |

hoc eft Zachar. 9. 9.

loco ex'plicatu.m?

$

miffus, & ejus perfonam gerens.

|7. Et euo defuper. federe. feäe;'hnt. ?

Hofanna in altiffisss,) Id eft, falva.

[

eeiïent, d

Grace émá)e ávro» fwper e«, quod

obfecro eum tu ; qui habitas in altif-

0M$ anin

vel ad afinam , & pullum, vel ad

fimis. .. Vel, 72 a/tifigus po(itum eft

ïmt ! cu m(

veftimenta, iparia referri poteft.

pro 4e alffimis , hoc.eft, colitus,

:9. F.

[2

divinitus . mirabiliter Chriítum ferva.

nülllhabercn

ftes , pallia.

fEsment a, ) SCi.licgt fummas ve-

IO. Comsnota eff umiver(a crvitas. )

A05 , qui

, Cf a

9. Hofanna.)

Id eft, falva slfcero.

Variis affectibus, gaudio, adiiratió-

: Dymu, «

Acclamatio folita Hebrgis, quaa

ne,metu, invidia, prout quisque af-

Deo profperitatem omnem precantür,

fectus erat , fed prefertim invidia,

& felicitatem ,; fumptumque eft ex

qua 9cribe & Pharifzi ucebantur.

um- Oppm

Qzuis eff hiz? . Scilicet cui fic accla-

Cdlbfdm&

Pfalm. I17. 25... O Dozine [alvmwm me

Tum in for

f^. 9 Domine bene Prq,fvefizrg . cujus

matur, & qui pro. Meffia reci

3

pitqr. i

vérficuli prior. pars in Hebrzo eft;

II. fopul;.) Jxkdk,;twbd;--

E.

NlnDTypUTM WYV NIN 4 adoga:

Propheza.) Nonquemlibet prophe

I 3.- striftl

bofcibanna cKefpondet vulgaris accla-

tam, fed eximium illum, & diu ex-

E S,Wllmr m

pectatum intelligunt feilicer Meffiam.

: N Varifg

fnatio ltalis ufttata , Vv2 wvzva..

Filio David.) Quaíi dicat , Meffiz

A Nazarethb.) Ibi en

?muevducatus e-ü«

i

omnis felicitas. "Vivat Metfias, vi-

Chriftus.

$

Refts

vat Chriftus Davidis : filius.

Vel di-

I2. E* 2nutra

'Utt 7Efm' ;n .Teniþlwzzi.lj

citur Filio David in dativo , quia uc

Non. fatis. compertum .eft. quando

O0 tl

Tym,

docet Genebrardus j! verbum falvan-

Chriftus in templum: intraverit. Ali-

retgm "ad

la

di fere conftruitur eun dativo, quem

qui putant. recta Xad, ,,.tf.mþplujml fe con-

*

1

*

&

CAPUT XXL-

133

ii ].

j ,'Q.ï"Et**di£it, eis: Scriptum eft: « Domus^mea dómus óra -vifím

ünt fuper

tionis votabitur : vos autem feciftis illam fpeluncamlatronurh. 56. 7.

14. Et accefferunt a

i

T.

ia In. via:

i

d eum ;foeei-, & claudi in þgmplb &fa. f're

*

r

navit eos.

k

7*

ntin.vio:

15.- Videntes aut

em prineipes facerdotum ; & Scrlbæ tifirà-'19.

46.

uebantür,

[ . bilia, qua fecit, & pueros clamantes in tem

- Hofanna filio David : indignati fünt, "'*

plo, & dicentesz

Li&us, qui

.16. Et dixerunt ei: Audis, quid iftí dicunt? efus autem

dixiteis: Utiq

f Pfal.

t univerfa-

ue. Numquam legiftis: f"Quia.ex.ore infgr?tjum,

.. & la&en:ium perfecifti laudem?

05 293 8,5,

p

1

I7. Et relié&t

1

:/m aNm-

is lilis, abiit foras'extra 'cx:ivit'ate'm'in B,ethanïarg:

— dbique manfit.

bat omnes

v

18. Mane autem revertens in r«f:-ivitatem, efurit.

glariorud,

19. g Et

/"13.' k

j:tuliff*ee. Alii non eodem die quo Te-

mirum nön eft, fi timore cbn&ernafi

rufalem ingreffus eft, fed

;xoftridie.

in fucam verfi faünt.

ml

la templum Dei.) Intemp

ä

i atrium,

16. lriqué.^) Scilicet audio.

Y

Ex ore imfantium , &ci

[atinus t*

d

in quo populus orare folebat, quod-

ue erat ante atrium facerdotum.

e& ex Pfala

) Sumptum

8.3. *Qui clamabant non

Id et, -

Vendeuies , & ementes :m templo.))

fuerunt infantes , fed pueri, utcolli-

-- Confluentein templum inngumera mul-

;?

titudine, plurime hoftie offereban-

itur ex verfic. precedenti, ubi ape

T ,.a- Deo.

pellantur, Puer; , Grece vaii«. Hi

» peren?.

tur , rmiaxime feftis diebus, que ne

enim cum turbam audiffent' claman-

jidt, flv

^*

deeffent. delonge venientibus, facer-

tem Hofznna frlio Devid, idem carimen,

dotes animáàlia ad facrificia vende-

ut ea folet atas$, ingeminabant,

bitas in a

"bant, cumque aliqui, unde emerent,

$ ofitum e

Perfeciféi laudem.) ld eft

, pervvfcv&am

: cdlitüäv

non haberent, conítituerant nummu-

laudem confecutus es.

citum f

larios , qui mutuam fub cautione pe-

I7. liiss re/itfii.r.j Principibus fa-

.cuniam darent. [ta explicat Hiero-

cerdotum ,. & fcribis ,

7 n g/'mt Af

de quibus n.

;, atiint

nymus. :* Fortaffe etiam pretium ac-

15. di&um-erat. ^ Eós vero reliquiffe

j qusqi P^

'eipiebant pro elocatione Ioci ad qua&-

putandum eft, vel'quod ejus prefen-

ftum opportuni.

»

e

tia, & colloquiis indigni effent: vl

sim iv

Catbedras.) Q

uales huiusmödi re-

neab illis ante tem

geebanT

rum in foro venditores

deretur.

4

pus Qomþrehen—

lent.

: habere Fo-

-

In Bethaniam.) Qus fita erat in l"a-

ffm [cþlplt Ul'

13. Seriptum efl. ) Vfai. cap. $6. 7.

tere montis Oliveti, & duobus mil-

h

—

Speluncam latrommm.) Propter Íce-

liaribus ab Jerufalem diftabat.

libus yro]*

jus avaritig , firta, ufuras, & nun-

jji &

dinas

I8. E rii.) Aliquiputant non ve-

: MGWW

quibus témplum profanabant.

re efuriifle. Dominum, fed fe efurire

Mirumeítnummularios, &alios run-

finxiffe, ut occafionem haberet-mira-

edycitisf

dinas in templo .exercentes Chrifto

culim patrandi; Alii putant famem

i TN,IPIIW

non reftitiffe. — Refpondet. D. Hiero-

iHam voluntariant fuiffe, (& a Chrifto

?,

nymus: lgzesm quiddam , atque ffde-

fponte accettam , quod matutinga.

d 0

qeum radiabat ex oculis ejus , 64 divini-

tempore poft fomnüm cibum appe-

LA j

qatis majeftas (Wd,kn "n fac'ie'., Itaque

mlllum (

tere nac.urali:er'nön foleamus. Alii

*

*

*

*

-

N

r i

um .EVANG EL!I'&'S;E CUNDU M

Va Pa

ï

— gMac. :439- g Et videns fici arborem unam fec

us viam, v*en'itad eam:

j REpr

m fetmo

11.13. & nihil invenit in. ea nifi folia tantum,

& aitilli: Numquam

qui go«

*

i ex.te fru£tus nafcatur in fempiternum. . Et -anþekfa&a eft cpnti-

s. bapt

nuo ficulnea.

.

u^ A

"ZMàr......20. & Et.videntes,difci

ov

,

puli, miiii*gti';fuvn,t;, dianteg :j Qu-örpödþ

o6, 5 d

1

11.20. Continuo aruit'? ..

E d * *

-- AU

u

21. Refpondens aute

m Jefus ,. ait eis : Amen dico vobis, fi

edidils i

a ouuna:do

habueritis fidem, & non hefitaveritis, non folum de ficulnea

facietis

o H rel

; fed & fi monti huic dixeritis: Tolle, & ja&ate in mare,

*

: Aufe : Ne

fiet.

.

ue

- 4 Quid

$ 'Supr;: ^

22. i Et omnia, quaccumq

;.Petieri;isin o',fatione cfedenteä,

7. 7. accipietis.

[

lins, & ac

^ AMarec,.

ffet in templum, accefferunt. ad.eum docen-

.11.24.

.23. Et cum ven!

äm yinea m

'tem principes facerdotum, & feniores populi dicentes: X In

1

1j

ftatem?-

.

22

k Mar.

quà poteftate heec fa;is F thms tlbi dedit hanc pote

.24. Re-

tnto conitt

11.28

: /

.

A. ingreduse

Lucs.

E

1

pütan,c fuiffe. -ye.rgam & h.ä;ura*l-;ejrn--efi;iä

"20. Videnres dif-iguli. ). Bcilicet. die

;f M lntcm!

riem , quod yidetur probabilius.

fequenti, ut ait Matcus, ftatim enim

[ Unam propon

'200 2'

;

arefacta e(t, ut hoc loco dicit Évan-

Nam Chriftus parce admodum cibum

e

* 8 Btm,

Cápiebat, & noétes frequenter vigi-

gelifca; fed non ftatim apparuit. ari-

Daptimum yc

— Tabat, itaque mirum non eft, fi ma-

da , vel dicendum (tatim apparuifle

bapti m q

tutino tempore efuriit.

aridam, fed poftridie dixiffe Chrilto,

P abat, fid.om

Ecce fícus , cui maledixifls , armir, ut

- 39. Nibil igvemit im e4,) Addit

babet Marcus , idemque. dixiffe reli-

- Ont inftitut

Marcus cap. II. n.13. — ANez enim erat

r tlonem itque.

zempns ficorum., fed cur Dominus cum

quos difcipulos.

Ve] tandem dicen-

Ut tlomine

Íciret ficorum tempus non eífe, eos

um bis dixiffe , 440z4do . arzut ,. &

Mofís iegy

ptima. die cum arbori Chriftus male-

p

" tamen quafivit in ficulnea, illique

dixit, & poftridie cum iteram illac

maledixit, & aridam reddidit ? Ke-

Aots Cl

fpondetur Dominum ficut parabolice

tranfiret Chziftus cum difcipulis.

Aniffa v

^oO& metaphorice inulta dixit ; fic &

OI. $i babueriris fidem.)) Marcus ha-

4 Contifie

arabolice hoc feciffe , ut aliquid

bet, babete fídem Dei, i. e. fidem ma-

VtQUO ml

[

nam, fiduciz impetrandi conjunctam.

gnificaret , myfterium autem quod fi-

KU.I; gaUTGïg Dr

gnificatur hocfuit ; quod cum fynago-

Non folum de. fc"ulneg facietis.) INon

x

qu.'d 1 non [

aarbor effeta Deo n vinea fua plan-

folum poteritis ficulneam arefacere,

etlam £ollo,

tata, fru&umque in eafepe quafiffet,

in Greco eít, 4 uó»oy TO TÓjg cvxili ,

YUs [

non folum quod in ficu fatum eft.

nunquam inveniffet, merita eft utare-

Tolle $ jala re i mare.)| n Greco eft,

le.ünus'& B

fieret , & veteri lege abrogata, extin-

guerecur.

Nec tamen vitio carebat

tollere, & jactare Ze97: x ii

Tnen

'

l i

quod fru&um non fecerat, nam arbo-

-Q2.. Credentes.) . Scilicet fide nihil

UY EEE

vacillante. Vide Jacob . 1. 6.. Poffa-

x

res quidem certo. anni tempore fru-

let autem mibil befitaus , €c.

LT

. étus ferre debent, homiues autemanul-

. lo non tempore benefacere tenentur.

23. In qua peteflate bec

facts ? )

his e Cæl

Q

Namquam ex te frullus na[catur. )

Qua poteítate ,' & autorit»te :fretus

Quod ficulnez maledixit myfterium

e.templo ementes, & vendentes. ex-

—À

confi Ü

€—

Will?l Dote

. fuit, qt proxime explicavimus.

pu?iftï,, urbemque , & templum curm

4

H

d

CAPUT XX

125

nitad ean: t5o24. 'Refpondcns ]efus dixit eis :

Interrogabo vos & ego

Numun f unum fermonem : quem fi dixeritis mihi,

& ego vobis dicam,

a poteftate haec facio.

i et at dn qu

-

.25. Baptifmus Joannis un

.

de era! ? e coelo, an ex hþnimi-

us ? At !

lli cogitabant inter fe dicentes :

,*Qu()glxo'do

.

Lj

26. Si dixerimus , e coclo, dicet nobis

Quare ergo non

Si autem dixerimus: ex hominibus, timemus -

D) vob*its,iü

- credidiftis illi ?

ISupr.

de ficulnea. -

— turbam : 4 omnes eniin habebant Joanne

m ficut prophetam.

Ait illis 14 5

teinmae, -

.271. Et refpondentes-

Jefu., dixerunt : Nefcimus.

ipfe : Nec ego dico vobis in qua poteft

ate haec facio.

uidam habebat duos

credcfitäs,

1.28. Quid autem vobisvidetur? Homo

filios, & accedensad p;*imum,* dixit: Fili, vade hodie, operare

om docen-

-

: fin vinea mea.

Q3

29. llle

ntes ; « T

teflatem?

t

?

anto co

E

hibuerat, Ee Agnus Dei , ecce qui tel-

d

mitatu ..clam:intüim Hä/)tnnd,

L£ peccata mundi , joan. cap. I. 29.

& c. ingrelfus es ?

| Sclict di

V 24. leterrogabo wunwm — [ermonem. )

2

Praterea fi refpondiffent Joannis ba-

flatim enim

[

As

x

"Unam proponam quaflionem.

ptifmum e cclo fuiffe, id eft , bapti-

3

£

os. Baptifemus foannis unde erati )

zaffe & docuiffe poteftate a Deo ac-

) dicc Ea

m

cepta, dicere potuiffet Chriftus : Cur

apparüit. AJte

Baptifmum vocat Chriftus non folum

m apparilie

baptifmum, quo homines aqua bapti-

admirtitis doctrinam & baptifmum

zabat, fed omnem ejus profeffjonem,

jeannis , qui nullum edidit miracu-

Xüïe LEHIROQ

omne inftitutum , omnem predica-

lum, nec a vobis baptizandi faculta-

TA

tem poftulavit; meam autem dottri-

, (isil: re

tionem atque doctrinam, quemadmo-

nam miraculis confirmatam- non ad-

indem diceté

dum nomine circumcifionis

:

totà leqx

j 4rtif

Moy(íis intelligebatur.

mittitis.

N

Cogitabant inter (e.) Midentur facer-

Tymemmus turbam. ) Scilicet ne lapi-

viltus mie

det nos ut blafphemos , aut alia ra-

iterum UF

"dotesa Chri(to aliquantulum feceífitfe,

tione in nos infefta confurgat.

4 « fubmifia voce de refponfione dan-

,fcipulif-/

da confultafie, quod ex verbo Greco

298. Homo quidam babtbat: duos fflios,

—

Marcos t

L3

aliquo imodo colligitur ,. ài&AoqCovro

£fc.) Parabolz fignificatio eft hujus-

e, fidemn m

modi, Homo quihabebat duos filios,

qonjuiam.

vap éavrdlg ratiocimabantur apud feip[ory

$ [

quafi.non folum cogitaverint , fe

Deus e&.. Duo filii ut multi patres

jitiis.)

etiam collocuti fueriit & confulta-

explicant , funt duo. populi, Genti-

verint. lta explicat Janfenius, Ca-

lis & Judaicus, - Gentilis prior a Deo

j M*g LUE

per legem naturalem juflus eft in vi-

n t

jetanus & Barradius, Credibilius mi-

fi

hi videtur aliquos eorum vim argu-

nea laborare , fed. abnuit, quia eam

s 6raco*

-Tnenti preyidilie, & eludere yolui

non fervavit, fed poftea ponitentia

d

/gMäqn

dicéndo fe nefcire,

h

.ductus eft, & in vineam venit, quia

fije 0i

26, si dixerimus e cmlo, €5c.) INon

non tantum legem naturalem ferva-

16 P"/M

poterant confiteri baptifmum |Joan-

vit, fed etiam Evangelice jugo fe

nis e colo eiie, quia coacti fuiffent

fubjecit.

Contra Judzi polliciti funt

46 f d

l)

confitcri Chriftum non humana , fed

fe fervaturos legem datam per Moy-

,HCJW hec

k

fem , fed illa violata, Evangelio

divina pote(tate facere, quz faciebat,

ndentes 8

etiam reftiterunt, ideoque illi fimiles

np

quia Joannes dg illoj:eüimgnium per

u-

;

126

EVAN

GELII sE"äUND-UM' MAT—TQ.

29, Ille autem re

f

p

ondens, alt Nolo.

nitentia motus, abiit. |

*yos fuos ad:

550. Accedens autem ad alterum, dixit fimiliter.

At ille re-

] a

fpondens ait: Eo, domine : & non ivit. -

I

üm occide

31. Quis ex duobus fec

1

1

it voluntatem patris ? " Dicunt ei s

3. Ttenur

Primus. Dicitillis Jefus Amen dico vobis

&

"Mas fomief.

» quia publicaii, &

meretrices praecedent vos in regnum Dei.

D

L

Pordf

32.' Venit enim ad vos Joannes in via juftitiie, &

'non cräd'i-,:.

tebuntur for

diftis ei: publicani autem, & meretrices crediderunt ei : vos

autem videntes nec

. t Agnicol

retis ei.

poenitentiam habuiftis poftea; ut crede-

| Ü'eres, ve

?h Ifai."

fl Aliam þarabOIam audite: m Homo erat paterfamilias,

f

39 Et apr

$ L qui plantavit vineam , & fepem circumdedit ei, & fodit in.ea

erem torcular, & gedifica

Atupt.

z

$

vit turrim; & lgcavit eam agiigolig;"& per-

E 40. Cm «

Marc, €gre profe&us eft.-

I2. L:

Q one,

Laicx. -

' 34 Cum

A

4L. Apunt

AUs agricoli

20. 9 fuüerunt, qui fe in vineam itürum di-

virtutis , i,tety'- de monfïrantes

qua vo--

xit, fed non ivit.

Poflunt etiam duo

bis effet gradiendum.

A. Didit:

filii duo hominum Judeorüm genera

32. lm via juffitis. )

idieff , do

cens .

'*idEm, qugn

fignificare. Primum plebem & Publi-

verbo, & exemplo juítitiam.

Caànos, meretrices & peccatores, qui

. Videptes.) Publicanos , &;merei:ri;-"

male-vivendo dicere videbantur, nolle

ces credere, & peenitentiam agere. -

ba vinum exci

fe:conferre ad opus in vinea facien-

Hiolioet Jepem

Nec penitentiam habuiflis , &fc, ) ld

dum, &:tamen iverunt, quia przdi-

eft, nec poftquam illorum exemplum f Ampur, )

1

catione. Joannis & Chritti , - mores

vidiftis

» fententiam mutare volui-.

hu

.(]UOd Y

imnutarunt, & quod a Patre colefti

ftis.

P

L

"W nf req

jubebantur, fecerunt, Secundum Sa-

p

r

R Prophetar,

' 33. Han)a erat

piz:erfgäxiliq:i) De- :

Í

VV

cerdotes, Scribas & Pharifzos, qui

um fignificat.

?

;

legis obfervationem feveram, & exa-

Plautavir wimeam.

) '-Syh-äqogzïr;'x'k in-

lg r

&am profitebantur , & tímen nihil

telligit, fed quod idem eft, populum -:

ii tatmiy

m

minus fecerunt, nam nec legem fer-

Ifrseliticum. -S. Marcus habet , Pa-

putitodingy,

.arunt, nec Joannem, aut Chriftum

l

fimavit , eft autem Pafl;zare idem

NU

fa-lutaria predicantem 'audiverunt.

quod fodere, uterque Evangeliftain |

feriibus, s.

Greco habet , éQursuoty: plaztavit,

B elendar

'31. Pablicans , 65 æ;e)"etrice;" pracem.

AAUUTFUS.

dent vos :g regnum Der ) Dicit publi-

fed. fenfus eft idem, nam v

L

A

ites fodl- ?'*

P?re

Ccanos, & meretrices precedere, non

endo plancantur.

*

3

l

at Prafää

quod facerdotes fecuturi fint , & in

Sepem circumdediz.) Sepes fignificat. -

'g»;

:

1 60 mris

regnum Dei irigreffari, fed quod cum

cuftodiam Angelorum, fiverectorum,

legis doctores effent, & praecedere

vel divinz providentiz protectionem.

deberent, adeo non, precederent, ut

Alhi legem & precepta interpretan- |

ne fübfequerentur quidem : in Grzco

tur, quibus Judsi quafi certis limiti-

-

j

üt |

Ebræx

eft, mpo4ovci» pZ j praemnt wos ,

bus copcludebantur, né

quid-quid li-

1 funt

"p ]

ante vos eunt, & fenfus effe poteft,

bere facerent.

Fodit iu ea tereular.)

7

Fdlum

ante vos eunt in y?a 'penitentiz, &

ld eQ, lagdm

r

Il

"

1

CAPUT XXI

127

& pe.

/44. Cum autem tempus fru&iuum appropmquaiï'et, mlüt fer-

Atillere-

vos fuos ad agricolas, ut acciperet frué&tus ejus.

3$. Et agricolee apprehenfis fervis ejus, alium ceciderunt,

Dicunt eit

i ah

um occiderunt, alium vero lapidaverunt.

6. Iterum mifit alios fervos plures prlorlbus, & fecerunt

ublicari, &

11115 fimilitef.

37. Noviffime autem rmiït ad eos filium fuum dxcens : Ve-

non credz

rebuntur forte filium meum.

int e1: vos.

-.88. Agricola autem videntes filium, dixerunt intra fe. z H;c n Infr.

ut crede-

eft ^zeres, venlte, occ1damus eum, & habebimus hæredltatem 26. 3.

e;uzs.

27. T.

oan.

erfamlhasg,

fodit n .ea

1-39. Et apprehenfum eum eyecerunt extra vineam , & occ1 1

1.53

erunt

lig & per-

4o. Cum ergo venerit dominus vinese, quld fac1et agrlcohs

aliis ?

j Cu

4r. Ajunt illi : Malos male perdet :

& vineam fuam locabit

aliis agricolis, qui reddant ei fru&um temporibus fuis.

intes qua Y

42. Dicit illis Jefus: Nunquam legifüs in Scripturis : o La-»Pf4.

dem, quem reprobaverunt aedificantes, hic fattus eft in ca- 117.

[d g& docenf

pu

t22

(tam

Acor.

, & mureti

bi vinum excipitur expreífis uvis;

Vereäunmr,) Id dicit quod eos fa- 4- II.

uam 3061'8

cere «&quum erat.

Rom.

ilicet legem difcerhentem purum

i, do

ab impuro.

Alii altare interpretan-

38- Hic eflhares. ) .Ejx his verbwg 33-

yn eemp i

tur , quod vi&imarum fanguine,

apparet Judeorum principes aut co- 1.Petr

auare VOl

qua(ï ibuíto redundabat.

Alü fpiri-

gnoviffe Chriftum effe Dei filium, aut 9. T.

tum prophetarum , qm quaft muftum

faltem cognofcere potuiffe.

ja,) Dt

fervebant,

Habebsmus bareditatem ejus.) lum

JEdiffcavit zurrim.), "Vemplum, vel

de hareditate dejiciemus , & nos il-

yna

u

civitatem ipfam Jerufalcm vel legis

lam occupabimu

fignificatu

r Prin-

&, P()pll ü

]titudinem.

cipes fecerdotum, Pharifzos,

& Scri-

s hi !

Locavit eam agricolis.) Sctlxcec Sa-

bas Chriftuin occidiffe , ut vineam,

fl mirt ide

"cerdotibus, Scribis, & toti Judzorum

id eft , populum Ifraeliticum a Chri-

Lyan

gcllm n

ïgenu colendam dedu;, mercedem fo.

fto abfiraherent , ne ipfe dominare-

p

fatllly

tur, fed potius ipfi omnia regerent

viteà

fodi

Pz'regre profschus eft.) Deus ublque

arbitratu fuo, fic Joan. 12. 19. dice-

eü fed multis videtur abfens.

bant :

Videtis quia. wihsl proficimus, ecce

mundus totus poft ipfum abit.

pes I fg"mm

tas

a M; f järva.c. ) Id eft; Prophe-

« re&Oqu

39. Extra vineam.) I*thxa Jerufa-

gte&w" p

35 Al;um ceczderunt, érc. 9) Nam

lem, & extra populum, in Calvariz

pf

prophetæ ut loquitur S. Paulus ad

montem, ubi feparatus a populo, &

| Hebre- cap. 11. 37- Lapzdntz fwnt4

ejus obfequiis, & concurfu , morti

rtl

$ l[mm

'traditus eft.

feih Jfent. , &e.

375; Ftlmm ]imm ) ]Efum Chrl-

LA

42.. Lapidem quem reprobawrunt,ö c.)

[ - d

un.

Pro. lapzs quem reprobaverunt.

j

9g — EVANGELII SECU.

NDUM MATTH.

y

"

& ef mirabife m |

utanguli? A Domino fa&um eft ii?ch,"

-

"oculis noftris.

AE Dl i

43. Ideo dico vo

bis, quia auferetur a vobis

us.

1'?gnum Illeli', &

;

- qumbens. d

dabitur genti facienti fru&us ej

*

.

"

- tmtatr. j

744. Et qui ceci

deri

*

t fuper lapidem iftum, co

hfgihggtur: fu- ;

2

| NDI

per quem vero

ceciderit, conteret eum.

45. Et cumau

diffent principes facerdotum,

& Pharifzei pa-

TO. t

Mi

rabolas ejus,. cognoverunt,

quod de ipfis diceret.

^. 46. Et qusrentes eum tenere,

U

timueruqt turbas : -qt»xlo)n;*am';v

4

j

ficut-prophetam eum .hab.eba.n

L

-

1

Á

CAPUT

H

AE re

Fructus ejuse) S&ili;:ec regni, fru&us

dice

braifmus. ï'Sum.pcum veüi hocteítimo-

dignos regno

el.

L 2 Simj

- nium ex Pfal. 117. 22. fenfus eít, la-

pis ifte, quem xdific

antes rejecerunt

44 Qui ceciderit fuper

x/"P"de miftm, -

Bcit nuptías

tanquam fabric

& ineptum,

non folum

&c.)

Qui in Chrittum unpegerit ,

! 2 .Btmi

admiffus eft, fe

d etiam in potiori.

(qui aliquibus eft lapis offenfionis;,

iort loco eft conftitutus.

N

& petra fcandali) & in illum non

L 4eDant ven

honeft

crediderit, cadet, & noxam accipiet,.

dzi,

Pharifzi , & Sacerdotes, qui-

l. Tteru

bus creditum erat mun

us Écclefiam

ut illis accidit, qui, verbi gratia, pe-

veterem zdificandido&trina, & exem-

dis lapfu interram , aut in lapides de-

m RE

hi Chriftum rejecerünt, fed Chri-

volvuntur, & caput aut membrum ali«

*

zg'l'

plo,

oco pofitus

quod frangunt aut debilitant,

j

E

EfPWe;

-ftus in digniori fabrice 1

&

h

exorfa

eft, hoc sft in capite anguli , ut 1ci-

- $uper quem vero ceciderit.) Lapidem -

Dixj l'tmu

licet duos parietes necterct, populum

cadere fuper aliquem , eft Chriftum

nimirum judaicum, & populum gen-

gravi fua. ultione in aliquem incum-

6t eadem la

'Kth.æO loc]o C0

tilem, utexutrisque unicam.coagxgen-

bere, aut de cclo ad eum judicin- -

Pt o

^

-taret Eccleftam.

dum , & condeimnnandum venire , ut B

C Fatium ef iffu

d) ln Graco eft,

explicat D. Auguftinus, &ali. ita-

.fcys'vgfro &uT« fa&a'e bac, F ccem

ininum

que remota lapidis metaphora , loci -

1237 04

ro neutro tinore

ebrzorum.

Sic

hujüs fenfus eft ; Miferum quidem .

- D. nj

* T

Uzam peru a Domtn ;

effe in hac vita, & magnum; noxium-

bWII;IIi T

h)

Pfal. 26. 4.

,regno Co]on

pro Zzn

s. A Domino fa&um dici-

que lapfum non credere in Chriftum; -

tur, qu

ia afolo Domino, non humano

poft hanc vero vitam extrémam, &

as feciffe.

confilio

faftum eft, ut non credenti-

omnium graviffimam perniciem in- [

Ws hac

bus Judxis, Gentiles vocirentur, &

credulis inferendam a Chrifto, cum ..

V()hllm

per Chriftum Japidem angularemlEc*.

eos pcnis addicet eternis.

carj

clefiz adjungerentur.

.. Conteret. €um. ) Plane cqmminuet;

Miralilé ia oculis noffris.) Pro, ocw

d

iif f",

ls mofiris, ut fcilicet Deus Gentes ad-

& quíifi in pulverem rediget. — da [f

lt

w Um

mittat in Ecelefiam, & ]Judaeos non

Graco eft, Axuqo8 dvróy. — Ventila-.

Yl

eflam

Yo

—

bit. ipfum , fic de impiis dicitur Pfal.

ld

credentes reprobet.

1. futuros fimiles pulverij qwezs pra-

Quia

! SBho;

4A3. Auferetur a volis regnum Dei.)

jreit wentus a facre terra.

lii ve

Abolita Synagoga, & Ecclefia, que

Y WX

i

hic-regnum

46. Teert.) Id eft, manus ín eum

Vem par

r dici'tw-:'ï, ad Gentes

injicere, feu apprchendere.

&zans]ata,

d

!j], h (

-

T

H

X OXQE UE

129

-—

CAPUT XXHI.

miraþïle in

d

..

&

[

Parabola de"rege , qui fecit nuptias filio [uo ,. in quibu

num Del)

- cumbens ab[que «ve[Te . nuptiali in ienebras ejicitur exteriores :

zentatur. S'ejus a. Pbarifeis fuper cenfu dandó Cajari , &?. a

*ïngetur:«fu-f :

sSadduceis fuper refurre&lione, quorum redarguit infcitiam , mor-

£uorum evincens refurre&Honem : rur[umque a legis doGore

ii

deniatur [uper magno legis ma

ndaío : «iciffm quoque

s il

interrogat Pharifcos ,

cujus Jïlzm /it- ,

*

Chrifius.

CAPUT

gpasapesasnasat

*"I*i

T fefpondens Jefus , dixit iterum in parabolis eis, aLus

dicens :

14-169'

i Ircgni, if

* 9. a Simile faf£tum e

"APOC:-*-

ft regnum coslorum homini,regi, qui fe-

^

Ig. 9.'

, libenifm

cit nuptias filio fuo.

um unpe"

3. Et mifit fervos füos vocare invitatos ad nuptias; & no-

is offentio

lebant venire.

*

i ilum 9

4. Iterum mifit alios fer

tatis: Ecce

osam acciple

vOS, dicens: Dicite invi

reipi gratias p

prandium

t it laPideS dee

emembrum d

tati. venire noluerunt ; ideoque gen-

ilitánt,

I-R

Efpondens. j Id—, eft, qfermor:ïem

es eorum loéo vocatz funt.

exorfus, Hebraifmus.

prit.) [apidem

Dixit iterum i parabolis. ) Non

Homini reg? ) Deo, qui eft rex. fz-

di *ci!riüurïf

eft eadem hzc parabola que a Mat-

culorum , immortalis, & invifibilis,

hao hocloco narratur, eum ea, quam

ut ait D. Paul. 1. ad Timot. 1.

lhquem incum

habet Lucas c. 14. 16. ut omnes utri-

Fecit nuptia:.) Paravit convivium

| euim ]"

nuptizle, vel ccleftem gloriam figni-

um vemïe

usque circumftantias confideranti pa-

s ( dl a

tebit, licet fint admodum fimiles.

cat, v:l gratiz affluentiam, do&rinze

etiphor

41

Q. Simile fafiura ejf regamum calorton

Evangelicg copiam, qua habetur in

ferum

gu(dei [

homini regi.) ld eft , idem accidit in

Ecclefia, facramenta item , &

ra-

regno cclorum, ac fi quis Rex nu-

tias mulktiplices, que in infidelium

^

ptias feciffet filio fuo,

[

commodum convivator cecleflis inftru-

21

j Chn&"m'

Vide;ur

xit.

;

extremim s

Chriftus hac. parabola duo fiznificare

yiciem

voluiffe: Alterum multos a

d: regnum

Fi^o fu. )

Id £. Olirifto fponfo;

b

rlüo D

ccelorum, id eft, ad Eccelefíam vo-

& Ecclefie fponfz, vcl uniufcujus-

cari, paucos venire, ut concludit n.

que animz.

flv

14. Mttlti ]imt vocati , pamci vero ele-

. Servos fuos.

y cnan

ytb

de Apoftalos.

) -Propþetäs,'&, dein-

, redig

et.

&;. Alterum , non omnes , qui ad

|/ 27

Ecclefiam vocati veniunr, falvos fieri,

Vocare invitates. ), Judeos intelligit.

yro

id eft, dignos effe collefti convivio,

Noiebant venire. ) Id eft, credere,

$ dlc

i P fi

uia aliqui veftem nuptialem non ha-

& audire Prophetas , & Apoftolos.

TA j

bent, ut fi

nificat n. 11. Dirigit au-

24 Mterum . guifft ali05 fervoi. ) Signi-

4 tem parabolam' in Judxos, qui invi-

j

ficat repetita miffio fzpe, & a mul-

g n

d

Bibl. cum Com, Meéanocb. ]T. VIIT

IN

i

À

y99

E

z

GE

L

H

r

bECUNDUM MATTH.

;

prandxum meum paravi: tauri mei, & altilia occifa funt, &

nf

Omnia parata : venite. ad nuptias.

vellem

$. Iili autem neglexerunt: & ablerunt, aliusin villam fuam,

alius vero ad negotiationem fuam :

*

lus eju

6. Reliqui vero tenuerunt fervos EJUS, & contumelns affe-

ï

& &rid

&os occiderunt.

u

7. Rex autem cum audiffet , iratus eft,. & miffis exercxtlbus

It c

fuls, perdidit homicidas illos, & 01V1tatcm illorum fuccendit.

gt e

8. Tunc ait fervis fuis: Nuptiee quidem: paratæ funt, fed

16 E

qul invitati erant, non fuerunt digni.

Jhgifte

-

. Ite ergo ad exitus viarum,

& quofcumque 1nvener1tls,

, &

revocate ad nuptias.

'nam, ho

Io. Et egreffi fervi ejus in VJas., congregaverunt bmnes,

DI

quos lnvenerunt

malos, & bonos, & impletae funt nuptiae

1fcumbent1um.

A

Cæfan,

18 C

II. Intravit autem rex, ut v1deret dlfcumbentes,

& vidit

tatls, hy

ibi hominem non veftitum vefte nuptiali,

12. Et

Aemm

—N—

I2, 4nj

tis Dei fervis Judzos invitatos fuiffe,

Pfalm 77- 49- Immzjfune: pe* ;mgem'

i.

condemnar

nec tamen venire voluiffe,

malos.

mus icu

Aitilia, ) Ita vocantur animalia im-

8. Non fuerunt dsgni. ) Scilicet ipfi

fe fecerunt indienos.

"

[ nuptsi ity

pinguata , & ad conviviorum ufum

r

umj

faginata; fignificatur doctrina Evan-

9. d exitus viarum, €e. ) Quafi

100 & vg

e

lica, & fpirituales epulæ a Deo in

dicat :

Ite , vocate gentes omnes,

É

cclefía parata.

abfque ullo difcrimine , nulla gens fit

Iuf

"3pud a

5. Alius in villam fuam , 66) Va-

adeo remota , ac barbara ; quam non

Y

I3 Mzm

rias excufationes , & occupationes

vocetis. .

ïgdll! [

pratexentes , & teimporalia fpmtua-

IO. Males é* äono.f.) Id eft fine di-

libus anteponentes.

i

n Catur y

fcrimine, nulla gentl's , nulla perfo-

0

6 locum

6. Tezuerunt [fervos ,

&c. ) judei

narum, aut'conditionis habita ratione.

p lmb

enim fervos Domini tenuerunt , &

antue difcumbentium. ) Locus con-

Occiderunt , . nimirum utrumque Ja-

vivii invitatis dlfcuxnbcntmus nnple-

lu

"nm

cobum, ma;mem, & minorem, $te-

tus eft.

TO expfic

l. M

hanum , atque alios , de quibus ait

II. defravit vex nt vidertt di[cum-

Vero elef.

Chriftus Matth. 23. Ecce ego sitto ad

Pentes.) Regis ingreffus ad videndos

vos prophetas , & þzp;mte: » & feri-

convivas., Dei indicat circumfpe&io-

COnviyg 4v

) AC en

&as , 65 ex sss occtdetis ; & erucifige-

nem, qul omnium in COIIVIVIO recum-

lr

üm

£i5, 85 cx eis flagellabrtis 12 /jnagogt: ve-

bentlum opera omnia , virtutes ; ac

duüo

fjhus

Jféris y

0-

vitia novit, premioque afficit, vel

Àij

7. Cum audi[fet.) Qus gefta fuerant.

fupplicio mulctat.

t (n

Derig

et

nnquä

Miffis exercitsbus [usis , &c.) Aliqui

Non vefitum veffe nuptiali. ) Sole-

Catoy fe

de Romano exercitu fub Vefpaüano,

bant in conviviis veftibus indui cc-

l$ |

di

& Tito luiperatoribus explicant. Alii

natorls,qua carere deprehenfus eft hic

p

Qu

cofiviva. Vefhs hec corivivalis charíe

0s m

putant fignificari Angelos malos, per

$ Altre

quos Deus omnes punit , juxta illud

tatem, aut animi puricatem fignificat.

Q

J

&Rl d

'CAFUT*mn

I3I

ont, & . |

12. Et ait illi : Amice, quomodo huc intrafti non habens

veftem nuptialem ?

At ille obmutuit.

Jam füarny ï

I3. Tunc dixit rex miniftris: ? Ligatis manibus, & pedi- PSupr

bus ejus, mittite eum in tenebras

exteriores : ibi erit fletus, 8. 12.

ls af ï

& ftridor dentium:

15.42-

14. Multi enim funt vocati, pauci vero

Infra

25.30.

;iercitibus

Is. c Tunc abeuntes Pharifsei, confilium inierunt, ut Ca-

CM&I'.

1ccendit.

perent eum in fermone.

Y

.

12.13.

font, ft

* I6. Et mittunt ei difcipulos fuos cum Herodianis dicentes: Luca.

Magifter, fcimus, quia verax es, & viam Dei in veritate do- ?? 29«

nven6ïiti5, K

Ces, & non eft tibi cura de ali

quo : non enim refpicis perfo-

nam. hominum :

t omnes,

17. Dic ergo nobis, quid tibi videtur, licet cenfum dare

j nmpue d

Cafari, an non ?

Ig. Cognita autem

Jefus nequitia eorum? ait: Quid me ten-

us E

tatis , hypocrigæ ?

R2

19. Often,

221

l

I2. Am)(:'e.) Significatur non odio

16. Cwn Herodianis.) Quinam di-

yei t at

condemnari , fed juftitia.

Hierony-

cantur Herodiani , non fatis conftat.

musS.amicum. vocari putat , quia ad

Aliqui putant fic appellatos , quod

nuptias invitatus fuerat.

Herodem Meffiam effe crediderint.

s ,

Quomodo , ($c.) Quafi dicat : Cur

Alii cenfent Herodianos fuiffe Hero-

g. ) Qdf -

non es veritus ?

dis milites. Alii; Herodis miniftros,

Obziutuit. ) Q'uia fcilicet nulla erit

qui tributa colligebant. Alii, nobi-

mes omnCS [

apud Deum excufatio.

les aliquos viros ex Herodis. aula *

ula ges u

i quam u :

I3. Minifiris, ). Scilicet. Angelis.

qui tunc Hierofolymis agebat , alii

Ligatis manibus , 6 pedibus. ) Si-

eos , qui tributum Cafari perfolven-

nificatur vi detiaendum, nec ullum

dum .contendebant , qui propterca

ub ]

ore locum evaflonis.

Herodiani vocati funt ; quod Hero-

sua p o

p tenebras exteriores, ) Mide di&ta

des , qui Czfari adulabatur , & gra-

jubia t

Locus con*

€. 9. n. I2. ubi totum hunc yerfic

:

[.1-

tiam 1iMlius captabat , illis faveret ;

]

lum explicavimus.

que videtur probabilior, & veriox

ent

[

j imple

14. Melti enim .

];m( QUCAIT ; p;cuci

explicatio , & eft Origeuis , Hiero-

verà ele&l;.) Quafi dicat : Quod huic

nymi , & Cyrilli , & ex recentiori-

vidtrt :

Ísw

bus Maldonati in hunc locum.

jüe

ndos

convivz accidiffe dixi ,' multis acci-

H i

[98&1

det, hic enim unus omnium repro-

Viam

D

um

borumtypuseft. Velcerte hzc con-

feu qua ad. Deum itur.

Dc;.) ld eft , Deo þrobatam,

AL

Ofec m

clufio : Mw; /ïmt "OCZAIL , U;-,- adto-

Ls

tu

.'ac

tam fuperiorum parabolam referenda

lu veritate.) ld eft vere ,. fincere,

fficlt *

je ?

eft , inqua videmus multos fuiffe vo-

Non re[picis per[omam bomimum. )

catos , fed paucos veniffe , & ex il-

Neminem curas, neminem -metuis ,

"

) 50l

lis ipfis qui venerunt, non omnes cle-

fed libere quod fentis, effaris , nec

ipus

du C?

€tos eífe.

propter perfona alicu

L

frhic

a recto difcedis.

jus qualicacefn

[ehcnf

lv charl'

15. Caperent.) lllaquearent,in Grg-

R

co enium eft, wa(yrääuaæa:g.

qm

fjf

| 17. Cenfum.) "Tributum,

E'(VAN'GEI;II' SECUNDUM MATTH.

13

dower

.. 19. Oftendite mihi numifma cenfus. At illi obtnlerunt ei

denarium.

*

: federunt

[j De!

20. Et ait illis Tefus:

,Cujus. eft imago haec, & fubfcräþtïo? :

d

2or. Dicunt e1: Ceefaris.

'Tunc ait illis : d Reddite ergo,

- dtum ef

Rom.:

i

[ $f E

quae funt Caefaris , Caefari: & quse funt Dei, Deo.

H

?

1

:

J

1

22. Et audientes mirati funt; & reli&to eo abierunt.-

i

::

t

3

'cob? o

;3. 5

25. In illo dieaccetferunt ad eum Sad

duc&i, qui dicunt non

D o»áhe

effe refurrettionem : & interrogaverunt eum ,

.

M

s Phar

- Guducoets

eDeut

24. Dicentes: Magifter, Moyfes dixit: e S

i quis mortuus

25- 6. fuerit non habens filium,

-

ut ducat frater ejus uxorem illius?

í

3 g

Marci & (afcitet femen fratri fuo.

12.1g.

-&m:

Lucz.

25. Erant autem apud nos feptem fratre

$: & þrimus uxore

] 25

20.25, du£ta, defunctu

s eft , & non habens femen , reliquit UXorein

AE

-. fuam fratri fuo.

z

j corde t

26. Similiter fecundus, & tertius, ufque ad feptimum.

9. Noviffime autem omnium & mulier defun&ta elt.

P

3

| 3. Hocl

28. In refurre&tione ergo cujuserit de feptem uxor? omnes

enim habuerunt eam.

——

29. Refpondens autem Jefus, ait illis

: Erratis,- nefcie:iax*tes'

C Newvirtg

AE 3 mortuis exe

Scripturas, nþque virtutem Dei.

f ä*cælis tolloa

7

3o. In

30 l ref

19. -Nt)mifma cen[us.) ld eü

, -qu)d—

je&i e&is, reddite illi tributum ; m

refnrrt&ioner

folet;pro cenfu dari.

etiam Deo ea reddere debetis, que illi

Ntgut tifoy

Denariun.) Denarius argenteus

Ro-

debentur , facrificia , oblationes, pri-

E if D

manus drachmz unius ponderis erat,

mitias, &c. Poterar Chriftus ftatim

I

dicere; Zjcet folverecezfum , fed voluit

|

fiäS, neqUe

& (quod fapra fepg diximus) uni Ju-

que mulio:

lio noftrati , autuno Hifpanico rega-

illos ex éo convincere , quod Czfa-

[ Cbl ag

li æquivalebat;

Pendebant autem

rem pro fuo rege , five imperatore

Romanis tributi nomine in fingula

agnofcerent , moneta €jus utentes,

u A"ge/t

capita denarios duos , ut fupra dixi-

23. Sadduts;?) Quinam effent Sad-

; Yque

mus cap. 17. num. 23. Quod autem of-

ducxi; & unde ita dicti fint ; dixi-

FYUDE , Qu

ferunt Chrifto denarium. unum,

mtus c. 3. n. 9.

/

Wtntim pe.

numifma cenfus effe ajunt, propterea

Proptnandurm

accidit, quia didrachmum , quod erat

24.Mgfä: Jixit.)Deuteron'. 25,6, ub1

CPPM

AiCa8 (

numifma cenfus, & duos Julios vale-

hanc legem explicavimus.

28. Ia refurreülione , 6$c.) Quafi di-

P^ bjelu,

bat , commoditatis caufa in duas mo-

Wt 6 ggy,

netasdivifum erat; quarum una que-

cat: Quzrimus cüjufnam futura fit

9"' WH(epi Wt

libet Julium unum valebat , & dena-

uxor, cum omnes hi refurrexerint. Si

MT

) lyualt

rius dicebatür.

j

dicas non fóre refurrectionem, nobis-

Oj. Reddire ergo qua funt Ce[arís Ca-

cum fentis : fi dicas fore , fequitur

fu

3 Egog,,,

mþtum eü ]

feri,t) Quaf dicat : Denarius

habeat maritos.

hoc abfurdum , ut una mulier feptem

s

th

hic Cafaris imagine, & nomine no-

gumem

r

tatus indicat vos Romano Imperato-

Q9. Ne[fcientes fcript

llbros

las intelligentes.

&Y A$. ) Male 11-

"ntur

ri eífe fubie&;os. - $i ergo illi fub-

Ca;]

TM CO Nen n

/;

I

CAP p XXIL

133

.tulerunt d

S

. In refurre&ione enim neque nubent, ne

20

«

que nub»en»tur:

- fed erunt ficut Angeli Déi in coelo.

X

fcriptio!

41. De refurrectione autem mortu

orum nonk legiftis, qilod

dite etpo, -

. di&tum eft a Deo dicente vobis :

0

& Deus Ifaac, & Deus Ja

- 32. f Ego fum Deus Abraham,

/

: J; Eäa

unt.

| cob? Non eft Deus mortuorum, fed viventium.

dicunt qon -

33. Et audientes turbze , mirabantur in dottrina ejus.

34. Pharifzei autem audientes , quod fil

en;iym impofgiffet

js mofuus -

Sadducsaeis, convenerunt in unum :

te ntäns eMar.

»rem illius, -

.'35. g Et interrogavit eum unus ex eis legis do&or,

I2.28-

Jeum:

Lucgz.

jmus Uxore «

j

d eft mandatum magnum in Lege?

: JO:25.

6. Magifter, quo

yit uxorem |

37. Ait illis Tefus: 4 Diliges

Dominum Deum tuum ex toto ;Deut

6. 5..

R

" corde,tuo, & in tota anima tua -& in tota mente tua.

itmurm,

imum mandatum.

elt

38. Hoc eit maximum—, & pr:

H

R. 3

390 Se"

or? omnes -

MO SARK-

Neque vi;;tutl'e)n De;.) Qui hor;ünes

probandum non defuiffent. Argu-

- gelcientes

mentatio vero Chrifti eft hujusmodi:

a mortuis excitat, & miro ftatu in

Deus non eft mortuorum , fed vivo-

" -eclis collocat,

- It

3o0. i» refurrec

rum , quia nemodicitur Dominus rei,

refqrre&ionem.

»;wc,') Id eft,. poft

que omnino

eriit ,

& nullibi eft.

tributüm a..li?

Neque nubent, ueque

nalentur.) Si-

Atqui dicitur

eus Abraham , Deus

nebetïs, que 1 ,l 4

Ifaac, Deus Jacob ; Exgo Abraham,

Dlationess p -

| gnificat Dominus in cclo neque nu-

tias, neque illarum opus futurum.

Ifaac, & Jacob vivi funt , fimiliter-

hs um p

l

t

aque mulier illa nullius erit uxor,

que alii omnesei vivunt. iNon funt

;,,,[ed volut 3

cum ibi matrimonia non fint , nec fi-

vivi corpore , ergo animo : quod f1

god Csl :

liorum. procreatio.

animivivunt, nequecum corpore ex-

j imperatore :

tinguuntur, erit refurrectio ; propter-

Sieut Angeli Dei)) Hujusmodi rebus

Cjüs l/lte]]tæ:

liberi; neque ením nuptiis opus ha-

ea enim vos refurrectionem negatis ;

m efent Sa "1

bebunt, que tantum inftitutz funt ad

quia animos fimulcum corpore mori

-humanum genus , quod mortale eft,

exiftimatis; & fi animz vivunt , re-

ü fl'xït ; (isi

furgens & corpora , utrumque enim

propagandum , quam rationem teti-

pars hominis eft naturaliter.

Vide

git S. Lucas c. 20. n. 35.. ; ,inquit;

u

Feron' 95'6' »i E

digni babebuntur [2culo sllo , & re[urre-

plura apud Maldonatum.

.Éhone ex mortuis , neque nubent , ne-

4. Silestium "

?2,

2

Quf d-

que ducent uxores , neque ultra 7ori po-

eft, E'oiumot, os occlufiffet. -

pofesffet.) I:i Grgco'

m

focua f

terunt , 4quales enim Angelis (unz.

35. Teutans eum.,) ld eft , explo-

vt

32. Ego fum Deus Abrabam,6c.) De-

rans ejus fapientiam.

jonem

,n

fumptum eft hoc teftimonium ex lib.

fote

f u

Exod. c. 3. n. 6. ex quo Chriftus ar-

' 86. Mandatum magnum.) ld eft,

yliet qu

. gumentatur , quia Sadduczi quinque

maximum omnium mandatorum; po-

lJibros tantum Moyfis recipiebant ,

nit pofitivum pro fuperlativo , ex He-

brgorum idiomate,

A)Mælell

alioqui clariora loca ad propþfitum

*

M

*

134

EVANGELII SÉCUNDUM M AT TH. 2

iLev.

39. Secundum autem fimile

Peft huic: i Diliges 'pifo'ximum":j s Onr:

I9.18- tuum ficut te ipfum.

arc.

: Cite, fecun

40. Inhis duobus mandatis univerfa lex pendet, & pro

-& non faci

12.31.

phetäe.

.41r- Congre

gatis autem Pharifzeis interrogavit eos Jefus,

42. Dicens: Quid vobis videtur de Chrift

Paunt in h

eft?. Dicunt ei: David.

—

0? cujus filius

kLuc.

43. Aitillis : k Quomodo er

EX

20.41. Dominum, dicens : ,

go David in fpixfitu vocateum

4 Pfal.

l bu;: dil

44. 1 Dixit Dominus Domino meo: Sede

a. dextris meis, :

- 64 Am

109.1- donec ponam inimicos tuos fcabellum pedum

tuorum ?

X

- Gedras i

4$. Si ergo David vocat eum Dominum

17 El

ejus eft ?

.

, quomodo filitfis

46. Et nemo poterat ei refpondere verbum

J & eVos

, neque aufüs

illa die eum amplius interrogare.

e&er? of

fuif quifquam ex

^CAPU T XXII.

1

A. Sedengy, )

L

E sris C 1

SCfiZis, 6'57 Pharifeis [uper catbedram Mowfí fedentibus þrræcz'þz't fe-

uþra c' 2-11. .

fus obedire, ipforum autem opera non imitari, retegens ipforum by-

K Ph&rifæil f

pocrifim, & ambitionem, difcipulos vero contrariam docens bumili-.

. 30 0707114 1

tatem : deinde multiplex c illis ob bypocrifim, ac. reliquas fuas .

erwte, .

dniquitates interminatur , pradicens eos patrum fuorum men-

3 .3Ddätiä divi

fetam funt inre

. Juram in juflorum perfecutionibus impleturos , ac -

p dd COIOHC]

erujalem deferendam.

Iorttbns gey

Pgr 0mnitl(

nc Jefus locutus eft ad turbas, & ad difcipulos fuos, !

E. ] Præc'

42

»15. TU

2. Dicens : fu

Efdr

per cathedram Moyfizxfederuht a Scribæ;,jï;

$ Alligant.

& Pharifagi,

, em culligum.

$. 4

x

Y Ipny,

, Qinniä "

ATUNT G

; fotgy

*

39- Simile

"EW vermios

o Chriftum effe

1

Mofa

;

101n€C.

ciy? ln;ica ) Qmade dil;-

plufquam hominem , & eífe

Filium

1

iCæ ]enïs

o. Univerfa lex pendet., t$c:) Qua'-

Dei, & verum Deum.

"

? opellayi

.

fi dicat: Hec eft totius fcripture

atrty »f,

fumma , nam , Plezi£udo legis. eff. di-

meams:

44« 4 dextris m'ef'&. ) Ad d

exmmf

harifg

Caru

leil;o , ad Rom. 13. & ad Galat. 5.

46. Neme.) Scilicet ex adverfatiis. .

dicitür Orznis lex 12 u5o fermone 18-

Qui/guam.) Seilicet illorum.

!gff 0 4m. fm

plerzr

: diligl': Pra*xim'r,fæm tuum ficut de

Igterrogare. ) Scilicet ut folebant ,. .

Ti fomie,

spfam.

*

argumenta proponere ad illius fa-

Vétünt

» Dety

493. In Spiritu.) Ideft m

pientiam explorandam.

Wt [

ritu lancto.

otüsa Spi.L

um tn .l "

A. Qüipercarbedram Moyfi, tfe.) Den.

b]

" Focat eum Damimmi ) Nam fïliüs j

cathedram fignificatur auctori-

prefextim nondum natus , non folet

tas docendi , & przcipiendi , fic etiam

ulb

LT

nfcïlþtm

vocari dominus a patre , pgæfercim

dicitur ; cgchcdxa Pecui.

Sbe

*

"*JOX

H

Y35

CAPUT XXlIL

pioximumi

3. Omnia ergo, qusecumque dixerint vobis, fervate, & fa-

cite, fecundum opera ve

1 & non faciunt.

)

ro eorum nolite facere: dicunt enjm, :

:

*

propheta.,.

Jefus,

. 4. b Alligant enim oneraà gravia, & impor

tabilia, d'impo- 4 Luc

[

46.

Cüjus ülius

"nunt in humeros

! hominu—m; digito autem f&o nolunt ea mo- 11

Or

"vere.

:

I5.10.

vl em.

s. Omnia ver

0 -opera fua faciunt, ut Videaht'ur ab homini-

bus ; « dilatant enim phyla£teria füa, & magnificant fimbrias. . Num

xtris meis,;

6. d Amant autem pr

"

imos recubiþus in Coenis , & primas I

3:39-

m^

cathedras in fynagogis.

eut.

6. g.

1. Et falutationes in foro, & vocari ab hominibus Rabbi.

d Mar

nodo flligs:

^

- $.. e Vos autem nolite vocari Rabbi: unus eft enim Magifter

12.39.

eque aufusï

"wefter, omnes autem vos fratres eftis.

Luca.

*

Ó —

Db 73

$;derunt. ) x,,Pf'ob fedenL

fronte, & brac;txiis , non benä in-

^

e ]ac.

Seribt , €9 Phartfer. ) Vide di&a

telligentes illud Deuteronom. 6.n.g. ?

le

þmcipitfïek-».

upra c. 2.f. 4. & c. 3. n. 7. Scribz,

Ligabss ea in manu tua , eruntque &

itfinm by-

& Pharifzi fere facerdotes erant.

mouebuntur ante oculos 1405 , &fc. Mas

qan; uml

2 Ümnia quacunque dixerit -vobis

membranas dilatabant Pharifzi , hoc

eft, latiores faciebant , ut "longius

"rvate, 6c.) Omnia , que legi , &

digus Juis

! mandatis divinis non repugnant. Sic

confpicerentur, & ceteris diligentio-

LULul

J etiam funt intelligenda illa Pauli ver-

res in legis obfervatione viderentur.

! Lba ad Coloifenfes 3. F/lii o£edize pa-

Magnificant. j Id eft , magnas fa-

!

[

entbus per omnia, & Mla, Servi obe-

ciunt.

j;e per omnia dominis carnalibus.

Eimbria:.) Erant fimbrim fila non

Dicunt Precipiunt..

texta, hyacinthini coloris , fufpenfa

Jos füo5

4. 4Mlligant.) ld eft ,

in alis palliorum ,

five extremita-

em colligunt.

»veluti in- fat-

üüm&

tibus-veftium, quas Dominus Num.

Lmportabila.) Grmce eft, dedo-

IS- n.

9. & Deut cap. 22. n. 12.

"TuxTa , portatu diffcilia , non folum

Hebrzos geftare juflit , ut le

is re-

: h 'Om

Mofaice legis quam D. Petrus A.

cordarentur , eas Scribe & P

;

arifei

Chiftum

&d

, Füium

3. appellavit jsgswm , qwed zeque

pre cateris magnificabant , id eft,

atre$ noflrt , neque nos portare potui-

majores faciebant, ut de phylaéteriis

u5 ; fed etiam aliorum preceptoruin,

diximus.

AL deretm

& Pharifaicarum traditionum.

7- Ra465;.) ld eft, 4,M4gi/lfcr mt.

s

ax'a'dveff"'üs'.

Digito autem [uo, 6c. ) - Mliferos

9. Nolite "vocari Rabbs. ) Eo modo

nim homines, quos fuis ineptiis one-

quo Pharifzi , qui ambitiofe & clo-

illorum

ayerant, netantillum quidem exem-

riofe Rabbi appellari cupiebant.

lo fuo juvare , aut difpenfando in

g ad us

Unus entm eft magisfler vefler , &c. )

orum mandatis , aut traditionibus ,

»

Non vetat abfolute magiftrum aut

pu

blevare v olebant.

patrem vocare , vel vocari, fed com-

d)

5. Phylatieria. ) Membrans erant ,

parate ad Deum , docens illius corh-

gff

4jdort

fic etad

uibus infcriptam legem Pharifzi ve-

paratione nemirem nec preceptorem,

[ dl

uti ejus obfervatores geftabant in

l

l?ec patrem effe polvï'eA » & hofce hg-

p2

ET

136

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

La Ya

fMal : g.' f Et patrem nolite vocare vobis fuper terram 5 unus eft

: ventpert

1. 6. enim Pater vefter, qui in coelis eft.

*

L

L

]

ET

io. Nec vocemini magiftri

:

':' quia

Magiüei vefter unus e&, ;

:]

A

. Chriftus.

i. Su

'm'f, erit minifter vefter:

'Tplum y Qu

11. Qui major eft veftru

d

-

12. g Quiautem fe exaltaverit, humiliabitur,

&

j

quide lu

SSU

£gLuc.

- aenjur:

24-II.

miliaverit, exaltabitur. .

*

19-14.

13. Vae autem vobis,

Scribe, & Phari(zei hypocritee ; qkl.lvia'

us C

Marci

- ditifica

12.40

clauditis regnum coelorum ante homines ; vos enim non in-.

*

Lucxz

- tratis ,

nec introeuntes finitis intrare.

1

D

2-09, QUI

ia coQ

l

14. Va vobis, Scribse,

& Pharifzei hypocritee : 4 qu

^uz fupe

H

j

2047.

meditis domos viduarum , orationes longas

[

|

"

j 21 Bo

;

orantes 5 propter ,

hoc amplius accipietis judicium.

L]

Le0, quf.

1;. V3e vobis, Scri

bae, & Pharifzei lypocritee: quia circui-

tis mare, & aridam, ut faciatis unum profelytum, & cum fuerit -

Rs

'ï edet -fupeï

— ( À

fa&tus , facitis eum filium geher;næ duplo quam vos.

16. Va

-,banteds, 1

noris ,. & amoris titulos , illius ho-

ipforum occludentes ;

d

ua phrafi fi-

* tionexd Tud

nori , & amori pofthiabendos.

gnificastur , eos impe

ire multos ,

[ jutplant,

* Fratres. ) Adeoq

qui jam jam ad coli januam appro- .

odl "

ue non de-becis alii

pinquarent , ingreffüri, nifi illi ob-

Ál

aliis velle preferri.

aArent.

1o. Mag.ffri. ) Gr&ce xafuouras ,

- Rn qiy

Magiflyi , inffitutores ,' gubernatores ,

Intvoeuntes,) Id-eü, ingredi volen«

L. MIIIS mortis

dolores, Syrus habet Rederes..

tes , feu incipientes.

ia lh. .

1I. Er;£.) Pro for.

14. Comeditis domosviduarum.) Spo-

-

N

liatis domos, & exhauritis faculta-

Gebtrm d.

|. 3. Clauditis regniem ealorum ante Lo-

mines -)Lucas cap. 1. 52. paulo aliter

"tes viduarum fimulatione fanctitatis, —

£

Dll,[g'

qua

dicit : 9zra tuliffis clavem [eientit ,

qua deceptz. pecunias vobis dant , ut.

Ál

:

quz verba majorem habent empha-

veftris precibusjuventur. Viduas po- -

um |

tiifimum memorat , vel quia hujus- -

. C^ Y guid

füm. Significant enim. Scribas, &

€.

) p

Pharifzos ita fibi legis fcientiam

modi facilius capiuntur fpecie fan-

, ftem jj

nfürpaffe , -ut exiftimarent neminem,

&itatis , vel quia majus erat fcelus

Qs

Ín

ïqï

nifi ipfis viam indicantibus in celum

viduas exhaurire , quarum indigentia

potius erat ab illis fublevanda.

Ti * Utb o

ire poffe.. Sumpta eft metaphora ab

QS mu

Wt

£dium dominis , qui cim neminem

O;ationes longas orantes,) Su obzen-

j Clemdgm

domumingredi volunt, nifi juffu fuo,

£u prolixe orationis . ut habet Marcus.

clavem fecum auferunt.

Claudere

cap. I2. 40.

P. um

autem Scribe , & Phari(zi regnum

J

pln)

T&(e

mplius)) Gravius quam c'eöeri, &

lf**d ft: (

cclorum dicuntur , quia perfuade-

quia viduas exhauritis , & quia fi-:

Al;lll € x

bant hominibus neminem nifi ipfts

mulatione fanétitatis id facitis. /

aperientibus , id eft, docentibus, in-

| tenetu[ 4

trare poffe ; quo fenfu omnes, quas

jdicium.) Condemnationem,

4lipo fén

80 Circuitis mare . & aridam.) ld

afa

Aüpe

volcbant traditiones quaft onera gra-

Tata f

ET

via , populo geftanda "imponebant.

eft, nihil non agitis, ut unum pro-

N

«nte boruints.) Januam ante faciem

7 (ity C

felytum | faciatis ;. profe,lycos YOCA- —

N

E

L

U.

i C A P U H XXIIf;

137

: , unus eft

[.0-x6. Væ —vobis, d

uces coeci, qui dicitis : Quicumque 'j'nra-

verit per templum, nihil eft:

^

t Uv5 elt,

pli, debet.

4qu;i autem juraveæfit inauro tem-

id. e'ni-m; m

17. Stulti; & coeci: Qu

"

plum ,. quod fan&tificat aurum ?

LI

ajus eft, autü'm-, an tem-

*

«

[ qui'fe hü-

18. Et quicumque juraverit'

in altari, nihil eft , quicumque

aütem juraverit in dono,. quod eft fuper illud; debet.

rite; quia

19. Coeci : Quid eni

fan&tificat donum ?

4

m maju.'s'eft,* onum , an altare, quod

im n0n It*

20. Qui ergo jurat

quze fuper illud funt.

in- altari; furat ih.ïäog &/*i»ni ommbus,

d qua c

z

5 ; propr

.21. Et quicumque jurav'erij; in templ

eo, qui habitát in ipfo :

05 ]urat in illq, & in

*

uia Circui«

22. Et qui jurat i

n coelp ,

'jur—atinthro,n-o Dei, & in eo,' qm

z

; cum füerit

fedetrifuper eum,

23.1Va

, ; Vg

bant eos, qui ex Ge;i..tiliu,rfx fuperfti-:

ad &,o'fden.x ufxis o.blataxh./ Aliquiïinv-

T pbrafl f

tione ad Judeor

À

um religionem fe ad-

telligunt de auro quo templi parietes

dire multos ,

|

jungebant.

"

veftiebantur ; faltem aliqua ex- parte;

( Hhridam..

'Terram.-

*

nam parietes fecundi templi , & He-

amuam appro

FEilium gebenna.) Filius gehennz di-

j sifi. illi o

rodiani non videntur fuiffe auro tecti.

citur , qui gehenna dignus eft ; ficuc

Debet.) Juramenti obligatione te-

filius mortis , qui morte dignus

e,

netur. Fortaffe Scribz , & Phari-

ingredi voleti

lil)o IcRego Cäp- 20' 3['

Geheéznza.) V

fxi in hunc errorem inducti funt, quod

duirim.)Spee

1de di&a fupra cap. 5.

exiftimarint templum. & altare. effe

xuritis at

num. 22,

a Deo remotiora , quam aurum , pe«-

one fzm&itatis,

^ Duplo qtmm'ïva.r.) &vr?&o'frs;fbv, zfo/.iä)'v.

cuniam ; dona , & facrificia qus in

Ad verbum ,' Zuplicius , quam vos., id

templo Deo offerebantur.

vobis dint , Ut

eft vos quidem duplici condetnnatio-

g, Vidus p*

17. Templmm quod f[antlifecat aurum.)

ne , & fupplicio digni eftis , illum

Propterea enim aurum fanctum erat,

üt fped

& Jate

autem plufquam dauplici dignum fa-

quia erat in templo , & ad ejus ufus

fcdus

citis.

Ita enim comparati fuünt ho-

facros. offerebatur.

2

us erat

münes , ut vitia potius quam virtu-

I8. 4irar?.) Loquitur. de altari ho-

rumi

gligentà

tes imitentur , & in rebus malis fa-

Jeyantd

locauftorum , quia in illo dona offe-

$u) oittt-

cile magiftros difcipuli fupercnt.

rebintur , five facrificia ; in altari

7

- 16. Quicusque. jaraverit per tem-

enim thymiamatis tantum offereban-

iab

t

plutn.) Grece eft, & r& vad, ip rem-

tur fufimenta , & thymiamata.

:

2O. Jurat im eo

pío ; fed fenfus idem e(t. —

in ommnilus, que

i

vam ceteriq

i

Nilil eff . Juraxïnenti rcligiog;e.non

fuper iüdud [unt-) QuY enim jurat per

$

& quia

tenetur.

:

rem continentem , jurat etiam per

i

hts -

Ia auro te'mp/i. )

Aurám templi, vel

ea qu& contiaentur.

;

vafa aürea ad ufum facrórum defti-

22. Quicunque jurat 12 c&lo, €fc.. )

nat.wllem'

V

id

nata fignificat; velauream pecuniam

x

e dicta fupra gallite 5 num.'$4.

g n

$

*

*

*

t unllm Pfa'

Bidl. sjlgga:uïCq(?:. Menmch,. T, F

A

yfiy v

D r

h

z

I38

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

7

b5 Et

$ Luc.

/23. i Vge Vobis Scribae, & Pharifzei hypocritze ; quidecima?

11.42. tis mentham, & anethum, & cyminum, & reliquiiiis, quae gra-

non elie

viora funt legis, judicium, & mifericordiam, & hidem : hxc

B. sc Tu

oportuit facere, & illa non omittere.

rum, qi

24. Duces: CæCl,» e&colantes cuhcem camelum autem glu-

y 37E

tlentes.

X

TE

. 25. Vse vobis, Scrlbæ, & Phar1fæ1 hypocr:tæ, quïa munda:-

]udao g

N

J4 Ide

tis, quod deforis eft calicis, & par0pfidls : 1nfus autenr plem

eihs rapina, & immunditia.

ibas t

26. Pharifzee Coece, münda prius, quod intus ef't cahcxs, &

b

ltisidy

parOpf'dls, ut fiat id, quod deforis eft, mundum.

ALeIT.

Ut

27. .V:e vobis, Scribee , & Pharifzei hypocritee ; qui fimiles -

eftis fepulcärls dealbatls, quae a foris parent hommlbus fpe-

Huper ter

c1ofa, intus vero plena funt ofïïbub mortuoram, & omnl fpur-

L Zacharig

Cltla

& altarg

28. Sicut & vos a foris quidem paretls hominibus Jufu, m-

p

tus autem pleni eftis hypocrifi, & iniquitate.-

tl.cenm il

29. Vs vobis, Scribze, & Pharifzei hypocritze, qui sedificatis .

! honor fb

fepulchra prophetarum, & ornat1s monumenta juftorum , ,

! eorun iific

E

30

lpfi federa

—

À. propias 11].

"-

tamen aliqui' negant. Late de hoc

]

l

æu.lficabant

23. Deczm4t1: ment/mnz) Id e& de-

30 me:

cimas folvitis , ex mencha ; qug her-

Barradius tom. 3. -]ib. g. cap. 27.

Sanune, )

ba eft.nota.

Q4. Excolantes cul;æm, 6() Qu*tfi

«tnethum.) Herba q'læ(hm eft odc-

dlcat, diligertes in minimis, in mae

p

3l Jefim,

Bletïphom ium-

lo diter |

ràta,, cujus meminit Plinius lib. I9.

xums neglwcnces.

ïeCltdt Luc c

cap. 8. verfus finem , &lib. 20. cap.

p:à a. percolantibns vinum , fi in 11

quxc ) f(/] ffa

Q4.

lud culex inciderit.

Cyminum.) * Herba & femen notum,

Q5. Calic;s.) Poculi.

Offïlämpah 7

cujus memlhlt Plin. lib.

Lt Iden qy h

I9. cap. 8.

Paropfidis.) Patine , vellancis , ín

JUtzg. ogy 3f [

ahquanculum ante finun.

ua:cibi inferuntur. -

Significat eos

Graviora, ) ld e&

4

e corpore lavando , & mundando

- Opetibus «

*

.majoris mo-

nimis effe follicitos ,

^in abluendis

M

mena

autem animz fordibus negllgentes.

Bäumtx

One

Judicium.) Quo umcuuque Jus fuum

t ant, ext

reddi debet, erant enim Scribe ,&

26. r frat. id quod diforis eff , muan-

W a

de

Pïüp*æm

Pharifzi judices in multls caufis fu-

dum.) Si enim ammuemuqdus eft&

d"eomm.

purus , externa étiam opera , ex in-

aC

n

Mi jär:mrdm

»* Et charltatem in

tejna fanttitate emananua, munda

Ciltere

Pl OXHDO.*)

erunt & pura.

: U

pios

(crer

Fidem.) Con&antlam in padtis , &

27. Partnt,) Apparent. .

h(lmm

promiffis.

29. JEdi ificatis fepulchra prapb:mrurn,

j res nm"

Et sl non omittere,) Q'gmi'xczue vi-

&c.) Non reprehendit Chriftus Scri-

Fatore

Iqu

detur decimas etiam olerum & vilium

bas., & Pharifzos , quod fan&torum -

]E, &11 [

herbarum fuiffe- in precepfo., quod

prophetarun) fepulcþra. vetu&ate fa--

cat Tol.

d

b

*

H

CAPUT XXHL s 0

139 -

40 Et dicitis : Si fuiffemus in diebus patrum, noiï:är.örmjng'

1

yuidecime

?

; que p

non eifemus focii eorum in fanguine prophetarum. ..

*

.

—. $r. Itaque teftimonio eftis vobifmetip

fis ; .qui-a fi

s

erunt.

*

T

um qui prophetas occid

v

33. Et vos implete menfuram patrum

.

Vei;trör-nm. :

agl

43. k Serpentes geni

mina viperarum, q'ugmoc/ioj, fugileti

S a kS upr

P

Lj

uia—münda-iil

judicio gehennze ?

S

.44. 1deo ecce e

go mitto ad vos provphïetars, &-ï'äþi.'enjrtes:,ä' &

ten pleni :

7

fcribas, & ex illis occidetis, & crucifigetis , & ex eis flagella-

bitis in fynag

Á

iclics

i

og'i'slx veitrixs » & perfequemini de c.:ixvitatxe:in* civi-

E

atem. -

*

at fupe.r väs omnis fanguis juftus, Tqüi.'eülfusveif :

yi (imiles :

:

fuper terram, / a

fanguine Abel jufli ufque ad fanguinem » /Octt

yinibus (pe-

- Zacharise ,

":

- filii Barakchi.æ,. gqqem 'occidi'fgis inter templum ,. ?—i &

z' pmni ?ür-

:v

II.

; 4&1 altare,

?2

2.-

i joli; i«

D*

S 5

.86. Ai*nän

Paral.

[ sss

. rifcent

ia reftaurarent, que merito in

donatus putat Chriftum irr*id—efe Scri-

24.22.

aiadificiis

! honore habebantur ;

fed. quia cum

bas, & Pharifzos , qqafi dicat : ma-

ftorum

eorum zdificarent fepulchra , majora

jores veftri prophetas occiderunt, vos

;

E

ipfi fcelera perpetrarent , quam qui

illos fepelitis.

Y

30

prophetas illos , quorum fepulchra

Filis eflis eorum

) E'-;xfceleræs etiam

zdificabant , occiderant.

imitatores.

.

*

32. Luplete menfurat p

4;rum bgfra-

p d hr

30*

Efferus.) id eft fuiffemus.

Sangmine.) ld e

ft czde.

rum.) id €ft , occidite eos prophetas,

N

Qu

f

31 . Teffimonto eff

T voäi/'mctip/;;'s, &

uos illi , quia nondum erant, ócci-

n

Paulo aliter hoc Chrifti argumentum

d

ere non potuerunt.

Vetera: patruni

ais v

u

veftrorum fcelera recentibus c mu-

VE yhora

hi

recitat Luc. cap. 11. 49. Profedio , in-

quit , zeffifcamini , 'quod . confentitis

late, eft figura, Confeflio ; qualis il-

vinill v

eperibus patrum vefirorum , quoniam 77

la ápud Virgil. 4. JEneid-. T. féquere

ltalíam ventis ,

e

*

q«idem eos occiderunt , vos autem adi-

l

danci int

fícatis eorum [epulcbra, Confentiebant

33. Genimiua. ) ldeft

progetes ,

operíbus eorum, qui prophetis occi-

quafidicat , pellimorum filii pefiumi:

: Signi

fit e0f

Vide dicta cap. . 3. m

.

mun

dmd()

déerant , quia veterum fepulchrorum

* a apnem

i;s

inflaurationem ad. Chrifti cedem di-

Jadicio.) Condemnat

'ionej',*. feu fup-

3l

rigebant; extruebant-enim fepulchra,

jhicio.

ü$. nä

j

[igette

ut a prophetarum atque juftorum ce-

4. Ideo.) Scilicctut convertamini.

Vel ideo occidetis , quia. mali eftis ,

i hn

de abhorrere yiderentur, ut cum po-

j m

l'm lls m

ftea Chritum perfequerentat & oc-

& viperarum genimina

x

"

ciderent , Chriítus occ propheta nec

Prophetas, &f Sapientes ,

& Sc'.r;äm..)

l 090;"' u[lda

juftus videretur. Quis enim credit

Per Sciibas intelligit legis interpre-

a^

tes, S. Lucas

pios homines , & próphetarüm culto-

dxixic,- Pro;heza$, CY Appe

u-ent. i

res , €orumque fepulchrorum inftiu-

þlafv'k.

"

í

n

ratores , in prophetam infurgerc vel-

3

&, Ur "ven

dat. Mes) Particula z ,

[f];rd 4

"

&tl

4

le, & illum neci tradere ? lta. expli-

non

"caufam (ignificat , fed evcatiem.

t

]ul

d &Oï

f.

sat T olet, in locum huac Luce. Mal-

/?ärxgg.ïigexn alicujus. fuper aliquem;,

quO

«;BWW

w

:

-

þgw 'EVANGELHESECUNDUM"MATTHQ -

äf

L

i/$6. "Á mén:

dico vobis, vetient bæïcv Aoymnia-' füper gen"er'agio;:

j ï

pem iftam.

*A;wawzæ

eluc. ^ 37.0 Jerufalem,

Teru falem, "q'u*'aä '-þcc-idis PQOphetas, & lla,pid.äsi

JAodiirius

/.33.14- eos, qui ad te miffi funt, quoties volui congregare filios tuos,

P.

quemadmodum gallina congregat pullos fuos fub alas,& noluifti? g jfudn

AF 59. Ecce relinquetur vobis domus veftra deferta.

- dMoprenbentio

39. D

3

t. ddt Q

ico enim vobis, non me videbitis amodo, do'nekþc dl-

;

catis : Benedi&ps, qui vvegi.t in nomine Domini.

-

1

GR

E

E rVTern

pul.

aut fup&;,caput— äjus vlenü:f: , eft ho-

tantur quod faciebaxät Pharifzi , &

micidii penas dare, fic infra cap. 27.

Scribe, Vel certe fignificatur adeo ] - 4 Ipfea

clamaverunt Judei: Sezge/: ejes fu-

1

graves ponas daturos , ut non fua

[ Amen dic

pet mos , 69 fuper feljos. noffvos,

tantum , fed . patrum .etiam | fcelera

Z*fé»;. Pro juftorum.

z

: qui non def

luere videantur , quamquam qui Chri-

Uj/que ad fanguinem Zacharia ,. &fc .)

ftum occiderunt, tam: graves ponas -

Aliqui putant hunc effe Zachariam ,

meriti funt , ut alienis peccatis de-

j eumdifcipu'

qui inter minores prophetas numera-

bita fupplicia adeo non luerint , ut

tur. - Alii contra putant fuiffeZacha-

ne quidem pro fe

»ipfis fatis mulcta-

riam patrem $. [oannis Baptifte ,

ti nnt.

1

utraque fententia patronos habet era-

57- Quoties volui cong

regarefli;:'iþp | ET

ves auctores , & fuis nititur conje-

o5 , 6$c.) Significat fepe vocatos Ju- ] dm, 5,,

&uris , quas referre non eft hujus bre-

dzos, ut ad meliorem mentem redi- [ *"odi, $4

vitatis, quamprofitemur.

Mihi pro-

rent , fed eos converti noluiffe.

Si- [ hi,

babilius videtur quod docet-D.

le-

.mile eft illud. Proy.

ronymus, fermonem hic effe de Za-

renuift:s 4 £fc.

24 Focavi G. ] mespi,

LUR UET

charia ,

em occifum fuiffe inter

u

Congregare,

&c) Ad me ,inunum ] ]

dællg intgul |

templum

&

altare habemus ex 2..Par,

Dei caltum , in unam fidem, & cha- -

24- 22. qui licet fuerit filius Jojads,

ritatem ; fub ala mez tutelz ,

p uvat

nihil tamen obftat quin idem voca-

tectionis.

O& pro-

A.

retur €tiam Barachias, & effet bi-

Gall;za.) In Greco eft » 0eYi6; q"uæ; :

Lj Àb

tomius, nt multi alii in facris literis

xox gallinam ,. & generatim quam-.

fuiffe memorantur.

?

libet avem fignificat, quarein $. Lu-

f0 texer

Inter templum , &5 alta

re.) In.—ä trio

i

ca -habemusz Sueut avis nidu;fz : f:m,m*,þ

€

Áttefergy

facerdotum , in fpatio illo,. quod in-

CT

y Lum

ter altare holocauft

qlr,um ,& templum

- 88- Eece relinquetur, £fc.) Particu-

intercedit,

la, Ecce , p

:

36. Vensent hac

xa;vmid fuper genera-

TA

xfopinquum E,empus indi-l

e»V"

u

tionem iflam.) Cum enim Judszorum

Vobis.): Abundat more Hebrzorum.

p

una fit congregatio , & unum reipu-

Domus veflra deferta.) Per domum )

il

blice corpus , mirum non eft , fi fi-

templum intelli.

Cui

Props

lii pro parentibus puniantur. Sic I.

falem.

.

git , aur jl,rb'c.m Jeruex

Jlld n

t

Kegum I5. 6. jubentur deleri Atma-

39» modo , ..Efc.)iAf'n;-' P4

r y idetl,

t

memm

lecitz propter majorum fuorum fce-

;ex nunc , ex eo tcmpore,

:

!

lus in lfraelitas.

Quz punitio etiam

Donec dicatis : Bepeditlus , &c.) .DI.O-»: /

,

No,

F e"dfrfn

magis locum habet, cum pofteri pro-

fed

]

mlnc

mecin extremo judicio videntes me .

quoi

i

genitorum .fuorum mal-t)s-- inores imi-

foif

dicatis : Bezedidus qui - "venit ivmm'if '( ]

n

[ sss

I4r

-:e*æ Xy 4 ä;*ä'

gen'eragioï

OOA POUUEANOXXEI 05

- Pradicit tetnpli - ever iorem., monetque ,. ut caveant a venturis

| &ïapida's*f;ï

iljos tuos, -

"Méduttoribus , futura. pranuntians bella , ac perfecutiones : Jur-

i

*

vt - gent p

Jfeudocbrifti ; €? -pleudapropbeta :.de adventu. filii bominis

|

Szvnov

pracedentibus fignis im. [ole , luna , & . ffellis : omnibus ignotum

i.

- dicit Chriflus diem judicii , C? de fideli, ac malo fervo,

-

M

propter. qua docet. femper ejfe vigilandum.

r

nt difci- 4 Mar

— —ÜÓ

g

1. ; T egreffus Tefus de templo, ibat. Et accefferu

13 3.

—

! puli ejus, ut oftenderent ei cedificationes templi.

Lucz.

ificatur adeo —

.. 4. Ipfe autem refpondens dixit illis : Videtis haec omnia?

2I. 5.

Amen dico vobis

j w non H o

:

,b non;elinqugtur hic l;.pis*fuper lapidem,

tium. fcelen -

qui non deftruatur,

gamquiCtr- H

. Sedente autem eo

fuper montem olivet.i.,' accefferunt ad ^ Luc.

uye pont B-

- peccatis dee -

eum difcipuli fecreto, dicentes: Dic nobis, quezndohaec erunt? 1944

?

y hoennt , Ui

& COnfummationis faeculi

fatis hu

& quod fignum ;dve'ntus tui,

53

4.c Et

ne Domini. Dicent autemtunc Judei qui putant i

d ai)—ilïis fatum, ut eum

ad mifericordiam fle&terent ; dixerat

damnati, Bezedidus , €&c. rei eviden-

e vocatOS !.lq ; x

tia coacti , fle&entque genua juxta i]-

enim relinquendam domum defertam;

meitem rede

Jud, ad Philip. .2. Ut ;z zomine Je[nu

.quare cladem , & everflonem urbis,

nolllim'r- $i

emnue genu fletbarur ,. celefliumy, terre-

& templi przdici intelligentes , xo-*

fürium , &6 infernorum , Gc.- Vel de

gant ut templum contempletur, nec

r g

Judais intellige , qui extremo mundi

tam egregium opus perire patiatur,

g, in m |

tempore ad Chrifti fidem converten-

9. Nom relinquetur lapis [mper lapi-

fdem, & Cha".

tur.

de;.) Licet per exagcerationem di-

wda, &

€tam hoc videri poffit , tamen non

l. [Bar.) Abibate .ttämplo.. E'no-

-eft paffa divina providentia , ut exi-

ft, ceno qi '1 :

eévero dnà 78 lees, uteftin Gra-

' ftimare quifquam poffet , hec hyper-

yeratim quO* «

&O textu.

-bolice potius effe di&a , quam pro-

uarein 1

"Accefferunt. difcipuls

| ejus , &c.) Mar-

xie. WVide jofephum de bello Ju-

€üs I5. I. unum,tantum accefliffe di-

dáico lib. 7. c. 9. & 1o. & Theodor,

7 nld""' f" "

cit

Fortaffe unus pro. omnibus lo-

- Jib. 3. Hiftor. Eccl. c. 26.

,f f. ',Pzïficul,

cutus eft, vel numerus pluralis poni-

1 Quando.. b«c Qrunt.)' Hec fc'ili&ec'ma-

tur pro fingulari per

yllepfin , ut

p W

cum c. 26. g. dicitur difcipulos mur-

la , qu& prædixi(ïi urbi , &- Htemplo

venturda. -

z

? HebrzOf"m

muraffe propter unguenti cffufionem,

p donm

cum tamen joannes c. I2. 4. folum

| Quod. jïgmm! aä'veritrg'tui.) Ad ex-

tremum judicium.

yr u

jpem gu

Judam murmuraíiie , & 'indi«gnatum

mncmoret.

Ef confkmmz,-tiani: fecntt , Uc.j Sæ-

"aeTH

idel

Ut oflenderent ei edificatienes templi.)

culum confummand imintellexere dif-

Non quod nunquam templum vidiff:t,

cipu'i ex verbis Chrifti Matth. 13.

gte

d)

01

Si- e it i« confummatione facul

Mit-

iaty

p m

fed quod nunquam illius ftra&urin

£uiflet curio.(ïus'r c,antemplat'us..

aet. E,uus hominis Angcla: fnos -- &c.

Al-i-

R—

t

142

EVANGELII s'E-c UNDUM h—ïlATTH.

T

« E;ph

. 4 Etre

i2

" vos

y Ea

4. 6

fpondens Jefus, 'dixit eis : « Videte, ne qu

;

Co

: feducat. .

'm.'Et [

; Mu

lti enim-ventent in nomine *meov,' dice

- ponutorum

:

2. I8

"ntes 1 E;o f qu

' Chriftus, & multos feducent.

1. Qu

/6. Audituri enim eftis prae

lia & Opinibnes*p-fäae"]ic)'ru.m- Vl-

-

g

u E

dete, ne tur

Finteltm

. finis.

b;er;n.ini,bo.portet egim haec fieri, fed,honäu'm eft

:oqe

. 7. ConfürE

ä,t enim gens in gentem , .&,rägnum in "r?e'gnümïs-

E IT

& erunt pefülenti, & fames : & rerreemo:us

per lölc;.af

'$. Haec autem omnia initia funt dolorum.

»

lert, inte

*

L

d Supr

9. d Tunc traden: vos in tribulationem

& occident vos,

Io.17. & eritis odio omnibus gentibus prop'er nomen meum:

0dio habebs

IJUCæ-

W olio profaq

Io. Et tunc fcandalizabuntur m

! fetat-res,

21.I2.

glti»&þ invic.þxþ'þraden; ,&

Joan.

odio,habebþunt invicem.

*

it. Pþm'a/)

4

A flb

135.20.

-

-M. lus enim (f

16.22.

E. Melti entm venient im nemine

ta qui volet leget:ai':;ud Jofephum Hb:

| £5, &ante

meo. ) Se Prophetas a Deo miílos

20. Antiq. cipit..7. 9. & I5. & lib.g.

E N

de. bello

m

profitentes , aut Mcpias ; idque par-

Judaico c. rr1. 12. I?- 20.

timante diem judicii , partim ante ex-

2148 a.

[ & od

cidium- Hierofolymitanum , quod de

UE Ms

"Dheoda , cujus mentio eft. A&or. 5.

Peflilentie 69 fan)ef. ) Fa,metä ante

Charitatem h

Hierofolymitanum éxcidium przcef-

1

055 ( Chrif

6. & aliis hujufmodi intelligendum

filie ex Actis Apoftolorum colligitur

eft. Vide pluraapud Barradium tom.

c. II..n. 29 &

Vetent , jam 1

3. lib. 9.'c. 2. ubi multa ex Jofepho

J ofepïfus trgdit 1. 20*

€odem Cim ]

antiq. cap. 2.

d fenfus &

affert , & profanis fcriptoribus.

Per loca, ) In. variis locis.

- In momine mto,) Mleu

m fibi nomen

lehirefce.

ufurpantes. -

»

9.Initia [nnt dolorum.) A' exai edivos..

elCEt, l l

6. Audttur

ia ia pralia.) Hoc

Vox Greca 93 , dolorem partus fi-

.rita:e',. &&

nificat. Senfus eít , hzc füat initia

dé bellis Judaicis , qu& urzbis exci-

Tetelt ip (s

dium przeceflerunt, plerique intelli-

:

olorum parturientis Jerufalem vel

; D Hit.fa/'v;,

gunt. Alirde bellis Antichrifti , que

mundi. Solet Scriptura cum dolore

i

h

l

parturientis dolores magnos confer-

r

antc finemmundi futura funt. Utrum-

E —'qm Pil ti CDtet

que poffumus probabiliter intellirere,

re. Pfalm:47. n. 7. Idi. doleres ut par-

J 79 polii,

cum alterum ex hiftoriis , & certo

-

turientis. lai. j

í^| ' -ftapi;ew ,

J

am eventu; alterum ex Joannis Apo-

rientes dolebunr.

3- n 8 &mfï .f.artf-

*

H4 ,

Trademt ves i

tfra infj

calypfi probetur futurum.

;2 ;fibktldiïanem. )

» lal eriti

Opiniones.) Rumores,

famam. .Græ-

Variis tribulationibus , &

vexaai-ox:]iþ-

H drej,

ce eft éxodg , auditiones.

bus exercebunt vos.

*thi, 6f

Qmnibus gentiä-m.) Omnihomi:

xim

Sed noudum eff fruss.)

Scilicet Jeru-

ceneri.

Perïewtl(mes

falem , vel mundi.

7. Confürget emiz genus in xgentem,

Io. Scandalizabuntur.) A fide

:

difi

&c. ) Hsxc ctiam communiter & de

ento- E

*

to te

li Drius

ruim.

cedent timore"i?m/nanium torm

4

4

tcmpore Hierofolymitini excidii , &

fll[ug

de. teiipore Antichrifti intelligi pof-

Ipvicem tradent.) Pxopinqu

bulat

UC

quos.

-

i PFOP.m":' |

3

" anc;— exempla hujus prajedi&ionis mul-

te

N

N

L

j

,

CAPUT XXV.

143

E

N

ul

Y0$

duCent muh;oä.

j ! r Et multl 6pfe1'.1doprophetæ furgeht, '& fe

^ y4. Et quoniam abunudabit iniquitas ,. refr

jgefcetv charitas

"multorum.

I3. Quiautem per

fävära'verit ufquein Hnäm,' hic falvus brit.

Füm. . Vi-d"

14. Et praedicabiturhoc'Evangelium regni in univerfo orbe,

ondn'm et

in teftimonium omnibusgentibus: & tunc veniet confummatio.

15; e Cum ergo videritis abominationem defolátionis, quae

e Mar. -

1'r;e'g'num, ! di

&a eft f a Danie

à

I35.14-

le prophetal*,;&agtem in loco fan&o : qui

Lucz.

-

lo;a.' | l"egit, inteuiga*t":

r6. Tunc

21.20,

an.

datvr, T

Odio habebunt irvicem. ) Inädeliþus

27--

ifil;

nihilöminus Evangelium longe late- 9;

4 odio profe

quent'iþufs fideles ,.,Chrim

que per orbem predicabitis , nec il--

[

J fectat.res.

Jis impediemini , quo minus munere

lat ; (

1. Pfendoprophete. furgemt. ) Mide

veftro fungamini.

.

Ipn tefligsontum omnibus gent:

ä;z:.) Ne

í

l.

; Jofephumlib; 7.de bello , c. t1. La-

"

| ji. E

lis enim pfeudopropheta Simon Ma-

quis Évangeliiignorantiam poffit pre-

u$, &ante extrem

.texere. Ut Evangclii predicatio con-,

*

tichriftus.

.ümjudi'cium An-

&

*tra ipfos teftimonium dicat, quod

feghum hb' ;

I

l

|

I2. Adbundguit iniquitd.c.)' Szyitia ,

vitio fuo pereunt , non autem pro-

À

d

delitas in. Chrifti difcipulos. *

ptérea quod Eyaqgelium non audie-

D 4 & ca

rint.

: szrigefcct chartias. ) Qui enim

Pamenié .O charitatem habebant , qua Apofto-

Coz[umumatio , AU'!:.)- Tsl?x(;g , finis vel

L. Jos, & Chriftianos exciperent, & fo-

mundi , vel. Jerufalem.

jjm p* -

s. Abominztionem del[olationis.) Abo-

m olligt . . verent , jam fe ab ip(is abducent, ne

imdit

eodem cum illis exitio involvantur,

minatio defolationis fignificat prota-

[ Vel fenfus eft: Charitas multorum

natione.n teinpli , propter quam ,

refrigefcer , & peribit, illorum vi-

per quam illud defolatum eft, &

.

everfum', nimirum abominanda fce-

H

delicet , qui perfecutione territi a cha-

:

w-ajä/yæv., :

ritate ,' & fide, vel a fola charitate,

lera Judeorum , que ip(ü in templo

m p5 7 « retenta in corde fide , excident,

opatrarunt, quibus abominandam (tra-

H

gem, & vaftationem. Romanorum

13 Hic falvus erzt.) NpudLucam ni7

epfile V -

hil .detrimenti ex perfecutione eos

infe , urbem , & templum provoca-

Jote

ui patienter perfeveraverit perce-

cartünt.

Ali de feditione illa ia-

0005 Con

í

9'4

terpretantur ; quz fub. Floro prafide

|-pturos pollicetur : ££ ezpz//ws , iaquit,

u n

de capite veffronon pertost ; 29 patten-

Zelotis au&toribus (. ita enim feditio-

nis duces vocabantur ) inter Judeos

!EMF 'P?r;fþ 1 u vefira po/Jrdebstss animas. "Ucfra:,id

excitata eít , ita ut Zelote in tem-

. eft, falvi eritis per patientiam.

7

h

l

junen )

pg4. Br pradicabitur boc Evangelium

plum fe receperint, & illud contami-

j yexatiodi :*;ï .. regni, €/c.) Licet hec calamitas , &

naveriit, ut fofephus lib. 6. de bello

Judaico c. 1. defcribit, — Prior-expli-

3erfecutiones advenerint , non tamen

catio eft Maldonati, & Corn. a La-

m;i

omintm. -

continuo 'xiftimetis , adelle finem

Pofterior Abu-

-mundi; prius enim. Ejvangclium to-

pide ia. Danielsm.

T

|

.to terrarum orbe predican oportet.

"lenfis, Janfenii , Bor'ron'ii , & alio-

rum.

;

m

gt a

|

[ Vel fenfus eft : Licet tam. multa.tri-

T bulationes, calamitates, & perfecu-

A Dagicle /):op/g

gta..) ; þCap'v. 9. n. 27.

siones iqfïzrge&uræ fint. contra vos,

,ian? pPOPill'

', Quirle&it. j D"'a;niclem ,pjxopþätgm. :

a

*

144

EVANGELII SECUNDUM MATTH

wau e

À

16. Tunc qui in. Judsea funt , fugiant ad mohtes.

ocadentem '

17. Et quiin te&o, non deícendat tollere ahquld de. do-

mo fua.

4 i Ubieu

n k Stati

18. Et qui in agro, non revertatur tollere tunlcam fuam.

19. Vze autem. przegnantibus, & nutrientibus in illis diebus.'

i fcurabitur,

ecælo &

g A8.). 20. Orateautem, ut non fiat fuga veftrrain hyeme, g vel fabba:o;

I. 12.

21. Erit enim tunc tribulatio magna , quahs non- fult ab lm-

T Et tun

tio mundi ufque: modo, neque fiet.

g plangent omr

22. Et nifi breviati fuiffent dies illi , non fieret falva omnls

enlemem it

-

caro : fed propter ele&tos breviabuntur dies illi.:

l: Matr

23. g Tunc fi quis vobis dlxerlt Ecce hic eft Chrlftus, aut

713-2L. illic : nolite credere.

ln penetralins,

u

E parte domus,

24. Surgent enim pfeudochrifti, & pfeudoprophetæ, & da- ]

P Sicut enij

73b

&ue fecumdum

unt figna magfia,: & prodigia, ita üt in errorem 1nducantur

(fi fieri poteft) etiam electi.

- Compart, quod

gur fülito, & i

$

X

25. Ecce praedixi vobis.

oXet, nec qux 1

26. Si ergo dixerint vobis: Eccein deferto eft nohte exlre-

« quo puro tem

ecce in penetrahbus , nohte credere.

ptunum ; ftc ipf ipf

27 Slcut

" nim putablmus.

- Eut uno mome

ad Üccidentem .

Intelltgdt ) Locum prophecæ od

Sabbato, ) Qua a us 'longum fa-

fciat eum de abominatione loqui, que

cere non licebat.-

Vide A&or. eap.

. &do fl,lendldus.

fignumerit eyerfionistempli, & urbis.

I. I2-

€ttt vifarüg nog

16. Tusc. ). Cum fcilicet audieritis

28 liicumaue

Qualis m fuit 4bi enitio mum!;, ö"cï)

prelia &c. ita ut Zw»c ad omnia fu-

Aliqui figni

cari putant nullun hu-

ü æCOCBf [

radiéta referatur.

Vel, Zzzc, cum

jusmodr tribulationem fuiffe in popu-.

Au$ elt , ompe,

Ícilicet profanari templum videritis.

lo Judaico; fed' quid amplius fonant

t d lum

Fugiant ad mantes ) Ut fa;utl fuz

verba: nec populus ille fuit ab initio-

$ illo lll(hcem

mundi.

confulant; tutiora enim funt montana

Videtur Chriftus refpxcere

.a lu æad Cada

loca ; quam plana & campeftria.

tempus Antlchrlfh

r adeo

. Er qui in te&'o, €&c.) Celerem

92. Breviati. ) - Scilicet numero.'

Yentus

?X om

fugam defcribit.

Qui in tecto fue-

Nifi Dominus tempus illud brevms

AC Vif w

rint non defcendant , ut farcmulas

effe voluiffet. -

l ent Cddï*ï&ra

colligant , fed tantum ut fe fuga pro-

Non freret Íalua omnis caro. ) Omnes

9 T arim. 3

ripiant.

'Tecta Judex, ut alibi non

Judei 4 Romanis, vel omnes Chri-

emel diximus, plana erant,

& iniis

ftiani ab Antichrifto fuiffent abolitii

M

ul!" [ lem

verfari Judei confueverant.,

Eletlos,) Qui .Scilicet tunc erunt ;

I8. Noez revertartur tol/(re ttmzcdm.ï

D

Vatlonem

vel qui poft nafcitori.

D

hs alir

Sed re&ta fe det in fugam..

3 2"7200)

Particula | Tzzc, de fi.

mlm 9

jec

I9. V« autem prægaamzäm

cfc)

gnat totum tempus , quod inter Hie-

l0ns ]

ütrris

oQuaram . impeditior eft fuga , cum

rofolymitanam everüonum, & finem:

j

uterum gerant, aut infantulos finu

inundi interJacet.

902 dj

m Qu

l"ïm'n

porc"nt quibus lac prebent.-

Si fferz poteff. ) Si herl poiret.

elh [

20. .Hyeme. ). Tempore ad fugam

In defe;toc;/i ) Scxhcej: (.,hrx-

&C Infy

mcommodo.

*

i

t

'ünd.

/[umc

a.

j

e

"

CAP UT XXiV. -

145

97. x.Sicut-e'nim fülgur exit ab Oriente , &.paret üfque in

] "Occidentem : ita erit & adventus Filii hominis.-

I

&aquilæ; iLuc.

|..98. i Ubicumque fuerit corpus, illic congregabuntur

» fuahä.

20. k Statim autem poft tribulationem dierum illorum fo

l 12.37.

t 41ale7

li diebus.

bícurabitur, & luna non dabit lumen fnum, & ftellze c

a;dent

1-3.'1 O.

elfabbro,.

e coelo, & virtutes coelorum commovebuntur-

Ezach.

50. Et tunc parebit fignum Filii hominis in coelo; & tunc 32. 7.

foit ablm

plangent omnes tribus terrae : / & videbunt Filium hominis Jocl.

2. 10,

1lvä3omni$;

jeftate.

I5

| venientem in nubibus cocli cum virtute muItg, & ma

*

1. m Et $

arcti

:

ba. ^ AIiï de inflammatis exhalationi-

3:24

riitu';, aut

B þ?natrïdiäu!. ) Scilicet in intima

Luca.

| parte. domus.

bus accipiunt, quz cadentes. ftellas

21I.25

tææ':&".dai

- Q7. Sicut enim fulgur , 6€c.) Chri-

referunt fuo dapfu per aerem.

ftus fecundum adventum fuum fulguri

Virtute$ cwlorum — comimmoveluntur. )

Apo.

ndugantu'i—ï

E

| comparat, quod quemadmodum ful-

Aliqui de Angelis intelligunt, qui ade * 7-

. gur fubito, & inexpectatum emicare

miratione commovebuntur , vel tre-

[ folet, nec quisquam obfervare poteft,

more ; quod videtur per hyberbolem -

[ie exire

di&um ad fignificandam Dei tremen-

. quo pun&o temporis fit e nubibuseru-

| pturum ; fic ipfe fubito, & cummi-

dam iram, & potentiam. .Alii, vzr-

nimé putabimus, veniet, & ficut ful-

tutes celorum , nihil aliud. effe putant,

g Sicot

. gur uno momento ab Oriente' usque

quam ipfas celorum vires, five po-

—

ad Occidentem elucet, fic ipfe veniet

teflates corporumcceleftium, duz mo-

r't!ongtimqfa:-lg

adeo fplendidus, & illuftris ut nemo

vebuntur, & a folitis actionibus de-

| A&.m'-' Cap'

eum vifurus non fit.

fiffent. Alii arbierantur 'v[rtut'e.t fïgn i-

29. lbicumque fuerit corpus, Efc. )

ficare fidera omnia, & aftra, que in

facris literis militia cocli, & virtutes,

| nu]hm U

In Graco eft, nróàgua, cadaver. Sen-

* fus eff , omnes homines convolatu-

hoc eft, exercitus celorum appellan- -

if in popue-

ros ad locum, ubi Chriftus fuerit, ut

tur.

ylius fonant.

ab illo judicentur, quemadmodum

30. Pare!iti. )

vit db initid

cuum erit.

: A-ppare'-ll)it,. . Confpi-

ios relpictle

aquile ad cadavera convolare folent,

eritque adeo manifeftus Domini ad-

Signum flii þ/aam'xïi;i:, &c. ) Imago

ventus, ut omnes nullo monftrante

crucis fplendidiffima , vel etiam ip

et numem

i-v 1

fint vifuri, ut a

eadem crux, in qua.Sertator noí

;

llud breviui.

vident cadavera.

quile nullo indi-can;e:

confixus fuit.

Ome

7'99. Starim.) ld eft, non multo

Plangent omnes tribus ter»m'.sx-)'-—ld eif,

(

[9]

pre dolore ac poenitentia pectora ma-

Triä?tldt;onem dierum ;/lorä;nz ,€ c.)-

nu tundent, nimis videlicet fero.

; ii

L Trbulationem Antichrifti.

Onmes fribus terrá.) Id eft, ex om-

tont fv".mf ;

$o obfturabitur, 6c.) M el nubium

nibus aliqui ; nonenim boni plangent,

denfarum obje&tu, vel etiam. fubtra-

fed potius letabuntur, 4wie dibgunt .

Tutts deü' ]

.&ione luminis : quomodo etiam in-

aduvent um

e

jn';, ut ait Paulus . 2. ad

( inter P^

'lim. 4. g.

fii

telligendum quod fubditur : Ez /wsa

m

202 dabit lumen fuum.

- Filrum homsnis.)) Chriftum.

Srella cadenz de calo.)) Maldonatus

Nubibus celi.) [d eft, aeris, ficdï-

g pl

hzc intelligenda putàt ut fonant ver-

cimus volucres codli.

R

M

W* Cbn i Bib. cum WC'am*. Mg;zoqä. T',V!-I,'

*

-

x-»

X

[ 4

[

146

EV'A—SGE LII SE 'CjUND"U M MATTH.

"—r — 3tr. m Et mittet Angelos füos cüm tuba;'& voce magnä,; &

'Cor.' congregabunt ele&tos ejus a q

E m

Is- 2- r

uatüer -Vgntis ib fünïr'n;sq coelo-

iThef'

um ufque ad terminos eorum.

- 9) Sicul

32. Ab arbore autem fi

*

ci difeite plafabïc;]äm : cum jam ra-

|

" t bibentes

x 2

4- 15.

mus ejus tener fuerit, & folia nata, fcitis, quia prope eft seftas.

| dem., quo

33. lta &

g Esb

.

VOS, cum Videritis heec omnia, f?ijl;ote, fl;uia própe

K

eft ;n januis.

-

comnes: ia

t^4o Tur

34. Amen dico vobis, quiz no

? p-ræferibit zeneratio hæc,

É

[

donec omnia hsec fiant.-

.

: linyietur.

- 4r. Du

»Mar — 35. ? Coclum, & terra tranfibunt , v

&

rba autem mea 'n'o,'n

bunt.

: quetür. (1

;;3.;31, praeteri

|

h

56. D

B autem as d ho

ra nemo fcit , neque 'A'ngïeli

D

! . Vini

j -

? venturus f

Cv.oelolrum', nifi folus Pater.

'

"N

37. 0 ,Si'ciut'

: 4 Tllod

À————MÀ.

* qua ho fü

Virzure, ) Poteftate.-

.Sei)tentriODe , Auftro , Orient

Z

:

P. Oc-

- perfodi dor

81. Cunm fuba.) Aliqui veram tu- cidente.

- 44 ldeo

bam intelligunt, aliqui metaphoricam

« fmgis Cæ!ü;füm. ) Ab unà c)o'el.i

j

1

id'eft, vocem aliquam magnam, rau- extremitate usque ad alteram, ubié

x|

: homitis ve

cam, fonoram, horrendam, & clan- colum videtur terminari.

- 45 Quis

gori tubz fimilerg, qualem fe audiffe ^ .

Q. 4b arbore antem ftci diþi'te p.«zkqua"-

ltuit dom

dicit Joannes

WApOc.ï C€. I.IO. & & 4.. Zolam.") Id eft, accipite, audite fimi-

*

I.' & C« I

6.

litudinem , quam vobis ex arbore fict

Et "voce mdg;m",' Efc,-),þSï tubam me-

propofiturus fim.,

j

taphorice interpreteris dices wece za-

3. 'I;zjanuis.') :

Pra f—o»ri:xbusu,- prg:i

('I) 4l "s

£"4, exegetice poni, quafi dicat, cum ^ pe, ante pedes.

hts teli

tuba, cujus fonus vehemens, & vox

34- Gezeratio bec , Ccc

) Id ef,

magna erit.

Favetque, quod in

non *definet effe in mundo humanum

; Qu lomo d

85 Mm f

aliquibus Grecis codicibus habetur, genus, donec omnia, qu& dixi,. fiant.

4 (

ntumvis

Mer ceaNmwyyo; $evig putq4N;6 , Omhino, &certiffime fient, antequam

)

€unm tuiha voci magne.

-Si. tubam. hominum genus aboleatur e terra. -

*0 tratus ?i

proprie aceipias , dices preter fo-

S. Celum , 6 terra tranffbunt, 7 c.)

- p Wemalugdo

"VOT nem ee

num tube audiendam etiam vocem,

Id eft, potius vel prius peribunt ,

.E Ditim i

qua mortui judicio fe fiftereju- quam verbá, &

beantur. Fayet huic interpretationi, irritum cadant.

pxædi&'roges mez in

* ltife eg tit

quod in Grecis codicibus habemus;

.ll m

3* ag

36. Niff folus parer.) Non dubi

I

"Itetis l

Mera e'dvricyeoe, xad od mteyedatc;

quin etiam filius hominis excludatur,

eum tuba , 6 voce magna , ut eft in

cum dicatur Marci 13. 32,

Neque

T dj

wulgata Latina . editione.

Filius niff pattr.,- Hoc autem fic intel-

ac -u Miey |

l

Eitlos.) Et etiam non electos; fed

lige.- Verum quidem eft, Chriftum

þ j

4

;

de electis tantum mentionem facit

bomihem fcire diem judicii humano

BI

honoris cau

fuo intelle&u , cum in ipfa humana

|

* lg,

probos.

fa, tacïte/ .-præteriens re-

*

Chrifti natura, ut ait D. Paul. ad Co-

Vüsthy

v ilter

4 quátuor ventis. )

Id efh a qua-

loff. 2. 3. Jfnt omnues in t hefauri [apsen-

£uor Orbis partibus, a quibus'qua- £ie, & ferentia abfconditi. — Sed.non

iiff

Mdfnt []

T0 ho

o prscipsi venti flant, fcilicet noviþ fecundum humanam naturam ,

95 d.

m

d i n

1

]

CAPU T XXV.

147

n &

: ,þ37.., r Sic

:

tus Filii «Ge

I;-

ut autem in diebus Noe, ita.erit & ac;ven

I

1ls etelo

- hominis.

?

:

icut enim e'r:int in diebus,,.ante',diluvium comedentes,

Lugæ,

j jam t

J & bibentes , nu

bentes , & nuptui tradentes ufque ad eum !7?*

elt fs.

diem , quo intravit Noe in arcam ,.

jia prope.

39. Et non cognoóverunt, donec ven

Ws COMMO

UR CNM

| tulit

omnes : ita erit & adventus Filii hominis.

Iio hæb,

: 40. 'Tunc du

,

0 erunt in agro : unus aiïumetpr

, & unus re-

M

- linquetur.

m:ea:non

4r. Duse mo

lentes in molai una affumetur , A& utna— ïelin.:

quetur. (1)

*

z

; Angdi

— 4 Vigilate ergo , q

uia nevfc.:itis," qua hora Dominus vefter

venturus fit.

/

A

- 43. Illud autem fcitote, p q

uoniam-fi fciret paterfamilias,

, Mar,

—— d

17,* 0 Sicut

. qua hora fur venturus effety

vigilaret P'giqug ; & non fineret

13-3'3.

ucæ.

riente, O.

jerfodi domum fuam.

44. Ideo & vos eftote

b uná eali

'1

parati : quia qua neícitis hora Filius 12.39.

:

^hominis venturus eft. .

zerama j

4S. Quis, putas, eft fide

lis fervus, & prudens, quem con-

p p

ftituit dominus fuus fuper famiiiam fu

z

gndite TIm

P

ary/n , ut detv illis cibpm

[ dn tve'rrxfþoAr; ?

T25

camore nd

i

46 LI Bea-

(1) 44 verf. AI- j edit, Sixt

. zddirar: duo in ledo, unus 'aiI'ui'nätur',w &

)ï'l.büs ! pl'O:

&

^unus relinquetur.

N

' W,ä[d erh

qua homo eft, fed qua homo Deu

molebant frumentum

-mglam trufati-

eít; Nam fi homo tantum fuiffet,

lem verfantes.

-

u

antumvis perfectus , .quantumvis

';] ngqc s 30-,

dixiy n

l3

44« Qua nefcitis bora.).

eo gratus , non fciviffec illum diem,

wérE , quea hera mom putatis.

re terl'üf l

4 queémadmodum mnec Anceli fciunt.

Filins hominis venturus eff:) Ad ju-

INon negat ergo Chriftus, fe etiam ho-

dicium , & repetendam a vobis totius

] IZIW, U:')

minem diem, judicii fcire, fed negat

vitz rationem.

;

; peribunte

fe fcire eo titulo, quod homo fit.-

4S- Quis putas eff fidelis fervus,&tc.)

] 58 Cueedestes, 67.) Quafi dicat :

Imitandum proponit fervum fidelem,

"Terrenis rebus intenti, & nihil minus

& prudentem , qui afiis fervis prs-

jon dubiuit

uam diluvium expectantes.

pofitus, bene fe gerendo meretur , ut

eschudatuh

ab hero. ad amplius munus promovea-

Nett

f Nul;äütes.)-cyayä'v'fsg',,xld e(ïï, 153-

trimonia contrahentes..

»

j*

tur, & fupra omnia illius bona con-

-89. Tultr omne:. ) Omaes

dinou:

fRituatur.

Chnüum

-40o. Heus affumetur , 65 nuns relza-

y

Quis putas ? ) I

n Gäæco eft, v

1 humain

&pas, qui[mam , quis tgrtur ?

*

f humJM

uefur.) Id eft, unus eligetur , & fal-

Ur dez slls zritics rmen[uram.

) Allu-

d vuserit, alterreprobabitur, & peribit.

*

AT. Mailentes. ) Significatur etiamin

dit. ad. veterem famulorum morem,

þat

? f,;p;z

À viliffimo hominum genere Chriftum

qui enim fideliffimus erat praficieba-

$«d 001

: | :fp*o,s haberec/ Quientalium |. ancille

wr? & fingulis Íuo tempore cibi,

n naWWn'

EVAN GELII SECDNDUM MATTH

148

5Ap0.

.46. 4 Beatus ille fervus, quem; cum venerlt dommus ejus,.

E Qumque

26 15- invenerit fic facientem.

,5.d quir

o]æm fecum:

47. Amen dico vobïs, quomam fuper: omma bona fua Lonfh-

« Tuet eum.

Prudent(

1bus.

48. Si autem dixerit malus fervus llle in cor de fuo: Moram

fac:]t dominus meus venire:

Morat a

9tl Tud.

.49. Et coeperit percutere confervos fuos, manducet autem,

& bibat cum ebriofis :

6. Media al

pit.. exite.obi

$o. Veniet dominus fervi 1111us in dle, qua non fperat, &

hora; qua ignorat:

7. Tunc f

. $1. Et dividet eum, partemque ejus ponet cum hypocrms.

ampades fuis

rSupr r Illic erit fletus, & ftridor dentium.

n

540

—-———

lflfl D

CAPUT XXV..

pent, ut fpofus

L mum fponíe, in

: des füas deduce

ia Pamlyolas proponit de decem «virginibus, ac taleniis di jlrzlmfzs

fervis, quorum dominus peregre rediens. fingulos pramiat , aut

: brandis prepara

wrgmes honoris

punit juxia ipforum merita : extremum judicium ponit ob -

Pcum fibus, !

oculos , & caujas premiationis bonorum , ac pu-

E lib. 5 cenial, d

eitiomis malorum.

M eudhs. Vije

L trad. a. Jun d

n6 fdelinm o

Unc fïrmle erltregnum coelorum deceríh wrgm*bus* quæ

E

'enificar.

/ accipientes lampades fuas, exierunt .obVLam fponfo &

Laalas fus

fpon 8e.

^

: IMufiat, : )m

-

i.

2 Ouln-

[ perünt, qua (

- Tuntbyiam, fe

vel tritici demenfum dabat, quo - fe

I

z. ) Cum fcxhcec Dominus

; Tptias inor,

alerent.

venerit, pendet enim fenten-

--

; Otnes bonis o i

9. $; autem dGCrl! males . férvus

tia ex fuperiore capite.

n

;lle. ) $i fervus ille malus fuerit, &

Decem 'wrgtmäw ) Id eft multlS'.

Omum fUam

dixerit.

þ(mfa & Fe

$0. Sperat.) ld eR expectat.

Denario numero parabola proponitur, -

SI. Dividet eum. ). E]lClCt e familia

uüut omnium hominum multitudo , at-

p antem CM

ue univerfitas fignificaretur , quz.

le 77

fua, feparabit a famnlorum . fucrum

per hunc numerum expnmx folet, ut

æ yir

gits 1"

numero.

lomutafli merce-

fid

m dbcf'im

Partem ejus.) Partem vocat, He-

dem meam decem fw:zäu:

Gen. cap. 31.. 7. —

Parobola

breorum more , miferam ejus condi-

tionem, SicPf. 10.6. dicitur: lgzis,

mt patet ex. conclufione, qu& habe-

turn. I3. eo fpectat, ut intelligamus

talicis eorum.

& fulphur ,

S Jþ:r:tm Procellarüm pars

3 0leum

)1

debere nos femper vugtlare, paratos

L.

hOC []

um bypecritis , &c. ) Hypocmas

effe, & bonorum copiam in adven-

lan

lto

vocat fervos pigros, & negligentes,

tum Chri(ti prepararé, qunnefcunus

qui non folent "nifi Domino prefen-

qua hora Dominus venturus. Iic.

T)af f"f*ü

&mt

Ms ve] t

te laborare , ad ocgluwn . fervientes , ut

Virginibus.). Nirgines dixit, morem

: füm

loquitur D. Paulus ad Ephef. 6. 6.

refpiciens sviillius; confuemdo emm

R Gpemm [l

EEE , B

w

l

CAPUT-XXV.-

E

149

eis erant fatuae, & quin

C

lüe þru-de

ntes:

2. Quinque autem ex :

inus; us

. $.d quinque fatuge

, acceptis lakmpadib/us- non fumpferunt

fa coniti-

oleum fecum:

$

4. Prudentes vero a

*

c.ceperu»ht oleum m vafis fuis cum latf;l-:-,

S Ü MOT&[E

dibus.

:

$. Moram autem fa

ciente fplbl'ifö » dormitaverünt-dmnes, &

ormierunt.

&

6. Media aute

m no£te claïndr.fa&:usgft Ecce fponfus Xvþe-,

E

mit

, exite obviam ei..

fpents &

j

^. 'Func furrexerunt om

es V1rgmes 11Iæ, f;&". :orhäï;ï???ün;t.

gypoþfids&-

am pades ..fua&

T 3

8. Fätügae

. Moram. autem. f'aciente — fponfo. y

äl-at, -ut,fpm-ifus— vefperg .ad..iregc do-.

mum fponíe , indeque fponfam in e-

Moza .

f

poAfi inoram. fignificat »ju'tq'uilicijs |

^

des fuas deduceret ad nuptias cele-

yenturi. .

P

dl]l;iþll!isï

es, && .d.orm:'emnf;)ï

brandas preparatas, pueri autem d

Darmitaverunt omn

Z

juf , nb

X

virgines honoris caufa obviam ibant

Dormzirt, mori efó ; inquit. Gregor.

Wt -

cum facibus.

Mide. Alex. ab Alex.

homil. I2. -4ete fomuum vero dormi-

lib. 5; genial dierum , & ibi Tira-

zare , .efl.ante mortem a. falute Uingue-

t.

quellum. . Vide etiam Salmer. tom. 7.

feeres quia per pondus agritudinis per-

tract. 39. Jam diximus per decem vir-

weniter ad (agmum mortis , &c.

Ap-

gines fideliumomnium apui;i.tudin;m ]

pellayit autem Dominns mortem ho-,

jus: que

fignificari.

*

iminum fomnum, quia omnes veluti,

d

des

Lampa

(Juas ) — Lampas ;'äd'cm"

a fomno, ita.a morte in extremo ju-

fignificat. Omnes enim fidem acce-

dicio excitabuntur.

perunt, qua Chrifto excipiendo exie-

? Quir

runtobviam, fed nonomnes cum illo

6. Media, node clamor fatlus

: ef)

: Cum äfc'ilicec(minus.'expe&abaptur x

t Dominus

ad nuptias ingreffe funt, quia non

omnes bonis operibus erant in(tru&a.:

nam 442 Lora non þutatis Frliu$ homi-

im fentt

Sponfo £* [pom[a. ) . Dum fponfus in

mis veniet. . Porro clamor ille eft ,

omum. fuam. fponfam .deduceret.

qui capite precedenti num. 3I. per

tubam & voce

t &—mums. |

Sponfía eft Ecclefia, quam trium-

tus eít.

m magnam figni kfïca'-v

1

roponitüh

phantem Chriftus deducet in cclum. .

nmdo, 4*

Q« Oinque erant fatue, &c. ) Fa-

V. Tanc furrexerupt ommes "virgines

FUL Y

quæj

tug virgines. fignificant eos, qui cum

alle. ) N«l fignificatur corporum re-

furrectio; vel, audito rumore adven-

; folet, ut þ

fidem habeant, carent tamen operibus,

nes, qui pri-

i m

bonis,Sapientés vero €0s, qui utrum-

tus Chrifti, omnes homi

us quafi fomno opprefli

de illo non

qug hbt

qué conju ngunt,üdcm f;(.:,kilvic.ec )S

opera.

Cogitabant, excitandos,

ficut D. Pau-

lusdicit ad Rom- c-13. IF:— Hora eff

lgelligämus

9. Oleum.

) ;Bonörvuih operuin;nam'

tD Pmms

fine hoc oleo fïd;es/ non lucet,; fed

jem nos de [ommo furgere , munc entm

ip adret

languet.

propier eft.

nijfro Ts quam tum. reie-

"Je 'f'&ajïx

fu;:a iP er vafa m;elhg;qus

dinmits,

*

ixxd

æ'defgilüusa

g Or na*vcr

unt. ldm;mdes fuas.) Ornare

anima, vel.confcientià , qug |boho-

rum

&

lun

lampades fuas, eft, opera, que quis

li' m()l'em

€eit.

ub m

E

: ;»itecgpcgþu

[

'täcit', ad reddendám in ju ic:rg eo-

eu,ldo. e"-im :

"

5 s

L

. 138 EVAN-GEIQ-I'I SECUNDUM MATI;H.--

/*8. Fatuse autem fapientibus dixerunt :' Date nobis

'devolä*(;

r Eu

L unum, uni

veftro : quia lampades noftrae extinguuntur.

& 9. Refponderunt prudentes, dicentes: Ne forte n

on fuffi- [b «tiain.

*

ciat nobis, & vobis: ite potius'ad vendentes, & emite vobis. : [ : Ab

10. Dum autem irent emere, venit fponfus, & qua paratee. [ elinas,

.erant, intraverunt cum eo ad nuptias, & clau'a eft janua.

7 Stmi

1I. Noviffime vero veniunt, &

reliquae virgines, dicentes:

4b Qu

- Domine, Domine, aperi nobis.

*

Mcondit

:312. At ille refpondens ait: Amen

dico vobis, nefcio vos.

! ECRU!

A

4Mar — 13. « Vigilate itaqué, quia nefcitis diem,. neque horam.

lorun, &

15.33. — I4. P Sicut enim homo

peregre proücifcgns, vocavitfervos . » E«

£Lu

"

1

1

quinque t

x fuos 2 &ï trad1d1t illis bona fua.

15. Et- fonii, ec

— .

rum r

a

*

Io ngi

?. Ait il

& recognofcere. -

"

ationem in memoriam revocare, "

tern«e.

X

-n;'zftiqs.:)' Be-atftUQiniä &- :

C qua fier.

4

X

"8 Date Bobis de o

lo veffro;) Sipni-

"Claufa eft janua.

) Q—u-iä nïzl'li äpei?ie-

pintn i p

ficatur fore; ut homines; qui'bona.

tur ccli porta, poftquam beati poft

ópera nor habuerint nimis fero , cuim.

judicium in colum fuerint ingreffi

GI. Neviffime vtro -wveniuut €$ re-

judicabuntur^, * fan

&Q-rglm-: '-gu.xilf-ium*

t

implorent. .

X

Hiqua "Virgines, ) Ktiam hoc eft parer-.

& preguation

þ r

790. Refpon

dérusit þfü.ä'ente! 10862 9

R

gon ad explendam, & ornandam pa- -

f Cum u a

Quod prudentes virpines negamnt fe;

rábolam. $imul tamen fignificatur — | virgny,

óleum daié poffe', .fipnificat aliena

poft judicium, quo quilibet damnatus

Timt ereoy

ópera, G'merira implis tunc non pro--

eft;. non eífe precibus lc—ä;(;'um,, ut ad- : 'v'tu

t Chilhs

futura. , Nonenim potetit turic roga-

mittatur ad gloriam..

(

»

-12. Nefiio vos. ) E.

ft vulgaris ille

ceftt i

j *quia e

tus D. Petrus, aut alius quifpiam.ex

fancis, merita fua , & opera dare

dicendi modus; quo eos dimittimus,

P tam ais

quibufcum nihil commune habere vo-

E juditn

impio , ut falur.em'j aternam "confve-f

uature .

»

D hoc

lumus ; his enim dicimus, Nontenovi, .

4litis,

..A forte

op fuffisat Bobic, UPp0LAS)

ltalice, No- :2 cemofto , licet nobis .

Vm'll!'t [; 1 t

Non fignificatur juftos dubitatores in

egregie copniti.

Dicitur etiam Do- -

« VOS Og h

judicio ; num ad falutem futficiant

minus nefcire impios' fcientia bene-

-N int

1

l

Sliging

fibi opera, qu& habebunt ; erurt eniii

volentig , & approbationis, quiaeos :

*ntum li

QU

beati , & clariffime fcierit fufficere fibi

non approbat, juxta illud Pauli 2 ad

[ um ded

it,;

opera & charitatém , fed eft'parabo-

rim..carh 25 I

quei junt ejus.

9- .ïCagnq'?it Dam»z'ng.l;,;*

; h Ujunds f

ig parergon; tribuitur' enim hac re-

;

CM D m

fpgnfio ;K"*;i

inibus , üt harrationis

UIS. Fegalate dta49

e 6c:) Nevobis-

! &ttim "heren

decorum ,.

ptobábilitas férvetur;

contingat: cum fatuis;Virginibus. im-

*

utetiam quod proxime dicitur , Jre

paratis ex cocleftibus nuptiis excludi,

N

^ Mu ded;

:

TET

petíus ad vendentes , t.^ & quod' fe-

UH "Sient enim bouo. ) . I»mpe*rf.e&æ 5

: Qul

7feda

quitur, Dwm aufem arent emere; nuül--

eft & pendens oratio; itaque fubin-

Ota

la enim erit facultas judicii tempore

3

j ahh le

operuüm bonorum oleum

Filli ï

vel

Jfacir

1 fï ,,Zi- r?gæï!? f-æ

t

!l füque

f

Abeundi a

1

iatn." Pátrtic

ften

0n f

comparan

dum, fed fignificatur inuti-

dom,

lrl

Jem effe fetam i.

duo:

fuai

Ls

abóla ,

I'eg t

f

2 Juuo pasa.

adyigü

antia

abolg

mï&læ,

; riam., i.

aþigxk:qmg;w, "

Bo

»2

-

OCAPUT XXV.

15I

sdedn T

1;. Et uni dedit quinque talenta, alii autem duo,, alii vero

. T unum, unicuique fecundum p

eft ftatim.

ropriam yirtp.tem',. & profe&us

ton füfi- d-

evobis. T -

16. Abiit autem q

: :

vi quinque talenta a

cceperat, & oper.at*uïs :

epuus p

eft in-eis, & lucratus eft alia quinque.

*

4nua.

17. Similiter & qui duo acceperat, lncratus

eft alia du,o).*,

dicente )

18. Qui autem unum acceperat, abiens fo'dit« .ifnl,-t-;errani,'&

ndit pecuniam domini fui,

;

.

?bfco-

:

N

io voS. |

E Ig.

Poft mu

ltum: vero temporis ven

:

it -.dOinus I.'-eryo»rum

iofati

lloruim, & pofuit rationem cum eis.-

lit alia

vit fervos

20. Et accedens, qui quinque talen

ta acceperat, obtu

didifti

jJuinque talenta, dicens : Domine, quinque talenta tra

n

mihi ; ecce alia quinque füperlucratus fum.

.

2r. Ait il Dominus ejus : Euge,

ferve bone , & fidelis,

titüdinis &«

r

]

uia fuper pauca fuifti fidelis , fuper multa te conftitutah',

x

beti po d.

:in..t;".a m gaudium domini tui,

*.

1

s ingredt

*

220 .AC"

at

ut 5 r

U

fi pecuniam fli;lvarm fervis ad lucrandum

celt p

& preparationem ad extremum judi-

puhmpr d-

cium, ut ea , quz prgceffit, decem

V

diftribuunt, eain tradunt fpeGtata fin-

f

i

pfcnr ]

rginum.

gulorum induftria, & prudentia ; ideo

-w*i

Homo peregre pr

af.'cifcs)zs. ) S-ïgnifica-l

Dominus hoc parábol« addidit, quam-

2!

|

amnáus g

xis in diftributione donorum , & ta-

jimy UL A v ,'

tur Chriftus, qui dicitur peregre pro-

lentorum Dei id non fiat.

fe&tus; quia ex hominum oculis dit-

ceffit in cclum , fedetque ad dexte-

-XX6. Letratus eft alia quinque. ) Ace

i niis il :

ram Patris, multo po!

tempore ad

ceptis talentis alia fuperlucrari, eft,

jimittimus,|

accepta gratia bene utendo , ejus ac-

habere vo-

4

judicium , hoc eft, in mundi fine re-

Nunte navi,v-; 1

]

ditarus.

ceffionem rrfereri, vel. plura bona fa-

Vom*vit

J

r"

éngios 205 , *äfc;) Per fer-

cere.

li b

Ssos omnes homines, faltem Chriftia-

«eam L0 «

/-.19- atbiens fodit in te;r;zm, &c.) Si-

etia Dene -

ni intelliguntur ; omnibus enim ta-

gnificatur negotiandi negligentia eo-

i5 !

lintum aliquod, id eft, gratiam ali-

rum, qui, ut ait D. Paulus 2. Cor,

quiagos d

uam dedit, qua negotiarentur , id

cap: 6. I. in vacuum gratiam Dei re-

eft, adjun&a fua diligentia, & ejus-

j Doritih

cipiunt, & eorum quinimio quodam

dem gratie incrementum , & vitam

à

metu vota aut cónfilia violandi, di-

*ternam mererentur.

cunt fe præcepcorum obfervatione effe

Neyobi

.15. Umi dedit quinque talenta , Ulc)

contentos.

nibus 11

Non enim tradit Deus omnibus dona

r excld !

I9. Pofé wnltum vera temporis, ö' Fo)

&qualia, fed aliis majora , aliis mi-

Nimirum in fecundo adventu , cum

Jngese

nora, aliis plura, aliis pauciora.

aderit Chriftas mundum judicaturus.

jjc 107

Unicuigue [icundum propriam virtu-

e m

162.) Non fignificatur fupernatura-

Quuod etiam ita effe intelligendum pa-

ia dona dari. fecindum facultates, &

tet ex eo, quod fequitur: Pofmit ratio-

(it

nem cum. etis.

jl

ires naturales; fed hoc etiam eft. pa-

Wldm

abolæ pärärgon ; -q-uiax gnim homines,

21. Esge.) EJ Bgne feu ïd&ev. ;

^

B

N

x

132

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

42. Acceffit autem & qui duo talentà acceperat, & ait: Do-

T n

Tb oui non hb

xX

p

ftale*n'ta.' tryadid'iiï:i- mihjr , ecde -aha duo fupgrlucra—i

tus fum.

EF » Eu

Mrint fetus,

23. Al illi dOminus,

ejus - Euge, ferve bone; &Hd'eïvis, quia

fuper p

*

* on m

uca fuifti fidelis, füper multa te c?nüiyutam, jntx*a

ET

in gaudium domini tui.

z

B omneAnge

24. Accedens autem ,

& qui unutnti talentum acce-perä;t , &it;

! y Eteo

Domine, fcio, quia homo durus es, metis, u

E

bi non feminaüi,

J eordine

'& congregas, ubi non fparfi

-

fit:-

L

4 Etfh

25. Et timens abii, & abfcon

di talentum tuum in terray ecce

T finittris.

habes, quod tuum eft. -

:

L 34 Tunc

.46. Refpondens autem

dominus ejus, dixit ei: Serve male,

E benedi p

& piger,

f

P

[ flituione w

ciebas, quia meto, ubi non ferriiqp'?. & congrego; ubi

non fparfi :

L

»

-- 35 d Eflïj

27. Oportuit ergo te commi

ttere pecuniam meam nummula-

] dedsftis ii

riis, ut veniens ego recepiffem utique, quod meum eit.c—umj

4 o Nudos

ufura.

T n Giete er

-—28. Tollite itat

ue ab eo fallänthm-,; & 'dgt-/e: gj É quihgbef de-

T. Tosc

B

do teviditm

cem tal*entg.

-

ss

"

.yvmus tlbf o

S'u'p;-a ülra-fé cqnfituam, &fc. ) Hac

ftadio, arte &dilige,nt'ia mL;Ltilïlic;m4

dam. Reliqua parerga funt parabo-

re docet Chriftus majora fe bonis fer-

lg, ideoque non eft anxie queren-

- Qumllug ecc

vis, Quam merita fint ipfornm, prz-

LE rotagit,

inia daturum ; Aez egim funt condigne

dum, qui fint numularii*-,x quibus pe-

LU

palfenes hbujus temporis ad futuram. glo-

cunia comiraittitur, &c.

« PWtini defo i

- Rectpiffem quod meum eff. cum ufura.

Á

H

rjam, quarevelalitur in nobis, ad Rom.

Per ufuram gratie &

(titie incr

e

| du

um viebeee

'cap. $. 18-

ä"u

P tfnms illam

24- Düïä!.l)ä h

x;a&atti -ditfxc'ilis il

j

mentum intellige, quo

accepta gra-

i e

RLT

avaruse

tia bene, &

graviter ilten,tiþusw ;fem«pexn

j

Ol huä/em "

- Metis, ubi. mon. feminafi.) Ut avari

aceidit.

?

h

(C4t4 Qu

28. Tollite ab e

; talentum. ) Qui

--.'.'—

4

Alnae

;

flic

faciunt & raptores , qui in aliena

lüni

bona involant.-

enim. gratia non bene utuntur, fed

Enfärls &

peccant, grat

^

mm fanctificantem amit-

dit

C&p 8

Congregat; ubi noh fþarfz]zziQ ) Eft re-

tunt. .

l. G

petitio ejusdem fententiz.

Date ei, qui lgabæt,oïg:'cem— f;z!em;:.*)::;

ufe,

26. Servemale, & piger, & 0.) N()n

)Vl &t

hi

E/t parabole parergon; neque enim|

d dise

ita accipiendum eft, quafi quod ma-

gratia,'qu& ab uno aufertur, alteri |

lus fervus dixerat, agnofcat, & verum

datur.

taque ita loquitur ad explen-

Iieg POne üt

(

fateatur, fed de ore fuo voluit coar-

dam parabolam, quia ita aliquando

7

ä

Bl

,h&f llom,

'guere, & judicare fervum néquam.

fit inter homines, ut quod uno igna- |

h

--)

.27. Committere pecuniam meam nu-

vo, & infideli fervo tollitur, gnavo.

1

£

:

Ldn Grï?x.;,/lfte' '

samlarits , 6e.) Significatur tantum

& induftrio, qu

i þgne accegpis uti;f:t;

r, Bu hd ;n

gratiam , quam( accgperimtls- ; omm -tribuatur.

l[ V, f Cofnf

N

ao BU tB n p

r

A

E.

-

.CAPUT xxv*

153

aït,:— Do-g

29. c Omni enim habenti dabitur , & abundabit : ei"aüt'äm' rS'üp,r;.,'

I3.I2.

pe.;lucra-'v

qui non habet,

& quod videtur habére, auferetur ab eo.

3o. Et inutilem fervum ejicite in tenebras exteriore

S : Ki'llic"-

Marc,

4-* 25-*

lis ia

! I»þï"järi»t fletus, & ftridor dentium. -

n

31. Cum autem vererit Filius hominis ín

In

ajeftate fua ,

I -

.m,imtraï

]. omnes Angeli cum eo, tunc fedebit fuper fedemi majeftatis fuae. 19.26,

ETQt, ïait,;

32. Et congregabuntur ante eum omnes gentés, & feparabit

Egmina&i,g

eos àb invicem, ficut paftor fegregàt oves ab hoedis:

33« Et ftatuet oves quidem a dexttis fuis) hodos autem a

vrra,;»ecce;.

finiítris.

34. - Tunc

dicet rex his; qüi a dextris ejus efunt : Venite,

rve'mal'e,;i-

benediéti Patris mei, poffidete paratuni vobis regnüm a con-

fütutioné mundi.

repo, ubl

*. d Efurivi ením, & dediftis mihi manducare : fitivi) & zjoie

ormula«

dediftís tnihi bibere : hofpes eram, & collegiftis me.

*

& vifitaftis me, Ézech

et

;

354

cuxpï

36. Nudus, & cooperuiftis me: e 1nfirmus

3

ISA

ISa 7«

in Carcete eram, & veniítis ad me.

—.5$7. Tufic te(pondebunt ei jufti,

dicentes: Domine, quan-

do te vidimus efurien

5

tem, & pa).vi.,mu'-sk te? fitientem , & dedi-

; Omi

mus tibi pótun ?

— enni

COUR TUEIE E

--

E

| «3K8*. Qüavndd

Ápoc. càp. 20. IR« Pjdi tbromum ma-

miilii-

729 Qzi non baber.) Scilicet lucrumy.

M pm 0*

qui nulluni éx credita pecunia lucrum,

gnum , catdidum & fedentem — fuper

reportavit.

n 4 56«

yfe quaet-

Quod viderur babtres) Qui pectintam

32. Congregabtntur.) Scilicet mini-

, guibus D**

Domini defoderat; non tam habebat,

erio Angelorum.

33. Oves.) Bonos intellipít, ficut

7 l'ffn'l)'

quam videbatur habére, cum ad nul-

L&iti?ä " n,crc';'

]um ufum illam adhiberet , nec lu-

per hoedos , malos.

crum ex illa faceret.

A a'extris.) Ad dexterari.

accepta g

1 90. anutilem [ervum;

&c.) Sunt ením

54. Rex, ). Chriftus,

peccata omiílionis ,. quibus «tern&

Venite , &c.). Vocateos ad fe, quia

;FiþPiïe'"Pgï

damnationis pcna debetur.

yult eos regni fui participes effe.

fym-

) Qu

In temebras exteriores

Benediél Patrís mei,) Dile&ti a Pa-

a

Vide

ucu"tur j

-di&ta cap. g. num. I2.

X

tre meo, & ab illo vita &terna do-

cint

em Mï";";

I. Cum autem veneri? Filiws bomi-

nandi.

Poffidere. ) KNoeoyopié'avt , baredi-

7/] fllmr 4'; )

^nis.) Midetur hec effe explicatio ejus,

fatem regnt cApste.

üe enut

n

quod dixerat num. 49. de Domino ra-

Pararuo vobis regnum a confHitutiene

,ne

ylrert

.tiones ponente cum fervis fuis.

fertil .

mundi.) Locus quidemab initio mun-

Í Zd 2

J

Filius bominis.) Chriftus judex.

di paratus, àt beatitudo ab sterno prs-

t ,aliquan :

In majeff.

deítinata.

od n B

/1n Grzco.

4te. ) ld eft glorza, ut ?ü

9. Quando te vidimus efurientem ,

h gnöv Ü

Jjitu

Super fedem majeflatis fua. ) De qua

öf-

jg uU

) lnfelli?unc quideäx*; fan&ti Chri-

R

c'cegf

Bi:';h eum F'o;f:*. Mämcb. T. V. II.'

s

"

D

——

i

H

]

54 EVAMGELII SECUNDUM MATTH.

38. Quando autem te vidimus ho

fpi-"t,em,' & collegixius ""te;,&,

aut nudum, cooperuimus te?

.39: Aut quando te vidimus

;-önfaltant prz

4inüfmu4m ) aþtlv in carcere, öz

Pyretifi n n

venimus ad te?

.40. Et refpondens rex, dicet illis:

-tur ajida, d

Amen dido vobis, quam-

diu feciftis uni ex his fratribus meis

minimis, mihifeciftis.

- paum in cinl

f Pfal.

41. Tunc dicet his, qui a finiflrris erunt: £ Difcedite.a me

- dijulis : Dr

s.2 maledi&ti, in ignem eet

ernum , qui paratus eft diabolo, & än&

l

dum: E

rä. gelis.ejus,

- Ddrs a

L

ucg. .42, Efurivi ,en.i,m, &

:

; nori ded

- Cijta 0j

x

13.27. & non dediftis mihi potum.

3

V

43. Hofpes eram , &

non

collegiftis me: nudus, & non

(ij

* r

cooperuiftis me ; infirmus, & in carcere, & non vifitaflis me,

44. Tunc refpondeburít ei & ipfi, dicentes: Dominge, quan-

fibot

lo te vidimus efürientem, aut fitientem, aut hofpitem, aut nu-

ixt di

dum, aut infirmum, aut in carcere, & non miniftravimus tibi?

t Siths,

4$. Tuncrefpondebitillis, dicens: Amendico vobis; Quam«

raáittr, w

diu non feciftis uni de minoribus his, nec mihi feciftis,

? Tunc

£

oan

46. g Et ibunt hi in fu

pplicium a?teï*num , jufti autem m

Bol in atr

Dan. vitam aeternam,

—

I2. 72.

Ó—ÓÀ—ÀÀ

i n m'(;zm

H (ipgey,

Oténi doris

Wi tomprdhe

mmg do

ä

Orls

.^ Mettptoris

Lj

v

* 5 ngf

funt h

bhl [77

llie

&62 h

fium non de fe loqui, fed de paupe-

Uzi exräi:/ fratriéus me;;:.

) Apofio-

Mal'tls Yé

ribus : fed ita loquentur , ffpezre; de

lis , difcipulis, fidelibus.

üum

u

tanta fublgmatione , vel quia ei parum

Miutnis ) Qua

fi dicat, etiam inter

M

üm ef P.f

Videbtrur, quod fecerugt, ut ait Rabsn.

eos infimis, Syrus habet, parvwiis,

8 QR fena

vel bwpilitatis cau[a laude benefeior .m

fcilicet humilibus, feu abjeftis.

(ll

Jiorum fe indignos proclamantes, ut in-

41. Difcedire.) Procul abite, nihil

ET

AC Chri

térpretatur Origenes,

mihi erit vobifcum commu

dllu

dem lr

ne j figni-

bi

COrtputat

ficacur pena damni.:

m (ine

du

40- |Duamdis. ) Grece eo -30'0;;

In ignem aternum.) Pona fenfus.

li

t R

Oyis

quatenus, feu z quaptWm ; id eft,

45- Mirnoribus

j Blj j

quod illis feciftis , mihi feciftis , 'ita

£Aaylc cv.

.) ', Grece minimis |

P

E

mlm t

ür,

Wüci

üg(

etiain infra num. 45 ;

AR in

i 4 )E:,iömf.x)v —'Pro:*, itaq

Mp (', ^',"?5;'1

——

;

U &f

H

du

LY

155

$

CAPUT XXVL

legimis t

-Conjultant p)incipes facer dotum de occidendo jfe]a ; quz unguenfo

atcere, &

pretf'oþ a iuliere perfunditu75 dnurinurantibus difcipulis : vendi-

1

Obl

Uae

]. tur a f'uda, de cujus proditz'one difcipulis in cena loquitur, in qua

s

1

1eai

i

*

[ panem in corpus Juum ,. & *vinum in Janguinem confecrata tradit

Cedite à mg

- difdpulis : Pradicit omnes fcandalisandos, trinamque Petri nega-

Wonem : & pof? trinam orationem capitur a Judeis, quorum

a

mi Petrus ab[üdit auriculam : . difcipulis fugientibus ,. coram

"E 'ütivii;;

- Caipba a falfis teflibus accufatus ,. mortifque reus judi-

ur , ac caditur ,. C ter a

lus, &vnori

;

c?ïus cotipuit

Peirp negatur.

itaftis me,

Yine, quane

T fa&um 'äfï«, cum Confümtnaffet Jefus fermonesfhös ömhes,r :

'em, at nu«

dixit difeipulis fuis :

vimus tibi*

ít biduum Pafcha

4. a Scitis quia pó

fiet, & Filius hominis « Mar

.bis : Quam'

| tradetur, ut crucifigacur.

*

I4. I

"ifts,-

*

unt prinbïpes faderdotüm-, & feniores

Luez.

3. Tunc congregati

22. i.

] gutem 1

iphas.

| populi in at?it;fm prinéipis facerdo

tqm, qui dicebatur Ca

2

PINCOVIC MC UE A

E

4. Et

" a)qfüpaæajzt 3 EJus. fermanes

(ïïeis fïraäit'u'säef"ïa'; clamantibus,qaju-

hss omnes, ) ,Quafi dicat, cum

etftge y. cFhetfroe eum.

omnen doctrinam, quam toto Ejvans

3. Tunc. ) Eo die, quo Chriftusdi-

Íc

ipulis$ fuis.hec lo

cutus efl.

gelio comprehendi , abfolviffec, &

j

munus doétoris impleffet , aggrcílus

"rincpes Sacerdotum, ) Capita fa.

eft vedemptoris officium,* Vel certe

fniliarum facerdotalium, cum fummo

intelligit tantum fermones, & docri-

acerdote , qui fimpliciter Princeps

fam traditam cap. 21. & fequenti-

Sacérdotum vocabatur,

, bus.

Senioret populi. ) Hi facerdotes non

CAPUT

2«

Paf 6;02112477) P:J(Eþti fe;æ » Dida

ft

erant, fed Jaici ; Lucas v

ocat M4gi.f-

A

—77 ] |funt hzca Chrifto feria tertia; id e

/t')':tttlh

"die Martis, vel feria quarta : po

[

. In attium Pfin'c;pis /&cär(latum.) &ig.

T

)A

poü

biduum enim, id eft, poft duos dies,

Ti» &uN)y ; eft autem Zv, Grecis

fa&um eít Pafcha, & agnus immo-

proprie loeus apertus in atrio domus:

; sbà inte

latus eft feria quinta.

taque fi dica-

Vertit /rZum.

quare interpres nofter fere &UNEy ,

Ct : f,gfï)lllii&!-

xuus hzc Chriftum dixifle teria quar-

Ergo in atrium do-

t1, eadem feria quarta in fequenti

mus principis facerdotum convene-

ul äbite j

mhll

^

4 biduo computabitur, ita ut fequens

runt facerdotalium familiarum capita,

nl

!

zi i

biduum fint duo' dies, Mercurii

Z

f

& magiftratus. populi, ibique exclu-

4 licet, & Jovis.

fis iis, qui fuffragii& fententiz di-

[us

Filus hominis tradetur.) Egö trae

qna [en

de

cenda jus.non habent, confilium ha-

j

, inmi

.::'

4

"

dar-ad crucifigendum ; ut cruci

bitum eft.

N

owun - Nam iq,,-,eu'm finem Pilato a

j

u-

. i dicch

vt ub Ckifþat.,) Homo erag

-itaqüre D

"!

|

4

-

156

EVANGELII SECUNNSUM M ATTH.

. 4. Ft confilium fecer

2

|| $ Vidente

derent.

unt, ut J.efur;n dolo tenerent, & oC01.

z

od perditio

«. Dicebant aute

2

?

S

M

m: Non in die feflo, ne forte tumultu

fieret in populo.

! Io, Sciens.

6. Cum aut

em Jefus fe(i'e:t in Bethania in giqn;lo 51moms

Jleri? *opus.en

leprofi,

t qr. Nan fe

. AcC

efftad eum mulier 'habens,al—äba&rüm un

;

femper habet

gue.n..t-*i -prer

V, Mitten:

iï[ar'. tiOü ,

[

[

-

n,

P

—b & effudit fuper .g:gpu.t ipfius -rgCu;nbentis.

feptiendum:

11:.2, avarilli

mus, & pgr;dit-u*s, qui qu. ra-

vas quod non hab:t À«/Jj», id eftan-

1. Amgt i

12. 3. tione ad: fummum pervenerit. facer-

fam, qualia mlta funt myropolarum,

- dotium, lib. z

^

( &6.

Fregit, quia ex: materta fiagili pro-

Trangeliun i

r

Jofephus tradi

$. Antiq. wcap;.

.

3

t

:

pterea fiebant , ut facile cum opus

gr;am.

i

4 Gonfilium. fecertmt. ) ovysfisAsi- - effec: effundi poffec unguentum.

sss RRE

64)10, unanimi .confenfu . confilium

luaguenti pretioff.) - :Odorati Iiquo*

um & u ait

ceperunt, d:creverunt.

riS$

ür

S.. Marcus cap. I4. 3. ait fuiffe

Prinopde in um

JEf'em dolo' tenerent. ) Clam &

unguentum ards fpieat;.

?

Joanues

mum [piu Tauda

fraud

ulenter , non aperta vi, quia ti-

I2 3. zidrdi pifbici. Quod ad nardum

mebant populum , ut Lucas expreffit

áttinet, €x ipfis etiam facris litteris

Spicatm erpo 3

cap. 22.

n

]iati « folijs.

* 2« & indicant etiam, que

.conítat effe mire fragrantiz fruticem,:

^ fequuntur.

unde illud Cant. cap. 1.12. / D effei

&. Dicebanr autem, uon in die feffo

rex in acculétu fuo, nardus mea dedit

,þ'edes, t haben

Animus illis erat us

edorem fuavitaris.

Vide Plin.-lib. 12

Ruorietudo enim

que in diem po

N

& orintales nati

feftum, Chrifti ced

em differre 4 fed

. £1p. 12. Diofcor. lib. I. cap. 6.. Pi-

poftea na&i Jude. magiftzum proden-

fticum vero dici "propterea putant,

eléxioribus qu

tis occafionem, confilium mutarunt.

quod fidelis effer , non adulterati ;

;? &t qu dex

Ne forre . umultus. freret du popu'lo. )

ded fi hie effet fenfus.. coT54, potius

Widebatur enim yero(imile in tanta

dicenda fuiffet, quam /o'rix?.

Ita:

- 9. Tidenteg dif

multitudine futuros plures, qui Chri-

Qque ills affentior, qui sicmóv m

9 Jome a

m Inurmara

fto faverent, & illum :x facerdotum

TOU ify, dittum pütant, quod eft

«ett alii u

A4manibus eripere conarentur.

potare , quód nimirum unguentum jil-

6. ln Betbania.) Nide di&ta fupra

dud liquidum eífet, & quodammodo

qebeuy, — o

B

xàap. 2I. n. 17.

Sur, j

w

um

ti

*.;'

potabile, ut ab ii: diftingueretur un?

b t .lld()mms—

d» domo Simonis leproff.) detm hic

uentis, qu& non erant fluida, fed

eft Simon, cujus eft mentio Luc. cap.

craffa & folida. . Docet enim Stu-

Pt us

7. num. 40. " Dicitur autem leprofus,

.chius lib. 3. de re convivali cap. I5:

P ut o

4ufine, ex Luciano, Plutarcho, Phi-

.D"i Pdftpäxih

quod olim eo morbo laboraffet. Vel

lr &d

.certe fuit cognomen familiz ; fic

,nio & Athenzo , veteres etiam un-'

4$, |

apud Romanos Cocdies; & Claudius

414

uenta.bibere, aut potui mifecere con-

D.

non folum vitium corporis fignifica-

;

1

ueviffe, ut minus

mirum

$

E

it un;uer-

4t

" bat, fed nomen etiaim erat gentis.

ta aliqua. sgixZ. fuiffe dicta. ^" Sui

U Ücu, 0f ]

7: Maler.) Maria Magdalena;

fpicari etiamr licet dici mig pjv , per

nl prrtqha

'A/::ba/?rzm. ) ^WXel -ngiücacur;vas

- &raanfpofitionem literarum, && fuiffe

* Vfen, A

illud. ex. alabaftrite lapide-fuiffe, ex

primum in facro textu e'rxaxqy , üt

hr

Vgttatio,

quo pyxides.unguentarie fieri fole-

nunc habet S. Marcus cap. 14. 5. Di-

nmam

bant, tefte Plin, lib. 56. cap. g. Vel

citur fpicati ; quia ex nardo oleo'de-

[3! Otmnh

li h "ts

(liþucä' fiebat unguentum pretiofifli-

vælabafcf'uml dijgitug. Græce äkä/ä*agg»ov,

t düten )

T e A

*

TH.

3

157

$. Videntes autem difcip

a

€

i.nteä :

Ut .

nb & ond.

i

uli; in d-(igp*æti— | funt di

€

uid perditio haec ?

3

tte tumul

ud venundari ,mu'-lto, & ;äari paüperibuä.

9. Potuit enim ift

Io. Sciens autem Tefus, ait illis: Quid molefti eft

*

mo Simont

1s huicinu-

lieri? opus enim bonum operata eft in me.

:

.

Ir. Nam fe

S VO

mper pauperes haïbgtl

þifcumv:— mev:'auit/eþxkh ,noþ .

ynguenti p

femper habetis.

P

I;. Mittens enim hæc,ungue

ntum höc in corþüä meum, 'ad.

: S?idenl;-. :

fepeliendum me fecit.

P

TE

.13. Amen dico vob

is, ubicumque praedicatum fuerit hbcx

Emyropoarum

r fagili pro

Kvangelium in toto mundo, d-icbtgr", & quod haec fecit in'm-gf.-.

icile cum pt

E

U 3

14. Tunc -

nouentum.

Odofati lï.'äuv

smum , & ut a'it,i?li,n. loco cifato:

feciffe effundeudo fuper fe unguen-

tum , quam fi . vendetet , & pauperi-

4 2, ait fuule

Principale im "muguentis, 4m. quo poriffr-

,U. J

mum fpice laudabantur , deinde . falia.

bus daret, tum . propter dignitatem

uod ad mardu

perfong Domini, tum quia humani-

líati ex foliis.

picatum ergo ad diftinttionem fo-

*

£atis officia, qua alicui certe perfong

fücris Viteris|

;fït'tæ fruticemy:

Efkdi-tf ; jic; ev .c:iput.:)

Etr etiam fuper

exhiberi poftulat tempus certum, non

0112' D"Iw" g :

pedes, ut habemus ex Jo. 12. n. 3.

funt pretermittenda propter commu-

dus mea dedit

iConfuetudo enim fuit inter Judwos,

niadebita; que indeterminate debemus

proxímis. V ideCajet. Jentac.1. quft. 1.

T H

«& orientales nationes, ut in conviviis

].ap. 0.

«celebrioribus, qui invitati erant, unge-"

I2. Ad fépeliendum me fecit. ) Soli-

terea porint

tos enim fuiffe Judasos mortuorum

rentur, qua de ,rgdïvi'—de' ïSjtu,chiu,m l,o.c,.'-

cit

corpora aromaátibus fepelire, conftat

j agaltertt 5

fr;dw'»ä ,Mpocius [

*

.. Videntes dt/cipulz mdignati foit. )

ex Scriptura. WVide Gen:; c. 50. 2. &

soni. I D

jEx Joanne capite I2- 4 przcipue Ju-

25. fignificat Chriftus mortem fuam

.dam murmuraffe habemus ; fortalle

adeo eife vicinam, ut mulier ilia, quafi

ü mg;nöi um

divinans paulo poft fepeliendum, in

p *

v,:

.etiam alii ungueriti profufionem egre

l

*

.ulerunt. . Vel certe per fyllep(im di-

fepulturam unxerit; non quod ipfa

L

ea de re cogitaverit , fed quod tam,

quolummo

Citur, difupsl;, pro 4ifcipslus, wt pu-

opportune ünxerit , ut ea de caula

t9.

erepr uD*

ed

S4t M idonatus & alii-

unxiffe :»videri . poffet. — Significat

t ämdä D

49 .Potuit . enim. (jfud. ) -TOB'T,O T0

1

cet 6m :

uUgo» , hoc uuguentum

.

étiam fortaffe Chriftus eam propter-

Dard paupesibus. )

Quo animo hoc

ea-fe-nunc unxiffe, quod futurum

ii 022 fs

effet , ut poft mortem ungere non

g

dixerit judas, explicat' Joannes cap.

ps etult 07 q

12.6. — Dixp autem hoc mom quia de

poffet , quemadmodum Marcus cap.

egenis pertinebat ad eumy fid quia fur

I4- g. indicavit. 9«od babuit , inquit,

iif

Boc fecit , id eft ,^ quod potuit , & qua

p at |

( B

erat , &f loculos habeus, ea. qua (mit(e&

. didà

D

bantur , portabar.

illi licuit, me ad fepeliendum de more

w

IOo, Sciens auiem. T E[

2

unguentis condivit; Prevem , inquit,

j fif """t'

ba & cogitationes.

$) Judx ve;-i

ungere corpus "meum m fepulturam.

jy

j

qtllt 1

Paulo aliter Joannes,

MMW]? !

Bonum opus. ) . P

ietatis fcilicet ,ï &

quem lqco fuo

$3

devotionis in Chriftum.

explicabimus.

vap' I

oleo

] de

-II. Haberis.) Pro babebitis.

^ Do-

I3 Evange

Á

ium boc. ) uEvamgelicä

nardO

-hechiftoria.

k

i

i pretl

oflm' !

cet autem Dominus Ma;'tam' : mel'ius

ij —^ EVANGELII le CU:-N'DUM MATTH.

3j

1 0. t Ye

« Mat.- 14.c Tune abiitunus de duodecim

, qu'i'di'cebatur]u-dasl Ifca-

14.10. riotes, ad principes facerdotum:

gifcipuls f

ALucs.

I ,,.E

"t al

a Rte

it illis: Quid vultis mihi dare, & ego vobis eum tra- :

22. - dam? Atilli conftituerunt ei triginta argenteos.

:

unis veltn

Jer&t. |

^ 31 Etoo

16. Et exinde quaerebat opportunitatem, ut eum tra

4Mar IT. d Prima autem die azymotum accefferunt difcipuli ad

&go füm, 1

14.12. Jefum, dicentes: Ubi vis, paremus tibi comedere Pafcha?

22 At

Luc&.' rg. At Tefus dixit: Ite in civitatem ad quendam, & dicite

;

ayfide,.

&2. 7

ei: Magifter dicit : Temp

us meum prope eft, apud'te facio

24. Filis

Pafcha cum difcipulis meis.

& autem]

^

d

19. Et fecerunt

ifcipuli, ficut |

Ilj erat ej

Cgh&ïüplit i*llisfjefus, & pa- !

;faverunt Paf?ha.

15, lefy

a

bdissnn

Quit ego m

Dicetur. ) INon memorabitur tan-

Vide quse ad hunc locum Levitici. g—o-; I

inmmaen

tum ; fed cum laude: etiam celebra-

tavimus, & Exgd. 12. num. 6. & num.

Dbitur , ut ex hoc appareat quam ini-

53. Dániyit a

que Judas fadum damnaverit;quod

í P;uc/m) Tdeft, j'iänum Pafchalem, -

&H 6 T,.

I9 4d quemdam. ) Vgrgc;gjro*g'äx&'ï).a "

Tlofüm mepri

univerfus orbis commendat.

Cd4. Tusc abüt , €f6. ) Particula ,

adcertum quemdam, refpondet phira-.

unc, nonag tempnis conz referenda

i noftra Italice qua diceremus. .42-

3

üt 3gnus!a m

eft, fed ad témpus, quo facerdotes cum

date dal tale,

ic ex comimnuni tra-

em Paer. I

ditione creditur fuiffe Joannes cogno-

eNüte fb e de

xeliquis àd confiliumcontra Chriftum

íneundum eongregati. funt.

&

7

mento Marcus ,. incngs etiam domo.

Potarer de P

Upns de duodecim. ) Emmp

hafim ia«

difcipuli in die Pentecoftes Spiritum —

2

" il tamep ,

bet , & fceleris magnitudinem often-

fan&tum réceperunt,

R cum df

dit, tánto etiim peccatum proditionis

Magifer dicir.) E

x hoc. lbän'e;-c'(')i-

Cotdiffo ]

i*ï

$ravius , quanto conjunctior, & be-

ligitur fuiffe aliquem ex Chrifti difci-

M& Tyes |

i Ita

jreficiis adítrictior pérfona. tradentis.

pulis ,. qui. Chriftu

m pro. fuo m&gi-i

angel

^5 Quj dicebatar [fcarioter ; f)'cs) Ad

ftro agnofceret..

j

üt UET

diftin&ioneni:Jude "Thaddei.

"

É

Tuspia menm pripé «f

) Tempusa ..

hi

X n

,

1e05,) Siclos; Si-

Patre conftitur

ïæOl'u m Wt

f5. Trigimracargen

1

um , quo mihi mdx;icp.-[f

elus equivalet-quatuor Juliis Romae

dufn eit«.

MIltüm a

nis. "ltaque triginta ficli duodecim

edpud 18 facío

5

P4fha-) ld eft, faces

Viptiyituen, j

coronatos efficiunt monetz hujus Ro-

re decrevi. :

& erpy C

füanz. ^Vide qux de argenteis Jude

Qu diféipulis mtis-) Hocideo Chri--

li

MUTES Pofi

datis dixi Zach. c; 11... I2. ,

Ítus adjicere videtur , ut Patrem-fa-

17« Prima die Atymrem.) Feri

a quinä

imilias admoneat , ut tredecim futu-

hi d

! tOtcm

£a;'qua die:ad vefperam futura erat

ris convivis menfam inftruat.

Un-

3l

1iQ

écna Pafchalis, & azimorum panum

de etiam conjectura aliqua fumi poteft, — |-

J Datcae

j

ufus;

De hocdie dicitur Levir. 23: 5.

hominem illum familiarem , & ut di-

u

V, üta

i

uAarta decimia dit .men-

&uy

(ler

Men[é primo ,

xi , difcipulum fuiffe Chriftt, cum fci-

de

m

ff5 ud Sefperam Dhafe Dómini eff. .. Et

ret, quot difcipulos fecirm haberet.

! &Vol

quinta deci

»

Qo. Di/äumöeöat:zpi'duadwim s & q'.")

QQI Nu

^i

tnoram. Domint eff.—

4 die bujus /ä!emniäf;s 49-

Mos difcumbendi in le&is cum cibus

E

D

tiam[i'f

n

I$ t

Selatfm diebas azyma

-&ämffläti! T c')"

CFPVi?bäWH a Romanis , vel a Pez-.

|i

1

|

C A Pupq- N p ov

158

udas Ies

^40: e Vefp

eMar.

ere autem fa&o , difcümbebaf.cum duodecim

;

14017-'

difcipulis fuis.

Lucaz.

j gum (t«

21. Et edentibus illis . dixit : :

"

a

. 22.14e

unus veftrum me traditurus eft.

Amex;v,-fdieo vobis, f qui

Ooan

adert

22. Et contriftati valde

Numquid I 3:2I.

(cipuli ad.

ego fum, Domine?

, Cceeperunt ünguli d?c'ere:

Paíche?

23. Atipfe re

f

, & dicite

paropfide, hic me tradet.

pondens, ait: Qui intingit Nmecumm.anum in

"

d te facio

24. Filius quidem homi

nis vadit, g ficut fcriptum eft de iilo : gPfat.

Vse autem homini illi, per quem Filius hominis tradetur : bo- 49-1o-

num erat ei, fi natus non fuiffet homo ille,

»

;us,- p

25. Refpóndens autem Judas, qui tr

adidit eum, dix

;, it: &um-.

ao vt

— Md

güd ego fuïm). R»abb-i? Aic illi: Tu.ä.dixmi,

i.

Levitici 10«

m,ö,. & nulll«

fïs manavit ad Hebfæös. ; Enher.is-

$9. äi-iätingit mecum mamgjm, &c.)

enim c. r. n. 6. leGorum difcubito-

'Tredecim convivis plures patinas ap-

1Pafchal'em.-ï

fiorum mentio eft in. convivio Af-

pofitas fuiffe cumcibis credibile eft,

ag o ol ,

fueri ; Nec in lege precipiebatur ,

ex quibusterni aut quaterni cibum fu-

fl)Ondilea'

ut agnus a flantibus ederetur, quod

Tüerent.

Itaque indicat Chriftum

épemusi

fentit Perer- Exxod. 12. difp. 7. fin.

unum ex illis tribus, aut quatuor t1-

ommuni tfà«

intes cOgn0*

Riber, lib. 5. de fe(tis Hebrzorum cap.

bi proximioribus, proditorem effe.

3«Suarez de Euchariftia difp. 41. fect.

Alii in menfa, que fortaffis rotunda

! egigm omo

2. Alii tamen putant Chriftum ftan-

fuerit , putant paropfidem aliquam

tem cum difcipulis agnum pafchalem

cum efcis propofitam fuiffe, ex qua

s Spfriff'm :

comediffe, Qu fententia licet inul-

omnes,quod libuiffet, accipererent,nec

c itne C*

his verbis Chriftum fignum ali

quod

Chrifti diici

P

:f'

£oS & graves habeat auctores ; non

j

eft ità Évangelicg narrationi confen-

cognofcendi proditoris dare, voluil-

o fuo mag

tanéa, nt precedens. . DBaron. anno

fc, fed illius tantum ingratitudinem,

Chrifti 34. num. 4I. aitin libro He-

& fcelus redarguere

uáfi diceret,

Tenpus 4

br&orum rituali fcriptum exftare, ftan-

aliis verbis ,' illud

b

40. Io.. Qi£

mlhl mora

edebaf panes meos , magnificavit fuper

diritum antiquatum , & omiffum poft

captivitatem Babylonicam. Difcum-

ee fupplantationem , & quod. habet

Verumtamen. ecee

d dl fice

bebat ergo Chriftus tempore profa-

Lucas. c.. 22. 21I.

n& cc&nz poft Agni Pafchalis efum.

manus tradentis me , mecum e/? qnmen-

cldtach"

f* Hxzc interpretatio wnihi verior vi-

QIp. Ünus vefirum me traditurus eff.)

detur.

N

; Pdf.ïem 1

-Proditorem noa nominat, ut honori

Vaditf.)g- S,cilice£ aa mort

s deciin 003

4llius parcat ; indicat samen fe nofle

1

vui

illum , ut ad mutandam mentem exci-

nificat fe fponte ire.

f pot*

ly

tet, & ut oftendat fe fcientem, pru-

Sceriptum eff-) 1n prophetis.

od

eii

cum f*

Xdenvtem, & volentem mort.

Bonum , 6c.) Id eft , melius, carens

Rh

[

229. Nurquid ego [um Dom;'m/.-?)

enim Hebrsi comparátivis.

" paber

Etiamfi feinnocentes effe fcirent, ma-

28. Nunquid ego fum Rabli?) Quä:-

LA

j5 &

um

ibus

is tamen Chrifti verbis, quám con-

rit non tantum ignarus , fed impu-

T

j

C

ientiæ fuæ confidebant.

denter; & diiïlinulanter, &'t*entans

-

Á

160

EVAN,GEIQH SEE)UNDUM MATTH.

ü

41Cós - 26: À Coenantibus autem eis, accepit Jefus panem . & bene-

! 9. Dico:

11.24. dixit, ac fregit, deditque difcipulis fuis

-

,&at: Accipitg, &

: vitis, ufque

comedite, hoc eft corpus meum :

- in regno Pal

27. Et accipiens calicem gratias egit, & dedit illis, dicens:

Bibite. ex hoc omnes.

&

a

28. Hic eft enim fangu!

s miets Hbvi M

:

AT Tunþv

imenti s ' qu)xi; -pyb'

n

mul-t-is effundetur iri re'm;iiïionem- peccatorum.

29. Dico

fus d: ld qu

P tur, d Sangui

num- CHri&us cercoxfcir»ec eum -eife-

a

ne.ng ,— & gr'afiäs D-eo €eiffer , uc

E vum teffament

P

proditorem , an vero

:

;

fäncum fufpïca-—

aulus , & Lucas habent, locis pro-

L matur., Por

retur.

xime citatis;

2 M. dctor, u ve

$ eft ',llïonc(ï.&',- &

A

E hus teltamentun

Tu dzxt]?t) Modu

- -Hoc efd corpus , ö'c) HiS'Ve"rbïLS';O

E m antiquo V

minima cum offenfione ejus, quocum

ecravit panem , ut verbis illis n. 29«

loquimur, mininiaque noftra arrogan-

Hic eff , &c. confecravit vinum ; e

"Deo. initum,

tia, quod intetroganiur concedendi ;

- terram Chanag.

aufem oratio factiva ; qux in fine

* &flim obfirins

utinfra n.63. 64. credibile eft lizc

prolationis effe&tumi hábet , hcc efty

Aerrandam , qu

verba fubmiffa voce ita 4 Chrifto effe

efficit quod fignificat.

*s

,

prolata, ut reliqui non audirent ; nec

- Hoc eff , 6c.) P

rononién 5

ec; de mon':.-

A s Normn a

as noyum,

quid- diceretur, adverterent.

ftrat contentum fub fpeciebus, hunc

Tum populo ' à

26.' Cenantibus autem , €$c.) Lucas

in modum: Hoc quod fub his acci-

tamen cap. 22. n. 20. de confecratio«

dentibus panis continetur ; eft Corpus

-nolis beredita

!Bitte qutem

ne calicis verba faciens , ait : Szsi/z-

meum;.ex D. Th. 3. part. q. 78« a. $.

Vhrf fervand

zer , & calicem páflquam. éenavit y G c«

Corpus meum.) Corpusaccipitur non

ex quo Bellarm. lib. 4. de Eucharift.

M Pramul:js) ]

pro toto homine, fed pro altera tan-

D. f unt.

c. 27. & Salmeron.tort, 9, tract. 14.

tum parte hominis ; nam ex vi ver-

* EFuridemr,

opinantuf fion éodem tempote panem

borum confecrationis , panis in folum .

in corpus, & vinum in fanguinem

corpus convertitur, licet anima, fan-

Jrutra, .

üum cornvertiffe , fed prius panem

XOJIS s Dro re

guis & divinitas fimul eum corporeg

pE Offertu;

in corpus , dumi cenaret cum difci-

exiftant per concomitantiam. ltaque

pulis ; ut ait hoc loco Matthgus , &

| ^

fi triduo illo-mortis Chri(ti ali

uis ex

(PRifido, p

«gms

Mardüs; deinde'poü cæn'am winum

"Aypoftolis Sacrum feciffet ,

f

l

) dun in j

ub panis

f0 £s oiïem

inSanguinem:ut docet Lucas.& Pau-

fpeciebus fuiffet Corpus cum Divini-

lüs i, ad Cor. 11r. 25: Suarez de Eu-

tate abfque Anima , « Sanguine.

T p f

vharift; difp. 41« feft. 4. arbitratur,

28. H;c. Pronomen Hie , eodem

m

Dominum calicis confecrationem. a

Pote pafiy

modo explicandum eft , ut explicavi-

i

lumfj

corifecratione Corporis non feparaffe.

mus proxime pronomen Hor.

Eu

dltur

! pr:

Credidérim dici poffe Chriftum fub fi-

Sangui.f me,u.f.) Sub vini fpeciebus

» pr

nem menfz, cum ipfe jam mandu-

i XIMHS

0y jün

'caridi finém feciffet , fed adhuc men-

ex vi verborum eft folus [anguis ,

"rf i

Corpus vero , anima , &c

s

. per .c:oh"-x

E

fa ablata non effét , dec acte gratiz,

Ccomitantiam.:;

;

0 lf& no

& reliqui ciborum.effent fupra men.

Nv fef amenti. ) Apu

d Lucmh (;

Wieftfn

It eap.

/fam ,.ea loqui cepiffe , qu« ad my-

Quh

Ypet t

22. num. 20- habemus : Hic eff calix

b hmd

fterium Corporis , & Sanguinis fui

novum teflamentum in Sanguine meo qui

irn

um Cali

pertinebant , &.mox confecraffe, &c.

pro volis funderur. lta etiam D. Paul..

Bly

90 Cont

Bezedixit. ) In. Graco eft, x« £v-

I: ad Corinth. I 1. 25. Hic calix novum

l WWMB»

I

; M*W'd'ag, ö' eum &g)g;dixü[et FO fCiliCEt.

teflamentum eff tm meo Sanguine , &fen-

S emm e&

2

—

BL ss

-

CAPUT XXVL

£Gr1

-

; & be/ne.ïï

29. ,Dite a-'utren] vobis, non bibam amodo de hoc genimine

cipite, &

vitis, ufque in diem il

lum; cum iïll-ud biþam vpbifcum novum

,

- 4n regno Patris mei.

-

exierunt in )m'of;tem OIivefi. :

à dicensi

. -4o. Et hymno di&to ,

atie- ; Mar.

839l Tunc dicit i?ljs Jefus : vz' Omnes 'vos fcandalum p

*

mini 14-27.

qi p

:

p

L

( fus 63-: Id quod hoc calice contine-

ce Se*.nguinem fuum fundens , abftulit

3. Dio

tur , eftSanguis meus per quem no- .

peccata mundi, & in facrificio etiam

F vum teftamentum fancitur, & con-

Mitfz propitiatorio effunditur; & of-

i, ut

| firmatur., Porro zovem feffamentum

fertur

eo Sanguis Chrifti in r

x

:

fionem peccatorum.

—

as

, lodis PW?!,

^

Qicitur, ut a veteri diftinguatur. Ve-

$tus teftamentum antiquum fedus fuit

.99. 4modo.) A'm

c'c',gv'-x ex nunc, fn

etbis corte

d- cum antiquo lfraelitarum populo ,* a

pofterum , deinceps : locutus eft Chri-

s illis n lv

1 Deo initun, Qquo promifit fe illis

ftus confueto hominibus more , qui

viüum ; elt-

^terram Chananzam daturum, & vi-

ab amicis longe difceffuri dicere fo-

Qui i fnt.

" ciffim obflrinxit populum ad legem.:

Jent? Non comedem

3

us, aut bibemus

&t , cc e&;])

feryandam , quam per Mofem tradi-

amplius fimul..

s

.

*

.

i

| dit. Novum autem teftamentum, eft

.4De boc geuimine vsti

:.)' De hac ce-

ó i,u)demoü

" fcdus novum, cumnovo Chriftiano-

neratione , hoc eft de hoc fructu vi-

tiS;

*

iebus, hutd

rum populo percuffum ,. de tradenda

b his acd

obis hzreditate coleftis patrig; ex

Ufaue 12

diem zlltmz ,V eum illud biä?m

, eltCorpuf

"parte autem noftra viciffim dé lege

volzfeum novum.) Cum fcilicet aliud

m, ql 78' r

Chrifti fervanda.

vinum novum, ac cclefte vobifcum

o* Pro sultis ) Pro omnibus

bibam in convivio illo zternz gloriz,

iceipitur lt

| ti funt.

À

;

;qui mal-

de quo ait David Pfal. 55. 9. Inebria-

:g altera t«

y ei fivee

i fun'detur.)

In Gräecoq eft , ró àx-

bontur ab ubertate domuius* tua.

Dicet

CXv»cpevoy , qui effunditur , id eft,

-pro

aliquis, at Àct. Io. 4I. ait.Petr. Maz-

uiis infolum

»

eo

ducavimus , E5 bibimus cum-illo pofiquam

canima ln«

wobis , pro redemptione -veftra'.

cum .COXpOl'.Sf

dibatur, offertur, & effunditur inhoc -

refurrexit a vorti.

Refpondemus ,

facrificio.

Dicitur autem fundi fan-

non manducaffe Dominum, aut bi-

jam. Ique

t adi

uis €X-

guis , dum in fpecie liquida in calice

biffe indigentem cibo , ut cum erat

j

colle&us offerturDeo, ac indein ea-

inortalis. [ta Eiman..Sa. R efponderi

m fll palli.s

dem fpecie funditur in ora fumentium.

etiam poteft cum DBarradio non habe-

: enn Divitie

Smgui.ne.

Poteft etiam , efundimur , intellïgi

ri ex loco cit. ÀActor. illum cum nd,if-

0

dem-

JXtempore paffionis ,. ita ut in Grxco

cipulis vinum bibiffe.

If

Spofitum fit prefens pro futuro , ef-

3.0-- Ef bymno ditlo.) aj Ópyno'ayTts,

pl

E eum bymnum ceciniffent , videtur in-

jondirar , pxo effunderur j & licet 70

BwyJbour»o» jungatur cum sor/eim» ,

telligere ufitatam formulam gratias

fmiwf'pedeiï"*

"ealix , atque ideo de effufione in cruce

p

g dangir

uterentur.

agendi poft menfam , qua Judzi tupc

à

" fermoó eíte.non videatur, dici tamen

&c lper q j

poteftfumi calicempro contento $an-.

Exierunt. ) Ex domo..

ubi. chan,-

guine , pet metonymiam , dicique cf-

rant , & ex urbe.

»d Lucm e

4 fundendum caliccm in paffione, quia

Iz montem Ofveti.

-

) Urbi proxi-

od (

- fanguis eo contentus tunc effufus eft.

mum,.

u

je n

5I- Scandalum: p;:tic)nini.) Non fi-

ttam

p. hl

In remi/Fonem Jeccatorum. ) Chi-

jj (

ftus enim eft Agnus Dei, qui in cru-

j (4

gþiä.ca'; FAPO.R?.IOS fiQem ger*di—'cgros,'

gt Y

&

t läi&.!.bczgrn'-Com.,Mftzq;b. T.

Vlf- :

[

p

e

v;'

-

-

-

.

d62 - EV*ANGELTI; SECUNDUM MATTH.

kJoan. mini in me in ifta no&te. - Scriptum eft enim :

: 37 Eaf

k .Peï;gtiam pa-

16.32. ftorem , & difpergentur oves gregis.

-

A la, &n

Zach.

32. Poft

« 5$ Tonc

3- 7. lilaeam.

quam autem ;fefurgez;ero $

I p?ælcledam vos in Ga-

ar.

quitinete hic

:33. Refp

14.28.

ondens autem Petrus , ait illi : .Et fi omnes —fc::;ln.'

EU

16.

L)

dalizati fucrint in te ; ego numquam fcandalizabor;

& dicens : P.

eMar

34. Ait illi Tefus: « Amen dico tibi

veruümtamen

$ q'lliïa—in xhac nq&c;e;am j

14-39- tequam gallus cantet, ter me negabis.

i. Et ven

^" ^

. 35. Ait illi Petrus: » Etiam fl oportuerit me mori te

3*2

cum.,

& dicig Petro

z Mar

; non te negabo.

Similiter & omnes diícipuli dixerunt. -

I4.31.

[ ssmumnqmeccm

:

36. Tunc venit Tefus cum illis in villam, quae dicitur Geth-

quifare potan

Luce.femani , & dixit difci

pulis fuis»:,l Sedetel.hic5 doneäc'f vadan

jeauria butyri,

22.33: illuck, 4& orgm. 7

adradicem mo

431 Ef

E snd

mf

—— EY

- &tl R

! 37' Et ofFümþi

autin fide v.aäilläturos, aut Chriftum

fumit , mägis' quam aliis fcandali;zm-

Quos affmpft f

negaturos , fed deferturos.

dum pradicit.

*

*

lu , doloris &

dees habere. v

pter me.

Cum fcilicet videritis me

34; Jiztequam gallus cantet , &er (M

ntgabis.) At Marci 14. 3o. legimus ,

Aeu Perm, ]

indignapatientem. Scandalum ergo

ptiniquam . gallus vocem bis dederie , ter

Qu lu illi

funt paffi difcipuli , & veluti impe-

me es megaturu:. Joannes vero cap.

omni [eert

gerunt in Chriftum comprehenfum,

& hoftibustraditum ,& ad ca

I3. 38- «"ttquam gallus cantet , ter

x—ï:lcuc etiam ad.

Uüerat,

impulft.

ïum funt

;

me negabis.

Qus dicta inter fe non

fatis bene coherere videntur. Re-

1

- Mofus f

- Seriptum ej enim.) Vide Zachar.

fpondendo tempus quod auroram prg-

titat , adeo

13. num. 7. ubi hunc Iocum de

1

fto explicavimus.

V'Chria

cedit, vocari gallicinium , quod eo

Rrtninis mer

tempore galli cantent, licet etiam

40 entimis T

92. Pofiquam autem ve[urrexero, &fc.)

media noéte cantare foleant ; fed hoc

l

1

LUITIM

lt ]

Duobus verbis difcipulorum animos

tempus non appellatur ga/liczgism ,

hontbar,

récreat; & cum fe refurrecturum af-

u

firmat , & c

i

C

ia commodius dicitur , zeda-nox.

39 0f r

Mb 7t

riturutm.:

um eis in Galilræa*- appa-

um ergo ait Marcus, prisfaquam gal-

lus vocem bis dederit , ter w es negatis

Alfeffag

j

ïml;e

Pracedam vos in GaliMtam. ) Quafi

745 , fenfus eft , antequam fecunda

is finfn

dicat , antequam vos fugientes redea-

vice , hoc eft tempore gallicinii

tis in Galilzam patriam veftram , ego

*

gallt

Xtt Diyjq y

illuc ibo, viden

£

canfent;.ter me negabis.

:

:

excepturus. .

dus a vobis , yquu'e

36. In villam.) 515 x

[9)

LE

£m JEVW,

':'/?' u

q"lldm."n

villam, aut. predrum.

H

m

...83. Et ff emnes fcandalizati

nerint,

ortuim fuiffe

Vi ef.t tl'l "

€c.) Triplici nomine peccat

:

x

etrus ;

conftat ex Joanne I8. 1. 26. in quem

P

T videsen

quia Domino contradicit , quia aliis

Chrifítus orati

1

fento tüj

bat.

onis caufa «-fæpe»:» ;it;t'l'fn

:

Miga, u

le przfert , & quia fragilitatis fux

) Prgggj, ;

u

parummemor., nimium de fe przfu-

T u

li

mit. Verum quia ex amore proficif-

tant Gefeman: , & fignificare, vallem

cebatur affeveratio illa , . non fevere

olei ; alülegunt, Ga»femimi, & in-

Tüdisa

ilum Dominus redarguit ; quia ta-

m

TT

terpretantur , Leruzz eavum.

b

t Chnü

üs a

z

jf ement

men plgs d,erfe » quam de aliis pr-

lgentes v,.c»"?i';*-f"lg*'?ï Get

lt 3]

X d

s

]

-

: c**A'PIU'tr xxxvx; »

163- VE

ciám p

T. 37 Et 'a(ïïimpto' Petro ,

& -d&uoi»)us filiis 'Z,ebedæi coepit con-

] triftari; & moeftus effe.

»

w] 38 T

unc ai

tili: Tr

iftis eft anima »m

nea »;ïf que ad mdrtem,

Afuttinete hic, & vigilate mecum.

39. Et progreffus pu

fillum, procidit in facir*emïfuam*,- ofans,

ftlneä'..fcan«'

& dicens: Pater mi, fi poffibile eft; tránfeat ame calix ifte,

6 no&gamï

'.ïv,erumtamen non ficut ego volo, fed ficut tu.

! 40. Et venit ad difcipulos fuos, & invenit eos dormientes,

bü teClIm-,

C& dicit Petro.

. Sic non potuiftis una hora vigilare mecum?

R

Qit.

i

2

41. Vi.

citur Gethe-

demmum

-

gnificare

'puï-:aflt; zorcular . olei , 'aut

cum ait: dbba ^ Pat?r ,;o':lrznia zibi po[-.

Situs eft hic locus

Jibslia funt , at pofito. divino decreto

i vadatt.

Qecuaria butyr:.

ad radicem montis Oliveti..

quo conítitutum erat ut pro nobis

g E

— Sedete bic.) Remanete hic,

moreretur , fciebat effe impoflibile ,

sss

ut calix ille a fe tranfiret.

Rogabat

37- E£ .1[2;7)1/1?0 Perro ; éfc. ) - Ali-

. quos affumpfit fecum , quia orationis-

tamen ut tranfiret ;^quia finebat na-

j fcandali?an';

- fue , doloris & lethalis illius fudoris

tnram humanam partes fuas agere,

-feftes habere voluit.

Affumpfit au-

uemadmodum egiflet, fi neque cum

mlet , I L

4

ivinitate conjuncta fuiffet , -nec de

tem Petrum, Jacobum & Joannem ,

0. Iegimus ,

quia plus illis confidebat , ideoque

divino decreto quidquam fciviffet.

; dederit, f

ad omnia fecreta folebat adhibere,

—lTranfeat a me.) mapsN9éTw dm £uoU,-

és vero.cap -

Jficut etiam ad tränsfïguratiq'nem ad-

pratereat 4 me; aut ut Latini loquun-

- euntet , 00

hibuerat.

;

X

tur , pratereat me,

Rogat ergo Pa-

imer f 000

[2

- Mefhus effe.) A'Dwuoss» , quod fi-

trem , ut fifieri poffit , acerbilfimam

(lentut.

nificat , adeo vehementi objeGti di-

mortem

imminentem avertat.

gutoram pree

)

;

criminis metu angi , ut quodammo-

[077/

[7

*

n , quod *

do exanimis , & attonitus fis.

Sci-

tis crucis.

x ife. Xmara hac potio mor-

' ; ïlce; etianm

licet ut homo paffionem, & mortem

Non ffeut ego "volo.) Sci'lic,et näturäli

eant; fe(l hoc

1 horrebat.

voluntate , qu& mortem refugi£.

allicimmt y

1. 38 Tf« eyt'ldm'ma mea.) Grece

40.. Veuit,) & exerai, prafentis tem-

eft , negivnoc , id efttriftitia undique

poris, ut etiam , zzvezzz, évoto'xci.

yiu[pii? p

obfeifus animus meus , eodem pror-

Sic.) |tane ? italice dicimus : 4

r um

fus fenfu , quo in perfona Chrifti di-

quefto modo ? quafi- dicat , quomodo

g feninea

preftas quod pollicebaris , cum dice-

xerat David -Pfalm. 114. 3. Grrews-

;411icigiiz ;

dlederunt me dolores smortis.

bas te etiam pro me in ; mortem itu-

$

Á T.«üfqu ad mortem.) Quuafi dicat, adeo

rum, fi nnnc tain. mollit

j

h

er fuöcum—-

efriy

eravis eft triftitia , ut mortem rmihi

^bis fomno?

/j,^

"afferre videatur.

Italice diceremus :

llza borz.) Quod temporis

forcom f*

fpatium

26' in quetl

Mi fénzo morir di malinconta.

orationi tribuifle videtur.

fape mm'

Suflinete bic.) Expectate hic.

Mecum.) Emphafim habet hec vox;

39. Procidit im faciem [mam.) Ge-

d

vuafi dicat, me non folum vigilante,

nua flexit ,

1

e

d etiam orante ; fedante , & cum

& cernuus faciem in .tel'el

z

Egend"m P";ï*

;ram inclinavit:

morte pugnante, WVos, qui me dor-.

jcites.

'v 4

ho Patez n , fé pofrbile eff ,.

&c.) Scie-

miente pugnare debebDatis , ne vigi-

ii

&

Jat Chriftus abfolute: poflibile efe

lare quidem

j ,

Jj

,"

tuiltis,

eeacini s p M

i

E 0 *,'L ü;gt .apäd AM;rcum' def:lärac

; :; :.. f d P w

rfW j

2

164

EVANGELII SECUNDUM MATTH

a. Vigilate;: & orate;. ut non intretis in'tentationem;

Spl-

49E60

'fitus quidem promptuc eft, caro autem infirma..

"- E t ofcuiatu

42. Iterum fecundo abut & oravit, dicens : Pater mi, It

go. DIXI

'non poteft hic calixtranfir e, nifi bibam illum, fiat voluntas tua,

ETRT

acce[ïeaunt

s. Bte

45. Et venititerum, & invenit eos dormIenfes ; erant enim

oculi eorum gravati.

fnanum, &

4;

44- Et relictis illis, iterum abut, & orav1t tertlo eumdem,

pis facerdol

fermonem dicens.

$, Tun

45. Tunc venit ad dlfC)pUlOS fuos, & dicit iis: Dormlte

fuim, p o

jam,& requiefcite, ecce appropinquavit hora, & Filius ho-

ibunt. ,

minis tradetür in manus peccatorum.

E

exhubebit m

46. Surgite, eamus, ecce appropmquawt, qui me tradet. -

eMar.

47. o Adhuc eo loquente, ecce Judas unus de duodecim

$Q

J

14.43- Venit, & cum eo turba multa, cum gladiis, & fuftibus z mx[ïi

; Oportet f

uca. a

principibus facerdotum , & fenioribus- -populi.

j I

22

oan.

48. Qui autem tradldlt eum, dedit illis fignum , d1cens L

ex:fhs cum

19. 3. Quemcumque ofculatus fuero, 1pfe eft, tenete eum.

L ipud vos fe

9Ft

«

hs ina

| 41T:

U noe inireti. im tenmnanem.)

num Afti excuclent ; & veli mv1tos v1-

— hlit inr fe

- Ne in tentationem incurratis , & ab

gilare facient.

hn&u» J ü

. Mla fuperemini.

Peccatorum. ) Gentlhum.

Solebanc

Spiritus. quidem promptus eff , &5c.)

45 Intrzvz h

Quafi dicat :

enim Hebrei Gentiles abfolute pec-

mb hog. ,[,d,

Quamvis prompto &

catores appellare

Sic ad Galat. 2.

Teue!e.) p

alacri a

animo fitis ad fubeunda me-

I$: leglmus N^s natura Judes , 55 nan

V0, Auice

€cum pericula; caroó tamen imbecilla

&x. gentibus peccatores:

eft, ideoque orationis przfidium qu&-

tomen fodyle

7. Faffibus. ) EUA , l:gm: , id efï:,

"aC A

rindum , ut teutaclom refiftere pof-

-

ha is.

: fitis.

498. 9« autem tradtdzt) O' à£ -

, d i

42. Niffbibam.) Pro, ita ut ion bi-

gaäzäoug , traditor, qui tradebat eum, .

4 quzd [

qUO fm ne

2

bam , quafi dicat; Si fïerl non poceü

Dedir illis. ffgnum. ) Magna enim

V. Uny ,

Qquin blbam.

pars eorum qui venerant ad Chriftum

t Petm

43. Eranut enim ocult eorum. gmvan j

compreéhendendum , Gentiles erant ,

:1. 1.

.. Vel fomno, quia multa jam erat nox,

nec illum de facie norant.

52 Cmver

aut humore pra triftitia ; folet enim

Quemcumque ofcullatus. fnera ; ö'c.)

moaror animi ficut lacrymas exprime-

Hoc ufus eft figno, quia ita fignum

de : Vdgma

re. , ita VEIPOI'CS in cerebrum excita-

dare volebat ,

ut qua re militibus

As m

re , unde nafcitur fomnus :

- videmuf-

Chriftum prodebat, eadem Chriftum

i þm&um

lieffirio o

que infantes, poftquam fleverunt, alte

proditionem fuam celaret.; non au-

dormire, & viros, cumin lu&tu funt,

tem celaffet , fi inufitatuin fignum de-

Wrtt , sl

opprimi fomno.

diffet.

Erat autem ufitatum, ut of-

um l&dm |

.45. Doermité jam , & reqme/&tte. )

culo fe Judsi , prefertim. mferlozes

Dor-

lC'lIl"n ue

"übum aneg

Qu

Sermo ironicus , quafi dicat :

fuperiorés falutarént, &

Thty

mite jam , & requiefcite ,. f pote-

magnum erga eos, quos. fá

alufabant

dicit

afuua

ftxs i ecce appropmquanc hoües,foms-

amorem oüendene volebam: ,ut folmi:

P

? a

quam Wa

[j

s

J

H

165

CAPUT XXVL

lent. Spl

É : E cönfef&ïrh accedens ad.

Jefum ; dixit : Ave; Rabbi.

.A Et oículatus eft.eum.

ier mi, f

-5o. Dixitque 1illi J

Mus- Amicer Qu vendi?. Tuss

*

Juntas tüa,

njecerunt in Jefum, & tenuerunt eum.

! accefferunt, & manusJ

xf enim .

-sr. Et ecce unus ex his, qui erant cum Jefu, extendens

.

4 manum, exem!

t gladiüm fuum, & percutiens fervum princi-

pis facerdotum . am

*

utavit auriculam ejus.-

, umden -

lad

jium tuum in locum

52. Tunc al

t illi Jefus: Cenverte g

]

N

.

:VD,ormite

fuum, p omnes enim, qui àcceperin

t g'xatdxixum , gladio per- »Ge

:

.

Filius bo-

ibunt- J

E

poc.

ia non poffum rogare patrem. meum,

&^

I

^

$2. An putas, qu

3

.'IQ.

etiadet ] exhibebit mihi modo plus quam duodecim le

giones Angelorum.

q ifaie

duodecim |

54. q Quo

*

modo ergo implebuntur "Scripturæ $ gqia fic

oportet fieri.

53:10:

$5. In illa hora dixit ]

efus turbis : —'i'amquam ad ]atfoüem

exiflis cum gladiis, & fuftibus, comprehendere me, quoiidie

À 'dicens

ftis.

l

tempi

:

apqd M fefiebam docens in

0, & non rpe tenui

! 4g. Etk

EX

*

n /X 3

---æ

, '.

5—6.1 Hoc

h;)die inter fefcminz. Sic queri/tur

:$3- Plufqzztn'z duakdecim legiomes. )

] invitos vi;

Chriftus apud Pharifzum *Lucez 7..

Qua( dicat: Petre tuo auxilio opus

45. Intravi im dosum tuam , ofculum

noh eft ; nam fi ro

&

gem Patrem pro

n.ï 'So'leban?-

duodecim difcipulis infirmis, & ad

ibfolute pec* -

mibi. non. dedifti.

jj abt. 9.

Tezete.) Prehendite.

refiftendum invalidis , duodecim le-

SO. 4duztce . ) Grace eft

,E Tdlet, ;]uöd

gienes Angelorum 'mihi exhibebit ,

hllli, 6."0'1

quorum vel unus omnes in me irruen-

nomen fodalem , focium, & amicum

fignificat. Amice, quem fcilicet ego

tes nullo negotio poffit occidere.

gt id e&,

amo, vel qui te amicum fingis.

Leégiones.) Grgce , Mtovag , vox

d quid venifli?) Nunc in hortum?

0 d re ;

Latina , quam in textu Greco Evan-

sudebat t

quodnam,negotium hüc te duxit?

geliüa- retinuit. Apud Rom:nos au-

SI. Unus ex bis qui aderant.) Sci-

tem , ut Vegetius & D. Hieronymus

Vagn: enm -

fcribunt , legio fex hominum millia

aj (itom.

lices Petrus, ub habemus ex Joanne

I8- IO.

*

continebat , aut ut Polybius ,. com-

atl erapt ,

i

52. Converte gladiumtumnm

E

.:) Re;on—

muneslegiones habebant quatuof- mil-

h

de in vagina.

*

lia, ducentos pedites , vel in gravio-

fgtrin

$i .

Omnes qui accepert

nt gladium ,* glä-

; ia fignum ;

ribus bellis pedites q.uinqu; i;ni1^lia j

X

, wl

dio peribunt.) Non fignificat Chriftus

equites vero trecernitos.

neceffario omnes qui gladium . acce-

m Oi |

perint ,"gladio perituros effe ; multi

84. Quia [ic eporter feri, ) Id eft?

tet

4 non d

qua dicunt fic oportere fieri.

f

'enim gladio non pereunt ,. fed Jegem

t o»*

tantum allegat, que habetur Genef.

Quoridie apud "vos fedeäam,xif-c.;)

at

9. 6. Onuicunque fuderit bumanum Jan-

Oftendit Chriftus eis qui fe compre-

sgferion

guinem , fundetar . [anguis illius , nec

hendebaht., non eorum induftria, aut

icumq*

viribus fe capi , fed Patris volunta-

gtabanhs

dicit, quam ponam fubit

um fint, feq

$

te , & fcripcuäarumädccr'e;o. a

T

i

quam Tnxc?rcanvu«u",;,x'

*

- d

E

66 "EVANGELIESECUNDUM MATT*;;.

*'Tht.

4- 20.

..$6. Hoc autem totum fa&ctum e&, r ut'adimplefentm; Scri-

É amodo- Y

s Mar.

pturs pf

r

fugerunt.

B

'ophetarqm. Tunc difcip»pli omnes, s relicto €05

'-Dei, & vc

14-50.

6 Ton

zLuc.

-5T- t At illi

| Qtenentïes

22.5

4. pem facerdotum ,

]*ef—u'm ; duxerunt ad Caipham pr«iiivc.ii'-,

* Bhiphema

Joan.

ubi Scribae, & Seniores convenerant.

: ftis ulafph

. 58. Petrus autem fe

quebatur eum a longe uíque in atrium

19.24-

principis facerdotum.

* 6 Qu

Et ingreffus intro, fedebat cum -mixiig.

-

! Ws eft n

itris, ut videret finem.

/59. Principes autem facerdotum , & om

: 0. ,T

- rebant falíum te

ne concilium quæ.

- Merunt,

z

?

4 69. Dice

derent :

üimonium contra Jefum , üt eum -mortj tra-

m

"percuffit ?

60. Et non invenefunt,n'**cum

;:þ 6g. "(PE

Noviíflime autem venerunt duo falfi teftes.

nulti falfi teffes a;cemntu-

s Joan

6r. Et dixérunt: Hic dixit : « Poffum de

una ancilh

*- 1?- Dei, & pott triduüm rezdificare illud.

üruerg' tefnlu'm

z

ln A

62. Et furgens princeps facerdotum, ait illt : "Nihil-

refi PQ&*

Gorintem P

des ad ea, quae ifti adverfum te teftificantur?

*

Mnterpofterar

63. Jefus.autem tacebat. ; Et princeps facerdotum ait

illie

l

25.

" diriþ*i.)

Adjuro te per Deu

*

m vivum, ut dicas nobis, fi tu es Chriftus

filius Dei.

:

:

4mdo vide

* Cit fatim poy

| 'Väuthenk dico vobis ,

»-'qgebatux, 60

64. Dicxity illi Jefus :

: 'Tujgixiai; j

Ri ftdentem

X amodo

|:

i

1

- AOQtelattr o

s. AC

atphag. )

f

j .De quo fupra di;

quafï diceret.; fi vös"folveritiä , ego

« A0f

9 poft te

ximus num. 3.

rewdificabo. | Adde Chriftum non ap-

!

-gii

ä

at Tudsc

60.- Noz invenerunt. ) Scilicet ido-

pellaffe templum manu factum , illud

BEU tettpor

neum , & quod verifpeciem haberct,

quod erat evertendum ; aut non ma-

er vl

€upiebant enim fl

ciem inducere.

agitio fuo juris fa-

nu factum , illud quod erat edifican-

- itrirtyis p

dum: Falfum autem templum Cor-

Vfj y

Cum »ulH fä[þ'

teffes .:zcce;/]&'j?—rzt. )

poris Chrifti appellare. manu hoini-

-—bl'ai n

s

p

Licet multi fe offer

a

rent ad falfum te-

num factum, quod in vifceribus Vir-

m Dei,

ftimonium dicendum contra Chriftum.

ginis Spiritus fancti opera fuerat ef-

Novijime.) Grece , vcseoy, id eft,

tormatum.

: 6?' Sfldll 1

,

| folebam

pofterius , poft alios teftes tejectos

' 63. Tacebat.) Quia fci-licet' fi.;'ieba;

«li Jéftes -

Falft t.fles. ) Falfi teftes dicuntur,

nihil profuturam refponfionem.

Shitionem v:)

qui: quod Chriftus dixerat , & malo

animo , & diverfo fenfu , & aliis ver-

Aa(juro fe, &c. ) Adjurare eft Dei

éN æiid lldliuc

bis recitarunt.

Alio quidem fenfu,

nomine , & quaíi mandato aliquem

E jim n

uia Chriftus de templo metaphorico

aut ad loquendum, aut ad

Corporis fui fuerat locutus , illi de

faciendum obfítrin gere.

quid aliug

P

Vl

! E*'P!ærg

bant.

templo ipfo, inquod Judai conflue-

$4 u es Chriflus Filims Dei) Sci

h Ct.e.-'.x

z

W tfno

Aliis vero verbis , quia non

ut tu yulgo docere foles.,

"

lg

08 ufity

dixerat Jefus. Poffeos 4efruere, fed foi-

t Do- *

x'u

64. Dics 4//i Jefus.) Refpondi

L

lr

*

?gzg/:emp;lnm &ec ,. Gc. ) Jo;m. :9. Igf

m

*

minus ob reverentium Dei , c-ujusA au-

lidy

2

p

o i À

——

167

CAPUT XXVI

ent.urlScr'x-

» amodc; viäebitis fil

ium hoininis fed.

Utls xSuþf

entem a dxextlfisk virt

'elido eo ;

Dei, & venientem in nubibus cocli.

j 16.2".

R om.

65. ''unc princeps facerdotum fcidit veftimenta fua, dicens:

àm pr»iiidää

- Blafp

erant,. -

hemavit: quid adhuc egemus teftibus? *e;ce nunc audi- j'Ther

H

". ftis blafphemiam:

P

4- 15

e in atrium.

66. Quid vobi

rimt 1

S Videtu'r

? VVALt illi .rclfpondlentes dixg

^

iummn-f Reus eft mortis.

*

61. y 'Tunc expuerunt 1

n faciem ejus, & cölAaphis eu

ntg Ce- jlaiz.

SO; 60

liom que«

derunt, alii autem palmas in faciem ejus dederunt,

Marc.

68. Dicentes : Pr

| mor,t? ftàe

x

opheti;g nobis, Chri&e, unis eft, qui te

14.65.

percuffit ?

:

69. 7 Petrus vero fedebat for

is in atrio.,, & acceffit ad eum zT uc.

a;æffdïentr

22.55.

e templurt

una apCilla? dicens : Et tu c';um J'efu»Galilæo eras.

Eríes At

Joan.

:IS.- 17-

ihil refpote

&orämeem Pontifex per aäqura—ti*onem

; C'alap):i: eum ceciderunt.) ExoN«gi-

interpofuerat.

€'&» , colaphus enim. Greca vox eft,

quam. Euthym. auctor Grscus , ait

Eum 3l 1))1 :

25.

r27 dz':x'ij?i )

Vide di&ta fupra mïin.

effe verberationem , qua& in collo fit,

vacua manu , ut fopum edat.

- Alii

es Chriftus

m

adax'v—ideäitis, 65'0) Nón :ügnifï-

cat ftatim poft illud tempus, quo lo-

idem effe putant quod pugno factam

| quebatur, eos vifuros filium homi-

percuffionem , quod etiam Theophy-

fico vobit , -

- nis fedentem a. dextris virtutis-Dei ;

Ja&us fentit , -au&0r etiam ipfe Grz-

cus.

/-

: amO 0

- Joquebatur enim de extremo judicio

lon

o poft tempore futuro , fed ft-

Palmas 12 faciem ejus dederunt. » In

ylveritis , D0.—

gni

:

cat Judmos non effe vifuros fe

Greco ell,

&ppumic as ; . eít 'autem

giftum n01 P^ .

ab eo! tempore ,. id eft, à morte fua,

paniCe» , fufte, vel virga , vel crepida

donec videánt euim fedentem a dex-

percutere :fignificat etiam alapis cxde-

fjdum, V

. gt 0001* 4 £ris virtutis Dei.

.

re, quo fenfu nofter interpres accepit.

j elifm

4 dextris vistutis Dei

() Ef He-

68. Prophetiza nobis, ($c.) His ver-

ginplum VP -

bis Meffiz , ac prophetz dignitatem

qang hoie .

tem |

braifmu? , pro, ad dexteram potén-

el.

fibi falfo arrogatfe fignificabant, &

veluti fitum Mefliam, & Prophecam

Vifceribüs ""; m 6g; Seidit ve, Wimentüd fa!l.) Ut fa-

perafucrät'e"' 'cere folebant Judei , & alique etiam

irridebant ; qui, a

quo l)erculït;s eifet,

| alig Gentes, cum dolorem aut indi-

divinare. non polfet.

69. Sedebat forss 1 atrie.) INon re-

TE

.gnationem volebant oftendere,

pugnat quod Joannes cap. 18. 25. ait

gulionem

" Quid adhuc egemus teffibus?) Quafi

:

ld

! dicat, jam nulli neceffarii funt teftes,

ftetifle; nam vel ftare idem eft quod

jurar

manere, vel utrumque verum eft; cum

ydato

aliquem -

*e

Teum,habeamus reum confitentem.

enim effet ad ieznem , ut fieri. folet ,

D

qut

|B ,67 JExpuerunt in faciem eju:;) Gra-

modo ftabat , modo fedebat.

]

r. ,?d

üd ïdm/?

,,

] viffimum ignominiz genus , & apud

4Ancille.) Oftiaria , ut habemusex

ual)

Gclicl J Hebraos ufitatum , ut patet ex illo

joanne.

[

"Num. 12. I4- $i parer ejos fpuiffet £2

Cum Jefm Galilao. ) Nocat Jefum

|

faciem sllius ,. monage - debuerat fattem

Galileum ignominim caufa, ficut

p

fpþgdicïz::ï

, (aten die:äu: ruäv(ä jkjknd? 2

qui iniquo . er-ga eum eramt animo ,

i

[

d

i .Fujus. E

g

^

*

168

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

7o. Atille he

Is5

äavit' go'ram qmnibus, diCens . Nr:::ft:io,( quid

"

-

dicis.

: Petro: V

. 71. Exeunte autem illo januam, vi

dit eum alia 'ancillaS &

D fot

aithis, qui erant ibi: Et hic erat cum Jefu Nazareno. :

D

T T

novi ho-

72. Et iteru

minem.

fn negavit cum jgramento : Quia non

| OLT

Abes

: quam gil

folebant appellare ; & quia cum in

tun& media circiter nöx , cum 4galþlï

Galilza plurimum . verfaretur , , Gali-

primum canunt.

Vide di&ta fupra

lxus credebatur , & quia ómnes fere

num. 34.

unz ergo exeunte illo

ejus difcipuli Galilzi erant.

januam, ut ait Matthaus , vidit il-

0. Neféro quid dicis.) Quafi dicat,

lum alia ancilla , & alius etiam qui-

] ,L fïud&:, l

adeo non fum quem me effe dicis, ut

alius videns eum. . .Porro ancilla co-

dam ; nam Lucas habet , Po? pufil/um

: dato actuf

ne quidem intelligam quid dicas. Sic

folemus refpodere , cum ab eo cri-

pit dicere circumftantibus.

Quia bie

/lum »

inine quod nobis objicitur , nos abef-

ex fl5 ef. - Hujusancille vesxbis mo-

fe longiffime fignificare volumus. Ne-

Em fugi

ti quidam ,. ad ignem revérfum Pe-

illuu, d

þio 7uid dicts. Nom smtellsgo quid . di-

trum interrogayerunt , ut ait. Joan-

c4:. MH&c prima eft negatio , cujus

nes , Nwmzquid tu ex di[cipulss ejfu's'* es?

T las q

ordinem , ut.etiam reliquarum, fub-

& Lucas addit , 24/ss widens eum di-

E Jutamyr

jiciemus , ut appareat non difcordare

xit y 66 t de sllis es.

Cum ergo ur-

interfe Evangeliftas, licet vario mo-

geretur Petrus, fecundo negavit cum

do, & non, iifdem verpis ,. negatio-

juramento , ut ait Matth. Pof? paffl-

nes referant ; nam ad unam & ean-

3e/us ï

lum "vero , Ut ait Mattheus & Lucas,'i

dem negationem , plur.es Cconcurre-

^ aWv

f.

id eft, zzzervallo fatlo quaft bora unius,

bant

p*

on& Fétrum interrogantes

alius quidam affirmabat . dzcens )V,cvi-&

I

& urgentes ,. & diverfa loquentes.

& bic cum illaerat ,mam 65 Galrleus eft.

Àn

fi

ingreffus ergo Petrus atrium Ponti-

ut eft apud eundem Lucam cap. 22.

ficis fervis , & miniftris fe permi-

59. Hunc fecuti funt alii , qui adfta-

Q Tror

fcuit, & ad ignem modo fedens , mo-

bant , ut :ait Matthzus & Marcus,

ta R

do ftans, fe calefaciebat.

Hunc cum

& dixerunt : Vere ex s/lis es', mam ,

P xht

0 pra:

vidiffet ancilla oftiaria qux illum in-

loquela tua , id eft ,' pronuntiandi &

troduxerat , & ad lumen, ut ait Lu-

loquendi modus, 'Galileum te effe

? Tun

càs , fuiffet intuita , interrogavit il-

indicat.

Idem cenfirmavit IMalchi,

effet, Dten

lum, utait Joannes , dubitans: Nwz-

cognatus , ut refert Joannes , dicens::

ficerdoty

Wfid- z ex dz'/ö'ipuli: es bominis iflins ?

No5ne ego te vVidi im borto. cum . 1llo?

Deinde'idem confirmavitut ajunt re-

Ignorabat hic Malchi cognatus c&-

liqui Evangehftz , Mattheus & Mar-

fum fuiffe a Petro Malchum , alioqui

'eus, 9 tu cum Jefn Galilae eras ; Lu-

idilli objeciffet. His auditis Petrüs

cas, & bic cum illo erat.

Huic ancil-

negavit tertio , additis imprecationi-

LL

lz refpondeifs. Petrus, | primo Chri-

bns & juramentis , cej;t dereffars.

(

71/i "lm H

ftum fe noffe negtvit. — T'imore er-

(ait Matth.) & j»rare, quid'nghfnfo:üï -

lumn

Verun

go perculfus , poftquam primo ne-

fet bominem , k& Marcus , cepsr. ana-

Ulifjg p

gavit, e&iit foras ante atrium , utait

ï:h,em4fizv4rq"'€f jeráre. — Bete&

abat

*

an d

D

Marcus, Grace s; ro meocvNio», id

autem , & anathematizabat , :

I

d eft

1

MJ ld

"

eft , i» vefitbulum arrii.

'Eunc gal-

mala fibi imprecabatur , & diris fe de

$ mü llcfb

lus priimum 'cantum edidit , quem

vovebat : Hec mib;

Ql

faces OR .

?

bj

n

'fo-rgalïe Petrus non audivi: i .'fratqge

b&fi ldddi F kiifo

(lmc

m r a r EUR E

.H.

L

CAPU T XXVI &XXVII

169

efcio, qmd

73. Et poft pufillum accefferunt, qui ftabant, & dixerunt

Petro: Vere & tu ex illis es : nam & loquela tua manifeftum

jaxilla, & T

- te facit.

*

feno,

74. Tünc coeplt deteftari, & Jurare, quia non novüTet ho-

on novi ho«

minem.

Et continuo gallus cantavit.

*

«

,. Et

75. Et recordatus eft Petrus verbi Jefus quod dn(erat Puus

Wuras ETRU

qnam gallus cantet, ter me negab1s

Et egreiï'us foras flevit

nox, eum gl

amare.

'e dida fupr&

CAPUT XXVII

j exeunte 1llo:

lu$ , vidit il

lius etium qul'

jfudas, relmfzs zzrgem*ezs - Jaqueo fe fu[vendzz

Sfefus coram Pi-

, Pf pl

dato actufatus ,. mon refpondet , uxor autem Pilati dicit. ipfum ]M-

yro anolla (d«

|füum , praeligitur tamen Darabbas : Pilatus lotis manibus

ibus. fUa hi

cille vebis mo».

[ fum ]ïagellatum tradit crucifigendum , qui a militibus mulz*zþlzczter

» revérfum 1

F sllufus, ducitur -ad crucifigendum , && felleo *oino potatus ,. inter

t ut alt]

laz,'rones cmczj?gzmr divifis ipfius ve/lz:nentzs , €? a variis multe

ijb

; gydens eu '

achantur in ip[um blafpbemie , Juboriuntur tenebra , & clamans

Cum ergo uf-

ndO negïWlt cum

jfe/us Eli, acetoque potatus , cum clamore- exþzmt ac figna

*Udï ia

unt :

corpus Je[u a Jofepb fepultum

la. Pf n

æus & LuC«ls,

-- €ufloditur. a militibus, .

, quf ii

at diettt :

m

Ane autem fa&o, confilium inierunt omnes principes

*M

" [

facerdotum , & femores populi adverfus Jefum, ut

t

[uc

qm cip. 22

eum miorti traderent

: ali

qul adüa*

2. a EX vinétum adduxerunt eum , & tradlderunt Pontio 4Mar,

gl & Marcuty

Pilato praefidi. -

I$

illis ers ?4"

pl'O

gutan

P

3. Tunc videns ]udas, qui eum tradidit, quod damnatus m

[

al

m

*ef*'et, poenitentia du&us, retulit tri

ginta argenteos principibus (? jOan.

firma

Ma] hi

dice

facerdotum & fenior 1bus,

:19.28-

oalmes 3

I

M

4. chens

Jurte (im !

L

j &

Qatus

Ane autem fd&a J (Vfarcus ha-

te&ts de capitalibus caufis judicandi,

yuc

hod ,

Jioqn

bet ,,confefmz mAne 5 LuCAS

five quod non liceret illis quemquam

jins P

gt fa&us eft dies.

in crucem agere , qUO genere mortls

[jg u

ecatiod"

Chrnftum fublatum vnlebanc, cum

tis ID

hum inierunt.

Cmf ium inferunt.) Plemus confï-

tamen,alio modo , verbi gratia , la-

th d

)

J 0i

- 9. Pentio Pt/atapmf'dt ) Ducunt ad'

pldwus occidere pofient,

Prior ex-

gl 4

Romarum prz(idem Pilatum, quia ut

plicatio verior, . quod omnino vetiturm

rCl s

teüilb

"

lpütmtjudæl dicunt cq)udJOdnn I8.3I

eflet illis'judicare in caufa fanguinis.

Wabat !

3ilis non l:ceä.«zrmterþ'ære7uemqu4m, 1»

3- demztu.f ej?t.) bCIIlcet Chn—

UP &

[

sf

ve quodomnino adeimpta illis effet po-

ftus a facerdonbus ad mortem.

pur

Bzé£. cum Com. Menoch. T. VL

Y

(

.

-

-

170 'EX.TAIINTGEL—II SECUNDUM MATXT,VH..*

P Tuhc

-4. Dicens : Peccavi, tradens fanguinem juftum.

« Atillidi--

xerunt: Quid ad nos? tu videris.

A. phetn dic

L)

&£A&G. $. Et proj

eCtis argen

J appretati,

I- 18 queo fe fufpendit.

teis in be-mplo,'wrecefïït :b &abiensla- -

r Et:

6.' Principes autem

fa—c-erdotum-, acceptis argenteis , dixe-

-

l

Dominus.

runt: Non licet eos

(i

y. Jelt

z

mittere in córbonam : quia p.retiu-m. fan--

guinis eft.

-

"

prazdes, d

"Do dicis.

7. Con

filio autem initö-, emerun

X ex ill.isr agrum ügül? in

;

fepuituram peregrinorum.

n Etc

e A&.

8. c Propter hoc vocatus eft

'agerille, Haceldama, hoc eft, |

ibus , ml

d Tun

I. f-9- ager fgnguinis , ufque in hodieljnum diem. -

Aicunt tel

. 9t Tunc

i—?

u r

4 Trzzd,eh: fanguinem ]u/ium ) Id

cipes facerdotu'm,» zon licere m)'trerc

eft juftum hominem ad mortem.

25 corbonam , quia argentei illi vide-

prafes vel

2 fufem.) Grace dó9or , id eft, in-

bantur quodammodo a Juda' Deo ob» ;

i

1f. Per.

fontem , feu innocentem.

lati, cum in. templum funt projecti,

dimittere 1

Quid ad nos ? tu "videris. ) Id eft,

lege autem Déuteron. 23. 1$. dici-

16 Hb

quid ad nos tuum hoc fcelus attinet?

tur

Noz offeres mercedem prafz'l—uli*,q

noftra nihil refert , tu tibi

nec pretium carnis im domo Domini Des

Barabbos,

, cogfule ,

tu vide.quid feceris.

.

tui: quicquid ilud efl, quod. "vowtris ,

S- Ef projetlss argentei

$ 4 t?mp/o.)-

quia abominatto eff utrumque apud Dominus

Cum nollent argentum accipere , in

Deum tuum, ex quo per quándam ana-

semplum mifer abiit, & projectis in

Jogiam colligebant, nec pretium fan-

ä

.. Per Tere

ipfo teiplo argenteis difceflit, |No-

guinis in corbonam mitti poffe, id

DL abud . Jer

luit enim iniquam pecuniam retinens

eft, in locum, in quo affervabantur

Vi

obire mortem, vifusque eft fibi Ju-

dona Deo oblata.

Aliqui ex corbo-

Ts Quare

das, cum in templo argenteos proji-

na prius elJatos argenteos illos exifti-

)

Ttétit fibro

U& Sinile

ceret,faeerdotibus dare , & initum

mant, folebant enim publici fumptus,.

d ER INUNPURTESCS NONCIM CrENU

venditiohis contractum refcindere.

& qui ad religiónem pertinebant, fiert

Cs

Laqueo ]kfitjþendit.ä An ante Chri-

ex facro gazophylacio , :cujusmodi

fti mortem, vel poft, non conftat.

facerdotes caufam effe arbitrabantur,

Aliqui putant de arbore ficu fe fufpen-

ut Chriftus, qui fe filium Dei

ptoS- t

diile, quare Juvencus cecinit:

x

tebatur, occideretur.

77 ;

loformem vapuit ficus de vertice

7. Cenfilio eutem iutto. ) Poftquam

1 , Wt erqy

7mortem.

'.jif'

Chriftus crucifixus eft, ac* fortaffe -

4

j

Cur fe Ju

das fufpenderit, caufa eft in

poft Pafche diem feftum.

3 Qu

4

promptu ex Evangelifta : eo enim

Agrum jïguli.x) Vel quia figuli erat,

"h emerr;,

actus efta nimia triftitia, & defpe-

vel quia ex eo ad vafa firigenda ma-

jn

i 4

!

ratione, quam concepit, cum Chri-

teriam figuli petebant , vel quod te- ..

1

ftum damnatum vidit, quem fortaffe

ftarum fra

gmentain illum projiceren-

fperavit miraculo elapfurum manus

"tur.

ïg

Arm fipuli

jud&orum , ut fe alias fubtraxerat,

In fäpulturanit peregrinorum.) Judzo-

1

nf

d at

cum nondum vererat hora ejus. .

rum , qui Hierofolymis decederent ].

ä

x

&

di

Diyie

. 6. Non licet eos mirtere in corbonam.)

*extra patriam , nec in p

roprium fe- -

1

".

tndy !

&

Corbonam ait D. Hieronymus fuiffe

ulchrum poffent inferri..

&i

j

"

! dj

gazdþhy?äeium :te*mpli. Dicunt prin-

;A

| $ Hdcdddmæ l Lingga Syriaca- inf

m

.I.

CAP üT - XXVII.

H

; 9 Tünc impletum eft, 'i]uodädi&um eft pe;r ]eremiam/pro-

a d

É phetam dicentem : 4 Et acceperunt triginta argenteos pretium zzcy

3 11012'

[ gbiens l ï

appretiati, quem appretiaverunt a filis IHfrael:

10. Et dederu

4

nt eos in agrum figuli, üc;ut con&it/;tvüt mihi »

s d- B^ -Dominus.

retium fa-

ir. Jefus autem

ftetit ante preefidem, « & interrogavit eum «Mar.

p

? prefes, dicens:

uf Tu es Rex Judeorum ? Dicit illi Jefus; I5.

uce

mfglii 4 ^Pu dicis.

:

I2. Et cum accufaretur

23: $»

a princi þibus -facergdotum' ,' & -fgnio..

Joan.

ribus, nihil refpondit.

19.33-

?3, hOC e&,

.13. Tunc dicit illi Pilat

us : Noh« audis, quanta adveríum te

gt Tuc ïþ

dicunt teftimonia ?

-

-—--æ

diere ii

14. Et non refpondit ei

ad ullum yeirbimä(,' ita ut mfräretur

. praefes vehementer.

acei ii v* ]

udi' Deocbe ;

15. Per diem aut

em folemnem c.:dnfueveratvþræfe's populo

funt ije(lïïj

dimittere unum vint&tum y quem voluiffent.

:

-16. Habebat autem tunc vinttum

(2?)0 18' dWI' ;

N

*

—.inügner'n ; ql-lil dicebatur

m ;"fl"?"[i'. |

3 Barabbas

jo Domin D9 1

u* m

17. Con-

gpd wnitris

D m

qu

.axippn gqufel agrum fïgnifïcat, i&p—;

12. Nilil refpondi:.) Quia. nihil re-.

i gpidDimim! -

Dema , fazguimem.

fpondendo profeciffet. INec fi fince-

gindam am^ -

: pretill'" APe

Q. Per Jeremiam prophetam. ) Nul-

re ageretur, neceflaria erat refponfio,

itti

d.

- Vibi apud Jeremiam extat hoc vatici-

omnibus enim Ghriftus benefecerat,

afeyabantür

nium, quare dici poteft ex aliquo alio

nemini nocuerat, & fanam, fanctain-

]

Jeremiz libro, qui non extat, fumptum

que doCrinam, & fcriptu:is confen-

!

i ex CO* d

elfe. Simile eft, quod habemus Za-

taneam, fi vellent intelli

E

03 1105 exite

char. ITI. n. 12.-

gere , fgln-

plici f

mptlls,

j

quod fuo loco expli-

per propofuerat.

stinebàno

fer .

cavimus.

.

I3. Quanta dicunt adverfum te tefi-

qujusmo 1

Aeccepérumt trigizita argenteos. )

Sci-

wenia,) Qu&nam fuerint hzc tefti-

Jicet , principes facerdotum.

monia, Mattheus non exprimit, fed

a;bimbantur 1

habemus apud S. Lucam cap. 23. n. 5.

um Dé o*

- Prerium apprettati.) ldeít, qui ar-

gentei erant pretium Chri&li. appre-

dt . illi inwale[cebant dicentes, commovtt

oquam " /:iati-

'.

populum docens per unrver[am Judaam

2

( Quem Appret:

AverHnt. a fZiis Ifrael.))

incipiens & Galilea usque buc.

,

)d

!

o

fortalt

IS. Per diem folemuem. ) Scilicet

üem emerunt ab uno ex filiis Ifrael,

Pafchz.

Videtur tuifle hec vetus

yia ögu j ertts

videlicet a Juda.

.

endil mb

Is

1O. Dederuut eos im agrum

fu. )

confuetudo"]udzorum , ut in memo-

fiig

dt

.

;

4

riam liberati ex /Egypto populi vin-

] quo

d eft, ex*penderunt. €03 , ementes

€&um unum e carcere liberum dimit-

ercti

agrum figuli.

.-'C

A

5

*

terent.

Eam confuctudinemRomanit

onffiiui

) Grazce cvitra£e ordina-

"

:

vit, id eft, ficut mihi prophete or-

redacta in provinciam Judea , abolere

m )

derett

d dinavit, & oftendic Dominus faci-

holuerunt.

»

g d

"endum, & implendum fuo tempore.

Quem voln

if[ent.) Scilicet, ex pt;o-x

n

s a praftde.

p

II. Tu dids.) Vide fupra c

16.

rno

g

R. 25-

.ap. 25. " pofiti

guas Mi

Jifj'gn:z?. J Sfïclere ',-- & i:npro»

L:

£8

4

Y

172 /E,V'AN;GïELIl "sE CUNDUM MAflïfHL

* T7. Congregatis ergo illis, dixit Pilatus: Quem vul'tis'äï.mit-

a Em

T s

tam. vobis : Barabbam, an Jefüm, qui dicitur Chriftus?

füper 105

.18. Sciebat enim , quod per invidiam tradiffent eum. -

5 Tu

19. Sedente autem illo pro tribunali, mifitad eum uxor ejus,

"tradidit eis

T

dicens: Nihil tibi, & jufto illi,

-, Multa enim paffa fum. *hodihe

pervifum propter eum: -

!

.

:

"l congrerar

*

£Mar . 250. g Principesautem face

I

'dotum, & feniores pe.fülaäf.erü—nltx

25. Dt'ex

i5.11.

- f'ünt éj.

Luca.

populis, ut peterent Barabbam, Jefum vero perderent.

ï

23-180

21. Refpondens autem przaefes ait illis: -

& s

Quem vultis votïils—'

joan.

de duobus dimitti ? At illi dixerunt : Barabbam.

pu: ejus, &

18.40.

25. D

.&um , ilfude

icit illis Pilatus: Quid igitur fa

ciam x-dke x]efu— ; x.qui

dici-

2

A. tur Chriftus ?

*. 30 Btex

25. Dicunt omnes : Crucifigatur.

. Ait illis; praefes: Quid

: cmiebam C

enim mali fecit ?

At illi-magis clamabant dicentes : Cruci-

.. Btpo

Jnduerunt e

: *fügatur.

.

.24. V1

dens autem Pilatus q'uïa nihil proficeret fed : ni-ägiS'

ierent,

— tumultus fieret, accepta aqua, lavit manus coram populo, di-

: K xa

deritis.

N CCTANGCRNENANRT 6

-Tine Simon

cens: Innocgns- ego fum a fgng—uinejuüi hujus, vos vi

*

47

AEt

SCUR

b

t

L

- t Calvaria

xb.itace*, anarnnr'lesx*cap.. 1,.8.. Latronem

»glo.x Pa/;z;lis. ) Grzce, tuvbis.

L

voCat, Awc9c, funt autem Avcai pu-

24. Videns Pilatus, quia nibil prafce-.

i 25. S"l)cr 110j

blicarum viarum obfeffores, qui tranf-

ret, 55c. ) INon excufat Evangelifta

euntes exfpoliant, & trucidant. Mar-

Pilatum , fed Chriftum innocentein

2008 5 qut,

cus cap. [5- 7. & Lucas 23. I9. ho-

- hls noftris

oftendit , dum docet; Prefidem non

2 F/ag'ella':

micidam , & feditiofum appellant.

ullo idoneo teftimonio, non ullo pro-

*

T0 honeftin

17. Barabbam , an JE[um ? ) Com-

bato crimine, fed folo popularis fe-

TEU INCACTAE TR a COVTTEURNO! RPE x

i

paratione Barabbe occafionem quaz(i-

ditionis metu eum damnaviffe, & ica

pdmis, Vi

vit Pilatus Chriftum a morte fervan-

12. 1

1- 3. Mo

damnayiífe, ut. damnan

(

;

do ?t,iam abï

-jcruc

di , ut etiam patet ex fequentibus.

folveret.

x

8n agendi

Ig. Sedemte z/fo pro tribunali, ) Id

|Lavit manu:, 65 c.) NIa'nuurm .ab-

(5 R0 Liyffn

.eft , valde opportune , cum jam ad

"] P brto,

lutio innocentiam fienificat, unde il-

J'?'rt/'. Ut h abi

ferendam fententiam paratus effet,

lud Pfalm. 72. 19. Jf ificavi eor me-

ortem -

ut res non cafu, fed divinaprovic!en-

um , E5 lavi inter innocentes zmanus me-

tia facta videretur,

. "'Cloni,

;

Nibil tibi , &t juffo illi.) ld eft, ne

4*. In lege *tiam. Deuteronom. 21.

: 28: Ci];

6. przcipiebatur, ut qui fa&e cedis

"d.

.&e negotio illius immifceas, ne eum

infontes effent, manuum /ablutione id

4

nulimm ;

condemnes, Juftum, & vulgari opi-

fignificarent , dicentes

L

LJ

manus. noffra

X P dicie

.;nione., & vifu admonita appellat.

-quam ü&ltlum

hon effuderumb fanguinem bunc , didi-

Multa paffa fpm per. vifum.) ld eft,

cerat hoc.a Judxis Pilatus, & ut fe

m Pertmet,

infomnis. Putantquidam, factum id

innocentem oftegderet , juxta eorum

MM

'-a:diabolo , ne' Chriftus occideretur. morem manus abluit.

Cnitdham liy

LL

Probabilius eft a Deo immiffum , ut

a fanguine juffi Pujus, &c. ) À

tefejt

-

X

;

æ-; i.- '.

Darpu

1 -Chriyfü innocentiami oücïnderct.-

de hujus innocegtis.

Hmzm

At

D

CAPUT XXVIL.

173

l-

lti aïmit- ',

Qs.j Et refp

ondens univlerftus populus dint : -ïSgnguis ej-us.

lu^

| fuper nos, & fuper filios noftros.

Ü

Í

Ün. -

46. '(Yunc. dimifit illis Barab

J

bam.

efum autem Häge]lgtp;n

UXOf 6jUs,

" tradidit eis, ut crucifigeretur. -

.

27* ?Tunc milites preefidis fufci

pientes Jefum in*þr-äätdrium,

[üm "hodig

À congregaverunt ad eum univerfam cohortem.

.

5 Mar.

*

em cocci

15.16.

erfüäfärlint

28. Et exue

*

ntes eum , chlamyd

i

:

'nefam circ;gxm dede-

a

fent.

runt ei.

"NI

obIT

*

29. i Et ple&entes coronam

«aelfpinis, p-o)flie(f'unt füper ca-

210an.

jlts ïobi;

pu: ejus, & arundinem in dextera ejus. Kt genu flexo ante jo. 5.

x

,eum , illudebant ei, dicentes : Ave rex Judaeorum.

L.

; -

'*,

3

30. Et expuentes in e

um, acceperunt arundrinem;, & .pe*r- |

:fäs': Quid

- cutiebant caput ejus.

*

DL exueruht eum'chlamyäe-., &

ls : Cl',llCi-

41. Et poftquam illuferfin

induerunt eum velti

;

mentis gjtls, & Adu;.(erunt eum, ut crqci- :

fed magis

4

figerent..

a3e . k E

xeuntes autem iih'vï*ener.'unt hominem -Cïyrenæum,, no- £Mar-.

.

opulo, d

5 videriti.

mine Simonem , hunc angariaverunt, ut to

lleret crucem ejus. 15-21-

uca.

I Et venerunt in locum, qui dicitur Gelgotha, quo

25

23.26.

r

; Matr,

- eft Calvariae Iocgs. .

s

*

Y-3

atus,

Luez

; al prfite

Q5. Super mos. ) -[(1 et, imputetur

zippcllxabat&r, vel quia Cyrene n

Eratc 25:33

nobis ; aut, in nobis yindicecur, &

vel quia inde oriundus erat..

oan.

; Eyangeli

in filiis noftris.

]

autém Cyrene regionis Decapoleos in

j innocentem

Y

ellatum. ) .Non vilrgis ,

- Syria caput. . [ncertum eft fueiitne

917

96. F/ag

,Simon ]udzus, an Gentilis.

Proba-

U llHO Pm-'

quod honeítius erat. fupplicium , fed

1

agris. Vide Lipfium de Cruce lib.

bilius videtur fuiffe Judz :m ; -Mar-

o

yularis ee

.2. cap. 3. Mos fuit, ut qui elfent in

cus enim cap. I5. 2I. dicit pátrem

uvl

fc, & i*

fuiffe Alexandri, & Rufi, quos nomi-

jo etium 4

crucem agendi, prius flagellarentur ,

de quo Lipfius ider

l

n,. 69

nat tanquam vulgo notos, aut, ut

9s In pratorium. )

I2 anmium /Præ.-

nonnulli -fufpicantur , q)uaüj- Chriifci

Mam d

t0ri;. Ut habet Marcus I5. 16.

difcipulos.

n garid"vertmt;

) Quid fït»anvgatiare,

u [ in

Cobortem.) Pars eít fere decima

legionis.

di

ximus fupra Matth. 5. 4I.

7

:9g8.

C

J

blamydem. ) - Veftem regiam,

33. Gelgorha. ) ld eft: Calvaria :

JCBIOW"

Syrum , feu Chaldicum corruptum

g

& militarem , que etiam paludaimen-

vocabulum , Hebrei m2393. 4*e-

Í fa&æ (

tum dicitur.

Volebant fcilicet tan-

M

y ablutione !

squam fi&itium re

em irridere. :

O-

leth, caput appellant, quod xotundum

4ni

1

coronàm fpineam

it. Sic Nonnus alicubi vocat xvx--

(id

dem pertinet, quo

du wdeowq», ciremlare , five rotundem

g It

ufc

capiti imponunt, & arundinem manu

atufs

tenéndam dant, quafi fceptrum.

capet. Dictus eft Calvarig locus;

]uxtï e

orütt.

Cecerpeam. ) Purpureaar

Nemo

quod ibi facinorofi homines extremo

fupplicio afficerentur , ac propterea

. mefcit, purpuram regum fuiffe.

d) M

a. T

.humanis apitibus plgnus effeg -'Alii

e

Y

intm Cyrenaum. ) Cyren&us.

1

"

-

174 E-VAN'GELII ,SECU«NDBM MAT-TH.

34. Et dederunt ei vinum bibere cum felle miftum. Et cum

j

«f 3 Praet

guftaffet, noluit bibere.

z

E pila fu.

p Mzr

.35. P

*

9)

| 7

Ítquam autem c

rucifixerunt eum, m diviferunt vefti-

P p Ed

us, fortem mittentes: ( ) utimpleretur, quod di&tum eft fitriduo il

15.21. menta eJ

Luc£. per Prophetam dicentem : » Diviferunt fibi vefü

Mdefcende d

menta mnea ,

-

23 34- & fuüper veftem meam miferunt fortem.

osn.

P a Sinil

- 36.-Et fedentes fervabant eum.

*

Lbis, ( feni

1 9.23.

w*Pfal. Z

37. Et impofuerunt fuper caputejus c

aüfam ipfïusfcüptäm

^- 1. Alios

2119. HIC EST JESUS REX JUD/£ORUM.

1p fi vex Lra

f

48. Tunccrucifixi

untcum eo duo latrones: unus a dextrisy

E. q n

-

39. Pree-

& unus a fïnii)h*is.

Penim : Qui

? 4 Tf

. (1) Ut impleretur, & rel/qua; szque 4d verf. 36. 12 edit, - fnt. omiffa.

it: dictum. volunt , quod ibi fuerit

riis generofi vini myrrhati houftus.

xImproperab

Adami calvaria, & corpus fepultutn.

[ as A fen

dabatur, propterea acetum Chrifto -

Vide Martinum Del - Rio in opere

atum myrrhatum. vinum appellari ,.

Em

Mariano fermone de . vifitatione B.

quod myrrhati v

E

a

Virg. bene de hoc difputantem.

propinatum.

ini loco illi fueric'.

—-*

34 Vinum cum fe!l,e mifum.) Mar-

Ef cum gu/qaj'et,

4 &. ) ; Márcia ait.

los coniïitufus,

cus ait datum illi vizum zzyrrbatum.

non accepiffte.

Ítaque guftavit, ut.

[ lIX , ad u

Eít autem vinum n-uyrrlmt:umhz ut ali-

tradit hoc loco Matthzus, non bibi

L39 Hplen

qui explicant , vinum odore myrrhe

ut docet Marcus.

h

conditum, ut enim ait Plinius lib. 14.

* tür ti, qr pue

35- Sertem mittentes.) Id -e&, fuper

F hon ab uro, v,

cap. I3. apud prifcos vina myrrha

tunicam inconfutilem, fortafíé etiam -

Tiltue vulgo j

condita lautiffima erant.

Dabatur

fuper partes factas, quod. videtur col-.

: Vicirin Chrift

autem vinum generofum , & fuave

ligi ex Marci I5. 24. — Drviferent ve-

MU TIPTY

damnatis, ut reficerentur, *«& corde

Jeimenta ejus , mitientes

M

*

forzem /ï(lwrf:';,

'm

Sfirmn era

confirmarentur , juxta illud Prover-

quis 7:;ill täl/gre!a

- otnmiferitiors

biorum 31.'6. Date feceram merenti-

ag c. 37.Q2. |

bus , 65 vipum brs, quiwmaro fünt ani-

Per PMP/",M"?;) David Pfalm,

"'

en0 ; Utbast, 6 oblivifcantur egef atis fua,

n. I9.

Te Nirgo fl g.

36. Servabast. ) 'Ne quis eriliäï

PA Jerifalen.

& doeloris [mi nmom recerdentur aAmplius.

ret.

L 4 , )

Allatum ergo eft, ut hiinterpretan-

tur, myrrhatum vinum, ut juxta con-

97. Ghnfem Mifens EPo, ) hus

.rilentisk g

H

fuctudincem Chrifto daretur, fed fa-

pter quod cruci fuffixus eft.

1.

u 'Wïüïst

tcdlites fel admifcuerunt.

Vide Ba-

d

4

lde

Hic efd JEfus &fc. ) Hec titu,lþi for-

42- 8 " E -I'.

ron. lom. 1. anno Chrifti 34. num.

mula paulo aliter eftapudalios Eyan-

RI

;If

d

Iae

94. & fequentibus late de hoc difpu-

geliftas concepta, cum enim omnes.

1

liS Rex-,

tantem.

Vide etiam Gretferum

tituli fententiam exprefferint, nemo

4 nf

tàmen eorum videtur omnia tituli

Vtent témpo

tractatu de vino myrrhato.

Credi-

derim vinum acefcens & corruptum

verba pofuiffe.

Ex omnibus auteia |

fitm üducl im

(nosn Gracus & Syrus acetum . vo-

hec tuiffe verba colligere nobis licetz .

T amiyie T

Hiceft JEfus Nazarenus Rex JTudaorum,

a

8' UBI: fm

cant ) regi dolorum exhibitum , vo-

quafi ideo damnatus effet

M

br

cari agtem vinum myrrhatum , vel

» quod*l;e- ,

quod myrrha, qu& amati faporis eft,

£num invadere voluittet.

$

raflelo

qum

vel quod etiam ett arnarifiimum, po-

u

l'Ohes

539« Gracifixi funt cum eo duo larra-.

lClb

tui clict admixtüm, - Qu? fi crucia-

nc.) Chriftus Vero mediq;ïimerzü-*' j

kt vif

;

Nir

*

:H

CAPUT van.

173

m, Ri cum

jgg.jPr-.æterejuhtes autem blafphemabant eum moventes ca-

?

a

pita fua :

H

(erunt velti-

2x 40- Et

dicentes : o- Vah! quä -deftruis;' tïe;mplsum iDei ,&in alöan-

d didume

iduo illud resedificas: fal

Ifnenta mea

*

va temetipfum : fi filius Dei es, 2

deícende- de cruce.

*

41. Similiter & principes facerdotum illuden

tes cum Scri- (

bis, & fenioribus dicebapt :

d

.

[]

- 42. Alios falvos fecit ) f

s

d

pfum non poteft falvum facere:

ius'fc;i-ptäm*

p i vex Ifrael eft, de(cendat nunc decruce, & credimu

S ei. »Sap.

usa dextris;

43. 4 Confidit in Deo: 1

2. 18-

iberet nunc eum , üyult: dixit

qi al

enim : Quia filius Dei fum.

*

2I- 9.

"

l

. n

44. Idipfum autem &

latrones , quï cru'cfiüxi erant cum eo,

L

21 mif

impropera

bant ei.

hati hooftu

ctum. Chril

$..A fexta autem. hora teneb:t

:e faCte funt fuper univer-

E

pum appellari

fam terram ufque ad horam nonam.

oco. illi foerit:

-a6 Ri

*Marcus "

T 1os conftitutus, 'quaü eorum caput,

tiente fiebant, & ejus n-otät,a inanfue-

[ & dux, ad augendum dedecus.

tudine & patientia refipuit. - Vel cer-

e güftavit, t

te dicitur Latrozes ia plurali per fyl-

205, n0i blblti

9- Blafpbemabant. ) Conviciaban-

Utraque explica-

4 tur ei, qui preseribant illac ; itaque

lepfim ; pro /zzro.

non ab urno, vel a paucis, fed a ple-

tio probabilis eft, & graves habet

M

ld eRv fupet

rifque vulgo ja&a fuiffe videntur con-

affertores.

forlle etiam

vicia in. Chriftum.

45- 4 fexta autem hora, &c. ) Mar-

jd videtur col

pyujemtt-

- Meventes capita füs. )gtàuod irrifio-

cus cap. I5. num. 25. hora tertia cru-

- nis fignufn erat, licet aliquando etfet

cifixum ait Dominum. . Joannes cap,

/iyim Mer eii?

commiferationis.

Írrifionis eft illud

I9.- I4- indicat crucifixum hora fexta.

Communis refponfio eft, crucifixum

-lMaig c. 37. 22. Sprevir re &f fubfamnavit

fuiffeinter tertiam & fextam ; cum

vid Pfalm.Rïl

f& "virgo flia Sion , poff te caput movit

Jflia ferufalem.

vero. medium a quolibet extremo

40- Vaä. *

[ nterje&io exultantis ,

nomen fumere poflit, hinc factum, uc

Ng qlliS el'ip'.

alius ex Evangeliftis tertiam , alius

irridentis & admirantis.

fextam dixerit.

Jorro ficut nox in

) Qimi t

] ^ Qu deffruis zemplum.Det, &€&c. ) Vi-

Á Á

de dicta fupra cap. 26. num. 60. -

quatuor vigilias, ita dies in quatuor

us

4O. S£ rtx

partes precipuas dividebatur, quarum

« tl

yii fof

Ifrael eft. ),Si eft Mema-s-

quxlibet tres horas. complectebatur;

udalios Bvf

] lIfraelis Bex..

—

enim 9 n

$45 .

Cdrzf

ditim Deo.) ?rs'wo:Ssv, eft

erantque tcrcia, 'fextak, nona, duo-

pemo.

prateriti temporis.

Senfus eft, quo-

decima.

efferints

Ji

niam fiduciam in Deo collocavit,; &

Tenebra falla. fünt. ) D. Dionyfius

m u

eum amavit Deus. .

*

Areopagita epift. 7. ad Polycarpum,

)nmbus a

tem

SPvelteum.) Si amat eum. He-

& epift. r1. ad Apollophanem ait, te-

; nolis lice

braifmus eft. — Hifpani dicunt fimili

nebras faétas interpofitione lunz in-

qu fl

i

hrafl, fí lo quiere.

ter folem & terram, quod receptum

eft ab interpretibus in' hunc locum.

&

44. Làtrenes.) Fortaffe uterque, pri-

Fuit autem maximum miraculum, lu-

!] mum conviciatus eft, poftea vero al-

d du h

nam fe interponere ,. & eclypfim fa-

ter vifls mimculis ; qua Chrifto pa-

sliu 1

Q*

.

*

Á

176

EVANGELII SECUNDUM MATTH.

. 46. Et circa horam nonam clamavit Tefus voce magna, di-

,Pflcens: r Eli, Eli, lamma faba&tani !

I uíge dcorf

*

hoc eft: Deus meus;

à

)

21. 2 Deus meus , ut quid dereliquifti me ?

E oEkEm

47. Quidam au

M

LTm, quii

Eliam vocat ifte.

tem illic ftantes , & ayldientgg , dic

*

:

eBa&þ:

. E en

. 48. Et continuó currens uhþs*e&x eis acceptam fpong

iam ifh-

zveneruut m

plevit aceto,' & impofuit arundini, & dabat ei bibere. -

'

um m MR

49. Ceeteri vero dicebant :

-

Sine, Videvam.uïs,ï an VehiaF Elias

liberans eum.:

4

1

Hq Xeää.d;, i

: lias eyp. 2j

50.

Emasna. JEfur, al

ritum.

Jefus autem ite?um cl-am.axlïls La -;

X

à : einjügfþïQ

P eomanenib füirita

;'g t. SE

L n ertremo vit:

lv

Otuile, mirà

cere tempore ,pledilunii ; erat enim

que fiE-Hel;raica VOX , five jzt&d&a(;i—

:

r dwinitattm

tunc luna decima

u

inta primi men-

Syriacum , flcut aliqui volunt.

t

od u qui 1

fis, quo tempore

j

[udei Pafche fe-

Ut quid dereliquifls ze? Y3ec ver

bla

x ram i ipfo ext

ftum celebrant, Ex hoc colligitur,

Chriftus dixit ut homo, noh-quod*'feï

a Deo derelitum putaret, in cujus.

J as du

quales fuerint he tencbre, nimirum

- "Ioro crederetu

iis fimiles, quas videmus, cum folis de-

manus paulo poft fpiritum fuum com-

j , Emi];f /Pirim

fectus accidit lun& intcrpoficu.

mendavit; fed quod ita.fe pati vide-

'

:

ar.x'u Donam tem

Super unrverfam, terram, ) . Scilicet

ret; quem.tdmo'düm fi

.

Aab» eo dcgel,i-

:

j ,;.

C

0f, €

Judeam, & vicinas aliquas reoione .

étus fuiffet.

; CoXam, fedv

Cur tenébre factz fint, alii alias ra-

47- Quidam.) Qui fci

licet Iingu-"a;h

tiones . aíferdht.

Vel enim fiznifica-

Hebraicam, aut Syriacam non intel-

-

: AU mortem,

ligebant.

Videntur fuilie Romaat

mOV

runt Judaeorum cocititem , vel indu-

E 3 eenfesf

&« funt in deteftationem tanti fcele-

milites , quia 7M atthzus & Marcus

ris, vel ad fignificandum Chriftum

eos ipfos qui dixeranr, Eliim vocat

- Vr iflud, a,

] R") ha üatima

jofitie folem occubuifle, vel ut di-

ifte, aut ex illis certe aliquem , ace-

&ntüt, foife d

;

vine.ire effent argumentum, vel ad

tum ftatim Chrifto obtulifie iadicant.

expergefaciendos Judeos, ut magni-

Lucas- vero cap. 23. 36. & Joan. cap.

nitt [Clm yé

R. [unse

tudine miraculi 'Chriïium agnofcþ—

?

19. 29. €os, qui acetum Chrifto por-

Cillqem Qüm

rcnt.-

rexerunt, milites tuiíle dicunt.

46. EL , Eli, €(c.) Marcus cap. 15.

: 48. Currens unusex ei$, Éc. ) Dixe-

3d üc Chnüo

Eadein fen-

E M

54. habet ; Eloi. Eloi.

rat enim Chriftus, 5/5o, ut hibemus

- itedum t

tentia, paululum inflexo vocabulo,

apud joann. cap. I9. 28*

'C'fä

utroque enim modo dicunt Hebrzi ,

- épongram Tmplevir acete. )

Acetuhi

",

Deus mens , 65 Els, €$. Eles.

Itaque

jm&;; i

ibi de more pofitum erat; quod cruci

CL "m e

alter. Evangeliftarum fenfum , alter

affixis, aut crucifigendis ad illos re-

verba Chiifti ,g:xpremp.

Probabilius

creandos dari foleret, 'ut- fentiz |Mlal-

tafacmmema ;

videtur dixiffle z , »5, ut habetur

donat.

m dlem imy

Alii putant datum acetum, ut

W u m

in Pfilm. 2I. num. I. cujus verba

citius moreretur, ita 1 heophyla&us.

Chriftus recitabat..

Cardin. B*ronius putat acet'im, fpon-

W o

*»t»q l

Lamma.) Íd eüï;

X

1

)

aol

byn

B0R

&i

xXzzt, : q'nid &

giam, & hyffopum fiftendi fanguinis

dlm)

h'f*()ne

fte? T59.

vim habere , ideoque crucifixis data

li,

Satatlani. )

Id eft , dereliquifti me

ut diutius viverent, diutiusque

Chifi

ín Pfalm. 21. lcgitur*353Ty £e2252227,

Qquerentur, -

tOl'-

* &an

vdi

quo/d' idem eft, ac fazactazz, five utrae

50- Clamans vece

Ditteg , (

N

*

:;mgn-t-z. ) In þ;?co

Mumc

—

NUPU. ag

CAP UT XXVIL

177

N

Á

Ed

Sr. « Et ecce velum templi fciffum eif'induaskpartes a fummo ,par

US fmeus? |

X

ufque dcorfum, & terra mota eft, & petrze fciffao (unt,

3 3', 14- ",

$2. Et monumenta aperta funt: & multa co

rpora xSian&o,-,

diceBant

rum, qui dormierant, furrexerunt. -

$

furre&tionem ejus:

ä

*

:3. Et exeuntes dé monumentis poft re

ngiam im-

at

multis.

ere a

p

| venerunt in fan&am ciyitätem " & .ap—paruerux

Ld

* - '* 545 Cen-

'EHiAF Ehas

: eft, xgdfä.,ag , id ef , eum clamaffer.

ïlii, fciffum effe, quafi templum pre

Lucas caáp. 23.'46. É* clamans voce

indipnatione, ut mos erat illius avi

sveftem fcinderet.

Alii ,

2dáici po-

emif rp;l

magna JEfus, at Pater am manus tuas

Chriftum

puli in diverfas

artes divifionem, &

| €omnzendo jþz'ritum meum,

j

[ in extremo vite magna voce

claimare

diffipationem

gnificatam . putant,

otuiffe, miraculum fuit, quo vide-

Aliü, profanationem .templi.

Alii,

- tur divinitatem fuam declarare vo-

januam cocli pate

fie fuataii

iter ad celum.

fatam, & apéreum

'oluit.

uiffe, ut qui. fupra humanam natu-

^ Hac verbt.

ram in ipfo extremo fpiritu tam ma-

Terra mota eft, €f petra feiffa fumt.)

.Ex concuffióne .terrz fcifías petras

noit quod i

|] 'gna clamaret voce,

plus effe (!uam

«t in cujis.

homo crederetur.

probabile eft. - 'l'erremotu & fciffio-

--

m Tum corte

Emifit fpiritum. )

Slcilicet poft ho-

ne petrarum , divinitas & pr«fentia

ft Pdti videe:

] ram nonam tempore vefpertini facri-

Chrifti videtur fignificata. Sic Pfal.

67,.9, Q.. Deus cum egredereris in con-

ab & derlel.i-',

| fiii.

Vox, ezifz , fignificat non

coa&am, fed voluntariam fuitfe Chri-

[[etisa populà zui cum . pertranfrres im de-

ficet Tingumt.

8 Íli mortem.

ferto , zerra mota eft , &c.

Vide etiam

l

-

,SI-,/EI ecce.

) Re&e D. Auguft. lib.

Pfalm. 97. 7. 8. 9. & 98. T. & I15.

j 001 intEf

jlje Romat

.. 8. de confenfu Evang. cap. 9. obfer-

6. 7. & Joelis 2. 10. Potuit eriam di-

; & Marcus.

vavit iftud, ecce ; fignificate velum

vina ira fignificari , fic Joelis 3. 16.

Elim voot

templi, ftatim atque Chriftus fpiritüm

habemus : Domzmus de Siom rugiet, E5

emifit, fuiffe difciffum , ita ut mors

de Jeru[alem dabit vócem fudng, E^ 6s

Jiquetmy at

vebuniur celi 68 terra.

jl indican

' Chrifti fciffi veli caufa fuifle demon-

Vide Agegazíi

& Join. 9?

ftretur.. Itaquequod Luc. 23. 45. v&li

cap. I. 22. 23. landem fignificari

*

*

fciffionem cum tenebris, qu& vivente

potuít indignum f

[2

icinus a. Judeíis ad-

Chribo po*

dicunt

:

adhuc Chrifto facte fuut, junxerit,

miffum , quod quodammodo horreret

[n

Dise

per anticipationem

hiftorie fgciiïg

tellus, & terre non potlet.

.eredendum eft.

2.. Menumenta aperta funt. ) Scili-

?', üt blbemug

cet poft refurrectionem ; eo enim tem-

T

Veltga templi.

) Quod p'.endeb-axyt M iure

Acetum

fan&ta fan&orum.

pore corpora f«n&torum refurrexérunt.

( cract

i j Scufem eff. ) U.t

fiznificaretur vete-

Sed Evangelifta miraculum hoc cum

quO

xafacramenta atque figuras pat-fact .s,

Ceteris quz in miorte Chrifti accide-

j4

Q o

runt, numerat per anticipationem ,

fentl

cum effent implete per. Chtiiti mor-

gt

tem , ut jam facile ab omnibus intcl-

omnia hzc prodigiain unuin congerens.

*

;m acetulm

du

Aigi pofict, quid fignificaffert. Alit,

Saztlorum.) id eft fidelium.

weophy!

, $urrexerunt, ) n autem - fnortui

fpor

f

] Synagog&e abrogatiónem , & v-luti

ii fu.

. diffolut!oném.

igmificatom — püt4nit,

deinde fint , alii ajunt, ahi

;jieganc ,

l

1 Alii, Chritti paíttonem finitàm efie,

quod magis probo;

yüci

üxis datà

& animam a' corpore feparatim , ut

53. Venerunt in fa

nilam c;vitdlf-ein. )

atiisq

COIf |

veli puxtes a fe. mutuo divulf erant.

]erufalem? qu& ita aüpellatur oD tem-

Bte&/ enas Cotn, Mtaoch, T. V(I.

"

17$ -"äv.ANGEL'iI--steU—N'DüMMA'i'TH.

fo, Et1

, g4.' 'Ce'nturic.- autem, & qui cum eó ärahtg- cüüodlentes e-

nin petr

| ^ fum, vifo terrzemotu, & his qu&

fi

. dicentes: Vere Filius Dei erat ifte.

menti j & ?

ét, Ea

$45. Erant autem ibi mulieres multee a

dentes Cor

5

Jenge, *qu'??ï fecutee

erant Tefum a Galilaea, miniftrantes ei :

....56. Anter quas erat Maria-

4

Mgdalne .-)þ

Tunt

Jofeph mater, & mater filiorum Zebedaer.

3

,

jrinc

zMar.

2

;

D6 Dio

57. t Cum autem fero factum efiet, veni

t quidam Homo di-

I5.42- yes ab Arimathe

- L diit adha

4uC&.

:

a, nomine Jofpeh, qui & ipíe difcipulus erat

64 Tube

23.50-

Jefu..

.

; fi€ forte v

[oan..

'58. Hi

C 'acö.efüt' ad Pilatu

m, & petiit corpns Jefo. Tunc

- Surrexit a

19.39. Pilatus.juffit reddi corpus.

$9. Et acce

pto corpore ,

Jorg?hlinvolvïtiillud in

;findp.lig

Aoieus,

mundg d

-

- &o. Et | , &llia

; plum & Dei þülium. Dicuntar aa-

r r Zokcd

,

:

j.) Que alibí

! gideu'i Q

4

dicitur Salome.

—iu-——-

tem yeniffe in civitatem, quia mortui

1 601 lp -";07"

-

* extra urbem fepeliebantur.

$7. Cum autem

; fero faau») .eær, )

Apparuermot multis.) U

tre

firréctio-

Cum diés in. vefperam inclinaret. -

10 CODGHO h

nis Chrifti ceftes . effent..

8i folus

Dive ) Divitem fuiffe propterea

adam refgr

Chriftus refurrexiffet , phantafma cfle

expreffit, ut rationem redderet cur

ovum nos j

credi poterat ;-cum alios fecum, qui

aufus fuerit Chrifti cor

f tsl p

fimul refurrexerant , adduxit, facile

- poftulare.

pus a P.f:æï.fidg

alitm « ü

-trimath

uda

uttéviffe,

probavit fe refurgere potuiffe , qui

j« ). Civitate tribus'

A

alios fufcitaverat.

cujus menti

i

o eft Jud. 9. 4 1&4

Meg.

4 d exgidg

$4. Centur;o.

:

) Romanorum mili-

23- 3

: QU& fenu

tum przfe(tus,

$

3 Jr;e/it ad Pilätf!lmo) Ancequam

MQue enim fa

Timuerunt valde. ) Vgrel)anzltr enim,

* fabbatum veniret.

Propterea autem

tun) feþukhm

d

-fe divina in. eos, qui fcelerate necis

acceflit , quia non licebat damhatoe

ps ï'-dVOlutu

miniftri fuerant ,. vindicta converte-

- rum corpora finc judicis facultae de-

&

! Ii A,'ierg 2

retur,

ponere.

jofeph d.

Ejlius Dei.) la 'aþpellat; vel pro-

| J«fft re

d&',i carp;.i:. ), Cum tah*[lexïtl

HeRfes (

pter eximiam fanctitatem, vel potius

prius ex Centurione cognoviflet; Chri-

ftum mortuum efte.- Cavit enim, n&

Wt ubi (

-quod ejus divinitatem agnoverit.-

V diofo &i

- Mintflrantes ei. ) De facultati-

qua £

*

raus fieret , & ,fuppj.lic;qio* ;v,i,qus

Woeren,

. bus fuis fuppeditantes ei neceffaria.

eriperetur,

AL 4

Vide Luc. 9. 3.

- &o. du ffdone mumda.) Et etiam

£«S6. María Ma g

d.

nova, nam Miarcus c. 15. 46. illam

fena

« pf

dalene.) So,,ro;- La-

emiffe Jofephum fcribit.

Sindone

", Quam

(gari & M urthz,

munda, & nova, utetiam fepulchro

(WX!W, l

— María Zacobi.

Jacobi minoris &

Wa tadie

]bfeph matcr, que etiam dicitur Ma-

fuo novo, Chriftum involvit , & fe-

t diem

ria Cleophz, fcilicet uxor.

Hzc erat

pelivit Jofephus hon

oris caufa, & fa-

3 Jedin,

Beatz Virginis *foror.

- Vel ut alii

.ne opoitebat muridillimum . Chriffi

lu

ll

corpus, munda etiam findone, &fe-

fiiori

volunt, foror Jofephi fponfi Beate

fem fim

A e

5 Virginis. Vide jqan.,

| pqlchw *'ex;ipi.

L

ffaj dm

yc

23 L ielgrtare

—

-

J

€ fgp-«ü T -'X*')ivm T

r

cide-

Süi'enees'

f6o.'E£ p';sfuit illud in monumento fuo ttovo , quod ex

j

ratin petra. Et advolv

:

xt faxum "m'algnum: ad oíftium. monu-

ef)int« val'

menti, & abiit.

L

5

6r. Erat autem !

bi Mariä Ma

gualäifve,c'ntæ

gdalene ,/. &,.;alteifaþ Maria? ïfäg |

d&ütEs contra fepulchrum,

L

-

-3562. Altera autem die ) q

uae eiï:poiï P*aräfgeve;n,; convene-

]acobl,

t

runt principes facerdotum .& Pharifzei ad Fil

63. Dicentes : Domine, rccordati fumus: quia

fedu&or ille

3 od

dixit adhuc viveis : Poft tres dies refurgam.

cipulis ,er'af;

64. Jube ergo cuftodiri fepulehrum uíque ín die

m certlium, |

5e forte veniant difcipuli cjus, & furentur eum , & dicant:

l. TW

Surrexit a mortuís; & erit noviilimus error pejor priore.-

. Ait illis Eilatus: Habetis cu&odiam-,—.» ite cuftodite, ficut

|in fmdonc

[ "fcitis.

:

66. I

llí autem abeuntes , mtarlïïe*

fo. E!

rum f&pulöhrum ; figfxantes, ;

*

Aa';:)ideuïx cum cuüodiþus.

CHVAPS

CAPUT

iil

"

69; In -Im'änumel);t'ü jeo öþä-; ) Dwiä

dies. » Non dixerat Chriftus , poft

faämn qe )

50 confilio hac factum £fuit ad pro-

tres dies, fed certia die refurrecturum,

Andimaret

bandam refurrectionis fidem, nam fi

Vide fupra cap, 16. 21. & 20. I0.

uiffe proptered -

64. Usque «m drem zeriium. ) U9que

, reddertt. 00

fiovum non fuiflet fepulchrum, dice-

re jJudet potuilent non Chrziftum,

E

ad finem diei tertit, ut fcihcet cum -

ii p

fed alium

queïmpiam? ibi . conditum ,

non refurrcxerit, appareat eum elie

fuf Ü eXiEec'

inentitum.

t

;l'ü),ll& Illdi j

( Quod exciderat im petra , &c.) Hoc,

Píebi.) Qua(idicane : Nobíshomi- — -

nibus eruditis & elegantibus id non

4

Mi

& que fequuntur , eodem fpectant ,

audebunt dicere , minime credituris ,

neque enim fuífodi in lapide excava-

. A*ptfqïïadj

tum fepulchram pote(t, neque ingens

fed imperitz multitudini , quz facile

roptere antell

lapis advolutus removeri.

omnibus rumoribus fidem habet.

epur mb

6I. 4dizera Maria.) Mater Jacobi,

Ef erit novilfimus eyror pejor. priore. )

Priorem err.rem vocant Pharifzi,

j Bob

& jofeph de qua n. 56. dictum eft..

quod Chriftus mu

f' Ü Umen-;:ï

- Sedentes contra fepulchrum.) Obfer-

elie fium Dei.

»

ltis pE:fuafiilþ; rfg

| D

xabant ubi corpus . Chiifti: poneretur,

gnoV

t

n Chrl

ut clapfo fabbati die.:ä?i:ent', & illud

68. Holeris euffodiam.) xere, qtod

.av;;gmm, n

AMngerent,

verti etiam potuit: abere cwffodram,

69. Alrera die.-

). H eft, fabbato.

quafí dicat, poteffatem vobis facio ,

fquücio. i u&

ut aeceptis m

vft etlam

?

" Suaef poff parafceven.) Poft feita—m

ftodiatis.

-

3

ilitibus fepulchrum eu-

A

"

. lm

feriam, quam vocabant , perejreven,

1

j

T

dot

t

miupusxtviy , Id eft , praparattonem ,

J Cuftedite"ficut

feiris-) Ut vultis, &

ib

y.. ..

oin

*

quia ea die cibos preparabant in fe-

ex diligentia qua vobis neceflaria aut

di

rl

tm figil

cra.

1

?.

quentem diem £eftum fabbati.

opportuna videtur. - ltalice dicere-

63. Seduttor 1lle. ) Non futficit fce-

mus, Cuffodite il fi'fülcr?a veffro fenao.

m.leit , f&j i

Vel, ceme vi pare , € ptace .

yis j hrlm à

-

lusillatg mortis, nifi etíam poft mor-

66. Mmunierunt

fimu -

&

tem famam ejus lacerent. -

l

ündone !

T

! 7

dia militum,

jäþuhbrum;-) Cnüqe-

of rref :-lic-'.c refnrgam. ) ;ntra: tres

4

JVEVANGEL'I-I,!' s'E'c:-uNDm*fi' MATTH |

UUCAPUT XXVIIL

ä

ïf.w | '3 put a

- ficut niX.

E Fü&o terremtü , exterritifgue. cufTodibus , ZIngelus mulieriïä&

j

4 r t

narrat. ChrifHi refurre&fionem ,. qui ipfis apparens jabet fiut ( 6P. —

fünt velüt i

ZIngelus julferat ut difcipulis nuntiemt , quod Dominum in Gali- ..

- $ Reo

Afneve vos ;

lea vifuri- fint : milites fepulcbri cuflodes , pecumia corrupti .di-

Titis:

cunt corpus CbrifHi furto fublatum :. difcipuli xoidentes in Gali- *

4l

4 None

jubentur ire ad docendas, & bapti-

:

læay Dowminum ,

:

^A

s

-detelocun

gandas ommes gentes.

PA

..5 Et cit

4 Maf I.

Efpxereï aüfem "fabbati,' quze lucefeit in pritha fäbbatig ve- | ]

précedet

I6. : I.

V

nit Maria Magdalene, & alie:a Mariavidere fepulchrum.-

. WObIS,

9 EC x

Lucf.. 4 Rt ecce terrzemotus faéctus éft magnus : Angelus enim.

24. Io.

oan.

Domini defcendit de coelo : & accedens revolyit lapidem, .&-

1 :-magïxo vcüm

Ut enetperr...

.zo.-x;',**'fedeþat fuþer gum. :

»

3 Erat : !

CURRT

»

dedelast fup«

fum adventum

numen'fütn orto jan.'a fole; & fenten-

P""Sz'rgnantevs.—) Grece o'þ&-äcy:'öäywe(;,

tia eft, valde mane domo difceffiffe,

—^ willet,

— ndicas fe ef

fizillum imprimentes , ne qua fraus

fieri poffet.

fed ad monumerntum non perveniffe

P 3- A/þcau!. à

Cum ndffad:täus. )

Id eft, adhibitis

nifi orto jam fole; lente enim mulie-

BM fa;

res progredi folent.

NNon folum ve-

Üitut filrgo

cuüodibus munierunt fepulchrum.

nerunt ut fepulchrum viderent, fed —

ä

I6 micang,

I i E[pere autem jg;ääati..) Sumitur

*

etiam ut. Chrifti corpus ungerent , ut

b Prétigty,

vefpera,. five fero, ópi , pro

habet Marcus cap. 16. 1.

n

tempore vefpertino, obfcuro, totius

O. Terremotus fatius 'ej?. m::gnm'.)

pET SeRt ENSTRICN AUMT

noctis fabbatum fubfequentis.

-

Ut fcilicet excitati cuitodes refurre-

|

* tertitos cre

e

era, vel nox.-

&ionis Chrifti te(tes effe co

[*

rentur,

18 naturalis

- Qnua.) Scilicet v

?

d

um non

!

Lecefecstt $2 prima.

[

&bati. ) De(init

iideinque intelligerent Chri

f

magis AügeL

advcniente luce diey Dominicz., que

furto fublatum , fed divina virtute a

Dnt,

dies phrafi fcriptura dicitur przma /a5-

mortuis fürrexiffe. — Dici etiam*pocefi

S' Rffpond",

bat;, & fic deinceps; id eft, prima ,

*

fignificatam terremotu Angeli pre-

8 eft H

Vide

hY

fentiam. |Vide di&a capite fuperiorl -

aut fecunda dies hebdomadz.

Vel

ixunug, Vld

ug dicemus infra Luc, Ig. 12.

num. '51.4ad illa verbah, Terra mota 1

et.

v

5

:|

Titer, o

quia cpe. Gracis aliquando fignificat,

Nite p

poff ; idem erit oj eaarwr, quod

Rewslviz lapidem , &. )

Ut referaf&

Want militos

eít fabbata ;5. id. eft , evoluta hebdo-

fepulchro appareret Chritam. jam

mada, & omnibus illis diebus, qui

refurrexiife.

Alioqui enim antequam

MUDTM

removeretur lapis , exierat Chriftus

UC venit

6-V

a fabbato , ut dixi , dicebantur pri-

itete lo

1na fabbati, fecunda fabbati, &c.

illum penetrans , ficut.cum natuseft, 4

u & :

Altera Maria. ) Mater Jacobi &

e virgineo utcro ewmerfit. Quot fue- ;

zi

Pffïbaverag, n

Jofeph, de qua fuperiore capite nu-

rint Angeli, & quo ordine & imodo -

Wt &

ineris 56. 61. dictuin. eft.-

mulieribus vifi flat, dicam infra num.

facei

ipfo

Videre fepulchrum. ) Mlarcus cap.

9. Nam Evanzgeliftas conci

4

4

!igre »not::* ,

7 I Uto [

16. 2. ait valde manke yeniíle ad mo-

cR adinodum facil;.

QU p

x8r

,

'CA P U T. XXVII'I.;

I

EF ä Erat autgm ü

- R *Veüïl*;lsntä

ficut nix.

-

fp'e.&,uïsi ejus ücut fulgur

TE

4. Prse timore.

autem Ejiïs .ex.t*ei'i;i'thi funt'Cili't?dfäs? & facti

j

i (& -

funt velut mortu.

n Gal- |

s. Refpondens autem Angelus dixit

mulieribus : Nolite tí-

mere vos:; ício

viti d- -

X

*

enim, .quod Jefum , qui crucifixus eft - g]fæ.'

ritis :

:

LE N

-6. Non eft

hwet Surrexit enim, übut,dixit " V

.

2

ehitg ,& vi-*

dete locum, ubi pofitus erat Dominus.

-

a fürre'Xit: &ecce

7. Et cito euntes dicite diícipulis ejus, qu!

P

E

rzecedet

:]

:

i ve

vos in Galilæam , ibi eum yidebius : eCceAprædi?;i»*

:

ulchrur. -

g. Et exie

runt .cigo de monumento cum'timbre, & gaudio

N-

dus enm p

&

é

pulis ejus.

lpidem) ^

?agþo curr

x

ntes ggntilare difci

*

Z3

9: Et

t

cem.triftes erant, recreentur, & ut

Medelhanr fuper eum. ) Quafi mulie-

— n

rum adventum expectans , & quafi

nutans fides confirmnetur.

indicans fe effe,

Pracedit vos 42 Gailaam. )

Ibi enixr;

, & fentee )

viíiet.

qui lapidem revol-

*

condixerat cum difcipulis ut adeffent,

m,) di[üömäïel 1

fe etiam affuturuin promittens, .fupra

o peve $ 1

3- ..A[;e&æ. ) Gr

&ce 2&'9& ,"Mid eft .

Galilsam

; i mll —

fpecíes , feu forma.

cap. 25. 32. videibi dicta.

Sicut fnlgur; £/c.) Luce & caääo-

elegit, in qua fe difcipulis oftenderet,

01 fUlüm Ye É

re micans.

N

quia ea regio procul aberat a pericu-

viderent, 49

lis Scriparum & Phàriizorum , qui

Pratiümore autem ejus. ) Scilicet

'ungcrcnt,, U

Angeli, de quo proxime loquebatur,

!

Hierofolymis pufillum gregyem & ex-

uanquam & terrz mota milites tuif-

territum vexare facilius potuiftent.

; gagnt )

D

[2

"territos credendum eft; fe quia ea

Praterea multos habebat. iii Clii-

s hu 1

ftus pios verbi fui auditorcs , quos

o (0)

erentdly

res naturalis videri poterat, multo

folart & confirmare volebat.

ä

mapis Angeli afpetu confternati

oyiltum 191 -

funt.

Ecce prédixi wvobis. ) . Ut canr ibi

yina v

itute d

s. Re[þnnde*n;c. )

Seräbnem' e;corclil

Chriftum videritis ; intelligatis non

j etimpo

et

ens, eft Hebraifmus , ut jam fzpius

elle phanatafma aliquod , aut vobís

goeli f^. —

diximus. Vide dicta fupra :cap. II.

fieri przftigias, fed rem. ipfam pr&-

,P

itt fupc

4

ri(;

h4

'.

A

numer.2$. .-

di&ctioni huic mez plane confentire.

À Rfrd

Nolite t;mere vos.

Y QUua dicar; &

. Exieruntcito, &c.) linorenim,

meant milites impiorum miniftri, vos

& gaudium feftinare facit; dixerat-

t refemw

que Angelus:; CXo euntes, &c.

OirO

autem ne timeatis , qui piecacis cau-

3

hr

du jm

fa huc veniftis.

quod attinet ad ordinem rei geítz,

m At*

qu

6. Videte locum .ubi pofitus erat. )

fic fentit. Maldonatus. Difpartitum

eul Chf[

Quod & fuo & Chri(ti teftimonio

fuifle fcpalcehrum, & tam interioris,

f pat

E&,

uam exterioris, fpelunce januam 1la-

probaverat, ;nunc experientia confir-

Ange-

Quot u* 1

mat, & ipfo vilu nititur. illis &dem

pide obje&to fuifie claufam.

fU

modo

fac'-er'e'lx

lum, cum defcendit, utrumque lapi-

um i

7- Et eito euntes,.) 'Cito ire jubet,

dem removiífe, & feditie in exteriori

J

ciliae !

ut quam primum qui ob Chrifti mor-

fpeluqt:a fuger eum lapidem, quem

l

te

ia -ESII»ANGQEIII.I SECUNDVM MATTH.

". Et ecce Tefüs occurrit illis dicens: Avete. Illaeautem:

15 Unde

accefferunt, & tenuerunt pedes ejus, & adoraverunt eum.

em, ubi ct

"10. "Tunc ait illis Tefus: Nolite timere : ite, nuntiate fra-

H

tribus meis, uteantin Galileeam, ibi me videbunt. -

'erunt,

d

-i1r. Quae cum abiiffentj ecce quidàm de cuftodibus vene-

I9 Etac

funt in civitatem ,

-& nuntiaverunt princ;ipiþüs face.rdoþx;m

mnis pote

omnia, quee facta fuerant.

-

:

1. ) Eu

i2. Et congregati cum

fi

enioribu's';

, confilio äö&þpto , 'pe;,li-;

»

omine Pat

niam copiofam dederunt militibus,

Ed

-

É

-

20. Doce

difci

. I3. Dicentes : Dicite, quia

puli ejus ifo&te æn&rüntg

L ecte eg

& furati funt eum, nobis dormientibus:

*

.

L

U

l

t

mmatiopæ

14. Et fi hoc auditum fuerit a prae

Hdg » Bos

fæaïdfabirxgus

& (ecuros vos faciemus.

36. Tn mni

.r1g. At illi , accepta pecunia, fecerunt fi

&ut *er-&nt"eöþæ.:.f |

Et divulgatum eft verb

ons iïle,:non

um iftud apud ludæps uln'gu?in hodier-

tantut C

num dieg:rä

*

iberadis

-

X

]

d wie-tum

YO. Un-.

j

$ j0dn. «

i

l* qudm

ab ()-Rïo/ intérioris; removerat, In-

fþehmcæ appärentïtiuä 9..m qua corpu

N0n de:

refíez mulieres priorem fpeluncam

Chrifti jacuerat, ita ut omnino tres.

Angeli vifi illis fint.

Primus in ex

tatt Clmfu

angelum viderünt , a quo jufie funt

pirebat dietye

accedere , & fepulchrum vacuum in-

ceriori fpelunca fedens fuper lapidem

ufb etiam illi fue-

Unt et

tueri.

Huic narr«tiont videtur re-

& duoininteriori,

pugnare, quod habet San&us Lucas

rint, de quibusait Joannes capite 20..

j

z

Aattonem .

numer. I2. Ervidiz , ( fcilicet Mag-

1 fügnte

C. 24. n. 2. cum ait: Ef zzvezersnt

ymitinam

dapidem revolutum a monuwmento , &5 in-

dalena ) 4d»oes 444ge.os im albis fedem

l$ non

veffe nom invenerunt Corpus Domiat

tes unum Ad caput , 6$ »num ad pede

ïE[ü , €& faftum eff dunm mecnte cosffer-

uhi pofftum fuerat corpas TEfa. .. Vid

l Clpuh f

plura apud iVlal

erünt

Yi

z«té e[Jent de (ffa , ecce duo virs- fste-

Cu»

"

dö-nat:. &Bgrrgd.ï-'öm- :

Tevitati Mae

vunt fecns illas in vefte [ugenti.

:l IV 8-' 6'

00

zimerent aAMtem , 69 declnarenz ul uuz

9- advete

4

',v'

tübus hi

Ea Lerrag: , dixerunt ad ilas: Oud

Pax vwibis.

Id eft , falvez.e';. Sfyms*,

p od

Tenuerunt pedes ejur, ) —

lïm,ttem:äm

D.

ï

quariiis "wrventems cWm mortuis $ mom

ef Lic, ]c)l frrvextt , 6c.

Kefponldet

provolucm, Chriftum venerantes.

Maldonatus Lucam per anticipatio-

Io. Fratribus mei. ) Difcipulis.

"

r

ï

;,» i þ

neur locatum fuiffe, quia entm eo

meis.

:

|

!

;

I2. Confilio zrcäpfa;

) Inito confilio,

P

properabat animo, ut.narraret, mu-

heres Chriftam . in fepulchro non ia-

eft enim cwzsoUo» confilium , quod

3l

veniffe, quia jam refurrexerat, id di-

aliquid. fiaul capiunt.

xitanteq'«m commemoraret Angelos

3- Nobis dormtentibus.)

j SE»,- öorïhïe-, iä

UH

ab illis vifos, eorumque teftimoxsio

bant, qaomodo furto fublatum cor- -

refu;reCtionem- confirmatam — tuiffe.

pus teftificart potersnt? ..

3

-

Qtuod autem ait Sanctus Lucas, Ecce

I4. Secumros vos faczemus.

) Ne--;äh—

duo vfri'þ'etermzt, Efc'.. intcnigïo po-

quam negli

gentes- fepulchzi cuítodes.

4:

*

ä

telt de. duobus Augclis in- incef:ïorä

plectamini.

A.

PH'

CUA p;U,.,,T . XXWIII.

N

183

]l auter

16. U*ndecim autem.difcipuli abierünt in G

aïliglæaing in mon-

Tünt eum,

tem, ubi conflituerat'illis jefus.

vuntiate fra

hod

:

qindam autem '*d:u»bita;.

It

g. Et videntes eum adprave'r*unt, :

X

*

verunt,

Jlibus tene»

1.18. Et accedens J

efus locutus ;e&'eis, di

cens Data eftmlhl

: facerdotu

omnis poteftas in coelo, & in terra.

5

"

«

-

19. ? Eun

tes ergo doceté omnes gentes,

ul

s il IMun

baptïZafgte.s eo

EX

16.15.

| ;ï:nom-ine Patris, & F

iij & Spiritus fantu. -

*

*

epto,pecu

20. Docentes eosfervare omnia qucecumque.man

E

davi vobis.

s

g venþïexrunt',f

[ Et ecce ego

V!

obifeum füm omnibus diebus, ufque ad con-

ü

: ,fumma.tion.em faeculi,

É

-

-

:v,debimus-/e'i

-

iöïn meontem. ) Quifnam fuerit motatu dignu'rri aeciderat , uno verbo

'rantedo&I

mons ille, non expreffit Ecvangelifta. .

indicare.

19. Data efi mibi omnis poteflas, c.)

jein hodier:

octantum confítar, fuiffe juxta ma-

re liberiadis ; nam ex co ad mare

]d eft, Mihi 2Deo data eft omnis po-

illud pifc-tum ibant difcipuli , ut ha-

teftas a Patre.per wternam genera-

Y U

bemus. Joan. 21.2.

tionem ? Mihi autem Zezzini data eft

1

F

yro-

^

-2UAT. Qudam autem dubitaverunt :

propter unjonem hypoftaticam ,

P

?

n quioms

!

* £c.) Non de refurrectione, aut. divi-

pter meritum paflionis & erucis, .

ro-

pterea autem fe amplitfimam habere

- nitate Chiifti, fed an ille, qui illis ap-

Primus in tf

. parebat effet vexe magifter eorum Chri-

pote ftatem profitetur, ut oftendat, quo

du L*lfidem'

- ftus. Sunt etiam, qui referant haac

jure difcipulos mittat ad docendum ,

a UT* A dubitationem non ad hanc vifionem,

& baptizandum.

ants CIpie ^* d

19- Baptizantes eos $n nomine Patrís,

| qus in monte fa&a eft , fed ad Hie-

( fciicet MC* - rofolymitanam, cum 'lhomas, qui

&c.) Aperit adorándum fanctillime

i alis j fB";

prafens non fuerat , dubitavit, &

"Irinicatis - myfterium ,* & baptifini

um .?gtfff

alii difcipuli fe fpiritum. videre puta-

formam conftituit..

Vde

verunt :

Moluildlie enim ftudendum

20. Fobifeum fum.)

j 75/;"

NV obis 'ade'ro

u-

kBgad-

Töm'; | brevitati Matthgum omnes viflones,'

opem ferens, & prafens cziam-iq E

*

3- quibus ChrHtus difcipulis arparuerat

chariftia.

fä!vete, Syrus,;

sna comple&i , & qui.cquid in il?i.s ( Seculi.) Mundi.

x*

vaterint

[i

Z

24

pici"

J

e

E

is-; ;

-—ES

N

"

ie——À

u

——

[nito ?

gfï[ïü&

2

[/

amïm" ,

hi.

s

NG N

A

ERN

quo

d7

omit

;;5

jlaw

n 00:

Negt-

mb')

[chri

ii

N

184

ae*ae x* a

4 Fu

SANCTUM

qum poeni

5:E.t€

folymitoe

x confite

JESU CHRIS

!.6. Ka

cire; lmb

EVANGELIUM .

"dicst d

-

5f Vet

SECUWDUM MARCUM

rocumber

CAPUT PRIMUM

$ cEp

tu fantto.

Sroannes in aufTeritate vite pradicat , ac baptzzat aqua zi Cbrz-

? 9 Eaf

i, d b

fíus vero [piritu fan&o qui a Jroanne baptizatus , cuim . beftüs 4-.

10, t f

gens in dejerto ; pofzz jejunium quadraginta dzemm a fatana ten- .

)Spmtun

zatur ; &? Stoanne tradito pradicare incipit in Galilaa , vocatis- -

t

que $ | Simone & ZIndrea, Sfacobo,&? S'oanne Zebedai, accedzzCapbar ä ]

II ELVC

naum € reliqua Galilee loca , ibique pradicans curat f)crum—&-

'ikxl e Compll

monis , & leproum, quem mittit ad facerdotes , plurimos- —

12 1 Rt|

4

que damoniacos , a€ male babentes cum mapna

lä

1j Rt &

ommum adimiratione.

Dütobus, q

N

gei. mmlür

ítium Evangeln ]efu Chrifti Filii Dei. S1cut fcuptum ï

eft in I(aia Propheta:

(!) Spiritng

EM

^. I'

2. à Ecce ego mitto Angelum meum ante facnem tuam,

4 Majtifm,

*

ui præparabït viám tuam ante te.

penitentia,

lonem peccate

élfim * 3. b Voxclamantis in deferto: Parate viam Domlm, re&as

4o» 3- facite femhas ejus...

/

f

Iv

$ Eturedj,

At ^

1 *

4 Fu1t

"

CO r er:

ucæc I

Nitium E-vnge/tt : 65' 2 Senfusæü'e

Probare enim . volebat EvængeLRa

Vldc did. M

Chrlfh predicationem . tale habuiffe .

videtur : Chrifti predicatio t4le

Feniy "n

joan habuit principium , quale prophetx

initium , quale prophetz venturi ? Vlef-w

1 Rtth ^

1- 23: venturi. Meiliz plæduauonem habt-

fie præd;catxonem habituram prædlxe-

V Feyi,

h

türam eífe predixerant.

lam: ]

-Ad hoc autem verba illa fa-.-

VC

rlfïlls

9. Sicef feriptum eff 1n

l?äm pwpbeæ

c:ebzmc, 'nam vox clamantis in defer- "

ue dd annu

to initiut

fuit Evanglii.

Sitfnüm

£4.) Teftimonium, quod hic dffertur,

tur a M

Tütrit

ex duobus prophetls defumptum eft.

Eece ego Hirto "Angelum meun.) H:ec

atth

Malach. 5

1. & Ifa. 40. 3. fed

Ar-

verba fuoloco explicavimus Malach. -

1 Gahlu QU

Cus tjn tum ifmam citat, qula in ver-

$t

N .

b;s llts Iülæ Vox clamanets £2 defer-

g. Vos clamantis , &c. ) Explicavi- '

IWLar

lon it; |

P RPSRUESY HENQUNT SUSUPISNTC r RUE

W egt

£a , tota Vis probacwms confiftebat,

mus hoc, teftimonium Mazth. 3 zn

J

la (

*

CAPUT 1

185

"d

3 4 Fuit Joannes in deferto baptizans & prsedicans baptif- .

E mum poenitentiee in remiffionem peccatorum.

*

?

|s. c Et egrediebatur ad eum omnis Jud

&ese regi

.';-

folymitze univerfi, & baptizabantur a.b..'ill'o i,g";]grdanisa Qumi;, 3. 5

I

- 4 ne confitentes peccata fua.

|

*X

1

6. d Et'erat Joannes veftitüs pilis camel

orum,w& 'zonapell-iceax— dMa-t..

circa lumbos ejus ,. ? & locufta

*

4

s & mel filveftre Sdebg;, .Et pre-

e Lev.

3-" 40-

]

W. *l "dicabst dicens:-:

.

L

a

7. f Veniet

fortior me poft meä cujus non fum dig'nüs ;ä/fac

UM

4 procumbens folvere corrigiam calceamentorum- ejus.

SAI.

Luce

$. g Ego bap-tizavi vos aqua;ille vero baptizabit vos Spiri-

. 4 tu fancto.

"

! 3-.6.

-

. Joan.

j u(at,. Cbri—if

.. 9. Et fattum

eft: in diebus illis venit Jefus a Nazareth Gali

Lb 27

c2. & baptizaius eft a Joanne in. Jordane.

x

&

xl'

10. Et ftatim aícendens de aqua, vidit coe

los apertos, 4 &ï.g.

&

&

; Jatana i

(1) Spiritum tan

.

TR audtis- d

ipío.

.

quam columljam defcendentgm, & manente&m in 2-4-

&19.4

ii Caphur- V

i1I. Et vox

faCta eft de coelis : 'Tu es Elius'm"eüs*dile&us

5 5i;.uca

:

us

2.22.

y f

;

in te complacui. -

4

i

juime 4

12. ; Et ftati

| fpititus exphlic eum 13 deftondr

Joan.

l

.13. Et erat in deferto quadraginta diebus, & quadraginta

I. 320

" Mgt.

no&ibus, & tenta

*

batur a fatana: eratque cum beftii

$, & An-

geli 'miniftr'abant ilii.

14-

T

(1) 'Sipiricum.— Ip edit, Gaxt, legitur : Spirittün fancum.

' .4.54;!2/?)2;:»2 penitentia.) id eft, quod

Baprzzatus f/?dfmmfä.j Hæc &:quæ

ad penitentiam excitabat , ut remif-

fequuntur, explicavimus Matth. 3. n.

icimtt *

fionem peccatorum confequerentur.

13. & fequentibus.

z

re&aS

)mml )

M E. EF egredicbatur , IT

g Vide dicta

CoUo. «M;:n'ent

:

Matth. 3. 5.

coníifte:tem.

em in spfo.-) Super i:p'fq'm

Ut

"76. Er erat Joannes weffitus , &c. )

12. Expuür.) Matth. 4

. Is (Ii&ïcur;

)T

Vide dicta Matthai 3. 4.

dnéins eff » & hoc eciam fignificat vox,

at

Evante f

—/7. Ke,ïz;tfor!iüï ?Zïe, 65-) Videdi'

exPzl;? , fed cum majori efficacit.te.

j til

hqui Ü

&a Matth. 3. 11

sliqua, quz omitto , quere Matt. 4.

qentur!

Me

Q. Venit Jejus a Nazaret.

5.) Oppido

ubi hzc eadem habetur hiftoria.

nmram P

J2 [

ubi Chriftus poft rcditum ex /ZEgypto

13. Er«rque eum beffiis. ) inter be-

i f

ufaue ad annum atatis fuz circiter tri-

j v

dder

cefimum nutritus f:erat , ut. colligi-

1

ftias., & eas quidem feras , & vene-

gtis u

natas , hoc enim fignificat04o/ev. Vo-

gchl

tur ex Matth. 2. 23. & Luc. 3. 23.—

luit «utem his verbis Evangelifta fi-

) Hac

- Galilsa.-) Quod oppidum eft in Ga-

fignificure

fummam . loci

folitudi-

jj m

Mahch

llxa : nonita loquitur, quafi fit alia

nem, ubi- fole tferz beftiz verfarentur,

qinis

Nazarcth extra. Galileeam.

nemo autem hoininum pg*nccrarer.,

fe)

Expllcäv

EE

| ,Bjäl.'*ffum Ck*am.iMmocb.ä T. f(»ll.j- 1 Aa

186

EVANGELII SECUNDUM MARC.

k Mat.

I4. k Poft

quam eutem traditus eft Joannes, venit Jefus i m

ef. Eti

4. I2* Galilzeam

uca

, Pr&edicans Evangelium regni Dei.

magna ex1

15. Et dicens : Quoniam impletum eft tempus, & appro-

r Et :

jown-

an. pinquavit regnum Dei: poenitemini, & credite Evangelio.

|tes Quid

43-

4Mat.

16. 1 Et preeteriens fecus mare Galilzeze vidit Simonem, &

poteftate

Andream fratrem eJus, mittentes retla in mare ( erant en1m

»9. Etj

3. Io:

pifcatores) .

Luce

T hl2

2»

17. Et dixit eis Jefus: Venlte poft me, & faciam vos üen

9. pE

pifcatores hominum.

mym Sumt

18. Et protinus relictis retibus, fecuti funt eum-

3o. D«

. I9. Et progreffus inde pufillum, vidit Jacobum Zebedæl,

tim dicuni

oannem fratrem ejus, & ipfos componentes retia in navi

jL. E :

20. Et ftatim vocavit illos; & reli&to patre fuo Zebedæo in

Condamo (

2

H

navi cum mercenariis, fecuti funt eum.

g. Ve

sMat

21.m Et ingrediuntur Capharnaum & .flatim fabbaus m

€05 omnes

4- 13 greH'US in fynagogam , docebat eos.

uczc

3 &«

22. 1 Et ftupebant fuper do&trina ejus, erat enim- docens

nMat

4- .31.

eos, quafi poteftatem habens , & non ficut Scribae.

24. Btc

q Et dem

V. 28.

23. o Et erat infynagoga eorum homo in fpiritu 1mmundo,

tiam (cieb

L

? Luc. & exclamavit,

4 33

5f FE Q

. 24. Dicens :

Quid nobis, & t1b1 Jefu Nazarene, ( vemftl

perdere nos? fcio , quod fis San£&tus Dei.

Qum, 1

25. Et commmatus eil: ei Jefus, dicens : Obmutefve, & exi

—

e homine :

26 Et

Ts d&moms

m lmpun fr

(1) Venifti perdere nos.. Ipedi£ Sxz. leg.. venifti ante tempus perdere nos,

^ Q voleat

14- Poffquam traditus eff Joannes,Erc.)

2I. dzgrediuntur Capharnavm, & c.)

- üliendog g.

Vide di&a Matth. 4. 12.

Vide Mtth. 4. 13. & ibi dicta.

Cnt,

, Difien

Pradicans Evangelium regni. ) [ndi-

22. Quajr patefatem babens. ) Vide

cthcet& en

cans appropinquaífe regnum cclorum,

dicta. Matth.

b Da»mu

& docens , quanam ratione illud con-

23. ls /þ:rvtu :mm:mda.) Id eft, fpi-

fequi poffent.

ritüm immundum habens

cur fpm-

|

Nlhit dolr

I5. dmpletum ef zempus. ) Adventus

tus immundus dicatur, diximus Mat-

WmPOKC licc

thzi.

Chrifti ,. & regni calorum a pmphe-

I2. 43.

Exclam,gm j

tis pr&fcriptum.

24. Qwd nolis &f tili, &c. ) Hæc

h

It s vel

Penitemint. ) Ponitentiam agite ,

explicavimus .Matth. 8. 29.

peravolire,

$50 , qui fr.) Qnafi dicat, non me

3 U*U.:H]ner

16. E* prateriens , €fc. ) Vide di&a

latet ; fcio quifnam tu fis.

jote Vl QO

Miatth. 4. 1g.

Senus Det.

O' ag 78 Oi ,.

Scilicet Me 'ïlas.

&n

? *Q""M:

IO. Componentes.) Matthæus habet,

ille: [antdus Der.

m YO

refeientes , Nidentur utrumque feciffe,

Q5. Comminatus eff ei.) Additis mi-

ts

U

refecifle, & compofuiffe, id eft,

h-

nis & increpationibus pracipit ei.

ieni dà:

! quaq

caffe , & fuis locis aptafle.

-

Obmutefce.) Scilicet nolebac Dom

fin

a

qdicf A .

iC

a

CATUT E

f8'7

emt ]efus n

26. Etdifcerpens eum fpmtus 1mmundu9, & excl'amans voce

i

magna exiit ab eo.

AT appro-

:37. Et mirati funt omnes, ita ut conquuerentlmer fe dicen-

,vangeho

| tes: Quidnam eft hoc? quaenam Do&trina haec nova? quia in

Simonem, & J

oteftate etiam fpiritibus immundis imperat, & obediunt ei.

( erant emm

28. Et proceifit ruümor ejus itatlm in omnem regionem Ga-

X

li.

am vos iieu

. 29. p Et protinus egredientes de fynagoga venerunt in do- »Mat.

mum Simonis, & Andr-ze cum Jacobo, & ]oanne

8- I4.

o. Decumbevat au.em focrus Simonis fæbncxtans , & fta- 7Luc.

4- 38-

äxn.Zebedæxl |

. tim dicunt ei de i:la.

fEtla in II&VI.

31. Et accedens elevavit eam , apprehenfa manu. eJus f&

Tebedao i .

continuo dimifit eam 1ebris,

& miniftrabat eis.

[:

i. Vefpere autem. fc.&o cum occidifiet fol, afferebant ad.

fübbatis 11«

eos omnes male hsbentes , & daemonia habentes :

. Et erat omnis civitas congregata ad januam.

emm docens

2 d« Lt curavit multos, qui vexabantur variis languoribus,

»æ,

q Et deemonia multa ejiciebat, & non finebat ea loqui, quo- jLuc,

mam Íciebant eum.

4- 4I^

1 mmundo,

45. Et diluculo valde fargens - egrefï'us abiit in defertum

-

(1)venlih locum, ibique orabat.

Aafz

g6 Et

MODS

nus dæ,moms ore laudari ,. & teftimo-

in fais Scribis & Phaniæxs mth tale

Ms R

videre foliti erant..

mio impuri fpiritus ap pprobari , fimul-

ue volebat oftendere, malos fpiritus:

28. Procefft ) E/£5A9r, exLt , vule

xrdere o*

audiendos. non eífe * eti.míl vera di-

g.uus eft.

cant..

bamd""' , 6[)

- Decumbebaz: autem , ö' e.. ) E'x-

51 ipi did

o^. D:/Z-erpm: emm. ) Contbrquens

plu.ata hxc funt Matth. cap 9- I4-

IMW )

Vide -

fcilicet & crucians..

Quia. enim vide-

bat Dzmoa fibt difccdendum eíe ,

33. Omnis ervitas. ) Omnes cives

'voluit dolore quodam , & rabie , quo:

oppidi € apharnaum..

ld P d

d januam-) Domus Petri

ens Vr

fplrl'

tempore licebat, quam.um poterar,ho'-

dixitmus

Afate

mini nocere.

34- Curaviz mutos.) Mlotthzus ait

Exclamays 'voct mdgna.) Vel pre do-

omnmnes curatos ; it: aque fenfus eft, re-

*Yore , vel coactus a. Chrifto , ut om-

ilis 6£') 5

ftitutam famcaæm ommbus quimulti

erant.

nes intelligerent , eum. invitum ,. &

20n f*

majore vi coa&um exire.

,Ct/omam feiebamt eum.

Non pet-

dicay

27.. uanam dollrina b«c nova ?). Do-

mittebat fpiritus dicere,

"

noíle eum:

; f

Qu v

&rinzm: vocant nón id folum, quod

efíe Coriftum. — Vide di&a num..25.

1

VIB']MS:

Chriftus docebat , fed pntzftatem eji-

5- st n defertum. locum. ) WVt

Jice

ciendi d&mones cum "doétrina conjun-

fcilicet. orarct , fimulque nos doceret

*

) Aditisme

pf egregle facta hu,manam laudmn

gC?P'

ét:m., quia do&rina : pote&acc con-

p

Don

fixmabam. Nuvam appellanc, qum

elïe tuglend.un«

E

t1

oe?

188

EV'A,NGEL;-II SECUN D.(;M* MA RC.

36. Et profecutus eft eum Simon ,. & qui cum illo feräntf;

4 Et a

57. Etcum inveniffent eum,dixerunt ei:

Quiaomnes quarunt te.

38. Et ait ill

1

z

bverbom.

]is: Eamus in proximos vicos, & civitates, ut

& 1ibi przedicem: ad hoc enim veni.

p E

3

9. Et erat preedicans in Synagogis eorum , & in

tuor porta

lileea , & :daemonia ejiciens.

omnl Ga-

*

O'M ate

4, Bt u

40. r Et venit ad eum leprofus d'lep*recans e

z

runt te&tar

9. 2. flexo dicit ei: Si vis , potes me mundare.

um, & genu-

in quo pars

uca

m S. Iic

41. Jefus autem mifertus ejus extendit manum fuam

-

5&mæ

£m

gens eum, ait illi: Volo: Mundare.

*

Fii, d

. Erart

42. Etcum dixiffet, ftatim diíceffit ab eolepra

" .& »fnþundartus eft.

.43. Et commina.us eft. ei ftatimque ejecit illum.

**

tantes in qc

44. Et dicit ei: Vide, nemini dixeris: fed vade, & oftende

j

H

3

te princi

1. Quid

p

i facerdotum , & offer pro

E

emundatione tua, * quae

Wittere pa

preecepit Moyfes in teftimonium illis.

sLev.

& Quoí

45. s At ille egreffus caepit praedicare, & dif?amarä fermo-

intrfe, d

H ?- nem, ita ut jam non poíiet manifefte introire in civitatem, fed

, Quidi

/fp;*is in ï.defer'tais locis effet, & conveniebant ad eum undaque

Cita., an d

CAT-UT-IE:

*

I0. Ut a

/

: Marmumntilzus Scrib

is. quod paralytico per te&um in graäatd

i terra dir

- 11. Tibi

dimi[o diceret remitti peccata , jubens ipfum ferre grabatum fa-.||

ftüm tuam

nat eum , apud Levin, quem ad fequendum vocaverat, di[cum-

bens cum

D. Etf

pluribus. publicanis , rationem dedit, murmurantibus

C0fat omy

-Pharifeis , quare cum peccatoribus comoerfetur , & cur. —

[d

eumy dll

ipfius difcipuli mon jejunent , quos etiam

13. Fte

bato «ellentes . exculat.

jpicqs fab»- ;

z

itad eum

aïjVIiä.c- I—.» a/ET— itärum in

travit Capharnaum poft dies. (1)

2. Et

l. c f

-

| (I) Poft dies. 1z 'cdit, Sixt. legitur :

poft dies octo.

;tel

onnm ;

36. Et qui cum illo eranz.) Et cete-

Cum,

*

ratus fuerat.

45:. E greffus.

JInde difce'däpg, ubi.cu- 4

Is FH

ri Apoftoli.

37. Omnes quarunt te.) 'Turbg fcri-

Diffamare fermonem.) Rem divul-

Alicani ,&

licet Capharnaitarum , quos fcribit

gare , nofler interpres dixit, Z//4-

pulis 6us:

Lucas cap. 4. 42. ad eum ve

re , quod fono vocis

proxime. aberat .

16 p

'niffe ; u;

a Greco o«Qxyuuifti.

illum rgtinerenf.

Mamf

efle introire.) Scil i'ce-t 6b

pub ICanrs

o. Venit ad eum leþraj;u, &'c.) Hxc

titudinem populi concurrentis.

mul; |

W PUb l

funt explicata Matth. $. 2.

:

I:E

T iterum sntravit C;apbarnzzm-;'z',')"*

dler ?

43. Cpinrkinatus ef.-) Scilicet ne (N:'ui-

Quz habentur initio hujus ca- .

quai diceret , ut. ftatim.| explicatur.

g ufque adnum. 13. ex

plicavimurï P.

&jecit. ) Dimific

tth. 9 : ]B« .deinceps.

14 l L

1

—

at a i

P

CAPU T 45

199

|lo eant,

$. Et. auditum eft

, quod in domo effet, & convenerunt

queerunt

ulti, ita ut non caperet neque ad januam

verbum.

E

$s.

E

,& loquebatur eis

ivitates, :

s Ecsenper

unt ad äu»—m ferente

s

s"paräl);t'icum—' , qui a qua-

tuor portabatur.

momm Ga-:

4. Et cum non po

ffent offerre eum illi prae türba,- nudave-

runtteCtum, ubierat, & patefacientes

ufubmiferunt grabatum,

in quo paralyticus jacebat.

À

auiem vi

5-"€um

idifle: Tefus fidem illorum, ait paralytico:

fuam, (

Fili, dimittuntur tibi peccata tua.

Y

6. Erant autem illic quidam d

iundatus eik

e. fcribis fedehteg , & cogi-

tantes in cordibus fuis :

- *. Quid hic fic loquitur ?-

blaïpheinäf; '-..b -Quis poteft di- ; ]of:.

»

14- e

: tud, * qué.

ittere peccata: nifi folus Deus?.

lfaie

8

uo ftatim cognito

Jefus fpiritu fuo, q

üia fic cogitarent.

intra fe, dicit illis: Qui

1

ifta cogitatis in cordibus vettris?

5525

;marä fermo«

ivitatem, fed

9.

'uideft facilius, dicere paralytico: dimittuntur tibi pec-

cata, an dicere: Surge, tolle grabatum tuum, & ambula?

m undiqüee;

[s

10. Ut autem fciatis, quia Filius hominis habet poteüatem

in terra dimittendi peccata , ait paralytico :

m in grabt-

1i. Tibi dico: Surge, tolle grabatum tuum, & vade in do-

vabitum Jf

mum tuam.

yit, dj

I192. Et ftatim

furtesit il , & füblato grabato , abiit inde

coram omnibus, ita ut mirarentur omnes, & honorifi

À

uriur ais

$

cgrent

Deum, dicentes: quia nunquam fic vidimus.

D d

, 6 f

.13. Et egreffus elt rur

fus ad mare:. omnisque tu

-

m:bä &enïe?

batad eum, & docebat eos.

m

14. c Et cuim preeteriret ; vidit Le

vi *Alph'æi' fedentem ad « Mat.

(

I

)

:telonium , & ait illi:

9- 9.

Luce

/

x

"Se'qwuere* nie. LEU furgens fecutus eft

[

eum.

$ 27

15. Et fa

äum eft, cum accumberet in domoillius, fnulfi— pu-

jteens i

Dblicani, & peccatores fimul difcumbebant cum Jefu , & ditci-

em divul-:;g

pulis ejus: erant enim multi, qui fequebantur eum.

:

E;dixit, di 4,,143..

r6. Ekt

Scribze,& Pharifzei videntes, quia manducaret cum

oFime ab,eral;.

publicanis , & peccatoribus , dixerun: difcipulis ejus: Quare

Salicet 7 m"l

cum publicanis , &

.peccxza;oribus manducat», & --bäbit Magifter

yurrenti

velíter :

A*a*g,/

: Í7. | HOC

l

) WWWW

a *

: jnttl

o huj Cï?

exPh

cavim.

p*

14. Er cum prateriret , &c.) Hifto- rnm han'ö' Eexplicavimlïs Matth. 9:9.

-

D

-

196 IX'EV'ANGVEpII SECUNDÜM. MARC.

2 ». 17 Hoc audito Jefus, ait illis : Non neceffe habent fáni me

Tim. dico : fed qui male habent :

d non enim veni vocäpe juítos

5

Tifqum v

115* fed peccatores.

T "

18. Et erant di(cipuli ]oaimijs .

& Pharitoet

dinationi

j'ejïu.ü ante.s,-&'

veniunt, & dicunt illi: Quare diícipuli Joannis

,&P

hariífzeg-

Mfirmos cu

rum jejunant, tui autem diícipuli non jejunant

2

d pradiu

19. Et ait illis Jefus : Num

quid. poffunt filii nuptïafum "

0014 ; Atf

quamdiu fponfus cut illis eft

, jejunare ?

t C

N

habent fecum fponfum , non poffunt jejunare

'.

Quanto tempore

4

2

gMa t.

lu

9. SCD

20. e Venient autem dies, cum aufere:ur a

3

b eis .fponfns',, &

j

lvem

tunc jejunabunt in illis diebus.

ï

|

sl., 35.

.21. Nemo a(fumentum panni rudis affuit ve&imentd vete-

Ó

]

ri: alioquin aufert fup

1

- :

; |

ben

fciffura fit. -

d

plemen.;um- novum a veteri, & major

M

*

É

ä

4 :

j

/

a. Et obí

.232. Et nemo mittit vinum novum in utres veteres: ali oquin

T illun.

- dirumper vinum utres , & vinum effundetur » & utres peri-.

AE

) Et ait.

bunt, fed vinum novum in utres novos mitti debet..

W 4 Ed

fM' at.

23. f Et fa

&um eft iterum, cum Dominus fabbatis ambula-

"

di

^ falvem face

L

I?. l- ret per fatà,

Ícipuli ejusr,'x cqepe.ruqt. progredi, & vellerg:

..—

$ Rteirc

6.

uïæ fpicas.

E '

24.

Phauteratem disebinterr ÉLOG

- Clite cordi

; (12 quid faciunt fabba-

;

.'x

^

T Et extendit

j

. tis ) quod non hicer?

.

&

/'ä

"l A

g T-

25. Etaitillis: g Numqu

am lïegfi&.'i's-, quid fecerit David, qlu.an'-

60 Exe

1 fi

itm ficje

Reg. do neceífitatem habuit, & efurii: ipfe, & qui cum eo erant?

21.6- . 56. Quomodo introivit in domum Dei fub Ab'athar princi-

]

efts ;

& turba a(

. pe facerdo um, & panes propo

fitionis manducavit, quos non

$ Br ab

hLev. |icebat manducare 4 nifi íol

^4*5* cum eo erant ?

is facerdq.;ibus, & dedit eis , »ï(lui, |

& qu cire,

*5, qug f

27. Et diceba* eis

f£8 abbätti m pro

pter homi'nelm fattum eiïæ

& non hiomo propter fzbba um.

.

T "tror,

28. itaque Dominus eft filius hpminis

; et"i'gm,, fäþbä;i;;

üntey

L4

&& €Incep5

v

ho f«te

A

dle

248 dg]

j

-

CAPUT .

Aïmmml) i d

ii;afldere.

M ! "Jere.

)G

Faoi Quid f;*xcihnm. In edsz sixt. !egi;z;*;:- quid facinnt difcipuli tui.

Pa

4

.

I8. Et eramt dileipuh foanais , €2.)

ï

'""M:

23. Et fatlum efh itevum. ) Explïi:a;

k hc t

Vititg

Qua hic habentnr ufquead num.23. 'ta junt hec Matth.

A2 I dem-

C le t

explicayiinus Mm. 9: I4- &deinceps. c.eps*.i

V. 4fe )

EU N

*

** * o **

I9I

ent fani me

C'APUT IH

Jv uüos,

Pojlquam manum aridam curacerat, Pbarifzorum cedens ma-

joantes, & | €binationi fecedzt turbis undique acf eum confluentibus , quarum

& Pharitso . 3nfirmos: curat ; duodecim a.[e ele&os. ( qui bic recenlentur ) mittit

- ad prædzcandum data. zpf s pote[]ate fuper mjïrmztates ac da-

mpimm l. anonia ;- Scribas blafpbemantes ipfum in Beelzebub ejicere demo-

nto tempore -

nia comvincit falfitatis , dicens bla|phbemiam in Spiritum

fan&um irremi]f bzlem, & que [int mater , &

s fponíus, &

jratres. ejus.

imento vete«

T introivit iterum in fynagogam, & erat 1b1 homo ha- 4Mit.

ln, & major.

"E

bens manum aridam.

12 9-

2. Et obfervabant eum , f1 fabbatis curaret ; ut accufarent £^ 5.

e: ilioquin J

illum.

r utres perte *

. Et ait homini habenti manum aridam: Surge in medium.-

bet.

/4. Et dicit eis: Licet fabbatis bene facere an male? animam

atis ambula- 3

-falvam facere, an perdere? At illi tacebant:

j. & vellere ;

s. Et c1rcumfpïc1ens eos cum ira, contriftatus fuper. coe-

citate cordis eorum , dicit homini: Extende manum tuam.

aciunt fabba-

Et extendit ,& reftltuta eít manus illi.

6. b Exeun es autem Pharifzei, ftatim cum Herodianis con- P

ER uto

David, quan-

filium faciebant adverfüm eum, quomodo eum perderent.

I2.14-

7. Jefus autem cum diícipulis fuis feceffit ad mare: & mul

rhar meCï

ta turba a Galilaea, & Judsea fecuta eft eum.

.$.*Et ab Jerofolymis, & ab Idumaza,

& trans Jordanem:

quOS non -

dït [JER qul

& qui circa Tyrum, & Sidonem, multltudo magna , audien-

tes, qua& famebat, venerunt ad eum.

; faium &

9. Et

T introrvit :rermfx ) Hac

obftinationem & obdurationem figni-

(abbal

funt explicata Matth 12. num.

cac

|.9. & deinceps.

. 6. Pharifei , cum Hiredianis J 6f6.)

Quinam *eífent Herodiani, diximus

. Bene facere am male) Id eft pro-

-

defle , an ledere.

Matth. cap. 22. 15.

|"nimam.) ld 'eft vitam.

-Perdere.) Gir&ce eft, amoxréar , oc-

7. Secefft.) Vide di&a. Matth. 12.

C

I$.

c:dere

-&. Conrriffatus.) ld eft , condolens:

.. Et ab Idumaa. ) Idumzorum pe-

wh twv

al

fcxhc"t vitits irafcebatur , hominibus

Culiariter mentio fit , quia mirum e(i

t )E

. cond ^lebat.

Idumzos, qui femper jJudzis inimici

[2 V

Ccmmte ) ww;»ws; »que vox etiam

erant & infefti, Clmüum ie»ucos.

X

» i

P

192

LVANGELII

SECUNDUM MARC.

9. n d1x1t Jefus d1fc1puhs fuis, ut in navicula fibi deferv:-

qc Ev

rent propter turbam , ne comprimerent eum:

t n0n pof

io. Multos enim fanabat , ita ut irruerent in eum, ut 1llum

r Etat

tangerent, quotquot habebant plagas.

tum:- Qu

xi. Etípiritus immundi , cum illum v1debant, proc1debant

3. ÀES

!

ei.& clamabant dicentes :

f Quoniam

12. Tu es Filius Dei.

Et vehementer commmabatur eis,

um giaiti

ne manifeftarent illuüm.

t. Ete

eMat.

I3. e Et aícendens in montem vocav1t ad. fe, quos volult

poett fatam

Io. I-

].uce

ipfe: & venerunt ad eum.

34 Etf

r4. Etfecit, ut effent duodemm cum 1110 & ut nntteret

AtC.

6..13.

€os praedicare. |

ar Ef

15. Et dedit illis poteftatem curanch 1nfirm1tates, & e31c1en-*

domusx A

di daemonia.

6 Ef

16. Et impofuit 91mom nomen Petrus -

1

10rt pote

&

17. Et Jacobum Zebedai , & Joannem fratrem Iacobl

.. Nen

impoíuit eis.nomina Boanerges, quod eft, Filii tonitrui:

tf r : prius f

18. Et Andream , & Philippum , & Bartholomæum &

20 g Àn

Matthaeum, & Thomamj& ]acobum Alphaei, &Thaddæum,

Oi p

& Simonem Chananzeum ,

b

: . Qui

P. R Judam Ifcarlotem, qui & tradidit illum,

ha

bebrt Ten

20. Et

-

ïïEt

O. Ub nauiéuda: sz defru:ret ):va

14. Cu illo. ) Id eft, ipfi familia-

res.

"Iunt ad ei

NT TAY vrgorrx.can(m &UTG&, Hf "AVÍ-

Id eft ad ufum

32 g fe-

enía ibi remanerer ;;7/:

Et ut mitteret. eo$ pradicare. ) Qua-

lpfïuu. Icahce, che la barchettaft fer-

propter, & 4po/ffolos , utait Lucas so-

*

tu, & f

mafe ioi per fuo [ervirio.

minavit,id eft, miflos.

».

IO. Habebant plaga:) Grzce þLag'l-

15. Er.dedir zllz: poreftotem s [2 )

CT6

Wiei

46 y id eft , fageila , qnicunque inor-

Non ftatim cum eos elegiz, fed poft-

bi alicujus. Harrtllo vexabantur.

Ita

ea cum ad prxdicandum mifit. , m—

appellat, qula morbx fere daöelia funt

fra. cap.

n

a Deo immiffa.

16. Irr*þ*wmt Simoni n0mmPetrü:.) Vt-

If.

Pracm'evant ei.) Ad pedes ge-

dedicta Matth. 10. 2. ubietíam non-

Clþuhs hOC

nuflexi , non ex religione & amore ,

nulla de aliorum Apoftolorum nomt-

fcd ex meta , fupplicium deprecaturi.

nibus notavimus.

Tl erant

I2. Iw es Filus Dej. ) x,ld& dida

17. Boanerges.)*33 bene , f/ta.r f'gm-

P

Vlm;m, à

cap.

I./nüm..24.

cat ,

tCoyn raem, zonitru. — Hiero-

'elllge

Iedo

Commmztäamr.,) Vlde dx&a 1b1dcm "

*

nymus- mdlcat ignoratione: peregrmæ

mm [ 4n d

num. 2s4.

lingie àdeo corrupta hec vocabula;

"Utlls Hebr

ïg S)nos "vo uzt') Cum dlcu:, qnas

ut vox in illis- v::(h(rtum prinz ori-

21 SW) Id

vo z:t. & ambitioriem & ineritum Apo-

gmls appareat.

Vox w32 reges , fre-

ft-Jorum «xeludit, & Cbhrifti potefta-

mnitum

1gnificat; fed per metathefim

tc

M QU:

tumn « auchent&tem fancit,

dictum e

Cüptum

TE

Duobus hifce dl-

H

D7 C

—

AC

LE C-:A-*P'U' T -H

193

W,flbi defetvi

":L

. .-:cic;. Et v&hïudf* ad domum ; & convenit iterum turba ; it

N

4 ut non poffent neque panem meanducare.

n uilur]

2r. Et cum audiffent fui ; exierunt tenere eum

/d'ice.bänt' :

enim: Quon

jiam in furoren: verfus eft.

uN

nt , dicebant:

22. Et Scri

bae,qui ab Jerofolymis defcendera

daemonio- /Mat.

pTOCIdebant

f Quoniam Beelzebub habet; & quia. in principe

tum ejicit daemonia..

i

*

L2

9;'-. 34*

inabgm'eisjg |

E

23. Et convocatis el

s, in pe;i"abolïä

di'c':ebatæilli*sf (äu-omddcr -

poteft fatanas fatanam ejicere?

; quos volult

.24. Et fi regnum in fe dividatur ,

non poteQï 're'gr'ïüm- illud

[

;. üt migtgretf

25. Et fi domus fuper fem

é

5.5;,' i pläam d ïfpertiatur ; cnron*, poteft

domus illa ftare. -

:

n

difpertítus.eft,

26. Et fi fatanas €o

.

:fufre)iit': in femeti*pfunj ^

!

& nor poterit ftare ;

fed finem habet.

diripere ,.

. 57. Nenió poteft v

aía fortis ingreffus in domum .

*

ronittul:

nifi prius fortem alliget, & tunc domunm

ejus diripiet.

*

l

ia dimittentur filils ? Viat.

omaum , «

28. g Amer dico vobis ; quoniam omn

erint : I2-.31- -

hominum peccata, & blafphemiae, quibus blafphemav

uce

maverit in Spiritum fanttum , non

I2.IO»

] haddæumi

29. Qui autem blafphe

habebit remiffionenr in zeternum;

fed reus erit aeterni delicu.

1.Joa-

l,

dum habet.

5- 16.

.30. Quoniam dicebant: Spiritum immun

& foris ftantes mi- 2Mat.

.3r. & Et veniunt mater ejus, .& fratres,

. 12:46-

ferunt ad eum vocantes euni ;

Lucx

i gPü famim'ä

32.

t fedebat circa eum turba,

&rdi'cunt ei Egce' ma'&ef

9- 1g-

rldiMT

, ) Q Ü

tua, & fratres tuí fcris quarunt te.

E

t re

f

05

'*utait

a

33.

Md

.papcïengeis.5 gif.: Quæ: ïf& ma;er*ämeaf;i & fratr**e".s;

h

vtj

d g ) '

m*-*ei 2

2 |

, degia I p

urt 'ml u l',...f

34'1E»t

Ye:

to cum fervore þrædicaiï'ej,- ut ejus

va"P u M

f cïpülvl;ls*höc-—nomþern- Chriftus impö.fvuiyt,'

am furor videretur.,

pi taim 00

quia Eyange

lii praädica;ione .-inkfï gnes

Écrvor quid

floram n0f

futuri erant.

29. Bee'ze

Iub babet. ) Wide dicta

20. Veniunt ad domum-) VMideturin-

Mlatth. g. 54-

1

jyes fU

fig-

telligere domum Petriin Capharnaum.

Q4. Et firegan

m in fe di'vipld;w', &.)

Vide di&a Matth. 12- num. 24. ubi

eniri

€ft notus Hebraiijmus.

Panem manducare.) Cibum fumere,

quz hic habentur ufque ad finem ca-

Xtioe

p

mbwa

21. $ui.) ld eft, cognati, pr

opínqui.

pitis explicavimus.

.

3

(i n

zonö

Tenere.) Quuafi furiofum ,

&

men-

I- E£ vém£ umf mate

r éur, Efn) Vi-

titl

"M te captum. Apparet Chriftum tan-

r

:Athfü

de di&æ Macc-h-/. I2 num. 4?.

pC

r m

W. eum Com. Mensr/j. Z ?m. V1 .

)uob

"À huc

-

Y

N

194.

EVANGELII SECUNDUM MARC.

.34. Et circumfpiciens eos, qui in circuitu ejus fedebant

& m at

ait: Ecce mater mea, & fratres mei.

3 9& - per: ls.

55. Qui enim fecit voluntatem Del , hie frater meus, &

RRU

foror mea, & mater mea eft.

aud'ant *

*

CAPUT

IV.

*

m ttamur

AU2 r ecgn n

P

Parabolam pmpomt femmatom quam difcipulis declarat : luærnam 1 as purbo

1 Qu

dicit [uper candelabrum ponendam : addens parabolas de f[emine in: |

terram jacto, quod excrefczt dormiente . eo qui | Jeminavit ,. & de

4& Bs

- dom a

grano fr Tapis : difcipulis autem [eor [im omnia interpretatur, *

in tavoi a fomno excitatus tempe[latem ma-

quod femi

t6. Et!

ris fedat.

x

1

cum aud

T iterum coepit docere ad mare: & congregata eft ad

H E

«

iude orsg.

eum turba multa, ita ut navim aícendens federet In.

mari, & omnis turba circa mare fuper terram erat :

feim (càr

1. Ft:

&rina fua.

2. Et docebat eos in parabolis multà, & diceba: illis in do-

- OU1n audit

b

^

k

3. Audite: Ecce exiit feminans ad femmandum

1.) E

rel iqUa C0

4. Et dum feminat, aliud cecidit circa V1am & venerunt

volucres coeli , & comederunt illud.

Lnefrfu.

3. Et |

5. Aliud vero cecidit fuper petrofa, ubi non habuit ter-

fam multam: & ftatim exortum eft, quomam non habebat al-

&udnt ve

titudinem terrae:

, unum

6. Et quando exortus éft fol,

ex æ&uawt

& eo quod non

b

?L c t

babebat radicem, exaruit.

PUHH üf,q

-*. Et aliud cec',ld]t in fpinas, & afcenderunt fpmæ, & fuf-

:z. dN

focav erunt illud) & fru&um non dedit.

2 SX(

-8. Et aliud cecxdlt in terram bonam , & dabat fru&um af-

cendentem & creícentem, & afferebat unum tngmta unum

21 Eti

fexaginta, & unum centum.

9. Et dicebat: Qui-habet aures aud1end1 audiat.

.10. Et cum effet fingularis , 1nterrogaverunt eum hi, qu1

li. 71 jn

n Wit ex

cum eo erant duodeum parabolam.

])Orh)hcg

3 N

-

II Et

, mtelhgms )

DN

d

1 AnC , qu

i.

T Hterum cæp:f &fc. ) Quæ hic

IO. Smgularts ): Id eft , LOIUS , €ex-

üa

habentur exphcavnnus IMlatth.

tra turbam

j

mrum 1

Í

QI eutt l

à WQe dlf

ä

i.

L.

"

v

v

CA'PUT VIL

*

I95

: fedebant

- TI. Et dicebat eis: Vobis datum eft noffe my ftermm Regni

Del- illis autem , qui foris funt, in parabolis omnia fiunt.

r meu. &

455 a. Ut v1dentes videarnt,

& non videant , & audlentesaïfam

a*uz:hantQ & non intelligant: ne quando convertantur , & di- 9-

Whtc.

mlttantur eis peccata

3:I ;

13. Et ait illis :

Nefcitis parabolam hanc'? & quomodo om-

]oan

: Tuceram

nes parabolas cognofcetis?

[

12.40.

A&or.

d [emi w

14. Qui feminat , verbum fernmat

-15. Hi autem funt, qui circa viam , ubi feminatur verbum

29.26.

jl f?de

^R

.

- & cum audieri int, conteftim venit fatanas, & aufert Verbum,

1. 8.

retatur, "

quod feminatum eft in cordibus eorum.

!

.16. Et hi funt fimiliter, qui fupor petrofa feminantur: qm

cum audierint verbum, ftatim cum gaudio accipiunt illud :

»aae&ad

, 1T. Et non habent radicem in fe, fed temporales funt:.de-.

' inde ortra tribulatione, & perfecunone propter verbum, con-

federe m

' feftim fcandalizantur.

18. Et alii funt, qu1 in fpinis feminantur: h1 funt qui ver-

lisi do- -

-

. bum audiunt,

'ïx»

19..b Et gerumnze faeculi, & deceptio d1v1t1arum, & citca/ r.

! reliqua concupifcentice introeuntes fuffocant verbum , & fi- UUR

6. 1T.

[ venerunf

(

* ne fru£tu efficitur.-

habuit &f

oo. Et hi funt, qui fuper terram bonam femmat: funt qm

audiunt verbum , & fufcipiunt, & frufhflcant, unum trigin-

habebat Ü

. ta, unum fexagmta, & unum centum.

21. c Etdicebatillis: Numquid venit lucerna, ut fub modxocMat

qpod nOn

ponatur, aut fub le&o? nonne ut fuper candelabrum ponatur? s. 15.

. 22. d. Non eft enim aliqüid abfcondit:um , quod non máni-. Lucæ

L]

læ i* |

.feftutur nec fa&um eft occultum, quod non in palam veniat. ?

25. Si. quis habet aures audiendi, audiat.

d ïyïat.

vuduim 3(

21, Et dxceoat ilis: Videte, quid audiatis.-

10.26

B'bz

/

eIn Luce

ni2, UnU

pesca

E

Z

It gzy feris [unt.) Bxcranel j qm

22. Non eff aliquid ab[conditum, &5c. )

non funt ex veftro cotu & collegio

Vide dié&ta Matth. 16. 26;

J hh qU

.. Apoftolico.

26

-5i quis babet aures udxemlz AH

diat.) Mide dicta Matth. 11. I5.

I3. Nejtütis parabolam , €c. ):Non

mt:elhgxtls parabole hujus fenfum ?

'Q4- V:dett, quid 4zidmt:.r, &.) id eft,

If Et

fi hanc ; qu£ admodum abftrufa non

attendite, etldm atque etiam wnhde-—

h

eít , non intelligitis , quomodo dif-

mce,quod a me :uditis , v-'.l auditurt

fïcmorum Tenfum aifequi poteritis ?

eftis.

.'Sfr. Venit [ocerzna.) infertur lucer-

In: qua mm/um &c. ) Vrde dicta

" folus ,U

nay vide di&d Matth. c. s n. 15.

Bïatth 7 numi 2.

*

M

EVAN GELII SECUNUM MARC

196

DI as 0f

e Mat.

« Tn qua menfura menü fuerltis ; remetletur vobls, &

79

adjicietur vobis.

T

at füb uml

Lcæ

: 25. f Qui enim habet, dabitur 1111, & qut non habet, enam :

;5 Eul

6.,38-

[ t po terant

fM at.

quod habet, aufere:ur ab eo.

13.12.

26. Et dicebat: Sic eft regnum Dei, quemadmodum fi ho

E

ROt ab

em d1fc1p1

29

25- mo jJaciat fementem in terram :

27. Et dormiat, & exurgat no&te, & dle & femen genm—

ss Etal

net, & increfcat, dum nefcit ille.

&nus Contra,

08 "Ultro- emm terra fru&tificat, primum herbam, demde

( LE

5s

ïnav i: & ali

fpicam, deinde plenum frumentum in fpica.

.39. Et cum ex fe produxerlt fru&tus, ftatim mittit falcem,,

( Ef

i tiavim, 1

quomam adeft meffis.

-5o. Et dicebat: Cui ammüablmus regnum Dei? aut cui pa- -

! 99 Eter

4abolze comparabimus illud ?

fm, & di

31. g Sicut granum finapis, quod . cum femmatum fuerlt in

: $. Me

g Mat.

15.31. . terra, minus eft omnibus feminibus , quae funt in terra:

ce, oDmute

Lucæ

magna.

13:1g*

T

32. Et cum (I) femisatum fuerit, afcendlt in arborem , &

*

Tit

^. 40 Ftai

»

J timueru

JSeminatum. lz ed;t. Szxr. legltur matum,

25. Qui enim ,babet w o d Vide di-

dicitur, verbum Del ivi fua , atque na--

'Pu 357 Eft I

&a Miatth. 13. 12.

itura per fe crefcere , non e;cludttx;r

-96. Et dicébar , fet eff. rcg,zum Dei t

divina gratia, fine qua non modo

crefcere , aut fru&tum facere , fed ne.

——'——-—-

ffr) 'Totius parabole hujus finis eft,

ut doceat Chriftus, tantam effe vim,

feminari guldem pote& fed excludi-

rum r

$

& etficacitatem verbl Dei, ut fiin bo-

tur fe

ens ejus , qui femmavlc la-

33'

apud]

nam incidat terram , qucmadmodum.

ibor ,

2[11

diligentia."

3 Iu g

in fuperiore para:)ola docuerat, etiam

28. Terrafrutlificat.) . Terrafrui-.

- Qu hunc put

1is, qui per predicationem femen il-

ficans funt verbi auditoreg , quos fu-

C Bvanggi

fludjecu: nihil agat, per fe ipfum ger-

periori parabola terram bonam, aut

aminet, crefcat , & fru&um faciat.

malam appellavit.

torum ibeci

dic Ef regnam Dei.) ld eft, fimile

Ài eoque varal

Primum berbam, 50,) blc etiam .

Vam fuff

quiddam accidit in regno De1 » hoc

erumque accidit in iis, qui verbum

i, &nonï

eft , in '«Ecclefia.

b

ei audiunt, cordefovent ; & fedu-

$; bomo jacdiat fementem. ) Homo;,

lo medltancur, ;capiunt enim femper

P"hendendls

qui fementem fecit, Chriftus eft , aut

1ncrementum, & per virtutum gra-

Adntyr, s

*

en!tm effa (

- quifquis ejus nomine prædlcat Evan-

dus in ,melius prochunt.

E rabolis

gelium, quod fementis nomine figui-

Q9. Sratim mittit falcem, Gc. Mef-

3 Drot

ficatur.

for eft Deus ,. fals mandatum Dei ,

lGtet

Q7. Et dormiat , Efexurgat sotle &j

quo jubet hunc vel illum hominem

mpter eQrur

demeti , hoc eft, mori.

Minem, &t

die.) Ideft, qulefcat poüquam femen-

"Hac parabo-

gt

tem fecit , fun'tus jam .officio,non

la fignificatar .vis Evangelii, quod. .

: dill

QH&

jam dies , ac noGes vigilans ,. ut fo-

fenüm stotum orbem pervafit , eum-

Match :

lebat tem

ore fementis, fed die fur-

qque ad-fe, & ad Chriftum convertit.

Idty M

gens , no

d

e dormiens, tanquam ho-

7'"4 D:demes

30. Et dicebat, cui Aff muaäzmw,

i m

zno jam folutus curis & otiofus. Cura

ifc-) Hac parabola ufque ad nume- -

picat M&kl

34

"

CAPUT IV.

19*

VObI.S", &f

jt majus omnïi,b'us --oïerïbUS, & facit ramos ;magnos,'/ita ut pof-

"3' E lnt :

fub umbra ejus aves coeli habitare.

ndé 33 Ettalibus multis párabolis loque

*

$

batur eis ver'bufn , pro-

cbef-? etia

qut poterant audire.

m

44. Sine, parabo

la autem non loque

batu'rrf-ei,s,:- feorfum :a.u-

:

df

K

Jtem difcipulis fuis differebat

omnia.

a£t

" g&rmi-

55. Et ait illis in illa die ; «»cumdfe.rg ;eiïgt f

üm : 'Trgnfäas

:

fnus contra.

H

Á

Ü era*t innga*t,

n, Qtinde

36. h Et dimittentes turbam , affumunt eum ita u

Tnavi: & alice naves erant cum illo.

( R dio.

Luce

it fal&efh,

] 37 Etfa&a eft procella magna

'iventji ;

Es Hu&us 'n-iitte&bat

I 8 'Ql 21

in navim, ita ut impleretur pavis.

k

". 38. Eteratipfeinpuppi

fuper cer

vical dormiens: & excitant

N

au? jctï j

eum, & dicunt illi Magifter,

non adtepertinet, quia perimus? "

» füeritin

-' 39. Kt exurge

ns commm

inatus eft vento, & dixit mari: Ta-.

ce ; obmutefce.

termas

Lt ——/ceiïavi,t ventus, & ta&ta eft .tra—nquillitas

1 maena.

E

:

orem »

I]iS : '*QuLid timidi eftis? necdum habetis fidem?

[

- ^ 4o. Et 2it 1

*

m

D

Et timuerunt ti

more magno & dicebant ad alterutrum : Quis,

?—,

a, atqqie n

1 'SPljtasx, ett iüe,fguia & ven

tus, & mare obediunt ei

p egautitr

—

Bb3

: CAEUT :

non moto

O*

cre , felitt.

(ed exclidie

Tutn 35

34- S/ze parabola

"on loqäeäatur eis)

e

:

a?ud Maith. 15: 31'.' .egp&fäga

"Wel fenfus eft: — Nullum facile fer-

nipavit ,J

nt ',zmdire. ) Pleri- monem inveniri , in quo non aliquid

43. Prout potera

Ierra,fru&i- i

que hunc putant e

íffe fenfum , ut di- ;parabolarum immifceret ; —Vel alias

. quos, i

cat Eyangelifta, Chri

ftum fe ad audi- .quidem multa , tunc autem nihil fine

torum imbecillitatem accommodaffe, . p

arabolis locutum fuiffe. .

)Qnäma a

JDifferebat.) Id eft , explicabat.

Y

1 ideoque parabolis, .& fimilitudinibus

35« dn illa'die. ) Qua die jam bis.

jc &tiam

-ufum fuiffe, ut homines ingeiio tar-

lqüi

serbunt

)

di , & non fatis divinis rebus com--

«concionatus fuerat, primum in dómno

& feto-

prehendendis tidonei ,.

facilius, .que Petri , deinde ad mare.

]s

| dicebantur,intelligerent. .Alii putant

$

Tran[eamus «ontra, )

,Trajiciam,usr

gim [erpe

ftagnum Genefareth, & eamus in ze-

] fenfum effe Chriftumocutum in pa-

rfutum g

*

"rabolis , prout poterant, audire, qua-

p

gionem Gerafenorum.

M

- Vide 'fdigta

y Md

! fi diceret , quia aliter fine damno ,

atth. 9. 29. .

Ü

De s

Pr

opter eorum indignitatem 4 inepti-

36. Ef dimittentes ,

Uc ) Quz hic

laturtt

tu

x-

j hOmmem

dinem , & fuperbiiam audire non po- habentür ufque ad finem capitis , e

.[ac par

200

1. terant. Qu explicatio cum Chrifti plicavimus Matth. $. numer. 25. & :

s

ellh (

uod

4 di&o Matth. 13. 13. magis convenire

fequent.

egmt

4 videtur.

ldeo 32 parabolis doqmor ei5,

lta ut erat n na

7):'.) Significatur, ne-

]265 1

*::

quia videnres non wident , £* audientes ceffarium non fuitfe, ut illum difcipu-

/dþgm!! D

non audiunt , neque sntelligunt. lta ex- liin navim inducerent ad trajiciendum,

Q u

'quia jam erat in illa.

( d

ïæplicat Mald?n. & a;ïte ipfqm.aliii»

198 X-E»»VA--NCEL.II—SECHIUNDU.M' MARC.

CAPUT V.

*—. ïlgc Et

! porcos,

d ?&giqne Ge;szh:horum- demoniacum curat fefociZEm/zg;;zfa läg*zfoi .

m

ne deemionum : quibus permittit ul in porcos ingrediantur , nec fi-.

Emundi ir

mit, ut iplum fequatur is , -qui liberatus erat:-curata muliere a.

5

h

H

cenit ad -domum

IOR TOE

:

i

'tatus eft

2

pï;ojïuvio þznguinis i

iam vefufcitat.

Jfairi , ejix;sgue; Jï- :

A

i]

L avitat

L Qun.

T venerunt trans fretu

i

E

rum.

i

m maris in regionerri Ge-rafelno-

i. Et

4. Et exeunti ei de navik ftatim-

Vexabatu

-

Qccurri*t de 'monum'ent-isl

omo in fpiritu immundo ;

Tunt.

«Mat. h

16, Ft

3. a Qui domicilium habebat in monumentis ,

(&.» neque .ch I

Luce t?nis jam quisquam poterat eum ligare:

P

:

'el, qui

8. 25.

4. Quoniam .fzepe compedibus, & catenis vin&tu

$ dii*u-*' 1

. Bt

piffet catenas, &

Z

Tum,

omare.

qqmpedes

»

comminuiffet; & nemo poterat eum

19 Cu

$. Et fem'pei' die , ac no&te in monumentis h

à dzemon

& .n"l;antib'.us

erat, clamans, & concidens fe lapidibus.

71

6. Videns autem Jefum a longe, cucurrit, & adoravit eum.

àd

mifertus |

7. Et.clamans voce magna dixit: Quid mihi & tibi, Jefu -

fili Dei altiffimi? adjuro te per D'eum, ne me torqueas:

?0. Ft

. 8. Dicebat enim.illi: Exi fpiritus immunde ab homine ifto.. ]

ecfit fe

- .9. Et interrogabat eum: Quod tibi nomen eft? & dicit [

1. Et«

€et: Legio mihi nomen eft, quia multi fumus.

;

N

Convenit

1o. Et de

xtx;a j

mbf

regionem.

precabantur eum multum, ne fe expe?leret e

t

Videns eu

1I. Erat autem i

agnus,

4 E

bi circa moþtem erex pqrcorüm m

*

Í

K—I—)afce—ns. 2 )

Eo

*

12. Et

x

(I) Ip edit. Sixt. aäld;):qr in agris.

t

-5- ,77?71&0

Vinin Chrif

eperugt traus fretum , &$e.)

uti ex parteKDei(

peto ; feuper Deum -

*

MP

ide di&a Matth. c. 8.a. n.2g..-

obte OI.

n ne fic

& deinceps , ubi hanc explicavimus

Torqueas. ) Pellendo h

s

inc;, hv.el n Y

if Jiburan

hifto:iam.

Verba tamen quedam ,

infernum mittendo.

l-llfe&»

qu& propria funt Marci , ouiter ad-

9. Exi fpiritus épmnunde.) Non dixitz

enim

dæmun

-mot viinus.

)

Ufente (

ext féatim , alioqui paruiifet ftatim.

Q. Homo;n [piri g;mmundo.) IMiatth.

9. Quod tib; memen

Y p

duos fuiife ait ; fed unius tantum me-

quis, es ?

e 2 ) ld ef . :|

REO

minit Marcus , qui magis fevus erat,

at

volu

& feróx.

Legio.) Quafi dicat : 'Tot fumus "n

Chi

kj

utlegionis nomen nobis bene con-

,

7. 4djara te Pf?rD;um.) ld eft, vel-

b / Wi'dcu

b

Ig' N(ln p

;

N

CAPUT 'V'r

-

199

12. Ft deprecabantur eum fpmtus, dlcentes' Mitte nos in

W a hi

porcos , ut in eos introeamus.

15. Et conceffit eis ftatim Tefus. . Et exeuntes fpmtus im-

i, t f

m à

mundi introierunt in porcos: & magno impetu grex preecipi-

tatus eft in mare ad duo millia, & fuffocati funt in mari.

m f

14. Qui autem pafcebant eos, fugerunt, & nuntiaverunt

in civitatem, & in agros: & egre[ïi funt mdere, qmd effet fa-

1 Gersfeno-

€tum.

15. Et wemunt ad Jefum: & vident illum, qui a dï*monlo

vexabatur ; fedentem, Vcihtum, & fansce mentis, & timue-

onumen.

runt

.16, Ft narraverunt illis, qui v1derant, qualiter fa&um eFet

k neque ca

ei, qui daemonium habuerat, & de porcis.

17. Et rogare cooperunt eum üt dlfcederet de fimbus eo-

&us diu-

rum.

ooterat euim.

19.. Cumque afcenderet navim, coepxtlllum dep1ecar1, qui

ymon 1bus

a daemonio vexatus fuerat, ut efï'et cum illo.

I9. Et non ádmifit eum, fed ait illi : Vade in domum tuam

&

oravit eum.

ad tuos, & annuntia 1lhs, quanta tibi. Domlnus fecerlt

mifertus fit tui.

:tibi, Jea

20. Et abiit & coepit prædlcare in Decapoll , quanta fïb1

)rqueas

feciffet Jeus:.& omnes mirabantur.

jomine 1.

21.. Et cum tranfcendiffet Jefus in navi rurfum trans f1etum,

ip & dict

con,venlt turba multa ad eum, & erat circa màre.-

22.

Wat*.

5 Et venit quidam de arch1 ynagogis nomine

]au us : & *

I9-

]leret extr?

Vldens eum ,'procidit ad pedes éjus.-

Lucæ

CX Et deprecabatur eum multum; dicens : Quomam ünag 4t.

m mau

mea

n

D onmsicannt

/

15- Topnuernnt.) Admlrdtl funt di-

luerlt caufam reddxt q)fe Chiiftus, cum

vinam Chrifti potentiam. Vel timue-

eum jubet in patriam reverti , & be-

runt, ne ficut domini porcorum , ita

neficium,'quod acceperat, apud fuos

ipfi ja&uram aliquam patérentur.

predicare.

Fortaífe etiam oftendere

hinty yd n

18. lr effet cum Hios &c.) "Yunebat

voluit, poffe fe etiam abfentem adæ-

-

enim demonpum fzvitiam , rfe fortaíf-

mone defendere.

Non d]klct

fe abfente Chrifto iteru u ab illisve-

20. Decapeli. ) De Decapoh dmmus

xaretur

Fortafie voluit fequi Chri-

üïec [btl m.

ftum , ut difcipulus, nam fi fequi

Matth. 4. 25..—

22. Ef "vcmtqmalaif' &c. ) fo*conam

/,)lde'

£antum. voluiflet, ut turba faciebat ,

atth.

I8-

8 (,,hrdh injuflu id facere hculiiet, fic-

hanc explicavimus T

Tot fümug Ó

Put - lii multi faciebant.

gairus-) Grgce latieog pronuntmn—

)ls bene

|

19. Non mim;ft eum.) Cur feqm no-

dum penultuna produ&d.

-

?

$00

EVANGLLII SECUNDUM MARC.

.qnea in extremis eft: Veni; 1myone manum tuam f uper eam',

0. ]

ut falva fit & vivat.

; mut pat

24. Et abiit cum 1110. & fequebatur" eum turbaï muIta, &

ditur,

comnprimebant eum.

-

4l E

elt intet

25. Et mulier, quae erat m profïuvxo fangumls anms duo-

ecim.

aE

36. Et füerat multa perpeFa a compluribus medrcls, .&. ero-

'ennorul

gaverat omnia fua, nec. quidquam profecerat , fed magis de'«

L

terius habebat.

--

itdai

27. Cum audiffet de Jefu j venit in turba retro, & tetlglt

veftimentum ejus:

28.:Dicebat enim: Qula. fi vel vefumentum ejus tetlverd,

74

falva eró.

- Chrifi

- Mrun.

39. Ef c'onf'eihm ficcatüs effj fons fangmms elu:s : & fenf' t

corpore., quia fanata effet a glaga.

0i fred

30o. E: ftatim Jefus in femetipfo cognOFCens Vntutem, quæ L Orifif

exierat de illo) converfus ad turbam,g &jebat :

Qu1s tg.tlglt ve-. þü/fu af

flimenta mea2

":g

31. Et dicebant ei dlfmpuh füíz Vides turbarm comprlmen

- Aiitr b

tem te, & dicis? Quis me tetigit?

32. Et clrcamfpmebat videre eam ,. quæ,hoc fecerat.:

33. Mülier vero timens, & tremens, fciens quod fa&tum |

.effet in fe, venit, & procidit ante eum , & dixit,ei omnem

l

'I'e

Vernatem

ch.,

eu

34. Ille autem dixitei: c Fxha,ficïes tua te falvam fec1t Yva-

;

20E]

: 59- de in pace , & efto fana a plaga tua. -

-'mdlentes

qe. Adhuc eo loquente, veniunt nuntii a

d archlfyndgogun*g

48(11;

hæCo

centes: Quia filia tuamortuaeft, quid ultra vexas Magiftrum?

tes tales

56.

efus autem audito verbo, quod dicebatur, ait archlfy

. nagogo:

Noli tíimere, tantummodo. crede.

(U

Etu

37. Et non admifit quemquam fe fequi , nifi Petrum, & Jà-

41 Talji

cobum, & Joannem fratrem Jacobi,

.38. Et veniunt in domum archifynagogi ; & v1det tumuI«

C&, feu

C*'")

?

tum, & flentes, & ejulantes multum.

4 Digj,

39. Et ingreffus, ait illis: Quid turbamini, & ploratxs* puef

Ioj g,

Ea non eít mortua, fed dormit.

t m al-

Em

40 Et

Tet

fame l

ibory

P ET

naufe

94. da pdce.) lde& animo quieto,

N

35- Aïlrcäz,'judgago) Ideft, ado-

[iuti,

erat

€toe

ino Mcb(['ymtlgagt , ut habet Syrus.

1

Cma

A

iC

CA —Px U'T V.& VL

201

X

40. Etirridebant eum. pfe vero, eje&tis onynibl*lsf,,' affa-

fupeream', ;

mit patrem, & matrem puellae, & qui fecum eran

)

a wl j &

ditur, ubi puella erat jacens:

41. Et tenens manum pue

x

l

lae , ait illi : Ta-litha»rw:u-mïi, 'ïkquod

sadniä duow |

eft interpretatum : Puella (tibi dico) furge-

*

- 42. Et confeftim furrexit puella, & ambulabat :

þrät autem

7

annorum duodecim : & obítupuerunt ftupore magno.

[ïcis;& eroä? ,

d magis «

43. Et preecepit illis vehementer, ut nemo id fciret: & (1)

E

.

As

d—ixiti dari illi manducgre; :

0j & t(iti'gigT

C/ 4& P U T f VIO

st

Chrijl.z'u do,ö?iinam in ipfius pagrid admirantur , ubi tamen þroptei

.

illrum incredulitatem pauca. edidit miracula

.

- "tpoflolos mnittens

ug:&feniï?

44 pradicandum, inflruit, quid obfervare debeant. — Flerodes , audita

Chrifli fama , dicit : S'oannem Baptiflam refurrexile , cujus caput

tuteffi, quæ' x

polftulanti Herodiadis filie - Jaltatrici propter. jusjurandum tradi-

is t ve |

derat : in deferto quinque panibus & duobus pifcibus quinque millia

virorum [atiat : Juper.mare ambulans. tempe[Tatem[edat : in

corïip'rïmünfïï

4erra Genejaretb. plurimos tachu, fumbria "ve-

N

3C€rat.'

j

JfHimenti. fanat.

yod fa.

T egreffas .inde; abiit in

t

& omnef,"jy

patriam fuam, & fequäbantuï*

eum difcipuli fui:

3

*

o fabbato coepit in

sfynagoga docere, & multi g.

m fect: vz

audientes admirabantur in do&trina ejus, dicentes: Unde huic 13.54.

& virtu- Lucs.

if hg'gogüm;

hzc omnia? & qu:e eft fapientia ; quae data eft illi,

[

ritrume -

3

105

tes talf:s., qua per manus ejus, efficiuntur ? |

: ?'. b N'oin'. 4 16-

j jt 2

rchi.fy'"; :

' ( 1) Et' dixit z ed;z. Sixt. legitur : Gl )uiïït

3

s E

braica , feu Syriaca vox.

(41.. Talirba. ). Puella wpy'2n » He- 1. [ Nde.) Scil. ex

domo 'Arcl;ifyna-

gogi, vel ex Capharnaum.

|Cumi-) »yyp. frerge.

In parriam fuaiu.) Scilicet INaza-

"

vi(-ïef Wmu,l

- 49- Dixir.) ld eft , juffit.

ret, ubi erat educatus.

*

2. Faflo fab&aro.) Quo die folebant

oraus*

i

pit 2

Digrl' illi'mandutare.)- Cibum illi dari

Judai . in fynagogam congregari.

juffit , ut appareret vere. illam revi-

Ip . d-ilrina ejus.). Doctrinam ejus ?

xille. Proeterea quia noverat illam

propter doctrinam ejus.

ï4o- Et |

fame laborsre , quippe que pra fto-

snachi naufea , dum zgrotaret, a cibo

Hac omnia.) Nimirum fapieiitia, &

abftinuerat.

vittus

1

&'-'Idenf

340'11;

C

pgitrap-dqmm' miraculo:"um.

Bidi. cfmw)(,'ar)i-.x&lf'nocb. T. FII.

yoe P

^.

202

z

EVANGELIL $R CUthJM MARC.

[ I(;a;i

3. ^ Nonne. hic eft faber; filius Marice, frater Jácobi, &

j

to. Bl

62'42']

L

Tofe

ph:

S

bifcum füunt? & fcandalizabantur in illo.

; &;]Judae 4.& Simionis? -nonne & forores ejus hi; no-

À

j

manéte,

.

u E

e Matt :

4.. Et dicebat illis Jefus : & Quia non eft propheta fine

ho-r

nore nifi in patria fua, & in domo fua, & in cognatione fua.

f ereunt

p

! fimoniu

:

. $. Et non poterat ibi virtutem ul

lam facere, nifi paucos in-

]c')an.' firmosimpofitis manibus curavit :

D

| J

4 44 ..6. Et mirabatur propter incredulitate

caítella in circuitu docens.

m eprüm,;'& c»i»r—cu.ibaf:;

[ toregro

E u

4Mat. 7. d Et vocavit duodecim : & coep

i eof midábe b

inos, &

Io- I. dabat illis poteftatem fpirituum immundorum.

á

. Domen e

upr.

. Rortuis,

.

I

g. Et preecepit eis, ne quid tollerent in via, nifi virgam

j

uc

gf ta

ntum ; non peram, non panem ; neque in Zona zs,

Ij A

:j bant : i

9. 1.

9. e Sed cal

BJA&- niCiS- ;

Ceatos fand'aliis, & ne induergntur,vdugbus ;u.

16. Q

I2. 8.-

þ ;

l hica [i01

*

um

^d15. JHb

pE ]

Virtutes.). Miracula.

Nifi p;z:;;-as infirmos , &c.) Significa-

] xtem

Manzns ejus.^) ld eft , eum.

tur aliquot ibi miracula a Chrifto fa-

3. Faber.) Grmce réxre» , id eft ,

8a, quod etiam indicavit..S» Mat-

ris fUi, |

theus , 'apud quem legimus c. 13. 58.

E

A

]

18. Dk

artifex ; vulgo : Ar/egiano , a Gr-

cisenim r£xT6y, dicitur, quicumque

U aon fectts 1bi virtutes mulzss , ex quo

J Worem f

aliquid r&vye;, id eft , facit opus,

intelligitur, eum ,qui aliqua ibi fecit

19. Hj

fcilicet externum, ut fabri lignarii, &c.

miracula , plura .£acturum fuiffe , fi

VMide di&a Matt. 13. 55. ubi totum

ejus regionis homines meruiífent.-

Q , 'ne

hunc verficulum , &fe

6. Er mirabatur. ) . Hxc quafi per

. 09. He

cavimus.

quentem eïxpli-

parenthefim diéta funt ; nam qua'fe-

]. df i

Frater Jacobi, &fc) Id e& ; propïn-

quuntür , propzer éncredulitarem eornm ,

quus$ ; folent enim cognatos. & con-

vidéntur nectenda cum illis verbis ,

Rs

fanguineos Hebrzi vocare frarres.,

6f mon poterar , ut fatis, apparet ex

5S.Non poterat i&4 virtutem ullam fa-

Matthzo loco citato. Quomodo po-

x

tuerit Chriftus mir

cere.)) Non poffe aliquando in facris

*

ari, difximusr. at-

P

Id

literis eft , zo/le: fic de fratribus Jo-

thæio 8- IO.

feph dicitur in Genefi capite 54. 4.

(9. Focavit duodecim.) N

6cav*ic ;ad

,,; nkm etr

non potuiffe Jofeph

quidquam.. pa-

fe ,,ut illos inftrueret , & poteftatem

EL eft

cifice loqui. Eodem modo Chriftus

daret ejiciendi demonia. Hactenus

- hi

Am, lib r

non potuit, id eft noluit miracula

Chriftus folus predicaverat , nunc in-

fl QuiQ

facere , propter eorum incredulita-

cipit Apoftolos in partem liboris al-

T dag

& fs

tem. 'Rurfus so» pofe , aliquando

fumere. Quz hic fequentur, ufque

2

REDCTM

idem eíft

uod , »o-» comvemirt , non

ad verficulum 12. explicavimus Mat-

:

dectre : hoc fenfu Matt. 9. 15. dici-

j

Ti Tij

thzi. IQ. a,n. 5. & deinceps..

tur: zon polfunt filis fponft Imgere, quam-

9. Sasdaluis.) ld eft, f leis, qua

| i

W infin

diu cum sllis eff fponfus.. Sic ergo non

fuperne funiculis alligantur feu anfu-

poterat Chriftus facere miracula , id

fulis , cujufmodi utuntur Francifcás

P*)nltur

) fe(

eft ,. non expediebat , cum adeo incrt-

ni Patres, quos Capuci

ThnUS.

M

nos ap?ign?;ï

Id

duli effent concives ejus.

N

-

Tàto tOtmn

» em& ü

ll«

r

p

*

C -'AKPU- UT VL

7903.

ljä,cohi, t

' 1 o.,ME!:ï, dibeb at eis: Quö,cüm

*

que introieritis in domum, illic

ius'; hi; 1

manéte, donec exeatis inde:

2

*

x

:

*

L]

1r. Et quicumque non receper!

nt vos, nec au.di-erint VOS,

H fm& ho

f Mhaatt

f exeuntes inde, excutite

,-pïsllive;-'emrde pedi'bqs w*giïris in te-

tione fu.

- ftimonium iilis.

s*

*

jo.14-

paucos m

Lucæ.

12. Et exeun:es praedica

bant,'ut 'p'pehitentiäm agerernt :

5.

13. Et daemonia multa ejici

?bant , g & ungebant oleo mul- *

&o:

&'..c'ircuibat'

13. 51*

tos aegros & fanabantur.

.

*

.14. * Et audivit rex Hero

des ( manifeftum enim fatbum eft

I9: 6:

3; bin'OxS.ï &

nomen ejus) & dicebat: Quia Joannes Baptifta refurrexit a £ J*

z

n

.

mortuis, & propterea virtutes operantur in illo.

- L Mlat.

j virgam

15. Alii autem dicebant: Quia Elias eft. Alii vero dice

* H4- 2.

8

bant: Quia propheta eft, quafi unus ex prophetis.

Lucz.

. 16. Quo audito Herodes ait:

dugbus tu-

Quem ego decollavi Joannem, 9- T

i

hic a mortuis refurrexit.

1. M

/17. i Ipfe enim Herodes mifit

3 ac tenuit Joannem, & vin- Z Luc.

ï;,) Signiäch

xit eum in carcere propter Herodiadem

5

ia Cheto -

tris fui, quia duxerat eam.

:

-uXOr'f.jm Philippi f;fa- 3. 19-

avit &i Mat-

18. Dicebat enim Joanne

s Herodi: k Non licet tibi habere 4Lev,

imus G. 13 $

uxorem fratris tui..

lii , ex QU

jqn ibi Teclt

-19. Herodias autem infi

v'diabaturv 'illi: ',& &c;iebat occidere

2

X

um flle, ^

eum , nec poterat. -

.

meruilient.

2Q. Herodes enim metue

bat/' Toannem , 'fdien-s eum virüm

Hs Wüfer

juftum, & fan&um ; & cuftodiebat eum, & audito gö multa

diebat.

,l jaterm um

faciebat, & libenter eum au

; illi j/erl)is ,

»

|CCcea2.

2I. Et

is apputt

Quomolo p

a

3. Et ungtbat , Oc.) P ;Itat M ä;l'do-

Multa:ï 4gres. ) iNon eft hoc ita in-

4iat. hanc fuiffe un&ionem facramen-

telligendurs, quafi aliquos. unxerint,

disimos:

talem extremg — unctionis ; fed pro»

& fanare tentaverint , quos non fa-

Vdcavit ad

babilius eft, quod cum aliis docet Bel-

naverint j fed tantum

fignificatur, eos

j

f

P

gtcmtem

Jarm. lib. 1. de extrema unctione cap.

tos fuiffe. -

quos unxerunt, atque fanarunt, mul-

|

*

W

K.' H&Ien;ust

2. fuiffe quidem abumbrationem quan-

n

furic 1

dam & figuram facramenti , fed fa-

- 14. £t audivit Ee.tg;HeradeJ;',A. &.)

l.

cramentum non fuiffe.

Concilium

Quz hic habentur ufque ad. numerum

m [ibori !

e€tiam Tridentinum feff. 14. can. 1. de

at*

go. explicavunus Matth. 14. 1. &fe-

*

cgwlmlls

extrema unctione , ait hoc facramen-

lqu'entibus.

A

tum infinuatum |Mlarci 6. dicitur au-

I$. Quaft uuus ex þraþbetis' j

folets

qs

tem infinuari id,quod non exprefle pro-

( al

i«

ponitur, fed adumbratur, & obícu-

inclytis illis prophetis, qualis lfaias,

n

re indicatur.

Vide Bellarmin. loco

Jeremias , Elifzus , &c.

tut

frocltie

.90. Cuftodiebat, )' evytríeti dvjros; ,

uclllos 4

citàto totum hunc locum bene trattan-

sem & cï:þlicantem.

elfervabat eutu,

d

L

*

: ]

204

EVANGELI[ SECUNDUM

MARC

*

21. Et cum dies opportunus accxdlfï'et, Herodes natalis.fui

füpet eos,

€

ccenam fecit pr1nc1p1bus., & tribunis, & primis Galilseas

coepit lo

ï*ä

22. Cumque introiffet filia ipfius Herodiadis, & faltafï'et., &

$ Etc

" placuiffet Herodi, fimulque recumbentlbus, rex ait puellæ.

dlcen

Pete a me, quod vis , & dabo tibi:

6P

emant flbl

23. Et juravit illi : Quia quidquid. petlerls, dabo tlbl., Ilcet

*

dlmldlum regni mei.

B EHr

.24. Quae cum exilfet j dixit matri fuze : Quld peLam E At

dtxerunt 6

1lla dixit.

E bimas ills

Caput Joannis Baptiftze ;

LÀ

2f. Cumque introiffet ftatim cum feftinatione ad regem, pe-

« Ed

tivit dicens :

Volo, ut protlnus des mihi i in difco caput Ioan-

Cum cognc

nis Baptiftae.

3. 1 E

26. Et contriftatus eR rex propter ]us1urandum, & propter

cundum (

fimul difcumbentes, noluit eam contriftare:

- |o Et d

277. Sed miffo (peculatore praecepit afferri caput e]us in dlfLQ

genos

- Et decollavit eum in carcere.

4T Etac

28. Et attulit caput ejus in dlfCO & dedlt illud puellæ, &

1n celum |

puella dedit matri fuae.

Wt ponerer

iMatt

29. 1 Quo audito, dlfClpull ejus venerunt, & tulerunt Cor-

4 Em

14.12. pus eJus

& pofuerunt illud in monumento.

4 Etfü

Hmiuc

40. m Et convenientes Apoftoli ad ]eium,renuntlaverunt ei

nos plenos

9 p omnla, quae egerant, & docuerant.

— 44 Eran

2Matt

^gr. Et alt illis.:

n Venite feorfum in defertum locum, & re-

Torum

14-13.

qmefc1te "pufillum : Erant enim, qui veniebant, & redlbant

aR

Lucz.

multi : *& nec fpatium manducandl habebant.

Pïæcederer

IO.

32. Et aícendentes in nawm ablerunt in defertum locum

o

an. feorüm

4 Et Q

33. Et viderunt eos abeuntes, & cognoverunt multl. & pe—

, 4 X

.Ma« deftres de ommbus civitatibus concurrerunt 111uc & preeve-

lu

$ID f

9. 36. mnerunt eos..

rE

14 I4-

34. o Et exiens vidit turbam multam ]efus, & mlfertus eft.

'Veths con

*

*

(uper

'ad €05 amb

hd 2

,2I. Oppertunus.) Scili cet.co'nvnv:o,

freq uencabant, & deinde domum fuam

revertebantur.

vel Herodiadis propofito.

Nec fpatium . manducandi babebant.

y H L

Tribunis.) Grece Xz?uagxo:g, id eft,

dl

17 Eumf: ei

mllle militum przfectis.

Chriftus fcilicet, & difcipuli.

s feieb.

N

"32. dhieruns in locum defertum.) Quz

u apud

Qauy

31. Paffllum.) ld eft, parumper.

ui vepiebant ,

hic hábentur ufque ad finem capitis,

6 redibanr. ) Qui

explicavimus Macgh. 14 1. 13. &fe-

n 0mmm b

locum, ubi ChnRus & difcipuli erant,

quenclbus.

fcili

t ttat i

Unig ton h

Jch

s

d

x Afþ: UT Vl

205

?

tlj ] fup

er eos.,,,q,uia erant f'emt oyes non habentes p

P

ai'c—"c/)rc.äm',* &

;

[ieeas

coepit illos docere multa.

hltsfer, &

4:. Et cum jam hora mul

sl

ta fieret, acbeiïerünt d;ifciþp]i ejus

215

dicentes: Defertus eft locus hic , & jam hora pree:e

rit:

i puellæ: 1

«

36-p Dimitte illos, ut eun:es in proximas villas,

& vicos p Luc

*

emant fibi cibos, quos manducent.

ài, i |

te illis vos mandyucalje.w Ex

|.51. Et refpondens ait ills: Da

& da-

m ! A;

dixerunt ei: Euntes emamus duc':e"nt'iks den.ariis—panes,-

L]

bimus illis manducare.

*

n

9. Et dicit eis: Quo

t;pahes hgbeti"su/?- ite , & ;videtei. Et

fegem, p T

, & duos piíces.

cum cognoviflent, dicunt: Quinque

bere facerent om

anm

2 ]öan-:

..39. q Et. preecepit illis) ut accum

nes fe- 210

o*.

cundum contubernia fuper viride foenum.

E

D

N

,,-&propterf |

tenos, &. quinqua-

- 40.

Et,'difcubuel*qnt in psfrtes, per cen

genos;--

ia din ]

V&,ducl)bu-s pifcibus intuens

4 I. E

taccepti.s glui-nique pa'nibus,

in coelum benedixit,

& fregit pánes,

& dedit difcipulis fuis;

pueilæ, & :

& duos pifces divific omnibus:

ut ponerent ante €os,

*

42.

Et man

ducaverunt

omnes & faturati funt.-

Jerunt cor-

43. Et

fuftuleruntreliquias fragmentorum du

) decim COþl);if.

nos plenos, & de piícibus.

^

.

tlaverunt el *I

44.-Erant autem, qui man

ducavefdnt : qu»inquel millia vi-

rorum.

TE

(cuim» & I'e;

.4$. Et ftatim coe

git difcipulos faos afcendere navim , ut

; redibant

]-praecederent eum trans fretum ad Bethfaidam

3é

n

s dumäi?fe' d?-

mitteret populum.

W 1ocum

46. Et cum dimififfet eos

5

abiit in montem orare.

7. Et cum fero effet, era

s

; n;vis in medio mari,

|

s

& ipfcle' fo- |

quu: & p

lus in terra.

g p

OS laborantes i

n ;re'migando ( erat enim rMatc

-

^48. r Et videns e

ventus Contrarius eis) & circa quartam vl

giliam no&tis Venit 14.25-

:

mile

qus d

fupra mare, & volebat praeterire eos.

fapef

ad eos ambulans

*

y XXK

49. At

hcc.g

x

æ-//'xj

Secandum Eoätub,ernid.) Id 'e& *

pdomin f

1495. Hera xinlta.)

ld äü fera.

ordines & claü'e's feparatas. ;n Grg-

27. Euntes emamnus s &c. ) Ironice

i, h,,þlhm' ,

diétum ; fciebant enim . tantum pecu-

co eftv, ;a,'uym'a'za , convivia.

nis apud p

auperes non eífe. Sic Luc.

c. 9. I3.

Nifi forte nos eamus & , ema-

43- E* devpzf:iäþm..) Id eft , imple-

ifcipil ) d

musinomnuem

banc turbam efcas: Quod

veruünt cophinos, id eft fportas , tra-

| nem ü

ltffc

t^

gmentis

fcilicet erat impoffibile, cüm tantum

fcium.

parcim pax:mm-,* partim -pi:

j ) ]

pegunfgæ non »haberenc.

206

EV

GELII SECUNDUM MARC

Hnbus manibu

-49. At illi. ut v1derunt eum ambifeantem fupra mare, puta—

[

Torerunt

verunt phantafma effe, & exclamaverunt.

$c. Omnes enim viderunt eum, &'commbatl funt.

Et fta«

Pharíe

tim locutus eft cum eis, & dixit eis : Conüdlte, ego fum;, no-

*

Dus, non

Hte ümere.

. Etafort

: $1. Et afcendit ad illos in nav1m, & cefTav1tventus

Et plus

funt, que tra

inagis intra fe ftupebant

ceorum, & &

4$2. Non enim 1ntelle*zerunt de panibus : erat: enim cor eo-

rum obcoecatum.

: s Etinter

:Matt

uh tul n0n 4

'$3. s Et cum transfretaffent , venerunt in ter1am Genefa,

mnibps mani

14 34-

reth, & applicuerunt.

t 6 Attlle 1

as

$4. Cumque egreffi eFent de navx, contmuo cognevemnt

de vobis hyp

eum.

e honort,

$5. Et percurrentes univerfam reglonem 1llam coeperunt

". In vantt

in grabatis eos, quiíe male habebant , cxrcumxerre ubl au-

diebant eum eiï'e.

cep a homing

8 Telinqu

56. Et quocumque introibat, in vicos , vel in villas, aut

civitates, in plateis ponebant infirmos, & deprecabantur eum;

(I) It foro

. ut vel fimbriam veftimenti ejus tangerent & quotquot tan—

& muida non f

-gebant eum, falvi fiebant. -

"

3b omibus com;

CAPUT VII

entilibus coy

Mandumre jan

Vitiperavergn;;

Pbarrþzos redarguit, Chrifli arguentes. di kzþulos, quod non. lo--

Vemnt, & difci

- ?is ederent manibus , cum ipfi Dei mandata ob fuas traditionés.

e;us Chriftum,

tranfgrederentuï'* deglarans quenam po[fint bominem coinquinare,

P ,Mrlfdt em

l jndais Pharit

niempe qua de corde exeunt : Syropbenif/a filiam ad þerfefvemn-

Pflmum locum d

tem illius Jupplicationem a damonio liberat :

693 Jur- ^

Rs Pharifec

um , ac mutum þmat

Nütorey, & n

itoteg fm((e

T conveniunt ad eum Phanfæl, & quldam de Scrlbls,

, Go F

n fon

venientes ab ]erofolymis.

- Prériptolepis;

^ Mat

3. 4 I' tcum chhiïent quofdam ex d1fc1puhs eJus, commu-

NIO Altem hic

15. 2

ee

mbus

H

a?fu

*

Z

Vetubitg]is, f

5I. qus magis.) Gxæce eft, Mm &

nibus , & duobus pifcibus mfrentem

TO tanden

zr&;nac'w Id eft vaide fepra madum, ad

multitudinem pafcere , ldeoque ma-

glt(]s 3

verbum , vaíde ex abundantz.

- ]talice

Bnum

Wanud

diceremus

gis admirabantur, quod fuper aquas.

ambularent

hi

Mulfa pit d' avantaggio.

LÀ

tüm

j aqUa H

Q. Nenz intellexerunt dé panibus. Y

d

Id eft, non fatis perceperant, quam

7

mmunibus manibnus. ) Commu.

dwmtur Qbförv,

gfdlldv fuiffet. mxraculum, quinque pa«

C'

nia vocant Hebræl, quæ fan&a

TU lenie.

"

205

(QAPUT. VL

mare, putie

ibus manibus , id.eft non

;

»loïtisg, ,mand.uqare' ;Sa;i'äg; vitupe-

'averunt.

)

E

..

unt. Etfta

3. Pharifeei enim

$3

omners Tudaei , xniüicrer'o laverint

manus, non manducant, tenentes tráditionem feniorum :

30 )fufp, f0

4. Et a foro(1)nifi baptizentur,non comedunt,& aliamulta

tUs.

Etpl

nt, quie tradita funt illis fervare , baptifmata calicu

m & U'rf'

eorum, & sramentorum, & lectorum.

:

L

um cor e

Quare d-ifci-A

g. Et interrogabant eum.Pharifzei & Scribse :

uli tui non ambulant juxta- traditionem fenliorum. , fed com-

:

*

ramf-Genefa'

munibys manibus manducant panem ?

6. At ille refpondens , dixit ei

s: Bene prophetavit Ifaias

| 5'Ifaiæ*

de vobis hypocritis; ficut fcriptum eft: ? Populus hic; labiis

29.13.

:qgnwefunï

me honorat, cor autem eorum longe eít a me.

*

OC

h experuit

. 5. In vanum aut

em me colunt, d

centes do&r—inas, &: præ-)

cepta hominum.

.

'f6, Qub;i au-i

S tenetis tr.adïtiö.n.es

['g ?xel'nquentes eni

m mandätüm Dei

*

n villas, aut

hOITli-f

banfür cuty

I) Et a foro i» edir. Sixt. 4;lditkr : venientes.

.

enim

averint, id faciunt, quod

& munda non funt , quod liceat ea

fepe.]

uokt'quot,tqang;

ab'omnibus communiter , & Judxis,

-

H

de pugno diximus.

[

& Gentilibus contre&ari. -

Traditiones [eniorum.

) Quas Scri!x)æ

Mandacare panes^) Cibum capere.

& Pharifzi compofuerant , quórum

L

Vituperaverunt-) tusuNavro, incufa-

extat inter Judzos liber, precepcum-

"T

verunt, & difcipulos , & magi(trum

que , ut fumma diligentia ferventir.

ejus Chriftum.

* 4 A fero.) Scilicet venientes , ne

y friiitont

forte rei alicujus venalis immundz

-4. Pharifes enim , €$. omnes gdai. )

contactu , ,aut Gentilium convezfa-

aingiins.

A judeis Pharifeos diftinxit, & his

primum locum dedit, ut intelligere-

tione eifent contaminati.

pjrurar

mus, Pharifeos primos ejus traditionis

Baptifmata calicum.) ld eft, ablutio-

nes poculorum.

Omnia enim qu&

j r

auctores ; & precipuos ejus obler-

*

contrectaturi erant prandentes , elue-

vatores fuiife.

Crebro)) Exiam inter prandendum,

bant, ne forte eorum attrectatione

ne quem forte cibum , remque aliam

cohtaminarentur , fi eflent. immunda.

de Scrbiy

llrceorum.) £cg o ligneorum , raden-

prafcripto legis immundam tet: giffent.

lpendo , veldolando expoli-

Quod autem hic dicitur, ere&io, in Gra-

do , fca

m

ormmu

co eft, nvypu , id eft, puoillatim , fi-

torum ,

&

complanatorum..

nibUS

ve ezbitaliter , fcilicet, folebant lava-

/Eramentarum.—) Xa?xx-'æv ; /vaforxum

areorum,.

-

refzpe , tandemque infundere in fum-

ventemi

mos digitos aquam , comprehenta in

Le&arum.) XADoy ; ]ectorum tricli-

cibus u

ugnum manu & elevata , ut poffet in

niariorum , in quibus cibum fumen-

2

ieoque (

tes difcumbebant. -

biächiu

m aqua fluere ufque ad cubi-

SI

uare difeipeli ul , 6$c

d us

tüm.

Id quod etiam. hodie Hebrsi

dicuntur obférvare.

Inteterpres. vi-

hic habentur, & fequentibus verfibus,

.detur legiifc mvxvd , id eft erebro ; quod

explicavimus Matth. 15. 2. &

vbü!:

—(de,in-.

Il g

fan

.

3

: ü.?vcygä.legic; fenfum reddidit. U bi Ceps.

t

x

"-

208

EVANGELII SEC UNDUM MARC

hommum, baptnmata urceotum & cahcum & aha ümlha

Omnis !

/ his fac1tls multa.

1nem.

9. Et dicebat illis :- Bene 1rr1tum fecrülspræceptum Del, t TEU

tradltlonem veftram fervet:s

f eifus domul

sExo

ro. Moyfes enim dixit: c Honora patrem tuum, & matrem,

a. Mulir

. 20-12- tuàm : Et d qui maledixerit patri, vel matri , morte moriatur.

eu

fpinm im

Ir. Vosautem dxc'us

Si dixerit homo patri ,. aut matri:

!6 Eraten

h hef Corban. (quod eft donum) quodcumque/ex me , t1b1 pro- f ogahat ew,

uerit :

62

"-9 Qui dix

4Exo

12. Et ultra non dl-mlttms eum quldquam facere pa;rr fuo, onüm fumer.

21- I/ aur

I

*

devit.

matri,

- $ Atila-

Io. 9.

13. Refcmdentes verbum Dei per trad1 ionem veüram & &ca elli com

quam tradidiftis, & fimilia hujufmodi multa faci:is.

! 9. EL aitil

lWatt

14. e Et advocans iterum turbam, chcebat Ilhsï Audlte me 'lnumfilatu

15.10. omnes , & intelligite.-

3. Fteum

15.. Nihil eft extra hominem mtroxens in: eum, quod poiïït fü

pra Je&um,

eum coinquinare, fed quae de homine pwcedunt, illa funt,.

A. Et iterg

. qua&e (1) communicant hominem.

ad Whüre.Calrla

16. Si quis;habet aures audiendi , audiat.

"5l Et àd

17. Etcum introiffet in domum aturba, mterrogabant eum

; :difcipuli ejus parabolam.

*eum ; itimpo

18. Et ait illis: Sic & vos. lmprudentes eftis?. Non lntelhgl-

ti$, quia omne extrinfecus 1ntr01ens in hommem non poteft

—

eum communlcare :

"'h'-' mfu:

)l

Cllpldue

I9. Quia non intrat in cor erS-, fed in ventrem vadxt, &i ln*

.feceffum exit, purgans omnes :efcas ?.

-ïfulmm )

Q |

vamtas ,&

.20. Dicebat autem ,. quomam quae de homme e-xeunt, 1lla

cuh:mter fïult;]

commumcant bommem

lg, /"

wmus Mm

j

fGen

21. f Ab intus enim de corde hommum malæ cogltatlones

ib procedunt, adultéria, fornicationes, homicidia, .

l

NMmem

)s

KTetur aüt

kge[

22.. Furta, avaritiae , neqmtlæ, dolus;. 1mpud1c1t1æ, oöu—

[ Gar

ilibus

Verfa

lus malus, blafphemia, fuperbla, ftultitia.

23 Omnia |

lls

*&bat

» Qu Ju(

(1 ) Hic & toto boc' capiee loco communicare legttur j edit. Sixt; comqumare

:t)

SClllcet

9. Bene.) 1d eft, valde , ve] ef

15. Cvmm;;mamt ) Id eli, mqur

Mtet f

( illug

ironia..

nant.

fci

QUantu

II. Si duer:r ) bubmtelhge 3 be-

.I9. C.) Id eft voluncatqm

]

li por

]l

" pefacit..

Purgans omnes e[cas.) Reliquias , &

I2. Facere. ) Scnhcec ]uvando feü'. excrementa omnium. mboxum fecum |

Centjli

A

fuftentando.

au erens.

4(4 *

1

; Quand

13. Refézedentes.) ld eft;

1rru:'1m

"92. Neqmtm.) zomgam, ld eiï,mþ

Vocane

ul

ür |

fac:mtes , feu abrogantes.

la nfhme:.

8 lori,

[ City Co"' M

22

-

s

-

o

"

x

"CAPUT.VII. o

309

a]ia fitilig

23

:*.j'o.rlimïä h

æ;-.*m'*?l»a ab intüs;-.;pröcedunt,, & communicant

ominetn.

& Sidonisy, & xi",n'*-""gMatt.

tufn A'VDei, Hï

24. g Etin

de dutpels abiit in, finidk Tyti

greffus domum , neminem voluit fcire) & non potuit latere.

15.21-

& matfem

.25. Mulier enim ftatim ut audivit de eo, cujus filia habebat

e moriadut

iritum immundum , intravit; & procidit ad pedes ejus.

aut mratt

46. Erat enim'mulier Gentilis , Syrophoeniffa genere. .Et

rogabat eum , ut daemonium ejiceret de

*

filia ejus.

*

E

; tiþi p

dixit illi : Sine prius faturari filios, non eft eni

um

EY

m

bonüm

fumere panem filiorum , & mittere canibus.

e'ïlþ'a—iri fuo

28. At illa refpondit, & dixit illi: Utique, Domine, nam

ï

[

E

L& catelli comedunt'fub menfa de micis puerorum.

) .vgftrar'n )

! 29. Et ait illi : Propter hu-ngxfärm'()nenï yade,, exiit dgemof

.*,Aüdite n nium a fil

ja tua. -

o. Et

€

cum abiiffet domum fuam,. invenit »p-uelläm jacentem

qubd poüït

"fuprale£um ; & daemonium éxiiffe.

-

xiens de finibus Tyri, venit per Sidonem

41r. Et iterum e

— 4Mhat.

(?ïr ill:f funty

l-ad mare Galilaeze inter medios fines Decapoleos.

i

,

.

32

.

9' 32. »*

v

5

. À Et adducunt ei furdum, & mutum, & depreöab.gptur

AaGuca.:

ggþaþt'eum

Aeum",,xut imgqpat illi manum.

-

3

.

: a x

y intellige

—

208 POt?

i .'IIOtïnl;l.S malus.)

Ad e&,» infidqs , ;yel«

iorum--, & D. Pauli -,

qþcjdfcx*e Gra-

cupidus. .

ce loquerentur.

-Stultitia.

:

) czq.)goa'üm ,þ : fighifïcätu'r

- 98. Puerorum.) wxlä*/m ;

s)adita n

rum füorum.

É

pf:r*wdg-

wanitas , & petulantia

tn.

qu&£vis , acpe-

i

culiariter ftultiloquiu

:

ls Per Sidonem. )

Id eft, perlloba

xeUnt ; D

24« Erindefurgens ,

&c. Hec

'expl'ï—'

Sidoni vicina; probabile enim eft ci-

€avimus -Matth. 15. 21. & deinceps.

vitatem ingreffum non fuiffe, utcon-

fentanea iis faceret , quz jufferat fa-

s

- Neminem && c.) Scilicet:ne Judzis vi-

deretur aut legem violáre , qui cum

cere difcipulos fuos, quos vetuera

.

Gentilibus verfaretur , aut non elíle

ingredi gentilium civitates.

T

,

Eitiæ.,. 05'?;

Meffias , qui Judzis folis miffus pu-

L* Md mare- Galils

) Ad —Rag'ngm Ge-

tabatur. :

nefareth.

Ixter medios fmmes De

?qþq[eo:;)-» VScilri.'-,

Voluit.) Scil

ic&c-z&iqüid fecit unde

; Aco'mqu—ï"äre.'

lateret fed illud non fuit fatis. 1ta-

cet iter habens. " De "Decapoli dixi-

que fecit quantum

L

voxluiþt-, non quan-

mus fupra Matth. 4. 25. erat regio

ld eit, .inqer

tum potuit.

decém civitátum ,

pártim cis, Eartif'n

Z*

trans Jordanem.

r

entat-äï"'.

a$5 &

« 96. Gentilis. )

Grzce eft. E'M?.?vvi;;

Rdiqu

id eft Graca 5 fic enim Gentiles ali-

32. Si?äu;n,, 55' muixg:).)

(dYiGucd

iboi 1

fem:lm

quando vocantur in fcriptura, ut pa-

eft uoqiaNoy , id eft , vix loquentem.

1

tet ex multis locis. Actor&m Apofto-

Itaque iq:erpres mutum ?umic pro ho-

-

'l'üf ]

^

VBiäl. enm Cam; Menfdb. —T. F.

"m

L

s

Es

-

21o

EVANGELII SECUNDUM MARC.

X

33. *t apprehendens eum de turba feorfum j mifit dlgltOB

fuos in auriculas ejus; & expuens, tetigit hngucam ejus. -

^34. Et.füfpiciens in coelum, 1ngemu1t, & alt ilhi : ]:,phphe- Saptem pamh

tha,.quod eft adaperire. -

: Ia : dl pu

/35. Et ftatim apertze funt dures ejus, & folutum e& Vmcu-

:f at ; in

lum linguse ejus, & loquebatur re&te:

LU conjïmar

36. Et preecepit illis, ne cui dicerent : Quanto autem em

præmplebat, tanto magis plus prædxcabant,

E

- diiur, qu

n

37. Et eo amplius admirabantur, dicentes, Bene omma fe-e

mt, & furdos fecit aud1re , & mutos loqm,

L2

A

Nacïebus

2

berent (

?. Mfereo

CAPUT mermhab'

3 BL U din

& 1llam volub:lem flClt

&adl

wa Qquidam.

mine pene muto , & vix veiba pro-

N on.eft cre-

$mwo

ferente , unde poít miraculum patra-

quendum expeditam.

tum ait Evangeh&a

E£ logueäamr

dibile in os infpuiffe , fed cum prius.

C aturare D

rele.

exfpuiffet, fumptam deinde falivam,

^ 5 Etitfen

digito fuper muti lmguam impofuif-

Depremädntur.) naeaxuk&du QUTOY-

e.

eptem.

.Dcprecantur enm.

(X E prec

Ut imponát ii manum. ) Scxebant

24.. Sufpiciens m cæ[um.) Patrem

enim Chriftum manus impofitione

orans , & fontem indicans , ex quo |

PX5 Teptem

ultos aliter male habentes curayiffe.

bona omnia, & malorum nofh'orum

UIS, uta 0

medlcamenta' emanant.

elquia vetus erat. Prophetarum &

Ingemnsit.) Humanam miferatus na-

t habel

fan&orum virorum confuetudo , ut

Mt Dponj,

impofitis fanarent manibus , quod ne

turam , que tam mulis & gravæbus

mcommodls, &f malis eft obnoxia. «

ntiles qundem 1gnorabauc

uare

t mand

d

Ephphetba.) Chaldaicus eft impera-

uPeTaVerat (

aaman Syrus putabat fibi ab Hli-

tivus pallivie fignificationis, Latine,

fxo manus 1mponendas, 4. Reg. 5.

aperire , feu. apertus effo , ficut duuc, *&

« 9 Inntay

u

leprofo, mwndare , fupra C i. d.

^

dwmws

Prehendm: eum $U mräa /Z*ar—

o

d

el ut jactanti

am fugeret, vel

36: Pmceptt 6s ne cni dicerent, &e.) e.

, Ptf

ut expedmor effet ,. & a turba non

Et iis qui adduxerant furdum & mu-

Par j Dil

tun , & 1pfi etiam qui curatus fuerat. |

premeretur

Cur hu)usmodl homines tacere jube- -

D Hïtex

Mifit dsgstos. i2 4zrtm/4: tjus. Digi-

ret , diximus Matth. c. 8- 4

| Tteue;

tum dextere manus in unam intulit

C.9.39, |

auriculam , digitum vero finittrz in al-

Tanto magis plus pradicabanr.) Vld

*

teram , ,hac ceremonia fi: mfïcans ob-

di&a Matth. cap. 9. 51.

l

turatas aures & furdas

e aperire , ac

097. Et furdos fecir audire , & mx-z

N [Wus ilij

& n

)

ICdVlmh

veluti ' perforare digitis.

£os loqui. ). Mel fumitur numerus

CEPb

Terjgst linguam . ejus.)- Apte hac ce-

pluralis pro fin

lari ; vel de. alii

&'f? Flegt D

remónia ufus eft Chriftus ; fputum-

uoque tnutis

äll

furdls à Domin

idq

enim five fahva huinectat hnguam ;

D

nms loquuntur.

a

P

ath,e j

2II

x* 7u a

ift digit

CAPUT

X

*

cjus,

j

Ephphe

Septem pamþus, þauczfque Bifciculis. fatiat . guamor Zwmmzmz mzl—

F la :

difcipulos a fermento Pbarilaorum cavere jubet z ccecum fen-

d vmcu- ;?m cur at ;, interrogatis: zdpo[lolis, ' quem Sfefum te[fa dicerent , .Pe-

trus confitetur iplum e[e Coriffum , & paulo pofF-fatanas ab e

autem els

dicitur j quod. increparet illum, dum fuam pradiceret pa[ 0-

sem z. de tollenda öruæ & quod anima mhzl

omnia fe-

L:

debeat effe- charius.

L

N a diebus illisiterum cum turba mültaeffet cum Jefu, nec ha— 4Mar

"]

berent, quod manducarent, convocatis difcipulis ait illis: 15-32»

2. Mifereor fuper turbam : quia ecce Jam trlduo fu&ment

CAPUT

me , nec habent; quod manducent

--'".

3. Et fi dimifero eos jejunos in domum fuam, defiment in *

via: quidam.enim ex eis de longe venerunt.

ts &adloi

:4.. Et refponderünt ei difcipuli fui : Unde illos: qu1s poterlt

Won e te

hlc faturare panibus in folitudine ?

d cum prit

iade falivamy.

BioEt interrogavit eos :

; Quot panes habetls? Qm d1xerunt'

: lmpoful .

Septem.

6. Et preecepit turbæ dxfcumbere fuper terram Et acci-

Patrem

piens feptem panes, gratias-agens fregit, & dabat d:fc:puhs

ans ,U quo

fms., ut apponerent, & appofuerunt turb3e.

T nORfomm

7. Et habebant pifciculos paucos , & ipfos benedlxm, &

miferatus t

Juiï'lt apponi.

; & avlbul

8. Et manducaverunt & faturati funt, & fuftulerunt ,. quod

«t obnosie !

fuperaverat de fragmenhs, feptem fportas.

& m]PCl'l

Erant autem , qui manducaverant, quaü quatuor mlllla,

ïons Latme;

, Hcac duw j

& dlmlüt eoS.

rac L 41'

io..Et ftatim afcendens navnn cum d1 clpuhs fuis ; Vemt

in partes Dalmanutha. "

mmu

"pr. b Et exierumt Pharlfæl, & cceperumt co

nqmrere cum eo, bMaW

J

uratüs faertt

Lucæ

; t jUbe

quærentes ab 1l lo ügnum de-codlo , tentantes eum.

]Ddz

&c99^

SS

3. Et II.54-

I

46 77 V'de

N. diebnus 11!::,65'0 ) hxiïormm hdl](.

TO Dalmzmuzlm 3

Erant hzc duo:

AMátth. c. 15.

explicavimus Matth.- C 1$. 3g

39- habec Magrdan.

j i

& demcaep:,

oppl 4 vicina trans mare Galilez ,

1

Sufljent me; $s Wgoä'fuvcm gor y.

quáre eadem etiamr regm.

itur

! alii$

d eft permanent. mihP, wvel mecsss ,

II. Ef exierumt P/mr;/[tt, &. j Hæc

,vl

ij 4

fomino

qll()d NIdtth c- IJS 3,2- dlCltur, 1167/;3-

funt explicata Matth. c. 16. É ö».dem«

-

'vcrw nmwm.

ceps

4

212

EVANGLLII SECUNDUM MAR(qu

12.

.L:Ll

F.'i

fpuens i (

ngemifcens fpiritu, ait -*de generatlo ifia fignum

quarit? Amen dico vobis, fi dabitur generationi ifti fignum.'

ym, fiquid-

I3; EC dlmlttens eo5, afcendit 1terum nawm & abut trans

4 Btafpic

re tum.

anLeS

cMatt. -

14. e Et obliti funt panes fumere, & mü unum panem non

| a5 Deine

I6. 5. habebant fecum in navi.

cæp1 videte ,

1$. Et preecipiebat eis, dicens : Vldete &. cavete a fer-

-.46. Etamifit

$

mentó Pharlfæorum & fermento Herodis.

tuam &f

[

I6. Et cogitabant ad alterutrum, dlcentes. Quta panes non

at c Etegr

- habemus.

lrez Philippi

17. Quo cognito, ait illis Tefus Qu1d cogltatls, qma pänes

EIS f Qu :

.non habetis ? nondum cognofcitis , nec lntelhgms 2 adhuc

X

« 36. Quieef

Coecatum habetls cor veftrum ?

ah Eham, ali

Ii8. Oculos habentes non videtis ?

& aures habentes non

29. Tunc d

dSupr auditis ? d-Nec recordamini ,

Apondens Petn

6. 41

Ig. Quando quinque panes freg1 in qumque mllha, quot

:'30: B conr

]oan

6.

EI

cophlnos fragmentorum plenos fuftuhihs 2 chunt e1 : Duo-

*

31 Etcæw

ecim.

pa i multa, &

20. Quando & feptem panes in quatuor mllha : quot fportas

&Xribis, &

" fragmentorum tuliftis? Et dicunt ei : Septem.

3. Ft p

21. Et dicebat eis :: Quomodo nondum mtelhgltls?

I'US, Cæpll

22. Et veniunt Bethfaidam , & adducunt ei coecum , & ro-

"

.. 33 Qui co.

gabant eum, ut illum tangeret,

ep etro d]cq

25. Et apprehenfa manu coeci ,

edux1t eum extra v1cum, &

(luæ Dex fünt

expuens

1

/ 94 Et eon

qu Vultme f

Conqmrere » a'vgv;frstv, id e?t dif-

229,. Feniunt Bethfk:a'am) Bethf'ud&

. Iequarur m

putare , five altercari.

tivitas erat Petri, Andres &Philip- ]

I2. Sperstu. ) ld eft, intra fe-

pb , & ut exiftimat Chryfo& hom.g9. |

ïthe

$£ dabstur.

Id eft, non dabitur, fic

in hune locum, etiam Jacobi & Jo-

"b u

Pfalm. $8. 35. habemus

Semel Jura-

annis. Eam Brocardus prima part. c.

w in [antlo meo , ff David mentiar , id

. $.6. ita- defcnbxt ANefbthdltmtr:-

Ex/?um ts

eft , David non mentiar.

tis fui fahva

bus leucis in ;mgulo maris Galilae , j

Ait

I4 Et mf»mump:mem &c.) Id eft,

1dem eurvart incipit, ab "quilone contra

d

prlmmn

unum tantum panem fecum habebanc

Aujfrum » ffta eff Betb[aide , croitas Pe-

Tavit

tri , Andrea, €$ Philippi.

V, utait Th

Q

in navi, Syrus vertit; Nee nifé unam

At deider

lütf c

placentam baäeäant feeum im navi.

u ;llum tangeret. ) Vldc dl&a fupe-

Tet

I5. Forvieuto Heredis.) ld eft ; :He-

triori c. n. 32.

j itlem t

rodianorum doétrina.

Oftdm Du

ptrf

Vide qua de

03. Eduxit eum extra 'wmm) N

ph

Herodianis diximus Matth. c.22. 16.

turba cnnHueree

mlraculum . eni

4 HOPmne, v

7. Intell:gms.) Scxhcet , potentianí

coram paucis voluit. facere ; & ja

meam.

&annæ fug:endæ exemplum prabere

Tobu]

a d

üttg mlhl Y

x

E

CA PU T Vm |

EC

u

.-

ifa fgn

fp

od

ens m o

yculos. ejus impofitis. manibus fufs, interrogavit

j

um, fi quid videret.

Ati fiqu

al

k abit tr

4. Et afpiciens :

-

! pariem nort

25. Deinde ite

fum ïmpbfüitmanus füþ—&r.rämloäk ejus, &

cepit videre , & reftitutus eft, ita ut.c!

are yideret omnia.

E

avete a fete

26. Et mifit illum in domum fuam, dicens: Vade in domum

uam, & fi in vicum introieris, nemini dixeris.

s

f

tella Cæ €Ma'&f |

* 21. e Et egreffus eft Jefus , & difcipuli ejus in cà

; panäs )

| fareze Philippij & in via interrogabat difcipulos fa

x

os dicens 15-13-

Ofbu

! 'quïa þänesf

eis : £ Quem me dicunt effe homines ?

h

n

.. 38. Quirefponderunt illi, dicentes:

Alii]

L

oannem Bäptiüam,

:

9- 13-

its? adhuc |

So'* :

alii Eliam, alii vero quafi unum de propheti

.

29. Tunc dicitillis: Vos. vero quem me e

ffe diciüs ? .XRQ-

1aben£es non

fpondens Petrusait ei : Tu es Chriftus.

: 50- Et comminatus eft eis, ne cui di

L)

—

[o

erent -de,illo..l

nilla; quot'

uoniam oportet Filium hominis

* 31. Et coepit

docere eos, q

1t qi Duo

pati multa, & reprobari a fenioribus, &

a fummis facerdotibus,

ES.

quotj fpottääï

& Scribis, & occidi;

& poft tres dies refurgeré.

42. Et palam verbum loquebatur.

Et 'apprehgn

dens eum

"

Petrus, coepit increpare eum.

— 33. Qui converfus, & videns di

fcipulos fuoä; comminïkatus-

cum , &ro

gMatt

;

eft'Petro, dicens : Vade retro me, fatana,

quoniam non þfapis,

10.39

quae Dei fünt, fed quse funt hominum.-

[

aïklïïuma &

fuis, dixit eis : g

-S i i 16024-

7 slacd.

* 34. Et convocata turba cum difcipulis

ex«pllenï2

quis vult me fequi, denege

& tollat crucem fuam, ,. 55,

-—-'-*-

,tfemetivgfum',

9

Bethfaikh :

& fequatur me.

um.)

& philige.

o;?lnuerit- an

.imvam fuam falva

ü

in, facer;, p

erdeþ

b L'ug:,

dreg

35 .h,' Qui enim V

&

Dd5

E

? I17.33-

pyoft ho J

L

——

,

oan.

, j

D

2

mipit o

Exfpue

2$ zn oczelos cjäs,äc:) Scilicet

25

jp

thalm ia

oris fui faliva ; velati collyrio inun-

domum fuam mittit , ne fl in proxi-

[;/Al LA

jxit , & primum qidem illum imper-

mam iret urbem , aut huc & illuc va-

i 64

i^

garetur , miraculum vulgaretur.

il

fe&te curavit, quia imperfecte crede-

-Sj ip vicum introieris. ) Si Bechfai-

j ( h

bat, ueait Theophylactus. Praterea

n

ut defiderium ccci, & fidem accende-

dam introieris , vocatur vieus , qugd

o

ret; tandem perfectam lucem prabuit,

exigua effet inftar vici.

fide dida fipf-.

Q7. Et egre[fus ef Jefus , 6$c.) Hxc

'quoniam Des pe

rfä&:'tv* funt opera. Deut.

explicavimus Matthii. c. 16. 13. &

cap- 32.

deinceps.

T -wcle)

Q4. Hom

im;,: velut. avbores. ambulan-

entit

res, ) Qua(i dicat

Homines quos

-.38. BEvange

li«m. Yd eft bona s qu;e

&

ambülare video , non homines , fed

per Évanzelium annuntiantür.

5

j -Vel,

facd

J

arbores -mihi vid;nmr.

fidem Evangelicam.

—

&

214

EVANGELII SECUNDUM MARC..

eam, qul autem perdiderit | ammam fudm propter me, & EVa*m—

! Non en

territi.

gehum, falvam faciet eam.

6. Et.fadia

36. Quid enim proderithomini, f Iucretu:r mundum tatumæ

. & detrimentum animae fuce faciat ?

dicens : Hic

». Et ftaun

37 Aut quid dabit liomo commutationis pro anima fua?

æMatt

i Qui enim me confeffus fuerit, & verba mea in gene-

pi Jefom t

. S.4Et odf

p 33- ratlone ifta adultera, & peccatrice, & Filius hominis confite-

26 " bitur eum, cum venerïtm gloria patris fui cum Ang*ehs fan&tis..

qüam, qua i

12

59. Et dicebat 1]118 : k Amen dico vobis, quia funt quidata

tT uis. refut

9. Etverbu

k'V!att de hic ftantibus, qui nón guftabunt mortem 2 donec v1dearrt

16.28- regnum Dei veniens in virtute,

Cum a mortu

4AUuC&,.

h

-

10. Et inte

9. 27«

CAPUT IX

Phanfæx, &

E mn.v'z'gurato fïe/ü junguntur. Moyfes , ? Elzas ^ Jmt Elzam

- Ti Qu te

ituet omma

dum "cenerit, omnia refHituturum, ino jam veniilJe, viec fwj]ä fü fce-

V multa

ptam ; Jurdum, ac mutum [piritum ejicit , qui. Jola oratione , &P.

12. Se

S di

Jejunio. ejicitur ; [uam pajfionem. pradicit.

difputantes dz/äzpula&

docet: ,

(Wæ(ïlmque |

quis: eorum fit major ;

de ejiciente. demonium ,. qui -

3- Et veg

- M0H fequebatur refum ; de amputando ais pedzs,

L

d & &

]

1

*vel oculi. ]candalo.

14 E conf-

sMatt r

- CXpae

T apoiï dies fex affumit Jefus Petrum & ]acobum ,&

X7. L.

E

Joannem, & ducit ilios in montem. exce]fum feorfum

ïS Etinte

Lucz.

16 f Et t

9. 28«

folos & transfiguratus eft coram ipfis,

ül

um meum.

2. Et Veftlmen ta ejus fa&ta funt fplendentia,. & candida nimis

velutnix, qualia fullo non poteft-fuper terram candida facere,

T« Qui gb

T ih'lde

3. Et apparmt illis Elias cum Moyfe, & erant loquentes cum;

cerent 1Hum

efu..

Rabbl' bonum eft nds

n Qui rei

p Et refpomdens Petrus ait ]efu

hic effe, & faciamus tria tabernacula.

Tibi unum j Moyft

unum , & Ehæ unum. :

i—x

S E—W"nn

) [

$. Non

OVltatem

sVCI[

"7mrenm

38- Que enim in me aanfufts fuesit. y

30« Sunt quidam P ffantibus, fic )

ffpe

-l()rl Gn

ld eft, quenmr mei puduerit..

Vide di&ta Matth. c; 365. 29-

3'

-

Verba'mea-) Do(trinam meam..

Jm virtute.) ld eft. » in ma;,eüdæ

"duitera, ) Sic VOC

ALUE y. quod EL nansäguramoms

S

"

Otife

14 St"Pff-'dïu

Deo- deficere. folita. e

flet pcx idolo-

maJe

X

latriam & alia peccata-

llmem

IE

Tlþgä dte: fex

&. ) H:f?orlam*

I

iiri 'm

- Cnfiendetur.), id eft, illum: ejus pu-v

tmnsfïgumcloms explicavimu

famin Init

äebn 3 nec inter fuos num«rabit. .

Matth. €. 171« & fcg. vide ibidicta

*

499

16, 4,," ffm

V EU.

*

215

5 "Non en

j

ïm fdiebgt., quciddjice)tfet : erant enim timot& ex-

at

*

territi.

.. 6. Et-faGta eft nube

5 obumbrans eos'..,f & v&nli vox de nube, -

O tot 4.

dicens : Hic eft filius meus chariffimus, audite illum.

B

, 7. Et ftatim circumfpi

k

C

wf -

cientes, neminem amplius fvidefqnt,w :

Yi gae-

miíi Jefum tantum fecum.

((.8. & EKt defcendentibus i

lis.de momiüpreccom la pe CO us

Is confitée

[is fandi.

quam, quze vidiffent, narrarent ; nifi cum Filius hominïs à17. 9.

-moriuis refurrexerit..-

.

nt quiddte

9. Etverbum continu

erunt apud fe, c'onquifehte

squid effet;

« v1deamt

"Qum a mortuis refurrexerit,

-1o. Et interrogabant eum, dicentes :

,.c 'Quid erää)«'dïcun'tchäL

45

Pharifai, & Scribae, quia Eliam oportet venire primum? ^

1i. Qui refpondens, ait illis : Elias, cum venerit primo, fe- . —

i'f;,Elïani;

ftituet omnia, & quomodo d fcriptum eft in Filium hominis, zIfaie

4

33:3:4

hij

Mæ

ut multa patlatur, & contemnatur.

E

Q0M

T

42. Sed.dico vobis, quia & Elias venit, (& fecerunt illi,

^ Matt

; diipul

quaecumque voluerunt,) e ficut fcriptum eít de eo.

^ "('

- -14.-Et venientes ad diícipulos fuos vidit turbam magnam 17.12-

yn, d

&du) ,

|| circa eos, & Scribas conquirentes cum illis.

344. Et confeftim omnis populus videns Je

fum ,. -ftuþie

*

eít; & expaverunt, & accurrentes falutabant eum.

.

fa&us x

ritis?.

1s. Etinterrogavit eos : Quid inter vos conqui

|:16. f Et refpondens unus de turba, dixit : Magifter, attuli fLuc.

Ü qfeprfllmä

RA

. 9- 38

filium meum ad te habentem fpiricum mutum ,

didzins

17. Qui ubicumque eüm apprehenderi:, allidit illum, & fpu-

jja r

mat, & ftridet dentibus, &arefcit: & dixi difci puli; tuis, ut ejki-

; cerent illum, & non potuerunt. .

1ept€$ qm

tio incredula,

..18. Qui refpondens eig ; d,,i,Xit: (O'Vgen'era

d

m

f noï

an

X

quam diu

AA

---

d

^ hanc lunatici explicavimus Matth

$

5. Ext&rritt;þ)' Scilicet ad tancaxh rei

I7- n. I4- & deinceps.

u

: Koft

- novitatem , veluti extra fe.

: 9. Conquirentes.) ld eft difceptantes,

I7. 4llidit. ) Grece e'(o'o'u lacerat.

] fic fupeziori c. n. 11. & rurfus hocc.

Srridet dentibus.) roidu ; 09Xvrac,

thlwääc

j numo .13. a

-dentes concutit , & fremitum ilis

. 20

()

ef

4&(:'(: ef , & exkdvemnt.)

edit; . Fadum | eft verbum re/zw per

i m

Fortaffe ob majeftatem in vultu re-

onomatopceiam , fcilicet per imita-

tionem foni , quia ftridentibus-emit-

| Jücentem.

*

titur.

i

I5: .Corgqiu

iririxf) Difqepcacis,**äl'ter-

H&arlm

E €amint ^

"

Arefcit. )

icviaid

Id eif ; 'finf: ,fc-nfu cffi-

; 16. 4fïnli ilmm ] &«

) Hiftorim - citus.

VIdc wbdlC

a

":

*

46 . EVANGELII SECUNDUM MARC.

äIz At l]

- .quamdi

u 'apüd' vos' ero ? ——/'qu*ä.vmdiu!st- p-ätiar 2 f afferte 131um

. "Sad me..

:

$ EL3

s

'I9. Eta

ttu]efüht eum.--Et cum vidiffet eum, i'tä;im fpmtus terropibit

cont*urbavit illum, & elifus in terram, volutabatur fpumans.

T » Atl

]. quis &ont

$0. Etinterrogavit patrem ejus; Quantum temp

-

ET

X

P.l

p wun

quo eihocaccidit ?. At ille ait : -Ab infantia:

J timus efo

21. Etfrequenter eum in'ignem, & in aquas mifit,-

ut eüm

1

jerderet ; fed fi quid potes, adjuva nos, mifertus noftri.

opos Enó

22. Jefus autem

L

a 6u cortpli

fint credenti. -

ait illi : Sl pot'es—fcrgdere , omnia Pdfïibili

À

-

1

fline megu.

23..Et continuo ex

clamans pater fpuei*i : cu-m*la'cfyrriisx-aj.e

bat: Credo, Domine! adjuva incredulitatem mieam.

1

«

x-*

üfcipit, f&

mmin/ä?

24. Et cum videret Jefus concurrentem turbam , co

tus eft fpiritui immundo, dicens illi: Surde, & mute fpiritus; -

Quemdam j

ego pra&ecipio tibi; exi ab eo & amplius ne introeas in eum. ——

.25. Et exclatnans , & niultum difcerpens eum, exiit ab eo, .

& fa&tus eft ficut mo

:

EC äþl.'.' lgnümhr

tuuseft. .

-

ytups-? ita ut m'ulti diceïgpt 52;Q9ia,m9? |

Birjg

tbint, Q

XCebar,

26. lefusautem te

nens ma-ntzmgjgg, elev)avit äum; & furrekät:,

M. ^

« EE deiiy

27. Et cum introiffet in domum, difcipuli ejus fecreto in- .

d

1 Matth, e,

térrogabant eum ; Quare nos non potuimus ejicere eum?.

H

Aic vartig

298. Et dixit illis :

33" 4j ili ag

.'Hoc genus in nullo pot;eft-exilf?-, nifi m

il

D$, (]üiä Aill

oratione, & jejunio.

'49. Et inde profe&i

Aplavergne,

pxrætergrediei.ïbahtur Ggï-iiläeam , nec

34- Eïl.h) Id

volebat quemquam fcire.

M

N'ipi:rix

g Doce

Lt autem difcipslos fuos, & diebbat illiss

Juo--

plni

gMiut 30

lius hominis tradetur in manus h

d

Torg

ümilitat

17.21. niam F

E

*ominum? & oycci. lent.

CDtato

um

L.gcæ; eum ,& o.cci'fus'tertia die refurg—e»*t., ,

T0, whil t

44

R LL | 4&11N

»i COgltist

n C (0;

19 Spiritus.) ,Ma'lus.'

a

25. Diferpens. ) ld eft , vexans ,

?.

e

)W'a

OI. $; quidpotes, adjuva

20s.) Quod

five lacerans , ezaeatay.

pilet,

9 , Qu

ad fidem attinet longe hic erat illo

29. Pf.itergr:dieä.wtfg(' Galilaam. )

ldeo (

*

Wt offen

Qeret |

Linferior , quietfi diuturno , & incu-

Volebat enim clam tranfire, nec

quem-'/'

Emplvcltas

rabili morbo laborabat, dixit , Domzire

quam fcire ipfum ibi cffe.

/ ff vis, potes ime mundare, lapra c.T. n.40.

Nec volebat gü?ntgükm feire. ) Quia ?

&U

Q'"/ä:m g

23. AJjuva "ducredalitatem. meam.)

a:c

Quafi dicat , fl quid fidci mes deeft,

cum patiendi tempus appeteret, LHie-

ltunque ^

rofolymam properabat, nec volebat'

tifie

tür

tu q «fo,illud fupple, ut fi non faf-

neceflitatibus , aut ftudiis Galilzorum -

1f

tle fp

ficiat fides mca , idtamen quod volo

detinerl.

adjuvante-me.tua potentia , confequar.

E ceþto

n po e&

24. Comminatus /f.) Id eft, cum.i-m-

ct Filiü:ll:or;u'nis 'fzfa?!e;ur',

B) Vie-

iB,

1&be

h

A

a

* F22 ( d

perio pr&cepit.

QG QF&gxMatth. ca&) 17. 21:

IN

——

^

i

"

J

;

ögüüfix

217

41. At illi ignorabant verburi, & timebant interrogare eum.

.iïefrt,efillüm

N

j2. Et venerunt

P

x

apharnaum. Qui cuni dïo'rhif,gfï'ent" ; in-

atim firitus

terrogabat eos : Quid im via tractabatis ? .

T k

a

Atilit

4

fpumans.

3-

:

cebant; fiquideni in via intér fe 'd'i'fpujt';ts;eränt',*—

Á quis éorumi má;ór effet,

,

*

.L Mat£

poriscl ex

-

ocavit

18' Ic

4. Et refideris v

duodecini ; & ait illis : Si quis vult

4uca,

primus effe; erit omniuni noviffimus; & oniniua? minifter.

ijt, t eum.

9' 460-

; noftr.-

..85. Etaccipiens pueruni; ftatuit eumiiri medio eorum ;

: qtïetjiï- j

€um complexus effet, ait illis:

,

" poü'lbllla

..36. Quifquis ununm: ex huju

fmöd'i'p"xieri's' feceperit Ín no-

1

füiné meo

*

,me recipit; & quicumque me fuíceperit;.non me . :

acrymisï-a'e

u

P

lam

fufcipit, fed eum,; qui mifit me

Capime

471. í Refpondit illi Joannes ; dice

fis :

' Magi'&er* ,-' Viïd'i'ï'ïiu.s'4.:i' fmc',.

f commina-

l*

icienteni d

quemdam in roriine tüo e

J

yute fpiritu.

ïær"nöüj-ag q*m noxn.fequi-«g". 49s

05 m eum. :

fur nos,— ,& prohibuimus eum,

.

v

[ man

p

-

E

-t

SAAECS

"

E

EY

E

ia p d

x

exit ab &

t

z

Jlgno;a;;m verär;r/;; ) ld efc,« non

Narz me fufcepir. ) 1d eft

$

non tgm

; Qgia mor-;'

Ínfelligebant, qud ipfis Cliriftus di-

iie fufcepit ; quani Deum.;-.

Xcebat.

- $7. Refponidit.) Spe notavinius "—

5 &forrexio

^cy

. Et d'euérunt Cap

äaf':idum) Vidé

di&

bum refpondeo ; nom intrequenter

; [eereto 11

a Matth. c. rg. T. ubi faütum quod

ufurpari ; etiatu cuni quis férmonem

ere eUm?.

hic' narraftr ; expli'c'eïvi'mtïs.-

éxorditur, nec ul

la pracé ffit interro-

.0 33« It illi tacePanr;) Pudebat enim

gatio:

2

)Xil'e) n m

illos ; quia auibitiofe de primatu di-

fputaverant.

]j Bombue us ejiirz?ü'fem' ('Id;e(n-anfz'k. )

Poffe etiam malos demonia ejicere in

lgn; r*

"

34. Ertt.) Id eüy fïff

riomine Chrifti conftat ex. illo |Matth.

35« Aac*ipiem puerums:8&c.. Exem-

Ü

0

plünt humilitatis , atque fimplicitatis

Domize , Domints nonné in nominé 146

c. 7« 22.. Mu'ti dicent. mibi in illa dies

f illis:

reprefentato puerOo ponit ab oculos.

i

Nihil enim humilius , nihil (implicius

Brophetavimu:, 6 m nómint tuo déma-

' & ocd

ehtï'

nia cy'ccimus ) Ó dn nómine to Virtutes

puero, nihil tum de honore, aut

entiltas fechnus ? UX t4mc cánfitebor V/lis ,

fraude cogitaate.

: 31, h

* Quem cum complexus effci. ) &vaoqua-

duianunquam nóUÍ "Vos , di/c"eeïit? A me

7

(ucdptyog , cum in ulnas eum . acce-

i operfAmimi iniqll:'tatem'p ' A vero

TO

f

ic, de quo nuncagitur borius fuerit,

"

Ideo coimplexus eft puerum ,

an malus , íncertum eft.

h

lium. )

'ut oftenderet, quantopere fibi humili-

IGA

tas , finplicitasque placeret.

Qui non fequitur 205.) Qualï/dicar;

:0

ïïf ene

qur

36. Qui/quis unum , Gc.) Vidc di-

qui tuam. quidem doctrinam , & fi-

die

&a Matth. cap. Ig. $.

dem fequitur , fed nor eft ex collégio

u

Á

noftro Apoftolico, cui tantum hane

.3;

DL

A

Er quicunque me f[ufceperit ,

sz e.) Si-

TT

nificatur premiuni fufceptionis Chri-

poteftatem dediffe videris,

n

e

;v

ba,tg".

fti nontale fore, qualeab homine ex-

j

Probiluimus eum,) INon malo animo

:

prohibuerant , nec invido, fed ex

"

läl;

G

j

amæor?m.i

E

pe&sri poteft , fed quale a Deo fu-

zelo ,

fcepto , & beneficiis accepto.

quamvis indifcreto.

rü.lf)"' J 60?' ;

Bi&/. cun Com. :Me?acb. J. F. H- ;

E

4

-

j N

218

EVANGELII SECUNTD'UM MARC

kiCor

38. Tefusaatemait: Nolite prohlbere eum, k nemo eft enim,

""

12- 3- qui faciat vmufcem jn nomine meo, &

[ Condieti

de me.

poiïit cito male loqui -

39. Qui.enim non eft adverfum vOs, pro vobis eft.

dul s

a

4/Mlatt

40.1 Quifquis enim potum dederit vobis calicem ( 1) aquae in

10.42. nomine meo, quia Chrifti e(hs amen dlCO vobxs, non perdet

(mplen

imercedem fuam.:

141, 110

sgziMlat

^4t. m Et quifquis fcandalizaverit unum ex hls pufiihs cre-

ftforant

.. 18- 6- dentibusinine; bonum eftt ei magis, fi clrcumdaretur mola afi--

uca.

fiaria collo e]us, & in mare mitteretur.

dufnem

17. ?

(ud

z 1VIaL

^42:a Et fi fcandalizaverit te manus tua, abfcmde illam, bo-

5. go. rium eft tibi debilem introire in vitam, quam duas manus ha-

19. $. bentem ire in gehennam, in ignem inextinguibilem:

43. Ubi vermis eorum non motitur, &lgms non extinguitut,

T.

44. Et fi pes tuus te fcandalizat, amputa illum :,

-bonum eft

&

tibi'claudum introire in vitam seternam, quam duos pedes ha-

fàt, 1ten

bentem mitti in gehennam ignis inextinguibilis :

3. Et à

e lfaie

45. o Ubi Vermxs eorum non moritur , & ignis non extm-

- Worem (

6524 guitur, .

? At 1

46. Quod fi oculus tuus fcandalizat te,. ejlce eum.: bonum

Ovfes?

eft tibi lufcum introire in regnum Dei, quam duos oculos ha.

t Qu

bentem mitti in gehennam ignis :

bere, &

47. Ubi. vermls eorum non moritur, & ignis non extm»

guitur.

fc

f Quil

tipfit v

pLev.

48. p Omms enim Jgne fahetur, & omnis V1&1ma fale fa-

«6 Mj

2- 13- hetur

g

GOS DeUS

E. J Aqusz. Is eéi.

ódx£. le g:tur

aquæ fmgldæ

7. Pto

38- Na/:!efrab;äere ) Selllcet in po-

42. $; ftándalizaverit te mamu tuz: )

iï:erum,.

Vide dicta Matth. 5. 29.

& adhære

Virtutem. ) eraculum

43 Vermis , &c.) Verba funt Ifzuæ

E* po/fit cito male. loqui de me. ) Qul

capite ultimo n. 24. ubi propbeta de

AL z; iitig

non.meam agnofcat poteftateim, &

cladibus & ftrage Judeorum ita loqui-

00" letür, -

me Chriftum effe coafiteatur, ldeoque

tuür, ut fimul etiam inferni paenas re-

hujusmodi non facile potefï: de . me

fplcmt

Vermem aliqui confclencm

49 B"le

male loqui , immo meain dwnmtatem

c.ruc;atum mterpretantur

Maldona-

zmnem

| [äa

mþy

& -vm:ucem pr&dicat.

tus putat vermem hic metaphorice

tlo fit,

9. Qui non eff. adverfum vos , ö' €.)

idem fignificare , quod ignis proprie

'Vlde dl&a Matth. c. I2. 30.

fignificat: & particulam & , non tam

m L

- Quisquis enim, &.) Vlde dl-

copulativam effe , quam exegetlcam.

&a

M atth

&a. VIatt:h C. Tos

2.

5

46. Lufcum.) Grgce, povOQSaMxO&,

id eft ezocelum,

12

Hd&m fh v

Quia Chrifli effis.) Séilicet dlfClpulL.

Vel fer

41. ;&uf u5 [candaliz averit » 656.)

48. Omnis ensm sgne falietur , &tc.

v

Attd

0 if

Vld& dicta Matth c: Ig. 6.

Ownis damnatus , quafi vi&ima di

l«

"r

*

p

CAPUF

IX. & X.

21ó

F enm,

49. 4 Bonum eft f2] ;

quod fi al infulfum fuerit; in quo illud ?s

condietis ?

Habete in vobis fal & pacem habete inter vos.

5

13

qu

*

uca

CAPUT N

14:34

aquæ Y

Nullo modo dimitiendam uxorem a]lruzt aliam duændo parvulos

| p/erdet

complexus, benedicit eis : dives, qui pracepta a juventute obleroa-

Tat, non amplettitur Cbr ifli conf jiuwn de omnibus divendendis : quid

llis cte« -

referenr premü, qui emnia relinquunt :

rurlum füam pradicit

la aü-

paf jonem :

occafione ambitionis filiorum Zebedai docet difcipulos,

lam, bo-

quad non oflenfione dominii ,. fed officio miniflerii . de-

*

anus ha«

beant .e[Jé majores : Bartimeum ceacum

anat

T « índe exurg'ens venit in fines Judzese ultra ïordanem, a Mfatt

mgultuf.

E

& conveniunt iterum turbae ad eum, & Hcgt confueve- I9. 1.

muo €

edes ha- ^

| .fat, iterum docebat illos.-

4. Et accedentes Pharifzei mterrcgabant eum :. Si hcet viro

üxorem dimittere :

ventantes. eum.

J extm-

3. At ille refponden35 dixit eis : Quld vobls preecepit-

Movfes E

bonum

»culos ha-

Qui dixerunt :

b Moyfes permlflt libellum repudn fcri- ;Deut

bere ; & dimittere,

24- I:

n extm-

$. Quibus refpondens Jefus, ait: Ad duritiam cordis veftri

fcrlpüt vobis praeceptum iftud.

6. Ab initio autem creatura e mafcuïum & fæmmam fecxthem

u file i

eos Deus.

I. 27.

4

( 3

dGen.

-/

. Propter hoc d relinquet homo patrem fuum & matrem,

2. 2.

& adhæreblt ad uxorem fuam,.

IMatt.

j ,,w;u: M. )

s

Ee3s5

9. eEtlg Z

à fuut

lfaw

vwæ)a&mæ fale lgmsquodammodo I

N

füe: g^dia nitra Jordanem.) Fi-

IIdIO.

üd .

condietur.

F

nés uléra [osdanem vocat eós

« IO»

j m loql"

'Ep ef

-49. Benum eff /41 , &c.) . Quiá fahs

quibus Judea Jordanem verfus termi-

5. 3l«

i pons

meiinerat Evangelifta , aliud Chri-

nabatur: videdicta Matth. C. 4- n-I5.

nfaentli

fti di&um profert, inquo ilitus men-

—

ad illa verba, Trazs Tordanem.

Mgddona'

tio fit.

Conveniunt $terum turl& . Ad eum.

mwphorlæ

Partim. turbs ille fequebantur e Ga*

g propn

S; Sai l?i/?t' um fuerit , &e. ) Vide dl-

lilaa , ut indicat Matthszus c. 19. 2.

;gnl

gon ?

&à Matth. c. 5. 13.

partim de novo confluebant e ]udæa

ag

092^h

tiz.

Habere in vobis fe.) ÉScilicet pruden- ad farnam adventus . ejus.

Nel fenfus eft : Eftote acres in

!AOW

Q. Ef accedentes Pbar:jk:,ffc ) Hazc

er)*

agendo ; itatamen ut. pax non viole-

& fequentia explicavimus. Matthæl [

W;(Hf D

Qüll' L

-X9. n« 2« & deinceps.

M*

h

220

EV ANGELII SECUNDUM MARC.

& Cor.

OM Om

| &. « Et erunt duo in carne una. Itaque jam non funt duo, j

.. 16. fed una caro.

! Dens tl

Ls

Qucd ergo Deus: comunxu, homo non feparet

) Et:

:[o -Et in domo iterum dlfupuh ejus de eodem mterroga—

dlfïimle,

Verunt eum.

24 Dif

11. Et ait illis; Quicumque dlmlferlt uxorem fuam, & aliam

füs rutíüs

fidentes j

duxerit, adulterium committit fuper eam.

12. Et fi &xor dimiferit virum fuum , & alii nupferlt, moe-

25 Fa

hatur

diyitem in

"TOE efferebant illi parvulos, ut tangeret 1llos.

lemp'uh

16 Qui

autem commmabantur offerentibus.

quls potel

14. Quos cum videret ]efus, indigne tuht, & ait 11115 Smlte

t7, Eti

eft fed n

parvulos venire ad me; & ne prohlbuerltls &os: talium enim .

E

eít regnum Dbei.

um

1i$. Amen. dico vobis: QUIfqulS non recepent regnum Dg;

281E

velut parvulus, non intrabit in illud.

& fecuti ft

16. Et complexans £05; « &i 1mponens manus fuper 1llos, be-

2j. Ref;

nedlcebat &oS.

: -qui relj u

17. Et cum egreffus effet in Vla, q:»rocurrens quldam genu

- AU fmat tren

Matt flexo ante eum , rogabat eum; dicens: f Magifter bone, quic

[ nngdiu

19.16. faciam , ut vitam etternam percipiam ?

LULæ

3. Qui

18. ]efus autem dixit ei:

Quid me dlClS bonum E Nemo

| d

omos &

AT, bonus, nifi unus Deus.

X

. «m perfec

£EÉxo.

19. g Preccepta nofti * ^Ne. adulteres, Ne occ1das, Ne fu.

QUi

215 reris, Ne falfum teftimonium dixeris, Ne fraudem fecerxs,

. Er

Honora patren* tuum, & matrem.

- Gdebat j

20. At ille refpondens, ait illi: Maglüer, haec omnla ob-

amlmens 1

fervavi a juventute mea,

OR entUra.

21. Jefüs autem intuitus eum, dilexit eum , & dixit ei:

Unum tibi deeft: vade, qui&ecumque . habes Vende, & da pau-

N

perlbus, & habebis thefamum in coelo

, & veni, fequere me..

Hgmücm

E Qul

dmo

ass

L

-—

x

—

La

-

—

vant mand i

II. Su/zeream.) Id eftcontra ; quafi

regnum Dei-, cum do&rma offertur

Wi [n

Evangelica ,. & divina gratia , qus

Pj mlUCrlfacu

dlcac , in ejus injuriam.

humiliter eft accipienda; offertur re-

T& g

14. Commmdäantür) Id efï: mcre-

m&tm &

pabanc

num , cum ea offeruntur, que per- -

I4- Talium. ) Innocentium fcilicet

ferunt in regnum.

dn

'""P"f ttut

& fimplicium.

17. Magifler bone, &c.) Hæc &fe.-

3 enam pe .

quentuadcclarawmus Maatth. c. 19. 16. [

I5. Qwifguis mon receper:t rcgm;m

lmped"e

Dei "velut parvnlus.) , Offertur autem

21. Dilexit eum. ) Amanter eft incui- |

!

3 dþmde

i

-

rf

CAPUT S;.*

221

22.

Q

tn, ]

*

J

bens multas poffeffiones.

2ui contriftatus in verbo, abiit moereljs., elk*at',ehi:th/ha-

,

.

Lj

»

*

23. Et circumfpiciens TJefus ,. ai

t difcipulis fuis

;Quam

ï;l '

difficile, qui pecunias habent, in regnum Dei introibunt!

m

L

24. Difcipuli autem obftupefcebant in verbis ejus. At Je-

kaan.

: Y

fus rurfus refpondens ait illis: Filioli, quam difficile eft, con-

P

3

fidentes in pecuniis in regnum Dei introire!

À

- 25. Facilius eft) camelum per foramen acus tran

f?re,, quam

diyitem intrare in regnum Dei.

:

26. Qui magis admirabantur ,

ii

dicentes ad. fem(etipfds DOA

quis poteit falvus fieri?

: Sinite

- 27. Et intuens illos Je

fus, ait: Avpuld- hc;mïnes;-:impombile

m enim.

eft; fed non apud Déum ; omnia enim poffibilia funt apud

'D *eu m *

x

. 28. 4 Et coepit ei Pet

, ^Mlatt

m D

qu

dicer.e ; Ecce nos d1m1fimus omnia

.19.27.

& fecuti fumus te.

j

[

Q

Lucz,

29. Refpondens Je

fus, ait : Amie'n dico ivoï;isf;t Nemo eft

, 18128'

*

los, De- þ

aut patrem

y)

qui reliquerit domum , aut fratres, aut forores,

aut matrem

" genfi

, aut filios, aut agrÓs propter me , & p'xrloptefr

, quie

evangelium ,

E

.. 40. Quinon acc

ipiet centies tantum, nunc in temlpore .h—oc,

3 N.emo

domos, &-ratres, & forores, & matres, & filios, & agros,

cum perfecutionibus, & in fseculo futuro vitam ceternam.

31. i :Multi autem erunt primi noviffimi, & noviffimi primi;

2Mlatt

,K iu

L

I9-30.

4. Erantautem in via afcendentes Jerofolymam, & prze-

kLuc.

l fecgfiS)

cedebat illos Jefus, & ftupebant, & fequentes timebant. k Et j5 ,.

v.mniä o

affumens iterum duodecim, coepitillis dicere, quee elfent ei

eventura.

j d

Eea

533 quia

-

-

-

n

d pit-

,tur ;-þ'e-izdcrc; vel.

tï-ia jäf-yrfalem in

yere me^.

tus , fignifï-cans fe lllum axäar&,guem—

1

uia;32y A4la,

admodum &zreliquos , qui divina fer-

monte fita erat, v

Val

p Qui

vant mandata.

;

a[cendere , fepe apud

ebros , idem

/

go- Nunc 42 Lempo

redäa,;. ) Chriftum

eft quod fimpliciter , 7re.

enim lucrifacit , qái illi eft inftar om-

Pracedebat illos, ) Ut oftenderet fe

i of

volentem ad mortem progredi , non

yratjü D

ü

nium ,. & qui nobis eft indiïar'pat:ris»,

*

invitum tradi.

'offemt T

matris, &c.

Cum per[ecution

iä'us».) Id eft, in me-

Srapelant. ) Scilicet tantum animi

If ,, quæ Pel'

diis etiam perfecutionibus ,

uafi di-

fervorem.

cat, hec id perfecutiones. poterunt'

Sequentes tim.o.*ïäknt.) Quia memine-

, I/'[ZCAQ &

fe

impedire.

rant.fermonis ejus, quo fe multa pal-

Ltïh' 6l

iÉ

"

ul

s

32- ïdf:m

: furgm ";dixer»ar. | a xfu'n:nmisn facgrdo;ibtfs

jrer €

de?zte: ,7-er;ofolyhan'z.) DlCl-

222

EVANGELII ",SE.C UNDUM MARC.

33. Quia ecce afcendimus T

erofolymam , & Fihus hömi&nisX

fedit n

.^* .tradetur principibus facerdotum, & fcribis, & fenioribus

N

&

--.).

muls -

?

damnabunt eum morte, & tradent eum gentibus.

4f 1 Et

34. Et illudent ei, & confpuent eum, & fl

agellabunt eüm,

& difcipul

timceus cox

& interficient eum, & tertia die refurget.

IMatt

35. L Et accedunt ad eum Jacobus,

& Joannes

*

filii Zebedeei

4 Qu

.20-20. dicentes: Magifter, volum

i

mue, & di

cias nobis.

1

us, ut quodcumque petierimu;, fa-

4 Bteo

-46. At ille dixi

t eis : Qüid Vültis-,ï ut faciam Vöbis,?

magis clam:

/./35. Et dixerunt : Da nobis, ut unus ad dexteram

tuam, &

4. E f

alius ad finiftram-tuam fedeamus in gloria tua.

- £m dicent:

38. Jefüsautem ait eis : Nefcitis, quid pe

tatis : poteftis bi-

bere calice

m

;

jo. Qui p

nj quem ego-.bibo ; aut bap;ifmo, quo ego þaPïi:-

g.l

Zor., baptizari ?

X OCCUS aute

. 39. At illi dixerunt ei : Poffumus.

Tefus autem ait;,—eï's':

$. Tefos

Calícem quidem, quem ego bibo; bibetis, & baptifmo . quo

mini:

', "t'confeüin

ego baptizor, bapiüzabi

40. Sedere autem ad dexteram meam

, vel äd' fïni&ram'.,

non eft meum dare vobis, fed quibus paratum eft.

ïSW pullus

41. Et audientes decem ;

'i-n-dignati funt de Jacobo ; &

Joanne.

K

Atl qra

4itn fu.

»Luc. 42.

Jefus autem vocans eos,

ait illiä : m Scitis, quia hi, qui

22.25. videntur principari gentibus ,

dom'in;antur els ,

eorur poteftatem habent ipforum.

*

& ?rinmpes

i (otnnuf;;

Tipt

H

3

43. Nonita eftautem in vobis, fe

d quicumque Vt;luerit fieri

major, erit vefter minifter.

-

]

ueri

Ta Qu

44. Etquicumque vo

itin vais primus effe, eritfomni,tllrïh

"

:

fervus.

Monte

miniürafgfur ei,

2 Brr

45 Nam & Fili:us hominis"non yenit, ut

a

"

x

À

ais

fed ut

y

mmo adhu'c

;Scrib,is,,-;?cvoc,cideüdüm , &c. mé-

429. Qui l'v:'dentur p)'iflztikaril £

e;ttt;

&us.) (ui dominatione in gentes clar

tuentes ne & ipfi eodem periculo in-

.'*

t

volverentur,

funt hominum opinione.

Ecce afc

Céndimus ägro/ä(ymdü,ö, 2

x

vis

di&a Matth. c. 20. í9.. —

à D'Pmä:z)t*nmr- eir ) x« m""("sluso'«"-*'

H

NT

3

h.

&. Et accedunt.) Midedicta Marth.

.

dvrà» , dominationem & tyrannidem

q

Ef W»im

£ap. 9o. 2ó.

&

exercent in eos., quafi imperium ty-

39* Bapt

j

20 , 8c.) Sicvocat paffio-

rannide metientes , & exiftimantes

nem , qua velut aqua merfus eft ,

eos melius quemque imperare , quo

fbam.: Cm"fd'.

us in facris literis tr

dürius fe i

^

b 49' df?);m

alioqui àq

i

"ibüla'-

n fubditos ggriïQuaü manä

Ori anil

47/uio,

siones figni .-cant-;

cipia.

o*f

, Vej?,'m "

CAPUT X. &*XI

*

&

223

hominis

fed ut minifiraret, & daret animam fuam redemptlonem pro

ibus, &

multis.

46. » Et veniunt ïencho & proüc1fc—ente eo-de ïerlcho "Mït

nt urny

& difcipulis ejus, & plurima multitudine; flhus Tïmæl Bal 29.29

uca

/ ebedai

timaeus coecus fedebat juxta viam mendicans.''

835

AT. Qui cum audiffet: quia Jefus. Nazarenus eft coeplt cla»-

mu, h

mare, & dicere :

efu fili Dav1d miferere méi.

)

f

48. Et comminabantur ei multl ut taceïet At 111e multo

magisclamabat: FiliDavid , mi/erere mei.

tuam, &

Et vocant coe-;

49. Et ftans Jefus. præccplt illum vocari.

cum dlcentes el:

Animaequior efto : furge, wocát te.

teftis bi

50. Qui projecto veftimento fuo exiliens, venit ad'eum.-

pb

s1. Et refpondens TJefus dixit illi :

Quid tibi v1s fac1am ?

*

Coecus autem dixit ei :

Rabboni, ut videam..

. gt eis

52. Jefus autem ait illi :

Vade , fides tua te falvum fecxt..

mo, quo

Et confeftim vidit, & fequebatur um in via *

CAPUT XI

2

iniftram,

Super pullum af T cum bonore Sferujalem ingreditur ;- ]ïcum ma-

)bO) &

ledicendo arefacit, ementes, ac «endentes de templo ejicit ; ejïca-

£iam fiduciein Deum o[lendit, dicens fmtrz remittenda, qua&in nos

4 h]., qul

princpe

« 4omifit ; Scribis non dicit, qua pote[late bac faciat., eo quod

-tiéc illi re/ponderent' 4d propofitam de jaanms

*

yrit fier

baptilmo queflHonem.

P cum appropmquarent Jerefolyma, & Bethaniz ad 4Mstt

2I. I.

t omnium

E

Montem olivarum, mittit duos ex difcipulis fuis,

2. Etaitillis: Ite in caftellum., quod contra vos eft, & fta-

Luca.

afetüf d

1929

tim introeuntes illuc invenietis pullum ligatum, fuper quem

(ed ut

nemo adhiüc hommum fedit: folvite illum, & adduc:te

/

'3. Et fi quis vobis dixerit :

Quid facitis? dicite : quia Do-

(pin j

getffl

mmo neceflarius eft, & contipuo 1llum dlmlttet huc

n

s g

LU

[:

E

4Et

raxvg'le Wm /

6. Et veniunt- j'er:cho 5 ffc.) Vide

51 Raääam ) ld e&, maglfcer mi,

dl&a Matth. cap. 20. 29.

52. Vade. €&/c.) Quafi dicat ,. dlf(.e-

eru

49- Commzmtäxmtur) ld eft i xncrepa-

de fa&us voti conipos.

| P

bant.

Sakvum.) Sanum.

$l

n mant€5

: q4g. Ammæqmor e]?a ) JEqulorl & mé

T cum . appropinquartnt , ö' €.) Ni-

;PCN

It :

Tlon animo'efto."

yiur i*

dedu&aMam:h c.QI I« &dcm-

itqi

f mam

5So. Feftimento. ) Id eft pallio

ceps.

424 ; EVANGELM SECUNDUM MARC.

- 4 Etab

e

' 17 It d

in bivio, & folvunt eum.

'untes invenerunt pullum lixg'at'um*ante, januam foris

1

* domus me

is

$. Et quidam de illic

ftantibus glicebänt illis : Quid ,fä&it

Vos autem

folventes pullum ? .

;

19 Quo

bant, quor

/..6. Qui dixerunt

eis fl"CUF þi'æcepärat /illis Jefus , & d.i-mï;

ferunt eos.-

.

niam unive

erunt þuilum : ad

B

*

Jefam . & imponunt illi vefti-

^« Et C

12.14. mentà fua, & fedit fuper eum.

$. Multi autem veftimenta fu

à ftfavefudf in vía: 'a]if; äüï&:nï

a radicibts,

—— . frondes caedebant de atboribus, & fternebant in via.

ti. Et r

L.

9. Et qui praeibant

; & Q"ï fe*qüeb*ahtür«jl Clamabant ; diceu-

maledixili

-.tes: Hofanna.

4

A Eire

061 10. « Benedi

&us, qui venit in nomine Domíni : Benedi-

23. Ame

11i7. &um

quod venit fegnumi patris ioftri David : Hofanna in.»?x.«

Tollre, &

celfis. -

2

fed credide

ägatth

-ir. d Et in

Y

óI: 9-

troivit je.fofolym.am, in fänhpl'um,( & circudf -;ä.

A ho

Lucæa

&is omnibus, cum jà

:

m Vefpgra effet .E.hox'*aj exiit in Bethänïam*

tits, credi

19.39. Cum duodecim.

:

[j

DEPT

«Matt — .15. Et aliá

21-10!

die cuti '»exifent a Bethania, efuriit.

*

T.

ti adverfüs

eMat

13. € Cuinque vidif

1e

ta longe ficum habentem.

folia, venit,

itittat yol

.

. fi

quid forte inveniret in ea4 & cum veniffet ad eam, ,nih(iln

16

2i:IQ

od

invenit praeter folia: non enim erat tempus ficorum.

Ctlis ,. Q

ä

i4. Et refpondens dixit ei* Jam non amplius in seternum

3- Et v

ex te fruétum quifquam manducet. Etaudiebant difcipuli ejus.

ut

15. Etveniuntiterum Jerofolymam. |Et cum introiffet intem-

Diores

plüm, coepitejicerevendentes, & ementes in templo, & menfas

. k Etg

numulariorum , & cathedras vendentium columbas evertit. .

üb

1

v pot

;

T

|

6 Etnonünebät,ut ququam tr'ans*f*err.'et::vas pertem-.

« u Wdi

RUH -

&

O'atione hs

z

-

hs

'.

LÉ EE ;

V Conflis qe.

w

d

pid vt fl

(33. Gomque vi

d

;jär 4 flqäge feum3:

lp

62 ld éft., benedi&tum fit zegnum

&c. ) MHec explicavimus Matth,

?I. 19:1 05«

N 'Pü defereæ,

veniens Méffiz , filii David': ita lo-

0118 Et edm intré

ifet im templum.) |

T. Quem.

8

quuntur, quia regem ex femine David

nafciturum fciebant*;j'ïcec modum quo

Vide di&a Mat. cap. 21. 12.

IGlant « ;

effet: regnaturus , ignorarent^

2J46.-Vas.) Grace eft , owiüoc , que -

Gdeny ii eu

IL. Crücum]pelis ógmibus) Scilicet

di&o non tantum fignificat vas, fed. |

Wer duf

quz fiebant in templo, & quz poft.

quzcunque utenfilia , inftrumenta & ].

Ajus

a erat reprehenfurus. | Vel , circum-

arma ; quare fignificatur Dominum

B J

fpexit effetne aliquis, 4 quo invitare:

vetuiffe, ne farcing quslibet, aut pro-

*.—' 200»£

a

g" d"; d

tur , cum

fana inflrumenta transferrentur pex ]

:

que nullus effet , Be*:thmiam

^

E

Mi

iM

f'"'-m

Íe recepit.

telþp um

*

CAPUT XI'.

22$

—

^

am foris |

17 Et decebat dicens eis : Nonne fcrlptum eft: f Quia /Tàig

- domus mea 5 domus orationis vocabitur otnibus gentibus ?'56— 7.

v facitis

Vos autem feciftis eam fpeluncam latronum.

18. Quo audito, prineipes facerdotum, & Scrlbæ quaere-

7 11.

& dmi-

II '"'337" -

bant, quomodo eum perderent: timebant emim eum, quo-

niam univetía turba admirabatur füper do&trina ejus.

illi velti

19. Et cum vefpera fa&ta effet, egrediebatur de civitate.

- $0. Et cum mane tranfïrem—', viderunt ücum andam factam

o áuteni

P d radmbus.

21. Et recorda'us Petrus, dlxrt ex - Rabbl, ecce ücus CUL

maledixifü ,. oruit.

i r

. 22. Et re(pondens Jefus ait illis : g Habete fi

äem Der.

gMatt

Benedx«

23. Amen dico vobis j quia quicumque dixerit huic monti: 2r.21-

-

ita i ex«

. "Tollere, & mittere in mare, & non haefitaverit in corde fuo,

- fed credlderlt, quia quodcamque dixerit, fiat, fiet ei.

fcumfpe'

24. h.Propterea dico vobis, omnia quaecumque orantes- pe- 4Matt

Bethamam

. titis, credite, quia accipietis,. & evenient vobis.

-

21.22.

25. i Et cum flabitis ad. orandum., dimittite, fi quid habe-

i Matt:

tis adverfus ahquem , ut & Pater vefter , qui in coelis. eft, *

6.. 14..

dlmlttat vobis peccata veftra.

I8.55..

od fi vos non dimiferitis; nec Pater vefter » qui in. Luce.

coehs e?tu

dimittet vobis peecata veftra.

t

F. 9.

Et cum. ambularet.

ætemum

. Et veniunt rurfus ]erofolymam. -

oUl ejus- f

in templo, accedunt ad eum fummi 1acerdotes, & Scrlbæ, &

fjet 10 tetm-

feniores.,

,& Ine -

28. k Etdicunt ei: In qua peteffate haec facis? & quis. dedit iLak

—

evertlt-

tibi hanc poteftatem,, ut ifta facias?

29. Je- 2o.. .

19« Qu audito , &c.) Quaff facto,,

o2. Fidim Dej) 1n Deum.

'Nel, fi-

&' oratlone Chrifti exftimulati effent,

dem- magnam , ut eedri Dei:;; & mon-

n H

ut confilia de- ejus morte agitarent,

tes Dei , id: eft, cedri excc.l[æ & mon-

- Timnebant enim. enm , 65c.); l. imebant,

tes: magm

Imge

ftfl"' j

2

Mattho

ne ipfi defererentur, & iuam au&ori-

Cum j?aä:tzs ad' arnmlwn Vlde

j

tàtemn, qnz magna erat apud plebem,

di&a Matth. c: 5. 25. & 24 quanquara

amttc**rent

Sic. Joan.. €: E.. n.. 48

alio fenfu dicitur hxc » habere aliquid:

) d

dicebant : S; d/mittimus eum . ff. €, omnes

Adverfus aliquem ,. & apud: Matth. c:

eredent in eum..

. Nam.apud: M.atthæum eft inju-

qat005 ! )

Super. da&rum 'ejus.. ) Do&mnam

riam. feciffe ,. hic autem eam accepiife..

eus

at ys

u

29-. 12 qua porefl ate bsc jacw y &e

ue ad finem ca-

firue

I9. Egrediebatur. ) Eg'redl folebat.

Qu hic. habentur. ufq;

; »0

minum

QO. Et: cum. mane: eranfr» ent. ,. &fc, )

pitis , explicavimus

Alatch. cap. 21--

jbeh

ait p

NXide dicta. Matth..c. o1. 20..

23 & dcmceps.

jgit

tur )

Bibl.icum.: Gon, Miénocb.. T.V LE

L

lo

226

EVANGELII SECUNDUM MARC

.39. Jefus autem refpondens, ait illis z

" Interrogabo vos. &

5Etr

€go unum verbum, & refpondete m1h1 ; & dicam VOblS

,in

ados: qu

qua poteftate hzec fac:am.

- & Adhi

.3o. Baprifmus Joannis , de coclo e,rat y an ex homlnlbus'2

mlft ade

Refpondete mihi.

feum.

31. At illi cogitabant fecum dlcentes CR dmerlmus : DQ

Colo:

ccelo ,. dicet nobis :

Quare ergo non credidittis ei ?

mte) oCci

32. Si dixerimus: Ex hominibus, timemus populum, omnes

enim habebant Joannem, quia vere propheta effet.

g E

vmeam

33. Et refpondentes dicunt Jefu.: Nefcimus..

Et refpon-

N de

ens

efus ait. illis: Neque ego dico vals, in qua poteftate

colonos

haec

]

aciam. -

25 s Nec

CAPUT XII

averunt ;

I AD

Parabolam narrat de vinea agricolis elocata . qui fervos ,

4ac

toftris?

filium patrisfamilias occiderunt ;

tentatur a Pharifeis de cen/it

15 Ft

Calari folvendo , €&? a Sadducaiis: de refurrettione :

interrogatur

Verunt eni

teliclo eo .

& Scriba de primo mandato ; ipfe vero rogat, quomodo Seribae

dicant Chriftum filium e[e David , docens. ab ipfis caven-

Iach

Uhns, ut

dum : "oiduam laudat ob duo minuta in gaza-

pbylacium mifja.

H Qui

65 & non

4Ifa1æ I.

T a ccepit illis in parabolis loqui: Vineam pafhnawt ho-

D fed j

5. I

E

mo , & circumdedit fepem , & fodit lacum, & sedifi-

[erem

AT, 40 o

cavit turrlm & locav1t eam agrlcohs, & peregre profe-

1f Qu 1

Lucs, €Ctus eft.-

20. 9.

RT m

2. Et mifit ad agucolas in tempore fervum, ut ab agr:cohs

16 Arjl

acmperet de fru&u vineae.

3. Qui apprehenrum eum ce01de1unt, & dimiferunt va-

Cuutm.

I7. Wefy

QU fine

4. Et iterum mifit ad illos alium fervum & illum 1n ca-

plte vulneravel unt, & contumeliis a&"ecerunt

I8eEt1

s. Et

i

Onem i0n

[ J

I.

Lacum.-) uwo?wwov , id efï

locum

Oepzt n pdmäo/zs Joqui.) Unam

tantum parabolam refert hic ;ad excipiendum vinum ex uvos ex-

MarCUS, quare cumait , /2 parabolis, prefi'um

phchl

mlitgm

non obfcure indicat fe aliquas preter-

Iu V

mltcere

.z cap:te -vu'neraverunt j: NSo/j'o.

Y P

)h

Vineam paflinavit lomo ,652.) Hanc N;aavrrsg PxtDalaleray , conjetiis ia

Q

F lmgm

) d

parabolam. explicavimus Mat. 21. 53.

dlum jaam n cepire va. uerarlmt.

& aQ

-

IS' Vtr/'

r

*

R

CAPUT:

X[Ia

227

vos-&

g. Et rurfüm a'ium mifit, & illum occxderunt, & plures

5,

ahos : quofdám caedentes : alios vero occiden:es.

.6. Adhuc ergo unum habens filium chariffimum , & illum

nibus?

mlüt ad eos noviffimum , dlcens : Qula reverebuntur filium

meum.

s:De

.77. Coloni autem dixerunt ad. mvmem .Hie eft hæres » ve-

1te, occidamus eum , & noftra erit hzereditas, .

omues

g. Et apprehendentes eum, occiderunt: & ejecerunt ewctra

vmeam.

p

refpon

9. Quid ergo faciet Dominus vinese ? Vemet j & perdet

eftate

colonos , & dabit vineam aliis.

- 10. Nec fcripturam hanc legiftis : b Lapldem, quem repro- me

ls

baverunt sedihicantes ; hic fa&tus eft in caput anguli:

II7.

Ir. A Domino fa&um eft iftud ,. & eít mlrablle in ocuhs 22.

I('

90 , d

noftrls 2

de cuti

12. Et quærebant eum tenere, & txmuerunt turbam, cogno. Matth

verunt enim, quonlam 'ad eos parabolam hanc dixerit.

Et 21.42.

rrgaiur

. reli&to eo abierunt :

A&or

h Suriha

I3. c Et mittunt ad eut quofdam ex Phamfæls, & Hero-4 B.

00

dlams , ut eum caperent in verbo.

L

.14. Qui venientes dicunt ei : Magifter, lcnnus, qula verax j per:

es, & non cüras quemquam, nec enim vides in faciem homi- . 7.

fed in veritate viam Dei doces : licet dari tributum Cze- eMatt

aavit ho

. num,

22.15»

fari, an non dabimus ?

Luc&.

i d

15. Qui fciens verfutiam illorum ,. ait illis: Quid me ten- 5555

'e pïO o

tatis?- afferte mihi denarium , ut videam.

16. At illi attulerunt ei. Et ait illis ; Cujus eft lmago hæc,

j agncol

Dicunt ei: Cafaris. -

& infcriptio ?

17. Refpondens aütem Jefus dixit illis : 4 Reddlte 1g1tur,

R

at V*

»quce fünt Caefaris, Ceefari, & quae funt Dei, Deo.

E.t mira-

137

bantur fuper eo.

-18. « Et venerunt ad eum Sadducai, qui dicunt: refurre- « Matt

Gionem non effe :

22.23.

H

& interrogabant eum dicentes:-

Ff2

19

Ma- Lucz.

29-27.

| eft ]ocu

. Er mittunt ad eum , &fe.) *Hæc -Grece hypocrlfim ,ld eft; fïmulaclo-

"aL Do

explu.avumus Mlatth. c. 22 15.

nem.

14 Vides.) Id eft re(picis.

IT7. Super eo.) Scnhcet Chnüo, ejus

, Faciem.) id eft perfonam , quafi i di-

admlrantes faprenmam ,quà eorum ca-

i. v

Cat :

N"IFW ^

INon €s acceptor petfonarumm.

ptiones - -eluferat.

5 Ver/;'attm.

Syrus fmudem ?

18. Veuerunt ad enm. deducat , 8e.)

f 4""" !

L d

228

EVANGELI:I SECUND UM MARC

fDeut:

- X9. Maglfcer, Moyfes fbis fcripfit : f ut fi cujus frater

tamoum Í

25— 5 mortuus fuerit, & dimiferit uxorem, & filios non reliquerit,

facrficii s.

accipiat frater ejus uxorem ipfius, &refufm et femen fratri fuo.

js Je

20. Septem ergo. fratres erant , & primus accepit uxorem,

ili: Non «

& mortuus eft, non reli&to femine.

p*

itferrogar

21. Et fecundus accepit eam, & mortuus eft, & nec lüere-

s En

liquit femen.

Et tertius fimiliter.

7

ttodo dicu

22. Et acceperunt eam fimiliter feptem, & non rehquerunt

femen.

Noviífima omnium defun&a eit & mulier.

g

16 Ipfe |

ts Domim

.(23. In refurre&tione ergo cum refürrexerint, cujus de hlS

(5 tuos, f

erit uxor ? feptem enim habuerunt eam uxorem.

4 lpfe

24. Et refpondens Jefus , ait illis: Nonne ideo erratxs, non

Q2 E

fmentes Ícripturas, neque virtutem Dei ?

8 Et di

25. Cum enim a mortuis refurrexerint, neque nubent, ne-

*

Votünt n flo

que nubentur, fed erunt ficut Angeli in 'coelis,

39. Rt n

26. De mortuis autem quod refurgant, non legiftis i in hbro

tlícubitus $

Moyü

fiper rubum quomodo dixerit illi Deus, inquiens:

4o. Qui (

gExo. g Ego fum Deus Abraham , & Deus líaac , & Deus Jacob ?

Wationis : |

atth

27. Non eft Deus mortuorum fed v1vorum.

- Vos ergo

ILauE

multum erratis.

bMatt

22.32.

Quomodo tu

48. & Et acceffit unus de Scribis à qul aud:erat illos conqui-

Kibant t

22.35. rentes , & videns quoniam bene illis refponderit, interroga-

vit eum, quod eflet primum omnium mandatum.

2

x

efus autem refpondit ei :

Quia primum omnium man-

d Nor g f

"Deüt datum eft : ; AudiIfrael, Dominus Deus tuus, Deus unus eft.

M énim eü

4

3o. Et diliges Dommum Deum tuum ex toto corde tuo, &

J & amare

ex tota anima tua, & ex tota mente tua , & ex tota Vntute tua,

Hoc eft primum mandatum.

l df)[d

kLev.

31. k Secundum autem fimile eft 1111 : Dlhges prox1mum

39 h d

AUefe ;

I9.I8.

?il

Matth

tuumtamquam teipfum: Majushorum aliud mandatum non elt.

caVImus /H

t

22.

32. Etaitilli Scriba: Bene, Magifter, in veritate dixifti,

Stal;,- )

Ve(h

Rom. quia unus eft Deus , & non eít alius prceter eum.

/

E

l i

)N

I3- 9-

Dono, )

33. Et ut diligatur ex toto corde ; & ex toto mtelle&u,

771

aï & ex tota anima; & ex tota forntudlne, & diligere proximum

P

tamquam

L 7,,* |

]acob

demndcu

pl

Y 1 Ce

"n ?'f

Vide dl&a Nfacch c. 22. 23 ubi hæc

28 Acce:j' 9 unus de &'r:äts, ö' k Hæc

Tl inee

110 nor

exphcavxmus

expllcawmus Matth. 22. 3.

Con)e&

rl:ue

'Io. $emez.) Id eft, proiem,

Cangmrmtc:) Id eft dlf putmtesa

1 Doteft

.95. Super rubum.) ld e&, Juxta ru-

slq

t vad,um

bum , vel ex rübo.

!tgcre

4 d:/:ga.wr ) TO a«yuvwv, d:-

hat

tl u

m', l

l;

!f

[

-

CAPUT' XII.

229

frater

tamquam fe' l,fum Y ma; us eft omriibus holocau&omatlbus &

facrificii s.

queri, -

trifuo, -

/:34. Jefus autem videns, quod fapxen*er refpondliï'et, dlxlt

YOIe, -

illi : Non es longe a regno Dei,

Et nemo Jam audebat eum

ïnterx ogare.

itere

35.. Et rcfpondens ]efus d;cebat, docens in templo Quo-

modo dicunt Scrlbæ Chrlüum filium effe Davíid.

;uerunt

36. Ipfe enim David dicit in Spiritu fan&o : / Dixit Domæ-l Pfar.

IO9-1T.

nus Domino meo, fede a dextris..meis , donec ponam 1mm1-

Matth.

:delis -

- os tuos, fcabellum pedüm tuorum.

Lucz.

22-44-

-21. Ipfe ergo David dicit eum Dominum, & unde eft filius

j Q1 |

:ejus ?

Et multa turba eum libenter audivit:

20.42.

g. Et dicebat eis in do&trina fua : m Cavete a Scribis, qu1 " Mat

vo unt in ftolis ambulare

& falutari in foro.

3. 5*

nt, ne-

Lucæ-

..39. Et in primis cathedrls federe in fynagogls, & primos

11-43

dlícubitus in coenis :

in hbro

20.406.

qulens «

-40- Qui devorant domos viduarum fub obtentu prolixa

orationis : hi accipient prolixius judicium.

icob !

os etgo

41. 1 Et fedens Jefus contra gazophylacium , afp1c1ebat »Luc.

quomodo turba Ja&aret 2es m gazophylac.lum, & multl divites 21- t

conqu

Ja&abant multa.

N

err083'

ng

42. Cum

m f

W

34. Nan e£f. lor:ge 4 regno Dei. ) Mul-

ut €0s, qul dona. in. gazophylaclum

cum enim eft approbare Dei- prxce-

conjiciebant, contemplaretur, & ali-

us t

TE

;& amare

cai fi opus addatur ,

quid inde doGring ad difcipulos deri-

't007

fcu exccutlo ; confecta res eft.

dret

-37.. Unde. ): Id'eft quomodo.

- Contra gazophylacium. ) B5 reglone

ute tllao

38- In d.cirina fua.) ld eft docens.

"Cavete 4 $cr zäts

gazophylacii.

Porro gazophyl.cium

oximum -

&6c.) Hxc expli-

dicitur a yz/ , id eftdivitiis, & ov-

cavimus Matth. c. 23 initio.

N«rTtt) , ld eftesodire ,

quafi dicas:

non &

Stolis.). V eftibus fplendidis.'

Locus ubi templl dlvmæ condebzm-

dmüb

d foro.) ld et publice.

tur, & cuftodiebantur ; erat antem in

540- Domoes.) ld eft, iaculcates.

templo ejustodi locus dupléx , alter

' Gb£entu.) Prætextu

in quem pecunia , aker in*quem res

telle&lla

/Pro!txlm 7uäcmm) ld e& ; ma;o-

rem condemnationem.

alie majoris molis a populo conjicie-

oxim?

bantur. llle arca erat , quales nunc

amquam

41. Sedens Jefus. )

) Utrum lamtudt-

in templis videmus , lib. 4. Reg. c.

—

ne, an certo potius confilio ibi fede-

12. 9. Io. hiéaula, ut locus aliquis

Xxity, incertum e(t ; fed fieri ex eventu

hujusmodt a nplus

& mulcarum re—

s,ö'f)Hæc

cónje&ura patePc ^de induftria fecif-

^fum capax

Efdr. c. Io. 38. &

fe * 1dque verbum Grecum, quo fta-

Joan.c. g. 20. Chrlftuse regione ga-

timi utitur, indicat. T eäswgu, "wfpicse-

zophylacii prioris; 16 eH: drcw , fednl'e

bat, amf derabat , quafi ideo fédiffet, :dicitur.-

I

&

290

EVANGELII SECUNDUM MARC.

42. Cum veniffet autem vidua una pauper,

mifit duo- mmuta,

H tertonbat

quod eft quadrans.

& Andrea

43. Et convocans difcipulos fuos, ait illis : Amen dico- Voa

4 Dicr

bis, quoniam vidua hzec.

pauper plus ommbus mlüt, qui mi-

*

hiec omn

ferunt in gazophylacium.

$. Et 6

4*. Omnes . enim ex eo, quod abundabat 11115

rmfernnt

hasec vero de

quis vos f

&um fuum

penuria fua omma, quae haburt, mlfit totum vi--

D

6 Multi

3

Q &m

CAPUT XIII

j Cum

tlmuentls ;

Templum dicit evertendum, prædmtque bella, &? varias. qz?ïlfïm-

4 Exur

t65,ac perjecutiones, abominatienemque de/olatzonzs, de píeudocbri-

gumn, &

jhs

€ - pleudopropbetis : pofl figna im corporibus cæle/hlm:

lorum ha

fvemet cum glorm Filius bominis , & bu]us fignum dat a

9. Videt

€4 : quia autem nemo tempus noviz , ;ubet

l, & In

üabltls p

omnes vigilare..

10, Et j

nMatt I.

T a cum egrederetur de templo, ait illi unus ex drfci-

Belum,

24. I

E

pulis. fuis : Maglüer, afpice quales laprdes, & quales

Ar d. RE

ftru&turge. .

qud loqua

2. Et refpondens Jefus, ait illi : Vldes has omnes magnas |

Iqumm,

&Luc.zedificationes ? ? Non 1ellnquerur lapls fuper lapfdem, quw

19-M- non deftruatur.

QU Tl'ad

& nfürge

" Etcum federet in monte olivarum contra templum in-

T$ Eter

terroga-

lm f/&m[þ

Muwu/ti drvzte: ]4&46472: multrz ) Sen-

luit fortaiï'e vnduam * ut tnvxdlam Vl"

H. u

fus eft ,: multos divites veniffe , quo-

taret , laudare publice, omnique po-

Iemï Ubj 110

rum finguli ja&averunt, multam ma-

pulo praferre. -

Vel non exiftimavit

gnamque pecuniam , cum de diviti-

ünt : fuglal

alios, quam difcipulos fuos, idoneos

. Ft

bus fermo eft, dicitur eos ) jatlaffe ,

auditores effe ,, quibus id exponeretur,

cum. de v1dua , "ie , fortaffe , ut

Plus mifit.) Spedata ejus inopia &

$,

hujus modef m[gmfïcareeur, & mo-

charitate ; quia vidue & pauperi plus|

Et qu

dus. offerendl ab omni oftentatione

erant duo illa tninuta ,. - quam diviti-

"at

Th f

alienus , femper tamen in. Graco. eft

busargentez, aureaye pecunis.

verbum /JZAA«» ,. quod fimpliciterja-

4« Ormnem villum fu. ) Pecunio-

X

cere fignificat.

lm, quam habebdt ad parandum fibi

42. Mifit. duo minuta quod . eff qua-

Vl um.

di

u

[Mlplen lj "

drani.) Quz duo minuta fimul fum-

I

jT cum egrederetar , E)": ) V;de

u

4td) l

pta ; qu adrantem 'efficiebant.

Qua-

dicta Matth 3e. 24 I- & dem :

n

?ld

efit

drans eft quarta parsaffis (asautem de-

CGPS

cima parü denarii , . .vulgo guattrzno.)

)

Conita: re»zp!uw. ) E regwne p&*tus M

:

«

Tlal

43* Con'vomm dtfajwlvs J9o) No-

templh

z

Ilhis * Pideje an

t

CA'PUT

XIII.

23[

) füifuta,

terrogabant eum feparatlm Petrus, & Jacobus, & ïoannes,

& Andreas :

dlCO voa

4. Dic nobis, quando ifta fient? & quodügnum etit, quande

; qui mx«

hzec omnia incipient confummari ?

tmferun

$. Et refpondens Jefus coepit dicere illis: * € V1dete , ne « Eph.

qms vos feducat.

5-

totum vie

'6. Multi enim venient in nomine meo dlcentes : qura ego "'ef

fum .& multos feducent.

9. 'Cum audieritis autem bella, '& opiniones bellorum,: ne

timueritis :

oportet enim hac fieri, fed nondum finis.

T aþïifïw-

.8. Exurget enim gens contra gentem , & regnum fuper re-

eudotirie

gnum, & erunt terraeemotus per loca, & fames : Inltlum do-

lorum haec.

alb

m dul d

9. Videte. autem vofmetipfes. "Tradent enim vos in conci-

liis, & in fynagogis vapulabitis, & ante prafides, & reges

j

Ítabitis propter me, in teftimonium illis.

Io. Et in omnes gentes prlmum oportet prædlcan Evan-

gelium.

j diíc

k qui

ir. d .Et cum duxerint vos tradentes, nolite præcogltare Wlatt:

quid loquamini : fed quod datum vobis fuerit in illa hora, id 1o-19«

ucae

nes mognas:

loquimini, non enim vos eftis loquentes, fed Spiritus fan&üs.

2. II«

)ldemn qui

I2. 'lTradet autem frater fratrem in mortem,:

& pater filium: », 14

& confurgent filii in parentes , & morte afficient eos.

m jlom; m-

-13. Et eritis odio omnibus propter nomen meum. :

ul au-

terr083'

tem fuftinuerit in finem, hic falvus erit.

/

—14. e Cum autem vrderms abominationem defolationis ftan- «Dan.

: mvldlam Vl

tem, ubi non debet: qui leglt, intelligat ; tunc qui in Judaea 9. 2'7-

ompiqié D

funt ; fugiant in montes:

24 ïï

on esifiumavit

Is. Et qui fuper tetctum, ne defcendat in domum, nec in-

Lucz.

; f0f (done

troeat, ut tollat quid de domo fua :

*QI.90-

expmlefem ,

|e us mo]m

16. Et qui in agro erit; non revertatur retro tollere veih-

Juperl P

mentum fuum.

, quam dwm

7Væ

i

gpeo

peconto*

j.)

àD

4 Incipient can]);mmarz) ln Græcu

In teflsmonium illis. ) Id- eft, ad te-

p

dum.mf

eü

OQuando bsc omwia: canfwmmtmda

fti&candum illis de me

1

Ü

)

.vil

fw»* ? id eft perficienda.

II. Nal:tepræcog:rme, &. ) Vlde

;

IT i

6. Ego [um. ) Scilicet Chuf'tus ex-

di&a Matthei c. IOo. I9. ubi hec &

pectatus Meffias.

fequenti

a explicavimus.

9. Videte vofmetspfos. ) Cavete vo-

I

. C

»

autem videriris 4£omm4tm-

il

ls.

nem; !&c ) Videé di&a Matth, 24.16. ,

hs

A

232

EVANGELII SECUNDUM MAR C.

17. V:se autem prægnantlbus

& nutrrenubus m ähs

fuäm, &d

chebus

ton prece

.18. Orate vero , ut. hyeme non fïant.,

j Vigil

19. Erunt enim dies illi tribulationes. tales , quaïes non

ma fero

fuerunt ab. initio ereaturae, quam condidit Deus, ufque nunc,

- K Nec

neque fient.

7- Qu

20. Et.nifi breviaffet Dominus ches., non fuiffet falva: cmnls

-cato : fed propter ele&tos, quos elegit, breviayit dies.

£fMatto

21. f Et tunc fi quis vobis dixerit: Eece hic eft Chrlfm-s,

(ufutant

24.23- ecce illic. ne credideritis.

4UC€.

j ag

2I.

- Exurgent enim pfeudochrifti , & pfeudoprophetæ, &

ir a Tudt

j dabum

t figna, & portenga ad feducendos., fi herl poteft etiam

elcetos.

"

Bnem i G

diiulis ; ]

23- Vos ergo wdete, ecce przedixi vobis omnia.

glüie

.24. g Sed. àn ilis diebus poft tribulationem Illam; fol com-

ii at

13-10. teneb1 abitur ,

& luna non dabit fplendorem fuum.

i Pory

Zec

|a5. Et: flellas cocli erunt decidentes, & Vlrtutes, quae n;u

Cazplm í

?oel7

oehs fünt, movebuntur.

n

2: 10O..

-26. Et tunc videbunt Filium homml.s venientem m nublbus

cum virtute mul:2,. & gloria.

AMatt.—/27..k Et tunc. mittet Angelos fuos , & congregablt ele&tos:

L D ata

24-3.- fuos a quatuor ventis, a fummo terree ufque ad fummum cosli. -

ban

28. A ficu autem. difcite parabolam : Cum jam ramus ejus, -

doo tenerer

tener fnerit, &.naia fuerint foha, cognofcztls, qu.la in pro-

b cheba

proximo fit aeftas.

29. Sic & vos cum wderms hæc fieri $ fcrtote quod in.

tcu

- proximo fit in oftiis.

üïmbere "

30. Amen dico vobis, quomam non tranfi bl;t ,csenerano hæc,,

[

donec omnia. ifta fiant.

T Dtettofr

31. Codum, & terra trani' bunt

verba autem mea non

tranfibünt.

J Sefo

D.

32. De die autem illo, vel hora nemo fcit, neque Angeh

mf

zut quitu

in coelo, neque Filius nifi Pater.

Üicit, as

-*"T/thr

33. 6 Vldete vrgllate, & orate: nefcitis enim, quando tem-

Xüia.

V iteunj

2442* pus fit. .

34- Sicut homo , qm peregre prefe&us reliquit domum

5 ct f omw"fd

en

fuam

x

Jl

24-. Poteffatem cujusque. apen.r.) Id

Vtgllet' ) Submtclhge,. & vos vng»-

hï)

eit, potetïacem faciendi, quidquiddo- late,

mui uule eflét, aut. opporcunm

E

Bll æ»l CO

$ CAPUT XII. & Xlir..,

33

jn ii

J fuam, & dedit fErviS'/'fuisïp'oteiï—gtgm cujufque operis, & jani-

tori przecepit, ut vigilet.

:

]

R

igilate ergo (nefc

itis enim quando dominus domus ve«

niat :.

ales t |

fero, an media noCte , an galli cantu, an mane. )

:.36. Ne cum venerit repente, inveniat vos dormientes. -

jenu,

L 37- ;qud autec

m vqbis dico, omnibus dico; Vigilate.

Ebfämllg,:niS ff

CAPUT.' XIV.

7A

Chrilus;

: Conjizlmnt þritz'cz'pe

$ facerdotum de occidendo Steju. , quz zlng&enfa

pretiofo a suiere perfunditur , murimurantibus dicipulis , vendi-

tur a Sfuda; decujus proditione difcipulis loquitur in cenay in qua

&" Va

panem in corpus Juum , C? vinum i Janguinem confecrata. tradit

difcipulis ; Predicit. omnes fcandalizandos, & trinam Petri nega-

dipmem : ac po

trinam oratienem capitur a

udais, quorutm

fnï Vcn'n'f'

hi. Petrus abfcidit auriculam , & difcipulis fugientibus , coram

a à falfis te[libus accujatus , orti[que reus- judi-

, que n :

j €dius , confp

uitur, ac caditur , & ter .a

t

Petro negatur.

:

Bïduüüf ,& Qtïære- ,eMat.

j dettos |

1. o T Rat aute&rPafc

ha, & azyma poff

ub 1

- bant fummi facerdotes ,

26, 2.

dolo tenerent, & occiderent.

& Scribe , —q'uomcïxdo eum

LUuca

Imyus. eju& '

*

22* I.

2

- 9. Dicebant autem non.i

die feücä, ne forte tumultus fie-

U

ret in populo.

quin

(3. b Et cum e

ffet Bethanize in domo Simonis leprofi, & T€- / Mc.

cnmberet, venit mulier habens alabaftrum unguen

ti nardi fpi- o6. .

effudit fuper caput ejus.

- Joann.

jiol þgtä Pretioiïe-, & fra&to alabaítro ,

»

4. Erang 1'2- I-

gez not

3 äg.mSeFa* , vm .medt"a».;;aäfe ,' &76. ) 1.

'VR?;!- amten .P;z/ä/m, &c. ) Viqde

t

,

dicta Matth. c. 26. T.

De'goat qu:tuor no&urnas vigilias;

E

z

LA

16,*An'g€b

quafr dicat, an venturus fit prima ,

-

)ma. ) Pluralis eft numeri.

an fecunda , an tertiaà , àn quarta vi-

(V Et um c([et Bethanta- Y Vide

dicta Matth. c. 26. 6. ubi hec, & fe-

jpdo t

N-

Omntbus t"[;"'- 'v;'gz'ï;:)e'. ) Sïgng;

quentta

e&tantia ad hiftoriam paffio-

1

Jficat fe non folum. hzxc cis dicere;

nis Chri

| explicavimus.

Ipft verfi-

culi fatis. indicantur in margine tex-

; domm -

qui audiebant, fed etiam omnibus,

$i quid przterea

-.'

jum, - qui poftea vcnturi eflent usque ad

tus Évangelici.

-movi .ifm?m diem.

notandum occurret, fubjiciemus, ut&

hactenus fupra fa&dum eft.

Y

E |

: Bü/: mm agzï.f&&mä.. ro;(;. m;

m

M EVANG-ELIVI SECUI.QDUM MÁRCG.

- 4. Erant autem quidam indigne ferentes in:ra femetipf?dsg

Àmetn dïc

; "& dicentes: Ut quid perditio ifta unguenti fa&ta eft?

] dit me

$. Poterat enim unguentum iftud venumdari plus quatm

1. Àt

trecentis denariis, & dari pauperibus. Et fremebant in eame [ Nonquid

6. Jefus autem dixit : Sinite ea

1o. Qu

m, quid -iïli)y moleiþ eftis ? -

7

i

Bonuin opus operata eft in me.

- Thanum j

7. Semper enim pauperes habetis vobifcu

m;& CUA veldti

ar-Nt

deeo, v:

ritis, poteftis

. illis benefä;erä,;mä autem .nanfen.;?fer ha«

betis.

$

&t bg

-.8. Quod habuit haec , f

RUE

i&it, þyævenït ungeire .cqrguis ',m'e;-uv

in fepulturam.

L]

" nedicens,

-.':.9. Amen dico vobi

s: Ubicamque preädicatum fuerlt Evan-

pus meum

25 Ea

- gelium iftud in univerfo mundo, & quod fecit heec, nafrabla

£

*

turin memoriam ejus.

& illo om

. Miat.

IO. c Et Judas Ifcariotes, u

*

nus de duodecim, abiit

: 44. Etz

1614 m

E'd füm-«

*

à

os facerdotes, ut proderet eum illis.

»

pro muli

II. Qui audientes gavifi funt, & promi

ferunt ei pec'uni'al

»-

m

1

34. Atre

2Mfat.-

fe daturos: Et quzerebat, quomodo eum opportune traderet.

-

Y itis, u

Y

12. d Et primo die azymorum quando Paíc

ha immolabant,

$o Dei,

26.

17- dicunt ei difcipuli:

16 Eth

L

duces Pafcha ?

ngvis eamus, & pg;*emus tibi, ut manjv.

:v Fta

22. 7.

13. Et mittit duos ex difcipulis fuis, & dicit eis: Ite

"

a a

aela; l

"vitatem ,.

. & occurret Voþixs:hom»o lagenam aquæ

baj ulg,njs;' fe-

&ttür r

quimini eum.

&

4 Sed

I4j4 Et quocunque

introierit, dicite domino domus ,quia

leum

Ma

gifter dicit: Ubi eft refe&tio mea, ubi Paícha cum difcigg—.

-

x

1. kPetr-t

lis mets manducem.

Í€, fed noi

rs. Et ipfe vobis demonftr

-ab.i't cænacuiüm gfande,:&rgtm:ïx

y. a

& illic parate nobis.

& at

16.*Et abierunt d

ifcipuli Ejliä., '& venerunt in äVitatem,-—-&;f |

Bttürus

4

*

a

" invenerunt, ficut dixerat illis, & paraverunt Pafcha:

Jt.

L Àt j

17. e Vefpere autem fa&to, venit cum duodecim.

Tnori t

260200 x

bant

iuca

18. Et difcumbentübus eis , & lman'ducam'ibus,- ait Je

22.14.

'92 Z'Eh V

Vx'ïzx

E

s dïfCïþuh:

domus parte , Grace dywexysoy , quafi.

3 Et af

fi&ile.

13- Lalgvmam.þ) XEQAMIO id eüi, vas

dicas a terra elevatum , erat ea do- .

mus in-monte Sion, ubi creduntur ||

WPIt ayey

I4. Refellio mea.) waTaNuuas diver-

Jq'rizm.

Syr. Locus. COmUMVIH.

*

Apogoli lackuiffe 'pc;ft- Pafïiom):m.

5. Cæmculum.)-*Era; m fuperiore

J

[» A P,V UT ; .XIV-.

35

É

Pqu, T

fjoan.

t;xeti

! Amen äic&ï vobis, f quia ugus,exf»þvobirs trgdet me, qui man-

1321*

4 ducat mecum.

3

" q

un

1g. At illi coepe

runt contriftari, & dicere ei üngulaþim:

tinen ] Numquid cgo?

:

1 i

s;

.

L

2o. Qui ait 1

lis : u nus :

.ex'duïodec'im , quif»ihtingi't mecum

efï/i'(eüïs h

] manum in catino. —

1

*

.

dem hominis w;'ad'it,. g ficut fcriptum eft g Pal.

m volue-

- 2r. Et Filius qui

de eo, vae autem homini illi per quem Filius homiynis tra- 4o.1o

:m?er h;g;

. CCOT

; 8

etur, bonum erat ei, fi non effet natus homo ille.

1

I. 16

42. h Et manducantibus illis, accepit Jefus panem, & be-

b Mat.

x m

"mnedicens, fregit, & dedit eis, & ait : Sumite, hoc eft Cor-

25.06.

1Cor..

ii Erate

pus meum.

.|93. Et accepto

, naïrabh*:

1

ex illo omnes.

Calice , : gratias agens d'ek'd'jt eis ?1 & biberunt 1124

D

. 924. Etait illis: Hic e

f S*a-n,guþi's meus. novi teüam.e-hti,,- qui

TL

4

pro multis effundetur.

*

ecininm.

/.24. Amen dico. yobis;. quia jam non bibam

de hoc g-eni'mi"-

ne vitis, ufque in diem illum , cum illud bibam novum in re-

quderte

molabatity

gno Dei.

26. Et hymno di&o exierunt in Montem olivarum.

V

E

*

.

.

.

EX

a

lizabi

miiniin me:!

n no- IIOHU.

21. Et ait eis Jefus: ; Omnes fcand

-T ] c* -

&e ifta; quia fcriptum eft : lg/Eercutiam paftorem, & difper- äözï

gentur oves.

um d

-28. Sed po

ftqïu-a(m' vfäfiirrexero ,L pr.æ;e:cïam .vos in Gali- !3- 7*

leeam.

-

,müs , qm&

'29. Petrus autem ait illi: Et fi o

mnes fcandalizati fïüez:i*x?,t' in

n difw;ï

te, fed non ego.

--

$o. Et ait il [

efüs: Ameb-dico Hbi, quidtü hedie Bd no:

&e hac, priusquam g-g?lïiS; vocem bis dedi,er.i-t ,;'te'r"me es ne-

y,lt atmï

gaturus.

E

L]

ivitat!?m)fg;'äTï

Ü

H

3r. At 1

lle 'amplïUS- loquebatur: Et fi oporïüyeri't me fimul

.;ha j

commori tibi, non te negabo. Similiter autem & omnesydïiä

T.

cebant.

t fe

fus:

5

a

. $2. 1Et veniunt in

praed;um , cui nomen Cethfemani. xE'"t*'z':Mät;

ait difcipulis fuis: m Sedete hic donec orem.

26.36.

/

F2i.uce

"$

*

"

3. Et sffumit Petrum, & ]acobu ,& ]*'o-ann;m"fccum,;.&

,22;4'0';

qu

e

al

coepit pavere , & taedere..

-

MP

.afftonem'

Gga

24. Et

236

-'EVANGELiIfSECUNU*M MA—RC.'.,

^

44. Et ait illis: "Triftis eft

3

| a

anima mea ufque ad mþi?tem, fü-

ftinete hic, & vigilate.

7

pE

55. Et cum proceffiffet paululum,

procidi;* fuper terïama

&

convenerun

orabat, ut fi fieri poffet , tranfiret ab eo hora.

;

*

2

$4 Petr

aeium fumi

46. Et dixit: Abba pater, omnia tibi polfi

bilia funt, trans-

fer calicem hunc a me, fed non quod ego volo, fed quod tu.

& calefaciel

37. Et venit, & invenit eos dormientes.

Et;it Petro

7

bant adverfi

35 q Su

mon, dormis? non potuifti una hora vigilare?

38. Vigilate, & orate, ut non intretis in tentationem. SPK

nec invenjel

ritus quidem promptus eít, caro vero infirma.

--

z

- S6. Malt

dicens * ,

49. Et iterum abiens oravit eandem fermonem

& convenier

. 40. Et reverfus denuo , invenit eos dormientes ( erant e-

- $. Etqu

nim oculi eorum gravati) & ignorabant, quid refponderentei.

41. Et venit tertio, & ait illis: Dormite jam, & requiefci-

verfus.eum,

58. Quon

te

Sufficit: venit hora:

| ecce Filiiy;s hominis tradetur inx ma-

Ym templun

nus peccatorum.

L2

DufaCtum a

42. Surgite , eamus, ecce qui

me traaet ., prope eft.

39. Ft nor

»Mat. 4j. Et adhuc eo loquente, venit Judas Iícariotes unus de-

6o. Et ey

26.47. duodecim, & » cum eo turba multa cum gladiis,lignis, a (1)

ucz. f(ummis facerdotibus, & Scribis, & fenioribus.

.

xvitxJefum) (

22.47

d

icens: ,Quem-

- [ biobjiciunty

oan.

44. Dederat autem traditor ejus fignum eis,

aC

L. me ll

1g. 3. €

umque ofculatus fuero, ipfe eft; tenete eum , & ducite caute.

- 5 facerdos

4$. Et cum veniffet , ftatim accedens ad eum , ait: Ave

".

- "IUS "61 bene

Rabbi, & ofculatus eft eum.

*

L]

- 46. At illi manus injecerunt 1

n JEfum ,& tenuerunt eum.

RUO fomini

^47. Unus autem quidam de circumítantibus educens gla-

: : Qum ftubibus

dium, percuffit ferv

*

um füummi facerdotis , '&i amp-ut-avitliUi

i 3' Summ |

auriculam.

$

5

/48. Et refpond

ens Jefus, ait illis: Tamquam ad latronem

exiftis cum gladiis, & lignis comprchendere me?

- 9

uotidie eram apud vos in templo docens;.

& n'o.'n m'e.

L'.;-ü'llthC f eQ

tenuiftis:/ Sed ut implean:ur Scripturae.

:

..50. oTunc difcipuli ejusrelinquentes eum, omnes fugerunt.

2USDütag. focg.

Atütn Vé(le

;Mat; $1. Adolefcens autem quidam fequebatur eum am

i&us fin-

füif

Hs Mmæ

25,54 done fuper nudo , & tenuerunt eum. -

aqu

E

Ut yox

mus, ng

T

i5 À fummis faceraot.:ibus:. Ip edit. Sixt. leg, miffi a l'ummis- l'ace.rdotib"us.

f

SI. -4dolejcemns, & c.) Al

j»paret, hunc

Qd v

fsf

34- Suflinete.) Id eft, expectate

fortaflis horti cuftodem,

à

repitüu ex.

lite p

l Ts

33'. Hara.) Id e&;'

Suje

"hdo,) C

; nre:pvatcrecur.

Pamo , fcilicst,

citatum € l;&o Iurxexili'e , opertum

mllfïur:

ä

|

hs

CAP v'*f?r ; xn;.

237

I

: 5'2 At ille- reje;?tg findone, nudus profugit ab eis.

*

*

$3. p Et adduxerunt Jefum ad fummum facerdo

tem 3 &

p Müt.

26-. 57- :

n

convenerunt omnes facerdotes, Scribze, & feniores.

ca,

.$4. Petrus autem a longe fecutus eft eum, uíque intro.

ingzu.

54«

ml

atrium fummi facerdotis, & fe

:

debat cum mini&rif ad i,gng

odti, 1

& calefaciebat fe.

.

ls 180133

10: 51 I

$95. d Summ! vero

fäcerdotes, & omne c—on,Ci:lium' qu3ere- ;Mat.

bant adverfus Jefum teftimonium , ut eum morti traderent, 26.59.

x

x5

nec inveniebant.

. s6. Multi enim teftimon

ium falfüm vdicebänt adver

n*

& convenientia teftimonia non erant.

;f?ls—eum,' *

Tant 6«

..87. Et quidam furgentes, falfum teftimon

ium ferebant ad-

rentel. d.

verfus eum, dicentes

a

quieicie:

$8. Quoniam nos au

divimus eum dicentem: : Ego diffol- rJoan.

vam templum hoc manufattum, &

poft triduum aligd non ma- ? !9:

nufattum aedificabo.

*

"$9. Et non erat conven

1

iens teftimonium illorum.

fummus facerdos in medium, interroga-

drius de;

6o0. Et exurgens

vit Jefum , dicens: Non refp

.

ondes quidquam :a'dr eà, quse ti-

bi objiciuntur ab his?

uem-ä?

.61. Hle autem tace

bat, & nihil refpondit. Rurfum fum-

o Q

mus facerdos interrogabat

i

eum, dixit ei: Tu es Chriftus fi-

:

lius Dei benedicti?

: AW y

.62. Tefus autem dixit illi: Ego fum.

; Ft videbitis Fi-

$ Mafa

d

24.30-

fiüm hominis fedentem a:

4

; e.xtr'is/-virtutis Dei, & venientem

& 20.

$ glï*l v

cum nubibus coeli.

64.

653. Summus ergo

facerdos fcïndens

veftimenta fua'? ait :

t;vit miij

teftes ?

Quid adhþuc defideramus

64. Au-

atrOneFf :

Gg3

ündon€ fpectaturum, qüid effet. Daro-

&eRe, ut fimul cum Chriftotanquam

nbn me! :

ejus fectatorem ducerent, fed ille ma-

nius putat, fuiffe Joannem Apoftolum

nus eorum evafit, dimifla findone.

indutum vefte ccnatoria, quod dixi

yrerue.

rius, probabilius videtur.

&2. Rejella.) wuraNmo» rehitta.

Amidtus féndone.) Maldonatus pu

tat;

56. Comvenientia.) Scilicet inter fe,

Qs f* ]

fuiffe veftem, qualem 1talice appella-

in Greco, x«i ica1 al waervelas 8x

sus, Zemarra. ' Crediderim potius,

$o 2» , id-eft, & aqualia, five , paria

' 52: At;

feflumonia uon erant, quod bene ad

ut vox ipfa fonat, fuifle linteum,

quod veftis formam non haberet. lta-

P

fenfum vertit vulgatus, qux enim

lice appellamus, Lezzzo(o.

paria, aut zqualia non funt male

at hunea |

Super nudo.) Scilicet corpore.

inter fe congtuunt,

'K

repit

j exï

1

; ,Tcmgumr.'t entp. ). Apprehenderunt

;,ope" z

Ca/

EVANGELII

SECUNDUM MARC

238

44?1

64. Audiflis blafphemiam : qmd vobis videtur? Qui omnes

condemnaverunt eum eífe reum mor.is.

re(pondes

65. Et coeperunt quidam confpuere eum ,. & velare famem

$. Jelu:

P Qtas.

ejus, & colaphis eum caedere, & dicere ei: Proþhetlza &

miniftri alapis eum caedebant.

l

Det «

2 Mlat. -

:66. t Et cum effet Petrus in atrio deorfum vemt una éx

T vas, q

26.60. mcxlhs füummi facerdotis:

u

? Ent

67. Et cum vidiffet Petrum calefacxentem fe, afp1C1ens 11-—

erat vint

a6

E

hm lum, ait: Et tu. cum ]efu Nazareno eras.

17—

68. At ille negavit, dicens: Neque fcio, neque novi, qmcï

famebat il

" dicas.

9. d Pil

wM at.

Et'exiit foras ante atrium , & gallus cantavit.

€9. » Rürfus autem cum vidiffet illum ancüla à coepu"dxce-

. tatt vobls :

971 ve circumftantibus: Quia hic ex illis eft.

t

I0. Scle

æLuc

umm] face

.79. At ille iterum negavit..

x'Et poft pufillum. rurfus ,

22:59. qui adftabant , dicebunt Petro:

Vere ex illis es,

nam & Ga.-

1] Poni

oan

lildeus es.

tibbam dir

9:25-

4i. Hle. .autem Coepit anathemauzare &j Jurare. Qma ne-

1. « Pl

fcio homigem iftum, quem dicitis..

z

Vült]S facm

E:

3 "z'ïat

7?

taiim gallus iterum canptavit. . y Et recm datus eff.

If Atj

*75 Petrus verbi , quod dixerat ei Jefus: Priusquam gallus can-

A Plla*t

OL.D

13-28.

tet bxs , ter me megabls.

Et Coepit flere.

r

CAPUT XV.

i Iï Pilatg

raa

efus coram Pilato accz//atus , tiibil re[pondet ; præehgmzr Ba-

reüu-

W.

rabbas ,. Slejus. traditur crucifigendus , qui multis modis illu-

I6. g Mil

us a wnltïzbus

ducitur. ad cmczj'gehdum

& divifis ipfius ve-

anocant t

Jiimentis inter la rones crucifixus , audit variorum jatctatas i je

V. Etin

. bla[pbemias : fuboriuntur tenebra, & clumans Seus Eli ,.

Pm eïm c()l

acetoque potatus , eum clamore valido expirat , cu-

Ij pt

jus corpus a Fofepb fepelitur.

Qu

p»

'T confefiim mane confilium facientes füummi faærdo-

)&po

wMlat.. : dE

tes cum fenioribus, & Scribis, & univerfo concilio;

1o. Rt

27. F. vincientes Jefum , duxerunt, & tradiderunt Pilato.

ucae

& lndder f

4. Et interrogavit eum Pilatus : Tu es rex Judeeorum? At

M

22.66..

ïllgt

jsan

ille refpondens , ait illi: 'Tu dicis.

Dém (

I

/9, & Et accufabant eum fummi. faccrdotesfm multls.

J'ena

2M:t

DA

4. Pila-

[

yut

27-M2..

hia

—

H.

]uce

71 Awrkemmzdre. ) Id ePt exe-

4 kaäenmr bec capite, exþhm—

8. dþ"ldly í

23: 2 cran.

"Qu

DIPTRT Matrþx: cap. 27

a

-

C

CAPUT iv

g9

l OMQS

d Prlatus autem rurfum interrogavit eum dicens: Non-cjon.

1833*

refpondes quidquam? vide, in quantzb te- accufant

EM em

$. Jefus au:em amplius nihil refpoudn, ita ut mlraxetnrs

DUZ& &

j atus.

. Per dlem autem feftum foleozt dimittere 1115 unum ex

t una ex

vahs quemcumque. pctiffent,

É

"m Erat autem , qui dicebatur Bafabbas, qui cum feditiofis

Clens ü

. erat vin&tus, qui in feditione fecerat homicidium.

8. Et cum aícenditffet turba , Cco»pit rogare; hcut femper

(X

/

yl, quid

fac1ebat illis.

9. d Pilatis autem. refpondit eis, & dixit: Vultls dimit- ä'JOm

.

pit dice-

tam vobis regem Judzeorum? -

b

I0. Sciebat enim , quod per 1nv1d1am tradldlf*'ent eum

fumml facerdotes.

rürfus ,

Ü &Ga—

1r. Pontifices autem, conc1tave1unt turbam ut magis Ba-

N OE

rabbam dimitteret eis.

12. e Pilatus autem iterum refpondens, ait illis:

1d er go e!,ucæ

23.14

Qma 56-

vuitls faciam regi Judaegrum ?

oafne

us d

i f Atilli it:órum. clamávérunt: Crumfïge eum.

I4. Pilatus vero dicebat. illis : Quid enim mali fe61t9 At 18-49-

Ays can .

1111 magis clamabant: Crucifige eum. -

-rs. Pilatus autem volens populo fatisfacere , dimifit illis

Barabbam 9« tradldlt Jefum flagellis caefum ,. ut crumüge-

retur.

aitur Df

2dis i —

I6. g Mili:es autem duxerunt eum in atrlum prætoru, &gMat.

C(mvocant totam cohortem:

'27.27

gp[ (ps tt*

oan.

|

I7. Et induunt eum purpura, & 1mponunt ei pl le&entes J?

9. *

n )

fpm eam coronam.

st

38. Etcoeperunt falutare eum: Ave rex ]udæorum

(j

.X9. .Et percutiebant caput ejus arundine, & confpuebant

eum & ponentes genua, adorabant eum.

l f cerdo-

20. Et poftquam illuferunt ei, exuerunt illum purpura,

& induerunt eum veftimentis fuis , & educunt illum , ut

: cuncill

crucifigerent eum.

1

TU

SET- h Et angamaverunt praetereuntem . quempiam Slmo- ;Mat*

orum

nem Cyrenaum , venientem de villa, pat1em Alexandn, & 27.32

"Luese

Rufi ut tolleret crucem ejus.

]s

lv

22. Et 23:26

.

3 ,Jj?md:j]et) In Grsco e& aya Bowag, cum exclama[fet. -

h Och lna

tits

txfl'

terpres legit. ayaj3ag.

M

.

240

EVANGDLII SECUNDD M MARC.

22. Et perducunt illum in Golgotha: Iccum, quod e& m-

ter quas -

'terpretatum Calvarice locus.

]ofeph f

23. Et dabant ei blbere myrrhatum vinum : & non ac-

x

'f

n

cepit.

fitabant «

24. i Et crucifigentes eum , diviferunt vef'clmenta eJus,

Jerofolya

27.35. Inittentes fortem fuper eis, qms quid tolleret. -

&t p T

Lucæ

25. Erat antem hora tertia, & crucifixerunt eum.

quod eft:

23.34-

26. Et erat tltulus caufae ejus mfcrlptus : REX ]UD JE 0-

4 Ve

Q2n. RU M

19.23-

- ifeent

27. Et cum eo crucifigunt duo Iatrones : unum a dextrls-,

lum&

& alium a finiftris ejus.

li Plla

28. k Et impleta eft fcriptura , quae d1c1t : Et cum mlqum

Centurion

L SIETEZ

53.12-

feputatus eft.

4j t

29. Et praetereuntes blafphemabapt eum, moventes capita

feoh

p

- ijoan. füa , & dicentes: ; Vah qui deftruis templum De1 & in m-

45. ]

2

3 19. bus diebus resedificas :

Yrvolvit f

30. Salvum fac temetipfum , defcendens de cruce. :

eXleum d

31- Similiter & fummi facerdotes illudentes ad alterutrum

N

. Mar

cum Scribis dicebant: Alios falvos fecit, felpfum non poteiï:

Ul Doper

1alvum facere.

32. Chriftus rex Ifrael defcendat nunc dc cruce, vt vi-

Muleriys

deamus, & credamus: Et qui cum eo crucifixi erant, cone

" vitiabantur ei.

UfoElono,

33. Et faéta hora fexta, tenebræ fa&se funt per totam ter*-

ftta, dog,

^X

ram ufque in horam nonam.

"Uf

44. Et hora nona exclamavit Jefüs voce magna, dlcens"-

- spt1. m Eloi, Eloi, lamma fabaéthani ! quod eft 1nterpretatum Deus

LUET.

- er. 2. meus, Deus meus, ut quid dereliquifüi me?

5/

Matt -

35* 'Et quidam de c1rcum&anubus audientes, d:cebant Eece

A 46 Eliam vocat.

Es

la

436. Currens autem unus., & lmplens fpongxam aceto » C1r-

Tc

E

cumponensque calamo , potum dabat ei ,

. dicens: Smm e5 vi-

deamus , fi veniat Elias 'ad deponendum eum.

31- Jefus autem emiffa voce magna expiravit. -

C ln 1.

QUs hi

38. Et velum temph ícifum eft in dua /a fummo ufque

05

fentlan

tam i

deoríum.

Y qui

39. Videns autem Centurio ; qui ex agïverfo iïabat á quxæ

u

6

llt);md

st Qs

1 5 Veu

- fic clamans expiraffet, aitz Vere hic homo Filius Dei erat..

Wata

xMat. ^ 40- 5 Erant. autem ,& muheres de Ionge aip1c1entes: in-

f

LUT) /*

UT

2( 55*

ter

816

! U C

CAPUT XV.& XVI.-

241

d eü m-«

ter quas erat 'Maua Masda'ene, & 'Marxa Jacob1 mmorls, &

]ofeph mater, & Salome.

fon 204

41. Et cum effet in Galila, fequeban*m eum, o & fini- »Luce

T

firabant ei ,& alieé multee , quæ fimul cum: 'eo afeenderant g. 2«

nta e]US,

]erofolymam

y

42. p Et cum jam fero efí et fa&um (qmaerat parafceve, pMat.

quod eft ante: fabbatum

2757

UD o

43. Venit Jofeph ab Arlmathla nobilis - decurlo, qui & Luce

x

ipfe erat expe&ans regnum Dei , & auda&er 1ntr01v1t ad Pl 23 50'

; dextri

Aatum, & petiit corpus Jefu.

938

44. ;-Pilatus autem mirabatur ;:fi j jam obui"et

Et accerfïto

*

m mlquls

Centurione, interrogavit eum , fi jam mortuus effet.

.45. Et cum cognovfiï;et à Centurlone, donavit corgus ]o-

ïch

yes caplta

& jn t

46 Jofeph autem mercatus findonem, & deponens eum

N

involvit findone, & pofuit eum in monumengo;L quod erat

D

excifum de petra,. & advolvit lapidem ad oftium monumenti.

Atetutm

^47. Maria autem Magdalene & Maria Jofeph afplc1ebant,

uon P()teit

ub1 poneretur

CAPUT XVI

Mulzerzbus ad Chrifii monumemum objluþejcennbus,.Angelus ft-

rant,

furr,eäïzoncm ipfius annuntiat ; quz primum Marie Magdalena. ap-

paret, deinde duobus di fczpulzs in alia effigie :

demum undecim re-

euymbentibus apparens , exprobrata incredulitate ,. mittit eos ,. ut

dicens-

- in unicer/o mundo pradicent , ac baptizent , /itb/unöïzs f--

tum Der

gms, que fequantur credentes , ac ita in .

celum afcendit.

E

|T cum tranfiffet fabbà àtum, Maria Magdalene, & Ma- 2Mat.

Cll' i

ria facobi, & Salome emerunt alomata, ut venien- 28. 1:

[cet '

Smle VI

tes ungereht Jefum.

M

-2. b Et

[

m tranfiffet [abbatum, Efc. ) Uts

:5

cendüm , mulieres fimul atque poft

quz hic habentor, bene con-

Chrifti fepulturam domum reverfz

fentiant cum iis, quz fcribit Lucas c.

funt, paraiie unguenta, ut Chrifti cor-

o quu

23- 55- qul alt :

Viderunt monumenu-

pus ungerent, ut habet Lucas.

Cum

fum0 quemadmodum pofftum erat cor-

vero fabbatum ,

uod folis occafu

O pes cius, Ó réverteades paravertnt aro-

terminabatur, tran

;

1Tet, alia aromata

gt s qu^

mata, 6 unguenta, & falbato quidem

jei &*

vefpert emifie, ut cuf iis, que prius

tl'

fluernnr /äamdum mandatum , 6c. di-

paraverant, & fola fatis.non erant,

Jentes

j2

Aabl. eupo . Comz.- Mezoch, Tom. F.

Hh

Á/,

s

*

EVANGELII SECUNDUM MARC

242

iLucs :

2. b.Et valde.mane una fabbatorum s vemunt ad monü-

probranit

24 ï-mentum, orto jam fole.

qui vid&

5: Et dicebant ad invicem : QUIS revolvet IIOblS lapldem

1j Ett

- ab oftio monumenti?

Trangelit

« Joar.

. c Et refp1c1entes v1derunt revolutum lapldem. Erat quæp-

16. Qu

20. I«

pe magnus valde. .

dMat.

WTO n00

25*

s. d Et introeuntés in monumentum vxderunt ]uvene"m fe-

W. Sg

Lmæ.

dentem in dextris, coopertum 1tola candida , & obüupue-

Tiomine m

24- 4. rut.

I K $

Joan.

6. Qui dlC/It illiss Nolite expavefc,ere : Jefum quærltls Na-

2.9.*16

&5 nocebi

.Zarenum;, cruuiixum furremt . mon e& hic: ecce locus: ub1

pofuerunt eum..

10. Et |

" affümp

7. Sédite, d1c1te difcipulis e]us QO Petro, qu1a p æcedet

e&upr. vos in Gahlæam' ibi eum Vldebms , é ficut dixit v

1s.

fus afcende

14.29..

,8. Atillee exeuntes ,. fugerunt.de monumento : mvaferat

Opinio habe

.enim eas tremor , & pavor, & nemml qaldquam dlxerunt'

*

cmue&..ras

Umebant enim.

ttm dxfputdm

]oan.

g. Suigens autem mane', fprlma fabbatl, apparuit prlmo

" detj

20.16. Marice Magdaienae, de qua ejecerat feptem daemonia.

&

tenttg

uih

1o. llla vadens nuntiavit his ; qui cum eo fuerant, lugeu-

x

Htï',t dle px

tübus, & flentibus.

"f"ï&lomaA

rr. Et iHi audientes qula Vlveret, & vxfus eH'et ab ea, non

CU, Cum al

-&rediderunt. -

rl prodit

lm fentene

zLuc«e

12. g Poft heec autem duobus ex his ambulantlbus oftenfus

24.13- eft in alia effíge, euntibus in villam.

0s Undecnn à

* diceum .

7p3. Et ii euntes nuntiaverunt cseteris ,. nec 1lhs credl-

Ti ho

derunt

fru;))bf,m L

4 Noviffime recumbentlbus illis undecnn apparmt, & ex-

Temin jeg

|pro-

TEy At o

E3

T vilerun,

ungerent proximo mane corpfus Chif-

fignificatut enim Magdalenam bene-

Altatum Y

fti in fepulchro,

Tes

cio Chrifti e feptem demonibus ,.

! Vldem

2. Er ugldt mane , &c.) Vide dicta

quibus obfidebatur, lieratam fuiffe. ;

üpuli Bo

Matthei c: 28. nü. T. & fequent-

ide Luc. c. 8. 2..

mld

9. Sergeus autem masze.) x hoc

I2. Dzuobus ex bis, &7c. ) Hl'ïornm

locó habetur, Chrtifum mane furre-

fufius habemus apud Lucam e. 24 13.

hii

xiffe, nimirum circa auroram , quod

Villam.) ld.eft pagum.

Wütire

t:l)

etlam fentit Ecclefia , qu& cum Am-

I4. Noviffrust. ) (næce eft, 5 ug&gow,

hn

[/7 "fdlder,

brofio canit: 4Jwrera lucis rutilar, eum

id eft , Ze/zde , feu . poffes.

Aliqui

rex s[le farnjz"mj:: victor furg:t de fu-

Tsit. E

üere.

putanc illud , Na'v:j'me fignificare,

lrtone

Idhïlf &j

hanc fuitffe Ultllnaln apparitionem fa-

*

De qua eyecemt /ä;;fem darnonia. )

&am ipfo die Refurrectionis.

Alii

n

Tej j D

Accipienda funt vexba, ut fonant,

ultimam omnium, antequam Chri-

lis

Ut

Prei

m q,

lCmdl r |

-

ii ao

1

$

"C AC UUTOe XVo

d mont. -

probravit incredulitatem eorum , & duritiam co

r

3

'di

$. q;g;ia.iis 3

qui viderant eum refurrexiffe, non crediderunt. '

I5. Et dixit eis: E

*

;'laþïdem'. 4

*

untes in mundum ugiv-ïerfum 'þrædicate

Evangelium omni creaturae.

*

Erat*gui»»p;-

16. Qui crediderit,

"& bapti

Zatus )fue/rit, falvus erit :

qui

vero non crediderit, condemnabitur. '

Z

95

j (IJ—L.

. 17. Signaautem eos, qui crediderint, hsec feq

uentur: 4 In 2A&

nomine meo daemonia ejicient , ; linguis loguentur novis.

I6.18.

ftupue

;AGO.

.18. k Serpentes tollent, & fi mortiferum quid biberint, non

aefigis Na-i

eis nocebit : / fuper eegros manus imponene& & Bene habebunt. & 15,

locos wl

19. Et Dominus quidem Jefus poftquam locutus eft eis ; 46.

*

J

kA&o.

m : affumptus eü in cce

lum, & fedet a dextris Dei.

] scedet

Hh2o.

k

20.

TI- 29- 5-

1 AGo.

(Obls. -

Rus afqe'n(þiveret in ccelum

utr'aQue

foribus, quibus etiam dicitur Matth. 99. g.

jnvaferat.

opinio haber fuos auctores & fuas

C, 29. 20. | Ecce ego volifcum fum, uf-.mLu.:,

dixerunï;.

conjecturas. V ideat, qui volet Barrad.

que ad con[ummationem faculs.

24-51*

tom. 4. lib. 9. c. $. in utramque par-

^ Omni crcatura.") ld eft, omni na-

tem difputantem probabiliter.

tioni,:omni hominum conditioni, &

ii

ladecim.) Moc favet illorum fen-

ffarui, uno verbo, omnibus bominibus.

nia.

tentiz , qui hanc apparitionem factam

— 17. Sgza. ) ld eft miracula..

putirt die Afcenfionis ; nam die Re-

Sequeutur. ) Pollicetur Dominus

int*, lugenf

furrectionis Apoftoli erant tantum de-

Ecclefie fue miracula cum opus fue-

cem, cum abeffec "'homas , prster

rit; ngn tamen pollicetur omnes, qui

ab ea; nd.n'

Judam proditorem , quamquam juxta

credideript, ea patraturos.

aliam fententiam dici poffit , di(cipu-

-* la nomine meo.) ld eft virtute

, feu

los undecinr appellari folitos poft u

invocatione nominis. .Sic. D. P'etrus

s 'Oüenjfu;sv'

d difceffum; etiamfi quis deeffet, ut

r

àit claudo,; A& c. 3 6. dg nomint

nunc lhomas.

jJE[u Chrifés Nazarent fz

ZÉ

jli cfedi."

| Recumbentibus. ) Juxta illius «vi

&5 exiliens fletiz & ambulauit, 6c.

ge & :mzäulf "

morem"in lectulis,tricliniaribus.

Linguis loqueztur novis. ) QQuas fci-

— Viderant eum.vefurrexiffe.) ld eft, iis,

licet antea ignorabant. Vide AG.c.2.6.

m " äx:

qui viderunt Chriftum jam a mortuis

18. Serpenzes zollegt. ) ld eft aufe-

-xent, fcilicet neledant.

Sic Paulus

excitatum, viderant autem illum mu-

dalenam lente

leres, viderat. Petrus, viaeranc duo

viperam projecit illafus, A. c. 28. 5.

; dgitonibust

difcipuli E:naus petentes. D. Bern.

I9. -affumptus eff im cm/um. ) Non

ferm. 1. de Refurre&. intellig'ic de

alieno adminiculo.,.fed propria virtu-

vetm fuile

Angelis, qui. Chrifto refurgenti ade-

té.; poterat enim id facere tum per

d

Hlüomm 1

rant, & mulieribus Refurrectionem

potentiam divinant, tum per dotem

24

nuntiarant, ipfe vero Apoftolis.

humanitatis, videlicet agilitatem, qua

j cim £

. Noz. erediderunt.) Ut 'hoc.egdem'c.

, donatum beatum quodlibet corpus a

-cee' 1

Jg 8470 j

n.II. dixic Evangelifta.

terra in colum fe abfque Angelorum

Ahqul

Ig. Ef dixif eis.) Cum fcilicet eifem;

auxilio efferre poteft.

Dici. etiam

uf

in monte Galilze, Matth. c: 28. 18. 19.

affumptus a Patre, ut ait D.

gmflcu i

nes

Euutes i2 mundum untverf^m. ) Non

Szcut ,

Pannonel N

illis tantum datum efthoc preceptum

inquit ,. Cbrsflus dicitur propria virtute

eQion

ln

nteqü«ml

?ræ-di;czfndigk fecf .etiam eorum fuccel-

] f?'f'"f"æi«& ,tamezþz,slz;;/t';fufcim.ms: 4 Pa-

ER

X

-

244 -

EVANGI* LIT SECUND UM LUC.

20. : Ilh autem profe&! prædlcaverunt ubiqüue , Domino « CO«

5. StQt

Operante & fermonem confirmante fequentibus fignis.

mür fue

fre , €o quod eadem eff. virtus Patris & . pus homo;

Eii:

'nullus enim przcelle: suriot

. Vif

42 eHam propria virtute afcen-

. eftlocus eo, qui ad dexteram eft regis.

ex ordin

dit, 69 tamen 4 Patre e/l elevafm, &

20. Profetft predicaverunz.)Poftquam

affemptus, &..

fcilicet in eos-venit Spiritus fan&us.

a

p

Sedez. ) Quod ad corpus actmet,

-Ubque, ) ld eft, non folum intee

patum 4

f

€

robabilius: eft, Chriftum ftare, quam

Judzos, fed etiam inter- Gentiles, ubi-

idem effent

dere, hoc enim imbecillis eft,

aut

cuaque potuerunt, & data eft oppor-.

feffi; illud autem valentis & 'toms.

tunitcas nullo dlfcrlmme ndclonum,&c

Ydde comm

Dicitur autem. federe, id eft regnne,

ut dictum eft n. 1:

--

m nemim

iCcut etiam dxcnmus*Ur*banum Vill.

Id eft, cona-

Tl antam f

Domino cooper;mte W

X

mirum Mát

edere , id eft, nunc regnare, & Ec-

tus eorum juvante , & promovente..

cleftam gubernare

1gmfï 'atur etiam

-Er fermonem confirmante , ];;-qzentr-

Tiplerant

quies,

ua poft tot tantosque labores

bus fegnis.) .1d eft, etliciendo, ut mi-

4tt€ volui

exantlatos Chriftus fruitur.

racula per eos Herent, quibus Evan-

aploritum

AnCo [uO

4 dexiris Dei. ) Optlm() & hone-

gelii, verbum ,' quod pradicaverants

confirmaretur.

Ürdigiy, ;

leilma loco fedet Chnfcus , quate-

Vere No

vdlé fe om;

SANCTUM

Qu0 2efla [ü

fitem Tct u

KC teliqui B

JESU CHRISTI

H 12 8)]

T Tet) efï

EVAN'GELIUM.

FWN 4j (m

(

V&thm 'lr)m

SECUWDUM LU.CA M.

Olet fcnh

melere al

CCAPUT. PRIMUM-

atque eXPIOr

Zacbarie facerdotz annuntiat Gabriel Sfoannis conceptum ex Elz-

V fienift

Tlorem e

fabetb. fTerili ,

qui Zfngelo mon credens,

mutus efficitur : "idem-

Quafj Ls

: Og t :

uc Gabriel Maria annutitiat conceptum Stefa Filii Dei de Sþz—

ritu fantio : ad Marie Jalutationem Sfoannes exultat. in utero ,

l nOblS þ l.b

lg

gelm ut

& FElifabetb propbetat, zpfaque Maria canticum gratiarum actío-

p

Matüm

fs Dommo decantat :

71 linplees

dn nati Sfoannis circumcifione Zacba-

f

fids pater , recepta loquela , canticum gratia-.

j

W

s

fuen

Pedidus

*

rum aö?zoms edzt

Cut

p

"ts l'eddldm

]

tiDturue «

Uomam quidem multi conati fuht ordinare narratlonem,

-q

TU d

Q

quæ in nobls corhpletae, funt rerum: -

Derfe

* .

2. Slcut

Htig |

Cet

I

UonLnsAs

widem mult — comati Evangellum fufceperxt fcrtbendum,

jdi

lm l&

frnt , ) Caufam xeddit, cur — alios quosdam tacite fugxllans $ qul, ,5 aChx.

*

R

d

F.

$

CA P"ü"rï L

(

N

;

;-:43

$*5

mno Lco'-'f'v

2- SiCU-t :

ia

diderunt n

obis, qvi 5b ihitïþ ipfi Vid&l'unt & mi-

fs.

| niftri fuerunt fermonis :

;

P

ræ,c'elleu;iof

3. Vifum eft & mihi, a

lfï'ecü'ï;o*'omniä; a pri

.nciþ'iq xdiligentefä

*

mell i

€ex ordine tib

me /lheophile.:

*

JPoftqum

-

.i fc/riberg , opti

4::Ut

us fandus.

—

: :Hh; 3-

folum intet. |

; parum fideliter , 'aut; minus perfedte

In noö;'.f. 3* De, fe loqnitur , & de

rentiles; ubl

1 eftoppot-

idem effent conati. Quuamquam etiam

iis omnibus , qui cum de iis, rebus ,

valde commode dici pot-ft, Ev «ngeli-

-quas fcribere aggrediebatur , non du-

tionuma&c-;

4

ftim neminem taxare, aut fugillare,

bitarent , tamén eas non viderant. '

fed tantum fignificire, fe aliorum, ni-

'Q. Sicut tradiderumt mobis , Ge. )

N

I&R, onte

'omovente.

mirum Máàtthei, & Marci, qui prius

Senfus eft : Quia multi conati funt

Í:ripferant , exemplo: motum , idem

texere hiftoriam E:vangelicam, ficut

? fgquentf'-

facere voluiífe, cum

anc hiftoriam

ab Apoftolis tradita eft, idcirco vi-

endo, ut ml':; 1

fum eft mihi id ipfum aggredi, &c.

*

uibus Evate

xploratam haberét, & "E heophilo

amico fuo gratam fore fciret.

Lb Initio tbf viderumt » ,APT)HOH

slicivertnb. -

. "Ordimare narratiomem. ) Hiüoriäm

oculis propriis majorem partem . re-

texere.- [Non enim fignificat Lucas,

ruüum , qu& in Evangelio narrantur ,

vellé fe ómnia €o ordine recenfere,

viderunt, nam & viderunt Chriftum,

quo gefta funt, nam hancfibi neceifi-

& miracula ipfius , doctrinam . ejus

tatem ncn impofuit ,. quemadmodum

audierunt, paíifionis, mortis, refur-

l *

nec reliqui Evangelifta.

rectionis teftes oculati fueruat, ce-

"

v5

« Que s nobis ccomplete famt. rerum.)

tera ab ore. ipflus perceperun

quod

fatis eft; ut dicantaur vidiie; nam ver-

In Grzco eft, geoi vd» ne340200e1-

Orro

pi»e» £» Qui» mocyuurOys

büm videndi lare fumitur, proutidem

figznificat quod cogn .fcere, five co-

Y

verbum Aveopoetis duo fignificare

folet , fciliget. vel perficere , atque

nitionem quis affequatur per ?Culos?

j

lve per aures.

;

| complere aliquam rem ; vel certam,

atque exploratam fidem facere. Utra-

E£ miniflri fuerun:

'jä;-mam's;) Id eft,

ui deftinati, & conftituti fuerunt a

que fipnificatio' huic loco convenit.

g

Priorem expreífit nofter interpres ,

Chrifto ad predicandum, & divul-

. quafi Lucas dicere voluerit, velle fe

gandum Ivangelium.

A

hiftoriam tezere earum rerum , que

3. Alfeéuto omnia a pr

Incipio di[;'gen-

£r.) -In*Greco. eft, maenxoAsDqxoTa

) T

in noDis. perfectefunt, quafque Chri-

ftus geílit, ut tacite,alludat ad pro-

& ytoüey mdot» dxeifSoc, id eft, emezbns

E

TIUD

phetarum vaticinia, qus per Chri-

rebus alto. petito principio perve[flsgatis ,

juim 1F

tum impleta funt; nihil enim egit

ac proinde, quod inde fequitur, omnia.

" Chri&us , quod in prophetarum fcri-

cognofcenti ,. & explorata habenti.

ptis prediéctum , aut adumbratum non

- Ex ordine tibi (eribere.Y: Non pro-

TE

i

fuerit. Secundum. fenfum alii inter-

fitetur, fe eodem prorfus ordine, quo

pretes reddiderunt, quafi dicat Lucas:

res gefte funt , fed non confufe fe

Ícripturum fe earum rerum hiftoriam,

fcribere; & in toto hiftorie comple-

xu, & rebus precipuis, f1 non in mi-

quaruin certiffima apud fe fides effet,

affationem

]

quasque perfe&te cognitas; & explo-

noribus , & minutioribus , ordinem

fervare. *

*

|.ratas haberet ;.fenfus ergo vulgati

[

, Sicit

interpretis eft, fe fcripturum hiíto-

Oprizne Theophile.) The

f)ail? nomen'

fiam earum rerum , quz in nobis fun:

eft proprium. Fuiffe autem virum pti-

17

:à Chrifto peratt«.

marium patet ex epitheto opr/;se Grece

-

246

BVAN C—ï-.EL,/l I SE ,c,üNDfU M LUC. |

.. 4. Ut cognofcas corum ver

T

bqrum, de quibus eruditus;es,

| 9 Sec

veritatem.

-

j

cenfüm p

s. Fuit in diebus

Herodis regis.]udææl, facerdos quidam

o E.

ILRJ'Z :

nomine Zacharias, a de vice Abia

dL-Àp

24 31.

, & uxor 'illigs, de fil,iabïu"s

Aaron , & nomen ejus Elifabeth.

taris ince.

6. Erant autem jufti ambo ante Deum, incedentes in omni-

T. R

:

bus mandatis, & juftificationibus Domini fine querela:.

eum

7. Et non erat illis filius, eo quod

i

$

D At

; ambo proceffiffent in diebus fuis.

effer Eliabeth fterilis,

^

Tiom exat

.8. Fattur eft autem, cum facerdotio fungeret

ur;zachai'iää

tibi—leium

in oydige sïicis fuæ ante Deum,

Ls

L4

-9'. Se—cu-n-

.f Beatuds

fi. ) Jaxta

ugäfggs, quod etiam, porentz/fime yer-

etiam potuiffecæä aliatribu, lex en;ifn

. tim, qui fí

tere poflis.

Olim autem . Prafides ;

tantum jubebat, ut mulieres, quzfu-

ilimatis, m

& przfedti vocabantar xedrigor, id

turz effent fus familig hzredes intra-

adolere incaa

eft, porenti//mi, veloptimt, ut optime

dirte 773

Feizx.. ACtor. 24. 3. optime Feffe, Act.

- fuam tribum nuberent, alioqui pro-

-mifcue inter tribus libera erant con-

"

Gu pl

26. 20. quare "'heophyla&us, & Eu-

'ugia.

*

.

n fanili.

thymius, cenfent hunc "Theophilum

*

6. I» omnibus man

Ja;i:, & ]nflfcd-

- Qus elipebag

futile fenatorem, aut Principem,

£ionibus. ) Hxc fortaíffe ita diitingui

Dlum a adol

4. De:quibus erudttus es ) mtei &

poffunt , ut.mandata ffnt pracepta

; Illgreþ; in

xawyxin'irwg de quibus v;va voce erudi-

moralia, juftificationes , ceremonia- -

plum Domig

£4: es, quafi dicat, fcripto etiam tra-

dam ,

lia; . Vel certe funt fynonyma, narn

Ditem, in q

qua vivzï do&oris voce acce-

'multis nominibus divina pracepta fi-

! tis, Qd erae

pifti.

,

gnificantur,appellanturenim lex, man-

Quod iv

ideb;

Veritatem. ) da'ga

'Iïwgcvv , 'cerfitudi-

datum , juítificationes , judiciZ', te-

um

nem , fermitatem.

?

ftimonia, ut plurimis exem

, Afcalgmifæ.

plis pro: :

l, Fam- )

Ip diebus Herodis.)

bari poteft ex «Pfgl'iho II8.

£:

Vide dicta Matth. c. 2. n 1.

Sacerdos quidam.) Simplex , non ut

Sine. ijue;eld-. ) Grece eft-,— QZF:

p

m APP" ttf

ao , irreprehenfibiles, fi

-

na*jpems lif

dos. .

aliqui opinati funt , fumrus facer-

1lone.

ne 'rfepx;el?en-

Us

oll

l. potel

De vice Abia.) Cum polteri Aaron,

. Negerat illis fl:'ks, Gc )N ec þi'o- 5

quibus jus facerdotii Deus attribuerat,

lis fufcipiende fpes fupererat, cum

jàm uterque conjux ad feniuin verge-

&4?!: 4

Af

magno numero creviífent, eos David

Wtl fOrtafï,c

in viginti quatuor familias forte di-

ret. -Hoc idcirco notatur ab Evan-

ftribuit, & per vices miniftrare juffit,

clifta, ut majore miraculo natum

!

x

ätufus adv |

]

Q

annem appareat.

?

4[5,(,141

ut habemus. ex primo- Paralip. 24. 3.

Yat

Inea fortitione Abiz & ejus pofte-

z

.. Cum facerdotio fungeretur.), N

e-*v [l

Tet[

D X;l p

ris octavus locus obvenit, ut habetur

que enim feinper facerdos fungeba-

Tüm p

tur facerdotio, fed cum illi ex

ayi-

piüio

3 üt

eodem capite Paralipomenon.g. Io.

dis iuftitüto, ut facris o

m

m vidif

De filiabus Aaron.) Exprimiturfuife

peraretur, fors

Utros

de filiabus Aaron, tum quia effe po-

obveniebat. "Vide dicta n. s.

M

tuiffet de tribu Levitica, etiamfi non

* In ordiue

fe w

lxor fuæ

)d

F fes

,eife; de familia Aáron, tum quia effe^. mada.

v-vieiv: fuc) Ig— fua- hgþdg-; .

)f

zl

k ia ]

T.

CNXATBT

247

»^g. Secundum confuetudinem facefdoþtii., fórte 'ex'iit; ut in-

lts t :

cenfum poneret, mgreffus in templum Domini :

quidm j

,1o. Et ? omnismultitudo populi erat orans foris hora incenfi. gExo,

filious :

-- 1. Apparuit autem ill

*

- 30. 7.

t

i Angelus Domini, ftans a dex/tris al

"Levit.

taris incenfi.

*

? omni-

— TIQ.. x

Et Zachzïrias tu

il"bätüäs eft "yiden's, & Fiqidr- i;frui,t fuper 16

l

eum.

l

"P

. Ait.aute*m ad illum Angelus: Ne timeas, Zacharia, quo-

.

niam exaudita eft deprecatio tua

L]

uxor tua Elifabeth pariet

acharis

tlibi» ülium? & vocabis nomen ejus Joannem:.

14. Ft

T

-

, Seue

9. Secuuduna confzzktudinl-;n facerdo-

— Timor irmit.) Dicitur timor irruiffe

— od

£. ) -juxta. confuetudinem facerdo-

fuper eum, tum quia timor hic. in-

tum, -qui fingulis diebus in altatithy-

voluntarius erat, naturali quadam ne-

j, lex eni.m

6$, quæ It -

miamatis, mane, & vefperi folebant

ceilitate conceptus , tum quia magnus

E

adolere inczafum, five thymiama-

& vehemens.

Serte exiif. ) Sorte illi obvenit.

lïoqïïï pe

13. Exandita eff deþremt.ia IUa,

Cum plures elfent facerdotes ex ea-

Maldonatus exiftimat, deprecationein

eraat cou-«»

*|

dem familia, & vice, forte unus ali-

hanc Zacharie de prole confequenda

quis eligebatur, qui ingrederetur tem-

Bf

plum ad adolendum incenfum.

fuiffe. Aliiputant, id non poftulaffe

u ditiupt

Zachariam, quia cum jam elfet gran;

- Cagreffus m templum Dominz,)'Yem-

devus, omnem', fufcipiendg |prolis

t Pmctpt!

plum Domini appellat eam templi

ceremoriu

partem , in qua erat altare thymiama-

fpem depofuerat , fed pro populi fa-

mqu ndiu

lüte ; ac Meffia-adventu fupplicaffe :

-

tis, quod erat pofitem ante velamen,

itafentiunt T oletus, Ba

quod dividebat fanétum a fan&to fan-

^

ecuti.

c

T

rradius, alios

um ls, m

&orum.

jdicd t*

Er uxor tua Elifabetb, €&c.). Quafi

Io. Forz'sf ) Nimirum in atriistem-

d

h

dicar, quod exauditus fis, . erít fignum

$

IIQ App;zrz;"t H 'An-gelm. ) /Huma-

quod Elifabeth "pariet" tibi. filium,

, eft, zust

na.fpecie, ut ex aliis: fimilibus vifió-

ficut Ifai. c. 7. 14. dicitur

Prapter

bot dabit Duminus ipfe wobis ffznuma

2 re?me:l-

nibus , que in fcriptura habentur,

colligi poteft. — Fuit hic Angelus Ga-

Ecce Virgo concipbiet , 6c,

briel, ut expreffe dicitur- iníra n. 19.

- llxor *ua partet tibi. ) Hac verba

£:

)N

Stezs A dextris altaris. ) À dextris

emphafíim habent, quafidicat, ex te,

" d

altaris fortaíiis ftetit, quia lzta nun-

licet fis fenex, & ipfa non folum fe-

enum r*

tiaturus advengrat.

nex ; fed etiam fterilis.

z5b

o 255

A2. Zachartas turbatus eff.^) Rei no-

Vocatis momen ejus Taanuem.) Non

vitate , vel propterea quod exiftima-

folum predictio hzc. eft, fed ctiam

ret fe*moritürum; ea enim erat Judxo-

efar:

Y Ve

preceptio nominis iinponendi. Con-

rum opinio , ut arbitrarentur eos, qui

venit autem- noinenofficio ; qi enim

jos h797

t-

Angelum vidiffent, paulo po

mori-

futurus erat precurfor auctoris gra-

5

jj ex ^*

utros ; fic Manue vifo Angelo dixit

atia.

gj[-*f)rï

n

tiz, nomen accipit ab ipfa gr

uxori fue, Judicum c. 13. 22. Mer-

Nam Joann«cs gratiam Dei fiznificat,

p

fe moriemur , quia vidueus Dominum.

quam non lex , fed Chrifti fides da. -

".

'Vide.di&a judic. c. 6. 22,

bat ; nomine ipfo Chriftum: jatnjam

—

f

Á

X

!

246

n

E

: EVA NGELI1I SECUNDUM LUC.

14. Et erit gaudiu

ejus gaudebunt:

m Wtiþi, & ev:(ulxt-:.:z-tf'o? & zütïlti-?n ngtivitate

-

enim fj

i

s. Erit enim magnus coram Domino : vinum, & ficeram ] : E

non bibet, &$S

piritu fa'n&c;ï replebitur adhuc ex utero matris |

- aflo ante

- fuze:

]. gelinare

16, Et multos filior

1o. El

ipforum:

:

Pm fïfraäflx con&"erf.e;t ax.d Dom(inqnge'uin

,

«

diem, q

6 Rïa] .

17. Et ipfe preecedet ante ilJum in fpiritu, &virtute & E

4 -

lie: [ mes, q

IMat

ut convertat corda patrum in filios, & incredulos ad pru- -

AL Et

ïIfI»f;-,

degfgiam juftorum.parere Domino plebem þe?fe&äm.

Tardaret:

MERDEGDeS"

18 Et] wH

"

Ex stero matri;

veüturum indicabat, perl quem veri-

L]

£H&. ) AiEtiakm m ute

-

*-» ; ü]is, &F

'tas. & gratia facta eft.

ro matris.

25 Et

JX4* E£,erit gaudium tibi, &'c. ) Quafi

-16. 44 Damim/m— Dea*;zï "

forum, )

Omum f

dicat : Afferet non folum privatum

Ad Chrftum ,

quem pxædie:aytc- '&

lo a

atque domefticum tibi, fed etiam

oftendis..

If« lode

publicum omni populo gaudium.

I7. 4ste illa

i ) A'nte 'thriüum-.

- ton credre

IS. Erit magaus coram Domimp. )

ln fpiritu, &f virtute Elia. ')',Virt.:u-

: fultos alios

— Non folum vulgi opinione magnus

tem dicit aut omnem generatim vir-

- hitis literjg

erit, fed etiam revera, & coram Do-

tutem & fanctitatem, aut animi for-

mino, cujus judiciurg mon fallitur.

- 15.9. Geds

titudinem , & in corripiendis vitiis *

. Crit Zachg

Vinum.6$ ficeram nom bibet. ) Sicera

feveritatem, qua potiflimum Eliz fi-

Hebr. 353 feca, a radice 353 Jatars.

milis fuit. Vel etiam dicitur ventu- .

iM CO(jue in |

dicitur omnis potus viin habens ine-

M us PïiVi

Abflinuit

rus in fpiritu & virtute Eliz , quia

. füm Tüortife

briandi Grece | u£3vopa.

idem officium praeftabit, quod Elias,

- Utén incre

autem vino & ficera Joannes , tum

quando veniet, & erit precurfor fe- .

quia vite genus elegit maxime aufte-

cundi adventus, ut fui

Apettt fe of

mi.

2

t Joannes pri-

*;

s

!

[ Bitionis fns-

rum ; tum quia hominis Deo confe-

crati & Nazarei erat, Vinum & fice-

Ut comvertat corda ( p.,atiun;/, *X7c. )

ma & ügm

ram non bibere.

Vide Num. 6.2.

Cor patriafcharum averfum a filiis

9 Egü/;m

deb

ge]

D ïþiri:u SamGo replebstzr. ) Repleri

fuis propter incredulitatem & alia-

dere

dicuntur Spiritu fancto in fcripturis

peccata, convertet Joannes ad filios,

13 eff.

» Qu9

n0n omnes, quibus etiam largiter Spi-

reddens , eos. gratos ipfis patria

&

I'Chisv P

5 s erofci

ritus datur , fed quibus ita datur, ut

Abraham ; 1faac, Jacob, &c.-

Ant

redundare etiam foras in aliquod fi-

Ipcredufos ad prudemtiam. jefforum ,

üm videatur, ut infra n. 535. & 41.

€c.) ldeft, ad fidem, ad religionem

u af ag

&

AG. 6-9. 4« ( 4. 8. 3. & 6. 5 &

illórum, qui inclius de jfide & reli-

[on

9. 55. & 9- I7- & I3. 9. Hoc igitur

5

ione fentiunt , ideo:

Bo itm 1

"loco Joannes noa folum quia jn ute-

res funt.

que Prudle*nfi'g,-,

niyy 4n

ro matris fan&ificatus fuit, fed etiam

"f

Hj ];'m

Parare Domino plellzm pe—rfeäfam.

fi

magis, quia ita fanctificatus, ut fex

Plebem, populum ad Chriftum reci-

um

menfium infans venientem ad fe Chri-

piendum bene & perfecte paratum, & [ * "i e;

ftum iofantem &fenferit, & exulta-

tione demonfítrav

inftru&um. — Paravit autem Joannes ] "" nj

grit ; Spiricu fancto

plebem-poenitentia

ho Ptj

z

& e;emplq.

; baptifmo, ygþq

l

replletu,,s fiiCicür.

il

s

£»

" Cftfg Cm

l

^

vcUC, PT o

249

nativiïate ï

x

IS. Et dixit Zächarias ad Angelum : Unde hoc fciam? -,

ego

enim ífnm fenex, & uxor mea proceffit in diebus fuis.

t ficeram

-.19. Et refpondens Angelus dixit ei : Ego fum Gabriel, qui

afto ante Deum

D thatris

H

, & miffus fum loqui ad te & haec t1b1 evan-

D

N gelzare.

*

. 20. Et. ecce eri

S taöen's , & non þöte'rlis' loqui: üfqlue-in*

zDus

diem, quo hac fiant, pro eo, quod non credidifti verbis

M

meis, quae implebuntur in tempore fuo.

$

s ad prü-

21. Et erat plebs expe&tans Zachariam:: & mirabantur',*cïü?)d.

L]

tardaret ipfe.in templo.

;

22. Egtreffus autem non po

terat loqui ad illos, & cognövïe;.

; -181." Etjf

d

. runt, quod vifionem vidiífet in tem

N

p.lo. Et ipfe erat innueps

ilis, & permanfit mütus.

ïtiam m Pte;

ïabiit in

3

25. Et fa&

;

'fuht dies »oiïïciili'ejus ,

ä',ipfortfn.

):;'

um eft, ut implet/i

24. Poft

( domum fuam.

;ædigavtt b

-18- Uede bec fiism ? ) Indicat fe

tate privatus eft: nutibus enim. cum

] Chriüum- $

non credére, nifi fignum videat, quod

illo loquebantur , ut ex illis verbis

j,. ) Vittte

multos. alios fanctos feciffe fcimus ex

conítat: lemuebazt autem patri ejus,

peritim Vite

]. facris literis

Abrahamum Gen. cap.

quem vellez vocari eum

d 'infra n. 62.

I5. 9. Gedeonem ]ud. c. 6. 17. Pec-

Vide Mna. 22.

it animi "Or'þ

m

pïend

js vitfis

cavit Zacharias hac fua incredulitate,

oI. Erat p

lebs exþeäi.-f:m Zachariam. )

num Vg v

-ideoque in penam ufu loqu:ndi ad

Plus temporis iu hoc colloquio in-

-tempus privatus eft... Verum pecca-

fumpfit Zacharis$, quam folerent fa-

licitor ventue

tum mortiferum non fuit, culpabilis

cerdotes in adolendo incenfo impen-

. Bjie, quié

god Bl

| tamen incredulitas Angelo Dei tam

dere, ideo plebsmirabitur. F'ortaffe

srcardor f

-aperte fe oftendenti, & tot figna le-

non omnia verba, quz inter Angelum

- gationis fuz preferenti fidem non ha-

& Zachariam ultro citroque habita

. Joanne p

| bere, & fignum ad credendum petere.

funt, Evangeliüa recenfuit,

at r n

i

I9. Ego fum Gabriel , 6c.). Quia vi-

la tezpío. ) Nide dicta n. 9-

xfom

filii

debat Angelus Zachariam fibi non

92. Cognewerunt,quod vificnem vidif-

& i

credere, quod non fatis ab eo cogni-

fé:.) Ex diuturniore mora; & ex eo,

rate

tus effet ; ex perfona, ex au(ftorita-

nnes 2

(| fiiosr

quod Zacharias carebat ufu vocis,

1 pztrwf

his 1*

- te , ex officio fuo 'fide

m fgcit hzfi-

collegerunt ii, qui foris ftabant, eám

tanti.

in templo vifionem vidiffe, tribuunt-

"r

. Qui affo

ante Deum. ) Sic de [Ra-

que filentium illud ftupori , quem ex

uf y

|phael A

ngelus 'Tob. c. I2. I5. dice-

vifione conceperat; folet enim ftapor

Q g

lonem

(

"d'eu

bat: Ego[wm Raphael, sunus . ex féprem,

j

& vehemens pavor loquendi faculta-

s

| qui aflamus ante Deur,

tem adimere-

Er- miffus [wm , €c. . Declarat offi-

Vifonem.) Wifio

tds appellat ex-

cium fuum, & leg:stionem exponit.

ternam Angelorum apparitionem.

p i

")

Hac tibj evangelizare, ) Hoc tibi

Permanfiz mutus. ) | Gr&ce xG0g ,

Chifu

n &

bonum nuntium afferre. -

que yox mutum & furdum fiznifi-

&e Par

»ne

9o. Ecce eris tacens. ) Non folum

cat.

gt

bo

. loquendi, fed ctiam audiendi * facul-

RRU

&f. )

7

3P£lf

PT A cum Cem. M:;gocl:. T. Fl

231. ür þ—i;æ!ctj funt. dies officii ej

as

À

d

*

2

-

250

EVANGELII SEC-UNDGIM 8U.

24. Poft hos autem dies concepit Elifabeth uxor

4j (

culabat fe m:nfibus quinque, dicens:

.

N

Aeju-s,x & oc.

* gibbat ,

25. Quia fic fecit mihi Dominus in diebus, quibu

$ i*efpex:ifn

L

auferre opprobrium meum inter homines.

- fonma

26. In menfe autem.fexto miíffus eft Angelus Gabriel a

3. d ]

- Gbis riori

Deo in civitatem Galilaez , cui nomen Nazareth,

"

271., Ad virginem d

efi

- $ H

poníatam viro, cui nomen erat.

"f

Jofeph,

de domo David , & nomen Virginis Maria.

- illi Donit

28. Et ingretfus Angelus ad eam dixit : Ave

- domo lac

; grátia plqer'lal.

Dominus tecum : Benedi&ta tu in mulieribus.

jy B

5« Dix

"

—

—

..29. Qu

Quóniam |

O&o -d»iebusm f.ïnvg,ulï-i' mgji;&m,r;: ",,-folie.-

'7 : 284 Ave) | .ch?'gs.d" ]ubet Angelus

a nj- £

Mariam yares» , gaudere, letari, non

o —Ó

- "Éiit im a'amäm j;mm, j Tempotg

timere ,-bono anuno effe, ut often-

ï:lius' it ejus

enim minifterii intra fepta templi ha-

z

P

dat fe bonum, non milum nuntium

ampfit

bitabant.

&lfe ; noninimicum venire, fed.ami-

Penedja;

QÀ. Occu'tabat fe menfrbus gquinqgt'e.).

cum ; non trifte, fed Iztum & fau-

dida predica

Videtur erubuiffe Elifabeth, quod ea

ftam nuntinm afferre.

:

&tate rei cónjugali operam dediifet.

Gratia plena, ) Ín-Greco eft,

,

: -&ekx;.'

P Quotquo

, €fatt muliere

Dicens, &c.) Quia(i dicat, leta ta-

eirepufyy, quod eft participium paifi-

tun effer r

men Deo gratias agebat.

yum a yverbo ya»noe; verba autem

Vhrifun (

25.

uia /1ch fCCIf' mibi Dominus. )

fic definentia 'in 2« , fignificare fo-

lent quandam abundantiam &. pleni-

1

3. Qu o

Ut fterilis fimul , an'ufgug concipe-

rém.

tudinem.

T 'rzco ed

Loquitur autem Aungelus

f m 11

Inm diebus g,»fiäm vefpexit , £9c. ) d£o

de gratia, que gratum Deo homi-

tandem tempore, quo.me benighis

n1em reddit; quam virtutem omnium

EIBO. turbari

Angd' & &i

oculis afpexit, & dedecus fteriliratis

chorus comitatur,

Angelus .enim

fwf

mez auferre voliit.

gratiflimam Deo elfe virginem fizni-

$s.

Opprobrium meum.) YTunc fterilitas

ficare voluit ; erat autem gratiílima

probro dabatur, quodalicujus & quis

per gratiam, cujus munus eft homi-

Q?wæ&,

dem gravis peccati pona :crederetur,

nem Deo gratum efficere. D. Bona-

30 ho a

quod re ipfa Judzi experirentur eam

ventura 3. fentent. dift, 13. q

u. 3.

HU N

«

ob caufam fxzpe Deum mulieres fte-

triplicem gratie plenitudinem diftin-.

g

xhaäü

àgno

i

riles facere. Vide Génef. cap. 20.

guit; plenitudiném Superabundantiz,

E

Uztlo

18. & Ofez cap. 9. I4. 15.:

quam Chrifto ; Prerogatiys, quam

ÁAoter bomines. ) Dicit, zzter hozz-

beate Virgini ; Sufficientiz , quam

av ]j rm fl

reliquis fanc&tis tribuit.

Vide etiam

"es , quia cum culpa non fubeffet apud

mmfm.

sdi

eum , fteril

'icas ignominiofa non

D. Phomam: 3. p. q. 7. art. 10. ad 2.

o n

erat.

- Dominus tecum« ) V etus falutandi

"if

tü

26. Im men[t autem fex

formula, qua Angelus Gedeonem Ju--

fxïm;t :

.

LM-,-) A ]of

l* cmm

annis conceptione.

dicum cap. 6. I3..Dooz meffores fa-

um

27.. Defpon[atam vviro.) Mide di&ta

lutavit , Ruth. cap.2.4. Vere Do-

?u

Matth. c. 1. 1.

minus cum Maria ; nam pater fua vir-.

1f U 1m.ümzn

;

w

De domo David.) ld eft, de ftirpe,

tute ei obumbravit, Spiritus fanctus

& progenie Dayi;l.

Qu fe.

füpervenit , üt djcitur nulmer.: 35 Fi-

Hian

M

r

T

251

3

r

^

**

ut

m

1

20

ä

u

-

t

11

f

T

-

ata. e

d

H

à

fe

49. Q

üce C

[

á

ü

C

t

)

--

rmene ejus, & co-

le-,- &

gitabat ; qualis efiet ifta

alutatio.

-

.go. Et ait Angelus ei: Ne timeas;

repexit

Maria, ;ïnV'enïiïi enint

$rauam apud Deum:

!-

41. d Ecce concipies in ütéro ; & -

?abriel 1

Parles flhum,& E V'.()'*.a'II'aiæ.:

Cabis nomen ejus JESUM.

*

L)

«

-

j2. Hic erit magnus, &

Filius Altiffimi vocabitur, & däbit -e.-.lntfrï

rtjbfeph, |

illi Dominus Deus fedém David

patFis ejus:f & resgnabig in?- ï.

ü pleha; |

domo facob in seternuni,

7. I de

. $3. Et regni éjus non erit finis.

$

,

24. Dixit autem Maria à

d Ange

lum : Quontodo fict iftud ,

Mich.

2

— o

qu oniam y'irum nofi C'Qgrjïofco,

4 4*

—

lís

et Angcliuf"

pv

T

—

x

-

3s Et

Jgtari, non

» often-

lïüs' in ejus uter—(; cárném þmïiaiïanf

i 'gf.-) Concipies i'n'üte"ro'.)xvftfeï lvo'qu-i'tu'r',a

j nantium.

affumpfit. .

á

;

:

át verum & non phantafticum Chrifti

Bezeditla fu. :2

conceptuin fore fignificct;

mh/ihili:;* ) Bénés

di&a predicatur, quod una inter om-

Vocabis mómenm Jefum.) Mltth. c. I.

um & ï?—u-

mnes, quotquof fuerant, au£& future

n. 2I. caufa nominis additur : [fe

erant mulieres ; conceptura & pari-

enim [aloum faciet populum , &'c. Idem

:oefl.; *EX**'

jpim pl

tura effet filiuni talem ac fantnm;

] enim e& 7&:/24!, qALTOd' Salvator.,

verba at

Chriftum fcilicee Deum & hominem:

232 Hic eri mzzgn'us'.) San &it'afe, do-

i

.9g. Qué£ cum andiffer turbata eff.)

.trina , iniraculis ; & quia homo fi-

ajficare 10

tnul erit & Deus;

-

n & pletie-

In Grzco e(t 5 3» j939oz dierapa y 9s

em Angeus

qua cum vidiffet ,turbata efl,. Duplex

Filius Altiffimt "Vocalifur. ) Vocars

ergo turbationis caufa , & afpectus

hoc loco poriitur pro efe , Hebrzo-

[eo. homte

rum-idiomate ut apud Ifaiam c. I. I5.

m 'omniutm -

Angeli ; & infolita falutatio.

agdus tnim

lz fermone tjus. ) Propter. fertno-

Poff

- hac vocaberis ciuttas juflt , urbs f-

nem ejus.-

delis , id eft , erí« civitas jufti.

[ yinem Mgnt

Qzalis effcz ifha falutatio.) An fcili-

Al iffigmi.) Id eft Dei.

m gratimd.

Sedezs Davi4.) Explicanda fant ver»

us d hotie

cet divina effet, & ab Angelo bono;

an potius deceptoria, & a pravo fpi-

ba hzc de regno non temporali , fed

« D. Doe-

ritu. Necin fe vifgo humillima eas

fpirituali ; neque. enim Chriftus fu-

BO

m o

laudes agnofcebat ,

)

er folium Davidis temporale unquám

(liaeit

d-

quiþus ornabatur

j

ab Anpelo.

edit. ltaque per fedem David, &

)erablliï

danciæää x.

- $o. Iaveniff? gratiam apud Deum.)

domum Jacob hocloco Ecclefia intel-

) Hdvæï qud';'

Invenire gratiam apud aliquem, He-

-ligenda eft, in qua fedet & imperat,

:ientiæ $ ql;lan)

&ternumque iimperabit Chriftus.

Or-

? Vide enïm;

braifmus eft , quo aliquando fimpli-

citer fignific:tur gratum effe, aliquan-

ro Ecclefia dicitur fedes David, quia

'lft- Io'a "

do eximic, & prx omnibus aliis, fic-

thronus Davidis-typus fuit & figura

ssl

utandi;

utetiam vulgo dicimus, invenit gra-

throni Eccleíie , ut etiam Ecclefix

Gedontm o

tiam apud regem , id eft, aut folus,

imago fuit domus Jacob, in qua olim

j

aut omnium maxime regi gratus eft ,

erat Ecclefia.

Naebr

quo modo accipitur Gen. c. 6. g. &

34- Quomodo fret i/lud? ) Non dubi-

foa Vi

tat de veritate dictorum ab An

u quer

fidil

c. 39. 4. qui fenfus huic loco , quem

,?mcllc

sf

gelo »

fxl)li;amu? 3 optimel congruit.

.fed modum quagrit.

od

252

EVANGELII»SECUNDUM LUC.

35. Et refpondens Angelus dixit ei.: Spiritus fan&tus fupers .

' f Dix

veniet in te, & virtus Altiffimi obumbrabit tibi.. Ideoque & [ eudin v

quod nafcetur ex te San&tum , vocabitur Filius Dei..-

E j 9- Exu]

. 86. Et ecce Elifabeth cognata tua, & ipfa concepit filium cin (efin

in fene&ute fua

; & hic menfis fextus eft illi, quae vocatur

:'ï 40- Et jl,

fterilis.

4 Ef

vetbum. - [eulwiti

|.37. Quia non lerit. impoffibile aþudnlï)eum omne

-

PES VU

/ 38. Dixit. | Eitben:

N

- 5 Ete

Virzm kun copgofco. ) IJ eft. vövi

non ut beate Virgint, quali dubQuME. BL

non cognofcere , fcilicet voverat ca-

non credenti perfuadeat ; fed ut rem

4 Eru

flitatem ante defponfationem.

in fe difficillimam , arduam , & in-

35- Spmirus [antlus aperveniet. im te.)

folitam corroboraret , quafi diceretz

Significat Spiritum fancum ex alto ,

Ecce Elifabeth , que cum fenex & , | ————

id eft, ex cclo. ineam defcenfurum,

fterilis effet , filium jam concepit ; |. neupconfen

qui , quod ad conceptionem attinet,

qui aurem potuit efficere, ut fénex & [ coulafun ;!

quod vir carnaliter facturus erat , fpi-

fterilis conciperet , poterit etiam fa-

À Conceptio.

ritualiter , id eft, íine ulla corru-

cere,ut Vir

39 Eturgts

ptione , fan&

cipiat.

go falya virginitate con-.

ceret.

F', Kmunde &4 perfe&eïfa-

- Maris, ingii

Cognata tua. ). Anna enim mater.

amatdia de oy,

Ez virtus. Altiffimi , &«.) Eft ejuf-

beatx Virginis foror erat matris Eliez

! de ii , té

dem fententie repetitio , juxta He-

fabeth , ut vult Hyppolitus referente.

breorum confuetudinem ; itaque vir-

Nicephoro lib. 2. hift. c. 3. Alii ali-

| pl fl quef

V

tus Altiílimi , . idei

: o ofan, feþ

fanctus.

;

n eft ac Spiritus

ter hanc cognationem explicant, de

ha perrexis.

quo fufe 'T'oletus hic. c. 1. annot. 10g.

: etültitione [o

Otumbrabit t64.) Id e—&i, proteget

Er bic menfh fextus eff illi.) Quafi.

te atque juvabit , ut concipere fine vi-

"nes

- Mor efet Chri

dicat, ejus uterum adeo jam intumuilfe,

: Sife :

ro poffis, quod natura tua facere non

ut latefe non poffet, atque adeo fa- [ u

f

d

1 teyl

-poteras.

£

cile ex primo afpe&tu ejus cognituram ] i

. Quod z

r ]

Jfeezur. ) TO cyevvrä,.;gio;v , id

Mariam verum effe , quod ip

f

1dixerat,.

|tamm I

HOntAR ]

eft', nafcens , quod nafcitur , quod

dont

fcilicet Elifabetham concepiffe. Vel,

téllipi

quit

paulo poft in utero nafcetur , quod

quafi dicat : Adeo verüm eft, eam con-.-

tibus h

bitah.

ex te generabitur ;. loquitur enim de

cepilfe , ut jam fextus a conce

nativitate in utero , quemadmodum

mentis agatur.

ptionei

L (Tüllgtey

Mäcth. bo IO 20'

Zod im eaà zatum

; QUndam tr

Qu vocatur flerilis. )

Quz adhuc

SIUTTIM

ef , id eft conceptum ; 4e Spiritu

vocata eft , & fuit fterilis.

*

| Ms

Cön)lc!

-

fas&o eff ; apud Gr&cos yewadui,

37: Omne verbum.) Quazlibet res.

nón tam eümna"fci » quam concipi.

Frat mihi.) $unt verba confenfum.

lt 200

Sanitum.) Jun e cum yerbo ; Z4-

dantis, Aliqui etiam putant, effe op-

40 Salutaz, ;

féttsr , hoc fenfu

Quod nafcetur. in

tantis , quafi diceret virgo : credo

ze fantium; fic etiam in emendatis bi-

quod dicis, & defidero , & opto, ut [

D P'evenie g

lC étim ho

bliis interpungitür.

-

in mefiat; quz expofifio videtur non-.

3!108 acced

;

Vecabitur filius Dei.) Nide

äi&a 32.

nihil detrahere de humilitate B. Vir-.

It eflam

ginis, quam credibile eft, ita de fe hu-

36. . Et &cce Elim;etb, &'c.) Mifabi-

militer fenfiffe , ut nón auderet defi-

&X Vi

g

lis conceptionis futüre annuntiatio-

Jüitodi

ïümm

derare , quod proponebatur, fed folum

pil,

Nn]

zxenx.cenfirmac exemplo Elifgbeth ;

tlam

id praftare , quod Dominus exigeba*g,

!Vl i

p

UA p

255

a: Ecce ancilla D m-ini,k fiat mihi fe-

Vs füper:

[.739. Di:ät 'autem Mari

Ideoque &

'cundum verbum tuum. - E: difceffit ab illa Angelus.

)0.-

;ï

.. $9. Exurgens autem Mariain diebus illis abiit in montaþa

cum feftinatione, in civitatem Juda :

vpit lum

& falutavit Elifabeth.

45. Et intravit in domum Zachariz,

E 7þca;u$

41. Et fa&um eft, ut audivit falutationem Marise Elifabe:h,

.

exultavit infans in u

Elifabeth :

À

tero ejus , & rgpleþa eft Spirir.u; fanéto

——

R

42. Et exclamavit

voce magna, & dixit : Benedicta tu 1itite.r

-qüaü dibiek.

mulieres , & benedi&tus fru&us ventris tui.

*

it ; fed ot m

43. E.

veniat Mater Domini m

ei ad me?

;uxndïe hoc mihi, ut

iduam , & ie

ikg

44 Ecce

qufi dicitz

» cm fener .

56mpe confenfum. Porfo ffafim pöü

quia Deo fic dii;ponente )e-i occurtit

jum conceptt j

confenfum a Virgine exhibitum Chri-

Elifabeth , vel

uia Zacharias furdus

re, üt fénet "

&

verbis falutari non

erit etiam H«

fti conceptio in ejus utero facta eft.

erat & mutus ,

-89- Exurgen: , 6c.) Ub andrurt boc

oterat. "Quibus verbis beata Vir

irginicace u

Maria, inquit Ambrofius , 7oz quafi

k

lifabetham falutaverit ; Eygngeli

fla

sncredula de oraculo , nec quafi. incerta

non expreflit.

ga enim matez

r matris Bl

de muntio , nec quaft dubitans de exem-

— AI- Exultavit infans. ) 6anépruot ,

E2

plo , fed uuafi lata pro. voro , rfl:'giafa

quod verbum etiam de ratione caren-

Jitus referente

pro officio, feffina progaudso , 2m mon-

tibus , aut agnis , aut pullis equinis

i

C0 Alii ali«

exultim ludentibus ,

falientibus

£x licaüt D dg

£gna perrexit. Addit Ecuthymius , ut

.j, annot. 105

exultatione Joannis in utero , glorio-

accipi poteft. —Fuiffe tamen Joannt

fior eifez Chrifti conceptio, & Joan-

ufüm rationis in utero tnatris divino

A illi.) Qua

nes, ejufque mater Elifabetha Spiri-

münere conceílum, fentiunt Patres.

jum intumue

Itaque gavifus eft , & exultavit, quia

atque. ado

tu fan&o replerentur.

[ nitura;ïïf

Inmontana.) g T£» detti» , in mon-

Chrifti advenientis prefentiam ejuf-

jus C

tinam regionem.

Montes Judex in-

ue matris agnovit.

Praterea gavi-

yod iplidixerts

;

telligit , quifrequentius etiam civita-:

us eft donis fibi collatis, fcilicet pur-

oncqpile 6

tibus habitabantur.

gationis a culpa ; prophetig, cetera-

m lt eim 0*

In csvitazem. Juda.) ln civitatem

rumque virtuturm.

T conceptionä

quandam tribus Juda , quam

van-

. Repleta eff fpiritu fantto. ) Nempe

geliftanon nominat. Baronius, & Lo-

fide ,' ut agnofceret Salvatorem ; &

Qu adhuc.

prophetia, ut occulta, & quz futura

letus cónjiciunt fuiffe Hebron ; vide

erilis

"Toletum annot. 116. Baronium in ap-

erant myfteria prenuntiaret.

Quelibet r

paratu n. 77. &

g

42« Exclamavit voce magna. ). Divi-

a CO

pieniu

4O. Salutavit E|

1

þäeth.) Boata V ir-

no enim fpiritu agebatur, quo adeo

ytanty

effe o

plena erat , ut fe continere non po-

go prevenit Elifabetham falutatione;

iro: '

hic enim mos eft communis,, ut qui

tuerit , quin in clamorem erumperet.

; &opo *

adalios accedunt; ipfi primi falutens:

43. Benedilla tm inter. mulseres.

Id

gon*.

Fecit etiam hoc fervens charitas , &

eft , prz omnibus mulieribus. -

ide

V(

nilitit*

hu

eximia Virginis humilitas , que in hu-

di&a fupra n. 28.

.

Cft, d

jufmodi

xofhciis fe preveniri :fron er

, Benedstlus frutlus ventri

stui.) Quafi

dere

t defï-

paffa. Non legitur falutaffe Zacha-

dicat : Propterea te benedictam pre-

fed folu

batlll

xlngltI

j-*""r—ia»rxn , V&l quia tunc abfens exat , vcl

-«

"

dico, quia fructum bgnedi&um in tuo

p*

Ea

MA

r]

t/

a

J

254

EVAigGELII SECUNDUM'*.,LU-C.»; 7

.44. Ecce enim, ut f,

4

« 1 De

meis, exultavit in gaudio infans in utero meo.

i&ta eft vox falutationis tuze in auribus

| nE

45. Et beata, quae cred

dicta funt tibi a Domino.

idifti, quoniam perücientur ea, qti?e

[ 54 uf

Kciee fug.

46.. Et ait Maria :

: ff Sicul

Magnificat anima mea Dominum:

:

Atrim ejus i

.*v

47. Et exultavit fpiritus meus in Deo fa

.luta-ri' rl;xeo.

6. Magf

48. Quia refp

exit-humilitatem ancillae fuze : ecce. enim ex

E

f Teverfa e

hoc beatam me dicent omnes generationes.

*

;

49. Quia fecit mih

-

Ls E

men ejus.

"

i magna ,. qUI potens eft, & fa

n&um no-

"

E

pert fiperbos

$0. Et mifer

icox—idiit ejus

4

Aque hic comm

bus eum.

; progeníe ín progenies timenti-

D,i!'pe

?

f

tfup

£1Ifaie

$1. Fecit potentiam in

Ad d ditperfi

, br";;chi'g'—füo,.:f difpérfit faperbos

D'tborum; jpj

n ination&s, ef

51 9.4mehte-cordis.vfui;

-

DT

3

E

J etum f

Junt,

ventre c&h&äpilii.- Fü*ios Hebrai frü-

" 49« Huilitatem.) vantóa w jd eff,

. Deufis

&um ventris non infrequenter appel-

Diitartem., pervutatem , säj&äimäm.:.:,/

at Principeg

lant ; fic Pf. 131. dicitur ! De fraüu

Ex bec. ) Ex hoc tempore , de'inf

ventris 15 ponam fuper fedem tuam.

(:'eps*.«

À

£ relibus che

[)

B divnitigs

. 244. Unde boc wibi, Érc.) Id eft, u-

Omaes jg-enemf

( i

n6ss ) Ox'*n'riia futura

de ego merui? funtve

-

é

tba fe indignaut

&cula.-

;mme&, w f

affirmántis,

49- Magnua. ) aM , du'od' vuL—

AV 4€ ffertüro. u)

245: Btat

Z

d 'cf;*d'z'z!ï ,

& ) Exi-

BUA t prin;

mia profect

j

fatus interpres Mzgza/:4 .non inffg?'

a [ Rtn, o

fides fuit credere Ange-

quenter vertit.

Magenuni vero mira-

;

5 E/iriegje

lo preznuntianti Virginet abfque in-

culum fuit , ut fine viro; Deum ho-

I

1

tegritatis detrime

iinemque Virgo conciperet..

C h Qul efür

lium Dei.

nto conccptgram fi-

£ d mifero.

Et fantlum nomen ejts.) Mle., cujus.

iCüpletire ,

— Quoniam pgrf"cz"e*n?w, äjö.) Beata es;

-fiomen fanctum eft : Nomen Dei fan-

ft,

quia quz di&a funt tibi a Domino ,

&um eft ; quia venerabile , adoran-

3

dÀ

Datpere

effecta dabantur, & fient abfque dubio.

dum , celebrandum.

M T.

4 Deomizo.) Nomine Domini, juf-

P* pagiy,

fel

. So.- Er enifericotdia ejus , a progenie

J^hat;

funt,

fu, & ut loquifolemus, ex parte Do-

iz progentes.) Ideft , cujus mifericor-

mini. *

dia eft a progenie in progenies, id cft

fi

H S'äffepit ]

CC

- 46. Et ait Maria. ) Prophetico af-

þit N eJ.,

flata fpiritu.

terna.

perpetua, perennis, .infi.nic.ä ; fempi-

cti

Ptto De

f

Magnuifrcat amima imta Dominam..

Tmentibus enm.) Ilum religiofe co-.

T^ Qg G

Laudibus tollo ; gratias illi ago ex in-

lentibus , quibus adeft.

E

uific

timis animi mei fenfibus.

» Jam Omn f

SI. Feeit potentiam 12 Urachto fuo. )

quaf

[ 4T. Et exultavit E9c.) Efft ejusdem

Id eft, qui fecit potentiam: eft enim-

hm

po

lententiz repetitio, Hebrzis ufitata.

continuata .periphrafis , qua Deus ex

füfh

huiff

Spiritus meus.) ldem eft, quod ani-

EE

rebus potenter

mirabiliter factis ,.

I ae]

Diery, f

ina mea.

fu;

DT

eleganter defcribitur, . Porro, fec;t po-

Dultm il

In Deo falutari me;.)- Déum ma

zentiam , &c. idem eft', ac fecit.po-

MUET

ten(:r,.ämrbi? [*? , cum fcilig:e'-t dif-

fuf Ceplü*e

Iltür.

ficans Salvatorem meum.

QUm t j

CAPUT L^

25

:

3

:

-

3

Y

d

$2« À Depo)ï'uit potentes de fede, & exal'avit bumiles. '

* Pfhf.

4. i Eíurientes implevit bonis, & divites dimifit inanes. 32.10:

16 QU

54. Su

ícepit Ifrael puerum fuum, r'eclarc/la.tus mAii'ex.*-i'c-o'rþ-tx Reg

TE

die fu.

-

Píalm

$. Sicut locutus'eft àd patres

-noiïi;'os, k A

braham, & fe-

33.1I.

mini ejus in fzecula.

£

FR

kij3en.

)

i

1S

& 17. 9-

2

$6. Manfit au:cm Mária cu

m illa qügfi m,enfibi

*V—tr--ibus',

22 IO.

e enme

X

""&, ?gverfa eft in domqm fuam.

Pfalm

37-.1 .I'?.li.-

I5I.

EE -

m&umno

Wperfït f. urperbþo

P

-

$3 & i*eliqv'ag pat.rafvi/c/,K

norüm imperio aüï'i&'us erat populus

Tfaie,

Qquae hic commemorat.

P

ille , Chriftus verus Rex venit , qui 4r, g,

— Difperftt f'sperbos mente

: cordït/: fun.)

eum non a-Romanorum , fed a du-

Ad cft difperfit cogitationes cordis fu-

riore dzmónis tyrannide liberavit.

perborum ; ipforum coníilia , & ma-

Recordatus mifericordst fua.) o

chinationes, etficiens, ut longe diver-

Üfv 8NSg &vTB , wut recordaretur mt-

T 1 De

fum . exitum ,for—tirægur, ac cogita-

fericordia [ : ut. oftenderet. fe . mife-

ricordiz.fue non oblitum.

sst

xant.

Y

fl'VQä [ aldeü,

t2

*82. Depofuit potentes.de

fede fu). )

55« Siemt loecutus eff ,/ &c.) Quafi

A'fäionm- *V

Qui Principes, & fuperbos :

tyrannos

dicat, ut recordaretur mifericordis

&

adre-

nport ,,dein.-'t

.e regalibus thronis dejecit 5

fus,quam promiferat patribus noftris,

giam dignitatem evexit humiles , ipfe

fcilicet Abraham , & femini ejus in

,enim eft, q» /zr]e;tat de pul'vere egenum,

fzcula.

Omgiafucur?i

& de flercore elevat pauperem ,. ut fe-

Parres m)?ro:.)

Intelligit omnes Pa-

4, Wï Vll1

deat- cum, principibus , €$ folium gloria

triarchas ; fed illos in primis, quibus

4 non mffe-

£enear ]. Reg. 9. g. in Anng cantico.

promilffio facta eft, Chriftum ex eorum

83. Efurdentes vzmplevit bouts , &fe. )«

femine nafciturum , quales fuerunt

j vero muae

, Deum ha';'.

Id eft, qui efurientes, id eft , paupe-

Abrabam , Ifaac, Jacob, & David.

res , ac miferos ditare poteft ; & lo-

.

ïfle , cujllS:'

cupletare , & eos, qui priüs divites

Airabam. ) Eft dativi cafus, v&

)

.erant , pauperes facere.

Simile eft

Af/eady, nam verbum A^aAfe ut La-

men

-

Dafa-

finum /equor , tam accufatiyo quam

illud Ànnz 1. Regum 2. 5. Repletzprzus

dativo jungi potelt.

[ïïe , ao

pro panibus [e-locavernnt , & : famelici

4 faturati fint.

Ia facula.) WMelad mifericordiam re«

i, 4 PW!M"

fericot

fertur, quafi dicat , locutum fuiffe

ljug mife

ricot-

54. Suftepit Jfrael, €fc)) ld. eft, qui

iodb

fuícepit , &&c. eft enim continuata de-

Deum , id eft , promififfe patribus

j g

fcriptio Dei ; in Gr&eo eft , ZyreNz-

perpetuam mifericordiam ; Vel adil-

joia, Jent^

lud, femut , quafi dicat , promififfe

B:ro, du Greca vox hanc vim ha-

Abraham , & omnibus ejus pofteris,

bet, ut fizoificet Deum populum fu-

mrelig'wfe 00'-":

um , jamn omnino defertum, & deje-

cui ufque ad finem feculi futuri erant.

&um ; quafi porreta , aut fuppofita

Senfus eodem redit.

' Mch

17 fW-. )

,

s6. Quaff men[ihus trihus-) Non enim

am: f

( enim.

manu fuftinuiffe , & erexiífe,

4 Dets

u

IJfraelpuerumfzum.) lraelem filium

prius difceffit ex domo Zachariz, quam

]

fuum, fic enim folebat D^minus po-

klifabeth peperiffet , etfi aliqui aliter

bilite!

fg&is 5

pulum illum appellare, Ofex. II. 1.

fentiunt.

Vide Maldonatum in hunc

T

locum , Barrad. Tom. 1. lib.

Porro,ffï

fufcepiffe igitur dicitur Ifraelem, quia

:

7. €- 13-

&

fei N

d-

'Loletum annot. 134.

i

anel

—cum*max.img abjetus, & fub Roma-

z at

x

-

Á

Y

-

B - EVANCELIRI-SE.C'UND-UM-,LUC.'-,' :

sä *aElïfabeth,autem implet

| k66.'Eï

um eft tempus pgr*i»'elz-ndi ,& þe—ï

perit filium.

S

E ceues :

«8. Et audierunt vic

ini, & cognati -ej-u's $ qu'ia-f;r'hagniiicavit

j

L emt cum

Dominus mifericordiam fu

tur ei

am cum ila, & Conglfatulaban; ! n

.L prophetz

$g. Et fa&tum

eft in die o&avo ,. venerunt circümqide;*;e

69 01

puerum, & vocabant eum nomine patris fui Zachariam..

- fecit rede

: 60. Et refpondens mater ej

»

US , digit; Nequaquam, fed VO«

69. 1]

cabitur Joannes.:

10 0 $

-61. Et dixerunt a

d illam : Quia nemo eft in co

kghatione tuä,

[ furt, pro

qui vocetur hoc nomine.

L ".Sg

/62. Innuebant autem pa

tri ejus, quem vellet vocari eum.

; iSupr

63. Et poftulans pugillàrem f(':ripflt,, l diceqs ;

pannes eü;

I "oderun; r

4

13.

Ls E

i

nomen ejus, Et mirati funt univerfi.-

64. Apertum eft

autem illico os ejus, & lingua ejusk?', &—lo-i

[ vouat reïi i

ex Háhror

quebatur benedicens Deum.

-.68: EtfaCtus eft timor fuper omne

s vicinos eorum, & fupgr

. FàT€ Copnit;

haec:

- ànimos ralio

omnia -n.;ontan'a, ]udææ* divulgabantur omnia verba

-telligentes t

LA

E gl dliqui

poneadi.

s8. M;zgäzi/ïcavit Dam-in'us. eniféricor-

ponendo audivit ; xvrel:qäuia LHetR)-rg'ai.

Üj *yey

diam [uam cum illz.) id e& , magna

co idiomate refpondere dicitur quis,

etiam non interrogatus , etiam -eum

T jqnæ ia COnc'

Dominus erg:illam mifericordia ufus

| COrtigenns,

eft , fterili , & feni filium dans.

nemine ante locuto , aggreditur lo-

66v P 0]([.;(;2

S9g. la die eftavo. ) Scilicet ab ejus

qui.

:

ortü , is enim dies a lege circumci-

Vocabst.

at - Toannet. ) Nimïrum ita-

vocandum cognovit , cum $

r puas

fioni prefcriptus erat. Genef.l 17. 12.

piritu fan-

, Hütutts vir

evit. 12. 3-

.

&o repleta eft, fupra n.4I.

: tlj conce :

Veneruant ct

rcig'mc?de?? p'ueræm.) Fa-

62. Innueb;;ïni, ö'c.) Nutibus,. ac

&a enim eít de more dom circumci-

fignis interrogabant , quia non folum

muüutus erat , fed etiam furdus. Vide

D t "

fio, & ad eam cohoneflandam amici

"

NDE Verho E

& cognati convenerunt.

dicta fupra n. 22.

. foteatiam «

Ez vocabant ,€fc.) d eft, vocare yo»

63. Pagillarem.)) miyxidtoy ,. talel.

lebant.

INomina recens natis infan-

la , quales hodie memoriz caufa

Mitvitite oj

apud nos effe folent.

-

*

T

f/um

tibus tunc imponebantur ; curm cir-

öa)

Hoc nit,

eumcidébantur , ut etiam nunc teim«

/

Mirati funt univerfr.) Intelligent

es;

pore baptifmi imponuntur , 'folebant-

nomen non ab homiunibus, fed a Deo

telietemo,

impofitum effe, cum idem pater, &

que Judzi, quod etiam nunc factita-

mater confp

il

* ptofei

tur a Chriftianis , propinqui alicujus

irarent ; licet nullus eiIeaf

Tl

nomen , cujus memoriam in familiam

in cognatione ejus nominis,

Atus ]

perennem effe volebant , imponere.

64. Apertum eft illico.) Quod dicit,

OCutt

£/1co , indicat ipfam nominis impofi-

j Ched;g

60. Rq[þonden': mater ejus.) Dicitur

DEU

tfefpondife, vel quia interrogata fuit;

tionem caufam fuiffe , ut impedita

vel quia ipfa ex puerperio decumbens

prius Zacharis lingua folveretur.

snseftp

K, &

confulefizltes de Zacharig nomine im-

Dd

| 65. Ef faöïm eft rimear, ) Tilnoi'em;

l) , "

V

-

257

ian|

66. Et pofuerunt omnes, qui audierantin corde fuo, di-

k

:

| centes :

:

Quis, pu:as, puer

L

ifte erit ? -Etenim manus Domini

pnifiavit f

erat cum illo..

.

67. Et Zacharias

;ratüläbani- EL

pater ejus repletus eft Spiritu fancto, &

s prophetavit dicens::

comcidee

—68. m Benedictus

Dominus Deus I'frarel, q

& -affäï..

lat

*

ui'a/, | viïïtavit.,'

1

N

23.12;

fecit redemptüonem plebis fuce.

bis, in domo D.ai;idp

u

ueri fui. z P(al. x

69. n Et erexitcornu falutis no

"0. o Sicut locutus eft

LJ

F'

qtone tuä,— ,

per os Sanctorum ? qgi' a"*fæculq 3

"

| funt, prophetarum ejus.

*

-

-T1. Salutem ex 1ni

"

inicis nvoftfihsr,.,& de manu dmnium, quiä;g,

36 10-

Cari eult

E

oderun; nos.

i /Ad

]oannes ex :

vocat röiigionexn : & revérentiams

E

D'eü;'Vrael.)Id eft,quem Ifrael g:olïc.

'ex Hebreorum phrafi , quaft. dicat,

- Vifitawit.) Liberavit , redemit.

Feciz redemptionem.): Id cft, carnem

eare cognita impletos fuiile omnium

», & füptr

'animos rcligione & & reverentia 4 in-

fumpfit , ut populum fuum redimeret

L od

-telligentes tot fignis non po£fe nifi fin-

a fervitute peccati,, & demonis.

ulare aliquiti , & admiraudum a Deo

|69. Ez erexi£. «ornnm falutis mobis. )

/

bortendi.

Cofínu Hebraica phrafi potentiam ,

Auia Heb;ai-

Qmnia verba ha. ) Hx res omnes ,

florentem rerum ftatum , & regnum

edicitur qu

| que in conceptu , & ortu Joanais

fignificat. "Erexiffe hoc cornu dicitur

contigerant.

Dominus , quia nimirum dejectum

$.8

tjam 4u

erat prius ,. & afüiictum.

gggre(l

itur lo*

66. Pofzerumt im corde [uo.

z

: Ap;td

; femetipfos zeputabant.

In dom? David.) 1n familia David;

K

Quis putas puer sffe erit1) Quantus

cui reguum promiifum erat , Pfalm.

Nigirom t

futurus vir, quantus propheta " in

88. n. 35. & Pfal. 131. n. 11. Quale

um Spirlt ?l?f

fuerit Chriftiregnum. diximus fup. 32.

] cujus conceptu, & ortu tot inirá cpn—.

3

N[l'ltibugi L

tigerunt.

i

.

Puers [ui.) Servi fui..

g

M

Eienim mamnus

Doäm'nif erat/cum 1ilo.)

7O- Sicut (otitus eff , &7e.) Verba ita

uia 101 0

d

Sunt verba Evangcliftz ; quafi.dicat,

funt ordinanda: Sicut locutus eft. per

n fudus. V

;

os fan&orum fuorum. prophetarum,

Potentiam enim fuam Deus in ejus

MM"'

-mativitate oftendebaz.

qui a feculo fuerunt ,. fenfus eft:

li

- 67. Zacharias repletus eff Spiritu fam-

Erexit nobis cormu falutis , quemad-

nemori?' a

'[;

8o.) Hoc notavit Evaggelifta, utia-

modum per prophetas olim promife-

*

rat-

lt

.selligeremus,ea omni

a,quz paulo poft

j

pe

'Lacharias cecinit , ex Spix;i.tu fancto

2».

P f«euto fu'ni*.)r ïd eft, qui oïfm

libus i t

a, RE fuifle profecta

L

fuerunt; quafi dicat , ficut locutus

idcm pat

Prophetavit,) ld

eft per os veterum füorum Propheta-

j dfeä

, Spirita fünfto

rum * fic Genef.6. 4. dicitur: Jf; fumr

licd flüuu

atus locutus eft.

gmims'

4 dicit

69g. Benediius Dominus

.,) Behedic;&

porentesa f'aculo viri f amoff ,. id eft, ifti

,) Q

^

gur, aut laudetur Dominus.

Vel,

funt

i

.)gigant:gs illi z'intiqu'!. adeo cele-

lt

omínus, quí laudetur, pr&-

brati.

r

-sb dignus e

(itd.

n

Í| dicetur, & cui benedicatur.

ex inimicis ngfïris. ) Id

" fov

äï . Salutem

N

La

jf

Biä/, cum Cov. .-Ma,wc&', T kl(-

N

^

EVANGELII SECUNDUM LUC

258 .

fu. Ad faciendam mifericordiam cum patribus noftris , , &

"tl

memorau teftamenti fui fantti.

nem pecc

pGen,

73. p Jusjurandum , quod juravit ad Abraham patrem no-

. Pet

221

:ftrum , daturum fe nobls.

I ms, ro

erem

- T74- "Ut fine tlmore, de manu mlmlcorum noürorum hbe-

9. Tl

f—lebr fati ferviamus illi :

I dent: od

1317*

X

75. In fan&titàte , & Juihtra coram ipfo , ommbus diebus

0o. Pu

noitrls.

n deferti

16. Et tu puer, progheta Altlfïïml vocaberis : prælbls emm

ante faciem Dommx parare vias ejus-

Lsl

Prolbis enj

p

77. d Ad

ttivit Toa

præ(hc 'nch f

eft, quemadmodu*m promlferat nobis

rati de inimicorum noRrorum DOte-

Pa 1377

falutcm ex inimicis noftris , id eft,

ftate fine timore , id eft, libere. 1lh

rlüo

fore,ut nos ab inimicis noftris hbera-

ferviremus.

ret , ita nos liberavit erlgens Cornu,

c.

g5. J fantlitate , 69 juffizia.) Sm-

rrffla all;

&e , pie & jufte.

]ta aliqui diftin- |

Orrö via (]

"ER de/manu 0mmum, qui oderunt nos. )

guunt , ut fanétitas ad Deum, ]uih

*s culta

Id e&, ficut promifit fe liberaturum

tia ad homines referatur ; fanctitas pri-

nos de manu inimicorum noftrorum,

me ,juftitia vero- fecund& cabulæ præ.

B recnpmu

77 4d la

qui oderunt nos.

cepta complectatur.

!de

» feien

72. 44 fdctendam m:fl-rtcaralmm,ö' c.)

Coram ipf2.) Non fi&e , non fimu-

"lettiam f

ld eft, ideo erexit cornu falutis no-

late, fed vere, non folum hominum,

iltt Confegu

bts, ut faceret mifericordiam cum pa-

fed Del etiam ]udmo.

Vel fenfus eft,

tribus noftris.

. Dicitur autem . Deus

iios fervire Deo non ad eum modum

7 femi /

qnod [1 031

feciffe cum pambus mifericordiam ,

quo patres antiquzlegis , qui fola fi-

ft Quod

hom

quia quz illis fuerant promiffa, adim-

de 'eum prefentem habebant , carne

UR Yenirene

plevit. . Vide fimilem phrafim Ruth.

nondum fumpta

fed pecuharl qua-

dt,

€. I n. 8. & ibi dicta.

dam modo , quia homo factus eft ,

Memorari teffamenti fui fantti-) Ut

& in confpedu ejus fumus ; nobis

-78. Pfr vi

fancti faderis fui cum illis initi recor-

enim

intereft in. Euchariftia

Ecce

H ]Wgen "

:

D

æcïdentibug

daretur ,

quid' autem teftamentum

enim volifium [um ufgque d confum-

Ms

voæer:, ftatim explicat..

marionem faculi.. Matth. c. 28. 20

?run, D)

Omnibus. diebus . noffrís. ) Slgmfïcxc

didir.

3. Jusjuraudum quod juravit , ö' e.)

Dei beneficium , quod decantaverat,

ls ii

Eit appofitio , quafi dicat :

Quod eft

Tti el'ico«rdi& e

jusjurandum 1llud ; quod juravit ad

fore perpetuurm.

Abraham. Allqm putant fubintelfi-

6. Ertu puer , &e.). ER Apo&ro-

1b

!a ])Qccm ,

gendam particulam , fecwzdwz, hoc

phe ad filium fuum Joannem

Yif

LT if

modo ad faciendam . mifericordiam

-f

n mrfer

Propheta alti/fimi vacaäeru ) Joan-

1 üt te

.cum patribus noftris ,; & memorari

nes fingulari quadam ratione prophe-

73 )

teftamenti fuifancti , fecssdum j ]us]u-

ta fuiffe Altiffimi , quia nimirum ad

n

randum , quod juravit, &c.

filium Dei advenientem oftendendum,

"VU »ny

Daturum . [e nobis , 6$e, ) Exph-

& ad populos , ut eum. agnofcerent,

Q gt

It Qiein

;cat , quid illo ]ure]urando contine-

preparandos, miffus eft.

Itaque a

c&p4

retür, nempe ut hoc nobis diret,

Chrifto propheta , & plus quam pro-

)y. Iu

*

hoc concederet beneficium , at libe-

pheta ; appülatur. Matth. c. 1. 9.

l

P

mmnänd

d

L

)CAPUT i

259

-;; : qþ Ad dandam fcientia

nür?? t

m»fäïuti-sy; p;I/ebi ej us , in remi—fiïo- 1Mal.

2X

*

nem peccatorum eorum.

.

E

Supr.

78. Per vifcera miferico

it

LE

Ltrem 1o-

tdiz: Dei noftri: in quibus vifitav

17

nOos, r oriens ex alto.

-

» JZCh

3 9

an lib'e-g |

79. IHlluminare his, qui

in utenebris;, & in ü*tjäb";r-a mortis fe.

I2.

dent: ad dirigendos pedes noftros in viam pacis. -

Mat.

| d

iB dwiiebïlþs,

8o. Puer autem creicebat,

& confortabatur fp.i,ril;t,u;,, &räat

4. 2

;.

nfionis fuze ad Ifrael.

in deiafgrtis ?f(fue in diem ofte

:ib'i; 'e.nim |

m

I-(.k 2

CAPUT

71

(oPreibis en':'m'" amnte fact;em' Do : i. )

yar TOIg ?'0/43;'7.;**!?*'0"97 illusggere ;ifa q*;;

Preivit Joannes, quia ante Chriftum

fedenr , &tc. affulgere , & fuis radiis

/

'W;

prezdicindi munus aggreffus eft.

eos aífllare. " Hluminavit autem cole-

ftem afferens doctrinam, & viam fa-

mïuä Poæ*

Parare viam Domino,) Paravit viam

i, liet

Chrifto , quia populos-per pcniten-

lutis oftendens, &aflluentiam fuper-

tiam difpofuit, ut Evangelium, quod

naturalium. donorüm tribuens.

Te-

Chriftus allaturus erat , reciperet.

brei enim ficut res omnes . adverfas

fs Sue-

Jiqui difit

Porró viz Chrifti funt fides, dilectio,

tenebras , ita profperas lucem appel-

Jeum , jl

& ejus cultus , quibus in - corda no-

lant. Vide lfaiz. c. 9. 20. & 9. 2. &

fandhtas pri*

ftra recipitur.

53o- 25. & 60. 1. & Pf. 42. 3. & 96. 11.

ätabulæ m

. 97. Ad dandam [cientiam falutis. )

His qui im tentbris Ef 1n umbra mor-

Id eft, fcientiam falutarem Chrifti ,

tis fedent.) ln tenebris, & umbra mor-

Ícientiam- falutis eternz , per Chri-

tis federe , eft non in magna folum

m Gmu.

*

2

ignorantia , fed etiam tn miferabili af-

j homidum

ftum confequenda.-

jd fevise

— remiffionem peccatorum. ) Non

fliGarum-rerum ftatu verfari , qualis

quod. eis Joannes*pecesta remitteret ,

mimirum eft ftatus peccati.

fed quod homines doceret , ut ad Chri-

Umibra mortis.) Sic ab Hebreis vo-

E mfoh í

catur triftiffima rerum facies , fum-

ybant , CUfé

ftum venirent , qui eis peccata remit-

m

*

ycculiart quoe

tebat.

pta ex obfcuris & umbrofis fepulchris

.. 78. Per v

ifcera/ mifcricardie Dei nc-

fimilitudine , quibus nihil triftius vi-

b fa&use *

10015

deri poteft.

Qmus

fr;.) Jungenda hxc verba funt cum

hmma; E«

Precedentibus verbis , 77 remz/Jjonem

"d dirigendo

s pedes n&/ïra-j; j C«le-

Peccatoruz. Docetenim, Joannem non

fti illo lfumtne.

n nj

tradidiffe populo fcientiam, quia ipft

Ip wiam pacis.) Miam .pa;cïs vocat,

' cl 28' 20'

"

) ipi

f

fuis níeritis , fed quia Dei gratia, &

aut qua itur ad pacem, id eft, ad bea-

mifericordia ex Dei vifceribus profe-

tam vitam, vel viam tutam', rectam,

aov

Q , peccata remitterentur.

lanam , fine ullo errore , offendicu-

J

|o aut periculo. :

p p

In quiin: vviftravit no«.) Propter que

naem

vifcera mifericordiz vifitavit nos, ve-

$o. Pwer awtem.

) .]'-o-vmrge-s;

niens, ut redimeret nos.

»

[

Creftebat.) Corzpore & xtate.

jerit ) ]

Qriemi.) &»*TOÀN49 , momet-€

ff fub-

Cänfo'rta'ä atur fpiä—i;tu,) Mirtute cree

Ícebat & gratia.

ytionep!

u Zdï

flantivum , non autem participium ,

"

nitt

& hoc nomine Meffias fienificatur,

Ef erat t defertt

s Ab ipfa pueri-

fand

gndllmi

qui etiam dicitur fol ju(titie, Malach.

.tía, eo fcilicet tempore, quo cateris

Íe

enty

puerisrationts ufus incipit illucefcere.

) ^5 Itaque

cap- 4- 2.

e

79- Il/umi

nare.) : Ut illum: naret, ad

U/que in dsem offeu[tonis fme ad Ifrael.)

j !

4m Pw'

illuminandum ; in Greco eft, &mz-

1

,I'Lk eft ) ufque ad teimpus, quo 6911ci0-f

u

n 21 20 1

YT

260

M Ncrü

p v IN

B

V

M LU C,

25j

4 Afce

4n Judsean

Ex/ A;tgu/li decjfe';;; .ïæpb' cim '—Maric;z— afcendit.

Iin : .*Bet;ble-b'e»mv:

o quod €

ubi illa peperit Saloatorem , cujus nativitate ab Angelo audita,

& Ut p

paflores feflini eniunt . illum vijuri ; puer. circumcifus 'oocatur

gunte,

6. Fadtu

Sfefus : quem poft dies. purificationis in Jerufalem. delatum , ut

Domino ffleretur , Simeon fenex benedicit , ac de matris in paf-

-- pureret.

, E pe

fione. doloribus propbetat , Zimmaque propbetifja wetula Domino

. Volvit, & t

confietur ; Kefus duodecim annorum plenus Japientia , C gra-

— E 4n diverfor

rditus a parentibus ,. in medio doClorum itroeni-

fia , F

$ Ea

;

4

.| dintes.vi

zur , dejcendi

que. Nagaretb. fatus. illis «/*

fübditus.

. 9 EX ec

1. AA&um eft autem in. diebus illis,. exiit ediytum*-a-Cäefa;f

:

, .. jcircumfum

"Augufto, ut defcriberetur univerfus orbis.

-—-.——

2. Hzec defcriptio prima fatta eft a preefide Syri

a Cyi*ino.

4 Af

- 3. Et ibant

-

m

wgmnes , ut profiterentur finguli in fu.am Ic.ivi.»

39) la, y

tatem,

"t pro ire, 4

f

: 4'." Afcehe-

Ntero [f

Dint Ciyitate

nari cepit , &.fe prgcurforem Chri-

vifium &olligi poffet ad bellicos ap-

4 j Quod efe;de

fti oftendere.

Is fuit annus statis

paratus, & ut. vectigal hac occafione

thm 1'fed B

ejus, ut etiam Chrifti trigefimus , ne-

exigeretur, quod jux*isco.n(q?cï ca,oi;ar.

EC

ue enim ceiquam licebat apud Ju-

i^

tionem appellant.

.

^

.

quQuat g

$0s ante annum trigefimum , aut .

9. Hec deleriptso prima.

) Hec. defn'

!5 Vetbis, v |

facerdotis , aut doctoris, aut. prophe-

fcriptio prima dicitur, quia nulla ta-

-

lis unquam antea. fafta fuerat a Cy«

y

t ,o&icio fungi.

ríno ; nam aliam ante 20. annos. Au-

- VIRCO eft

3 8

uftus in(tituerat.

k

frutprd 14y (

L 48um eff autem.) .Ni

min;m äi-

Rlïïrunï nqg

M/ dl » If G[

vino confilio, ut hujus defcri-

P prafide Syria Oyrino.)

m voeis ]

ptionis occifione Jofepho , cum bea-

eft, defcriptionem fíon effe factam per

irgine in

N

Bethlehe

"

Herodemi regem , fed per prefidem

*A.Plicavimu,,

m prqfe&is $

Syrig , quia non Judsa fola , fed Sy-

n | ! Fil;"m ;cu

Chriftus ibi nafceretur.

ria tota, cui Merodes non imperabat,

7

0

Rhitütn v

^In diebus £Hlis. ) Sub idem tempits.

defcribebatur. Itaque Iude3 pars pro-

n lllum ali (

Videtur edi&um jam nato Joanne Ju-

vincie , per totius provincis prefi-

dzis propofitum.

dem cenfenda erat.

MU n

A Cafare. Augnffo.) Secubdo Roma-

Ut . profterentur. ) Scilicet fe hujus ,

M

V€r um

norum [mperatore , cujus dnno. 42.

aut illius effe familiz.

In Grzco eft,

A ng

Chriftus natus eft.

f

dvr'ocy

ediestiai, ut de[cr '.k";"mr '" T

TM

fiei f

- Unrverfus orbis. ) Romanus orbis ,

mina darezt.

f

Pünieci

ez fcilicet regiones & provinciz,

1€

! gjmguli 3n fuam civitarem. ) Scilicec

Rnj

Romano fubdebantur imperio.

1

:

fi-

ibant. Senfus enim eít, ibant omvres

pur

di&a vid:tur deferiptio ,ut' conftaret

in fuam - qui

f

Ühts

Prifen;,

profiterentur.

que civiltat'em ; ut ibi:

b j

plb Iuln

fumma capitum , & fcircþur, quantum

Derfiris

E aci

E

CH

m

L

o5r

DA POUUP U..

: 4/.'**'Afde-ndïf autem & Jofeph a Galilaea de c*ï'vitatg Nazafe-th, :

ra

in Tudaeam in civitatem a David; quae vocatur ? Bethlehem; ,.

3

k

8-

?etblibem,

eo quod effet^de domo , & familia David.

20. 6,

$

lp dudia, -

$. Ut profite

Mich. '

w $- gnante.

recur cum Maäg defponfata übl uxore prae-

fium-, V

6. Fa

uE'R/I

É

b

et.

G&um eft autem; cum eiïe'nt- ibi, irnplefi'i'fg'äm.:;dies $

-

ii Parer

-

*

K. peperit filiu

m fu-uy'm primogenitudx, -&-pahhig eum in-

t D

. volvit,.& reclinavit eum

in preefepio, quia ngn erat eis locus

,E g

x

n diverforio. -

$. Et paitores e

ifwen,i-

rant in regione eadem vigilantes; & cuflo-

dientes.vigilias no€tis fuper gregem fuum.

:

-

.

9. Et ecce Angelus Domini ftetit juxta 1

llos, &u'claritias']?ei

nt timore magno.

: ,cirg:umfülfit eos? & timueru

NX .

IO. Et

la Cæfarä,f

L

Qyrins.

3./Aþwdit. ) lvit, njam veib*um

tio , in tabegna ïvrinitovria , ad quam

m du 72 h«4, pro a[cendere , & fimpli-

divertunt peregrini :multitado eorum,

fü

citer pro /re, accipuint apud Hebr&os.

ui Béthlehem venerant ,, ut nomina

1

ia

E

lvit ergo Jofeph, ficut,& alii in fuas

rent , civitatis anguftia , & beate

4,1 Afcee -

ibant civittes.

Virginis paupertas ,in caufa füerunt,

2uod efferde domo, &e-)

Non ipfe

ut in hofpitium non admitterentur.

alicos 3pn-

folum , fed Beata etiam Virgo.

Qaui Jerofolymam regionem Iuftrave-

ac occon

runt , narrant, ftabulum , in quod fe

S. Cum .Maria. ) Scilicet. aícendit.

yitiaphe

Quanquam poteft etiam nedti cum il-

beata Virgo recepit , fpeluncam fuiffe,

gde ] lis verbis, Ut profiteretur .«

quod cum teftimonio veterum aq&o—(

!

T

rum convenit,

'w'm pl

Defponfata [ibi uxore pregnaste.) In.

9. Vigslantes.) a'yþavkoäwsg,ïn agro

- fuerit ? "

- Greco eft, sow équón, id eft, Ox«

erat pragnans. Quuod hic habemus, De-

ftabulantes , fub dio cubantes cum

0. Vamwvs ht

[por/2ia , in Grgco eft , uepyneeuutivs

grege , ut facere folent paftores etiam

hyeme , in locis calidis , aut tempe-

N

m 98 ] quam vocent Matxchæi C rnm Iger-

|

fl

ifïr

fianpet j

. plicavimus.

ratis. — Noftér interpres legit , ;che.u-.

et [f*

fider

n Filium /;mm þrimagmitug;z.) Pri-

nyoüyreg , vel vyeuqyoeoovrec.

(«ior

mogenitum vocat Chriftum, non quod

*

: Cuftodientes vigilias zotlis.

) Id ett,

f()l?l [

per vices vigilantes, diftributisinter

mp

ecabat

poft illum alios genuerit , fed quod

fe quatuor no&is fpatiis ; diximus

lt pm ?

jo*

ante illum neminem genuiffet.

incts$ pl"&

enim fupra, noctes apud antiquos ex

)v

i*ainïs eum in.va!'vit.) &*'O'Wagcyozvæa'gg

militari difciplina in quatuor equa-

hoj ,

ad verbum., . Faf/cizvit , fafciis obwol-

les pirtes dividifolitas , qug vigilize

koc fe

wit ; ut-cumteneris & recens natis in-

dicebantur. Quemadmodum ergo mi-

] Græcoe 1

fantibus fieri folet. Viles & pauperes

lites in caftris per vigiliatum vicesex-«

1

wætüï 1

fniffe panniculos

probabi;e eft, licet

cub re folebant , ita etiam naftores,

mundos & puros.

ad roxias

gregi beftias, aut fures ag—

) Scilic

I prafep:o. ) Loocus eft; in qub ju-

cendos.

?

papt 0

n*

yoentis pabulum apponi folet.

O. Steri? juxta illos.)

s;vrs'gn oZQT'Tg ;

m t

In diverforio. ) 1n communi hofpi-

nificatur enim qua-

l

illis fuperfdj?itit; fig

-

;

ä

2

262

EVANGEL"H. sEc»UNbUM LUC.

1o. Ft dixit illis Angelus: Noiite timere; ecce enim evan-

1. Rf

.. gelizo vobis gaudium magnum , quod erit omni populo:

: paftores lo

Ir. Quia natus eft vobis hodie

- B hem, & vi

Salvat or , qui eit Chriftus

. Dominus, in civitate David..

B minus ofte

12. Et hoc vobis fignum:

Invenietis infante

16. Et v

m þanäis invo-

^

.lutum , & pofitum in praefepio.

13. Et fubito facta eft cum Angeld multitudo mi

:

1. Vide

K

litice coele-

ftis, laudantium Deum, & dicentium.

; ent illis de

14- Glori

a in altiffim

1. Et or

nis -Deo,, & in terrg pa

E

x hominibus bo-

- Qidia erant:

næ vquntatjis.

19. Mari:

| in corde fü

f de calo füperve&nüï'e*AngeIum, &

terea me chæ nuntiare cogno'fcxc':;:isi,

. 10 Et re

fupra paftores fublimem contitiffe,

quia cum ad locum, ubi natus eft, per-

- 1t omnibys

. Gabrielem fuitfe , eft vctus traditio.

veneritis , eum non in matris ulnis ,

Clartas Des- ) Id eft, .divinus qui-

fed in prafepio reclinatum invenietis..

.dam fplendor. In Graco eft, 3v£«

Simile argumentum, & (iynum dedit

..;aï illos.

N

xvelé , gloria Domini.

Samuel $aul, di&orum fuorum veri-

Timmerunt fimore w&!&m )

- Propter -

tatem contüirmans, lib. T. Keg. c. Io.

'..?"M'ü, d n

xfubi.cum; & infolitum Angeli confpe-

Q. Cuzz abteris , inquit , bodre 2 t du

J Io6jun G

LuIn.

2

vezies duos viros

( gui Optant pl

IO. Emmgelïza vobis gdgdikm mu';-

chel , &c.

jl&xta: ]&P,uifbruw, Ra-

s

. C, fominib

gnam.) Fauftum & Ixtum vo

þis nun-

. Pofreum in pfaj?pi;; ). Videtur fpe-

. Atl nimirum «

tiüm. apporto..

408 Latini tep

Omai popnle.) Judaico : '.qum'tur

Iunca illa nomen habuiffe. przefepii ,

, RI Dong v

enim .A

n

lus-accommodate ad per-

quod. patens ( omnibus expofitus lo-

cus ell.t, in quo jumenta , cum opus.

X Pipliciti divis

fonas pa

rum , & ad expectationem

effet , collocare folerent. Alioqui fi

" Quog Dej

"Judaorum ,. qui- Chriftum fi»i folis

peculiare aliquod. & ignotum przfepe

Aet,

mq

venturum: putabant., quemadmodum

3 C

"& Chriftus ad cos fe folos venifie pro-

tuilet , alio figno ipfum przfepe fuif-

fet defcribendum, ut inveniri potfet.

l

li ! lnl [

Écílus eft. Matth. c. I5. n. I4- quam-

13- Multitudo militie celeffis. ) Di-

Olthhef, ;

vis non receptus a fuis , ad alios fe

citür Àngelorum multitudo £a ,

590 repi

contulerit , id eft, ad Gentiles.

fficany " f;t

vl exercitus ccleftis , propterea qnod

u,"i In ferr;,

| ï;];; 9 eff Chriflus Dominus. ) Mef-

Angeli inftar militum plurimi funt ;

fias, quem Judei omnes expeCatis.

per choros, quafi per cohortes tri-

'L'd:),

lo civitate David. ) Dixit potius ,

buti , & Deo ut imperatori promptif-

qualibee te

j civiiate David , quam iz Bezblebem,

fime obediunt ,- & ad

MOnlémg v

y*e,rfus, dzmones

nuia notum erat Judats, Meitiam ex

praliantur.

l "he;,

-.senere Davidis nafciturum,

Y4- Glorja m altiffimis Deo. ) Sen-

^ lbf co

"

[q12. Er bec vobis figmum : imvenieris

tentia eít : Nato Chrifto inaltiffimis

"gehs à

d

eit gloria Deo, Angeli enim in coclis

[

defantem , €c.) Sigsxum exhibet, quo

JJWI([

AUey

w'((p q

paftores natum Chriftum agnofcant.

habitantes Deum propter opus in-

. Invenietis, inquit, infantem ; quafi

carmationis , & mativitatis

" fun?nis

"63 qm

- dicat, quem infantem invenietis in-

laudibus celebrant,

;Btt

N p

Uetum

wolutüm pannis,& in prefepio pofi-

Efagm ferra pax bominibus bon& vo-

ïllm

adl

E q,

lhlm ET

hi 4i

7

tum , ipfe eft Chriftus Dfomin/;ts. rz-

lkntafi:.)ï In Graco eft £» ldgä*;»«im:;

Hor,

C

CAPUT iL

,

o

265

Titt (

I;. Et fattum eft.', ut difcefferunt ab eis Angeli in-eæïu&:,

pulo:

h

paftores loquebantur ad invicem : Tranfeamus ufque Bethle-

hem, & videamus hoc verbum, quod fa&um eft, quod Do-

:

minus oíftendit nobis.

16. Et venerunt feftinantes, & inveneru

aniiïs invo«'.jf

)

nt Marïäm & Jo-

feph, & infantem pofitum in preefepio.

17. Videntes autem cognoverunt de ver

ïlitia? d

bo, quod di&um

erat illis de puero hoc.

I8. Et omnes, quiau

dieruht, miratä funt ,& de his,* kquæ

gigiþus bo*'i

di&ta eranta paítoribus ad ipfos.

n

À

ia verba hzec, conferens

at

19. Maria autem confervabat omn

——

in corde fuo.

üores glorïücan:es, & laudantesDeum,

| cognofccfis';

20. Et reverfi funt pa

nacus eftte

in omnibus

matris ulni y.

, quae agdier—ant ,& yxiderant , ficut di&um- ei]:

g iavenitte

a;d illos.

/

:

| 2I.c Et

hs. d

.(ïgnum dedll v

v fuorum vt 4

'ä:uäo;;ï'a, lk dendelen Jica accds

funt, que a ,aü'orvibuä n,arri-üantibus» aue

J p ol

diebant..

Jadie 4 myite

Itaque juxta Grxcam lectionein, An-

i in textu noftro Latino

geli optant gloriam Deo, térre pa-

non effet particula , &', fenfus valde

M

cem, hominibus bonam voluntatem,

commodus, & Grzco textui confen-

Dei nimirum erga illos.

]dem fen-

tiens. effet, paftores vifa, & audita

Videur $d

fus Latini textus , in terra pax homi-

vulgaffe, & qui ea. audiebant, mira-

ille praipy

nibus bonz voluntatis diving , &be-

tos effe ; atque ita verba.illa : Ormes

$6

!

(ituslü«-

neplaciti divini, id eft, pax homini- 4 «sdrerazt , de paftoribus narranti

?

g, a g

bus, quos Deus amat, & jam gratos

: bus effent intelligenda.

. Mioqiib

habet, & in quibus fibi complacet.

t9. &n]&rvhätgi omia verba bec,&c-)

potum p9

Porro pax, cujus hoc loco meminit

nprept

u

Angelus, illa eft, de qua Apoftolus

*Omnia verba paftorum , aut potius

pvent pO

iet.

ad

oloffenf. i. 19. ait : Cemplacuit

tam que a paftoribus narrabantur,

per eum reconciliare omnia in ipfum pa-

quam quz ipfa in Chriíti nativitate

Ts

accidiffe videbat, diligenter notabat,

p militth v

fificans per [anguinem erucis ejus , ffve

& ne exciderent, fideli memorie com-

pl'

optem

an

qua 1m terris, ffve qua in celis funt.

I5. Fideamnus boc verbum.) Verbum

mendabat, fequentia cum przceden-

lortes P

pro qualibet re ponitur apud Hebraos,

tibus eonferens , & quam inter fe

confona effent confiderans, ex quo

gt p

mmptlf

üut non femel fupra notavimus.

mirifice letabatur , & novis fidei ar-.

de: )

17. Cegnoverunt de verbo, &fc. ) Id

eft, reipfa compererunt vera effe, qux

gumentis fidem, quam a ptincipio

ab Angelis audierant. . In Grzco eft,

conceperat , confirmabat.

Hzc au-

/

; D ) $g

Jcimh

iäietvaS&»zO'av "

tem non cum aliis, fed tacita fecum

to in4

quod verti etiam poteft,

in corde fuo conferebat , ze» mizws

Mdrvsulgavernunt.

ore quam -«o

gpus

I9. Ommes qui audierant.) Scilicet

AmbrOfius. N

rpore pudica , uc inquit

.pter

[rni

Ratum puerum , & adventum paíto-

-

itatló

"fum ad illum adorandum.

20. I omnibus , 6$c.) Quia e'mþnia',

jai

ub ?

Et de bis , que di&,»i erazta4 p;zj?o;;:i-

ut illis ab Angelo predicta fuerant,

ip p

fa

: dus ad dpfor.) Id eft , mirati 'Efi!&lm

veraà efï?' conxpe;eræncff

^—

264.

EVANGELII SECUNDUM

LUC

cGen.

"2r. c'Et poftquam confümmati funt dies o&to , ut cireum-

27 E

PUE: Um ]

17.12- cxdere ur puer: vocatum eit nomen ejus 4 Jefus , quod vo

tudmem |

Lev. catum eft ab Angelo, prrufquam in utero concrperetdr

I2. 3.

9. Et.

dMat.

22, Et poftquam impleti funt dies purgationis ejus * fecun-.

dunr legem Moyfi, tuïerunt Jllum in Jerufalem, ut fïfte*'ent

L& dint :

T. 2I-

29. Nir

Supa eum Domino,

I' 31'

:23. Sicut fcriptum eft in lege Domini: f Qma omne mafïcu—

bum toum

eLev. hnum adaperiens vulvam fanétum Domino vocabitur. *

go. Qui

I2.

EqeL.

: 3- Qu

fExo.

ut darent hoftiam fecundum quod di&tum eft g in

I3-. 2-

ïege Domm1 , par turturum , aut duos pullos columbarum. "

9. Lu

I tael.

Num.

2,. Et ecce homo erat in Jerufalem, cui nomen'Simeon,

16. & homo ifte juftus ; & timoratus , expe&ans confetauonem

03* E

$ ï ev- Ifrael

lCE antul

[2

& fpiritus fan&tus erat in eo.

2 refponfum acceperat a Spiritu fan&e, non vlfurum ] 4Ett

fe mortem,: nifi prius v1deret leüum Domini.

27. Et —

Ti

*

x

27 In ]þm

T lmpulfus, a

CHac Ieze non

2 li face

/ et. Co-nüammaw. )Heft, complem.

H

that ernæ ge nemtlem(s.

fcilicet, ubi 4dvenit dies octavus.

comprehendebatur proles tæme&la

o i, ) U

Ut arcumade'retzr paee-) Intelhgen-

Santlum Domino vocabitur. ). San&

errem qma

dam citcumcifus eft.

Ampu &

ficabitur , hoc eft , a communi ufu.

d() Creden

Vozatum eff. momen ejus 7Efus. ) Quæ

feparabitur, ut Deo dlcetur, & otfe-

imalms luit,

vox Salvatorem fignificat.

ratur.

Quod vocarumefl ab Zdngélo.) ld eft,

24. Daremt /nyt'mm.) Offerrent aä

Mntligjt p

quo nomine vocandum drxerat An,

fa..nfïcmm.

as epig

39 Nuse (;

gelus fupra c. T. n. 3I.

Sicut fcrtpmm eff im lege Domimi. )

22. Djes puFgatiomis ejut,) Muhe-

Levn: I2. 9. Offerebantur autem hze

monem mü&

tcs poff purtum immunds habebin-

fdcnfi'cua pro purgatione malieris. -

fenti tttpor

tur lege vereri, & propter fcdam fan-

A Zs u

guinis purgattonem, qua illis a par-

Q3- Cuinomen Simeon, ) Aliqui ajunt'

ec

facerdotem fuiffe , afiqui negant,

memf R;

tü accidit, & quia per conceptionem

thd verlus videtur, nam ft f«cerdos

ex viro originde peccatum in prolem

Vltam üs

£raduceretur.

Neutra ratio locum

tuiffet, Evangeliffa, qui tam diligen-

Pmduændo

hab iit in. Beat: Virgine, qui& tamen

ter hominis. adjunéta perfequebacur,

b«ce,

)1

humilitatis , & ob«dientie& ftudiofa

id non tacuiffet.

alacrem.

Timoratzus. )

au?u/fng ; plus : rell-

Iegibus, quibusnon aenebdtur , pare

l

Y Wutm

ie volüuit.

giofus,

mmm (rener

Secuxdum, legem Mayf j Levmlz 6.

Conþlananem Ifrael.. ) Adventum

U: fifleren? eum DLMZHO-') Altera

Mefï:æ.

Nflllo;-

ud M

. Sptritus fantlus erat 9 ea.) Scxhcee

liec eratlex de primogenitis fanctifi-

in cünfpe&u

candis, & Deo offerendis, qug ha-

per donum prophetiz.

lm

Tte confr

betur Exod. 15. 2.

96. No» "Wifurum fe marten.) Non

L!

Ent,

"'J

Qne maículimum .em'szpe ie»z: vul-

momtumm.

l]m pgneü

lls b

*

"wm) Sdlicet. quod pnnclpmm cít

Cbrt,?m Domm:.) Memam.

Ilctumc

d

!

*«

CAPUF

li.

265

.FKt cum mducerent

, W Ciremm-. Ü

27. Et venit in fpiritu in templum. .

4

$, qu Y0--

pue1um Jefum parentes e;us $ ut facerent fecundum confue-

eretur.

| tudinem legis pro eo:

—

28. Et ipfe accepit eum in ulnas fuas, & bened1x1t Deum,

jus t fein- ].

F & dixit:

ut fileent T.

.29. Nunc dmuttls fervum tuum, Dornme, fecundum ver-

ymne mafcu-

! bum tuum in pace:

'4e. Quia viderunt oculi mei falutare tuum,

1tüt,

tum ef cn

;ï

31. Quod parafti ante.faciem omnium populorum.

umbarum.

32 Lumen ad revelationem gentium, & glouam plebis tuae

*

nen'Symet, d.

If1 ael..

onfelauonem

. Et erat ater & mater ejus-, mirantes. fuper his, quae

dlcebantur de illo.

non viforum

34 Et benedixit illis Slmeon, & dixit ad.- Manam matrem

e leS

p

w

--

g J

N

—-

&

s

.07. dn fpirite. ) A Spiritu. fan&o

-

32 Lunen adtevelationem Geutium.

/

1mpulfue aut monitus.

Per appofitionem; id eft, uc effet lu-

28. üt facermt fecundumi canfiaetml:-

men Gentibus revelzmdum.

Hm [erïe nou

Lmem legis. ) Ut fcilicer Deo illum of-

Et glortam , &c-) Quodcunque po-

errent, quia primogenitus.

pulo lfraelitico magnam afferret glo-

at ) San&l'

Acce;;t eum 1 ulzas. .

Quod non

riam.

1 commum u

| odo credentis, fed 'etiam valde

amantls fuit.

33- Pertr djus. ) Jofephus ejus nu-

[cetuly

tritius, qui vulgo Chrifti patEr crede-

Bensedixit Demm. ) Laudavnt gra.

batur.

) Offene ï"l

tias egit

Super bis que dtceäan:ur. ) Praefer-

29. Nanc dimittis. ) Quia jam fibi

tima $imeone.

Porro virgo tmiraba-

"

L,,[)æm"')

mortem inftare putabat, utitur pra-

tur,non quod illa rgnorare: , fed

cem n

fenti tempore.

Sic ltalice dixiílet,

quod eximia effent, & humanam vir-

ge milier

aeju Á/(uero comtento.

&

tutem excederent; h&cenim admirari.

" Seeundum verbum tuum.). qtcut mihi

Ahqm um

lata funt.

folemus; etiam po&quam nobis reve-

llqll

nen"m ,

promlüfh & promiffum praftitifti,

u ii ]

|vitam usque ad Meffix adven:um

34 Benedixsz illis Sz»m'an ) Gratu-

producendo.

latus illis eft tam felicemn prolem,

g Og

Ip pace. ). Lætum Ccontentum &

erfequebawr,

alacrem.

rent

beatos illos. dixit , qui tálem habe-

lium.

^

3

O. Selstare tuum. ) Salvatorem

- Pofízus eft bic i narmm, 5 es ) Pre-

H Pms D re

humani generis a te in terras miffum.

dicit fore.

*imeon,. ut in Chriftum

DN ,('&ivd paraffá ante facien omui-

um Pofu/ürum ) Quem Salvitorem

alii. non credentes ;offendant , vitio

fuo cadant & damnentur, quales ple-.

in confpectu omniumpopulorum gen-

rique Scribarum & Fharifzorum fue-

) Scl]lc

inmque conflituifti , ut quicunque

runt ; alii credentes. refurgant , hoc

vellent, ejus beneficio falucem confe-

t

eit, à peccaus liberentur.

! mali"")

Iqui- poffent.

4n fignum cMi contradicetur.). Signam

. Bisél, eum. Com, me&. i VJI

Meüläm'

i

*

266

EVANGELII $E CUNDU M LUC. .»

? Tfái. ejus : ? Ecce pofitus eft hic in ruinam, & in refurre&ionem

$; I4 multorum in Ifrael, & in fignum cui contradicetur,

.

-

*

reverfi fünt

x.

9. 5

35. Et tuàm ipfius animam pertranfibit.

s

glgditis , ut revelen-

E 40 Puet:

1.Pet. tur ex multis cordibus cogitationes.

Ln, & gtati

2. 7*

36. Et erat Anna prophetiffa, £ili

a Phahpel, de tribu Afer:

P a E

haec procefferat in diebus multis

L L'in diefole

,& -vixerat cum viro f u.'o'-v an-

nis feptem a virginitate fua: -

E. E cui

;5 37. Et haec vidua erat ufque ad

annos o&cr)—gir—itä-l quatuor :

- ilis erofoly

qua non difcedebat de tem

P. Contt

ierviens note, ac die.

x

plo 2 je-julnmiis & 'obfecrationibys

Jdis it Jen

38. Et haec, ipfa lrora

f

Upervenieng, conütebatuf D&nind, |

& loquebatur de illo omnibus

KOR at O R B a

»qui gxpe&aþalj,g redemptaonem

1

,

$. Perfeer

I, xrk.ac-;l,'

: Ormiferunr.relip

2

P Raciendum effer

9 Ft

"—

»

: urpatiorter m

: Diti oblationem

* vexillum fïgnif:ïcat.

" quafi dicat: fua

37.. H:qae*aä .43?03, & c.*)f InGræ—

du cim:em'þ

predicatione vexillum eriget , quod

co eft , oc ?rà, circiter, aut quafi

tloniï [næu

multi impugnare , & fi poffent ever-

annorum octoginta quatuor statis,

tere, conabuntur.

'Sic Paulo dice-

40 Pa 4::);;

non viduitatis. Nofter interpres vi-

-

Us,

bant A. c. 29. 22.

De fetha bac

deturlegiile &ec érà», 24 anzos.

Gefeelat, $

certum eff nobis ;

wiaubique ex contra-

Non difiedebat de tempíe. ) — Licet

dicitur.

Vel fignum idem eft ac

adeo effet gra

34

ndze

va , frequentiífima

7 rfirtadangy,

TDOte Cotyoris

fcopus, quem omnes fagittis petent.

erat.in tremplo., ac pene affidua.

sf

Tetbra poju

Tuam ipfias amimam pertvanfibit. gla-

Obfecrationibu,

;

i )/v-Orartio nibus , pre-

diu:.) Guali dicat, illi contradicetur

cationibus,

Eu Puerdlis

"

usque ad cruciatus & mortem, quare

. &erviens. )

3 S.cil/icet Deo

diro admodum dol

nia & orationes..

» per jeju-

;

é

ore, quafi gl.agïio

d

031 Cip,

fodieris.

Notle ac die. ) [5

r

ontinue & perfe-

Ur revelentur ex multis cordibus cogi-

veranter.

&

Pt 6w ,

zationes.) Senfus eft : Hic gladius,

* 38* Ethac.) Q

u'afir dicac:'^Hæc tam

Tdlig,

Fa

li il

)ra

qui tuam animam transfiget, occafio

multis nominibns commendatàa anus.

erit, ut cogitationes multorum cor-

Superveniens.) Nel ex loco habita-.

13 1n i]]e

dium, quz prius occultz erant, re-

tionis fug, vel ex loco orationis.

p2

T. 1f w t

velentur, eorum fcilicet, qui Chrifto

Confitebatur Domino. ) | Laudabat

Dominunt, & illi a

Cápite 1

Tüme [

infidiabantur , & populum metuentes

gebat. gra:;as ',»

Tie E

tantifper pravum animum diffimula-

quod Mefliam mififfet.

[

U5 ffig

bant, donec patrandz necis fefe ape-

De ilb.) Scilice

t

riret opportunitas ; tunc enim appa-

quo haétenus ferino.

; puero. JEfu ; de

I a,

4""[" D s

ruit,

quam male effent in Cþriüum ani-

Omnibus.) Prafen

*

L

tibus ï&—occuï'r-e-n--

Amati.

tibus.

À

J«

Düttum f,

C

36

. sProceffevat : n Jz'eäur enuleis. )

mn(! anm

nehtem.

Qui 'expe&a

Lanz. ) T ahquiam;imuQi;

le] L

Id eft, erat walde provectz etatis, eft

fuerat

. Mebraifmus ut fupra c. 17. 18.

Redemptionews.)

4

3

iberatïohem É

E

m

Uter (in

(2

3.

( virginirate fua.) Poftquam ma-

lutem futuram per Chriftu

m.

i

lg a

Deolis

g]

.xito tradita, virgo effe dbüip- i

-

Blüm

ltütl

þ Ifraei. ) Populi Ifraelitici. —

I

-

JCAPUT M

267

treCtionem

39. Et ut þerfeceruht omn!a fecuhdum'?egem,]äbm

ini,

I

rcverfi funt in Galilaeam in civitatem fuam Nazareth. -

»

ut *reVelen- :

J

o. Puer autem cre;/cebat,- & confort*abïratur, Jplenus fapien-

tia, & gratia Dei erat in illo.

TEUM

AI. Et ibant parentes e

: /

1n die folemni Pafchae.

jus per omnes annbs ;ivnv;-]erufalem,

4 Exo.

" 42. Et cum fa&tus effet annorum duodecim, a

! fc»ähdehtibus

N

-æïquatuor,;

ilis Jerofolymam fecundum confuetudinem diei fefti,

43. Confummatifque diebus; cum redirent, reman

fit puer.f)äüt.

rcrationibps

T

non cognoverunt parentes

ejus.

I6OIJ-*

if»Do;nino,f

Jefu/s in Jelufalem, &

2

-

--

Macistpe m

*

:

(044 Exi-

emptiwmä

39. Pf'*fe

ce;tmt ä)nizia'.,) Nihil enim fxiorum cáufa.,

Hoc preceptum Jo-

omiferunt reli

giefi conjuges , quod. feph, qua eratr

eligione, obférvavit,

faciendum effet/ fecundum legem . ad

quamvi$ edim non nifl fefti Pafcha

L osnind

urgationem matris, & filii primoge-

fiat merivio hoc loco , de aliis etiam

niti oblationem.

Qduobusfeftis intelligendum eft- Men-

d) !-hG?

In é(rvitatem

*

tionis fus.,

*faam..) Sdilicen habita-

P

4n hoc fefto

tio autem potiffimum fit Pafchz, quia

g, aut quil-

id accidit, quod narrare

gtuor gfatls ,

US. .

49 Pwer autem. )

*

a dioy , pueru-

aggreditur.,

s

pinterpres Vi«

—QQ. MfGendentibus

Élles, ) civaBa'v*rwv

4d M.

Crefcebat. ) Statura Corporis.

&UTOY , cem a[cendiffent , fubintcll

$) Det-

- Confortabatur. ) Fortior reddebatur

ige ;

Afcendit etiam JEfus cum illis.

irequentilhma.

robore corporis, ftatura procerior &

Secundum .con[uetudinem die; fefts.)

e alliduas

membra robuftiora efficiebantar, ut

Prout requirebat mos fefti. — Syrus ,

fit in

6rcuf. con|ueverant 1 feffo.

tíonibus, P"

ditis.

puerulis bona vaæecudine.' pr&-

älicet exi&ens.

43 C ahjïtmmati:quä diebus. ) Erant

590) p j'ejufg'ï

Plennus faptentia. ) Sc

enim feptem dies Pafche, feu

Azy-

Sic Joan. cap. 1. 14

?

morum, Exod.23.15. & quam

quam

irena, G-veritaris, —

i di'CviFiu' : Plesus

:ile & Per&'

Grati4.) Favor, amor..

* s

non totis illis feptem diebus Jerofo-

lymis manere tenerentur, videnturta.-

icit: Hac '?mli

Iz ill.) Exgaillum. Complaceba

men Jofeph , & Maria aliique Gali-

nendat,ä mu-sf i

fi»i Deus in illo , amabat & ornabat

lzi plurimi id feciffe.

illum., ita ut facile a quovis obfer-

ex;loca.h.abicai

4

T

vari polfet.

Remanfit puev in Jerufalem. ) Non

y Orationis.

1

Simile eft, quod fuüpra

errore, aut cafu , aut inobedientia,

í Laudibïä

capite I. numero 66. dicitur de Joan-

ne :

fed certo , divinoque confilio , ut

KErezima munus D,o»gim' erat cum

oftenderet, quale fuum effet münus,

;ebat gratiäls yä

shlo,

4I- Jozpt.) E, Nazareth.

& officium , ad quod. peragendum a

'z'e.'ro;]Ef"' dfæ

patre miílus eraàt.

Ut enim in ope.

Parentes ejus. ) Scilicet, pueri, ip-

ribus vite communis volens fubditus

fum puerum fecum adducentes.

erat illis ; ita in iis, quz ad-otfici im

ia Occüïffüf;;

Per omues anmos.) Quotannis.

ln dre folemns Pafzha.) Praceptum

redemptoris pertinebant , oftendere

voluit fe foli zterno patri fubditum

aaqqæm'immiä

fuerat Exod. 23. 14- & Deuct. 16. 16.

efle, ideoque in

fciis parentibus Jero-

ut ter fin

nlis annis viri omnes; e fuis

folymis remanfit.

t^ ä

fingulis

h

abitationis locis ad tem-

riftim

Et nom cognoverunt parentes. ejus. )

Jitic

plum ir;nt .xeddendqruxn vptqrum

-

Mirum vide:qr, quoþqdo rgma.nere

f

*

£

)

Y

268

,'EV'A NGELII SECUNDUM LUC

44. Exiftimantes autem illum effe in comizatu, venerunt

[2 »E

iter diei , & requirebant eum inter cognatos ; & notos.

4 bits, c

45. Et non inven

! EO

?

ien'äes ; r'e;grefïï funt in. Jerufalem ,i-requi-

]

rentes eum.

] uos.

46. Et faCtum eft, p

oft tfixd.uur*n ih&enerunt illum. ini templo

Z m

feden:enmr in medi

3

T du il

o dq&qrum,ï aqdigntem ilos, & interro-

A corde (

gantem eos.

7^47. Stupe

bant autem omn

L

)es ', qui | eum äudiäba-nt , -;,füp"'er

r

; -.

prudentia & refponfis ejus. -

bis ttfejis

Qu fec.

.48. Et videntes admirati funt. Et di

X

cit mater'*e;'ius ad illum:

J t dica

Fili, quid fecifti nobis fic ?

* tut cordit

g.

ecce pater tuus, & egó dolen-

* derofolvmi

tes qu?erebanius t

L]

4

X

2

*

? te;elïe, IX

potuerit infciis parentibus.- »Refpoxi-

mo enim die parentes JEfu, conte-

Dulentes,

deri poteft id factum primo divina

&o Jerofolyma Galileam verfus iti^

! &

proevidentia ita di

;ouente; Deinde

j

nere', giï'ccuti .funt coínitatum,

hteryogati

ex reverentia, quà

. Virgo filium fu-

puerum noh invenerunt.

Secundo

L. bet, quaü

um profequebatur, quem cum Deum

regreffi. funt in. Jerufalem.

"lertio

, QUiteqm

effe fciret, & fumme fapientem, mul-

die mane eum in templo repererunt.

Utintem í

ta ejus arbitrio, & voluntati permit-

Invenerunt illuwm im templo,) Credi-

: & d.

tebat.

Accedit, quod cum multi.ef-

bile eft, parentes füummo mane tem-

fent ejusdem vige, comites, noti, &

plum adiifle, exiftimantes, quia erat

Nj

— Uentis fe.

cognati , quorum aliqui citius, alii

eximia pueriin Deum pietas , feillum.

* cufam.

ferius fe in viam dabaut, pueri inter-

ibi pótius, quam alibi inventuros.

dum, autinyitsti, aut fponte fua fe

Sedentem. ) . lanquam omnino . fe

tem, Sent

addicentem audiendis rebus facris.

. cqgitare n

illis adjungebant , quod filio fuo ne-/

TTR

gare noluitt virgo , cum alie etiam

I medio Doctorum.) Non in fübfel-

Fmaofrffo.

matres fuis liberis idem indulgerent

liis doctorum, fed in infcriori fpatio,

non ex amoris remiffione, fed potius

quod magiftrorum fubfellia ambibant,

h adeo H

'véhementia , nolentes illoruim

: vqtis

in quo fedentes auditores, do&trine

*i filium

adverfari.

P

excipiende operam dabant.

i 'Requireä(mt eum 1

77t»- co gm:ta:;

Interrogantem eos. ). Quzftiones ex

Um , ue f

E inoros. ) Vefperi , cum alios, qui

auditis excitantem , ut auditoribus li«

) l!0n t

* ciufa I

pracefferant , && priores ad hofpiti-

cebat, ut melius traditam do&rinam

um diverterant, cífent affecuti.

intelligerenc.

, HO«

48. Reguireutes eum. ) lnitinere, in

47- * Stupebant, )

lpasro , pre ad-

Scitþat

iS'n

|

BLLT

hofpitio, in vicinia, ubicumque, ani-

miratione quafi apud fe n

1

þornvemlahnc. *

mo vehementer folliciti, & anxii.

Saper. ) Propter.

Oteratis j

Quüamvis enim crederent elle filium

Prudentia.) ovtat, intell,

; gentia..

IT Vero (

Dei, qui fciret, & poffet omnia, no-

. püum lo

Er refponfis ejus. ) Videntur enim

verant tamen ceterorum more fe ge-

do&ores fapientiffime interrogantem

eldenri f

rere, & communem hominum ferva-

viciffim interrogatfe, & refponfa fupra

re confuetudinem, ideoque , ne quid

&tatem, & eorum opinionem retuliffe.

illi accideret. adverfi, aut neceflarii

- 49- Mdmirati funt. ). Quod eoloco

T n jj

deeffet, timuerunt. -

ihvenirent, & difputantem audirent,

- Waerin. ad

J

46 Pofe sriduum. ) Die terti(m Pr-

qued hactenus nunqqam' fecerat.

0g inïiteMI

-

li ïW

P

E

1

f

LI

—^ CAPU T Mi

2

2

9

, Venernt ä Fb 49 Et äit ad illos :

.

de ïe&;* quod.me ïïääüæreba-tis: nefc'iäe

IOC0S,

batis, quia in hi

s, qus& patris mei funt , oportet me effe?

—$o. Et ipfi

, requi- 1

ad eos.

z

non intellexerunt. verbum , ; qm)d 'lpcutus :eft

Y

4 $T. Et defcen

E

/

dit/cum eis, & venit Nazareth; & erat fub-

1in tempo

1

V intem-

| 4

-

tu

illis : & mater ejus confervabat omnia verba heec in

Corde fuo.

L'l 3

ialm ) K.mper"

i .-»g&?idfäci/:*'i' /naäi!jib? Ut i':cilic,et,nö.-

negotiis, que& þ.äter meus Deus mi-

hi injinxit & mandavit, ut Chrifto

às d illum:

bis infciis Jerofolymis remanexres ;

quaft dicant , fi indicaffes decretum,

fuo , ab ipfo miffo ad hominum re-

: eg5 dolet-

autc corditibi eífe, diutius remanere

demptionem . ac. falutem procuran-

Jerofolymis, & do&orum fcholis in-

dam.

*

e effe. ) Verfari, occupa-

OM Ft

tereffe, non te prohibuiffémus.

Oportet m

ri: fic Joan. 9. 4. idem Chriftus ait :

; Eflh c()'n.fe.'.:

Delentes. ) Tri&ss ; anxii.

Me oportet. operars opera ejues qui. mifrt

49. Quid efl quod me qïul:reäati:? )

m verfus tl

mé,&c. 14. 31. Sicut mandatum de«

comitatum , «

Interrogatio hzc negationis vim ha-

dit mibi Pater, fic facic.

*

,;m Secundo "

bet, quafi diceret: Non füberat cau-

o. Nonintellexerunt ver

bum. ) Non

fa, quateme deberetis querere ; qual

"funt plane affecuti refponfionis fen-

lem. «t

errantem ; hoc enim certo confilio

Jo repererutto

tentiam, non intelligentes quid fibi

& decreto feci, ut hic remanereim.

vellet, oportere eum in hiseffe, que

NI E

Nefeiebatis, &fc.) Eft probatió prg-

- Patris erant.

Licet enim noffent il-

imo mane teima

nt653 quï

gt

n

cedentis fententie, nimirum non tuif-

lum effe Chriftum, Dei Filium , &

ierag, lt il

fe caufam quarendi eum quafi erran-

-Salvatorem mundi, rationem tamen,

tem.

Sententia autem eft:. Scire &

u

a ille munus fuum obiturus erat;

inventur(?g" ;

&

um omuo

cogitare poteratis me ob negotia Pa-

&rationem illorum , quz jam ab €o

sebus facr

$

tris mei, quibus operam dare debeo,

agebantur, plene non cognofcebant-

j el-f

remanfiffe. — Hocfi cogitaviffetis, non

INeque vero hoc quidquam detrahit

| on u du

Scie-

qictior 1'.paci0, ,

"me adeo anxie quzfiviffetis.

períe&ioni beate Virginis, aut. Jofe-

,fellia 4

aibibans,.

bant beata Virgo, & Jofeph Chriftum

, phi, que plus in charitatis magnitu-

Dei filium eiie, ac veniffe in mun-

dine, quam in fidei extenfione confi-

itored

d()&rin?g

ftebat. Neque enim quidquam eo-

dum , ut falutis noftrz opus perfice-

baïwlïiones e'

et, nof timern cogitaverunt ea tunc

rüm, que ad ftatum eorum tunc per-

|

de caufa remanfiffe folum in Jerufa-

tinebant, ignorabant.

t

uditoribus

lem.

51. Erar [ubditus iilis:

) SQbie&us :

jitam 0O

&rin?ïf!ï'v

Hoc eft, quod ait Chriftus :

'"Sciebatis me debere ea curare, qu&

:obediens , cum illis quiete modefte,

Patris miei funt, hinc ergo colligere

& amanter agens, & in iis omnibus

qui4

p*

Notan-

di&o parens, in quibus in

[ jon &f* !

poteratis abfentig caufam.

arentibus obfe

1

.

folent.

genui f'ilvii

.dum vero Chriftum. matrem & Jofe-

phum non reprchendere, fed repre-

Con[ervabat.)

(&ï

t frequenti, earqu

[

hendentis fpecie docere, ficut non-

dem rerum reputatione , intelligen-

Viden!

g elmt

a

nunquam fimulata increpatione doce-

tiam éorum, quz minus clara effent,

& r

V fopt

re pueros folemus , etiam cum nul-

affequeretur ; eorum veto, que per-

&relpo

gumïe-

lam in iis culpam animadvertimus,

fpicua eflent, continua contemplatio-

mmne'

ne frucr-tur. Preterea ut fuo tempo-

d 00 1060

ut acrius ad difcenda,quæ dicimus, il-

los incitemus.

H

re & loco ea aliis explicaret, ( con-

J

/fctrto

" !:z s qu& Parri

$ n:f'i ';(un.t».x)flis ín

. Éerret in communem pioer vfum.

!

*

E od

Es

270

.EVANGELII SECUNDUM LUC

.. $2. Et Tefüs proficiebat f.

z&b

M eltverbum

. Deum, & homines.

Y

Wl feto.-

CCAPUT H..

LPFEC

püftmum p

* ?äanneï mittifur a Domino "impletum&' /ua þf;editätiane 'If-kziæ

L 4 Sit

vaticinium , & turbis publicanis , ac militibus dat confüiume

- Vox clam:

dicit quid fingulos f'acere oporteat , teflaturque Cbrifli excellen-.

- [ te femitas

Y

iam , C baptifii ipfius , Juper quem ab ipfo baptizatum de[cen-

$ Omnt

dit columba , ac vox Patris additur : texitur

que ejus getea- -

] bar, &«

-

o legia a Tofipb. ufque ad. Adam. afcendens..

« 6 Et vi

.* Dicdl

Nno autem. quintodecimo imperii Tiberii Céefaris , pro-

£*

*

:;.

|

i

À

Y L

curante Pontio Pilato Judaeam , tetrarcha autem Ga-.

. lileeze Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Itur

cha,

- 4itis, quod |

Dàm v

i

k

;aXo)y |

& TraþhgnitiQis' 'regïdvnis? & Lyf—gn*-igAbiliücæ tetra

diies

2. 4 Sub N-

RE N

Lanis,

52 Projïcteäat ji;þieniid. ) &-Qn fe-

,dï&io, ita üt: hominum .fav*o.rem,

& [ Pis, ffoe

eundum. interiorem. habitum fapien-

laudem fibi conciliaret,

tiz , fed fecundum exteriorem ejus de-

I4-

A FUi

Nu0 quinta decimo. ) lmperavit

Ti Jofegh

mohftrationem, & oftenfionem , qua

^ in-univerfüm "Tiberius annis

À .'I'M. X

indies fapientior hominibus a

ppare-

vigiutt duobus cuin dirmidio, -

OU Clvitate

"bat.

Proeurante,) Praidem agente.

Z nti]ibanum.

o uErtatt.

etiain féatgra, verti poteft.

ähm'& à 'qizod

judaam.) Em Chanaüze partem, | |., 9 i

GratiA.

quz fuerat olim trib

uum Juda & Bene ] '"éo, f

-INon quod gratior, aut

jamin.

L 13 lunc n

fan(tior progreffu temporis factus

i

Tetrarcha, ) Vide dicta. Mlätt«h.,

; u Erag, & flot

fuerit , qui ab exordio incarnationis

Í

4( I.

plenus eratgratia, fed quod per «ta-

Philippo fr?tre e]u:) Non tamen

tis incretnenta. perfectioribus gratiz

m vontifoy

& fanCtitatis. operibus incubuerit.

germano ; Herodes enitn matre Sama-

! PULIt3, —Adl

—tus e *

ritide, Philippus Jerofolymitana na-

Quamvis. enim.-quodlibet opus, &

ofeph. Antiq. Judaic. ib.

] Pt quie,

verbum Clhrifti ratione perfong ope-

17. c. I. videdi&ta fupra Matth. 2. r.

rantis effet &qualis fanüitatis , non

dtur«e. ) |turga' regio eft juxta. ra ..

Faff

tamen ratione ipfius cperis & verbi;

l8 eft

,m ï'? [

gratius enim fuit ratione operis jeju-

dices montis Libani in longum por-

D

te&ta occidetitem verfus, ad montes

Metto eff

nium quadraginta dierum, quam uni-

usque Síidoniorum & "Tyriorum , ini-

us tQDCUFnc

Porro gratiam in fcri-

tio fumpto a finibus Paneadis, five

Ut fup"

" ptura accipi pro opere, quod e gra-

Cafarem , -

tia proficifcitur, non eft novum, fic

fuit.

que & ipfa hujus Philippi

"t funt o

.Iegimus Ecclefiaftci 10. 12. Ver£a ori$

Venjs

fopientis: atatia.

Trachonitidis. ) [turga citray Tra-

dmm 6(

chonitis ultra Jordanem fita era

t, in-

T&lonem ]

"pud Deum. )

Deo tefte, j;zdice, &».

cipiens a tnonte Libano , & fe por-

? 4!!204;1:

approbatore.

*

rigens ufque ad "Tiberiadi proximum

COEt homines. )

^Dtijrs

a

Etiam fiömix;un; ju-

-

lacum. ; Appellata eft autem Trafcþo'-

: .

P

lllcu"dæ

& 1

*

"

w

z

ie d RUTl

od Sub þ'-ri'nci»pibüsf

facerdotum Anna, & C'ai,pfia i fa&um 4 A&

glma a [

4. 6.

elt verb

i

] ferto.

um Domini fuper*]»oannem » Zacharice fxili:um ,ln de-

&

£Mat.

5$. ?. Et venit in om

nemregion e/fn Jo,rdan'i's 3 ; prædicang ba- ä;hïr'c,

| ptifmum poenitentioe in remiffionem peccatorum.

S

um Ti

.

| "4. Sicut fcriptum eft

7

n libro fermonum Ifai&e proph

eqt'æ."* " : 'Ifai.æ

if conflium

Vox clamantis in

deferto : Parate viam Domini : re&tas faci- 4- 3-

i/h - te femitas ejus ?.

hn d- 3

is mons & 6.011.i's vh'tïdftx')nilria: -

3

$. Omnis vallis implebitur, & omn

| bitur, & erunt prava in dire&a , & a

f

P

i us

jera in vias plä-t'nas. :

f,

. "6. Et videbit omnis caro falutare Dei.

b

ntur

'æi;arïs,prO- |

U Dicg

Dat ergo ad 'turbaä M fIUæ- äexiþant ) qt' baptiZare

)

ab

| qutem Gee- -

rha.Iturææ;th aitis , "quöd faxofa ein':'t, &Nafpera', : *peccata p&r Chri['cumrefnitci vellehc-

j

EfäChaj

nam cTeaxo» locum faxofum fignifi-

- Sicut feriptum eff , &c. ) Vide dicta

3,4900 .

Ccat.

.Marci c. I. n 2.

z

NU H

Loyfania.

Man fut hic Hesüdis ;

Sermonum..) M exborum, vä.ticinio-

-

lius, fed nefcio quis alius ex gene- . rum, prophetiarum,

j fyoren, & -

/

re Dynaftarum Chalcidis, cujus me-

4. Vox elamant:

$,. :

£:.) Vide di&ta

minit Jofephus lib. 15. Antiq. c. 13.

Matth. $. n. 5,

:

.) Impetwif

-biline. ) Sic dicta eft regio ab

g. Qmnis va

7

"n impleäitu;.) ,ïmp-lea-

[ iberius Afl

Abila civitate fita ipter Libanum & tur, futurum pro preterito more He-

Lmidio-'

Antilibanum.

breorum.

Valles terra impleantur,

m ágente

Q Shb princeipibus 'Sz.zce.rdotiam.ï)* ém

-ita ut fiant relique viz zquales.

uieg purten.

. Mexitetov , . fub pontificibus.

Pt

Caiphas

Humiliabitur.) Solosquetur, depri-

erat tunc

fuerat, & nomen pontificisretinebat, nenon excedat.

pontifex, Anna vero prius ,matur, ita ut reliquum vig alcigudi—

did1 Mätth.

]

.

$

N

-licet abdicato munere, quam ob cau-

Et ertznt, ) Etfint. :

fam pontifex hic appellatur ab Eyána-

Prava.) -Curva 3 ,d

iftorta ,. Qþïiqua

Non tamen' !

.gelifta. Adde Annam Caiphg foce- vyiarum.

m ts d- rum fuiffe, cui gener plurimum defe--

In direila. )

azïg's"v:Ssï'av , in rectam

folymtum n

Xebat, quaré quodammodo pontificiz fcilicet viam,

ij

L

"poteftatis particeps erat.

Et afpera. ) E« viæ'äfperæ, fentico-

fà

Math 21

Lj

Fattum eft verbum Damini, fj'c) $uf- - fx, .Wconfrago &.

j dt jf*

*J 'Afu

s-eft a Domino ]Joannes, cum in

de Vias plana:, ) Complanatas, &

jlnpm p* 3 deferto effet, predicare. Hoc enim faciles.

Remota metaphora fenfus

gs, d oD5

Hebraica phrafis fignificat , Verhwm eft: mores pravi mutentur in bonos,

Tfioru.m,ini' ] Domini fuper 4liquem ffer: , ut pa

ffüin & recte ràtion

D

i »legiquve/. Dei con(en-

fueadis, W.

obvia funt exempla apud prophetas. * taneos.

:

jjas Phiip

- 9. Et wenit im omuem regionem feor-

.6: Omnis cáro.) Omnishomo, ipfis

- dunis 6c.) Tiv mteiyopo) 8 l'ogózss, " fuis oculis carneis.

ga Cithy

regionem Jordani circumjacentem.

" Salutare.) —frä'o'cofrn'glov T8 9:8 , fa-

s fin erit;

"Predicass.) Simul & adminiftrans, /e&£e» Dei, Chriftum a Deo miffum

g, & EPT

' Baptifium : penitentis.) KHominibus falutis auctorem ; falvatorem mnundi.

ii o

jucunde & fufcipiendx- ?is -qþi ÁÉübi — 7- 44 urbas. ) - Notans 'Pr?CïPue

qum 106

272

IEVA NGELLE; SECU NDUM LUC

Wq'äMät—.v ab rpfö : d. Genimina viperaru

1

m quis o&endi; vobis fu*gerg.gf

: o Exif

3- 7 -ventura ira?

: cordibus f

- . Eacite ergo

fru&tus dignOSiþoexiitentiæ , & ne ceeperitis

»

16. Ref

dicere : Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis-

5

, quia

] aqui bapti

potens eft Deus de lapidibus iftis $ufcitare filios Abrahae.

ES

. dignos fol

.9. Jam enim fecuris ad radicem arboris pofita eft. Om-

; püzabit ia

nis ergo arbor non fac

d

iens fru&tum bonum ,.«eXCide.,,t'ur ,&in.

". h Cn

ignem mittetur.

] fun , &c

1o, Etinterroga

'^tem combii

bant,eum turbase , dicentes : Q,ui'dier/go—fa;

?

ciemus ?

1$. Muita

icpé

" 1zr. Refpondens a

utem dicébatillis: « Qui habet duás tu-

19 : Het

2. IS. nicás , det non

:

habenti , . & qui v'haBet» efcas , fimiliter fa- -

Herodi;de

2« J9- ciat:

x

fecit Heroc

3' 170

u

t

12. Venerunt autem & p

blicanï 4 E .ib)ap

izarentur , & *dfi- !

20 Adj&

-xerunt adillum : Magifter , quid faciemus ?

7

i

/

"E cutere.

:13. At illedixit ad eos : Nihil

» ampllius»., ,quam quo

d &:"*ofg.

a E Fs

ftitutum eft vobis , faciatis.

& Jefü bapt

"14. Interrogabanteautem eum , & milites , dicentes:

*. Et del

. faciemus & nos? Et ait illis : Neminem concutiatis , neque . | ;

ftris.

Umba in ip

cnalumwni-am fgciaiis , fed «ontenti eftote ftipendiis ve

Em

i

tànquam fïïlt—ox

tltirb.ifs permï-xtö; '—Phäxifa*eþsy,, «& Sæd-

fint benefici; pref ent: 'cop*i'a;.fvxllbievia

Té , Droditore

tes egentium inopiam.

n-

inde prædam Q

duteos, quos Mattheus nominat, c.

iéta, -

2

Cmtemi e/,lf,n

2«f « Vide ibi d

f

Det.) peraóoro, tradat,

ïir:;iperj

f DOf nos i

? Exiübast.) E fuis fingule locis pro-

tiat, communicet, fcilicet alteram.

- dotis,

fe(ta ad iþfum veniéates.

H

- Gegimina gwiferarum.)

Vide.dicta

5

12. Publicani. ) yide dicta Matth.

Ve]lri;.) Vo

-s pv og,

Matth. 3. 7. ubi h

[

t

&c, & *feqxgeþcia

1113,.'1!&'&;! ampli«s faciatis.)) Ín Egä-., ,

I5 Efre,

explieavimus..

&ione ve&tigalium, inGrzco eft, megr- .

&co &l

IO- Jererroga

[hejecs 'tit)-h:) ;Pleüs

r£ enim & facere fïgnifïcac,& exigere.

finplex; cum tamen Pharifzos, &

Prohibet érgo publicanis,ne in veéti- .

Sadduczos potiflimum notaffet.

galium collectione amplius quid exi- |

Yrtate) rci j

Aventa jnd

Quid faciemus. ) Scilicet ut. facia-

&

gant, abiis qui vectigalia debent

;quam !

lus 1

Detyres ].

mus. dignos ponitentiz. fructus

przfcriptum fit a magiftratu.—

exitiutn,

quod.nobis minitatis, effü-

14« Neminem concutiatis,) Nemini:

Wïdp,n ,

giamuse

-

civium, aut provincialium , aut eo- ]

at qi

I [*-/ ïlff

balez Jud.f tkn;;'dl i . )

rum. qui .räl)uþlicæ;,.lfqiïïES declarati

Ihare nt | Hml

e m'e)

Duo charitatis , & mifericordix ope-

non funt, vim faciatis, neminem ma-

"n

ra enufnerat, quorum alterum ad ve-

le tractetis per vim aut metum pecu-

ll:

4 Cb"/l!»!

ftitum fpe&at , alterum ad vidum ;

niam extorquentes, aut aliquid aliud. — [.

Promi(iu,

his duobus reliqua omnia comprehen-

Neque calumniam faciatis.) Alterum

ml()nem a

dens , quibus pauperes indigent in

vitium militibus familiare, ut falfo -

9G r

AU ttatem

hac. vitá , & monens, utin proximos

deferant., & .agc:jctffg.gc hos, aut illos . |.

x2

Ti

Tl um (

cAPUTim

273

.15. Exiftimante autem populo, & cogitantibus omnibus in

'?s fugerg U

cordibus fujs de Joanne , ne forte ipfe effet Chriftus.

: caneritis E

16. Refpondit Joannes, dicens omnibus : f Ego quidem /Mstt

jbis, quia f

II4

aqua baptizo vos: veniet a:tem fortior me , cujus non fum v,

arce

&br æ*- ïf'

" dignus folverecorrigiam calceamentorum ejus :g ipfe vos ba-

e 0n- -

La

ptizabit in Spiritu far&to , & igne;

L]

oan.

17. À Cujus ventilabrum 1

n manu ej

us, & 'purgabit aream I

. 906,

é

att

fuam , & congregabit triticum in horreum fuum,

j

L

[j

MUtem comburet igni inextinguibili.

paleas ag-

,

ii»d.er'!go fi.-

- A&or.

18. Muita quidem & alia exhortans evangelizabat populo. ,

e.

t duis d-

19. : Herodes autem tetrarcha, cum corriperetur ab illo de 11.16,

&I9.

iil

Herodiade uxore, frairis füi , & de omnibus malis ; quae

4

fecit Herodes,

:

M

iVlatt

3. 13

z Matt

1tut, T

carcere.

20. Adjecit & hoc fuper omnia, & incluüF Joannem in

à

14. 4.

quod Cön-

. 2 1. k Fa&tum eft autem , cum baptizaretu

r omnis populus,

1

B./larc.

& Jefu baptizato , & orante, apertum eft coejum;

kiVlat,.

nes:Quid

22. Et defcendit Spiritus farittus corporali fpecie ficut co-

. I6.

lumba in ipfum , & vcx de coelo faCta eft : / Tu es filius

js, neque

arc«

oftris.

meus dile&tus , in te.complacui rmihi.

230 Et Io IOO

D

—

:

Joan.

i

tanq

uam. fautores ho&ium, infidiato-

P

tï,;'ha-d"venms Mleffia adeiïe*lelgis pe-

^

l.

32.

/

'xi-j

res , proditores &c. ut aliquam ip(i

riti affirmarent.

Mat.

inde predam colligant.

16. Rejpoudi; Joannes ) Hac occa-

1

Wï;,fübievan?

Contenti effste.

) ita fcilicet, ut zdiä-

fione locutus eft, iis cognitis , que

5

slit, impt

na bona non invadatis, Kaut cgncupi-

cogitabat , & obfcuris fermonibus In

a

Ícatis.

populus loquebatur.

icet alteram

Veffris.) Vobis a

republica decre-

Dicen: omnibu:,) Conftanter apud

9: 33

dida Matths

2.Pet.

tis pro labore militandi.

ommnes predicans.

I D7

?d;is.) n a

I5. Exiffómante autem populo. ) Iu

Ego quidem-, €&c.) Hec explicavi-

"Graco eft, meooSoxOvroc , expectan

mus Mlatth. 3. n. 11. & 12.

ao dl

te, feu fperante ( quomodo cft &

Ig. Evengelizabat. ) Annuntiabat

icäg,&exigel'?y

Quadam alia

Syriace) rci fcilicet eventum, velut

Lati-

Evangelií./ myfteria.

jus quid &

.ex adventu judicaturus eff.t.

rcfest. Joannes c. 1. & 5.

A

nus interpres legiffe videtur Soxsvroc.

I9. Heredes autem Tetrarcba.) Hane

debeut, g*

lp cordiius fwm:15.) Nondum id atfisz-

hiftoriam explicavimus

"

TM

n. 3. & deinceps.

AiVIatthæi I4.

jis)

Tif

E

mabant, quod nondum fe vidiffe exi-

[

aut 9*

] füimarent indubiczta argumenta.

Malis.) Scclenbus, flagitiis.

Ne forte.) pmort , Nam fore.

2I. F«um cf. ) Antc«quam Joan-

fs decarit

Efer Chriffus- ) ó^xeigóg , Chriftus

nes in carcerem mitteretur.

i

mmem m

ect

ille promifius Meftias.

ln hane

Baptizaretzr.) À [oanne.

metum

Jid

'opinionem animus corum inclin:sbat,

Oanis populu:.) Populus ]udaicus

l qmd à

] quod miram Joannjs nativitatem , &

magna írequentia ad Joannem com-

uD A

Mfo -

fanGitatem mirarentur, & quod tem-

uens.

*

j

il

Bibi. eum Com. Menoch, T. VL

; Mm-

:

)

—

274

EVANGELII SECUNDUM—

LUC.

o Qu

23' Et ipfe Jefus erät'inxcipiehs quafi annorum triginta , ut

putabatur filius Jofeph , qui fuit Heli., qui fuit Mathat. ^

E

1t Jona

jr. Qu

24. Qui fuit Levi, qui fuit Melchi ,

qui fuit Jamne , qgi

|

fuit Jofeph.

.qui füit!

25. Qui fuit Mathathize ; q

|

3. Q

ui fuit Amos ) qui fuit Nahum;

qui fuit Heffi , quifuit Nagge

Sümor,

26. Q

» Qu

ui fuit Matath , qui fuit Mathavthixæ; qui fuit Semei,

qui fuit Jofeph , qui fuit Juda,

fuit Phare

. 27. Qui fuit Joanna , q

-9 Qu

ui fuit Refa , qui fuit zorobgbet ?

—

qui fuit Salathiel , qui fuit Neri;

Thate, q

28. Qui fuit Melchi , qui fuit Addi,

3r. Qu

z

qui fuit Cofan , qqi

fuit Elmadam , qui füit Her,

foit Hgbe*;

29. Quüi fuit Jesu,

C

15 Qu

]ui fuit Eliezer? qui füit ]orirgs qui fult

füit Noe,

Mathat? qui fuit Leyi,

4 Qui

3o- Qui

E£ orante.) Fortaffe oravit, utfuo

qui fait M

& exemplo Boozi Ruihan duceh;is,

baptifmo, quem erat inftituturus, vir-

que uxor fuerat non fratris, fed co-

,.39. Qu

tutem fan&ificandi obtinerct.

Vel

enati ipfius Booz, porrigebatur etiam

fnit Dgi.

generatim pro felici fucceffu ardui ne-

ad COnfanguineos ad eandem famili-

gotii, quod jam aggrediebatur Evan-

am pertinentes, quos etiam fcriptu-

gelice predicationis.

ra fratres, appellare folet. Hi enim

pertum . eff calum , G&c. ) NMide

reli&am uxorem viduam ducere, &

Matth. 3. 16. & 17. ubi hunc, & fe-

confanguineo illi defuncto femen fu-

quentem verficulum explicavimus,

fcitare cenebantur, licet duo illi con-

23. Erat incepiens quaft amuorum tri-

fanguinei fimul

non habitaffent ,

£inta.) Cum inciperet, & aggrede-

quemadmodum eodem Boozi exemplo

retur munus przdicationis, quod illi

patet, quicum priore Ruthz viro non

fuerat injunCtum a patre, erat anno-

habitaverat. . Cum ergo Matth. cap.

rum circiter triginta.

I. num, 16, Jofeph Jacobi filius fuitfe

Qui fuit Elj. ) Matthzus c. 1. Chri-

dicitur, intelligendum eft; fuifie natu-

fii genealogiam defcribit, eam per

ralem, & ab eó genitum; cum véro

patrem naturalem Jofephi , & alios

Lucas hic ait Jofephum fuitfe filium

inijores. deducens.

At vero Lucas

Eli , intelligendum eft fuiife filium

?Gfeniem :ian

*eandem genealogiam Jofephi perfequi-

legalem ejusdem Eli, qui tamen Ja-

pl M

? Quàmyjs

tur, fed per pátrem legalem , quod

cobi patris naturalis Jofephi , frater

Deatm fl

ut intelligatur, notandum eft, fuitfe

non fuit, fed confanguineus, ita ta-

legem Deut. 25. 5. in hec verba con-

men propinquus , ut ]e

* Pt Nath

Ceptam : uando babiraverint fratres

ronomii tencretur.

ge i!la Deute«

&

It p uife

Jl , & unus ex eis abfque liberis mor-

('éiyerie

Qui futt/ Matbat.) Scilicet filius,

Q eju.

€rat

IHUs fueritt , nxor defuntl; mom nubet. al-

& fic deinceps ubi

que fubaudiegda"eü

ute

geri , fed, acctplet eam frater ejus, &f u-

vox filius.

ll g

fGitabis fe"mm- fratris fus, & primogeni-

27.. 99 fuit Neri. ) Mattheus ait

H

zum ex ea frltum nomine ejus appellabit ,

Salathielem filium fuitfe Jechoniz, at

ter a

Topi

[;ucas hoc loco facit filium Neri. Re-

sf non deleatmw . nomen ejus ex . Ifrael.

Hxc lex, ut patet ex veterum pþaxi ,

;

mil

! fur

fpondendum ut n. 23. Jechoniam fuilï-'e'

l

^

1

CAPUT

Bu

275

ngm 4, U 1

3o. Qui fmt Simeon , qui fuit Juda , qui fuit Jofeph5 qm

[athat.

uit Jona, qui fuit Fhaklm,

31. Qui fuit Melcha , qui fuit Menna . qulfmt Mathatha,

imne , qu

qu1 fuit Nathan , qui fuit David,

Nihum,

32. Qui fuit Jeffe , qui fuit Obed, qui fuit Booz , qui fuit

Salmon, qui fuit Naaffon .

f'ut Semel,

33. Qui fuit Aminadab , qui fuit Aram , qui fultEfron,qul

fuit Phares ,

qui fuit Judæ

i

/'otobabel

-44. Qui fui

Jacob , qui fuit Ifaac, qui fuit Abrahæ qul fuit

"Thare , qui fuit Nachor.

35. Qui fuit Sarug , qui fuit Ragau ,

qui fuit Phaleg , qui

jfan , qui

fuit Heber ,

qui fuit Sale.

36. Qui fuit Cainan, qui fuit Arphaxad , qu1 fuit Sem, qu1

jm; qui fü

fuit Noe , qui fuit Lamech,.

37. Qui fuit Mathufale , qui fuit Henoch

, qui fuit ]ared

p Qu

quifuit Malaleel, qui fuit Cainag ,

hum ducentit

38. Qui fuit Henos , qui. fult Seth » qui fuit Adam , qui

xuis, fed o*

fult Del.

ipebatur etiam

.gnJem famili-

etiam fcriptt

j H enim -

a dücte,

r]&() [emen l*

; (uo illi con

habitaflent s

Booziexempo

hoths viro 01

T o Matth &

opi (ilius fl -

t

Mm2

zX

CAPUT

c& flllüe nati

parentem naturalem, Neri vero le-

m fai

f lum

agnofcxtur : quos Græce fcribens Lu-

f foi

e ühum

galem

Maldonatus putat Jechoni-

cas fequutus eft. Dicendum . videtur

tamen

am, quamvis hoc ex fcrlptura non

LXX. ex veteribus Hebreorum hifto-

qm

habeatur ; filiam Neri, qui ex Davi-

riis , vel Spiritus fan&i afllatu cognie

phl : Tratet

de per Nathan genus ducebat, uxo-

tim Caing generationem addiditle :

une

$; (

rem habuiffe, ex qua Salathielem

Mroyfem vero ex ejusdem afflatu, ex

ege !

j Dete

procreaverit, qui dicatur Neri filius,

cau

[*

is nobis ignotis eam pretermififfe,

quia ejus erat ex filia nepos, nepotes

quamvis revera inter Arphaxad, &

&ilice fv

Sale interceflerit.

autem filii interdum appellantur

fpundiend *

31. Qu«i fuit Nazhan. ) Hic tuit fra-

38- 9»i fait De.) A Deo factus,

ter Salomonis ex eodem patre Davide,

nam & hac ratione quandoque Deus

ateus ii

& matre Bethfabee 1. Par. -

pater, & creaturz filii dicuntur. Vide

df

chofilf

36. Qui fuit Caimam.) Hica Moyfe

Job 38- 7- 28 & Jeremxæ 9:4-

Tliurm

Nai.

omniïus a.folis LXX. mcerprctlbus

hi

]cchonlam

"

276

EVANGELII SECUNDUM LUC

C AP' UT

IV

Bu

1dem pedem

J'efus pof? ]e]umum quadraginta dierum , ac devi&las fatane

- qa Errefp

zentationes , in [ynagoga INasaretb legit fa&*am de fe lfaie pro-

abrs Dominu

* phetiam : dicitque propbetam non e[fe ácceptum in patria propria,

1. Et coní

quapropter.oolunt eum de. monte precipitare :

lo, uígue ad

ejicit in Capbar-

naum damonium , [anatque focrum Simouis , &? alios a.

n fEr

& fama exit

"variis languorzbus , 4€ d&thonia ejzczt

nMato I. a

i5 Etipf

Efus autem plenus Spiritu fan&to regreffus eít a ]ordane,

-tur ab omnib

Marc

E.

& agebatur a Spiritu in defertum.

16 g Etve

Et ni-

Y. I2.

2. Diebus quadraginta , & tentabatur a diabolo.

" cundum conf

hil manducavit in diebus 1llis , & con(ummatis illis efuüriit.

furrex: leger

3. Dixit autem illi diabolus : Si filius Dei es, dic lapxdlhulc,

17 Et trá

ut panis fiat.

"vitlibrum ii

jDeut - 4. Et refpondit ad illum J efus :

Scriptum eft b Qu1a non

181 Sprri

8. 3- in folo pane vivit homo , [ed in omni verbo Dei.

att.

evangelizare

5. Et duxit illum dlabolus in montem excelfum , & often-

19. Predi

44d1

tilli regna orbis terree in momento temporis,

6. Et ait illi: Tibidabo poteftatem hanc univerfam , & glo-

riam illorum : quia mihi tradita funt , & cui volo,, do illa.

N

eDest

7. Tu ergofi(1) adoraveriscoram me, erunt tua omnia.

oimos Matth

I5.

8. Et refpondens Jefus , dixit illi :

c.Scriptum eft : Domi-

HCI VOX 'KT'

& IO.

num Deum tuum adorabis , & illi foli fervies.

D uquead t

20

-Rocenim (ipaifi

9. Et duxitillum in Jeruíalem, & ftatuit eum fuper plnnam

Tlit, u v

templi, & dixit illi :

Sifilius Dei es , mitte te hinc deorfum.

d Pfal.

18 tépore qui

1o. d Scriptum eft enim, quod Angelis fuis mandavit dete,

x '"qum fed q

gottque confervent te:

Es Et

?"5 Nideretur Y

I4 hyj; futc

(I ) Si. In ediz.. Sixt. additur 4 procxdens.

Zb pitita findlo

1 Ual [p o l

Efus autem &c.) Qus hichaben-

Mibi tradita /ïmt, &6.. ) Mentltun

k

tur ufque ad n. r7. .explicavi-

mendacii pater; non enim ipfi tradi-

Pï! um ]oaqm

ius Matth. 4. n 1. & deinceps.

tum eft orbis imperium , fed hoiaini;

'*äm!ïwä

ipfe autem homine in jufto bello vi-

Plenus Sptritu [an&o.) ld eft, jam fe

éto , ufurpavit , & ctiamnum ufur-

xG

D Ef WmM

plenum Spiritu fan&o ad commiffa fi-

illgg locg

bi a patre. mmlüerm peragenda often-

pat illud, poteftate non abfoluta, fed

lt"dfm l

dens.

definita a Deo ; nihil enim amplius

EU

Tudg:

poteft , quam Deus illi permittat.

Tlb

Ua f

Ym

S. Ip momento tempara: ) BrBVI ffimo

7. Coram me.) ld eft,

me fupereit,

nag

temporis fpatio.

coram ex Hebraica phmü

6. Poteffatem banc untverfam. ) Id

9. Daxir.) Per aera tranfve&um,

us

Ws &

eft, regna hec univerfa, feu jus, &

non renitentem.

"mt (fgfr ,

imperium inregna hsc univería.

Pintam) Pmnaculum , de quo di-

lj

"

i

CAPUT IV.

277

"d

&

»

x

r Ft quia in maniöus toll

v

ent te, ne iforte."o&'end,ähs ad]

E

*

fpildem pedem tuutn. -

*

à

i

t frtand

N 3

.

.

I2. Et refpondens.

Jefus : ait illi.

d1&um '(.—Z'ft :-ek Non t*en- ':Pleut

r

]u gro- -

Bcibis Dom

inum Deum tuurm.

a jnyria, .

13. Et confummata omni tentatione, d

iäbolus recemt' ab il-

| Caur-

lo, uíque ad tempus.

alits

14. f Et regreffus eft

Jefus ih viftute Spiriltuä iü -leil'æäm) y VI::

| & fama exiit per univerfam regionem de illo.

Marc.

15, Et ipfe docebat in

fynagogis eorum , & magnificaba- ;. ;;

tur ab omnibus.

aJordang i

16. g Et venit Nazareth , ubi erat nutritus ,

'& intravit fe- gMA;:.

: Et tl«

cundum confuetudinem íuam die fabbati in

TS4

fypagqgam ,& lïvä

ArC.

eforiit.

furrexit legere.

17. Et traditus eft il

ipidi hüit,

.1i LiEei* Tfaice pxophietæ. - Et ut revol- ïoa];l

vit librum ,. invefiit locum , ubi. fcriptum erat : .

4 45-

18. & Spiritus Domini fuper me

.

[]

Quiä non .

-propter quod unxit me, , i

evangelizare pauperibus mifit me , fanare contritos corde.

6[.. I.

E oftete |

19. Prædicgre captivis remiíTio

nem , & ccecis vifum , dimit-

tere

m,&gh-ï

u a

El

( 11l

ximus Matth. 4. 5. utrobique eft eadem

minis liþcebat in fynagoga quui »ut

Greca vox zrsevquoy.

tradit D. Paul. r. ad Corinth. I4.

; Dome .

Liberum autem erat unicuique , fi quid

-I3- Ufäwe ad temps.)

Opportunum-;

hocenim fignificat xz:eOg. — Non ita

dubitationis occurreret , proponere ,

r pinnatm [

receílit, ut. vellet. Je(um reliquo vite

& í(i facultatem haberet , de rebus

fue tempore quietum abfque moleftia

le&is verba facere , hac enim occafió-

deorfüm.

ne frequenter Paulum per fynagogas

rclinquere , fed cum opportunum tem-

t deto

pus.videretur , rediturus.

Chriftum przdicaile cognofcimus ,

s

q4. dpuirtutc fpirizus.) Mluntagen-

prefertim ex ACtis Apoftolorum. Prz-

—

te Spiritu fancto , quo plenus erat.

'cedebat ergo le&ío Codicis facri , mox

Ip Galileam.) Fix qua venerat ad ba-

fequebatur fermo.' Legebant autem

: M'entitqry |

ptifinum Joannis.

ftantes propter facrorum librorum re-

p5 Magnificabatur. ) Celebrabatur,

verentiam , quemadmodum apud nos

;imi (j erad*

edicabatur.

Evangelium, & lectio Epiftolz a ftan*

2

sl hominb

vie:

pr

I16. Er vezir Nazareth.) lnter cetera

tibus recitatur.

: bello

I

Traditus eff..) À miniftro , de

gnum ?

fut

XGalilez loca , que perambulabat.

uo infra n. Io.

pfolutàs

fed

Secundum coufuetudinem [uam-) Exat

enim Judeorum confuetudo . diebus

Revolvie librum.) Intel

ngndüm eft,

fabbati in fynagogam convenire , ad

hoc pro ejus temporis more, quo li-

D

audiendum

ei verbum , ad publicas

bri, utnunc in folia diftincti non com-.

;

preces & reliqua exercitainenta pieta-

pingebantur , fed circa teretem bacil-

j

tis,

lum in orbem convolvebantur. -

mnfve

&um:

Surrexit legere, ) Obtulit fe ad le-

Ipvenit locum.) "Faoquam cafu in

eum incidiflet , ne quid affedatum,

gfndum. 'yüis folis,aony aytem fee-

] d W i

X

p

278

d

EVANGELII S—ECUND'UM LU C.

:

wVilM

fina

tere conf. raétosin remiffi

;

ceptum , & diem retributionis.

prædicare annum Domini acg TT

3

Elre n If

20. Et cum plicuiffet librum , reddid

itosaittro , d Bd

menfibus f

Et omnium in fynagoga oculi erant inte

ndentes in eum.

QY LE

21. Coepit autem dicere ad

S.

illos : Quia hodie impläta eft

4

Sidonia ,

heec fcriptura in auribus veftri

15.1 t

22. Et omnesteftimonium illi dabant , & mirabantur in ver-

DCmo eoru

bis gratide , quze procedebant de ore ipfius, & diceba

20. Et r

ne hic eft filius Tofeph ?

-—

nt: Jl.Nïon-

23. Et ait illis : Utique dicetis mihi hanc fimilitudinem : Me-

dice , cura teipfum ; q

duxerunt j

uanta audivimus facta ig Caphar"ngum j

Vitas illory

fac & hic in, patria tua.

E

24. Ait autem: Amen di

3o. Ipfe

CO vobis, qui

a nemo prophätä a,cQ

1' 31- D Et

Ceptus eft in patria fua,

25. In

que doceb;

aut de induítria quafitum vidärefgur,

pientiz , eruditionis, & doctring.

cum tamen locum ipfe delegiflet , &

Verbis grazi4.) Non enim fapienter

iE

ut occurreret, cffeciffet.

ermo ]püu

tantum de rebus divinis differebat ;

" -*Spiritus Domin:i ; €«.) "Hos duos

fed etiam eloquenter , proprie , per-

3. o t

verficulos fuo loco explicavimus ,

fpicue, &c. itaque verza

lfai 61. r.

?

eít ac grara verborum.

£ratit , idem

8 & ex

do. Cum plien

zi

N———

fcilicet hoc loco.

4fer verbsm. ) Le&o

Filius fofeph. ) Fabri ,

] civkisþ n,OI,hi

pauperis.

Ri f in patri:

Reddidit . miniffro. ) Synagogm, a

23. liique.) náyrec, omhino, haud

Contemnityr .

quo acceperat. Nam ut erant fyna-

dubie.

Cl in pitri

tandum eft

goge przfecti, qui Archifynagogi di-

Dicetis mibi. ). Quafi dicat , video

cebantur , ita erant ejusdem miniftri.

vos mihi objeécturos.

n:lihi tion credi

Sedit.) A. 13. 16. Paulus ftetiffe

Hanc fémilitudznem.) maeaf20Nj

?. pa-

Itàte vefles £.

degitur.

Situm id erat in arbitrio do-

rabolam ,

Obitruitis.

centis, ut vel ftaret , v«l federet.

€tum.

proverbium , vulgare di-

b

25' h vefitg

Intendentes i2 ewnJ) In eum defixi,

Medice cur& teip/iþn. ),-'Prover»b'i»ilm-

18 exemplis

tum .propter celebrem ejus famam ,

jaciebatur in eos, qui cum aliena cu-

TU Mürlig.

tum ob-aviditatem illum. audiendi ,

*

(s pf

rarent , negligebant fua.

qui fic repente doctor prodire videre-

P Cdþb.fzrngmm.) Qiuz tamen civitas

Clll'((;[m EF "

tur , cum literas nunquam didiciífet,

patria tua non eft, nec tam prope te

C

Hs ul

L

l

]oan. 7. 15..

contingit, ut Nazareth, quz te edu-

rillu dici

us

( 91. Hedie.) Hoc tempore.

*t trditire

cavit , &in virum evexit, ubi paren-

Lnpleta eff. ) Impletur.

tes, cognati , & concives tui funt.

ftim *rjre " g

Hec. fersptura-) Hoc fcripture tefti-

Videtureo tendere Nazarenorum ora-

T feyy

ionium.

tio, ut fignificent fe non fatis crede-

In anrilbus veféris.) Quafï dicat, hic

re , qu& ab illo alibi facta miracula

U77]

fcripturz locüs , quem me legentem

ja&abantur; offenfi enim vilitate per-

drebt.

ll!üm

audiftis ,. feu qui a me lectus eft in

fong , proximum fuit, ut de doctri-

dltl(ine $

18

auribus veftris, olim fcriptus ab lfaia

hoc jam tem

rent.

n& , & prodigiorum

.veritace dpbica-

fæu

1 " El

L

pore impletur , & dpeés

Spr

hEtæ ]

perficitur.

24. Nemo propbeta acceptus 'efl izpa-

qum

LE

022« Tofrmoni

eràt

N

um ili dq.äknf, Lö' c). .Sæ'

fria [nas). 1n pretio nqn—e&; nQn;maä

iCl Eh[æü en

CUA PAUTE-IV.

279

Donuni ac«

25 In veritate dico vobis , ; multae viduz erant in diebus ; 3.

J

lix: in Ifrael,

s &fedl

.

quando claufum eft coelum annis tribus , & R«

menübus fex', cum fa&ta effet fames magna in omni terra:

17- 9.

eum.

TPNDEUMES ,

26. k Et ad nullam illarum miffus eft Ehas nifi in Safepta k 3.

implea eft ]

Sidonise , ad mülierem viduam.

Reg

?7. | Et multi leprofi erant in Ifrael füb Ehfæo propheta, & H

tür vt«

bant: Vr

nemo eorum mundatus eft nifi Naaman Syrus.

Rg

28. Et repleti funt omnéS in fynagoga ira , heec audlentes.

»

29. Et furrexerunt, & ejecerunt illum extra civitatem j &

inem :

duxerunt illum ufque ad fupercümm montis , fuper quem Ci-

Dharnaut »

vitas illorum erat aedificata j ut praecipitarent eum.

ibat.

30. Ipfe autem tranüenb per medium illorum ,

topheta C*

31. m. Et defcendit in Capharnaum civitatem Gahlææ, ibi- »M:t

jl

Ü

4. 13.

que docebat illos iabbatis.

Marc.

K dodrint

32. n Et ftupebant in do&una ejJS , quia in poteftate erat

enim fapieniet

I. 2I.

fermo ipfius.

2 Mat

nis differebat »

ptopne J Y

33

o Etin fynagoga erat horno habens dæmomum immun- 7. 28.

dum , & exclamavit voce magna,

34 Dl 0' ir.

a [HIMy jdem

I.

, Qu nolit :

gm Ht in pacrla, 1mm0 nonnurxquam

qui folue religiofo officio Fudurt jkmm-

contem mtur

quafi dicat , fi mira-

H , ut fcribit Ambroftus.

mnino, haud

cula in pïtrla non facio, vobis impu-

28. Repleti funt ira.) Senferunt emm,

tandum eft , qui me contemuitis, &

quormm tenderent duo illa veterls

dlcat j vldeo

immihi non credltls , ideo

ue incredu-

hiftoriz exempli , nempe Dei gratiam

litate veftra fontem beneflcentiz mez

D

per Chrifti miracula relucentem ab

4

afv

obftruitis

q)üs tanquam indignis , Dei ordina-

"n k

QS. ln veritate dico volis,&c.) Duo-

tione ad alios trmsterrt.

Itaque idin

:.bus exemplis oftendit non debere vi-

fuam ipforum contumeliam atque in-

proverbmm

deri abfurdum , fi lpfe ahenos dome-

juriam accipientes in iram funt ver-

m dfiena *

fticis preferat.

fi; eo etiam magis , quod quem vi-

Clauum eft. celum.) ld eft, non plait.

lem, atque abje&um civem fe novif-

g t

n cwlta

adnnis tribus, 67 merzf' 6;;: fex-) Hoc

fe credebant , - ipfe fe veteribus pro-

Pe [

Chriftus dicit ex propria fcientia, vel

phetis compararet.

uæteeu

ex traditione, vel ex utra

e , neque

29. Extra civitatem. ) Tanquam

enim expreiï'e hoc habetur

exlt,

ybi püfe"'

(gu

Reg 18-

reum morns, quia mos erat, ut fon-

d we ml

funt.

lz omni terr;z) Ifmel

Cll'Cul'nVl'

tes extra civitatem extremo fupphclo

cinis regionibus.

afficerentur.

.26. lllamm) Viduarum.

Supercilium.) M erticem præruptum

lll

facis at

4 mll'alcula

Sarepta Std0mt.) Sità i in agro ,&

30. Eat.) Abibat, quo volebatpro-

dmone Sidonis.

ficifcebatur , tortaife eorum fe ocu-hs

nm iif

do&rl'"

27. $»5 Elifso) Quo tempore Elt-

invifibilem reddens.

u d

I2us prophete munere functus eft.

erlme d"b'w

32. Et flupebant, c. ) Vlde dl&a

- Naaman Syms ) Qui Ifraelita non

Mdtth 7. n. 29 & 29.

/; il | erat. :Nemo emm H raelitarum tanti

X Damonium tmmrmdüm) Vïdc al-

"T

onm*' fecnt Elifzum, quanti hic allemgena,

&a Mdtth I2; 49

280

EVANGELII SECUNDUM LUC.

34. Dicens: Sine , quid nobis, & tibi, Jefu. Nazarene 2|

43 Qui

venifti perdere nos ? fcio te, quis fis, San&tus Dei.

gehzare fe

35. Et increpavit illum Jefüs , dicens: Obmutefce , & exi.

" 4He

ab eo.

.Et.cum projeciffet illum daemonium in medxum, exiit:

ab illo, nihilque illum nocuit.

36. Et fattus eft pavor in omnibus , & colloquebantur ad Dlna'em*c

invicem , dicentes : Quod eft hoc verbum, quia in poteih:te,

fl coiü

& virtute imperat immundis fpiritbus, & exeunt ?

[aærdofes :

37. Et divulgabatur fama de illo in omnem locum reeionis.

38. Surgens autem Jefus.de fynagoga, introivitin domum

um um d

877

;th Simonis : p Socrus autem Simonis tenebatur magms febribus,

14 & rogaverunt il'um pro ea.

(

arc

39. Etítans fuper illam , imperavit febn & dlmlf't ilam.

l. 39. Et continuo furgens miniftrabat illis.

40. Cum autem fol occidiffet ; omnes , qui habebant lnür-

1. D'AQum

iten

mos variis languoribus , ducebantillos ad eum : At ille fingu-

ateth

lis manus imponens , curabat eos.

3. a Ftv

gMar.

41. 4 Exibantautem daemoniaa multis, clamantia ; & dicen-

Atér defce

1- 34« tia -

Quia tu es Filius Dei, & increpans non finebat ea loqui, |

qma íciebant ipfum etfe Chrifum.

- 3 Afcent

ïogavit eum

42. Fatta autem Die , egreffus ibat in | defertum locum , &

turbæ requirebant eum & venerunt ufque ad iptum, & de-

Tivicua tur

tinebant illum , ne dlfcederet ab eis.

* 4 Uteeff

43 Qm-

füm &lx

« 5 Btref

e ef

34- Size.) Define mihi moleftus

4I- zxtämr) Juftu, dtque mperxo

"0 & [;bo

ipfius.

Rie

Quid nobis , 6 £ibi.)) Hæc exphca-

Clamantia.) Vi tormencorum, quae

vimus Miatth. 8. 29.

ipfis afferebat prefentia Umfh cogens

6 Et Cum

Sanüut Dei.) ó d«yrog T8. 953, ;le

exire.

Ym copiof;

famfl u: De

fcilices Meffias,

Tu es Eilius Dei.-) INon quod verita-

P t a

.88. E: doerepavit ,6c.) Vide Marci

tem przdicare., aut Chriftum honos

vnmue.

1. n 25. übi bunc verfienlum explica-

rare gaudeant , ita clamant , fed ut .

definat ipfis moleft:s efle ; quafi di--

lo

P

lum mocuit-) Græcrfmus ; pro illi

cant , quid tibi nobifcum , tuus ti-.

A

D;, )

nocuit.

bi honos manet ,

& maneat : nobis ,

)h

36- Pawor.) 9dpfog , mgens admi-

ui te non oppugnamus , mole&us ne

LOA

xstio.

í

fs

"A

JN

On|

RIS [

ten

eft?-

Quo4d eff boc 'verälem.) Quld hoc rei

S9uia ft:zeädnt

6':) Non permnc-

L

mlt!'[te

tebac fpiritus dicere, fe noffe eum efa

a)War

Ht

dz ;ofe;?Jte ; 'vtrtute ? Au fïorlea-

je Chriftum. Vide dicta Marci.1.25. |

te potenti , & efficaci.

42« lbat im deferzum locum. ) Orandi

iSu: Sacru.c autem Simonis ) V:de dl—

cavfa , & ut fe a turba fübduceret.

5gm

f aute

&a Match g, n. 14

315 "9'2 C

G

]

,

CAPUT V.

28I

Nazarene ?

45 meus ille ait: Qma & aliis cmtatlbus oportet me evane

j

gelizare regnum Dei , quia ideo miffus fum.

íce, & ext

44 Et erat praedicans in fynagogis. Gahlææ.

liom, exiit

UAPUT V-

ebantur ad

Ubi a'e mmcula Petri docmyät , ille laxato z;b[ "us ju[fu reti €0fle

; poteihte,

lufit copiofam pifcium multitudinem , curatum. leprofum mittit ad

| facerdotes : paralytico , remiffis primum peccatis , jubet , ut le- *

I regloms

difcumbens cum .Leoi , quem et telonío vocaroe- -

tindomum.

&um fuum tollat ;

rat , cau[am dat murmurantibus JPbarilais , quare cuth pec-.—

js febribus,

s

*

eatartbw concer[etur , && cur zpf us di fczpulz fon

jejunent.

mifit lat

-1 A&um eft autem ,. cum turbze irruerent in eum ut,au-

bant infit«

irent verbum Dei , » & rpfe ftabat fecus fcagnum Gene-

]le f yu

fareth

-2. a Kt vidit duas naves ftantes fecus ftagnum plfcatores «Matt

L

l, &dlcen' autem defcenderant , & lavabant retia.

4- 18-

st ea loqub,

3. Afcendens autem in unam navim , quae erat Simonis , Marci

rogavit eum aterra reducere puüIlum Et fedens docebat de F w

focom ; &

navicula turbas.

Ea

Qul

.4. Ut ceffavit autem quu.t dixit ad Simonem: Duc in al.

tum , & laxate retia veftra in capturam:

J Qur-

$. Et refpondens Simon , dixit illi : Præceptor,per totam

noctem laborantes nihil cepimus , m verbo autem tuo laxabo

ag inpolo

Tete.

entorum

quæ

«5 Et cum.hoc feciffent , concluferunt pifcium mulutud'x—

nem copiofam ; rumpebatur autem rete eorum.

Chrlül c pl

Et annuerunt focus qui era,nt in aha navi, ut venirenpt,

god verttà

& ad-

*ridtu

hono

[amzmt 1

fed t

ST4

bar.) Pro ffavet.

eum qui rei Cülplam eft przfectus.,

f s qua

( de

- Dac.) Scilicet navem.

qu. 4lis etiam eft magt&er fchole dxfcr-

dn 41:m ) ln pæotund:to*rem locum,

pulorum,

gm , P

gobiS s.

3. f'á9og.

jne

Per tofam notfem, ) Qwæ cæmen aä

wsm

Ü duus nt

- Laxate.) Non fignificat quantumpo-

capturam opportunior eft quam. dies,

] teftis extendite retia , fed fimphcncer

Lalorattes. ) uonmidc'ayrég, fatigari.

on PerfmC'

dimittite retia , ut patet ex Græco

noffe eum "

xa?xaaa-re

In vebo tuo.). Juffutuo ; quando fic

s. Praceptor-) Grace eft, z-mg'wru ;

juübes ;

verbo tuo fidens.

& j Marc: I

lgmfïcac autem proprie, £zicarq46 ;

u amnnerunt [ociis.) N oce non utune

BI&] £ um CUWQ MfWCäo p Vllo

n

[ubduccf'*-'*

-

255

EVANGELU SECUNDUM LUC.

& ad: uvarem eos.

oftende te f

Ft venerunt, & 1mpleverunt ambas na-

v;culua a

ia dt pene mergerentur.

pracepit M

g. Quod cum videret Simon Petrus,. procxdxt ad genua ïe-

15. Peram

fu, dicens: Exi a me Domine ,. .quia homo peccator fum,

bant turbe r

9. Stupor enim circumdederat eum , &. omneo, qui cum11-

tibusfuis

x À

lo erant in captura plfClum , quam ceperant

ü-

: 16 Ipfeas

io. Similiter autem Jacobum , & Joannem, filios Zebedæl,

r Et f

qui erant focii Simonis.

Et erant Pha

Et ait ad Simonem Jéfus; Noli t:me—

re,ex hoc jam homines eris capiens.

. ex omni caft

1 Lkr fuod utis ad terram navibus, reli&tis ommbus fecu-

L

tus Domini e

^ funt eum.:

18. d Ete

lz. P^Kt fa&ume

4 Mlatt

cum effet i in una c1v1tatum & 'ecce vir,

]yticus , & Q

$.2. plenus lepra , &v

idens Jefum & procidens in facxem » Toga-|

t

19 Et Tior

Marei vit eüm , dicens: Domine , fi vis, potes me mundare.

*

d. 3fC€Hd€

1--40]

Ts I',t extendens manum .

, tetigit eum , dicens Volo« Mun-

-

p

- m com ]f

dare.

Et confeftim lepra difceffit'ab 1)10.

10. Quoru

A4i Et 1pfe præceplt Ml , ut nemml dlceret : fed, Vade,

1 Deccata tu

*

*

oiïen-

. 3. F tge

ï

—

Quis eft hic,

tur qma tam longo interyallo dlüa-

dlgnum nlhll tibi mde mdll ev'entu-

bant inter fe navicule , üt vox exau-

rum putes.

/

PkCCata, mü

sdiri non poffet.

- 22 Ut cb

Erts bomme: cap;em.) M ajus in po-

9. Procidit ad genua 7:]:'4 ) Adora-

fterum . & fublimius erit opus tuutm,'

n5 dixit a

. bundus & precabundus.

Geftus fide-

homiues in pofterum capies , qui pi-

lis & grati animi , & Chrifti divini-

..2 Quide

.tatem fentientis.

fces hactenus cepifti,

in Greco pro

lcere SW

capien: eft & exyeev. , que vox wovwum

-Homo peccator fum. $ Ideoque tanto

capere figmfïcat quafi dicat , ha&e-

34. Ut u

indignus hofpite.

nus pifces ceplih ad mortem , in po-

n terra dimi

Es

Q. Szupor.) Suu[3og pavor , terror,

rell(TIOfd & reverens admiratio.

fterum homines capies ad vitam; jquem

ge tolle | e&

fenfum exhibet etiam Syrus, qui ha-

C:rcumdedemt ) Totum mvafemc ;

bet :

Poffbac ptj&aturu: e$ bomme.r 4d wi-

totum 1mpleverat

tdm.

Quld t0

, £t eo»nes 7:;: um eoerant. ) Hoc eo

—fIe Secuti /:'mt eutp.) ll fctllcet, quo-

ï ith

9 32 u

pertinet, ut intelligamus verum, ma-

rum facta eftmentio , nominatim Pe-

phc u

lig

gnumque fuiffe miraculum , quod tain

'. multi pifces capti füerint, cum pifca-

trus, Jacobus & Joannes , nec non|

J IS ? framgklaä

(quod ex Mattheo & Marco collxgl-

Lfdebat

Ji

tores ipfi.qui ceperant , quique ma-

tur) qul cum Petro erat Àndreàs fra-] .

"^dns,

gnam alias copiam capere folebant ,

ter.

turb Am

non unus , & alter fed omnes-omni-

mm deCh

Vltd

no qm aderant 5 rei novitate obítu-

12. Im una civitatum. ) In quaddm

Ninj

uennt

D

cwu:ate CU]US nomen non exprlmt-

u Rudl

of

tur

!

! ler,l

Io. [m captura.). Propter captüram.

UP [ ïpud

-Noli timere.) Quamvis videas na-

Plenus lepra ) Faclc hoc ad mlracu-

Tun jlri (

þnp

ul

viculas pene fubinergi , teque pecca-

11 cxaggeratlonem.

Tüm

lmo

dl

torem agnofcas ; & mea præfenna in-

Proctdens in. faciem. ) dee dl&a

"b»mt

[

*

CA PU-I

N

2:)')

ambas fide

oftende te facerdotx

& offer pro emïmdanone tua , c fieut eLev

14- 4

,praecepit Moyfes ,. in teftimonium ilis.

genua ]e-

15. Perambulabat autem magis fermo de illo , & convenie-

j fum

cur arentur ab mürmlta-

' bant turbae multee , ut audirent o

j ml

" tibus fuxs

l

*

*

.16. Ipfe autem fecedebat in defer tum , & orabat

Zebelei, 1 -

1T. Et faf£tum eft in una dierum j & 1pfe fedebat docens.

Nolt ime- À.

Et erant Pharifzi fedentes ; & legis do&tores , qui venerart

ex omni caftello Galilaece , & Judaeze , & ]erufalem & vir-

tus Domini erat ad fanandum eos.

ibus fecu-

La

18. d Etecce viri portantes inle€to homlnem, qui erat para- a'Mat.

Q9 2-

M ecce V,

lytlcus ; & quarebant eum inferre, & ponere ante eum.

arc.

19. Et non invenientes ,. qua parte illum inferrent pree tutr-

3

are.

|

ba , afcenderunt fupra te&um , & per tegulas fummlferunt

lo Mun-

eum cum leCto in medium ante ]efum.

20. Quorum fidem ut V1d1t, dixit :

Homo remïttuntur t1-

b1 peccata tua.

'd Vad(i,

often-

' 2t. Et coeperunt cogxtare Scribs , & Pharïfæx, dicentes :

--'.—nli

7

Quis eft hic, qui "loquitur blafphemlas ? Quis poteft dimittere

mah evntu- d -

peccata, nifi folus Deus?

22. Ut cognovit autem Tefus cogl*atlones eorum

reífpon-

Majus n po*

dens, dixit ad illos : (1) Quid cogitatis in cordibus ve,&rls7

j gpus tüutdt,

,23.

ts , QU p

uid eft facilius dicere : Dlmlttuntur übi peccata : an

d:cere Surge , & ambula?

n Greco pO

n V0X 1l DW

24. Ut autem fciatis , quia Filius hormms habet poteüatem

dicat , hiüe

àn terra dimittendi peccata , (2it paralytico) Tibi dico , .fur-

ytem , n po*

ge tolle lectum tuum, & vade in domunmr tuam.

d vitam; Q"em

b

UN n5

9s. E

, TUS, qu L

rlonit 4l Vf*

(1) de*cog:tatxs In edit. Sixt. legitur

quid cogitatis mala.

Mm:h 9. 52. ubi hanc&n&onam a

Venuerant.) Evocati fama rerum a

fifelicets quo

phc avYimus.-

Chrifto ge ftarum.

no,mnatlm

15. Peramb: 14641) Vulgabatur.

0« ofl

I6. sedebat.) 5v uwoxwouv, erat fe-

Galiles.) In quà erat Caphmaum

TO

lg

ced ns & orans.

ubi hoc accidifte tonftta ex NLtrco

s

arco &

Poft admiranda ge-

cap. 2. n. I-

T

fta turbem vitabat ,. prÓpriam glo-

Viytzus.) 3v$,cþug f paten*za

xizm declinans ,. & pro falute homi-

num ftudiofe & freqtþncpr Orans.

Érat.) Sculn.etllhc fe exercens. A de-

]; al

rat Chrifto miracula p tranti, áderat

pl epil

]7 Phartízs y. U:eg:s da[fores) Pre-

opis egentibus , eós famcatnefbtu ens.

leuæ apud populem auctoritatis , quo-

rum il!i fa. ctimoniam , hi fcnptura-

AX9. Ef ecce ffc) Vide dicta IMatth.

joc 4l qiracl

zum & Mofaicx Iegls pennam prufï-

c. 9. 2. ubi hanc hnüorlam explicavi-

tebantur.

mus

L]

*

$84 |— EVANGELII 'sEjC.U-NDUM LAU'cï.' .

25 -Et confeftim confurgens coram illis , tulit lecum , in 1 3*?-'Eï*fï—e1

quo jacebat , & abiit in domum fuam, magnificans Deum.

-

Tonpet vin

26. Et ftupor apprehendit omnes , & magnificabant Deum.

5

: bunt.

Et re

9v

die,

pleti füntrutimo-vrg ó dicqntes : Quia vidimus mirabili—a —h/g-"

eMat.

.x

Attaque Con

27. « Et pofthzec exiit, vidit p

$T

ub'licanum: nomine

- $9. Etne

9. dentem ad T'elonium , & ait illi:

Sequere me.

Levï ,f fg-

W

arc.

Vetus meh'u

. 14.

28. Et reli&tis omnibus, furgens , fecutus eft eum.

29. Et fecit eiconvivium magnum .Levi in domo füa, &

erat turba multa

difcumbentes.

publicanorum & aliorum ,. qui cum illis erant

;

;'V'Di/u'pzdas [

d

E I CUP d

.3o. Et murmurabant Pharifzei, &

;

SCr,ibæ' eorum , dicente

ad difci

P

li, ac uj

ulos ejus : Quare.cum pgþlicanis

,& peccätori blgg

manducatis , & bibitis ?

-l , diug

31. Et refpondens Jefus ,

dixif ad illos

TU

H 000 /ráfris

: Non egent, q»üi"fial.

L

ni funt,medico , fed qui male habent.*

^

,5

audans (

. 32. Non veni vocare

*

tiam,

*

.juftosv, fed peccato»res. a

fï*pdäni.tc(eïn-

fMar.

33. Atillid

ixerunt ä-d eum: f Quare di(cipilli Joannis jejuhant

A&um :

?. IS.frequenter , & obfecrationes faciunt

]

firret p

^ ümi]it'cfr, & Pharifzeo-

»

rüm : tui autem edunt , & bibunt?

*

Ucabant co

44. Quibus ipfe ait: Num

c

.5 Quidam

cum illis eft fponfus , facere jejunare?

juid 'poteftis filios fponfi , dum

vþïïï-wd-n—on li

35. Venient autem dies, cum ablatus fue

;

rit ab illis fpon-

fus, tunc jejunabunt in illis diebus.

nj

30 Et vem, |

36. Dicebat autem & fimilitudinem adillos: Quia nemocom-

miffuram a novo veftimento immittit in veftimentum vetus :

Sfdtim Vi| o

alioquin, & novum ru

Qücitur

3 Ut vete

fura a novo.

mþit R &—vetk'eri nonchonvcuenit commif-

Dovum , li

lo

Ciffato

m &m ratmn-

-*

Quo

27. Vidit Paubicamum.) Hiftoriam

. 96. -Cammtykmm 2--nä.va4ve/fi:i;e;z'to.)

Vo

Matthzi explicavimus Matth

?

Segmentum a novo veftimento peti-

X tam

deinceps , vide ibi dicta.

.9.9.?(

tum. ]talice diceremus , .Ux zZzccoze

]elml&turos l

. 99. Comvivium.) Grete eft , &X'ib

pigliato da sn drappo nuavo, emiNuua

quafi dicas , 4ecepriostm , Italice di-

wrís wan8. Syrus habet : Nemo 46-

l N.Möttta /54

ceremus , Uy rjcevimento.

Á

indit fruffnum,e vveflimento novo , & c.

um

Non comvenit.) 8 O'U[.LQQ-W'ET,'BOIZ 70n-

Tüs Moe

b

(—90. Qnarecum publicanis, 65 c) Quafi

fénat , non confentit.

1

Íens

fïicat » quomodo audetis ? non enim

Commiffura & novo. ) .Scilicet- vefti-

lo primy

m lnlI(

interro

mento decifa.

nCCurreba

gantiuz verba funt , fed ar-

Vide que latius dxxl

Torüm

: pof

| » guentium.

Qüo

*

Matth. 9 16.

ïnlpu]us :

CA PUT VL

295

äum ,'in

-$7. Et nemo mittit vinum novum in utres veteres : alioquin

Dum d rumpet vinum novum utres, & ip

D

fum eiï'qrædetur & utres per-

t Dem. ] ibunt.

:

Cæbiliahof 1

48. Sed vinum novu

m in ut.rxes.no-vosi nii;tendum 'ePt,.,x &

utraque confervantur.

Lei, f .

39. Et nemo bib

ens vetus , &ätifm vult (noirlum , dicit .e;iim:

c—

Vetus mälius eft.

f

i

CAPUT VI

of

lls er.

ato veïlentes .þexcufat R aïioque falvbato- ma-

,ant

-D

ifcipulos fäicas fabb

j

num curat aridam , ele&os duodecim mominat. Zdpo[Tolos , C? cum

i A('iic'enþteä-:ïvä

illis , ac multitudine copiofa flans in. loco campe?ri. docet beatitu-

CCätOïibl?fsä !

dines , aliaque- confilia , ac pracepta evangelica , de feffuca. in

oculo fratris , & arbore bona , ac mala ex fruttu dignofcenda:

t, kq-ui fa

audiens Chrif?i verba cui comparetur , fi ea/ opere com-.

pleat , & cui , fi mon , compleat. —

| pænitgnw

1. A&um eft autem in fabbato fecundo , primo, cum tran- 4Mat,

*

isjejunant

-.*K firet per fata ; vellebant difcipuli ejujsli-'picas , & man-12- I

.

ducabant confricantes manibus.

-,Pyharrifæo-;

.. $. Quidam autem Pharifzeorum

InH j dum ]

dicebant illis: Quid facitis, a

lq'uod-.-npn lic?t in fabbatis? .

Pa

GN A

4. Et

illis fpdn-

offerri debebat : Ab hoc enim die Le-

30. Ec nemo bibens verus , 65 Vi-

num. .

vit. 23. 1$. numerari debebant feptem

nemo cort-

Sratim vult'novum,) Statim eoad-

hebdoimadz*u

fque ad feftum Pente-

ducitur , ut vetere reli&to', amplecta-

Coftes, & confequenter feptem fab-

1

ui vetus

tur novum , licet noyum melius fit.

bàta , hoc ordine & his nominibus :

Hoc affertur a Chrifto ad defenden-

i W 1

Sabbatum fecundoprimum , fecundo-

dam eam rationem quam tenebat cum

tertium, fecundoquartum , fecundo-

p

3

difcipulis , quos jejunare non coge-

quintuin , fecundofextum , fecundo-

-

bat, cum non effent affueti jejurfto.

feptimum : ad eum modum quo nos

Mox tamen , //4t;z , indicat , mox

jam computamus Dominicam poft Pa-

fcha. primam , fecundam, tertiam ;

mento [*

jgjunaturos , licet nunc non jejunent.

:

Qy ii

quartam , quintam , fextam , fepti-

«

N fabbato fecundo /:tim;L) Quid üt'

mam. [ta 9caliger de emendato tem-

j t

fabbatum fecundo primum Idixi-

pore lib. 6. c. 6. & T'irinus. Cornel.

et

yam

mus Matth. I2. n. I.

Quibus adde

a Lapide:ait fabbatum fecundopri-

nf

h

ex aliorum fententia fabbatum fecpm-

mum vocari illud, quod incidebat in

feftum Pentecoltes , aut infra hebdo-

j "

do primum illud etfe , quod primum

eccurrebat poft fecundum diem azy-

madam Pentecoftes ,. dicique fecun-

cilic jl

morum , feu altero die poft Pafcha,

doprimum , id eft fecundo loco pri-

luw

j,ius 0f

quo mænigulus Primitiargxq fpicarum

mum ; vel pgimurpn po?c fabba;um "

//

Y

L

i

-

286

E V/A NGELII E ECUN D'-;U M L'ü C

/''5. Et refpondens Tefus ad eos., dixit: Nec hoc legiítis, quo

d

pb mcm;

fecit David, cum efuriffet ipfe , & qui cum illo erant.

*

*

"

.

P .

4. F Quomodo intravit in.

domum Dei , &

panes

: propofi-

p, Fa

I &exc

2

t.Reg :

onis fumpfit ; & manducavit ; & dedit his , qui eum ipfo

:

"erant: quos non.licet manducare nifi tantum. facerdotibus?

n d Ea

-dlerit duode:

L]

- -5.; Et dicebat 1llis

: Quia Dominus eft Filius hominis eïtgafn

fabbati.

14. Simon

- o AE

cMat.

6. Fa&tum eft

autem & in alio fäbbato : ut intraret in fy-

. tremejus, i

$. Matth:

I^.IO

nagogam , & docere

"

t. c Et erat ibi hoymo,& manus ejus dex-

3

Marc (rà erat arida.

*

-f , 'qi v

i. Et f

o r d

". Obfervabant aut

em Scribze ; & Pharifeei, fiin fabbato cu-

ditor.

raret : ut invenirent, unde accufarent eum.

o t at

1. Et de

3. Ipfe vero fciebat cogitationes eorum : & ait

habebat manum arid

j

] b2 difcipulo

am ; Surge, & ftain me,ädilumf Et fur-

gens ftetit.

?

Jutea , & ]

. 9. Ait autem ad

illos,*JEfus: Interrogo vos , fi licet fabba-

1$, Qu v

. guoribus fj

tis benefacere, an male: animam falvam facere , an perdere?

10. Et circumfípectis omnibus dixit homini: Extende ma-

- Tübantur,

,. Bton

num tuam. Et extendit , & reftituta e.ft mghus ejus.

1r. Ipfi

-Moexibat ,

|3e c Ftj

: quod irici(icbat infra hebdomadam Pa-

Nec. boc degifeis)) Quafi dicat , Qe

J buperes.

Íche;hoc enim erat primóprimum fi-

hoc quidem quod adeo obvium eft Ie-

ve abfolute priraum omnium fabbatc-

gibus ?

'—x*

tum,:totius anni , unde de eo ait

II. Injpm,,, |

« Joan.c:19. 3T.. Erat' enim magnus dies

Oote.

4-. Suäpjt. ) xDante'; füm-m"o. facer-

V& fünt j

slle fabbat: , id eft , nobiliffimàm &

i diC€ïemus

". folemniffimum hoc Pafchz fabbatum.

&, Dominus ef efi.;m f«&bati.) (/ide

ht di ujj,

- Sicut enim feftum Pafchz erat cetero-

dicta M.

[

p

weth.. 12. a

D2 Pergj,

rum. feftorim: primum & celeberri-

6. Fadum [7/2 4utem/,.ffc.) M

; ide di-

Verans,

mum , fic. & fabbatum in- fefta Paf-

&a Matth. 12. 9.

L 'atit D

Chx incidens ceterorum fabbátorum

49 Ya

erat pricium & celeberrimum. . Por-

'ngxtcr)-z.)' Hocad miferiz exäggerä;

ro proximum a Pafchate, five fecun-

tlonem facit': majusenim incomimo-

; » M .VEhemensO

r

at

dum. eft dexterainanu carere.

T0 id dici

ür

dum feftum erat Pentecofte , & con-

niftra.

*

quamfü

- d Ptütm e

fequenter fabbatum in illam incidens,

L excelf "

vel infra illam hebdomadam erat- fe-

:U8« Medium.- ) Pro , medio.

cündoprimum , id eft dignitate, &

longam s

g. Mnimam.) Id eft vitam, feu homi-

Ontm

Quia

; celebritate proximum fabbato inciden-

nem. Notus & frequens Hebraifmus.

UM d

t

te in diem Pafche , aut. infra ejuf-

dem Pafcha hebdomadam.

H

Io. Ef circuæ/ie&is onnibus.") 'ære,gx-

It dy

* - Relpondens 7ef4:-) Pro difcipu-

/i?xs'—)/d(uæyog , eum tllos. circumfpexiffee , |

nec elfec , qui refponderet.

g,

Ui ]ac

. lis ,. non ignorans fe preceptorem in

Pfirïlis taxari.

4

Reflituta.) Sam-icati.

blhl. If

$

B

e

*

*

287

CAPUT WL

;iiHs,"quodï

n Ipfi atite'-m Trepleti funt infipientia

.

E

Ed cguoäuebantug :

W

ad invi

cem , quidnam facerent de Jefa.

:

*

j

.

P

s propofi- ]

12. Fa&um eft autem in illis diebus, exi

it in montämf orfa; j

re , & erat perno&Gtans in oratione Dei. -

*

&i ipfo -

& 4Mat.

erdoibus? f

13. d Et cum dies fa&tus effet , voc&vit

difcipulos CH

I.

elegit duodecim ex ipfis(quos , & Apoftolos nominavit.) ..

Marc.

ni, etiiam

14. Simonem, quem cógnominavit Petrum , & Andream fra-

$: 13:

ret in fj p

trem ejus, Jacobum, & Joannem, Philippum, & Bartholomszeum;

rs. Mattheeum ,^& Thomam , Jacobum Alphai , & Simo-

1 ejus« dex:/ j

nem ,'qüi vocatur Zelotes,

P

16. Et Jud

& Judam .Ixfcariot'em',w qüi fuit pro-

fabbatb 'cuf

itor.

i jacen,

17 Et defcendens cum illis ,)f' ftetit inloco campeftri , &tur-

oríti qu-

, Bu ].

ba difcipulorum ejus , & multitudo copiofa plebis ab omni

Judsa; & Jerufalem , & maritima , & Tyri, & Sidonis:

Cet fabba- -

18, Qui venerant , ut audirest eum , & fanarentur 3 lan-

guoribus fuis

,

perdere

rabantur.

. Et qui vexabgntïurg fpiritibus immu'nïdjS, cu-

ende m

19. Et omnis turba q

'uæ'rebat eum tang

d

n

äre : qüig v*iri:.üsv de

illo exibat , & fanabat omnes.

l.sj;l. Ipf'lj. 1

. 2c. e Et ipfe elevatis oculisin difc

gMat.

; 2-'

pascsnasaitm

ipülos'fuos diciäb-at; Bäa—,

dicai i "m

ti pauperes , quia veitrgm- eft -regnum' Dei:

N

qum etle

s

di k:

ALE ïxïxea'

F. Irjzfpien;ia..)"æ'vox'ag ; 4meng;4.

Turba difcipulorum.) Reliquos intel.

Verfi fuut in. furorem:«& rabiem. Íta-

ligit difcipulos , quos

nmo ficet- | lï

prater dlï)de-

lice diceremus , lmgazzi'lja-"d di f4e-

cim Apoftolos habebat.

gno,e di rabbia.

n

Maritima.) Re

*

gione, qu?. erat ad ma-

lhi) vi

I2. Perno&an.f. )

Totäm-no&gmv per-

re mediterraneum.

feverans.

;

Tjri , & Sidomis.) Qu etiam ipfz

In orationt Dei-) Deum Patrem fuuüm

) Vide diï

erant civitates ineadem ora maritima.-

orans.

V«l oratio Dei :eft ardens &

18. Lumundis.) Mide Matth. 12. 45:

qepptt

"*vehernens oratio , Hebraico idiotifmo,

19. Ovmis turba.) Quilibete turba,

incommo 4

quo id dicitur Dei , quod eximium,

cui fua fanitas minus con

aut magnum eft, ut montes Dei, id

batur.

des vide-

e quam *

eft excelfi , cedri Dei , id eft procera,

Enm tnngere.): Vel aIïquid 'q-uöd il-

Longam , & ardentem habuit era-

lius effet ,

ut fimbriam ve(timenti.

',0

tionem , quia fe

D

Virius.) Etfficacitas, & vis fanandi,

f

feu fiomt

erat electurus.-

quenti die Apof*co-lqs

Extibat.) Exxibat fe, & 1niros etfe-

fmu:

ttus. faciebat.

;

[ebrat

I5 -Ele('git duodecim ex ipfis.) d Apo-

/

rl

ftolatum. . Vide dicta Matth. 10. n.2.

20: Beari pauperes,-

ö'c ) Hac funt

& feq. ubi locum hunc explicavimus.

explicata Ma

W/þäwl&, D

jX g. CA

ceps.

*

cch;lc../s. UE ö( dein-

biïi-

ægäfri.) ld-. eft, þlanþ ,&jæqua"-

*

*

*

-

288

EVANG.ELII SECUNDUM

LUC.

fMat.

-21. f Beati, qui nunc efuritis, quia faturablmlgx,Beatz, qul

4 ERE

s. 6. nunc fletis , quia ridebitis.

- glteram: i E

22. Beati eritis , cum vos oderint hommes, & cum fepara-

ticam noli i

verint vos , & exprobraverint ,

& ejecerint nomen veiïrum

*

« A& Omni

tamquam malum , prÓpter Filitim hóminis.

tua fünt , n

23. Gaudeteinilla die , & exultate : ecce enim merces ve-

L Etpro

ftra multa eft in ccelo : fecundum haéc enim faciebant Prophe-

jlis fimicer

X

tis: patres eorum.

g E

gEccl

24. g Verumtamen vee VleS divitibus ; qula habetls confo-

qgn'a? nam

31. 8- lationem veftram.

Amos

9. Efit

25. h Vse vobis, qui fatu1at1 eftis : qura efunetzs. Va vo-

6.

his ef graia

b Ifaxæ

bis , qui ridetis nunc , quialugebitis, & flebitis.

N r Esf

65.13.

26. Vee cum benedixerint vobis(r) homines fecundum hæc

Que gratia «

- enim faciebant píeudo prophetis pa:res eorum.

Tator, utn

z Mat,

4", Sed vobis dico , qui auditis:

i Diligite lmmæcos ve-

3. Veru

5. 44- ftros : benefacite his, qui oderunt vos..

Thnutuum date

28. Benedicite maledlcentlbus vobis, & orate pro calu-

tt, & eritis.

mniantibustvos.

29. kEt

165 & milo,

( 1) Homines. Iz edzz. Sixt. leg:tur

omnes homihes.

6. Fflote

QIj. Ridebitis. ) Solatio ga.udloque

25. Saturart g/l::.) Clba ; potuqne,'

ots eft

xterno perfundemini.

& copia bonorum hüjus vitz.

- 22. Separaverint -vas.) Synagogz

Efurieris,) Infuturo fæculo &ternam

communione excluferint , in carcerem,

efuriem patiemini.

29 [ ! fe je

aut exilium truferint.

Ridetis-) Rifui, læclttæque vacatxs.

Flebitis.) /Eterno fletu.

l'dvthüs ij

Exprobraverint.) ovs;ä/a'æm probris

VL 7774 )

iïu

affecerint.

26. Cunm 6:nedxxer;nt vobis. ) Cum

Bjecerint nomen veftrum.) Memoriam

laudaverint vos , cum tavennt , cum.

nmmn )

veítri abolere ftuduerint.:

applauferint vobis.

lr

Propter félinm hominis.) Nullav ..fh'a

Secundum bac.) Huc eadem ; eodem

modo.

00 l [777] Íe

eulpa , fed propter me , cujus doctri-

:l emm

nam przdicabttis.

D,eudoprophetis.-) M eteribus , falfïa

pax f

.93. Exultate.) a'u:gw,vaare ; ge&tte

illis prophetis, &impoftoribus, quo-

e "F"d: ) C

præ gaüdio exilite , ut ii faciunt, qui

rum meminit fcriptura , qui quanito -

* J0nor

pr& letitig magnitudine fibi tempera-

magis multitudini placuerunt, tanto

l. J

Iis,

p

)Y

re non poffunt, quominus corpore va-

amplius difplicuerunt Deo.

i f diilgu

rios edant geftus.

Patres.) Majores.

h 46'

Secundum bas. ) Hzc eædem eodem

Pf

modo.

Eorum.) Judzorum hujus zvi.

Iu e

Patres.) ld eft, majores.

28 Maledicentibu: volbis.) 86 uwra-

afttr

eepfysg , qui 1mprecantur íá qux de-

D

24- Vemnmmen.) va, veruni fed

vovent.

htj

eü,

€ diverfo.

Pmmndtm

Confolationem.) Solamen adverfus

Calumniatntibus. ) Ín Græco e& €

mala omnia , fi que vos invadant.

qgtaf ivrv, qui vobis infefti funt,

&

(m'ä

H f

Veftram.) Nonveram , fedeam ta-

male vos tractant.

Refpondet ital.

tnlmfm.

Til

men quam optatw , *& fe&amml.

phrafi qua dwmus 4 Fer feperehueries — —

lj

mmc

*

*

]

CAPUT VI

289

Beati,qm;- 3

'4'..

-2*9. k Ft qüi te percutit in maxillam unat';ï j Wi prebe & .jw,

alteram: 4 Et ab eo 4 q

5. 39-

mfre- ]

- nicam noli probibere.

ui a,uferf: tibi xlzeüimentum ; etiam tu-

I.—or,

6

:ve&mm;*' «..8o. Omni au:em pe:ent

I'Tob.

tua funt , ne repetas.

Y

ite ; Frib*ue * &/ qui aüf;?;jþ , qua

*

efCes va» :

r. Et prout vultis ut

faciantvpbijsl homines , & vos facite &;ttf

ifer.

7. 1-

tPropie- [ illis fimil

Y

Et fi diligitis eos

, qui vos diligunt, qüæ vobis eft

mMat

rtis;confko-*.

gratia ? nam & peccatores diligentes fe diligunt.

x

.. 46.

*

. Et fi benefeceritis his

g

q

ul vobis bene faciunt, quzae vo-

; Væ VO'»;""

,.'bisv eft gratia? fiquidem & peccatores hoc faciunt.

P

24. 1 Ecfimutuum dederi:is his , a quibus fperati

s reci pere:*DWf eu,

g.

gdumhæc

N

qus gratia eft vobis? nam , & peccatores-*p?ccatorirbusl foene- lIV1

tt.

rantur, ut recipiant aequalia.

*

42

35. Verum tamen. diligite 1

nimicos veftros: benefacite, & k

mutuum date, nihil indefperantes, & erit merces veftra mul-

0 Gl« -

ta, & eritis filii Altiffimi,

;

,q,Uia ip(;'e benignus eft fuper ingra-

k

*tos, & malos.

-v

Y

2-

36. Eft

-

fe

iLote ergo mt

sricordes ; ficut & Pater vefter miferi-

p

i

F

37. o .No-i«

ulf) aternam

739 Er gelre petiarie, G0.) Wge x

vicen mutuam ,. ut & ipfi viciffim

plicavimus Matth. 5. n. 30.

dent vobis mutuum , aut commodent,

;ue vatati&jï

Vefimentum.^) Yxtimum , f(.ccirm-þ ;

vel aliud. preftent beneficium.

IHisne..

Fenerantur.) Ydeft, dant mutuum:,

- Tunicam.) Quamvis tibi valde ne-

eft enim eadem vox Grzca wf u ,

,e:intr,' qun 'E!ü'a!i am.

D

uam mox vertit , z/mtuum dare, quz

$O. Perenti te.) Abs te.

Da quod

ambigua quidem eff ad fenerari , &

W ! '.oden? ;

: .

etitur, fic enim mututs amor c. nci-

mutuum dare , fed huic loco

atur, & pax farta tecta confervatur.

fignificatio mutui.

d ntg,ruit

ss fl

- Ke repetas.) Cumdetrimento chari-

Ut recpiast equalia. Parem mutui

Loripus quo^ —

Satis , bo»orumque potiorutm. -

vicem , cum opus habuerint.

yique

JI- Putis) Velletis, re fimili nata.

S.. Nibil inde fþ*emnfe.r.)

N

"

jullo rä'*-

arqnfg

g -

32. Et f di!t'g

iis,8e.) Mide di&ta

tributionis abhominibus reportande,

Q

Matth. 5-» 46-

aut commodi veftri refpe&tu. -

33. Benefeceriris.) DileQio potiffi-

EF eritis flii altifimi.) Et appare-

É gl

mum: eít animi ; benefizentis operis.

bit vos effe filios Altiffimi Dei & ejus

Qua vobiscff grati«? ) Nonenimtam

beneficentix imitatores.

beueficertia eft

*

; quam beneficiorum

Super ingratos.) Exiam erge fngra-

perawtatio. -

tos.

?

« Speratis recipere,) Non fortem

Ef ma'a:.). Ipfe enim /olem ]ïmm eri-

gO efh ;

[

cnim fpes eflct fortis recipiendz,

r5 factet [uper bouos , U maíos, &e.

eal funt

nom effet mutuum , fed donatio, ) fed

36.

Mi

yondet

itd

o

ïï:'[erkardeg) Benigni , be.ne'f;'-

Biol. mq/y g'm. Mnech. Zïv'VII..

j p

290

EVANGELII SEVC;U-N*DUM LU..

[2

AMatt: ( 41 o Nolite judicare , & non judicabimini : nolite condem-

4 «N

7. L. nare, & non condemnabimini. Dimitti:e , & dimittemini:

] neqie atb

58. Date , & dabitur vobis: menfuram bonam , & coufer-

44, Una

tam, & coagitatam , & fupereffluentein dabunt in finum ve.

] queenm :

?M5* (trum p Eadem quippe menfüra,

MA r

J wam,

tur vobis.

*

qua menfi ,fuexc'i;is ; remetig-

arc.

La Bon

4- 24-

39. Dicebat autem illis &

fimilitudinem ; NoRquid MR

nm, &n

coecus coecutn dücere? nonne ambo in foveam cadunt?

- Sbundantia

qMat. - 40. 4 Non eft diícipulus fuper magiftrum:

P

:

' erfe&u&aptem

- f Qui

1o-24/0mnis erit , fi fit ficut magifter ejus.

- Cius, qua

4I. r Quid autem vides feftucam

in oculo fratris tul , tra-

[ 4 0mn

atb

em autem, qu& in oculo tuo eft, non confideras ?

Xit eos :

29

42. Autquomodo potes dicere fratri tuo : frater , fine eji-

- 48 Simi

ciam feftucam de oculo tuo: ipfe in oculo tuo trabem non vi-

-

[ tur & pofi

dens? Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo

; &,tunf:

ii sllif

! Te: fündat

p,ernfpi«c:ieis ; ut eduqas feituc.am de oculo fratris tui.

E

43. 5 Non

9. Qui.

Ir ;/ïnum vefrum.) I

d eft, vobis

ilCanti dom

cliþ, commodi hiimani » ad gratifican-

dum faciles.

ipfis , firmiter zternumq:e a vobis

Tlifus eff f

Sicut 6f pater veffer , &6c.) Vide di-

ipfis poffidendam , nam quod in.fi-

éta Matth. 5. n. 48.

num noftrum datum fuerit, noftrum

| 'mus' illius n

i rl Nolitejudtcare , (fc) Vide di&a

lane effe folet , nec facile a nobts

"

Matth. 7.1

auferri.

No'te cendemmuare, )

Explicatio eft

Remerietur.) Y

antundem, & mglpä

*

ejus quod preceffit, v//ze judicare, ju-

plus refundetur.

dicis enim eft condemnare,

30- Dwucere.)

óduq& , dux 'vz'zjeþ;

r

Noz condemnabimtui.

) Scilicet a Pa-

Nonue ambo in foveum cadunt?) Ni-

tre veftro Deo.

de di&a Matth. 15. 14. Jacitur hxc

Dimittite.

roverbialis fententia in Scrioas , &

Abfotvite.

) a)'gxo?x-u'ws, ad verbum ,

harifeos , ut patet ex 1

^

Mlüatthzi.

Qcov cica*g?

. 23

8. Date.

) Proxilm'is ea,quibus opus

habent.

| 40- Neneff de[cipulus fuper mdgi/lrþzm,*.

Dabitur vobis)) A D

eo * q"udd pro-

&7.) Confirmat quod dixerat , -often-

deffe vobis queat ;

x

dens eos, qui tales habereut doctores,

dere. -

*

;& beatos vos rgd-

quales erant Scribe , aut Pharifai ,

non poffe re&ius , aut verius fentir

Monfaram bonam , €£c.) Si liberales

fueritis, & benefici , recipietis a Deo

quam illos.

Vide qu£ diximus Mat-

N

ainplam benefactorum retributionem.

thzi IO. 24. ubi hunc verücplu;gïe*if—

- Confertam , 63c.) menitouéyos ,. pref-

plicavimus,

H

; 43 Ntg ef,

fam , fumpta eft metaphora ab eorum

Peifetlus autem erit.) Perte

5

&us etl

«|

f)e ex;)fiæ"m

aut haberi paffim folet ,

ui fcientia

Iäm

confuetudine, qui res arid:$ , uttri-

& erudition

ticum , &c. metiuntur, hí enim quod

verit.

4

e ma-gi&rqxn uum æquï

'

M

inetiuntur,, comprimunt manibus,

*

modium concutiunt , ut plus capi«t

4AI. Feffu

?4;».) Lf:ves'defe&üs'. & Mat

À

d A

I

K

7' V.'k:'f 4

gritico fuþüdentc.'

Trköm.? Grajiaz-þeccgta;' 5

: "-K

M

:

lt gfL

l

;;

E

EE

39F

e condem(g

r

alds P Mat,

4

4. s Noh eft enim arbor bona , qus facit fru.&os m

J.temini 543

neque arbor mala , faciens fru&tum bonum.

ia O rb

& Confer.f

enim arbor de fru&tu fuo cogndfcïtüi*. Ne- & 12.

44. Unaquaque

-

finym ve. -

que enim de fpin!

E

S Jconigunt ficus : nque; d? fflbo v?qdemilarg? 3 :

? remvetie'*-.»i

uvam.

45. Bonv

s homo de bono thefauro cordisnf&i-: p,rof'ert bo-

"

"

*

Junt?-

um., & malüs homo de malo thefauro profert malü. Ex

abundantia enim cordis os loquitur.

L]

46. Quid autem vocatis me , t

Domine ; Domin"e,)hg'»n

fa- ltMa-t.

"

:

H dl 7. QI.

cius , quae dico?

*

L]

& Rom

is tüt, (tde

tUi,

-47. Omnis , qui

venit ad me, & audit fäftiïoneä-ïrx-;e"os 5

2' I3-

*

facit eos : oftendam vobis , cui fimilis fit:

.

acob.,

fodit in'al-

r;»'fme 6l«

— à48. Similis eft homini sedificanti domum , qui

am of Vf«

tum & pofuit fundamentum fuper petram, inundatione autem

fa&a, illifum eft lumen domui illi. & non potuit eam move-

£t

re : fundata enim erat fuper petram. .

| fïmifis eft homini ædl-

gt

.—.40. Qui autem audi: ; & non facit :

a, vobt.

ficanti domum. fuam fuper terram fine fundamento : in quam

illifus eft fluvius ,

& continuo ce;idig,»& fatta eit ruirjxa--do-*

n nod in Il

d

erit, noAmd.

inus illius -m'agna.

E

ett, & mum

dw: j i j[ ^

;1(4!!/47"'?) i ,-

, t "t

j Sc[i']as !

y joco tl

gpff

ng]/?)lf

ia

;,-nft j

do& ïfcs,

br prurife

0023

vel'llls Í

ul

A'CAPUXT

"EUY

M

digim

el

:94 . Non eff enim arbor bona , &c.)

/

4fudit?) Sincerg animo , &prompta

Hoec explicatum eft Matth. 7. 18-

voluntate,

P

ofhs á

4

4&. Bonus bomo, &fe. ) Vicli«e di&ta

48. Hamini ddifamf; domum , Efc)

ul x&le

9t

Mgfbh. I2

. 34'

u.*

Quid autem

vocaris. ) Vide difta

Explicatus eft verficulushic, ut eriam

" um

Macth

9. of

equen

4

ur quod

:

U$,

*

s—,x'Ma:ch-.";. 24. & fequinti-

47 Venit ad m"e.«.)'. Utdoceat

"CUA

rectum ei?.

y

j

h

292

EVANGELII SECUNDUM LUC

CAPUT VIL

Mam&(

fub me milit

Admzratm Centurionis /i(lem, abens fämat illius feroum : juxta par

T& vent, &

1am cioitatis Naim filium unicum vidua refulcitats, coram difcipulis.

U,O qui

Jeannis Baptifhe per eos interrogantis an effet ,

qui *oenturus. -

fe turbls i

erat , multa dedit figna : illisque abeuntibus , f)foamem pluri- -

* dem ] mvem.

: [o. Et reve

mum extoïht jfadæzs . fc Joannis nec Cbrzjiz vita placuit ,.

quos pueris invicem in foro acclamantibus affmilat ; a pecmtrtæ

.vüm, qul ha

i. Ecfs

mulære pedes inun&us , refpoudet. Simoni ob boc murmumnn

- Vocatur Naim

propo]' /a d boc parabola duorum debitorum , C? re-.

E

u Cum at

milis mulieri peccatis.

- fun&bus effere

Um autem impleffet omnia verba fua in aures plebls $

À

ent, & turb

4Matt L.2 C

intravit Capharnaum.

13 Quam.

E

2. Centurionis autem cujusdam fervus ma!e habens erat

- ea, dixit il

moriturus : qui illi erat pretiofus.

!4 Ft aco

ant, fleterg

rum

.3. Et cum audiffet de Jefu , mifit ad eum feniores ]udæo-

-

rogans eum , ut veniret, & fanaret fervum ejus.-

Dj Et Tefe

4 At illi cum veniffent ad ! efum rogabant eum folicite ,

dlt 1llum t2

dicentes ei : Quia dignus eft , ut hoc illi praeftes.

I0. Accepi

$. Diligit enim gentem noüram & fynagogam ipfe zedifi-

dlcentes :

cavit nobis.

RUs Vlfltawt

6. Jefus autem ibat cum illis. Et cum jam non longe effet a

4Mt. domo , mifit ad eum Centurio amicos , dicens: » Domine,

,.N—-

noli vexari: Non enim fum dignus, ut fub te&um meum intres.

7. Propter quod & meipfum non fum dignus arbitratus, ut.

Ditveyj, )&

venirem ad te , fed dic verbo & fanabitur puer meus.

Nmäeo

phczmmug Mi

.8. Nam

)

I Dereg,

oeüa'rveg

« d

Adute[fer.) ld eit , aptolviiet.

3ud1c4v1c, qui D'omino corai adelffet. .

feg:a

ti dj

"Ferba faa.) Quibus doctrinz fue

Ur venirer.) Vide di&ta Matth.g.9. —

laiz, )

Clm,

"fummam propofuerat

. Gentem noffram.) jadzos. Jefum

lütere a—gu

In. anres piebis.) Aperte, publlce, pa-

fibi connumerant, ut caufam commu-

- Worig

lIOn ar

lam.

nem , atque ideo meliorem faciant.-

l,

fecundo

2. Cen'urionis, 6c.) Hanc hxüonam

Sysagopem. edificavit nobis. ) Nltn

I2 F

ferelat,

éxplicavimus M th. g. 5.

pietas viri militaris , & gentilis.

gOt

Moriturus,) Morti proximus.

6. Nolj vexari.) Ne hoc fuübeas in-

Catem

Pretiofus.) ldeft, carus ut folent pre-

commodl , uttumetin domum meam -

d

clofa

vemds

m il| )

h

3 Seniore: fudcorum.) Eos , qui il-

g. Propter quod &c.) Qua(ï dicat, —

Nl

Supe, DA

lic in populo Judeorum tum atate ;

nam Ob eam caufam lpfe non venï

titor

fzre)Qu

tum aué(toritate

maxime venerabiles

adte, quiadignum me colloqmo tuo

vy v

146

non fum arbitratus.

n

75

frant. Hios mifit ; quia fe diguum non

Fhreit

Á

w

CAPUT VII

253.

1

xNam & ego. homo fum.fub poteftate conürwtus , habens

fub me mlhtes , & dico huic vade ,

& vadit :

"& alii, veni ,

fustaj. -

;ä

& vemt , & fervo meo , fac hoc , '& facit.

dfilis d-

uo audito Jefus miratus eft & converíus fequentlbus

us ]. fe turbxs

dixit: Amen: dxco VOblS » nec in lfrael tantam f1-

dem mvem.

[

wwii puri- d

j þlacw,

IO. Et reverfi, qu1 miffi:fueràant j domum, mvenerunt fer-

puatria |

. vum , qui languerat , fanum.

ritatii

iI. EtfaCtum eft : deinceps ibat Jefus in c1v1tatem , qua

Vocatur Naim , & ibant cum eo difcipuli ejus,. & turba copiofa.

! fi-

E

12. Cum autem appropinquaret portze civitatis. , ecce de-

fun&us efferebatur filius unicus matris fuge , .& hoec. vidua

; plebis, -

.erat ; & turba civitatis multa cum illa.

.323. Quam cum vidiffet Dominus, mlfencordla motus fuper

eam , dixit illi: Noli flere.

bens erat

—14. Et acceffit & tetigit loculum.

(Hi autem qui. porta-

bant, fteterunt.) Et ai:: Adolefcens, tibi dico, furge.

0s ]udæo-

Et de—

ejus

r5. Et refedit,: cui erat mortuus : & Coepit loqul.

dit illum matri fuae.

folicite ;

I6. Accepit autem omnes tlmor, & magmücabant Deum,

dicentes: « Quia propheta magnus furrex1t in nobis, & quia cIafr.

ple ædlü

Deus vifitavit plebem fuam.

-

,. 24.19

, ]oan.

O o 3

17 Et

4 9-

ye efitt

Á

ponine, -

um inttes

Dic verbe. ) Solo verbo jube.

lum cum cadavere portabanc, gradum

$. Nam

ego bomo , Éc.) Hæc ex-

ifterent.

jtratus, Ut

Ius'

plxcavxmus Matth. 9. 9.

Tibs dico, furge. ) Oftendit fe non

4« Deinteps. ) Poftridie , nam in

aliena , fed fua poteftate , & au&ori-

g N

Græco SUPEPTETI- fubmgelluge Wæga,

tate mortuum fuícitare.

]ägmmt die.

. Dedit sllum matri fnma-) Cujus

Naiz.) Civitas fuit Galilzz fita in

commlferauone illum fufcitaverat.

Watth j 3

latere. aquilonari montis Hermon mi-

16. A4ccepit.) Invafit. corripuit.

Ldæos &t

noris, fecundo miliario a monte T ha-

fimt gomm

Or.

Timor.) Horror quidam , reveren-

fem faclmtl

tia, & admiratio apparentis in Chri-

I2. Efferebatur.).E civitate ; mos

fto divinitatis.

li ) Min

etim ]udæorum erat,ut tortues ex-

Magnificabant.) $ 00£adon- glonfica-

Li

ntilis. .

trà civitatem fcpeluent

bant,tribuebant laudem , & gloriam,

t

rubeag m

Cum illa.) Funus profequens.

Propheta magnus. ) Vir eximie fan-

" rnum meam

]3 Super eäm) Erga eam,.

&us, & Deo charus, omnes enim

Quaü dlcati

NL flere.) Quafi dicat, ut interpre-

virifantti prophetz vocabantur, quia

tatur Beda , Defiffe mortusm flere , quem

propheta fancti effe folebant,

!

T M

wrox "UiA rg/urgere videbis.

Surzexit.) Exortus eft, apparuit im

noqulo Uo

I4. Tettgzt lom[ww ) Ut qm locu-

noftra geme Judæorum.

N

, 8904

EVAN GELII SECUNDUM LUC.

G'ys Et exiit híc fermo in. unrverfam Judæam de eo,; & in.

29 T

omnerm. cffcæ"re:g*xonem ,

runt Dei

yo. Ph

.18. Et nundiaverunt Joanni dlfmpuh ejus de omnibus Irns. ,

d 'Mat

'19. 4 Et convocavit duos de diícipulis fuis Joannes; & mi--

. fünt 1n fe

1- 2* fit'ad Tefum j dlcens. Tu es,. qul venturus es, an alium ex«

31 At

!

pe &amus ?

r) J

^ R65 gener

20. Cuín autem.veniffent ad-eum viri; dixerunt: Ioamies

ES Sit

à ! invice

Baptifta mifit nos ad te , dlcens "Tu es, qui venturus es, an

alium expe&amus *

fal füs: |

21. ( In ipfa autem hora multos curavit a Ianguarrbus, &

?»dY

plagis, & fpiritibus.malis, & coecis multis. donavit vifum. ) -

nem, Déq

4x4; Etfefpondens, dixit illis: Euntes renuntiate ; Joanni ;

--5 Vet

e 1fai.

E&Ce h()m«

uz audiflis, & vidiftis: « Quia coeci vident, claudi ambu--

35

d

4

ntj leprofi mundantur, furdi audlunt, mortui refur guntl

-fum &p

,

3( E

—pauperes ev angehzantur'

23- Et beatus eft, qulcumque non fuent fcandahzatus m

E Rog

me

Gret um

"44 Et eum dæfcefïïiï'ent nuntii ïoanms D coepn: de ]oanne dl-

CXaH

cere ad turbas: Quid exiftis in defertum VIdere? arundmem

€0gnov1t

vento agitatàám?

alaba&rum

25. Sed quid exittis vrdere? hominem molhbus vefhmen-

3. Etf

.tis indutum? Ecce qui in vefte pretiofa funt, & deliciis. ,-ui

Kdes ejs

domübus regum (unt.

€$ ejus,

26. Sed quid exiftis. vrdere? prophetam ? Uthue dICO vo-

bis & plusqvam Prophetam :

——x

f Maï

27. f H:c eft, de quo fcriptum eft: Ecce mitto. Angelum

meum ánte facæm tuam , qui preeparabit viam tuam ante te.

gï]ql;;

ïVi att,

fce

Tlt6g. | ug

1I.IO.

28. Bicoó enim vobis: Major inter natos mulierum prophe

- p dlcaverum

Marc. t& anne

Bapifta nemo eft, qm autem fminor eff in regno

«s bonitat,

1. 2. Dei majer eii; illo.

quahs etit Y

od

49. Et

Imi hi eil

30 Coflf/lm

V f ravit. )X leï'o þfopfieta magno

adoïefceme füortuo , ah:sque miracue.

m 1 per bapm

lis à Chrifto perpetratis.

declaravit fe memoremr popult fui, il«

: preyr

llque propitium. :

10. EF éipPoeatit , 6c.) Hac, &

n ""*'"ffo,

L7. $ero.) Hujus iniraculi famis ,

quze fequuntur esplicavimus Macth

n Ahtm,

alit faftüm hoc.

c. II 5;2. & deinceps.

Alfare

D usiver lAm 7;:;!'&4;».) Giitod ii Ga-

. Viris) ob &y9veg y "Viri dlli, älP

Tolari T

ZNíza parte. Jucaa factum eft, vulgas

Cxpuh a Jcanné mitli,

ant

fune

Jerormnem Judean, & per

91. Hora.) Lempore:

'ómnes

J

udez idjacentes régioties,

Plagis.) Scilicet cruciatibus, Græce

p

3l uj &

:

lC&Vlmug

18. D« Ommäü*: &ir?) De refufclcaco

eft, /lnge/ TR

Qu *

$

d

i

295

DUUHCATÜT o ov

- $9. Et omnis populus audiens, & publican

*

i5 »xaafüncaye-

[

funt Deum, baptizati baptifmo Joannis.

*

hs -

$0. Phariigei autem, & !

fperiti con

filium ;Defi -' flþ'res»:)e-

v5; Kai

-runt in femetipfos, non baptizati ab eo; " -

&

L

*

.

^

*

-

«

4

;

m

31. Ait autem Dominus: £

—-

C

Zui

| ergo

fimiles

-

£ Mat

alium exe

dlcamh0m1

II.16

Vr a

* nes generationis hujus? & eui' fimiles funt?^ .^^

: loannes

32. Similes funt pueris fedentibus4n foro, .&f'flog:uer*xtibus

n6

&d invicem, & dicentibus: Cantavimus' vobis tlbnsg& nqn*'

i

4

faltaflis: lamentavimus , & non plorafüis:

*33. À Venit enim Joanrnes: Baptifta j neque:

manducans. pa- ^Maf

sörfbus, [

; Diemonium habet.- * 2;4

»

-vifüm. )

. '

nem, neque bibens vinum , & dicitis

"

;

*

m

*

&

1.54. Venit filius ho

minis man

d

ucans

y& "bibens; & dicitis: cii.tg.

te. Jounity

Ecce homo devorator, & biben

d ambu-

s Vmum, «amichs"'wpublicapg-

fum, & peccatorum.

2

refurguhtg

25. Et juftificata eft

fapientia Iailb'c omnibus filiis fuis.

^$6. Rogabat autem illum quidam de Pharifzis, ut mandu-

öaü;awïf m

-Caret cum illo.

Et ingreffus domum Pharifzei difcubuit.

ix , ut'

Vfat.

; Jnne dl

937. i Etecce mulier, quse erat in civitate peccatr

7

Cognovit, quod Jefus accubuiffet

Ma

f:

arundinemä

alabaftrum unguenti:

.in domo Pharifzi , attulit

Cci I4.

38. Et ftans retro fecus pedes ejus , lacrymis coepit rigare 3- Jo-

. IL

velinee

pédesejus, & capillis capitis fui tergebat, &

: Ofculgbgþm: pe- ;n

&

12. 3.

: .des:ejus;,'& u:n.guen;to ungebat.

D dico YO*

/89. Vi-

o Angelum

; —Q**.äg.lïä/?iþ'eawerunt Dtum.) Acquie-

32 L?quentiäm' 4d .im;icem, & c)

m a

e t

vfcentes iis, quam Salvator' dixerat,

C* neoo Qey»SeD dAKNoig , £5 acclaman-

predicaverunt .Dei fanctitatem , &

Jtbus jiä; "autuo.

Videntur pueri alter-

u» prone*

bonitatem, quodtalem mififfet vitum,

nos agehtes choros viciffim fibi mu-

qualis erat Joann

3

tuo hunc in modum acclamaffe.

d

€$, cujus bapt"ü'mü

56. Quidam de Pharifiis.) Nomine

dieni facti effent.

"Simon, ut habetur intra n. 40.

"UI

J 80. Covfilivim Dei.) Scilicet popu

[ x'

lum per baptifmum Joa

d

;

7.87- Mulier.) IMaria Magdalena.

gelium preparandi.

nnis ad Evap-

"UC Peccatrix.) Eo peccato infamis, de

Fiisqüc v

quo mulicres notari fgleng, nimirum

x

L

In femeri?fos. )...[n femetipfis. . Sy-

impudicitix.

2

Hæüa

tus : i2 amimis [w:5 , non audentes pa-

Alabaffrum ungnuent.

4) Vide di&s

wxmus

Mmh-

Jam damnare ea, quz paffim ab aliis

P

Maatt. . 06. 7.

58. Retro fecms

pedes. ) Chrifti in

qiri il

di

l

bant.

robari , & ufurpafrilTanima'dvörte.

D

lectulo

difcubitorio ja;egtis , moreil-

31.. Cui ergo [onilts, tfc.) Hac ex-

lius €vi.

Gu

plicaviimus Matth. 1

:

Lat

y

utbut

quentibus.

Ia. 16. & fe-

" fua deflens.

R;

206

EVANGELII SECUNDUM LUC.

ä'39$ '"Videns autem Phariíaeus , qu'i vocaverat eumägfiait-t.inträ

4r. 0fet

Ífe, dicens: Hic fi e(fet Propheta, íciret utique , quae, &

n ceffav

- :

. -qualis eft mulier, quae tangit eum, quia peccatrix eft. - -

L. 46 0l

40. Et refpondens Jetus, dixit ad 1llum? Sim:

on , habeo ti-

'unxit pede

bi aliquid dicere- : At ille ait: Magifter, dic.

| . n

. 41. Duo debitores erant cuidam f

oen

I quoniam d

denarios quingentos, & alius quinquaginta.

eneratori; unusdebebnt

-üligit.

.42. Non habentibus illis unde redd

don;fvit utrisque,

4&. Dix

Quis ergo eunm plus diligit? -

erent;

T. Etc

*.43. Refpondens Simon

.,-

d-o-'j

[ Quis t h

navit. Atille dixit ei : Re&e judicafti.

dixit: Iftimo quia is, cui plus.

-

H

J

$0. Dixi

^.44.. Et converfus ad mulierem , dixit Simoni: -Vides. hanc

mulierem ? Intravi domum tuam, aquam pedibus meis non

;;,Vade inpa

Ms i

dedifti; haec autem la

P

:

-2 li. ) q

crymis 'riga-'vit' pedes: meos, & capillis

- Dtri merito fo

ry.

i

48 Ofculun

Ls

T

Ddb

.05 fellicet, w

z N fcu]() fOrta

; 39I i Qur -voc;vi*ïrut.em

e )Q.ui' Chrï.

epud ewt.;

þanäh-'*cme;!eret, gït Auguü.»

Fharileus neo

ftum invitaverat.

hom. 25. inter 5o. -

?

- enevolentig

S; effet. propheta. ) San&us vir, &

4I- Denarios.). Dena

rius, l-m 'alii')ïj

:

diximus , uno

kte illiug Í

[ ï!gül'o

| rophetïcm.tg fpn-ptum habens, utcre-

p

*

lebat.

-

Julio Romarm« zquivá-

at

N

»

.[E"[m. 7)

&tid"þeä*dff;x—efa ) Ac proinde fe

. ä ;32-. psz, J:lf:;f. ) ) A'fyavr'ïd'fl ,' 'd';ïlb

Rulari dedis

ab illa tangi non permitteret. |Vfulta

peccat Pharifzus : Primo , quodexi-

43. JEfimo.) Exiftimo..

- Vicolandog d.

. ftimet Chriftum ignorare, qualis effet

Reil: jundicaffi, ) Majus enim bene-

-Hitio in

ftqu

mulier illa , cum tamen nom folum

ficium -majorem amorem. provocat.

: fcüicet,

&a

amulieris mores , fed etixm Pharifzi

( Q5 0l ,

R1

Laudat refponfum Pharifai, tum ut

3 S.olebang Oi

cogitationes haberet perfpectas. Se-

Captet ejus benevolentiam reprehene

cundo quod inde colligeret Chriftum

urus, tum ut fortius proprii oris$

1 EDIS Dnguee

norm effe prophetam , nec enim omnia

ententia innectat, & conftringat.

'T'" /att' 26& '.»

prophetg fciunt, quibus aliqua nom

Untuento.

zevelat aliqaando Dominus.

Tertio,

/44. Vides banc mulierem. ) Quai

[ . Diti ul

dicat, confiderz, que mihi fiant ab

nod Chriftum de fuo, & reliquorum

ní

hac muliere , quam tu peccatricem

E -'vl I;Pretio

harifzorum judicarit i

ngenio ,

judicss , & confer cum eis,qux abste

24 Rä'mit/g

zfuperbia turgidi fanctos fe efie arbi-

2

t

mihi firnt, qui te juftum . arbitraris,

A0 di

fXantes, peccatores r

ei

Webant, cunr

* Deceata

tamen medic:s opus Hc egrotis, nom

f

& videbis te .longe ab ea, quod ad

;bene valentibus, ut alicubidixit C

mei dilectionem attinet, fuperari.

litis oflendg

us.

lfxri—

"; p;ääuf meii nan dedifsi.) Ut

Chttg

7&3111

40- Ref»endens.) .Sic fari orfus.

fieri folet cum hofpitibus, & peregri-

Alifem ?

1

H.£e fb aliquid die;e ) MWepre-

nis, ut patet Gen. Ij.

4.& 1*9-.- 2.&

deü

» Tüulie

d

enfucus dicendi facultatem poltulat,

I. ad lin. 5. ro-

iyta

Pt

& firviter. captat attentioneum. . Nv

1 De

Ume

Lacrymis.) Non aqu

a quïnis fa-

[ ; tþfmm Janare eupicbar , me graris

I.icgtis-, Qæm: putei.

P s

7

4 wmc

N

CÁPOH WL

L

297

.'1

nyitita]

,

45- Ofculum mihi non dedifti: haec

agtem ex quo.intravit,

;

;

UE

»4[

&

non ceffavit ofculari pedes meos.-

*

e *

,

,þ W,

[

64

—»

. 46. Oleo caput meum non u'fi

xifti; haec autelmf unguento

|

; liboi

E

unxit pedes meos. -

47. Propter quod .

dico tibi : Remittuntur ei peccata Lmuï(ïa-',...

quoniam dilexit multum : Cui

ii

autem 'minus diini:ttigtür, minus

diligit.

&Mlat.

it auter;rr adillam: k Remittuntur tibi þäþccatlæ tua.

i ntcqu

9 ;

- 49. Et coeperunt, qui fimul accumbebant, dicere intra fe:

J .,p!,us dg*'j

Quis eft hic, qui etiam peccata dimittit?

*

$

3

*

.s5o. Dixit autem ad mulie

falvam ä'ecït :

:

rem": Fidlesi tua te-

Vidis iné

;Vade in pace.

* CA-

js meis 101

, & capilliä

€apillis. ) Qui majore in þretïo. ha-

culparum , magnam fpem venie, &

beri merito folent, quam linteum.

fiduciam diving mifericordig infpi-

45- Oftulum. mihi non dedifs. ) In

rante ;; im amorem vehementiorem

"1 Ofcu :

. 0s fcilicet, ut mos erat apud Judzos.

exarfit , & in hec externa figna, &

"Ofculo fortaffe Chriftum

excipere

officia erupit, atque ideo remittun-

-Pharifzus neglexit, quod tantis illum

tür ei peccata multa. "Tu vero offi-

ciorum exhibitione minus diligis, quia

"benevolentiz argumentis, quze erat

r ,-;g'a.lü.)i( :

fe&z ilius fuporbia , non. dignare-

cum-te juftum exiftimés ; non putas

tur.

TmRagnum tibi debitum remitti. "La

ynano 33""'3',

;

Of[culars pedes meos. ) 'Yu faciem o-

cite infinuat Chriftus fe Déum effe,

& quia peccata remittit , & quia fe

-

- ofculandos demif(tt.-

fculari dedignatus es, illa fe ad pedes

creditorem , aut feneratorem illum

zi

Similis compa-

|

^ratio im fequenti verficulo , pedum

ium eífe indicat , cur majora-exhi-

3; enía t

"fcilicet, & capitis. ^

buiffet Pharifzus amoris !

j

provocite

ifri. )

dilexiffet.

fïfgnæ, fi pl*gs

redi

* 46. Oleo caput meum nom wnx

mifæiv

mm' u

Solebant Orientiles in. conviviis pre-

48- Remittuntur tibi.) A preyrar,

tiam 1p7

*

d

"tiofis unguentis caput ungere- . Vide

remiffa funt. , prius enim illi remiffa

i

i gi$1 . Matt. 26. 7. & quz ibi notavimus.

fuerant peccata , um :dolorem illo-

rum conceperat..

ænürmg"'

Usgmento.) Pretiofo, tu ne'com-

Qu

muni quidem oleo'caput meum unxi-

/49- bofr4 fe-) Nomenim sudebane

fti, illa pretiofounguento pedes unxit.

ii fut

^ 47. Remitruntur ei.. : Sunt remitfa

verbisagere contra Chriftum , illius

X

gccitrictit

s0niam dilexir, 69c- ) ili remitfa

fapientiam reveriti.

À

1

qggabs

CQus eff bic? )

abirin$y

effe peccata multa, & mundam effe ,

Quafí dïæm*' Qi:i

torit

Bon ut tu reris peccatis fordid:m,

tantum fibi arrogat.

^"

i

mquo :

fatis ofternidunt'argumenta benevo-

5o. Frdeszua-) C

um am

Ore, & pe(;;

t (upefarlo

catorum deteftatióne conjuncta-

lentiz , & 4moris erga me exhibita.

Jetlt/ff) Ur

Cw; auftem emiuus dimsttitur ,. 65c. )

Vade i pace.) Formula eft dimit-

-

JUSy & Pere

m

Id eft, mulier hzc, quia maka &

tendi cum benedictione

-

Abi felici-

ravia peccata fibi condomare fen-

ter.

Vel confentanee ad pr&ceden-

À &m

$

tia: Abi, & Izto effo animo , nam

1t Deum effe paratum , Spiritu fan-

&o in pec&us illius fimul cum dolore

tua tibi peccata remifla funt.

, funini i

" LP P ;

. ':.* E Biä?. Ckmzcænö MMU!/?-T. VII*

&

ts

L.

[

298

EVYANGELII SEC UNSUM LUC.

CAPUT VIIL-

5.-5 »

M minat, a

Parabolam de [minante proponit , ac difcipulis interprefatuf : ni-

*

TM lucres ex

bil occultum , quod .mon. manifefTetur ; quos. dicat. [uam e[Je ma- « & m

irem, [uosque. fratres; in mari a. fomno- excitatus , xentum ia« M rhobeach

Ccrepat ; damoniacum ferociffimum a. deemonum legione liberat , per- ]. t Ed

miltens demonibus , ut in porcos introeant ; tafia fimbria «eli-

T focwerun

| a Et al

. menti ejus. mulier a fluxu. [anguinis curator , & filia

F

T centuplun

arcþifynagagi verbo ipfius relufcitatur.

J di, audiat

T fattum eft deinceps, & ipfe iter faciebat per cii?ita;tös,».

: -9 Inter

:E

& caftella, proedicans

»

- E paribol.

,& "evanngel.izans regnum Deij

1. Qui

& duodecim cum illo,

2. Et mulieres aliquae, qua era

nt curate a fpiritibus ma--

T gui Dai.

4Mar H

£nis, & infirmitatibus: a Maria

; qu&& vocatur Magdalene,,»l ant, & au

:

'?':de qua feptem daemonia exierant ,

It E.

3. Et Joanna uxor Chufz procuratoris

Herodis, & Sufan-

T. Qui

na, &alise multae, quae miniftrabant ei de facultatibus fuis. [ veri didk

4. Cum autem turba plurima convenirent, & de civitati-

[ li fi

m;

p

1. Nam

bus proPeraregt ad eum, dixit per fimilitudine

- fülcipiunt:

*

50 I) EXi'

[ Credunt, (

1. Quo,

I.

T mulieres alique , €. ) Cur has

nlxz;ri—c'i' confcni"nr fiviffe

mulieres fe paílus fit fequi, in-

effe in comitatu fuo.

;eam Chnlnhu "

t folicit

Procuratoris Herodis. ) E

mireóms ,. . ocintur

dicat Evaugelifta numer. fequenti

cum ait: Qué miniffrabant ei de facul-

adminiftratóris rei familiaris.

Hj« Quo

fatibus [nis, tollebat confuetudo offen-

Alie multe,que miniflrabant ei de fa«. | lo

LR

ionem, nam ut ait D. Hieronymus

eultatibus [u55. ) Mide dicta fuperiore -

in cap. 27. Matth. Cos/merndinss Tu-

verficulo.. Videtur, quod hic dici-

: lunt Ln Pat]

tur, accommodate intelligendum ad

daica fuiz ( mec. ducebatur 12 culpam ;

more gentis antiqmt) ut mulieres de fub-

perfonas. Neque enim credibile'e&,»" [

ffantia [na villum atque veflitum pra-

omnes mulieres, que Chriftum feque-«

ceptoribus minifirarent,

Vide D. Paul.

bantur, adeo fuiffe divites, ut illj | ——

I. ad Corinth. 9. 5. & qus dicemus

de facultatibus fuis largiri poffent,

t

Largiebantur ergo; que poterant; po- f

]

: .MS' B

numero feq. .

terant autem,quz divites erant.,

us [

D

LT

d

Seprem damonia.

) Non mirum effe

l

Pedtingy.

debet,fi feptem dzmonia unam inva-

denter patiebatur Chriftus hoc miilf'e-:

ferunt, cum

aulo poft dicatur alius

rum minifterium , utipfe, & Apo-

E.

Ti hs

a legione po

!

effus infra n. 30

ftoli expeditiores effent in Evangelii

neg(m'

predicatione , que cleemofynaram

- Adls

abgc I

g. Jeanna uxor Chwfa. ) Videtur

*

Tiinifts

fuiffe non ipfa tantum bene affecta,

corrogatione multum retardata faiffct:

|EN lus "m

Uülien

verum etiam maritus ejus animo erga

Praterea noluit Chriftus pauperibus,

V

"

1

Ch:.i&.um.devocq, pequg enim absque

| "w

du

—

r

CAPUT

VHI.

266

$. ) Exiit, qui femjndr-faminarü dten. füum, & dum fe-äMat

I3. 3-

minat, aliud cecidit fecus viam , öz conculcæuum eft, & "vo-

Mlar-

"OLU s f

ucres eceli comederunt illud..

- €i4-3*

a efe w

/6. Et aliud cecidit fupra petram & natum aruit, quia non

Qu 1

habebat humorem.

. Et aliud cecidit inter fpmas, & fimul exortée fpince fuf-

jerdi f

uria *l«

focaverunt illud.

$. Et aliud ceciditin terram bonam, & ortum fecit fru&um

ia Turi

centuplum. Hec d1cens clamabat : Qu1 habet aures audxen-

dl audiat. ,

24 cmtates,

-9. Interrogabant autem eum chfcxpuh ejus, quae eü"et hæc

num DEI,

parabola

IO.

uibus ipfe dixit: Vobis datum eft noffe myfuemum re-

ritibus ma«:

ni Dei, caeteris autem in parabolis: c ut videntes non vide- ?' fai,

ant '& audientes non intelligant.

Matt

wagdalene ,

1r. Eft autem haec. parabola: Semen eft Verbum Dei

* &Sufan-

x2. Qui autem fecus viam, hi funt, qui audiunt: deinde

Nï ar-

1bus fu. ^

- venit diabolus, & tolht verbum de corde eorum, ne creden- ci 4

je c1v1tat1-

tes falvi fiant.

]oan

$

13. Nam qui fupra petram, qui cum audierint , cum gaudio

I2. 40

)

. fufcipiunt verbum, & hi radices non habent: qma ad tempus Aà.

;l Em-

credunt, & in tempore tentationis recedunt.

29. 26:

uod autem in fpinas cecidit:

Rom

/

I4.

hi funt, qul audlerunt,

1.8-

| & a folicitudinibus, & divitiis , & voluptatibus vitze, euntes, '

fufFocantur & non referunt fru&um

Emww&' [

15. Q-uod autem in bonam terram, hi fünt, qui in corde

]iaris^

bono, & optimo audientes verbum LeUnent &. fru&um affe-

d

[ dff

d

['upeflol'e

funt in pauentm.

god

pic dlC

-

endum ?

Ppza

r6.dNe-

teilg

dibile d

a«

feque

*grittum

u IH

[yates

bat,

avis effe, quod aCCldlffet, 'd

parabolanr exphcavnmus Matth. 13

st P

offent«

ad. vi

är

n neceffana fuiffent ab illis

, poteranho

n. 3. & deinceps.

g aant

fuppeditanda.

Aptius hoc. etiam fie-

IL. Eff amrem bac parabola.) ld eæ,,

bat per mulieres, quam. per viros,

parabolg expofitio.

[lus hoc f

mam his' negotiis fzculi occupms mi-

Bono, im-

TU

"«us vacabat fic adhzrere

Chri(to:

IS. Bozw, & o;;t;mv, )

an

Evangelw

Adde minifterium cibos preparandi

mo optimo , vcl valde bono

jeemoly

naf'lm

p Pd/tcnnd j Conftanti maloronr

a

mr:orum

[ potius mulxerum effe folere , quam

aupef [

patientia fuffulti, cum. exPe&duonæ

mehoruma,

$p

S- Exiit 12: jämmc:, &v ) Hanc

)

"u

X

H

300

EVANGELII SECUNDUM LUC.

d

16. 4 Nemoautem lucernám accendens operit eam vafe, aut

»

a. E n;v

ontN Call

M*'*t "fubtus leCtum ponit; fed fupra candelabrum pomt , ut intrane

*

; tes videant Iumen.

?T

Bu

17. e.Non eft enim occultum , quod non mamfeüemr ne

im,qui h

014

2I

inento 007

abíconditum, quod non cognofcatur, & in palam : veniat.-

e Mat

18. f Videte ergo ; quomodo audiatis.

Qui enim habeu-,da-

ümentis

10.26

3$, Ts; ut

M

bitur ilii, & quicumque non habet,

etiam quod patat fe ha-

25 DOEBs auferetur ab illo.

ILvoc qugna,

V fimi? obíecr

j Mar

19. g Venerunt autem ad 1llum mater , & fratres ejus, &

13- 12 non poterant adire eum prae turba,

19 Pracy

Q.

- frine, Mul

20. Et nuntiatum 'eft illi: Mater tua, & fratres* tui ftant fo-

Mat ris , violentes te videre.

tür catenis,

bitut a den

i2 46

21. Qui refpondens, dixit ad eos: Mater mea, & Íratres -

Mar. mei hi funt, qui verbum Dei audiunt, & faciunt.

30. Interr

22. À Fattum eft autem in una dierum , & ipfe afcendit 'in

- men eft? At

Mvï

navmulam, & difcipali ejus, & ait ad illos; Franafretemuä

: t In eum,

Mar trans ftagnum.

Et afcenderunt.

3. Bo

4- 36.

23. Et navigantibus illis, obdormivit, & defcendit procella

lrent

venti in flagnum , & complebantur, & perxcl:tabantur.

-u Ent a

24. Accedentes autem fufcitaverunt eum, dicentes: Præ-

1nmone i

ceptor, perlmus

At ille furgens jincrepavit ventum, & te

i, -Rt pem

peítatem aqus3e, & ceffavit, & fa&ta eft tranquillitas.

3. Exteru

2s. Dixit autem illis:

Ubi eft fides veftra? Qui tlmentes,

porcos, & i

mirati funt ad invicem, diééntes: Quis putas h1c eiï, qula &.

OCatus eft

Ventls, & mam 1mperat, & obedlunt ei?

l

34 Quod

E

. S6. Et

n

Düntiaven

sg LXAerL

I6. Nemo autem , €íc. ) Mide dicta

92. lz uzz d:emm.) Quadam die.

& Jefum. &

.Matt 5. n. I5.

Et afcenderunt. ) d4n Grzco elt,

- la exierant

Non eff enim occultum , Gc. ) Vl-

diix9uq64s, provella funz , f».thcet m

de dl&d Matthzi Io. 26.

altum.

mHerunt

lz palam veniat.) In apert:um.

23. Navigantsbus , &c. ) Vide dl&a

36, Nunti

18 F. tdete, quomnda andiatis. ). Do-

Matt. 8.. . 24. ub1 hanc hxüormm ex-

iU fa.

rinam meam, animum advertite ,

plicavimüs..

& fatagite , ut illam bene intelligatis.

Camplebantur y Sc1hcet Hu&lbus,

Qui baber, dpzättar zil, ) Vide dicta

navis flu&ibus operiebatur. -

26 GrraJ,,,m

itt. I5. I2.

24. Ttmpeflatem aque-) Grecus va-

19. Veubrunr ad illum mater , 6c.)

Vide Matt. 12. 47.

cat xAvdv»i fluluationez.

CQ"'") À

Q5. Fides veffra. ) Fnducna/qua me

Pam.

:

20. £Frarres.) Cogndtl, propinqui.

præfente timere non debuiftis.

Va/mtes ze videre. ) Invifere volen-

tes te ; advenerant autem 6x Naza

Timentes. ) Reverentia, & admlra

WWm

l

qm D

reth.

«

tione percullt.:

Ws )

$

2

--

^CA PU T vm

:

Sok

iir'äfeq st

26. Et nävi gaverun

x

At intran

t ad regionem ger?feno?*w —'?«'qüæï'äü o

contiw Galileeam. :

27.

.cum egre

,

ffus effet ad terram, foccurrit illi-vir qur-

&tur; nec

daemonium jam temporibus multisj & ve-

dam,.qui hàbebat

Veniat,

ftimento no

n.induebaturj ; neque in domo mahqbat? fed in mo&-

numentis.

b

| habääda-

rocidit ante ill'um, , f&,—;,eädam ans

atat fe-ba

28. Is,' ut vidit

'voce magna, dixit

: Quid mihi, & tibi eft

; Jefu Fili Dei alti- -

:

fimi? obíecro te, ne me torqueas.

29. Precipiebat enim

fpiritui immundo,

ut exiret ab ho-.

mine. Multis enim tempori

bus arripiebat illum j.& vincieba-

i &gnt fe

tur catenis, & compedibus cuftoditus ; & ruptis Vinlc;uil'is age-

batur a daemonioin defer:

.

a.

& fratres

3o. Interrogavit autem 1

llum Jefus, Fdicäns,,: Quod tibi no- ;

men eft? At ille dixit: Legio: quia in

traverant daemonia mul-

[cendit in

ta in eum.

»

lsfrgtemus

gx. Et rogabant. illu

irent.

-

r,p',— ne impefaret .ilxlis,x.ut inabyiïum

i þrocelïï

tuf. -

..$32. Erat autem 1

bi grex porcorum multorum*'þafcentium

in monte , & rogabant eum , ut permitteret eis in i

lïos- ingre-

yes: Pre-

di. "Et permifit illis. -

gm)& ien.

33. Exierunt ergo deemon

ia ab homine ,'&fïnträvämnt in

iit grex per preeceps in ftagnum; & fuf-

' 'tirhentes'»t

porcos, & impetu ab

focatus elt.

s ;

l .quia

|.-.34. Quod ut v

iderunt fa&um, qui pafcebant, & fugerunt,

D

& nuntiaverunt in civitatem, & in villas.

Et

«. Exierunt autem videre, quod fa&

um eft,

& venefpnt

/

Quadim qie

ad Jefum, & in

L]

L]

venerunt hominem fedentem, a quo daemo-

nia exierant, ve

fütum , ac fana mente, ad pedes ejus, & ti-

, 60 "1

muerunt.

j,, (l

46. Nuntiaverunt autem illis,

& qui 'vi,derxrant, quovm(")gdo

^ Vi t

(anus fa&us effet a legione.

37 Et

Pp35

M

| 26 Gärafmorum.)v

N

idcïa.»di&'a Matth.

Q9. Mwltis enim tempóribas. ) Id bü,

mll"-*

'8. 28-

a multo tempore.

$o- Legio.) Vide di&a Marci 5. 9.

) Grec vo*

Cowmma.) Ad : opp ofitam. 1lacus kri'-

51.- diffum.) Ininfernum. Abyf-

])a1ïr.

us a Grecis dicitur vorago immenfa

2

duca

//qua

profunditatis , quafi fundo carens

»

Rl:

ez

(( 07. Vir qui babebat damonium.) Hc

plicavimus. Matt, 8. 28 & Marc.

nam [juc00y ,.

ant

| Grsci fyindum | appel- .

M

& admlfa'

v

20à

EVANGELII SECUNDUM LUC

..87. Et rogaverunt illum omnis multitudo- regloms Gerafe-

80€æ9

norum,ut difcederet ab ipfis; quia magno timore teneban-

£o. Je

CEUM

Ipfe autem afcendens navim , reverfus eft.

Noh (imt

38. Et rogabat illum vir, a. quo dzemoniá exxeraat, ut cum

[ E

eo eü"et

Dimifit autem eum ]Jefus, dicens:

! quemqus

39. Redi in domum tuam,

narra , quanta tibi fecit Deus..

-& matre

Et abiit per unwerfam civitatem , prædlcans quanta Llh fecif-

. Fl

fet Jefus. -

L2 .

x:t Nolil

4o. FaCtum eft autem, cum rediiffet Tefus, excep:t illum

(0gHE

.Nfat tuürba: erant enim omnes expettantes eum.

:f Df

41. i Et ecce venit vir, cui nomen ]airus, & Lpfe prmceps

a, furge.

Mar. . fynagogse erat, & cec1d1t ad pedes ]efu, rogans eum, ut in-

-

E n

5.22. traret in domum ejus,

Jllfïït li.

42. Quia unica filia erat ei fereannorum duodecim; & heec

j z

moriebatur. Et contigit , dum iret, a turbis compriinebatur..

cm dicen

43. Et mulier quaedam erat in fluxu fanguinis ab annis duo--

decim, qua in medicos erogaverat omnem fubftantlam fuam,

nec ab ullo potuit curari:

D'füPülos |

44. Accelfit retro, & tetigit fimbriam veftimenti e;us, &

ia H

Y

confeftim ftetit luxus fanguinis ejus.

. Datij

43. Et ait Jefus: Quis eft ; qui me tetigit? Negantlbus autem

ommbus dixit Petrus, & qui cum iilo erant: Preeceptor, tur.

millia: D

Jinm, &

bse te comprlmunt & affligunt, & dicis: Quis me tet1g1t?

46. Et dixit Jefus Tetigit me aliquis » ham ego novi virtu-

M*WBS (

tem de me exiíle.

i) tj

.47. Videns autem muher, quia non latuit, tremens venit,

t ol

& pmcrdlt ante pedes ejus, & ob quam caufam. te:igerit eum,

Dtte; «

indicavit coram omni poPulo, & quemadmodum confeftim fa-

nata fit.

49. At ipfe dixit e1. Fllxa, fides tua falvam te fecxt, vade

Ü

in

ace.

49, Adhuc illo quuente, venit qu:dam ad principem fyna-

la"glïore

80899,

'ttàm Mareo

4ti- Vuaw 2429« H]anws ) Hdnc &

fcilicet ex propofito non tetigiflcat,

]nlgagd ;

Qu

fequ.ntem hiftoriam — explicavimus

nam alioqui propter confertam tur.

æd'bne pn

AC

Mistth. g. 18 & Masc. 5. 22.

dein-

bam multi etiam nolentes eum tan-

Vrare

laum

€eps.

gebant.

Erliler,

43- Owmem jkäþam iam.) ov TOj

Afffügunt.) Coar'ïant, premunt.

Y Hef Vtr

ante vivebat.

Ofo» , forumvitiusm , id omne, ex quo

49. 44 pr:mtpem Q)nagogn ) In

s Ul 74"

Grzco eít, maed 78 p XI0 vPacyaiye ,

TPl Duet

45 Neganiibus aufem emmibus.) Quod

a princimpe Sjndgoga, qnemadmodum

) Cl

to thm e

ouen

CAPUT VIII. &IX

303

s Gene-

gogæ, dlcens ior Qu:a mortua eft filia tua ; noh vexare illum.

tnebane

5o. Jefus autem, audito hoc verbo, refpondzt patrl puellae:

Noli timere, crede tantum, & falva erit.-

int, v cum

$1. Et cum veniffet domum , non permifit - intrare fecum

quemquam nifi Petrum , & ]acobum & ïoannem & patrem,

fecit Deus.

&. matrem puellz.

yta iaf

592. Flebant autem omnes, & plangebant illam. At ille di-

xit: Nolite flere, non eft mmtua puella4 fed dormit.

.cepzt il

053 .Et deridebant eum, ícientes quod moitua effet,.

d Ipfe autem tenens manum ejus clamav:t, dxcens Puel-

d

rfe prmceps

la, furge. .

A0 V if«

$«. Et reverfus eft fplrxtus ejus, & furrexlt contmuo. Et

juífit 3lli dari manducare.

TR &hæc

$6. Et ftupuerunt parentes ejus, qulbus p"ræceplt, ne ah—

yrnebotut.

cui dicerent, quod factum erat.

anais duo

GAPUT IX

ydam füart

szczpuleas ad pradicandum mittens , fervanda. tradit eis þræce-

ü GJUS, &

pia: Herodes audita Chrifli fama , cupit eum «idere: ex quim-

que panibus , €&? . duobus. pifcibus fatiat. Jfefus quinque "oirorum

"Ibl*la i!u

millia : Petrus illum confitetur. Cbriflum Dei : . fuam pradicit. paj-

veptor, Quf

fionem , €?. de proprm eruce tollenda :

tmnsjïgumto junguntur

tet1glt7

us

Moy/äs C? Elias im majeflate; ad préces patris demonium &

p vittt-

filio ejicit: contentio oritur inter. Mpo[ffolos de primatu: filii Zebe-

Jetts vemf

dæz volunt igne celefli conumi Samaritanos nolentes. Sfefum Jufci-

pere: volentem Jequi non [ufcipit « alterum autem *vocat , tec

jgerlt eumy

ysfebm i «

- qermirtit ,ut primum /epelmt aírem.

Onvocatis autem Jefus duodecim Apoftolis ,. dedit 11115 «Mat

Io. f.

f vue

I. C

virtutem , & poteftatem fuper omnia daemonia , & ut

Mar.

languores curarent

2Et

4!

2$5

wpem fy n*

oetiam Mdrcus, qul haber:,, Ab . Archi-

gogæy

55 qptntm ejnut. ) ille idem quo

d fonaresó » quod Syrus explicat;; i ab

vixeràt, ex quo anima immortalitas

adftruitur.

T tenglmïlt j

- dibus principis Synago &.

I.

enfercdm d

- Vexare illum.) V ru[tra alli molefmam

"nvocatis autem, &fc. ) Quæ fe-

teSr eum tm'

exh-bere.

quuntur usque ad. verfum $1.

$0. Hoc verbo ) Hac re.

habentur apud "Matth. cap. Io. 1. &

&Y. Inrrare.) ln cubiculum , ubua-

deinceps, apud Marcum c. 3. 15. &

cebac puella- cadaver.

cap.6. 7..& aliis locis, qux indica-

,)ugüg'

h

| 54 Clamavit.) Fangwam alco f'ous-

bimus, 1deoque paucula tantum qu£-

4

g

no pretfam excttans

i

43*/

uemd

dmadllm

dàm yelut analecta tangemus.

-

t

404

EVANGELII. SECUNDUM' LUC

*

L

4. Et müït illos prædrcare regnum Del & fanare mür-

y. At a

mos.

' dixerunt* f

4 Mat

345 Et alt ad illos: Nlhxl tuleritis in via, neque v1rgam',

: píces: nifi:

bam efcas

jo.9. neque peram ; neque panem , neque pecumam, neque du-

Erani

Marc- ag tunicas. habeatls

*

LA

" difcipulos fü

4. Et in quaíncumque domum 1ntraver1tls 1b1 manete '&

indé ne exeatis.

N

- quagenos

e A&G.

I E

$o kt qu1cumque non recepermt VOS:.€ exeuntes de civi-

13. 51 tate illa, etiam pulverem pedum Veftrorum excutlte in tefti-

16. Acce)

monium fupra: ^illos.

te/pexit in

.6. Egreffi'autem cnx,ulbant pet caftella 5 evangehzantes,

- Qilcipulis f

& curantes ubique.

1. Em

d'Vïar

. d Audivit autem Herodes tetrarcha omnia, quæ fiebant

tum eft; quo

ab eo, & hsefitabat, eo quod diceretur :

-

19 £

I4-1-

À

& üifcimi

Mat.

8: À quibusdam : Quia Joannes furrexit a mortms : a qui-

6H busdam vero: Quia Elias apparuit: ab aliis autem : Quia pro- |

effe turbæ?

10. At.illi

pheta unus.de antiquis furrexit..

9. Et ait Herodes: Joannem ego décollvi: Quis eft autem,

Vaütem F]

TTX

de quo ego talia audio? Et quaerebat videre eum.

10. Et reverfi Apoftoli, narraverunt illi; qugecumque fe-|

20. Dix

cerunt, & affumptis illis fecefïït feorfum in locum defertum,

dpondens Siy

qui eft Bethfmdæ.

21. At ille

1. Quod cum cognowffent turbæ,; fecutæ funt illum; &

22 Dicen:

excepit eos; & loquebatur illis de rggno Dei , & £05 qup

Teprobari . (

cura indigebant , fanabat.

lS,

OCC

12. Dies autem coeperat declinare: Ft accedentes duode-

20 che4

eMat-cim dixerunt illi - e Dimitte turbas, ut euntes ih caftella ,

d get

74'15 vil

Marc

lafgue , qu& circa funt, dïvertant b &Invenlant efcas qum

equähuï tle,

6.36

hrc in loco deferto fumus? -

:2

4ka

p

E

1; -ält

äla

: Dd

JCiet illam

Vtrfüfm & pafejhfm.) Aü&ontæo *-de dicta Matth. 14 r & feq ubæ hunc

ï] :5 de j

tem , imperium..

Iocum 'explicagimus.

R qüt

^ Kangnares.) Marbos.

To. Reverfi Mpoffolt, ö'c.) V:de dt-

2. Regzuwm Dei.) Regnunt cælo-

&a Matth E.

rum, adventum Meffiz, lucem Lvau-

ETA Excepitteos. ) Turbas fcuhcet ;

(1)

gelice. doctrinz.

d[Clt autem, eos, quia turba-

JrECe

LOAI

'f f orje

4« Dnde ve exeatis.) 'Ut;altud qug-

dicituro x?x

h.

& eft gönerls mafcu—-

äh

Qotag

lg

ratis hofpitium,. hoc eft; quod fequen-

líni.

j "P()ïïlb;]e

i

ti cap. num.. T. clarius dlleU!?.- Nolxre

I3. D:mz!fe turbas , éfe.) Vlde dl-

g R

drenfire: de: domütin domubi. —

7 $A P.

a Matthz14. 15 ub: hanc hlüonam

4

Vlde dl

7 Judwæutem Herodtsj 8'0*.) Vi—

:exphcawmus.

?

li

d Mi

C [^

-

305

CAP UT UX

j

.. Atilli f.]o;u.

weneb — 13. Ait autem ad illos: Vos daté'illis manducare

L]

1 di

xerunt'« £. Non funt nobis plus quam quinque panes, & duo 6- 9-

pifces: nifi forte

Jevirgartis

nos eamus, & emamus in omnem 'hanc tgr-

bam eícas..

neqe due

I4. Erant autem fere viri qui

hquö millia. .AitF autem ad

v r

difcipulos fuos.: Facite illos difcumbere per convivia q'uin-

quagenos.

.

s de C

as R 1

ta feceruni; .Et;(x) d—ifc'umbexrue fecerunt omnes.

Ite inteftie

16. Acceptis autem quinque panibus , & duobus pifcibus,

tefpexit in coelum , & benedixit illis ,.& fregit, & diftribuit

t

;geliiantes,

diícipulis fuis , ut ponerent ante turbas.

.

17. Et manducaverunt omnes , & faturati

fuhti: Et qubla-

tum eft, quod fuperfuit illis; fragmentorum cophini duodecim.

u üEbaIït:

18. g Et fa&tum eft , cum folus effet orans, erant cum il-

lo & difcipuli & i

x

gMatt

Uis: a qïfï-

effe turbze?

À

n.terlrofgavi.t iijp.s, dicens : Quem me dicunt

r

16.13:

: Quia [Ioe

. Marc.

z

I9. At iili refponderunt, &

hdixþeruht 1 .ïoanheih..Baptiiïam,

802'

alii autem Eliam ,

d '111?9"37

furrexit.

alii vero quig- unus Pfopheta de prioribus

i

-—50. Dixitautem 1

—llis : Vos auterh quem me effe dicitis? Re-

cumquefe.-þ

fpondens Simon Petrus dixit: Chriftum Dei.

defertuty

"Uar.-At ille increpans illos praecepit, ne cui dicerent hoc.

22. Dicens : 4 Quia oporte: filium hominis mulia pati; &

E

A VTat.

t illnz, &

teprobàri a fenioribus ; & principibus facerdo

tum , & Scri-

17.o1:

us

bis, & occidi j & tertia die refurgere.

.

Marci

*:93. i Dicebat autem ad omnes : 5i qui

$ Vulf poft me veni-

8. 319

qtes duod

re , abneget femetipfum , & tollat crucem fuam quotidie, & 9M30:

i ciftela g

fequatur me.

Io.58-

Quienim voluerit animam fuam falvam facére , perdet

tgfïanQUIi*ï

24. k.

Mlarci

16.24-

L

ilam.: nam.q

ui'pe'r.didcgeri't animam.fuam propter me ,-Vfagvam

faciet illam.

g. 34-

/

; Ait

Auaiverfüm mun- Infr.

25.'Quid enim proficit homo , fi lucretur

14.27.

1 feq u;bi hync

m

Li

| fui faciat? -

k infr

d-qïrn—,, f.ei autem ipfï.ïn? perdat , & ngtrim'entul

Qä. l Nam 17.33.

) Vidc.(ïk

'f-:(I-) bfih:ümï)trg fecerunt omnes. [ ediz. Suxr. /eg;m difcubuerunt omnes. Joan.

i

rEZg fcilicet 7

3. Niff forte , &:.) Modus loquen-

QQ. Ünia. opotet , E$c. ) Scilicet I2 29

d

di, quoties abfurdum

, t^

quidpiam , aut priusquam hæ; de illo palam z'prædi-

centur.

A u

jj m

fcll:

impo

hbile fignificatur.-

j

.g&gcïr)?ï;me dicunt

Aejä furie? )

&t

)

iide U

ide dicta Matth. 15. num. 13.

i .'uw. di?f' -) 'anndocgtfx?quej :i

*i

L

g

n cmüotläm

Bidi. u Com. Maino-ofl;j'.'f/fl.'

-

*

u

306

EVANGELII -'SB;C[;&-DUM LUC.

lMat :

;86.1 Nam quime erubterit, & meos fermones : funcFi-

! 56. E

19.33. us hominis erubefcet ,. cum ve

arct

tris & fanéctorum Angelorum.

neriþin maje&a'tcï fug : & Pa-

tgcuerunt(

$. 38.

his , que

2 lim

27. m Dico autem vobis vere : funt ali

qui hic ftantes, qui

2.

!'f'i

L£

g. ?i

i Mat

non guítabunt mottem , donec videant regnum Dei.-

de monte

:28. z Fattum eft autem

poft haec verba fere dies oCto ,. &

Iuï*.ï.'zg: à

fiumpfit Petrum ,

3. E«

& Jacobum, & Joannem, & afcendit im.-

fecro te,

,;: HMlontem , ut oraret.

»Mat.. 29..Et fa&ta eft, dum oraret, fpeci

N

29 Ete

es VliltUrS- ejüs altigfaþw,

ditit, &

i7.1. & vellitus ejus albus.,

& refulgens.

.

eum,

szrci

30. Et ecce duo virilo

9. T. N[()yfes ,&Ehaa,

qüebantur cum illo :

'F;rantl autem

- 40 B

potuerunt,

'31. Vifi in majeftate, & dicebant exceffum ejus

,quem Eogm-

pleturus erat in Jerufalem.

r

-

41 Nf

Y perverf

.32. Petrus vero, & qui cum illo erant ; gra

vati. eir'a;jt,—f()gm-xï'

-^mo: Etevigilantes videru

uc filium

nt majeftatem ejjus , & duQs,.Viro.s,.'

L

& Etc

qui ftabant cum illo.

.:,83. Et fa&tum eft ,. cum- difcederent ab ill

O 4 ai-t( þP.etArus ad

4 Eir

rum, &r

2 JEfum: Praeceptor, bonum eft nos hic elfe, & faciamus tria

K

tabernacula , unum tibi ,

44 3tüp

fciens quid diceret.

& unum,Mnyl , & unum E—liæ:r;;e—h

QU& mirant

[ ]

,

:.34. Heec autem illo loquente , fa&a eft nubes

*

d .

; obum-

005 : Don

braviteos, & timuerunt , intrantibus. il

lis in nubem..

&tim homi

?*$. 35 Etv

ox fatta eit de nube

e

e

- 4 At

s f.dicens : o Hic eft i?lius m

i

"

Pc.t-ï' dilg&'tus

. ipfum audite.

N

--

at

—

T gwiy, fit

Deo 'imponitur, étiam quotidie, quod

peditione illa , quam breviin ferufu-

PEUpty, v

plerumque ufuvenit piis.

lem completurus erat, crucem 'ipfe

In 3//1! d;cbu

26. Iz majefe

ate ffa. ) .Græcemeü,

patiens, e vita- excedéns , & huma-

| ICfofe&ionem

32 gloría fa.

num genus ex dzmonis & peccati fer-

Cptüm,

ho UEL fanllorum An;gälarum.) Qui elo-

vitute, in libertatem . filioru

!

educens.

r

m Dei,

ria & ipfi cingentur, & Chriíto ade-

Ath, »

runt ad majeftatem ejus ornandam.

93- Nefcteus quid dicerez. ) Prepo-

39' Dü/qlþgt hl

29. fatlwn eff autem, €&c. ) Hilto-

fterum erat Petri votum, cum Chri-

i

tix hujusexplicationem habes. Matth.

ftus veniffet, ut mortem Jerofolymis -

L ln

17. ftatim initio.

fuftineret pro falute hominum.

E Magm'tud

Wenifico

31- Dicebant exceffum ejus?) In Grz-

&tj

iütia,

co eft,

»

34« dutrantihbu: :is.) Dum ixig-re.

m fOlEnt

££odo» , exizum. ) Allufio eft

derenturilli, fcilicet prefentesomnes,

a Füya)xfïa (

S

ad expeditionem & exitum Moyfis

Je(us, Moyfes, Elias, & ipfi difci--

' "

7714 gn

;populum ex /Egypto educentis. Sen-

puli, in nubém,

"m

ii

qu& in illos i'r,xgi'di;c,?

$

-

^

[

PCFUm

fuseft : "loquebftqcur cum lefu de ex- - & complexa eft.

Ài omnig,,,' ) :

5

P

P

CAPU Iu

lX.

397

huncti-

56.. Et dum fieret vox, inventus éft IEfus folus.

Et.ipfi

m ) &Pa*

"tacuerunt, & nemini dixerunt in 11115 dxebus qu1dquam ex

his ; quae viderant.

& qui

37. p FaCtum eft autem in. fequentl die defcendentlbus llllsFMatt

l

de monte , occurrit illis turba multa.

NIarc.

10&0 &

38. Etecce vir de turba exclamavit j dicens : Maglfter ob- 9. I6.

cendit t -

fecro te, refpice in filium meum , quia unicus eft mihi:

39: Et ecce fpiritus apprehendit eum , & fubito clamat, &

*

us altera,

elidit , & diffipat eum cum fpuma s & v1x dlfcedlt dllamans

eum.

nt auem

40. Bt rogavi dlfmpulos tuos , ut epcerent 1 lum & non

potuerunt.

gem Com-

41. Refpondens autem Jefus, dixit :

generatlo 1anehs,

& pervería, ufquequo ero apud vos , & patiar vos? Adduc

rant lat«

huc filium tuum.

ü0$ VIf09y

.42, Et cum accederet. , elifit illum daemonium & diffipavit,

43. Et increpavit Jefus fpiritum immundum, & fanavit pue-

Petrus i

rum , & reddidit illum: patri ejus.

jamus (rlà

44- Stupebant autem omnes in magnitudine Dei , omnlbus-

Tlig:te

que mirantibus in omnibus , quae faciebat , dixit ad difcipulos

*

fuos: Ponite vos in cordibus veltris fe1mones Mtos

Lj

Filius

& obum

enun hominis futurum eft j ut tradatur in manus hominum. -

i

45 At illi 1gnorabant Verbum iftud , & erat velatum ante

Hhus meus

qu

zeess

*

f

; E

Ponite vos in cordibus veffrts , 6c. )

36 Dum/f'eretvax ) à 6 txteSu

/

orj» Qev5m , cum fatla fwjät "VOX

Sinite hos mirari, & celebrare mira-

i

Inventus eft. ) A diicipulis..

cula

vos autem difcipuli mei atten-

ii f

|de ddis dicbus.

Ufque ad Chrifti

toanimo confiderate potius, quz in-

qoem L

rcfurre&nonem ; üt fucrftt illis pra-

ftant, non minus, immo plus vobis

;, & hr

ceptuim.

fcitu neceffaria quam illa.

& eccatilda

39. Ef ecce- vir , Jc ) Vide di&a

In cordibus. ). Grace-eft, /m auribus,

horum t

Mdttzh I7. I4.

fed fententia eft eadem

fignificatur

/39- Dilfipat eum. ) 9 nagacoti, dlf-

enim eós attente aud:re, & diligen-

Præp0

ter confiderare debere, qua fubjicict,

)

cerplt ; lacerat.

mChr'

44« Magnitsdine.-) ,W'ycchsma-y;w "

lit ztadatur.) Agendus in crucem.

Jerofol)(mlS

amagnificentia, ma

nifica virtute, Ut

45. Velatum ab e15, ) Abfconditum,

n mum'

enim folent magm

il

a:Lh facta vocari

accultum ,

ita ut non affequerentur,

um mgl'ü

quid Chriftus diceret.

ES

pryeMia ( magnatía dicit i interpres no-

fotes ol

fter, A&. 2. 11. ) ita virtus cocleftis

Tümebant eum.interrogare. ) Audiez

j l

horum operum effectrix, jegiaNauc TÀ6

rant paulo ante Pecmm 1eprehenfum

illo incidi

dlcn:ur

a Chrifto, quia de fua pafitone verba

9 ammäu:. ) Ommd.

facienti fe oppofuerat , .idcirco non

-

p

P

308

-«EVANGELI l:SAEC;-sUNDUM LUC.

|€0s , ut non fen

2

: u Cur

hoc verbo.

?

t'irent ilud , & timebant eum interrogare de

1

"Qixerünt :

qMatt

: 46. 4 Intravitautem cogitatib in eos, quis eorum major effet.

h,& conf

1'8'-'- I-

Marc.

4T. At Jefus videns cogitationes cor

*

|.os. E

dit puerum , & ftatuit illum fecus fe,

dis illorum; appr;hen-

fpiritus eft

,7.77133-

.4,8. .Et' ait illis

Quicumque. fuíceperi

t puerum iüüm' in

. 86 r F

nomine meo, me recipit : & quicumque me receperit, re-

-

cipit eum , qui me mifit.

!5 Fab

nes, hic major eft..

/

*

Nam qui. minox-* eft inter vos om

.

dam ad illt

49. Refpondensaut

em Joannes , dixit : Preceptor , vidimus

li nidos

-quemdam in nomine tuo cjicientem daemonia j & prohibui-

P

mus eum : quia non fequitur nos.

D

"rediinet;

$0. Et ait ad iHum Tefus : nolit

[

e prcïþibere;qui e-nim- non eft

: $9 Ait:

adverfum vos , pro vobis eft. .

-Domine, p

lereptur dies afï'umptiohig

$1. Fattum eft autem dum comp

- 6o. Dixi

ejus , & ipíe faciem fuam firmavit , ut iret in Jerufalem,

A autem v;

$2. Et mifit nuntiosante confpetftum fuum , & euntes in-

61 Ftai

traverunt in civitatem Samaritanorum , ut pararent il

h.

E

Drittum ser

erat euntis in

/$3. Et non réce

à

- 61 Alt;

Jeru(alem.

perunt'euhrAn , quia facies ejus

2004 CUM

auderent ihterrogare; fcilicet caufzs

tdm fibi eiTe, ftitütum 7, & defin

p

x

& adjun&ta paffionis & mortis, ne

iie in Jerufalem.

forte & ipfi- arguantur.-

Vel etiam

52. Mifft muntios.) Widentur fuiffe

interrogare non audent, veriti neali-

Jacobus & Joannes , quod hi foli

54' H.t ;gnis

quid audiant, quod. eorum dolorem

Ti yjore

num. 54. dicantur indignati a Chrifto

"M& $,

augeat, malentes ignorare, quam dum

petivitfe, velletne ignem e calo in 8a-

mám Q j

]

I$

id cognofcere ftudent , quod magis

maritanos evocare. "Porro difcipuli.

difpliceat intelligere.

miffi funt ad neceffaria preparanda,

1Cat

DELTS

U46. Imrravir) Subiit.

deb;

» fefeitig:

& fortaffe etiam , ut ipfi ad repulfas .

1e,

quam (

"Cogitatio. ) Qu etiam in 'ambitio-

& injurias fuftinendas - exerc

1

grgzi;u;

-bätul'

lt

fam difceptionem e

rupit. Vide dicta

& prepararentur.

M Cos

Matth. 19. 1.

49- Quicumaue fsfceperit, 69c.) N ide

lz ci:atem Samarihmarum.' ) 's;'g

; æVl, &itl

dicta Matth, . 19. 4. & 5.

x , in vicam , feu caflellum , quod .

O Quj fb

49. Vidimus

in itinere Jerofolymam verfus obvi-.

ge Hhorum

am erat.

1

E

25

füe 1

dicta Marci 9. 37.

humlhs

51- Cwn complerentur dies 4J2;mpt;o-

—58. Quia facies E]'uä.t at duniss DO

Cord

nis6jus.) Quibus affrnmendus effet ;

gerufalem. )

M2

Viderunt Samaritani

quibus recipiendus in celum, quibus

Chriftum, & qui eum fequebantur ,

f

tranfiturus effet ex boc mundao ad Parrem,

adoraturos ire Jerofolymam( eft enim

vt loquitur Joannes cap. I3. I.

verofimile, tunc. Pafcha aut aliquod - E.

m l eFl(änd

Facrem [uam firmavit. ) Significatur

1]

aliud celebre feftum proximum fuiffe)-

Chriftum toto exteriori habitu ac . ge-

ideo in odium ejus religionis

; quam :

Tu

Ru pr& fe culiffe, & declaraffe cer-

deteflabantur, non recep erunt.

quil

CAPUT xx

'Scas;

ogare de

5'4 Cum qulf*'ent autem d1fc1puh e]us Iaeobus & Ioannes,

dixerunt : Domine, vis, dicimus , ut ignis defcendat de coe-

ynt effe

lo & confumat. 11103?

appchen-

5-5- Et converfus increpavit 1llos » dlcens : Nefcms P Culus

fplrltus eftis.

j ifwrin

-S6. r Filius hominis non venit animas perdere * fed fàlva- »joan.

dT

perl X

re.

Et abierunt in aliud caftellum.

&12

[ VOS 0tt

. Fa&um eft autem , ambülantibus illis i in via j , dixit qui-

7.

dam ad illum : Sequar te, quocumque ieris.

N vidimus

£8. Dixit illi Jefus: s Vulpes foveas habent ,& volucres:Matt

Q.

groiiui-

coeli nidos :

Filius autem hominis non habet ubi. caput fuum 9

'reclinet.-

m non e&

$9. Ait autem ad alterum Sequere me ; 1lIe autem dixit :

Domine , permitte mihi primumire, & fepehre patrem meum.

6o. D1x1tque ei Jefus: Sine; ut mortui fepehantmortuos fuos.

rommpttons

(ilem,.

tu aütem - vade; & annuntia regznum Dei.

-6r. Et at al*er

-Sequar te ; ^Dorine , fed permltte m1h1

euntes i

ill

prlmum renuntiare his ; "que domi funti

unt

65. Aitad illum Jefuüs : Nemo mittens manum fuam ad ara-

-

trum & refplmens retro , aptus eft regno Dei.:

(4 Cum

-

CA.

zi

Qq3

&qefnium

*

2084 Ut tgms rle/Eenddt, Efc.) In pæ-

57 Seqmzr fe , ffr

CHzc explica-

dentut fmiTe

nam injurie .a Samaritanis irrogatz.

vimus Matth. cap. 8. 19 & fequenti-

aod p fol

AnGreco & Syriaco additur: Qsemada-

bus.

ii (Irifo

6 cælO u*

madzm &5 Elias fecir.

60. Apnuttia regnum Del.) Id eH:

55. . Nefcitis,cujus fpiritus eäzs )Quafi

abjetis impedimentis omnibus ad hoc

yro du

-dicat, nefcitis vos alterius fpiritus effe

prepurantty

debere, quam £uerit Elias;

Elias. age-

te accinge , ut. annunties , Pædlces ;

ü Ed rcpulfaf

evangehzes aliis.

.batur fpiritu. feveritatis & juititia ;

exercef mmf

fic enim conveniebat. hominibus il-

61. Renmuniiere /m', que a'am: /mzt )

lius ævl, ftatu & conditione fervis.

In Græco eft ,

áxordtacSai Tl 616

norüm ) i

-Mos qui fub Evangelio eftis, & in

*TOP OD(OV [.Le-

Senfus eft, aut renuntia-

re,bonis meis, & de illis difponere ;

d

ellutt ,

quod

lege filiorum , mitiori fpiritu regi par

aut valedicere dome('ncxs meis. Prxor

atfüs V*

; & me imitari, qui mitis fum &

T.

humlhs corde. .

*

exphcatlo videtut verior.

i

69. Nemo mittens manum ad ara-

l dt "mm M

ere

86.- Antmas Perderc m Vitam eri-

Irum.)- NIet:aphora fumpta eít ab a-

Sammtam

Salvare, ).. Ad. æcernam falutem adi-

ratoribus, qui manu flivam tenent,

a

panta? v

tum aperiendo.

& oculos habent ante fe in fulcum in-

eftenim

tentos, rectus ut fit; nec poteft bo-

thOd

( o aliud cajz'cllnm.) Quod &ipfum,

;Allta

foilt

ut verofimile eft, erat . Sainaritano-

nus arator effe, qui réfpicit in tergum.

lmüm

rum., HHDUS tamen. pervxc&cxum, a

Significatur autem neminem bon/um

qua

-quibus admiffi funt,'

Dvangelu & Eccleüæ miniftrum efIe,

Perunh

P

-

EVANGELII SECUNDUNI LUC

IoO

In que

CAPUT X

Pax huic do

Seþmagmm a'uos pmmzttens ad fingulas czfvztazfes

- tradit pre-

6. Et f ib

veltra: fin ?

cepta , qua in prædzcandg obfervent ,. C gaudentzlms de fubje-

T In ead

éis fibi demonibus ,

dicit on efJe ob boc. potil]mmum gaudendum :

comminatur: cz*vn*aizbus ob]?malzs ,in quibus fache erant: plurima

quae apud 1

fu. Nolite

'vzrmtes

& exultans in fpiritu confitetur Patri : tentanti. Le-

Squw

gz[])erzz*o

] -recitatum. praceptum -de dileciione Dei .,

C? pro-

vos tmandu

ximi o/iendzt quis- fit-proximus per parabolam bominis 2 jfmz 4-

9. Et QUt:

lem. de/cemlemzs.

- Martba -aniniflranti ,. & de forore, M -

propinquavi

rm conquerenn ? dzczt Mariam elegzjä opnmam

40 Ín qu.

fufceperint

partem

- lL f Etia

Oft haec autem defignavit Dominus & alios feptuagmta

duos: & mifit illos bmos ante faciem fuam n omnem

RCR

Civitatem-, '& locum ,. quo erat ipfe venturus. :

Nenmem i [

4Mat

2. Et dicebat illis ; «.Meffis quidem multa, operatii autem

vttit ii h;

tlæ, que OCCUI'

éNMat

pauci.

Rogate ergo : domlnum mefis , ut mittat operanos in

Wdtm, five v.

meífem fuam.

Io.16

t confuevem

cMarc

3. Ite: ? ecceego mítto vos ficut agnos inter lupos.

tlonem dffcend

$. 8

T

c.Nolite portare facculum , neque peram , neque i cal-

HODES amms

od

ærEIC ul vm

K ceamenta »4& nemmem per viam fa utaverltls

e

;In

Yaba Elifei d

4. 29. 2

Ttirrent ss

qui ità expeditus non fic, ut poüquam

Mijt.) hmlüt dgtls lis mandatrs,

/ Wfavem

aratrumi hoc fpiritnale apprehenderit, quz fequuntur.

41 nj,

Bizes ) jJuffit ire binos, ut effent

S hi Taverty

nihil habeat, quo abihac cura avocetur.—

4nutuo fibi actionum teües ; ut aüxi-

Regndi Dei.): Pradicando. -

Pa hmc dgmu

Off hac. ) Poftquam £. /Galilza

lio; confilio, folatio fe juvare poffenc,

I[j

in Judgam. venic Chriftus, ut

& ut Hrmlus teftimonium veritati da-—

hl;

770

fe poífent in idem confpirantés. :

Hllls Ti

0]' tig 5.

cap. fuperiori n. $1. dixerat.

lf

Deffgnavit.) Elegit,

Quo erAt spfe venturus, ) Ut para—

QUi morte

Scpfua(gmm duos« )

la Grzco eft

rent viam Dommo, ut de ]oanne di-

fqum )N

8/304/1.37)(0)!1(4 4 fepcuarrmca , fed duo

&um eft.

Vog Teyiy,

omitturitur, ut numerus rotundus po-

09v Meffrs: 7um'em muztd, ö'c,.) Id e&,

p Opterea mum]

multlcudo

populorumm - fufcipiendo

AC lipis p

natur, fic dicimus paiïtm LXX.inter-

cumi tamen conftet

fuiffe

-vérbo ,: & . fruéctui- ferendo: apta , nii

-pretes ,

mvl

LXXIL fatta eft hec electio ad eum

diligentes cultores defiderarentur, -

Obls p

vett

modum, quo Moyfes Dei juffu feptua-

Operari. ) Pr&dicatores Evange-

te lal

J0te &

ginta duos illos feniores eligi juffit i m

lici.

I^

Inc

judices Num. 'II. 16.

. Écce ego mtito vos. ) Vlde dx&a

add

I7. quamws

Mdtth Io. 16.-

l?lftg

enim ibi dicanotur feptuaginta, viden-

nec

tur tamen fuilfe feptuaginta ; dua ex.

4. KNohte qortare ]kvculum, 5 ca) Vf'

27

ns, qu& dicuntur eodem e.m. 36«

de di&a Matth. 19.9. & 1o.

ll,

Yie ii o à

ii

x

N

CAPUT X

911

E

s. In quamcumque domutn mtraverms Y pnmum dlcxte :

Pax huic domul.

nit fra-

6. Et fi ibi fuerit filius pacxs ; requiefcet fuper lllum pax

; b ubje

veílra: fin autem ,

ad vos revertetur..

d. :

.7. In eadem. autem Domo manete,. edentes, & blOQHL-.S-,

quae apud illos füunt : e dignus eft enim. operarlua mercede «Deut

DI UT

fua.

Nohte tranine de domo in domum. .

24-14-

tiíanti Le-

.'$. Et ià quamcumque civitatem intraveritis , & fufceperm

t Matt.

IO.Io.

i. G n

vos , manducate , quae apponuntur vobis:

i lim

T j'm

9. Et curate infirmos , qui in illa funt .,.& dicite illis: Ap- 5 Ig

o Me

propmquawt in vos regnum Dei.

n

0. In quamcumque autem civitatem intraveritis , & non

Y

fufcepermt vos, exeuntes in plateas ejus j dicite:

A.

f

-ir f Etiam pulvexem , qui adhafitj nobls de.civitate ye-

ftx d,

I5:51-

feptuapi

*

n omnem

Edentes ö' Ljbentes , 67 ) Abiis ter-

Neminem m via /;zlumverzt;s ) Non

rati autem

vetat fipna honoris, aut .bencvolen-

rena ítipendia reportantes, neque enim

tiz, quz occurrentibus inter tranfe-

magnum eft, ut loq'ntur S. Paulusr.

)peranos il

undum, five verbo, five facto exhi-

ad Cor. 9.

Si ]þ:r;t:mlm feminantes

beri confueverunt : fed vetat faluta-

carnalia metatis.

)08

c;ohem defcendentem in. confabula-

Que apud illos [umt. ). lis contenti

tiones amicas , ac proinde cogentem .

que ab hofpitibus apponunmr qua

gejie o*

hzrere in via.

Alludit Dominus ad

lia quaha fint.

Diguu: efd emim operarims,

&fc. )

vcrba Elifzi ad Giezi 4. Reg. 29. 5

gfn

eceurrerit zib bomo , non jklute: eam .

— Non figmficat Chriftus mercedem

& j ftzmmver:t 7 7mffmm, zon refpon-

eorum, qui Evangehum predicant effe

js manddtha

dea: h.

cibum , quafi cibi prctium refpondeat

S. lutraveritis.) - Hofplcu caufa.

merito dignitatique operis 5 fed pre-

305, f emn

Pax lmzc domuz ) Vide dicta Mdtt

dicatoribus Evangelu cibum debcrl

&95 üt a(m'

[o. I2.

ab auditoribus , qui eo nihil, quod l'lu-

6. Filius fdc'ls ) Dlgnus pace , ficut

nus fit retribuere poffunt.

t ve[ IWI

filius mortis 2. Reg. I2. 5 ille dici-

Nolite tranfire, €$c.). Hoc eft, quod

P

uantcs-

tur, qui morte dlgnus e

dlxerac » In eadem domo manete.

Ur pat-

- Requsefcet.) M eniet.

8. Que apponuntur vebis.) lis con-

i as

d. vos revertetur. ) Hoc eft, non

, tenti , néc lautiora quarentes. -

[denv

propterea inutilis erit falutatio veftra, "

Q. Er curatt snfirimos , 6c.) — Vide

"nec inanis labor vefter, nec perdetis

dicta Matth. 10. 7. & 8.

fqu'P'euäo

3nercedem veítram ; reddetur enim

Io. lz quamcumque autem crivita-

JPN?

vobis pro veftra charitate , volunta-

tem , &/c.) Mide di&a Matt. Io. I4.

II. Tamen feitete, 6c,) Quafi di-

1era

l-entm'.

te, labore, & opere.

'ores

p*

". In eadem demo. ): In qua femel

cant

: Nihilominus, five credere vo-

recepti eftis.

luerms, five non, denuntiare vobis

Manete. ) Dlverfamml ; Ícilicet,.

"volumus regnum D€l, & Meilfiam

) Vlde dl&*

donec. exeatis, ut habet Mmh € 107

Judicem vefirum inftsre, cui malo

Vr

lI« Vlde lbl di&a.

Veüro audientes non erms.

lyfy 60')

n

EE

"

—

R

312

x

EVAN GELH sE CUNDUM LUC

imüs in vos :tamen hoc fci:ot

: INDN fot

flra , exter

5

zi

e j quia appropïnk-*

quavit regnum Dei:

.

.

-u

] fcorpiones

. Bocebit,

12. Dico vobis , qui

a Sodomis in die

illa femimus äti'f P

z

quam illi civitati.

L

- . Vetu

£Mlat.

[ tis fobjci

13. g Vse-tibl Corozain ,

vie tibi Bethfaida :—xquia fi mTy-

À

pta funt in

I;L',mfm , & Sydone fa&ee fuiffent virtutes , quae fattee funt in vo-

31 i Ini

bis, olim in cilicio ; & cinere fedentes poeniterent.

14. Verumtamen Tyro, & Sidoni remiffius erit in judicio,.

quam vobis.

;

"

hiec a fapie

'Etam Pate

dg. Et tu

Caphar—naum ufgue ad codlum ex-aitgtg j ufque

.ad infernum demerzeris.

:

. Ortn

dit & qui Vog fpernit , m'el fþerg

&Mat. * 16. 4 Qui vosaüdit, meau

] Ti Filius ,.

1040 pit. Quiautem me fpernit , fpernit eum , qui mifit me. —

-laerit Filiy

oan.

I 3'0 20-

17. Reverfi funt autem feptuaginta duo cum gaudio, dicen-

25. Et«

tes: Domine , etiam daemonia fubjiciuptur nobis in nomine

:|

*

[ - qui vident.

tuo..

u

-————

.Et ait illis :'-Vid*eb'aïm f

;itanallïnl ficut fulgur de coälp Ca-

1g. Snpra ff

-dentem.

N

"

lQUi demor

T. vetos fen

[

-

193 EC'

jita hd M.

2. Qu

legatione fecerant

?

] t ules;.

u)f.z ä.qdomf.c ,ö"c) Vidg dl&a

pro voto fuccefiit.

z

7

x

"

, tentarunt, & res

" "l'nf A

Matth. Io. I5. —

T.5 Diy. Pa

I3. V« tibi Corozaim. , U'c) "Vide

. 18- Videbam.) Mlentisi

ntgitu claro

?

di&a Matth. 11. 21. &fequentibus. -

& cérto , jam inde cum in mundum

; AU 4 vipel.a À

16. Me audit.) Vos enim legati &

veniens homo .fierem , no

j

Tiépti.

cum vos emitterem.

n tantqm

*

i Vifmteml. n !

interpretes mei eflis apud homines,

ut ego Dei ; quare qui fpernit me;

-

Satanam.) Kt reliqugä,mglos an-

[ Bifttitgy,

eum fpernit, qui me milüit.

g«los. ejus fatellites.

:

Ifli;r,icj* ) ! D

17. Reverft

] IIS 200

/gnt. ) Sua :'legz-i't-io(n"e'

- Sicet fulgar.) . Quod de ccl

o '('iadilï

perfunüi.

;

fübito , violenter., velociter:

p

Vis ramm j

Etam dæpzon

Z4, 65 £. ) HOC i)r:ecet.e-

m&n'na

pote:

ris miraculis exprimunt, vel quia pu-

" Decelo cadeutega ) ,S;itanäm de celo

iecip

tabant majoris potentix elfe ejicere

cadere, eft illum dejici de honore &

lor

Qüortm

Qs eft

demonia, creaturas fpirituales & vi-

fublimitate dignitatis, quatm obtincbat

&[3 ndu

ribus magnis pr?efditäs » ij'ua,m; morbos

ante Chriftam, prafertim vero quod

üamülq

-fanare; quifi dicant , non folum ce-

ut. Deus a plerisque coleretur , & cee-

elxs,) |

1 libr

los habitare crederetur : quafi dicat,

poc], »

tera fecimus, que faciliora érarit, fed

cadentem de fumma celfitudine , de

quod difficilius eft, etiam dzmones

lu'q

expulimus.

Vel, quia Chriftus ipfis

folio poteftatis fnz.

Sententia ergo

d inati

-expreife facultatem non. dederat d-

totius verficuli eft : Nihil novi mihi-

let It fa ll!

monia. ejicieudi.

nartatis ; nam non folum cum vos

t g ntnbus

Certe fupra num.

f

9. nihil aliud dixerat, quam, curate-

ad predicandum emitterem, fed cum

infirmos ;.fed cum facile crederent;

ià hüinc mündum ingrederer, videbám

CO a

edug

ex mente Chrifti fuiffe , ut id etiam

EEE

gmta du

Qu

, fatanam e "c'cel/o poteftatis

facerent, quod et'ïäm*ApöRo;i in fua.

Age n

;

*

s

(jCCOASPUUT ',.X.

313

/^19. Ec&e dedi vobis poteüatäm calcandi I'Upi'a', färpentes

,&

pj

fcorpiones , & fup

*

nocebit.

/

;

er omnem virtutem inimici : & nihilvqbi;

fs ejt ;

40. Verum tame

n in hoc nolite gaudere , quia fpiritus vo-

aü'ihTy-

bis fubjiciuntur :.gaudete autem

, quod. nomina yeftra ícri-

pta funt in coelis.

antinvo-

n

21. i In 1pfa hora exu

ltavit m Spiritu fan&o,:&. dlxu; COnH-:; Mat

teortibi, Pater , Domine coeli , & terra& , quod abfcondifti 1125-

a julic

h&ec a fapientibus ,. & prudentibus , & revelaft

*

i ea pa"ryüli:s.tl

Etiam Pater , quoniam fic placuit ante te.

" ufqlie

22. Omnia mihi tradita funt a Patre meo. Et nemo fcit, quis

fit Filius j nifi Pater: &

) mefþer-

quis fit Pa;er , nifi Filius, & cui vo-

tme.

luerit Filius revelare.

n

1i0, diG?h*

2

24. Et converfus ad d

if&ipuloä fiios ,dqixit-,: k Beati oculi , 4Mat.

jn nomine

13 16-

qui x/ider'lþ7 qua vos Videþis.

: 24(- Di-

a

: cælo Q

19. Supra ferpemtes , &f fcorpiones,]

mero Nicolaus fertur Nicqlaitairum

Aliqui demones fignificari putant,

hzrefis auctor fuiffe; & quia fi ex

alii. veros ferpentes & fcorpiones,

duodecim Apoftolorum collegio unus

Dn EC'

justa illud Marci cap. I6. 19. . Ser-

reprobus fuit, non videtur mirum, fi

i-/

pentes tollent ,. & ff mortiferum. quid

ex feptuaginta duobus aliquis zternz

lïugts & w

biberint, mom eis mocebir.

:

Exemplo

glorie fine éxcideret : aliqui fic in-

eft. Div. Paul. A&. 2g.

qui mor-

terpretantur hünc locum , üt putent

ii du

us a vipera

m

h

*nocu-

Chriftum monere feptuaginta duos

jp dundum

2 nihil pa

;

meénti.

difcipulos, non tam de accepta pote-

nglnr tantüm

- Viriutem.

ftate miraculorum , quam de eo ipfis

exercztum.

.) ? äfüpayzlv Y poten'tim'n , vel

gaudendum efífe, quod res eorum eo

- imic): Da-cmoniþs.þ'

effent ftatu, ut confidere poffent, fe

20. la hoc molite gaudere.) ^Quam-

ut vocatos, ita & electos effe: quia

0 cadi

vis rarum ac magnum fit hoc doium,

illud gaudium tumorem, & fuperbiam

l cal

& magna poteflas, non tamen de hoc

generare folet , -hoc vero gratiarum

1tur

precipue gaudete; funt enim alia po-

actionem, & omnis boni operis follici-

m de colo

tiora, quorum poffeffione multo ma-

j

tudinem. Vel, fcripti erant in libro

honor*

*

gis eft lztandum.

vite fecundum prefentem juftitiam,

TT

net

Quod nomiua v

eféra [cripra funt im

quia erant in ftatu gratiz.

qllOd

celis.) 1n libro vite, ut vocatur AÀ-

" yem0

1. Spirite faztio. ) Q':0 fecundum

r

pocal. 21. 27. in. quo eorum nomina

humanitatem plenus erat, movente,

n

fj dieito

.referuntur, qui ad &ternam vitam funt

& exultationem hanc fimul & laudera

od

-deftinati. Verum quia Deus non fo-

E

gO

-]et ita facile revelare in hac vita de-

fuggerente.

*

en

Cohft:ar $

jl ?

pr v

d gentibus, an finc jufti, aut de nume-

1195*

&c.) Vifïe* dia;a .Matvt(h.'

um t

-ro predeftinatorum : & quia feptem

[ili

4 Diaconi creduntur fuiffe ex his feptua-

23. Beari ocmli, Gc. )

etty debam

ginta duobus, éx quorum feptem nu-

|Vide did

Matth. 13. 26.

r

?

Biäl. cam Com, Menac(y.* T.VH.

:

/À

M

»

T

E

'EVA-NGEAL'II- SECUND'UM LUC..

E

-24. Dico enim vobis , quod multi prophetz ,

& reges vo-

]uerünt videre , quae.

vos videtis , & non vide

[ em, 4

lrunt : .& audi-:

aE

fe , qus auditis , & non audierunt. .

^

.

7/Mat. 25. ] Eteccee qui

dam Lezifperitus fu

rrexit tentaris ilhim, &

& vinum.

bylum ,-

22.55- dicens : Magifter , quid faciendo vitam seternam poffidebo?

Miarc.

26. Atille dixit ad eu

as EC

M

m : In lege quld fcrjrptum eit ? quo-

lno, &

12-28- :

modo legis?

;;;D eu.

27. Ille refpondens

'd'i*xrity: '1& Diliges Dominum Deum t;uuih*' l

gaveris ,.

6- S' eX to

to corde tuo , & ex tota anima tua , & ex omnibus viri-

: $6. Qu

Incidit m

bus tuis, & ex omni mente tua : & proximum tuum ficut te

3

À

dpfum.

28. Dixitque

illi: Rege refgondifti t hocac , vives

llj

füs :A

35 F«C

29. Ille autem volens juftificare fei

s

pfum , dixit ad ]t.fum'

Et quis eft meus proximus ?

*

.

m Cafte

efus, dïxw: Homo qüidam defcen-

illum in d

3o. (1) Sufcipiens autem

J

debat ab Jerufalem in Jericho, & incidit in latrones , qui etiam.

Ls

defpoliaver

"

unt eum: & plagis impgütis abierunt femivivo re: |

32- $ml

licto.

LA

dit autem , ut facerdos qu

dtaris etiam

31. ACCI

idam defcenderet a

1i$ ordinis q

demvia: & vifo illo prseterivit.

L

J5 €rant de

&) Videre.t.

Gm efe (

32. Similiter & Levi

ta , ,cpm e€

ffet fecu's,locüxm ; !

in Græc() e&

eum , pertranfiit.

: fufpïciens.

Á

33 Sa 5

vem]e;, É

-C1) Sulcipiens. lz ediz. Sixr. legntur .

1 Stcerdos

^Q5. Et ecce quidam Legi[peritu:,*ö'c.)

28. Er vive.) Vita sterna, quam -

"

confequeris.

33 V.

QGuidam e. numero Scribarum legis

29.- Folezs juffsficare fe. )

Mofaicz fcientiam. profitens.

tiope E

a

- Surrexir.. ) Fortaile poftquam fe-

oftendere juftum , qui fic. effet de fa- —

EIS. exo

i

us.

dens audiviffee Chriftum in Synagoga

lutefollicitus ; fcire volens, quis effet.-

* Allta

difputantem.

proximus, ut eum,. ex le

1

Yolvens. .

-«Tentans 1lín

z. ) Wolens ,p.ericüium

diliperet ficut fe ipfum.

;

gis Præc',e:ptoï -

Ii)fuhdew 4

facere, an effet aquui-d lege alienum

.0« Suftipiens.). . 8

:

ilicet izice"s;—,ig-f

ttim um la

zefponfurus.

fpondendi.

: Homo

Quid f«ciendo. ) Per que tandem

uidam..)

Natione ]udæuä 5

Tlenta meli

operá ?

feu lfraelita.

Verifimile eft non tam

Wén, C

parabolam hanc effe docendi gratia .

96. In lege.?) MOVGQ

confi&iaam, quam rem ge

,

-Quid [eriptum. $ ,-67. ) Hoc eft,

Qäm :&Ve-

T ] Wotnty,

qutd precipue faciendum pracipitlex

ram.hiftoriam.

- füe

Tat,

Moyíis ; quomodo lIegis illic in fum-

Dgyäändeäat AL gerafalem. )

I?Z Jeaäfdlm

má preceptorum 7

locis Judex imontofis.

..

| Smam

*

27. Ex toto corde .

&«.) Quod dici-

" Jericho. ) Alia eft civitas Ju

dææ,

Cu?'am g

tur ex £oto corde, anima, viribus, &c.

cujus in Scriptura frequens mentio,

IUO cibo

videtur idem fignificare, fed pluribus

*-

Ditcens

» li£

vocibus explicatur, ad rem magis in-

31.' Pratertv

"

J Nlhll opls fgrïns :

indigenti.-

Anr r

cul;:andamþ

P.

mæ

CAPUT X

215 -

EEN Samaritanus'aut&m quidam .iter facien—s*, Vehït* fecus

ieges- n.

eum , & videns eum , mifericordia motus eft.

.

*

j '&-al'ldi-ï

t vulnera ejus, infu

ndens oleum,

234. Et appropians alligavi

.

n illüm, t

& vinum: & imponens 1

ilum in jumentum fuum ; duxit in fta-

poffidco?

bulum , & curam ejus egit.

35s. Et altera die protulit duos denarios ,

&i faBula-

el ?&900*

C

lario, & ait: Curam illius habe : &

Juodcunque ifu-pxerer;o—

eum tuum.

gaveris , ego , cum rediero reddam tibi.

*

*

nibus vit-

36. Quis horum trium videtur tibi proxi

mus fuiffe —iql.li'i*, qui

incidit 1n latrones?

i ficug te

-37. Atille dixit :

Qui fecit mifericordiam in illum. Et ait

illi Jefus: Vade, & tu fac fimiliter.

V vives

38. FaCtum eft autem, dum irent ,

& ipfe intravit in quod-

dam caftellum : & mulier queedam ; Martha nomine ; excepit

m defcet-

illum in domum fuam:

RAr5

qui etam.

39. Et

yivivo re-;

32. Similiter & Levita, ) Minifter

pretio vändebkan*tur ; & fe 'Rabulafio

altaris etiam ipfe, quanquam inferio-

redditurum promifit, fi quid przterea

expendiffet.

.

nderet'ea—'

ris ordinis quam facerdotes, qui om-

nes erant de genere Aaron.

Stabularto. )

C.aupdni , hofpiti me-

Cum e[fet fecus locum,€$ videre£ eum.)

ritorio.

;& vider

;

In Graeco eft, £A9à) , x«(1ó9» ,. cum

36. Proximus

L

veriffet , & vidiffer, fcilicet eum, Qua-

€tus officio.

fm[ä ) Proximi fun-

/

33; Saf

lis Sacerdos , talis Levita , minor fe-

37. Qui fecit m

/?;'icd)'diam in illum-)

quitur majoris exemplum. -

Putabat fortaffe lezifperitus folos ami-

;:e.rfia ! 'quam

- 83- Semaritanus autemquidam,) Na-

CoS, aut benefactores proximos elfe.

tione ac genere alienus , adeoque Ju-

Vade 65 £u fac femiliter.) 'Tam para-

Id eüh

k.)

dt lte

dis exofus.

bola, quam hzc illius conclufio , in-

34- Mlligavie vu

dicat, quis fit proximus; docetque om-

ens, qu'

seie

volvens.:

^

[þnera.) F'afciis -Oþ-

nem hominem , five ex eadein natio-

lofundeus oleum &Y vinum.)

« Qus fe-

ne fit, five ex diverfa , five amicus,

s p

cum fumpferat in ufum viz : prefen-

five hoftis , hoc nomine fignificari.

tibus utitur donec fuppetant medica-

Etenim conclufio illa: Vade, & tu

mienta meliora , non incommodis ta-

fac fimiliter, hec omnia fignificat,

on udgifo

fic autem explicanda eft : K«cte di-

ngn tam

men, cum vinum purget vulnera,

l

oleum lentiat.

xifti, Samaritanum Judzorum hoftem

ycendi

gl'ätl

lg jumentum fu. )

proximum fuiffe Judxo hofti. Vade ,

duup

fuerat.

'Qu? ipfe veftus

& tu facfimiliter; fac, quod Samari-

tanus fecit, etiam hoftes proximos

d ffabulum.) tig maydoyo» , án di-

VIW',, )

E

verforium ; in meritoriam tabernam.

reputa & illisbenefac , quoniam etiam

Curam ejus egit.) De ftxato & con-

hoftes proximi funt , ideoque multo

NU

gruo cibo profpiciens , nec. impenfe

enagis ceteri omnes

qus]

udits ä

proximi.

..amicix,' &c. erunt

t

parcens , nec labori.

55« Dans denarios. ). Duos ]ulios :

9

9. Dum 1rent. ) C

P

fareti

pulj.

&

h;iüus?l difci-

xii IQPis

tunc enim- ad vidum necel-ï'arig vili

J

?

1

$,

316

EVANGELH S$ECUNDUM LUC

*

39

). Et huic erat foror nomine Maria , quae etiam fedens. fe-

€us pedes Domini , audiebat verbum illius.

40o. Marthaautem fatagebat circa frequens minifteriu

m :«qüæ

fiDaæf-di;fciþq

1

- ftetit , &ait: Domine , noneft tibicure, quod foror meare-

- dpen : d

liquit me folam miniftrare ? dic ergo illij ut me adjuvet.

zeju) ejie

f

. 41. Et re

JBhs f

.licità es , & turbaris erga plurima.

pondens dixit illi Dominus :Martha, Maïtþäx? fo-

ocque. i

.42. Porrounum eft nece(fariu

m, Mgr,ia opti/'m'-ït

m päartemel»»e-:

ral , r

git J quae non—jaufe—retur ab ea.

Z

X

fiur ;

zlicen:

ITR

- L fovit

- UCC n0s or

) Rt at

Bomen tuua

^

u-" '

s

. 3 fanem

E

.CAPUT

t

-& Etdim

!In äkaal?4m "

41 Turbaris e;ig;z( þlz'arima,') ntel moÀ-

. Ius Oftni

. telligit.

;fjfa[lun;.)- »Iä&hanïm* in-

AZ , circa multa. WVaria enim para-

f

- j Etait

-

30- Nemine Maria, ) Cognomine

ri jubebat gerera. ferculorum, & va-

Miodilena.

riam fupelle&tilem difponebat, ut con-

Dutes,

Sedens feeus pedes Do)nini;) Sedere ad

vivium exhiberet tanto hofpite di-

" pedes habitus eft difcipule humiliter

enum. Revocat Chriftus Martham a

—.6l

Qtoni;

Ls

-& reverenter Domini do&rinam ex-

;-ibe

tanta follicitudine, quam ait non ef-

9 Quod p

cipieutis. Sic Divus Paulus A. 22.

fe neceffar

x

3. ait fe ermdizumfecus pedes Gamaltelis.

fit.

iam » quia non'm-ulgis'-orpuls

.(D) Advenig

4O. Satagebat circa frequens miniffe-

n

rium.) nigitocZTo, diftrahebatur , &

42.. Perro uUnum e)? ;zke;'eygz"rium. ) Non

* Lmrdmjtö

-eft opus tanta follicitudine , quia uno

Odtheg

(

uafi in varias partes rapiebatur, dum

aliquo folo cibo eft opus. ad fuften-

'xvpf!f e

t

1

D

ngulis q

j

ug parabantur , c;'urarri im-

tandam vitam , vel folo pane coüten-

pf'erag

Q

pcndi-t. ;

Tüm

Fregquens.) moAÀJy, multum, varium.

ti fumus , ideoque non tam multa

qua-

lHC ex t*

Minifferium.

renda , aut paranda.

. refectionem.

) Pertinens ad chi-oEï'g

Doitenris "

Maria partem optimam e/?git. ) Ut

E

! OPP'thun

Non eff £ibi ctra.) Nonincufat Chri-

fcilicet potius audiendo Dei verbo

&t dni

- ftum , fed excitat , ut fui mifereatur;

Btonifr.

P« C

quaf? dicat : Domine num tibi placet,

operam daret , quám cib»isr parandns

d il

2 eyci

-quod foror mea reliquit me folam

Que son 4uferefur ab e&j Noh (;.nijm

Ia.

) /äüc

miniftrare? ut legit Caífian. col. T.c.g.

voluit Dominus , nt verbo Dei reli-

'lonem

CRelsquit. me . folaus miniffrare.) Qu

&o furgeret, & fororem juvaret ;

ærapö

tamen tam multis

uod fi feciffet

]a

94

parandis foh: par

fuiffet ablata.

, pats opcixïna, þab )'il

R

- elie nonïpoifxum,a

*

la.

[

4

dltl,dm:

2

r

*'F

7(

L

A

*

m

p

D

lo x

317

t

ens fe-

CAPUT XI

Docet di fczpulos orare , offendens perkfverantz omtzane omnia im-

: quæ

t ICUTG -

- petrari : eje&lo demonio muto , confutat dicentes , quod in Duel-

djuret.

gebub ejiceret demonia : mulier quædam dicit beata ubera ,

Qque

urtha f i

SkEfus fuxerat : de figno S'ona , de regina. Zduftri , & szfvztzy.,

oculoque fimplici , & nequam : Pbari[eum , .qui ipfum imvita-

rteQ C -

"Ut at

, reprebendit ,

turmurantem ,

quod illotis pranderet ma-

mbus ; laxat byþocryf m Pl:»arzfæorum & Seribarum , ;

dzcens , quod ab bac generatione exquiretur. Janguis

r

omniup Propbetarum.

T fa&um eü cum effet in quodam loco orans ut cef-

"E

favit ,, d1x1t unus ex difcipulis ejus ad eum: Domlne,

doce nos orare , ficut docuit & Joannes difcipulos fuos.

aMat.

x

2. Et' at 11115 : Cum oratis , dicite :

a Pater , fan&tlhceturö 9.

nomen tuum,

(1) Adveniat regnum tuum.

3. Panem noftrum quotidianum da nobis hodie.

UAPUT

4. Et dimitte nobis peccata noftra fiquldem & ipfi dlmlt-

—À ümus omni debenti nobis.. Et ne nos inducas in tentationem.

ade

s. Et ait ad illos : Quis véftrum habebit amicum , & ibit

p enim

ad illum medla no&e & dlcet illi: Amice, commoda m1h1 tres

um ,

äm

ebat, utcom -

panes,

6. Quoniam amicus meus venit de viaad me ,

& non ha-

hofpite l^

; Marthama —

beo, quod ponam ante illum.-

Rr5

^. Wt

g ait non &

Fiat voluntas tua , fi-

, multis Opus

(1) Adveniat regnym tuum. £m edir, Sixt-additur :

€üt in celo , & in terra..

i.

u docuzt 66 Joannes di /äzþulo.v /iws,)

fuos ad orandum hortatur, propofïtæ

4niMih, ) Non

: Joannes quemadmodtm jejunia

fpe qmdvxs ul perfeveravermt con-

ltql

j Ut

fequendi :

fimulque monet ; ne defpe-

[ Bcn-

præfärlpfemt difcipulis fuis, fupra

J

Cap. 5. num. 53. ita videtur compo-

rent , fi primo aut fecundo orantes

PZ

] fuife ex preceptis doctrinz fux de

id,quod poftulant , non impetrave-

penitentia , & inftinte regno calo-

rint ;tandem enim conceffurum Déum

rum, opportunas p.ecatmnes

qui-

id , guod petunt.

Uc

,[: jh.

bus excitaret arimos fuorum in fpem

Media no&e) Tcmpore maxime in-

Dex V"bo

promifiz per Chriftum redemptionis,

commodo & importuno.

& ad illam excipiendam prepararet.,

C'ammada) Mutuos da.

jl Plfandls

2. Parer , fantlifrcetur , &c.) Ora-

Tres panes.) 'lres poPculat, unum

)

Nof emm

tionem Daminicam explicivimus Mat.

fibi , unum hofpiti , & tertium fï ,for-

ODM"

€ap. 6. num. 9. & deinceys.

*

te duo non' fu fficerent.

m ]uvarö !

8. Quis gefhrum babebit amicum,€c.

6. Venir.) Eft temporis. prateriti

Ptl

Hac funilitudine Chriftus. difcipulos

in Greco enim eR , me;:s«yuwo

s

L

L|

*

*

318

EVA,NG*ELI;H SECUNDUM LUC.

Noli mihi moleftus efj |

i;; Quiq

)7. Et ille de intus *re'fpondens dicat :

*

^fe , jam oftium claufu

*

. [ pe demont

m eft, & pueri mei m-ec-gmxfunt--in cu

-Eoi6 Etal

bih , non poffum furgere, & dare.tibi:

H

X

$. Et fiille perfeveraverit pulíans dico vo

bis, & fi non da- | r Irf:

m reznum:

bitilifurgens , eo quod amicus ejus fit , propter improbita-

frum cade;

tem'tamen e

1

TlOS.

jus i.'u,rget , & dabit illi quotquot habét neceffa-

- 1 Sau

.

4Mst. g. b-Et ego dico vobis ï:/Peti.te", &,dabitur vobïs.,

.

! Quæ ijxi-

fubit regnü

-doni. -

21.22. .

77. €*te, & invenietis: pulfate, & aperietur vobis.

c Ma

-Io. c Omnis enim,qui pet

15. 91 at

it, ;ccipit:' & -qu'i qpæri

t i-hverjit?

n quo ejia

1I.94

, & pulfanti aperietur :

D

;

joan

11. d Quis autem ex no

bis Patf,em petit panem , numqui-d

0. Porto

14-13

lapidem dabit illi : aut

Aitin vos r

ac

pifcem: numquid pro pifce ferpentem

dabit 11li ?

»

?L Cum.

aMat

D

x

- Ommia , qu;

12. Aut fi petierit ovum : num

;

uid p*orïiget- illi fcorpio-

459

nem?

22. Sr aut

£e !Vlat

I3. Si ergo vo

sf,--.;cum fitis mali , noftis bona .data dare fi-

m

ja

uet

us a;

']is velklris: .

C

.ritum bonum petentibus fe ?

juanto magis (1) Pater vefter de ;ælg'dabit fPï-.f

..

| 93 ui"n

12.22

A-

**

*

"

daemonium

14. e E

-

t erat ejciens

, & illud erat mutum.

Bimecm,

Et cum ejeciifet daem

dmiratae

s

onium 5 lqcutus' eft mutus, & a

j' A. 'Clllïli

. funt turbae.

s

t qu-"

N——

e

: (I)..Pater velter. ir iediz*., Sixt."]egitz,:rv"'

e

. Pater wefter cceleflis.

W IS' Ex ei!,

5. Offium clau[um eff.) Seris & xe-

penfus ? licet fane , inferre quod 'inïfrä.

pagulis firmatum , quod non poflim

n. I3. Chriftus concludit: $ ergo vos

; W16.' 1 Tfn:,mn;

fine labore, & fortaffe fine periculo

enm fitis mali epofliss bona data dare ff-

ATU j non c

hac hora aperire.

,

Jits veffris ,quanto magis Pater vefler de

95 at'illum D

I cubili.) In lecto.

celo dabit (birttum bonum petentibus [e?.

E

Sedebant bv

Iri Greco

9. Proprer zmprobizatem.)

9

Petite & dabitur vob

—

Ml dicantgr 4

eft , diaxse 4 dyuideiay dorS, propter

de di&ta Matth. 7.7.

zs,ö'c) Vl-

impudentiam , leu 1mverecundtam ejus.

^

-

Y

i, Dtitfquas

Id eft, propter urgentem & invere-

3.

Spiritum Lonum. ) Sp"irit'um bö

;

"

cundam perfeverantiam.

num appellat bona vera & fpiritua-

lia , quz non inutilia & noxia funt ,

M

! 07,"1! féy;

Quotquot babet zece]farios. ) Etiam

plures tribus , ne forte iterum ad le-

fed neceffaria , utilia & falutifera,

&um reverfo moleftiam exhibeat.. $i

qua Mattheus ^ozz fimpliciter voca-

f

ts fs d

vit. Intelligi etiam poffunt quzvis

? D atet

ergo inter homines rogandi importu-

dona Dei corporalia , ad fpiritum ut

h

bus

! Onp

nitas extorquet id , quod alioqui fpon-

ad finem relata, & uno verbo

H

jim (

dj

te quisfacturusnon eífet, quanto fa-

quies

d

lls

cilius in oratione perfeverantes a Deo,

Aqui..xl're&e oratione petitur.

COttvie

quod petunt, impetrabunt, qui ad bene

vi

14. E; erat.ejictens damonium , f)'c.),:

, dlfco

de di&ta Matth. 12. num. 22.

lüblm

faciendum mirum quant.u;m e-& pro-

N

x

319

Ig 'Quidlyam autem ex iis dixeru

f Nlafo

moleftus ef

nt: f In Beclzebub p-r?n,ci-

9- .34-

Vnt n u-

r

pe daemoniorum ejicit daemonia. -

Marci

-36. Et alii tentantes , fignum

de codlo. quærebänt ab eo.

3.' '221

& fian dae

17. Ipfe autem ut vidit cogitationes eorum , dixit eis: Om-

ne regnumin feip

, imptobita-

mum cadet..

:

fum divifum defolabitur, & domus fupra do-

x

ibét neceiïaa-

18. Si autem &

Satanas in fe iþfum divifu's 'efïï, Qu*omodo

ftàbit regnum

.'ejus : qgia dicitis in Beelzebub me ejicere dæ-

bjs :-äuæiiigi'

monia.

x

Ic. Si autem ego i

n Bäelzebub ejibio deemoniia : filii ve&r'—i

Tib ihvenitf

in quo ejiciunt? Ideo ipfi judices veftri erunt.

45

*

.

.

r

1,1 mnqid

20. Porro fi in digito Dei ejicio

daemonia : pro

fe&o —petfve-

nitin vos regnum Dei:

ferpenterm

21. Cum fortis armatus cu

i*tödif atfium faum ,in pacä funt

omnia , qua& poffidet.

iHi;fcorpio-f

/22. St autem fortior eo

fi uperven-iehs vicerit eum , vniverfa

arma e

Jata dare H

buet.

jus au:feïret , in quibus c.onfidebatf? & fpolia ejus diftri-

W

lo dabit fp'ïf

23. Qui no

n eft mecum , -cöntra

me eít t & qui non colli-

erat um

git mecum , difpergit.

*

dus fpiritus e)'cie"ri,t —de Vhomine , ambul

afper

& admimate

: 24-,V-Cum 1mrxfun

. loca

*

s

---'

"NI 8. äx eis.) E numero turbarum.

18. Si.a:)fekz & f4f4;ms.) Conpus,&

lis

uafi refpublica demginum.

lz Bee/zebub.) Midedicta Mat. 9-34. q

em qui infri

- (36,. Tentantes. ) Signum petunt a

In feipfum.) Mdverfus feipfum.

ji: $ag m

Chrifto , non ut ei credant, fed po-

I9. Fulii veffr , €fc. ) : Vide diéta

y4 dita dj

tius ut illum pudefaciant ; nam non

Matth. 12. 27.

OI- -drium [uum.) TÀ) duN)s , au-

; paer t

credebant Chriftum talia facere poffe:

am , palatium , domum, nullo illum

g um 1

vel dicuntur tentantes , quia experi-

aut turbare audente.

ri virtutem ejus volebant per talia fi-

aggredi

wag;,'w Vij

gna, priufquam ei crederent.

lj pace [unt, qu& poffider. ) Kebus

um

fuis tranquille fruitur.

spï:i:hm boï

di&a Matth. 12. 38-

]

QQ2. Unrverfa arma ejns.

) In Greco

MEt

e

. T4$ m&»omMa»: vox unica eft,

m & fpirtue

Matt. 12. 25..

7: Omne regnum , &«e-) lelideïdiäla

poxia Ht a

qua Grzci declarant, quidquid ad ju-

falorierts

Domus [upra domum cadet. ) Si Vdivï.v

ftum apparatum viri armati pertinet.

Jiciter voct*

fa fic , ut patet ex Matth. 12. 25. ubi .

Siguificat fe demone fortiorem effe,

h)

0

ffunt. que"

;

?

[

habemus : Onis civifas vel domus ad--

cim illum vincat, & de poffeffione

?

jritum Ut

L

( fj

verfwm [e divifa nom feabit,. Si enim — obfefforum corporum exturbet.

f0 ve

lo que

domus partes non ccharent , domus

dicta Matthaei I2. 30.

- 09« Qu non. eff mecum , &c.

?-Vide

titur

corruit : concordia enun parvzg rés

erefcunt , difcordia

:

etiam max?mæ di-

: Cum imsitindus fpiritus 05c.) Ni-

d2

.

dwgniltlïï ,

labumïur.

de dicta Match 12 43- & deinceps.

1 num' 2»

-

C

329

EVAINGELII S*ECD NDUM LUC

loca maquofa , quirens requiem : & non inveniens dlmt

y. i

hRevertar in domum meam , unde exivi.

z

. füb:

25. Et cum venerit , mvemt eam fcopls mundatam & or-

tur lum

natam,

34. m]

26. Tunc vadlt , & affümit feptem alios fplrltus fecum ne-

fnen fim

quiores fe , & ingreffi habitant 1bi.

Et üunt noviífima ho-

quat füe

minis illius pejora prioribus.

r Vi

27. Fa£tum eft autem : cum heec diceret :

-extollens vocém

"6 g.

quaedam mulier de turba , dixit illi :

Beatus venter ,

qui te

ahquam [

portavit , & ubera ; quae fuxitti.

cerna ful

28. At ille dixit: Quinimo beati , qui audiunt verbum Del,

j Et

: &-euftodiunt illud.

prand

£M lat.

29. "T'urbis autem concurrentibus cæplt dicere

Gene1 -

30. Pha

1239.ti0 haec , generatio nequam eft : fignuni queerit 3 & f'gnum

, qur

non dabitur ei, nifi fignum Jonse prophetze.

2jJone

3o. h-Nam. ficut fuit Jonas fignum Nm1v1tls, ita erit &

2. l.

Wt

73.Re.

Filius hominis generationi ifti.

IO. I.

.31- i Regina Auftri furget in JudICIO cum viris generatio-

32 Numo

Vldc dia

2.Par. nis hujus ,

& condemnabit illos : quia venit a finibus terrae

( Luen

9. I- audire faplentlam Salomonis, & ecce plus quam Salomon hic.

dica Matrh

22. Viri

Ninivitae furgent in judicio cum generatione hac,

3 g

kïonæ& condem

nabuntillam : k quia poenitentiam egerunt. ad pra-

ldetur loc

098 tf

dlcatlonem jonæ & ecce phus quam Jonas hie :

35 lyridug,

33 L Ne-

Téndum irre

*

1 quo cim

W)]J.ü Q8 MO

Q7. Cum bhec diceret.) Cumin hunc

ego potius dico illos beatos, q

UE Ti

modum revinceret , & refutaret ad-

doceo,audiunt credendo, & cu&odlunf:

ui quæ

3'0 LL

verfarios fuos ,

elevantes miracula

effecta dando. Magna eft' beatitudo

"hollis emm |

ipfius.

illa, hzcautem major. Illa-foliusma-

ln Yocem z.

Beatzs vmtcr

Wi fe partau:t 6c.)

tris mez eft, at hec & tibi , & om-

U ef s

Quicumque tan

£

em ille fit, nec enim

nibus dari poce& fi nimirum verba

Dücatio

mea cuftodiatis.

Ma num eft mela-

Dletene

li

verifimile eft notam ipfi fuiffe ]efu

i

matrem : Periphrafis eft imatris , . de-

Gafle,: & in utero ge

affe , majus &

QC0 dicitne

fcripte ab überibus & ventre, necpre-

felicius mihi credere, & meos fermo-

ter morem fcripturz : yide mfra cap.

nesopere lmplere

Otue

: d o

23. n- 29.

lïu&m

Admod,

29. Generatio /Mc, Efr) Vlde dt&a

äll i

2g. &zmm beati , &c. ) Transfert

Macch 12. 39

! fïcot

Dominus beatitudinem ad eos , qui

llem;, t

Ü

audiunt , & cuftodiunt verbum Dei,

go« - Signum Niniviti: , &6c. ) Vide dl-

kloc

&a Matth. I2. 40.

./

lent

t

quod Chriftus predicabat, quafi di-

ceret : T'u pradicas matrem meam bea-

31. :.Regma Aduffri , Efc' ) Hoc cx-

T

[

tam , quia me portavit « lactavit ,

phcatum ePc ibidem. num. 42-:

mphCI ter

/

Oi

BIH Q CO

*

20 6APUT XL

32l

lens dicit '

N

33 I,;Nerh;b lucernam accehdit, &in abfcdndito pönit - 7 Mst,

que fub modio : fed fupra c

*

I5.

andelabtu»m D ut. qui ingre iun- 5.

arci

ätam', &or

tur, lumen videant.

*

4' 2I.

4.m Lucerna corpori

s tui eft oculus tdü;S.K . Si oculus tuus

z Mlat.

s ferunne-

fuerit fimplex, totum corpus tuum lucidum erit : fi autem ne-

6. 22

ovilfimia o« |

quam fuerit , etiam corpus tuum tenebrofum erit.

^

e

tenebrae fint.

.. 55$. Vide

ergo , ne lumen , quod inte eft ,

)lläns"vccan :

36. Si ergo corpus tuum totum lucidum fuerit, non habens

aliquam partem tenebrarum, eritlucidum totum, "&Vücu't lu-

cerna fulgoris illuminabit te. -

Z

]

»

.. 51. Et cum loqueretur ) rogavi

tillum quidam Pharifzeus ,

ieus Dei,xï

ut pranderet apud fe. Jefus autem ingref:us recubvit.

u Gen&ra-ï

- 88. Pharifzmus autem coepit intra fe reputans dicere y qua-

T f

P. qgareinon äbaptizqatus/efiïe.t ante pran-dium.

k

ci

39; /E-t

; jt eri &

b

ey

Nemo lucermam. acctndit » $c.)

cultatibus & viiibus animz & corpos

N

iäe d

ia Matth. 5. 15.

ris proficifcuntur , lucida erunt.

*

. AA. Lucerna -corpori: zui,€ 6'«-)

2

! Vide

37. Rogavit il/um quidam Pbharifaus ,

inibus terte.

dicta Matrh. 6. 22; & 23.

Efc) Non videtur animo fincero in-

Salomon hi.

, 60-)

vitaffe , ut ex fequentibus apparet ,

. 86. Siergo corpus: tuum . totum

ratione AC

Videtur hoc loco effe tautologia , $;

nam & male de

hrifto judicat ,- &

£orpus. zutom rorugs erit [ucidum , erir £0-

a Chrifto reprehenditur ; && tandem

nu upe

$

gum luctdum.

Maldonatus fufpicatur

€o rés evadit , ut poft altercationes

cum Domino habitas Pharifzi & Le-

mendum irrepfiffe in textum Grecum,

331N€-

in quo cum nunc habeamus , £ $y TO

gifperiti plus foliro illum urgere in-

€Qj.d o's GÀo» QeTtiyo» , &c. legendum

cipiant , & de infidiis ftruendis co-

—

*gltare.

$

fit, & & vo O,/'U,Hu 6s óAo» &C. $; er-

beatos qui qllæ

dgo ocníus tuus totus Incidus fuerit , C€c.

Jngr

eflus veeuluit.) "Cüp'iehs menfz

i & cuftotnt.

facilis enim eft mutatio vocis eopaz ,

occafione uti ad invitintis & reliquo-

sa af bentudo

jn 'vo-cemä'[.cpæ., Verum quia retinen-

rum convivarum f,pir-i;ualcm utilita-

tem.

?

x

; JJfoliuemte

i A otte

da eft yulgata letio ,. alia potius ex-

;

]

& bt ,

plicatio ; quam.auctor fubjicit , am-

38« Pharifaus autem cepit itra [e,

gimirum Y

eba

.ple&tenda eft, ut fcilicet cuin fecundo

&/c. ) In Graco. eft, à 99 Qapici

qinet d

loco dicitur, erzz /ucidum totwm , non

13 £Saduacty, Phart[aus autem um

vidilfet , miratus efl.. Cum fcilicet vi-

À

alle s m

'ad corpüs referatur , fed ad totum ab-

&ine? fgO

folute , ad omnia,que homo habet.

diffet (tatim illum accumbere , nec

Guemadmodum fi per hegationem di-

prius manus laviffe; magna enim re-

xiffét, fitotum corpus tuum lucidum

ligione Judsi omnes , & in primis

v,de dl&a

fucrit, nihilerit, quod non fit luci-

Pharifzi , folebant ante prandium ,

£.)

-düm.: . i-loculus intentionis «lucidus

& in ipfo prandio lavare , ut conftat

fuerit , omnium facultatymm tuarum

ex Marc. 7. 4. & Joan. cap. 2. 6.

[/4

d) videdi

corpus liacidum .erit & .rcctum ,. &

Baprizatus e[fet,

fet

Ms c) ! Locus» ef—

^

] fimpliciter omnia alia 4.g 2 tuis fa-

) Hoc

,

"

A 'S.' S --,

, 1

Bidl. mm Coz Menacb—. q. V.

P

P

T vEVANGELFIIKSECUNDAUM LUC

nMat;

39. Et ait Dominus ad illum: » Nunc vos Phariftei , quod i. N

25.25. de foris eft calicis , & catini , mundatis : quod autem intus eft-

E

tf

veftrum , plenum eft rapina , & iniquitate.

*

"

YaA ' 46-At

it, quo

40. Stulti , nonne qui fec

f

d de foris

eft , etiam id ,

-T homines

. quod deintus eft , fecit ?

MO

:

2 *:a

] : gito vett

41. Verum tamen , quod fupere

ft, date eleemofynam , & .

RE

ecce omnia munda funt vobis.

-Ltes autel

42. Sed ve vobis Pharifzis, quia decimatis mentham , &

L: 28 P«

rutam , & omne olus, &preteritis judicium , charitatem Dei: -

- veftrorur

haec autem oportuit facere , & illa non omit:ere.

:;ædificatis

o Mat.

4j.o V& vobis Pharifzeis, quia dili

gitis prima; cv-athedras

:

49. Prt

Marc.

3. 9-in fynagogis, & falutationes in foro.

E

- iphetas, (

44. V&e vobis , quia eftis ut monumenta , q

12. 6.

us non aþp

2* ] 56 Ut

Infra

rent ; &.homines ambulantes fupra , nefciunt.

Afus ea

101460

X

45. Re-

[ IL44

3

penit m

«

39. Qggäd deforis c/l ; 65' €.) Vide di-

É

Jus Job 12.9. aitþ, ipfa purgat a-p'eccag'

a Matth. 25. 25.

to, & facit invenire mifericordiam &

. TC Bener,

4o. Nenne, qui f'ecit, quod deforis eff,

vitam zternam. Peculiariter vero elee-

I W. Vs

&c.) Qua(i dicat, cum Deus tam ho-

mofyna purgat ab avaritia & rapina,

minem interiorem fecerit, hoc eft ani-

qu& vitia erant Pharifeorum; qui enim

viiï'PH non ir

- $. Cur

mam, quam exteriorem, hoceft cor-

fua largitur, facileab alienis abftine-

pus, cur de huius munditia adeo folli-

bit , aut illa fi forte apud fe habeat,

citi eftis , illius vero negligicis ?

reftituet.

Itaque fapienter ) Chriftus

tis.-Lv.ex.gifpcï

Pharifzis eleemofynam prezfcribit , ut

[

41, Verumtamen quod fuperefh , date

contraria contrariis curentur.

Mal-

eleemofynam.) In Grzco eft , aÀ4y Tá

€yjyT& OoTE £ AeuuooUyqy, & Grici au-

donat. cum dicitur, Daze eleemefynam,

45 Erjag

&ores, "'heophyla&tus & Euthymius

$ ecce omnia munda [unt vobis , putat

s

r

alidiese.

exiftimant r £yóyra pofitum eft pro

fenfum effe pofle : eleemofyna eritvo-

8* petit

bis inftar omnium veftrarum lotio-

tam*x & fe u

x«rá T4 yovra , hoc eft, pro faculta-

tibus vefiris, Latinam verfionem alii

num : mundiores vos eleemofyna fa-

aliter interpretantur.

Aliqui ; q«o4

ciet, quam omnes iftz lotiones ve(tre,

Ql! UT

-ofuperef , fa&a . fcilicet rapinarum de

quas tam diligenter , fu

dC dl

Qd Mi

pqr&iciofe? & '

4,. !&I!l td

quibus locutus fuerat reftitutione , ut

Trequenter ufurpatis.

Aryn, 6f

: yranus.

Alii, gsod fupereff? , viCtui

/43. Qui diligitis primas 'cai?:dgixä

veftro, atque veftitui , ut Beda, Stra-

&.) Qui optatis, & ambitis yanum .

9 ? h Gþfer

bus, Hugo. Alii , 444 fupereft , id

illi

ODetibug

hujufmodi honorem tanquam.preci-

d

Ptophetar

" eft, quod unicum v

S

obis remedium

puum aliquod bonum, & eo oble&ta-

reliquum eft.

mini , & ad fftqg;vdia veftr;jä rqfþrcïi;g,

P Titis Drob

Omnia muuda funt vobis. ) Maundat

eleemofyna , & purgata peccatis ,

4« Memimenta , 7«) nàm apparent.)

.1v

1 Q? lüpie:

a

2

m

li

non quod fola hoc faciat , quafi fides

& ponitentia non requiratur , fed

minime aperta.

:

* E I Vnedin

quod fidem , & penitcntiam a Deo

Nefciust. ) Quomo

do idiós fe t

M

i

impetret , Deo facile iniferente ejus,

beant , que& teditates

, &—vi'cfi,a mmn. |

"Pl"f-z:

gui aliorum miferetqg.. Itaque Ange-

fccu;s- laf:eant.

n

CAPUT XI.

23

[&i, qud

45 Refpondens autem quldam ex Lcgifperitis, ait illi : Ma—

mmmä

gxfter , h&c dicens etiam contumeliam nobis fac15.

-45.. At ille ait : Et vobis Legifperitis v&e : p quia oneratlsPMaf-

etiam 1d

.

; homines oneribus , quae portaré non poffunt ; & ipfi uno d1

glto veftro non tangitis farcinas.

ofjmam &

.47. Vs&e vobis , qui zedificatis monumenta Prophetarum pa-

tres autem veftri occiderunt illos.

-

entham, &

48. Profe&to teftificamini, quod confentitis operlbus patrum

ritatem Dal:

veftroxum quoniam ipfi quidem eos occiderunt , vos aütem

- eedificatis eorum fepulchra.

s cathedras

49. Propterea & fapientia Dei dixit:

Mlttam ad illos Pro-

-

phetas ; & Apoftolos , & ex illis occident ,

& perfequentur:

^ 10n appa-

50. Ut inquiratur fanguis omnium Prophetarum , qui effu-

füs eft a conftitutione mundi a generatione ifta.

5 i

$1. 4 A fanguine Abel ufque ad fanguinem Zachanæ,qul qun.

-..--——-.

eriit interaltare , & aedem. lta dico vobis requiretur ab d-

ur uapecca

h'ac generatione.

ifericon um

.iter vero e ce'

. 82. V« vobis Leglsperltxs . qui tuliftis clavem fcientiae ,

OM ïaP'""'*

ipfi non introiftis,, & eos , qui introibant , prohibuiftis.

orum

qm emm

$3. Cum autem hac ad illos diceret , coeperunt Pharifzei ,

alienis 3 Ire*.

;pud f

habeats. -

& Leglfpeun graviter infiflere, & os ejus opprimere de mul-

entet )

Lhnüüg j

tis

SSZ

54. In-

SSEMS

AE

n przfcnbm,

A

urentit.

45. Enam mobig comeumeliam facis-)

Per]equmtm :j Anfe&abuntur,

)utt dul

Quaf' dicat , um Pharifzi Scribarum

S50. Uf mqmmmr fabguis ) Ute ufi

wf m&lf ! pma

- dn lege .peritorum doctrinam admit-

innocentis fanguinis ultio , debita &

mofyna ent?

tant, & fequantur, fi illos reprehen-

pona repofcatur. Particula », non

marum 0tl0

dis, nos repre hendis.

caufam fignificat, fed eventutn. Vlde

j elecmofy

46. Qui oneratubamme;, &fe. ) Vi-

Matth. 22. ubi totum hunc locum ex-

Blo;wnesve

g,

de dl&a IMatth. 23.

plicavimus.

— 47. Qui edificatis monæmmm prnpbe-

$2- TuLflis c/a'vem fetentia , &. j

fupcrümo gs

Yarur , &'c.) Mide dictà Mat. 23. 29-

H«wc explicavimus Matth.25. 15.

49. Proþterea) Quia confentiebant

53

Pharifer , &f Legigeriti.) Of-

Lj

yindt (at Illllf 4 I

illi operibus patrum fuorum, quia c&-

fenfi libertate reprehendentis , quod

ambl

tis- vil"um

nl-

des prophetarum a ma]onbus fuis- per-

& fanctitatis fuz exiftimationem , &

tanqlläf

pm

do&rinz auctoritatem minui vuderenc.

£0

obl

petratis probabant.

Dtxztþtpzevztm Dei.) Id eft, ego di-

Greviter Phfflere.) Urgere, compri-

mi

ientia Dei fum, & fallinon

iere , conftringere , lmmmexe , in-

n

[

f(um

Á

liqui putint hac eíle verba

ftare , molefti- eiïe

j n !

ij ll

;

?vangelifte , non Chrifti quod placet.

Os ejus opprimere. ) A* "o Qul ei

Md iifos.) Legifperitos , Phanfæos,

QUTO) , 0f gus eóruere , obtgrare ,

)

l fe J

cet:*rof que Judzos.

filentium ei imponere , italice dice-

odo

- Prophetas , 6fc.) Viros fan&tos , &

remus, ferrargh a bocta. Farlo rgäar

, 8

ya inptte

. voluntatis mea interpretes, .

cbiariro ) 9 conj njos a

[]

ï *

|

4

-

324

EVANGELII SECUNDUM ?L'UC.; ;

X

. Sed d

)

4- Iläfïdiante.s,eix

& qukære-k:jtes ali.q*uiq capere de qrä 'Aejus,;

*

te ergo tim

ut accufarent eum.

H

CAPDUT XIL

$. Dico :

me.coram h

Cavendum- docet a fermento Pbarifaorum , ? quod omne . occul-

tom Angeli

um detegetur : quis etiam timendus ff : de lila]þbämidz'n Spiri-

- 9. Qui u

tum [antlum : roborat. zipofTolos advverjus. perfecutiones :non oult,

J Ange

: do. d Ett

Je itimilcere in dividenda fratrum bereditate : per parabolam di-

vitis revocat ab avaritia , "vetans folicitum el]e de «ittu & ve-

mittetur illi

Ti , non re

flHitu , bortaturque , ut lumbi precingantur. , C? quis fit fidelis ,

1. Cum ;

aut Anfidelis. difpenfator : «enit , ut mittat ignem in terram . & fe-

tus, & pote

|parationem , reprebendit , quod tempus. gratie non dijudi-.

"

fpondenis ,

, ut qui[que conetur ab adver/ariis

,

12. Spimt

C , mqnet

(ont d e liberare.

1

-Opotteat yo

IoMatL L

| Ulrtis autem tu

rbis (1) circumítantibus ,

ita üf fe invicem

- 35 Aitau

conculcarent , coepit dicere ad difcipulos fuos : a At-

16. 0.

. ii m

Mlrc. tendite a fermento Pharifaeorum

,. quod eft hypocrifis.

9. I 2. b Nihil autem opertum eft

N—-.—.

; quod non.reveletur: ngquþe"*

& Mt. ab(conditum , quod non fciatur.

.

*

Tl

M.arc:

3. Quon

1

:

am quae in teneb

is dixiftis , in lumine diceht-ü,l-g

- ondere unius

affcs', quales |

4. 22. & q

IS.

uod in äqrem lo.c;utiQ eftis in cubiculis ,þprædicabitgr m

t dipondium

t

L

itdeclinabile ]i

4. Dico autem vobis amicis meis

*

Ne terreamini ab his,

" iCis tOquem

ACet , decem.

qui occidunt corpus , & poft hsec non hab

;

*

ent amplius. , quid

*

&ütem ide

faciant.

.

m ügl

s. Oftendam autem vobis

; qu—efnu timeatis:

*

timete eum ',*

It «f , ,('luas hi

M m'mutus a

qui poftquam occiderit , habet poteftate

7

m mitte;fe in. gehfäïn-

ASteCIS o

nam , ita dico vobis , hunc timete.

yetüus aitides

dipondio , & unus ex

Aütm g

.. 6. Nonne quinque pafferes vaeneunt

enüebantur

illis non eft in oblivione coram Deo *

7. Sed

200 , üt Mare

4

j

(;—) Circumílantibus. z e4;z. Six7. habetur : concurrentibus.

Atiis duobus

084- Capere.) Sngs'"üo'a:, venari , ali-

4. Noz balent ämpliu:, guid df'acz'an-t.j/

quid minus confiderate dictum -obfer-

Snbindicat aliquid amplius ,. & gra-

Té QUo pl m

vare , quod fi ex ore excideret, inca-

vius fieri poffe, licec non ab omnibus;

- mm()fis üngula

lumniam verterént.,

T Sdir

uidnam hoc fit, explicat fequenti ver-

culo..

4Ph

I- — 7Trendire 2 férmento,

äe.) Vide kxä

6.. Nonne

Ath, 1o j

dicta Matthzei 16. num. 12.

de di&ta M

quinque þa]&re:, 6c.) Vi.—

$.0

9. Nihil autem opertum.) V ide dicta

atthei Io. 29-

h"»ö'c

"f ['" fa

Matth. ro 26. ubi hec

Dipondio.) A'eaapley dUo , a]krn:

ü&nter

explicayimus,

: & fequentia

fe

Pe[let

duobus,. V'i»d.etur interpres xixncellexilfe

Pmütm

A

a

«

-

*'!x

x

z

CAP UT XIL.

525

. 7. Sed & caipilli »cäpitis vcftri.omnes numeratifunt. Noli-

wte 6j

] te ergo timere : multis paf'eribus pluris eftis vos.

]

8. Dico autem vobis: c Omnis quicunque confeffus fuerj

7 ..

3 *

^me coram hominibus, & Filius Hominis confitebitur illumv CO- -

Marc

TE

ram Angelis Dei.

*

9.:38-

2'Tim

n ii

: 9. Qui autem negaveri

t mecoram hominibus, negabitur co-

m Angelis Dei.

2. I2.

d Mat.

ahtlan d-

1o. d Et omnis ,

qui dicit verbum in Filium hominis , re-

"d

arc.

Qu u-

mittetur illi :ei autem qui in Spiritum fan&um- ublafphemxave*'M

rit , non remittetur.

29.

fit fs ,

11. Cum autem inducent vos in fynagogas: & ad magiftra-

a Cf

tus , & poteftates , nolite foliciti efï'e,qqalite-r , a3ut quid re-

"dijudi-

fpondeatis , aut quid dicaiis.

.

P

n

I2. Spiritus enim

fanctus doce

bit vos in ipfä hora 3 'ql;lid

oporteat vos dicere.

/

*

.

e invicem

13. Aitautem ei1 qui

dam Ad)e— tufba : Magi

[fte'r , dic -rfratri meo,

9$: t AC

ut dividat mecum haereditatem.

1fis.

—

Ss3-

,14. At

i neque

ail'fes*', qu

ales' primum cuG fuerunt ,

fcipulülh meum. iHanc eandlem fen-

Gicentur,

ondere unius librz , ideoque

V—ertif.-

tentiam explicavimus M:«t. I0. 52.

Íe dipondium , nam Poz4o

nomen

IO. Ef ommuis qui dicit verbum in fr-

,cabitur lq

indeclinabile libram fignificat ,. ut fi

liun-) Mide dicta Mat. I2. 31.

II. J2 Syaagogas. ).. Ad Judeorum

dicas torquem aureum decem pondo,

confilia.

í

nl 'äb hi?)

id eft , decem librarum , dipondium.

autem idem fignificat , ac duo pondo,

À magifíratus E$ poteff

ates , ö'c) Ad

;liug, qm,

id eft, duas libras , Affarium tamen

gentilium tribunalia.

Qm'd reþandeäri:. -

Pro defenfïone

ete Eul »

eft minutus affis , vox a recentioribus

Grzcis formata ex Latino Affis. He-

veftra, Vide dicta Matth. 10. n. I7.

jn gel

fy

chius ait. idem effe quod Aezró» : duo

& deinceps , ubi hec & fequentia ex-

^

z

autem

Aemrá conficere quadrantem.

plicavimus.

I3. Qwid.

um deturba. ) T;errenis

Vendebantur paílerculi duo affario

rebus intentus màgis, quam fpiritua-

7 (

uno , ut Matth. dicit , quinque autem

hriftus difierebat.

affariis duobus, ut L'tcas, id eft,uno

libus-;, de quibus

uádrante.

[ta enim folent mercato-

Drvidat mecum hareditazem. ) Ut

partem hareditatis, que mihi debetur,

res quo plus mercium quis accipit, e*o

-

mihi relinquat , nec ipfe folus occu-

g

minoris fiagulas dare.

PI!HS !

quaib

l055

et omnia paterna bona. Videtur vo-

jab0

- 9. Sed Ef capili, &c. ) Vide dicta

J

u

iffe uti Chritti auctoritate ad promo-

: fequcntl v

Matth. 10 39.

vendum fratrem, & partem hareditatis

obtinendam. Vulgare eft hoc malum,

fé $) ^"

8.»Conf2-[u: fuerst me: coram bomini-

bus,61c.) Quiin perfecutionibus con-

ut a fpiritualibus maziftris tempora-

ftanter fe g

eiferit, nec fuerit veritus

lia petantur, fpiritual

ia verq non re-

L

Á as

cipiantur.

pïgüt.eri fe

d

Chïriiï;iantu'mr ,efil"eþ, f& di-

[ i

-

u

325

--.EVANGELIIA—S»ECUVBIIDUM" LUC

þ ;

/14. At ille dixit ei :

ao Disi

homo , quxisx me cöniütuit. jüdicem »

aut diviforem fuper vos.

tepetunt a.

15. Dixitque ad illos: Videte

AL Sice

.,& caveté ab omni avaritia

-quia non in- abundantia cu

25. Dixi

poffidet..

$

J'.Uïfquam vita ejus eft, lex his ,quæ

foliciti effe

eE:cl.

-16. Dixit. autem-

fi

1miïxitudinemïäd lillos

ti, quid in

: dicenä: e kHomi-nis

11-19: cujufdam divitis uberes fru&tus ager attulit:-

05 Ànin

17. Et cogitabat intra fe dicens :

fimentum.

Quid faciam J qui

a non

habeo , quo congregem fru&tus meos ?

24. Conf

18. Et dixit: Hoc faciam: Deftruam horrea mea

', & majc')-:*

tunt , quib

ra faciam , & illuc cogre

paeit illos,

& bona mea.

gabg/ om-nia, quie nata funt lïn;ihi-«,

s. Quis

19. Et dicam animde meze : Anima habes multa bonaiþQ'-ï-*

fam füam (

ü;a in annos plurimos : requiefce , comede , bibe ,

epulare.. | s5 Sie

&

-

- Cieterjs fo]i

. 20. Dl-

- 41 Conf

I .-Hokzo, äui: me conflituit , &fc.)

n 46undar?, five , i redundare cui-

Ita compellatignotum pro linguz mo-

wam y vita ejus eft ex fubftantia i, ffus.

. éque nent

re , quemadmodum

:

etrus infra c.

talice. diceremus

Nom perché uno ba

Tta fin veff

22. n.. 58- & 6o. ait: O bomo , nen

pf* ricchezze , pe

fem :

P

r queffo Mmp—d. pid lon-

- 06 Siaul

Homo ne[cio, quid dicis.

gainmte.

Quis me conflituit judicem.) Quafi di-

16. Si»silitudinem.

um m

cat, Non fum conftitutus, aut mif-

bolam.

) Cræce : lþar/a-

e|?

fus ad dirimendas controverfias ve-

: 9. Et v

4gqer-) 9) Xoec , regio , latifundium,

D

Ófltras derebus mundanis.

Vel non

non unus tantum agellus , fed regio;

*

:g 10

teneor , nec a quoquam cogi poffum,

cujusmodi funt eorum poffeffiones ,

x

-ut hujusmodi exerceam judicia , licet

qui agrum a

gro copulánt , in quos

j .quuiejäe, )]

omnium conftitutus a Patre.

fin Rex regum , Dominus. & Judex

invehitur lfaias cap. 5. g.

Aibus congre 3

17-- Quid factam 5:89-)

.V&rba Il'O.-/

Joffe o

]udicem auz. diviforem.) judex & di-

minis anxie folliciti ; divitie enim

ptati

vifor differunt.

Judex enim eft qui

curas fecum afferunt & follicitudiaes.

» 0m.

TU5 Driyatum

poteftatem habet ordinariam & com-

divifor autem

I8. Herrea mea, & c.) Vetera: hoc

UI

Quems

munem judicandi

capit .confilii ,

uod non charitas , fed

Ecclefi

eft is, cui executio dividendi a judi-

avaritia fugge

d

it.. Sane charitas po-

allicus C

ce demandata eft. Poffumus etiam

ftulabat , ut quando tantuim fuppete-

[

7*

3 mj fol,

diviforem intelligere arbitrum.

bat fructuum , ut ne locum quidem

Diyj,

4ul

15. Caverte ab omni aVArIEA. . ) In

ubi eos poneret inveniret ,-

q—uod: fu-

hortifa,

Grazco eft,-aAsovc£/ag , id eft, immo-

perabat, egentibus daret.

0 li

der:ta plus habendi cupiditate : op-

Qua nata fant mibi. ) Proventus

BYos c

Otporur

Tont

portunum monitum, hac enim erat

meos ex meffe przfenti.

'ülte

caufa difcordiarum intcr . fratres.

I9. Ef dicam.) Omnibus meis in tu-

[

Quia non in abundantia, 6c.) Quia

to collocatis.

non in abundantia vita confiftit.

Ín

4Anima mea.) Wlihi ipfi.

CWQ

Q

.Grzco eít, óri.0v« £» r& mseioótveny

4nima.) Alloquitur fe ipfu

m , ac fiq

, Men,

COgitae

TW , * Ó9 4uTS ii &x TÀ» Ümao-

dicat , Ioannes , vel Tácobe.

u[æt :

lllteretm

dev-rwjp äu-r?. Ad verbüm, Qsíae soz

Pefíta.) Repofita , recondita.

FA al f

2

L

CAPU 'i" XII. :

397

a.o Dixxit— autem illi Deus: Stulte, hac no&e -a'-nifngm tuam;.

licem »

L

A

repetunt a te : quae autem parafti , cujus erunt ?

.

avantia

.21. $1

c eft , qui fibi thefaurizat , &noneftin

Deum dii/es;'

d

22. Dixitque ad difcipulos fuos : Ideo dico vobis f Nolite cpg.

1

foliciti effe animae veítrae

4.23.

5 quid .manducetisg»nequg Corpo-

Matt.

1

1

ri, quid induamini. .

3

otninis

23. Anima plus eft

X

6. 25.

flimentum.

hÀ

x

quam efca , & corpus pliis..qgftm ve-

D

ii

I-. et;

jla hon

B. T.

24. Confiderate corvos, quia non feminant, neque m

g;

TM

tunt, quibus non eft cellarium , neque horreum

,«& Deus,

pafcit illos. Quanto magis vos pluris eftis illis? "

: mihi 1

25. Quis autem veftrum cogitando poteft ad

J

'icgre. ad ítatu-

fam füuam cubitum unum ?

yona po-

epulare..|

26. S1 ergo neque

quod minrim'um eft , póteftis, quid de

cseteris foliciti eftis ?

: 20- Di' *' g

d

27. Confiderate lilia , quomodo

: crefcunt : non laborant 3

udare: cie

ptia i fu. -

neque nent: dico autem vobis, nec Salomon in omni glof-

ria fua veftiebatur ficut unum ex 1ftis.

vhe um Ia

28. Si autem foenum , quod hodie eft in agro, cras in cli-

at

banum mittit

x

i , um ï'

fidei ?

Ur, xDeusy iïc veltit : quanto magis vos puüllæ

A

* 29. Et vos nolite qu

xrere , quid äanducetis : ..—autxqtiid bi-

:ifü?aium'

3o. H:ec

fl ;egiOi'

batis : & nolite in fublime tolli.

ffeffiones,

- Requiefee.) Jam labori parce. Om-

-modatam potius effe , qüz;m datam.

4 ii q!lü' ;

|.

É

mibus congregatis, credit fecure fe

Cajus erunz?) lncertum , cut cedent;

forte illi quem minime omnium vo-

Vebi o -

poffe voluptatibus carnis per multos

jtis. m .

annos frui, omniaad feipfum, fuum-

luiffes bonorum tuorum poil"efforem

fieri.

d

que privatum ufum & cominodum re-

TM

Q6

terens , quemadmodum .ille, de quo

2I. $; €fc.) Accomïnodat parabo-

[etera

Ecclefiafticus cap. 1I- 19. I»pven: re-

lam propottto.

naritàs:

f

ár

$;4;,) Suis folius ufibus , fuz infu-

;hatitas P-O'

quiem mihi , $: nunc manducabo de bo-

turum luxuriz.

nis meis .(olus,

3

j fupPe'e' j

g 3

QO. Dixit autem i

!/

l Dem:.) Gravi &

Non eff in Deum divts. ) Dives fe-

jm.q

;not;iferb immiffo 1

norbo , funt enim

cundum Deum , in divitiis fpem fusm

n

nonponens , juxta Davidis monitum:

u

graves cor

porum . xgritudines mqrcis

t

nuntii.

*

v

Divitie ff affluant , nolite cor appone-

077 7229 BPV

re; & Ípirituales animz divitias om-

le confulte.

-

Qece», amens, fgfue; maf-

nibus terrenis opibus anteponens.

E

- 92. Noelite follicizs effz.) Munc ver-

- Hac.aetle:). Qua.

fcilicet tecum ina-

nes iftis cogitationes. volvis animo.

ficulum , & fequentes explicavimus

:

i

; ,Repetunt a te.). X texepetetur vita,

Match:þ 6. 25. .

Ne

fum s

& auferetur.

Significatur animam

29. Nolite em fublime tolli. )

be

n(h"o

vitam alieni effe juris, & POb.iS com-

pendete anitjnifs , n€ di?ïrahixniqi cogi-

ET

A

P

"»

aoX

2

28

| EVANGELII sE-CfUND-UM LUC

B

'.

:

. s Rtvo

/3o. H:ec enim omnia gentes mundi quieru

nt, Pater autem

:

« p um, qu

- vefter fcit, quoniam his indigetis.

*

z

verit, conf

4r. Verumtamen quaerite primum r

egnum Dei ,M & Jufut:am

* Beati

ejus : & heec omnia adjicientur vobis.

1

*

.32. Nolite timere , pufi

i

lus gres, qui

Vigilantes :

a,comþläcuifx?;tri ve- ]

los difcumb

. ftro dare vobis regnum.

gMat.

ffidetis, & date 'eleemöfy'näms Fa;

:5 Ef

33. s Vendite , qua . po

nert, & it;

19.21. cite vobis facculos , qui non veterafcunt ,& thefaurum non

yy. i Hoc

?* deficientem in coelis :

quo für non appropiat , neque ti?ea cor.

rumpit, .

qua hora fut

domum füan

34. Ubi enim the

faurus veftrer eft, ibi & cor ,v—ei-*t'rum-'erit'-.k'

- g. t vo:

35. Sint lumbi veft

;*i preecinéti , & xlucekrn—æ ardentes in mä?*

Vs hominis x

a

f

nibus þvefttfis.

46. E |

4 Ai[/au

ïatiönibus ; ut Qert&t Syrus. Hoc eft

bOiam, an d

Feneratur Domino,qui w;*gererür Pdllffe;

.

41 Dwit

pivteelLeo9:, eft enim uereopimuog,

ris , Proverb. I9. 17.

z5pio nacuog, ut explicat I heophyla-

Qui non vetera!&mxt,) Ut a'var'ormu' 'fator, & pm

facculi , qui tandem ufu detiiti pecu--

&us. - Vide Bafilium regula $ fufius

mmias retinzre non poffunt.

: füäm ; üt de

explicaturum.

" 92. Nolite timere pufrllus grex, ) A1-

Non appropiat.) Necappropiare po-

loquitur difcipulos fuos; quafi dicat:

teit.

ad trapiendum

Neque tinea. )

'lln Grzco elt 9 € 36 $

Noli. timere grex pufille , quamvis

julicism venerit

parvus fis numero , & viribus infir-

quod Matth. 6. 19- interpres vertit,

époris minia

mus , tenuis , fimplex, &c.

eruginem. Mide ibi dicta.

üprit, Quid

( Quia complacuit , &c.) Caufam af-

35- $m Dembi vefhr ; €c.

us

| Ti !

d*ïmiii,() fores -.u

fert , cur timere non debeant , quia ni-

regni colorum mentionem intulerat,

Cendes

mirum complacuit Patri. veftro dare

& ad-ejus expe&tationem difcipulos [ w i

Inings ;

vobisr

egnum, nempe colefte.. Quafi

accenderat , & docet, quo ftudio, & [ fiti

dicat ,

i

1 adeo magnam & eximiam

quo bhabitu expe&are illud debeant.

- Cum ]

Ain ipfe qle

reim ftatuit vobis dare , eftne proba-

ld declarat fervorum exemplo , qui [ di ;

Qttm trah

bile paffurum , ut. neceffaria ad vitam

cum Dominum fuum noctu reverfu-

naþ

Y

: Pijelany;

propagandam defideretis?

a

rem expectant, vigiles, pr'a;cin&i :

Y

fgi

]

2

iCg dt[ev&i ,t

23: Fendite qua po/fidet.

i, 6c.) Cer-

expediti, & lucernas tene

ntes llæum Em

Cl!lt.mteï T

& ti vos Patri effe cure &

5

de regno ca-

-iïræ&!:)lahcur.

Q drdf) rtv["

lefti parando folliciti.

: —Pl'dfl-n&li.) R

efpicit more&i örïeri.äa* ,

qut Oldr

t

V&

Dste eleemofynam. ) Sic enim fimul

lium , qui veftestalares, quibus ute-

m*þtm

affuefietis pendere a Patris providen-

bántur, precingebant , utillàs coólli- .

ts

gerent, cum ad miniftrandum ex

ht

Bdurpo

tia, & proximi , quem diligere debeä

ti effe volebant.

D

pedise

tis, inopiam fublevabitis.

,

4perigg, d) E

- S&accudos.) [BaNayTi4., mar

fupia , fi;o-

"UErndacerae arde

Lufes m m4m£us -ve;

. 37 Bar ill

lent in facculis five marfupiis pecunie

fféris. ) Solent famuli, cum dominus -

m

f

affervari & circumferri. — Vide Pro-

eorum "noQu' venit ,- ardentes; faces

::m

)

et;p 0a p

E

fdin

h

verb.^7. 20. Videtur metaphora fac-

mánibus fenentes illum pf&cedére. ] Wil

DIf r

tel!ig

culorum pauperes intelligere, in hu*

Hoc jubet nos Chriftis faceré : néc [ dt ,

hufmodi etiam. facculis. repofite ' di-

aliud ardentes faces fignificant , quam

]

nitif)l i

vieiæ non pereunt , fed aqgenturgnani',

?—lrfi:s;—-;aäeo debere þ-argtta habei*ä'omniä.ff | * p Q

N|

3

D

i

ib EA XII.

329

36. Et vos fimiles hominibus, expä&antibüs dominum fu-

m

:ei; quie

- um, quando revertatur a nuptiis

verit, confeftim aperiant ei.

, Ut cium* venerit, & pql'fa.-

?julhmæ

*

&

37. Beati fervi. illi, quos cum venerit dominus, invenerit

j

"

,

vigilantes: amen dico vobis, quod preecinget fe,) & faciet il-

l.

pitti ve

...

Hb

1

los difcumbere, & tranfiens miniftrabit illis.

38. Etfi venerit in fecunda vigilia, & fi in tertia vi

gilia ve-

y'nafiig n 3

nert, & ita invenerit: beati funt fervi ilii.

À

:;Mat.

rum a f

39. i Hoc autem

fcito:e, quoniam fi íciret paterfamilias , 21:43

,tige'a Cori ;,,,ï

qua hora fur veniret, vigilaret utique, & non fineret perfodi ibc.

domum fuam.

.

I5

Erillmj eit.

f

4o. Et vos eftote parati

: k qüia qqa hora non putatis ; F ili—fl ;

ltesin mä—;

us hominis venlet. .

4I. Ait autem ei Petrus : Dómine, a

d ;nos—dici's hanc paraQ

bolam., an & ad omnes?

e

eyelif Pdäfff

442. Dixit autem Dominus: Qul

$, putas, eft Hde'lis, difpen-

V a'var'oïm'f[;ï

fator, & prudens, quem confüituit Dominus fupra familiam

'dgzri:i pecFyf;1

fuam , ut det illis in tempore tritic!) menfuram.

l

43;. : Bea*

f

)i)tOPi?r? PW

ad excipiendum Chriftum , cum ad

Damim::.) Herus.

judicium venerit , ut nihil nobis tunc

| Pracinget fe.) n morem miniftri.

qo d f 7

! Difeumbere.) "Vanquam heros.

temporis minimum quidem parindum

| Traufiens.) Obiens, circumiens men-

rPfCS V,cmt ,f

fuperfit.

Quid enim facilius, quam

domixo fores pulfante, lucernam aut

fam , ultro citroque obambulans , ac

: g ) Qulï :

ficem asccendere ? Atqui hoc ipfum

difpiciens, quid- fin

gulis defit/ , more

em intoletih

miniftrantiüm.

a difcijos

vult dominus antequam ipfe veniat

factum eiie , ne indecore & noxie,

Miniffratit illis.)

Suppediglcabit illis,

uo &ule !

quicquid ad retectionem , recreatio-

nud dE böimt'

dis moraim trahamus.

cum jam ipfe adeft, facibus accepdcg—

nem , & zternam corum felicitatem

x etti

POo

qll

faciet.

Non figuificatur hac fimili-

35. Expetlantibus.Dominum [uum. )

otto 16

Vigiles attenti , fpetantes, num adfit,

tudine Chriftum ferviliter famulis fuis

$, pr?

CjDU s

auícultantes,nam puliet.

in gloria mini(traturum , fed eos eve-

Qentes

jim

étos, ad inufitatum honorem , quafi

uando revcrlazur.) Íncertum enim,

ua ho:a fit venturus.

dominos , ac pares fibi fadurum, &

l rm

orleïlm'

4 nuptiis.) .A convivio nuptiali ,

in thronis collocaturum, ut fuper men-

4

qull)u

g

quod no&urno teipore celebrari fo-

fam caleftem edant in regno fuo, ut

las

colh-

let.

promittit infra cap. 22. rium. 30.

jdom aE

periant ei^) Etillum lzti excipiant.

35. Iu fecunda UVtgilia ) Circa me-

LE wus Beats 4lli /&rvi À Efc.) Perfiftit

dium noctis. De nottis vigiliis dixi-

]

inus Matth. 14. 25. & Luc. 2. 8.

, n4ni

ais

in met phora patrisfamilias, & fervo-

m 0

rüm, fedinrelligit Deum & homines,

In tertia vtgilia.) Poft no&is me-

m-d nte

fideles pref.rtim fus Ecclcfiz , pr

dium.

edgfe.

n

ditos cognitioue myfteriorum regui. "

,Emnj fun? férvi t ) Nimiyum fi

gfa

g im

yifcimt

j

- Bibl. c«m Com. Mgn?cb. T, Vil

*

z.

Ü n

habw

n

/A

P

330

EV ANGELII sECUNDUM LUC.

-43. Beatus ille fervus

, quem, *curg'-jenerit'dominus, inve- |. i. Igne

mnerit ita facientem.

cendatut ?

44. Vere dico vobis.'quoniam fupra omnia , quae *fpofïïdet-,

:

fo. Bapti

conftituet illum.

usque dum

45. Quod & dixerit fervusille in corde fuo: Moram facit

s. LpPu

dominus meus venire: & coeperit percutere fervos, & ancil-

3

vobis , fed

las, & edere, & bibere, & inebriari :

n Emi

46. Veniet dominus fervi illius, in di

e, qua non fperatg

3n duos, (

& hora , qua nefcit

9. Pate

fidelibus ponet.

,& dividet eum, partemque ejus cum in-

a, & fili

41. llle autem fervus, . q

ui cognovit voluntatem do-mini

focrum f

fui, & non fepraparavit , & nonfecit fecundum voluntatem

ejus, vapulabit multis.

*

48. Qui autem non cognovi

D & fecit digna plagis/, Vapuf

VEREGGLGEOGE a x

labit paucis.. Omni autem cui multum datum eft, multum

quaretur ab eo: & cui co

lentis in fuum

d

mme)nda,verunt. mqltum , plus pe-

L

tent v,ab eo.

tür,

- Breuicomm

&i commendat

; ; 49 Ignem

dei multa cy

quacumque hora venerit, illos inye-

quit Euthymius : paftores enim Ec-

aliorum falut

nerit vigilantes.

Jly.) Nor

clefiz imprimis noverunt , aut certe

39. Hec antem fcitote , 69c. ) Vide

noffe debent , quid Dominus ab ipfis

Wendatum ,f

Matth. 24. 43.

& ab ipforum fubditis requirat , &

Tinus- comm

Vigilaret utique , &$c.) Supplen*duvm

illis Domini voluntatem aperire. F'e-

m eff,

eft, üt perfecta . fit . (imilitudo : fed

Ditg;,.

|

qua

cit hoc Paulus, qui fe affirmat AG.

Wagnitudine

quia fcirenon poteft paterfamilias,

20. 27. Nomn enim fubterfugt, quo. mi-

otum,

hora venturus fitfur , propterea fi fuz

i

nus Annuutiarem vobts omne confilium

domui , & fupelle&ili confultum ve-

Dei.

B

A. Ipney :

lit , dum furem timet , perpetuo vi-

Q

Ug [

fquunt.

Vapulabit »utis. ) Cadetur imultis

*

ibug

alio v

gilare debet. Reliqua vide apud Mat-

/]

plagis , gravirer punietur.

theum loco citato.

49* Qu autem non cagno'vit ; 5 )

ttnote effe

47. lile autem ftrvus.). Addit difcri-

Scilicet voluntátem domini , quales

V lentit Mu

men inter malos fervos , quod alii

Aperioribus 1

plerumque funt inferiores fervi , qui

durius , alii mitius fint puniendi, ut

voluntatem domini non perinde ex-

lpen Vegj

majorem terrorem incutiat malo illi

ploratam habent, ut cconomi, &

oc Videtm-

fervo familie

pgæfe&o , de quo pro-

toti familie prefecti,

T 3. aj

xime egit.

NLLEC

Er fecit digna plagis. ) Contra vo-

P 4!07[ ml'"ere

Qui cognovit voluntatem. Domini. )

luntatem domini faciens ,, quam ali-

Qualis eft ille, quem dominus con-

quo modo cognitam habuit.

gllüd, apud N

ftituit fuper familiam fuam ,cui con-

Cui multum datum eff.) IMulta dona,

lBtém voc

credidit difpenfationem rerum fua-

& gratia copiofa & multiformis,

-

t;dm Mätthæ.il

rum , & cum eo communicavit arca-

t

Multum quarerur,) Multum in. ex-

Yolo

LUE

na omnia confilii & voluntatis fus.

tremo judicio ab illo exigetur ,

ar

J

» fihi]

7! at

De futaris paftoribus efl. bic férmo , i'ni

enim eft; ut datis a Deo donis & ta- p

LE

*3

j

i

33l

;

- CAPUT XL

n5 inve-

- 49. Ignem ve

:

ni mittere in terram; & qui d vglo , nifi ut ac.

cendatur ?

i

-

e poffidet,

/Mat

$o. Baptismo aute

m habeo baptizari: &,quorhodp coar&tor,

usque dum perficiatur?

.

ia

L]

oram hacit

$1. [-Putatis, quia pacem veni

dare in terram ? Non, dico

» & ancil-

Vobis, fed feparationem..

.

$2. Erunt enim ex hoc qui

nque in domo uüä divifi, tres

on fperit,

: 3

-—1

in duos, & duo in tres dividentur

üs cum in-

.. S3. Pater in filium, & filius in patrem fuum: mater in fili-

am, & filia in matrem,

&focrus in nurum fuam, & nurus in

m domini

focrum fuam. .

!

roluntatem

x

Tta

meL

gis, vapu:

Ws

, multum.

-

Evangelii ubique graffetur, & illius

lentis in fuum & aliorpim bonum uta-

tur.

, plis pä-

^vi cadatimpietas. Aliter legit textus

E? cui commendaverunt multum.) Pro,

Grecus , nimirum , & 4uid volo, ff

49. Ignem

cui comnendatum eff multum , cujus fi-

jam accenfus eff , fed noftra leQio re-

dei multa: commiffa funt procurandx

tinenda eft, &

Vide

n

Maldonat.

plïæferenda.

-

aliorum falutis, &c.

xts enim B-

Plus.) Non plus quam fitipfi com-

so. Bapri[mo autem babeo Laptizari.)

y , aut t

mendatum , fed plus quam ab €o, cui

Baptifmum habeo , quo baptizan-

jnus 2b ipilsy

minus commendatum , feu commif-

dus fum. Paffionem & mortem fu-

fum eft.

gquint

am baptifmum appellat, quo quafi

aperite 2

Petenz. ) Petetur , exigetur, pro

fluGuantibus aquis erat inergendus ,

affirmat A

magnitudine & multitudine commif-

juxta illud : £em in altitudinem maris,

forum.

í Ilgf'u 'l*"" v

& tempeffas demerfiz me. Pfalm. 68. 5.

gt :an]l./init

49. Ignem weni mittere im terram.)

uomodo coartcor usque dum perficia-

u fequuntar deinceps aliquot ver-

tur! ) ld eft, magnopere me coar-

Qdefur qultis |

m

fibus alio videntur fpecare, & alio

Gat, angit & contriftat dilatio paf-

tempore effe a Chrifto pronuntiata,

fionis, defiderem quam ocyffime ve-

u

'.,

;'Wif ! 6[' )

ut fentit Maldonatus ; quare nec cum

nire, & perfici.

;mini !

qus

fuperioribus nexus quarendus anxie. -

SI. Putatis quia pacem , Gic. )

| Vide

lgnem veni miütere : terram, &T c.)

dicta Matth. 1o.

g fevi ,

vimus.

34. ubi hoe explicaf

, petindt 9*

Hoc videtur effe quod Matth. cap.

xcorofm

JO. 34 ait : Ne/ize arbttrari, qeia pa-

Separationem. ) Oiauteicquoy, fepa'-

cem veni mitere ip fevram , mon veni

rationem in partes.

pacem mittere , fed gladzum.

Itaque

52. Ex boc.) lempore.

) 6

ontta va

. quama 3

quod. apud Matthzum gladium, hic

lt

ignem vocat,

Vide qu« dixi lqco ci-

filia, & nurus , ut patet ex fequen-

dont |

tato Matthzi.

tibus, nam focrus

Mi

^ Er quid volo, ). Id 'eft, nihil aliud

ter.

/eadem. eRi quz ma-

jriformi

[Ultum in

volo , nihil eque cupio.

In dui.) Adverfus duos, fidelibus

j

N::/i st accendatur. )

Ut ignis hic

ab iis, qui in infidelitate permanent

xieu

&

totum mundum corripiat ; & gladius

Q douiS

l:rï

-

düïidemibus.

L]

-952

EVANGELI SECUNDUM LUC.

x

-

?2

M

-54. m Dicebat autem & ad tu

rbas: Cum videritis nubgü

?^ orientem ab occafu, ftatim dicitis

6

: Nimbus venit, & ita fit.

7 -78$. Et.cum auftrum

V.Occlaþof;e G

t.

"

flantem , .dicitis-: Quia æft*us ierit) &

", i i

56. Hypocritze , faciem coeli, & térree noftis

Aterminana

probare :'-hoc

:

autem tempus quomodo non probatis?

g, indgn

s

j 597.-,..'Quid autem & a vobis ipfis non judiga:is , quod juftum

.

frtatis:

»Mat /58. ; Cum autem vadis cum adverfario tuo ad principäm :

d mpifa

$?5 in via da operam liberari ab illo, ne forte trahat te ad judi-

huii : H

.cem,& judex tradatte exa&tori, & e

rem

:;ä&or--mittat te in carge-

T. À Deran

- $9. Lico tibi

, non exies indä, donec etiam /novifïïmum mi-

: 4l deG

nutum reddas.

fcrificiis e

—

2

2 Et tef

-Qmunibus (;

: 3' NOH, l

CAPUT.

P

1militgr pe

- 4 Stcüt j

21

^te, & occi

$4- Cum"videþrifi: nubeg, &. £.) Nu-

Quod jufium e/i) Vos' judicate,

t omnes f

bes enim furgens Judmis ab occafu

quod oportuit. vos intelligerc.

demonftrat vapores aqueos , e mari

589- Cum autem "vadis cuzm adver[(az

mediterraneo folis virtute elevatos,

rio 1u0,6c.) Vide di&ta Matth.

$. 25.

ümilitey pe

& brevi in pluviam folvendos.

Vadis.) Coactus,

Nimbius. ) " Meog, smber, p/"wvia.

ut te fiftas judici.

& abillo .citatgs,

. Vlcleba

-55. 4Effus eri£. ) Nam aufter u-

dais

d principem.) d magifiratum , gq

x

volat.

per regiones ficcas &— calidas in-

ü(!X)Ol)T-a.

4g wia.) Ante

*

I

56. Hypoerira , 8'2. ) Hunc loc(um

dicis pervenias.

quam ad tribunal ]u-

! F urus, f

explicavimus Matth. 16. num. 4.

Liberari.) Ut libereris, controver-

X0g ]

Hoc autem tempus.) Adventus mei,

ittetey dum f

fia cum adverfario compofita.

Bliseorum mi

- & regni Dei propinquantis.

Exatlori. ) w;»oc'—ufro()x, is eft

; quem

57. Quid autem $. a. vobismetipfes

Matthazus vocat

ómyeérqp, id eftmi-

TUn, Quàs g

non judiatis , 6c.) Occurrit objectio-

niftrum , execut

orem , & exactorem

Cs inema

ni turbz ac vulgi , qua fortaffe dice-

debiti.

Atam riffim

rent fe fcripturarum imperitos tempus

59. Nen exies.) Exibis.

n Judg (;

adventus Mefífix notare non polle,

Noviffizmium minutum.) Aeroy. Vi-

lios

* $37 aff

1

aitque ea ipfis fufficere argumenta,

de dicta fupra hoc cap. nüm. 6. Vide

tull

Wm tr

qu& quotidie viderent & experirentur,

tt* debs

etiam Matth. 5. 26. qui quadrantem

ut de illius adventu & prafentia certi

dixit, continebat autem

uadrans duo

Vide:

M oj

effe poffent.

minuta.

Senfus idem eft, fignifica-

ür hOC fl

Noz judicatis.

tur enim pro minimo qüoque debito,

Íe

exdhmar

t

: intclligi;is.

) Non difcernitis, non

aut peccato fatisfaciendum. effe,

Atl

anm

e[fe f.

^

—

x* at g*

33

3

(is nobem

CAPUT XIHI

L ia fit

sent, &

Occafione Galilæorum in [uis- facrificiis interemþtorum;., C? eo-

vum, qui in Siloe corruerant , bortatur ad peenitentiam , alioqui

exterminandos inflar. ficus. infru&tuofee ; -arcbifynagogum | redar-

bare hoc

guit , indignantem , quod Jabbato cura[]et mulierem a [piritu . in-

d juüum

Jirmitatis : comparat regnum celorum grano fiapis , ac fermento:

de angufla porta , €&?. quod quidam claufo oflio fruftra pulfa-

rincipem,

: ad judi

bunt : Herodem dicit oulpem , &? Sferu[alem ob erudelitatem

Juam . deferendam.

in cme-

Derant autem- quidam ipfo in *—tempore'(, nuntiantes illi

H

(imum fti

de Galiizdis, quorum fanguinem Pi

latUS mifcuit qcum

facrificiis eorum.

z

2. Et refpondens dixit illis: P

utatis, quod hi Galileei prze

omnibus Galilaeis peccatores fuerint, quia talia paffi funt?

4. Non , dico vobis : fed nifi poenitentiam habueritis , omnes

UT

fimiliter peribitis.

& o€&to, fuprä-quos cäcidit turris ib Si.

- 4. Sicut illi decem,

—— À

loe, & occidit eos:putatis, quia &ipfi debitores fueriut prae-

ter omnes homines habitantes in Jerufalem ?

-

y jlicitt,

LI

.

gere.

$. Non, dico vobis : fed fi peenitentiam non

habueritis, omne"'v,s;;

um ulierje

fimiliter peribitis.

flatth. $25

& han& üfnilitudinend: ,Arbore

m- fici

yillo citatus,

| 6 Diclebat autem,

ha-

Tt'3'þ

:'/fmm"h "

I. llarum/fknguinem Piatus, 6c.)

Ovznes. )!Täm Judei,quam Galiläeþi.

sibunal j

Quos Pilatus occidi jufferat,

3.'-,Similiter.) eo'XUTég *€Qque, iti-

interea dum facrificarent , ita utfan-

dem, perinde ut illi.

, controYe

fità

guis eorum mifceretur fanguini hoftia-

Peribitis.) Divinaultione oppreifi.

rum, quas offerebant.

Caufa hujus

4. Decem 65 odlo.) Jerofolymite.

j d ) qucïfl

cedis incerta . eft.

Plerique tamen

Cecidit.) Non ita pridem.

"vs lde "

fa&am exiítimant , quod fectatores

In Sile. ) 'Vurris ad fluviolum Si-

i exatoret

effent Jude Galilzi, cujus mentio eft

loe «dificata.

S

Delitores. ) Rei hujusmodi pons

A&. 5. 37. afferentes Judzos Dei fi-

lios nullum tributum Cafari perfol-

ac mortis propter fcelera, quibus prg

o Vi

Vide

vere debere.

ceteris effent Cooperti. .

QO. Pr& omn

jbus Galilæi:þ pecuraræ.)

6. .4rborem fíci. ) 9igni

ficatur fynà-

Mdf 4nt en

Videtur hoc fuiffe judicium vulgi ,

goga, que in vinez, hoc eft in mün-

qudrans d

do , plantata eft.

|

ü 1602

ut exiftimaret, eos , quos Deus permi-

Et venit.

LEU

ferat immaniter cedi , reliquorum

) Significat frequcn'tgr ve-

X

J debitOr

otnnium eíTe fceleratiores.

ni e.

i

ffo

4

,

^

3

EVAN GELII SECUNDUM LUC.

D.

habebat quidam plantatam in -vinea4lfqg', & venit quærehs

fru&um in illa, & non invenit.

7. Dixit autem ad cultorem vinese: Ecce anni tres ïunt,

1 Kt

!

ex quo venio quarens fructum in ficulnea hac, & non inve-

T*-

rificabat

*j

d M

nio: fuccide ergo illam: ut quid etiam terram occupat?

8. At ille refpondens; dicit illi: Domine, dimitte illam;&

Dato cut:

hoc anno , usque dum fodiam circa illam, & mittam ftercora:

L. oportet c

Q. Et-h

C

die fabb:

fuccides eam.

juidem fecerit frué&um : fin autem , in futurum

.A5 Re

IO. Erat autem docens in fynagog

a eoruüm fabbätis.

( , unu

11. Et ecce mulier, quae habebat fpiritum infirmitatis an-

aut afimui

nis decem & octo, &

16. H

erat inclinata, nec omnino poterat

furfum refpicere,

ecce dec

Tabbati?

s2. Quam

E

9. nni fre.; funt.) 'Tres ahnös di-

6jus: & o

xit confentanee ad naturam ficus, que

predicantis anno fynagoga paäit.e-n-

fiebant al

tiam agere negligens excinderetur, ta-

men

primo nonnunquam anno aut fecun-

hrifti mediatoris interceffione

18. D

do, certe tertio fructum ferre folet ;

fadum effe, ut adhuc aliquantulum

&llimabo

quod fi tertio non ferat ,' nunquam

vindicta differretur, dum rcliquo us-

latuta vidéatur.

Fortaffe tres anni

que ad mortem tempore, Chriftus fi-

19445

funt anni totidem ,

quibus Chri-

culneam ftrenue colens, id agebat, ut

ftus Evangelium jam predicavic, &

ad fructus ferendos redderetur ido-

fru&um a ficulnea fynagogz expe-

nea

R—.

étàvit.

Et fí 7u;dem fecerit fru&u;n,) Im-

Gtüuà , tot

Terram occmpat. ) — eyu» xwragcye?'?

perfe&ta eft oratio, fupplendumque,

Drono vulty

terram otie[am detinet,

Quz alioqui

ficulnez parces ,

ec illam excides. "

rf v

fructum poffet facere, fi melioris in-

$n antem. ) cel

À

Veletiam

d& Lueyt , abioqui , ffm

Wpicere,

dolis arbor fubftitueretur.

minus ; i autem fructum non fecerit.

I2. Dip; |

verti poteít , zérram ineriezm reddit ,

In futurum.) Poftea , quando pla-

vel zefrutizferam.

Solent enitn arbo-

cuerit.

Dïmitceris1

NNon dicit finito hoc quarto

res, prefertim magnae & fucculente,

anno, necenim urgere vult dominum

--

UM

qualis eft ficus, omnem circa terrz

ad fuccidendum ; fed ita relinquit

humorem exugere, & quid

quid pro-

prudentie domini, ut non fiz adver-

I^. i i,

pe eft foli, fterile reddere.

faturus, etiamfi in plures annos exci-

QU necoff

g. Urgnue dum fodiam circa tllam, $c. )

dium fit dilaturus.

um

j f

Significatur affé&tus boni coloni non

Sucezdes, €/c.) ^ Quod fieri folet'

efe

Vim f

libenter arbores fuccidentis, & quod

fructus ficus non tulerit, culpam po-

in ignem mittes : Narm ommis arbor»

&i

l'aryf'[ r »

que non facit frutlum bonum. excide-

1 gratias

tius in fe , quam in illa conjicientis.

Tum

&fir

: *

Fodiam 6f mittam ffercora. ) Dum

£ur ,.Éf in ignem mittetur, Matth. cap.

COH&tum

omnem illi curam & opportunam dili-

7: I9-

gentiam adhibeam, ut fructus afferat;

4 d

cln/

nem efficientem infirmitatem.

II. Spimritum . infermitatis. ) Dæmo-.

ana

fignificatur autem, quod quamvis di-

luclinata.) Incurvata, propendexis,

du fali,

vina feret *juüiþia , ut tertio Chrifti

F C

CAPUT Xl

335

I2. Quam cum videret Jefus , vocavit earn a

. querens

1

Mulier, dimiffa es ab infirmitate tua.

1 fe, &ait illi

ter ft,

13. Et impofuit illi manus, & confeftim ere&ta eít, & glo-

rificabat Deum.

:

*

noiwe [f

ypat?

14. Refpondens autem archifynagogus

,indignans ,quia faxb-

lm .

bato curafet Jefus, dicebat turbae: Sex dies funt, in quibus

nf d-

oportet operari: in his

ergo venite, & curamini, & non in

die fabbati.

j futurum'

-x$. Refpondens autem ad

illum Dominus , dixit : Hypocri-

s.

te , unusquisque veftrum fabbato non folvit bovem'fu/um,

miratis d

aut afinum a przefepio , & ducit adaquare?

p potent

16. Hanc autem filiam Abraha , quam a

ligavit fatanas ,

ecce deccm & o&to annis non oportuit folvi a vinculo ifto die

fabbati?

;

——

Qu

17. Et cum hac dicere

t, erubefcebant omnes ad'värfarii

ejus: & omnis

populus .gaudeba; in univezfis, quae gloriofe

n ponitet

fiebant ab eo.

i

inderetur, t« -

imercellone. -

318. Dicebat ergo: cui fim

nile eft regnum Dei, & cui fimile

seftimabo illud?

*

iliquaneulum -

« Mat

n rdi u us

rpiiït

I5.3E

, Chrius --

I9 Simile eiit grang fina

pis, guqd acceptum homö

ln Mar.

u agebat'» u

43l

jjretur 1*

cernua , toto corpore incurva, & . Is 5 vemire, & curami;zi.) Quafi

—ru&llfm-) I :

dicat : Non xgre fero, quod fanemi-

prono vultu deflexa in terram.

ylendumq

- Surfum vefpicere.) oigere caput,

ni, nec vobis beneficium fanitatis in-

im excices

fufpicere.

video, fed pro ratione otficii mei ve-

, dlagis )

I2. Dimif.

4 e$ ab infrmitkte täa.)

to, nefabbatum violetis.

; of fT

Dimitteris, liberaris, curaris ab in-

IS. Hypocrite.) Proptera vocat hy-

gando pl -

firmitate tua; tunc enim dimittebat ;

pocritas, quia cum id invidia face-

, hoc qui?

tunc curabat, cum hec verba dicebat,

rent , religionis ftudio fe facere fimu-

jl dominim «

& his ipfis verbis curabat.

u relinqm

I3. Et impojuit il manus. )

Non

Nen folvir.) Nonne folvit? Con-

uod neceífarium id effet ad fanan-

vincit eos ex propria eorum confue-

s f at

uafi dicat: Vos folvitis die.

5 ao .

dum, fed "ut fignificaret in fe fitam

tudine;

effe vim fanandi.

fabbati afíinum aut bovem , & folvi

Gloriffcabat Deum-) Laudabat Deum,

vetatis hanc mulierem vinculo mor-

j i D

bi à daemone indu&ti.

ais

m

& illi gratias agebat. agnofcens divi-

WWM 1

o

num beneficium per Chriftum in fe

17. Erubefcéban:. ) Quuia quidre-

collatum.

fponderent, non habebant..

Müthv CJP !

14. drchifynagegus. ) Ptæfe&us il-

1n univeríis.) Per omnia ; propter

uniyerfa.

lius fynagogaz.

19. Ssmile effimalo. ) Og owo'e ,

71

al

Quia fabbato cur

4ffet. ) Quafi pro-

tat

pterea Chriftus fabvb;mxum violaffct.

affrmilabo, Rel.iqtfa viqe Mä.tl".h. cap.

Pmpendfnh

9

^

3

36

EVAN GELII SECU,NDUM. LUC

—

in.iiortum fuum, & crevit, & fattum eft

in arbofem magnam, - 7-48. Ib1

& volucres coeli requieverunt in ramis e

jus.

dam, & |

20. Etiterum dixit: Cui fimile zeftimabo regnum

XDei? :

5 Mat

21. b Simile eft fermento

-vos autet

7

; quod acceptum mulier abfcon-

| 49 Rt

1333 dit in farinze fa

v

a tria, don:c fermentaretur totum. -

& Auftr

22. Et ibat per civitates; &

ens in Jerufalem.

Cai*cEII,a?docens, & iter faci-

I5

Ami, &er

23. Ait autem illi

C

vantur? ipfe autem dixit ad illos:

juidam : Domine,— H

pauci f;in't,--q-uiv'fal-

T .

c Mat

3ili: Exi

m

24..c Contendite intrare per anguítam portam :

"

I3.

quia mul-

áMat

d dico vobis, quserent intiare, & non potucrunt.

m &f

25

25 d Cum autem intraverit paterfamilias, & clauferit ofti-

dummor,

um,incipietis foris frare, & pulfare oltium, dicentes: Do-

mines; aperi nobis

^ & rcípondens dicet vobis: Nefcio vos,

unde fitis:

: ïX:finbulare :

26. Tunc incipietis dicere: Mandüucay

]

imus ;:orgm tä, & bi-

L A

bimus, & in plateis nofiris docuifti.

eM. at

. Fergs,

27. Et dicet vobis. e Nefcio-

ts Matrh

. 23

vos, unde fitis. Lf difceditgv:a

f Pl

me omnes operarii iniquitatis.

um viderjs

6

NI at..

9. Etecet

28 Ilbi,

25.41.

Mii, f

M* s Qum x

5 1868f &/deincepsx, ubi qu& hicï ha-

cipere. ld autem fiet quoad oinnes

um il

bcntur explicavimus.

in novitiimo judicii dié, quo auteim

2Q2. lter f actens 1n 7cru]4!em. ) Pau-

ad fingulos, ftatiin 5 morte.

« Motcidente

T Conyerf

latim ad.Jerufalem accedens , u'ifta-

dnctpitris foris Hore, €5 pu fave offi-

. Büchtionen

tuerat predicationem, & vitam finire.

um.) Foris /1471/65 0/?17::2 p—zf?&rg, in-

A vos, li 1

23- e pauci fumi

qui. f* vantur. )

quit Beda, «f z &earerzm. jorte jeere-

Num pauci funt?

Eüftitione.

*

10$ , imifericordiam4 quam neglexeruut ,

*

( ?mm ]ure

I

24. Gonutendite istrareper anguffam

A Deo frufira fl

49l are.

ft'mn;, u

timi«

portam. ) Pér ar&am illam vivendi

-Nefzéa vos. )

V

rationcm ; que fecundum Deum &

25. I2.

]

id« dicta Matth.. cap.

'x.ïj»: æll Ca .I 4

:'s. 31' Pi::ri gg:i

[z

virtutem eft , quz ardua & difücilis

I6. Mandaucavtmus coram te

., &fc. )

, à€ propterea a paucis limen illius

Id eft, tecum, te prefente, in eadem

teritur,

.

domo, & fuper eadem meufa.

Ade lg, T

Quarent :

t [)m

are. )ï, In regnum calo-

In plateis moffris docuif?. ) Audivi-

il perfuadere

rum , ut falvi |fint.

mus te docente

;

m: fuimus äifcipuli

Et mom poteruzt. ) . Quia reli

3

&a an-

tul.

* ettim illu

guftà porta, latas infiftent peccato-

] ntnmbam (

27. Nefcio wvos unde fitit.) Nihik

rum vias, quz non ad

Vfalu*tcm ducunt,

moror unde , aut qui fitis , an vicini,

32 Dlrx:

[2

fed ad exitiuin.

an familiares, an cognati fueritis.

j

Crder

Q$. Iutraveidt paterfamilias, &f clan-

aülulfï

ePh

lp

Jerit. offium. ) . Cum decreverit Deus

Operarit iniquitatis. ) 6pqdrai TÜG

1fa

&Ómíag, quiin vita injuftitiam « ini-

?h li

ter

quitatem Operati eftis.

J

ne-m-iquem:'ampl-iu)s in vfuum regnui re-

l

[0771 ü

c A P U T/ X*m.'

337

Bursi M

-28. Ibi eqri't fletus, & ftridor dentium : cum viäeritis Abra-

ham, & lfaac, & Jacob, & omnes

E

H

n De?- -

/vos autem expelli foras.

ProPþetas in Tegno De1 ,

TPYRTS

49. Et venient ab Oriente , & Occidente

l

& Auftro ,. & accumbent in regno Dei.

T,X & Aquilone

Xer fac

"

309. g Et ecce funt n

:

£Mat.

^mi, & erant noviffimi.

ovi,iïimi , qui erant prlml,& funt pri-

»

3 *

19.30.

& 20.

b qu i

- 31. In ipfa die accefferunt quidam Pharifzorum , dicentes

16.

"jdli: Exi, & vade hinc : quia Herodes vult te occidere.

.

Marci

quia ul

32. Et ait illis

.

Ite , & dicite vulpiillitecce ejicio daemo- ro.3r.

f

nia, &

fet o* 1 fummor.

anitates perficip hodie , & c,ras* ; &tertia die con-

s

€

Yteg; D0s -

33. Verumtamen o

portet me—hodie ,&cras, & fe.quehti die

(cio VO - æTïnbularf:': quia non capit pþpphetam perire extra .

[

Jerufalem.

- 84. ^ Je-

ltea&bi'v"

!d

Q9. Hletus, &5 füridor dentium.

) Vide

rum. Herodem vülpem appellat pro-

QV.di'&a Matth. cap. 8. I2.

pter caliditatem & verfutiam.

icedite : 1

Cum "viderttis Abrabam ,

-ö'c.])' Vide

Hodie & cras, &c.) Quafi dicat , ali-

'"di&a Matth. c. 8. 11.

quo adhuc tempore damonia ejiciam,

-30. Erecce funt noviffimi ,6/c.) Sunt

& infirmos fanitati- reftituam ,. &c.

ultimi , fcilicet modo , tam rei veri-

/

?g. l

tate , quam veftro judicio , gentiles

INec ullus geftorum meorum curfum

inhibere poterit , non vos Pharifzi,

inquam illi, qui venient ab oriente ,

non ipfe Herodés, in cujus poteftate

& occidente. , & tamen mirabili re-

non eft vita mea, quam fuo tempore

, quo auten

rum converfione primi erunt preter

volens ego, & non coactus a

ts

expetationem veftram , ficut vice ver-

quo-

( t

piam, Patri meo reddam.

ufart M

fa vos, qui modo primi eftis Dei

Tertia die con[nmmor.) Poft aliquod

cognitione , patrum genere promiffio-

* &l( j(h'e'

mum jure, & regni celorum expecta-

temporis fpatium . confummabor per

nj

Jexeruy

tione, ultimi eritis.

pafttonem & mortem.

Vocatur mors

Vide di&a-M at-

confummatio , quod in morte Chri-

thzi cáp. 19. 39

ftus omnia.confummaverit, omnibus-

at

3I. Pharifaorum. ) Mlale

-

in ipfum

animatorum.

que otficii . fui

partibus Vpef'fun&.us

'Mi "'9 6"" )

Vade binc ,

&c.) Cönantur Pharifzi

fuerit.

D7 ip &i

33. Verumtamen 0þort;;t me hodie &5'

Chrifto metum incutere, ut fi poffent,

cr45, £0 ) Quafi dicat : Quamvi

ld

illi perfuaderent, ut folum verteret;

T

hudisi

nec enim illum ferre poterant, a quo

brevi tempore vicurus fim, tamen

;

u$

ülóp

ild ipfum .tempus, nec Hérodes,

contutabantur & arguebantur.

nec alius quisquam brevius mihi fa-.

t

NIl

s082: Dicite vulpi i. Y Dum Chriftus

cere poterit, quin toto illo.ambulem,

)

cisl;

Herodem vulpem appellat, videtur

id eft, officio ineo fungar. - 4eulare

TE

voluiffe Pharifzis oftendere fe obje-

enim,hoc loco vivere fignificat , &

^ [Ll'fw 'fn.g T

€to Herodis terrore non commoveri;

operari, quemadmoduni Joannis cap,

j

ncc propterea fe minüs libere locutu-

qiiam &

023

dicitpn- js(mäkld!c dum /gfem

Bi&(. cam C"c—»m. Mmacb. T.FI,

u.,

-

^

D

35

EVANGELII SECUNDUM LUC.

bMatt -

34. ^ Jerufalem , Terufalem , quee occidis Prophetas , & la-

.A Btt

-23:37. pldas eos , qui mittuntur ad te , quoties volui conregare fi-

3 n

lios tuos , quemadmodum . avis nidum fuum fub pennis , &

dJcens f

noluifti 2

! At

35. ]:,cce relinquetur vobis domus veftra deferta. Dico au-

x dimif

tem vobis, quia non videbitisme , donec veniat , eum dxcet:s.

& Etn

Benedx&us g qul venit in nomlne Domintj -

los n pu.

U APU TOV

biti?

In domo. prmczpzs Phari[eerum bydropicum fal?lm!o curat ojïen-

6. Etno

Dice

dens Legilperitis , ac Pharzfæzs boc licere 3 borum namns am-

Quomodo -

bitionem docet. invitatum in tovil]imo loco 7ecumben : parabola de

$. Cum

invitatis ad ceenam , qui fe excularunt : feguens. Cbriftum- debet

Io loco ,

omnibus. remmtzare , fublata cruce fua , ulque ad ódium anime

0. Et ve

proprie : volens turrim ædtjïcare compuiati przmum

Duic locu

tenere

umptus: comtnendatio [alis.

10. Sed

Mv fa&um eft cum introiffet Tefus in- domum cmufdam

01 utq

E

Principis Pharlfæorum fabbato manducare panem ; & 1pf1

obfervabant eum.,

—-—-—.—

3. Et

? Hydrop.c.

Y

B

Afrops moj

s

ler aqua in

babes ; &I. ad Theü'alomcenfes cap.

Mil catur hum

2z.

I2.

exphcavnmus Macthæl cap 23 35 &

Turefd, a.

-Ambulare digne Deo.

fequentibus. .

*Obtulcnc obti

Nem capit.) oUx :vä&xsfrm ,e» ef

"vis. ) ngg, gallmd ; ut vemt

ajïät/e.

Deus enim ita decreve-

interpres apud Matthzum.

E Phatlfæls

rat.

entimdllm

Praphet.cm ) Seipfum intelligit, vel

35 Donec vcmdt ) Sc1hcet cem-

Y Obabl lits

pus

a Rf//äondem

fi de aliis étiam prophetis placeat in-

telli

ere, dicemus

hriftum urbi Je-

I)mm ) * Vide du&a Matth. cap

ruf.

alem omnium prophetarum eadem

j

2639-

t itet ) L

adícribere, quia maxima eorum pars

Cnrm

Prima ex-

I

Mi snig

]erofolymls fuit occifa.

Ujusdam princtpss Phar;/l:orum Hj

AO

plicatio eft fïmphcuor , facilior, &

Cujusdam.ex principibus Pha-

O0 licere

&extul bene conveniens.

rifzorum , feu ex primoribus fe&æ

$ nj

Extra Jeru[alem.) Hoc loco Jeru-

illius.

Ef(

falem etiam proxima loca ad urbem

Tatentor.

Mandnucare p:mem 3 Ut c1bum fu-

Afþrfl'en um

fpectantia: comple&itur; nam Calva-

meret..

pprehendn

rie mons in quo Chriftus eft cruc1fï-

xus|, fulc extra moema, ut notum

Oäjärmaäznt enum. ) I*acerecne ah-

u 1;(,

e&

quld quod poffent accufare, nomi-

!

Mentun

ftu

4- Jerafalem, 7em/klem, ffc ) Quæ

natim quo fabbatum vxolan vxdere-

* Qide il

tur.

hlc habencur usque ad finem capitis ,

Ti ? M.

A b()v

CCAPUT XN.-

3

e

39

aFt ecce:homo quidam hydropicus erat ante illum. -

iregare f

3. Et refpondens Jefus dixit ad Le

gifp?ritos , & Pharifaeos,

entis , &

dicens : Si licet fabbato curare?

"4 At illi ta

, Dico ai-

cuerunt. Ipfe vero Q,apprehenfumï

"

fanax?it eum,

ac dimifit.

$. Et refponden

s ad illos dixit : cujus veftrum a'ünus, aut

m dicets:

bos in puteum cadet

bati?

:

: & non continuo extrahet illumdie fab-

:

66. Et non p

o*terantx ad hzec ref pondere ilii.

Irüi, (yle"' :

^. Dicebat autem , & ad invitatos parabolam, intendens,

tiofang d-

quomodo primos accubitus eligerent, dicens ad illos:

paribt [

!

8. Cum invitatus fueris ad nuptias , non difcumbas in pri-

94

ifum dv

À

mo loco , ne forte honoratior te fit invi:atus ab illo:

u at

'9. Et veniens is, qui te. & illum vocavit , dicat tibi; Da

huic locum , &

tunc incipias cum rubor,e noviffimum. locum

m

tenere.

30. Sed cum voca

tus fueris , vade , recumbe in novilimd SProv

? u ll(dam

teinvitavit, di

icat tibi : a Amice s5. 7.

gem; & pl

loco : ut cum yegeri; 4 qui.

Iu

EUARU

afcen—' ;

s E

E Hydräpicu)s. ) À H'ydr.opv;- laborans.

bant ) ekpuceo-:extrahere, quam ma-.

lydrops morbus eft, qui latinis di-

nu apprehendere hydropicum, & il-

Ccitur aqua intercus , quod fub cute

lum fanare ; (i ergo ipfi putabagt

zafcatur humor aqueus, quo corpus

Citra violationem fabbati fe boyem

Á &

turgefcit. An hydropicus fponte fe

aut afinum , vile animal, extrahere

ap 292

Obtulerit obtinende fanitatis caufa,

póffe, quanto magis hominem lice-

an a Pharifzis fubmillus ad Chriftum

j nvm

bit e morbo educere ?

um

tentandum , incertum eít : primum

6. Nom poterant refpondere. ) Cum

probabilius,

tmanifefta effet veritas.

ii t

3- Refpendems.) Sermonem exordi-

ens. Fari incipiens.

7. Intendens.

-

obfervaffet.

) Cum atcend»iffet, feþ

$4 licez ? Lácetne ?

l? Magcll. CanA

Cerare. ) Sanàare hominem a cor-

Primos acctbitus.) Loca menfs ho-

poris egritudine.

-

noratiora..

4. Taeutrant.) Licetenim putareat

af ).

-

uptids. ) | Ad nuptiale con-

,

mon licere , nihi] tamen pronuntiare

vivium. .

Wincipibus '

aufifunt, ne forte a Chrifto confu-

Non. difeumbas.) Ne atcumbas , fci-

fe:

tarentur.

licet tua. fponte., & injutfus.

,.mo'ï'lbusl

"pprehenfum. ) Cum illmg manu

Hogoratior.) Honore dignior.

[jr abom ru

apprehenditiet.

. O. Naïiäfïmum locum fenere.) Infe»

(05. Cujus veff

rum a[rnus , Gc. ) Ar-l

riorem locum , àut etiam ultimum,

gumentum eft a minore ad majas pror-

nemine eorum, qui pof't té accubue-

fus, qü4le hibuimus fupra cap. 13.

rant,tibi cedente.

num. 15. Maulto majoris opetis erat

"IO. Uv cume venerir , 6$c. ) : Non fie

vif'ïcïefv

afinum , aut bovem ( quod ipfi facie-

L

*

gni(ï?ftt finem , qu?m ipe&are . quis

N

X

z

x

&

/

-—

340

XEVAN;G-EL—I'I SECUNDUM LUC

"afc*äknde fu

perius. Tuhc erit Atibi L'glor'iä'i'co'räm 'ü'mb'uïx,d*ï,fcurï].

z

Es

ää

| Em aH

- bentibus.

T lls ^rogo i

£

at,

1

25.12.

IT. b Quia omnis , . q

ui fe exal

z

:

tat , 'humiiiabïtU'f , &qui fe

to. Eal

Infra.

humiliat j exaltabitur. -

- fife.

itavera;t: c Cum »»ffaci's

18.14....12. Dicebat autem & ei, qui fe inv

- a Ette

cTob. prandium : aut coenam , noli vocare amicos tuos ; neque fra-

[ tus paterfat

4 7- trestuos, neque cognatos, nequ

rov.

?

& vicinos neque divites : ne

Ciriatis: &

^

forte te & ipfi reinvitent , & fiat tibi retributio. :

] du huc

3

9

I3. Sed cum facis convivium

1VOCADenBeles. debilgs ; clau-

: D

dos , & coecos:

* foc locus e

'hon habenf retribuerä t

.14. Et beatus eris , quia

iþi : ?etljif

1. Et at

buetur enim tibi in refürrectione juftorurm.

E

X

N

| t int*gre :

15. Heec cum audiffet quidam de fimul difcum

bentibus , -dlt-—-

4Mag Xit li : Beatus, qui manducabit panem in regno Dei.-

Pohescste r

d2. 25

16. At ipfe dixit ei: d Homo

ten duerre; f

Apoc. & vocavit multos.

/

-

quidgm fecit coenam r/n'agqanþ;

IS. g.

- Cducirmm &

17. Et mifit fervum fuum hora coenze dicere invitatis

Pv

; . hefo ineufa

j

venirent ,-quia jam parata funt omnia.

- Cenam cynter

- Cipeslto viti

18. Et coeperunt fimul omnes excufare. Primus dixit e

Villam emi, & neceffe ha

?

1 A I

4

beo exire , & videre illam: rogo te;

lum,

-

: H*'äe T exc

h*abe me ?xcpfatuln.

I9. Et

:.numl (]lliïgd C

debeat, f&d eve

'ntumk',j' qui ut þluri-

16.- Cænam- m&gnam.-)

Multis &

9 Wal

mum accidat.

magnificis épulis inftructam, vide di--

p " ia jj

-dpta ad trahe

II. Quia omnis qui fe bxalrar , o

&a Matth. cap. 22. 2. cena hc-ma-

Quafi dicat : Verum enim eft quod

gna calefte convivium fignificat, quod

[ M. M

vulgo dici folet, Omes, &c. videtur

nobis Dominus inftruxit in colis.

-Weltur ad of

enim fuiífe proverbium.

Ita aliqui ;

Multos, ) Honoratiflimos quosque

! A fümtitio f

malim tamen infignes hafce fenten-

-0 füfninic

tias Chrifto tribuere.

& ditillimos civium fuorum, populi

primarios , videlicet Pontifices, Sa-

-Humiltabitur. )

;

cerdotes , Levitas, Scribas, Phari-

E nuncli.o Optis n

liari.

/Id eft, folet Eulþi-

feos , Seniores Judzorum, immo po-

" Cfü f

Exaltalitur.) Solet Q(älcari.

TllCatne

pulum fuuim univerfum , quem pecu-

.12. Frat tibs vetributio.

) -Ben-efïcïï

liari: indulgentia complectebatur..

compenfatio.

17. Mifit fervum fuurm. ) Singulare

Thtnus

» Jf

I3. Deéies.) A'mm&;»oug,v mancos,

loco pluralis, ferves /2os.) Apoftolos

Justa. il

dp

mutilos.

Il ca

intelligit, & alios Evangelii pradi-

T0 jg

$4

14- No» babent vetribuere. ) Vicerti

Catores,

Aliqui Chriftum. incerpr?

tibi rependere non poffunt..

tantur.

; ea.'tl: tll

.

Rerribuetur enim tibi,68c. ) Retri-

d8. Speul. ) ^ A'aG ].L;-ä'g, ex- una,

lffr)m Vi

buet Deus in futuro fzculo.

fcilicet fententia,

ex condic&to.

..

uno con-fcnfquualfi

z

I5. Beatus qui manducabit , &c. )

Forte putavit cor

porales epulas, &

Villam emi, €&:.) Non eft illicitum

Pateg,

t

delicias futuras in regno Dei.

UuXxQe

) Ditg

Orbls I

villang, aut þboves' emere , aut

*

!j 4&1)

"res «

CAPUT X[V

341

| (hfcum-

- g. Ft alter dixit:

Tüga boum emi quinque , & eo probare

."ila?-rogo te ,habe me excufatum.

& qui fe

20. Et alius dixit : Uxorem duxi , &; 1deo non poff'um ve-

nn'e.

'um facis

'"sr. Et reverfus fervus nuntiavithzec c'ommo fuo Tmc ira-

tqufr- T

tus paterfamilias ; dixit fervo fuo :-Exicito in platéas, & vicos

VIt6S : n€

civitatis : & pauperes , ac. debiles, & coecos, & claudos iniro-

duc huc.

E

les, clü- -

22. Etait fervus: Domme factum eft ut 1mperaft1 &ad.

X 3

-

.

-huc locus eft.

b1 re n-

23. Et ait dominus fervo : exi in Vias , &fepes &compel—

de mtrare ut 1mp;eatL,r domus mea.

1bus, dl-

»

Uu3

. 24. Dico

l.

3

rem ducere; foliicitudo tamen rerum

paupereserant, quia virtutis &-cha-

caducarum & ad illas,affeftus & ad-

ritátis auro caárebant:

Debiles, quia

uibus

atis , t

hzfio incaufa funt, ut multi invitati

viribus de&tituti fpiritaalibus ,

coenam contemuant, & illius partx-

vitiis. refifterent :

Caci , quia

1

uccimn

- cipes fuo vitio non fiant.

veritatis non afpiciebant :

Claudi,

dixt e*

quia per viam divinorum præcepto-

dium.

Vilam. ) Arygw, agrum , præ-

rum ambulare nefciebant.

tozo &

Habe me exmjdwm ) Apud doml-

22. Ef adbuc locus ef. ) Nam in - da-

num, qui ad ccnam invitat.

emo Patris met mauffones apgu!ta fumt, ut

19 E

'19. f4g« boum.) Paria boum.

ait Chriftus Joan. cap. 14. 2. fïng-

Multis &

TEo probare illa.). Àn valida fint, &

catur etiam numerum præde&xmco-

qm, videdie —

"apta ad trahendum aratrum.

rum effe implendum, nullumque ex

OI.-Nuntiavit bac dommo /2;0. ) Hoc

locis, qux Deus in cclefti cena pre--

d liacmde

'mücäfy qüod

-dicitur ad ornamentum parabols ,

"paravit, vacuum relinquendum:

L in as

ut narratio fit probabilis , & mori-

23. Ex: 1 vias 6f fepes.) Jubet vo-

bus humainis : confentanea.

Deus

cari etiam pauperes , qul extra, ClVl-

108 quque

furts POP"h

enim , cui omnia funt exploratiflima,

tatem funt, quo üg,mfïcatur nou fc«

xtifices , $r

muntio opus non habet.

lum Ethnicos, qui Judzis vicini emnc,

iba5y Ph:m

Exi cito in plateas, 6c.) Gentium

ut Samarltanos

Antiochenos ,

-

1ndtcatur v.ocatio.

Judai ad cenam

mafcenos , fed alios etiam longe di-

J unmopo'

gen pecu-

' vocati venire noluerunt, repulit illos

ftantes , Africanos, [Erhiopes , In-

Gebatur-

ominus, juffitque hchmcos vocari,

dos, &c. vocandos effe, quod no-

.juxta illud Pauli & Barnabeg, A&o-

ftris temporibus adimpletur miifioni-

Singult

bus in novum orbem.

) ApoR

0108

rum cap. 135. 46 J'obis opertebat pri

0 elll Præ

dl-

mum logu: 'veraüm Dei , fe4 quoniam

In vias.) ln itinera quovis ducen-

repell:t:: Illud, €$. indignos vos jedtcazts

tià, m longe lateque pcu:em;ea regio-

"m mcerpre

"afernt vita (1d eft cong. coleftis, )

nes.

gx lWo

vegce 'comvertimur ad gentes , f C enim

Sepes.): Loca fepibus; cm&a, in pa-

grcipit nobis Dominus.

gos & domos rufticas , ad nationes

fenfu quaü

In plateas , & vicos civitatis.) Per

barbaras , a Judmis fuis. limitibus

eü l]llcltum

omnes orbis reciones & provincias.

mari etiaim , totoque orbe divifas.

auc 1130'

Pauperes ac debiles, &e. ) Gentiles

Comþelc Intrart. ) Slgmficatm* ar^

-re !

34*

EVANGELII SECUNDUM LUC.

.24. Dico autem vobis , quod nemo v1rorw^n 1llorum ; qm

aT Àt

tezem, n

vocati funt , guítabit coenam meam.

25. Ibant autem turbse multae. cum eo:.& converfus d1x1t

bus occu:

,

à

E

ad 1llos,

e Mat..

togat €a.

26. « Si quis venit ad me , & non odit patrem fuum ; &

s 3/

matrem , & uxorem , & filios, & fratres , &forores, adhuc

3 Sic

f Miat.

que poff

10.38.

: autem , & animam fuam , hom poteft meus effe difcipulus.

&16

.27. f Et qui non baju!at crucem fuam ,. & venit polt me ,

M pb

mv

24-

non poteft meus effe difcipulus.

/l WC.

s. N«

28. Quisenitr ex vobisvolens turrim ædläcare, nonne prms

fed fotas

9* fedens computat fumptus ; qui-neceflarii funt ,

fi habcat ad

perficiendum:

ag Ne,. pofceuquam pofuent fundamentüm., & non potue-

rit perficere , omnes, qui vident , incipiant 1lludere la.

&trilis . (

30. Dicentes : qua hic homo coepit ædiücare , & non po-

f , Dari

tuit confummare ?'

,

b

av Aut

-

Jifa)

dens patristamilias defiderium & fum-

plus qe iam Chriftum , aut lz.gem elus

ma liberalitas , cupientis fuas delicias

commuünicare.

,amar e p ,ffumuc.

cum quamplurimis.

. Er qui nonm bajulat , öc ) Baju-

Preterea magna vis & efficacitas pre-

larc crucem-eft ad moitem crucis fe-

Tant

dicationis Evangelice rudes , agre-

rendam paratum elle ; folebant enim

fis, & barbaroq homises a vitiisab-

üt :

qui in crucem. agebantur , fuam ipfi

fnahcntxs, & ad falutis viam addu-

cruc.m ad de&xmtum furphcu locuin

31. Inirgs

«entis.

bajulare.

petitionem

lLapleatur.) Suo deftinato nu/mero.

28. us enim ex 'vaäu y- &fe) Duo—

tfv fufee

24. Qui vocadi ftmt.) Et venire.

'"bus exeiplis declarat non effe rem fa-

liperioriftm

recufarunt.

-

cilem fieri dxfupulnm ipfius, fed eti-

-

Iis,

Nemo vullabi? cenam meam, ) Ne

àm atque etiam confiderandam & pon-

Cügltat )

tünc quuiem cum inutili ponitentia .

derandam, cum difcipulum ejus para-

Dtcts wl

du&l, dolebunt fe 1nV1tant1bUs* fer-

tum effe Oporteat ,' ut quemadmodum

3* Mgar

jam dixit,

bajulet crucem fuam, '&

Q d

At de

vis nom paruiffe.

Neque enim ab

1l

pae

«ternis fuppliciis ad tehcmatem &ter-

oderit mxmam fuam, & omma qus

*

0 OOnüw

nàm tranfiri poteft.

chara ilii funt. -

Tinum,

Terrim. ediffcare. ) Metaphora tur-

26.. Si 7»;1: venit Ad me. ) Ur fe

33 Sic e

mei fubjiciat difciplina , quemadmo-

ris edificationis fiznificatur fufceptw

Ttimiiu 54

dum vos facere velle yidemini.

rci ardug & duffmhs.

umptuss l'en

Sedens. ) ld eft, per otium, &

;

ii

Et non odiz. ) Non abfolute, fed

apud fe.-

CODià il

Tüeuseffa T

cnmpimcuve, id eft, pre me, qua-

Camþutdt ) 4« , m!cul:: fuebdu- .

üntiatiy eq

tenus mihi, aut legi mee contram

cit rationem , Hgmfïcatur attentà &

4 BWIIM

funt

diligens cogitatio.

M

Ne—

A;zmam/imm.) Id eft, vitam.

$9. L ludeve «i. ) Eum ridere,

Qque enim nos, aut vitam noftram

39 ijummare ) Perücere.

;

35 NPque

z*

T iojua.

rJ

2

L

-

L

L

OCe p m xiv.'& XV.

313

E Aut quis rex iturus committere bellum adverfus alium

um i guï-

regem , non fedens prius cogitat , fi poffit cum decem «milli-

bus occurrere el , qui €um vigin'i millibus venit ad fe?

etfus dixit

-32. Alioquin adhuc illo longe a

?

gente , l*egatipgem rni;tens,

fuum 1 &

rogat ea , quse pacis funt :

.

-33. Sic ergo omnis ex vo

bis, qui. non rehuhtüt omnibus,

es, adhuc

fcipulus

quae poffidet , non poteft meus effe difcipulus. ?

34.

nd1e- gMat

i,

.g Bonum ett fal. Si autem fal evanu'erit', in quo co

5

13

tur ?

Marc.

35. Neque in'tetram ,

nequxel in fterquilinium utile eft

yie prius

? 9. 49

fed foras mittetur. Qui habet aures au,diendil ; audiat.

habcaþ ul

*

CAPUT XY.

on pdfue-

,

'S??ii/i& , & Pbarifeis murmurantibus , quod þeccatoräs-lvrecipe-

vet , parabolas proponit de ove , €? dracbma perditis , ac inren-

glllrlon'P?t

Hs , € defilio prodigo ad patrem rever[o , benigneque ab ipfo

31*.«Aut

Jufcepto [eniore filio indigne boc ferente : quantum fit in

d

uper peccatore poenitentiam

. Jigem CW

: cgle gaudium f

»

agenite.

) i

n cudette

I. [ Rant autem appro

pinquantes 'ei4 publ.icanif ;

& peccatores

ut audirent illum.

2s Et

jepunt enim

, fum a

noxium ; reddit enim terram fterilem ;

;plicii Jocim

-

; 31. Itnuseus camn)iffärc 6ellu'm,) Éx-

peditionem / parans , - fignificatur rei

Unde legzmus $m fcrapturis urbes quasdam

ardue fufceptio; quemadmodum &

dra vitlerum [ale feminatas , ut nullum

n ipffs germen oriretur, ut aic D. Hye-

die at

ris.

fuperiori fimilitudine æd?fïcagion'is sur-

ron: in cap. s. "Matthsi.

Locus au-

BUSQ fed eti.

Cagitat.) fieNsusrai , confultat.

tem fcripturg , ad quem refpicit R

ia &pot*

' Decem millibus.) Militum.

Judic. cap. 9. num. 45. ubt. Abime-

n &

PM'R'

* 82. Regat ea qua pacis fent.) "Tta-

lech dicitur Sichem deftruxiffe , t2

ao

ut; fal in ea difpergerer.

&at de pace componenda, ne fi cum

illo conüigatv,k dedgcus rcfergt: & da-

Neque n þärqui!inium. ) Quo ta-

! omnia, q

mnutmm.

men proje&tz resalie utiles funt, nam

( 83. Sic ergo omnis ex wobis , qui zten

poftquam computruerint, facundan-

1 hOl;a t

renuntidt, €$c. ) Uc enim «dificatori

dis agris adhibentur.

z

Foras mittetur.) Utres prorfusinu-

u fquePtia

fumptus, regi expeditionem paranti

:

d

copis militares ; fic ei, qui difcipulus

tilis.

: ogium9 &

meuseffe vulcz, omnium rerum abre-

nuntiatio eít neceffaria.

z

cat, que di&a funt intelligantur, &

g[c';lü! fü h

d)

4. Bonwm eft fal , &$c.) ,yide di&

expendantur ; fuut enim confidera-

( 4gcegtd .

. Matthei cap. 5. 13:

tiorge digniflima.

N

ant antem 4yfrpp;nqu4me:,ff e«)

3

&. Neque in terram. ) - Sal in ter-

ridefb'

ram pï*"oje&q*m , utile non eft, immo

E

Solebant appropinquare, lo-

ao

1

34

EVANGELILSECUNDUM LUC

ao

-4. Et murmurabant Pharifzei , & Scribze, dlcentes : Qula

u At

-

hic peccatores recipit , & manducat cum 11115

n. Etd

3. Ét ait ad illos parabolam iftam dicens:

«Mlat,

nem fubft

4.:a Quis ex vobis homo , qui habet centum oves z & fi

tam:

19:1?: perdiderit unam ex illis , nonne dimittit nonaginta novem in

n. Ett

deferto, & vaditadillam, quse perierat, donec inveniat eam?

5. Etcum invenerit eam , imponitin humeros fuos gaudens:

lefcentior

qum, &

* 6. Et veniens domum convocat ámicos , & vicinos, dicens

i E

illis: congratulamIm mihi , quia 1nven1 ovem meam, qua per-

ierat ?

lidi in fer

7. Dico vobb, quod ita gaudlum erit in coelo fuper uno

Bescraene r a

peccatore poemtemlam agente , qUa*n fuper nonagmta novem

II A as

Juftis , qui non indigent poenltentla.

$. Aut qua& mulier habéns drachmas decem fi perdlderlt

. WüS dixit,

ümma Jetiti

drachmam unam , nonne accendit lucernam, & everrit domum,

* tüm filtum f

& quserit dlhgenter , donec inveniat ?

- Bom WJA

9. Et cum invenerit ; convocatamicas , & vicinas , dlcens.

glï jid enim à

- Wt Denm

Congratulamlm mlhl, qu1a inveni drachmam, quam perdlde-

Tedeuntes ]il

ram ?

'etim Chrift

ro. Ita dico vobis gaudium erit coram Angehs Dei fuper

A$ ovicula;

uno peccatore poemtentmrz agente

3 Ovile-ten.

-

N

1 I. A1t

Pmmcentu

du

"p D

* pitbat,

) Dlmfm;.]

Jebant verfari- cum illo eumgae invi-

pter illum peccatorem, qui Deo re-

U omnes

tare ; non enim voluit Evangelifta,

'conciliatus eft, qux propter alios not

Dis] peccatore

fa&tum unum fingulare re:.enfeze, fed

occurrit :

fic mater plus gaudet,

uod

I2. Diyir ,

confuetudinem , quam Pharifei ia

filius convaluerit, quam de con

d

ant.

ln agf

Chrifto reprehendebant.

aliorum valetudine.

E mnum In

Pub/zmm ) De quibus vide dl&a

Qui mon indigenut pæmtemza ) Con-

E. a

cap: 5. 46.

verfione ad Deum, licet nullus fit,

Party u)j

ui faltem ob levm ,peccata poniten-

À

Cllftatum t

Ut andirent sllum. ) INon accede-

tentiam agere non debeat, .

dicere,

bant ad jefum ut, fautorem fcelerum

- üitatis ob

"fuorum ,fed ut ægrot: ad medicum ,

dimitte zobisdebita noffra.

D:v;þ illis

ut fanzn entur,

8. Drachmas decezm.) Drachma eft

E hátyu gmr

Pärtcm 101 ;

9. Peccatores reczpn*.) Ad colloqul-

enus numi argentei æqulvalens uni

um admittit ,

& cum 1111s verfacur,

J

ilio Romano, aut uni regah fopa-

ttlïm 1]][ lel

mbum capit.

nico.

^

RE Quanttms

(4e Quis ex volis laama ) Quis ve-

Everrit.) Adhibitis fcopis n'mveb

ftrum,

DUXNI

u dCfïmvn

fordes domus., ne forte inter illas

N

"Jp deferto.) . In pafculs

numus ]lateat.

Eodem hec fimili-

N Conf i

7. Gaudinm. ) Intellige gaudnum

tudo tendit, quo precedens.

redltatem d]

novum & przfens, quod nova ac fin-

IO. Coram Aagelis Dei.). Mox co-

&t

gulans racto gaudendi. occurrat pro-

r4m , fupereü Latiny. phrafi.

bat, fe]

qll

--

nfmc

*

E

w

-

345

-

H Qüia |

E Ait autem : Homo .,qþuidäm habuit.duos filios :

12. Et dixit adolefceritiorex illis patri: Pater da mihi portio-

nem fubftantiae

A

.x?es ,f -

tiam:.

F

, quae n?e .cpntjngint. Et d1v1f1t llhs fubftgni

fovemin .

*13.. Et no

n poft -rhultgs dies ., ; congr'ega-tia; omnlbus , »v ado-

eniat eam? .

ceaudens: .

leícentior filius peregre profettus eft in regionem longin-

quam , & ibi diffipavit fubítantiam: fuam vivendo luxuriofe.

x,dems F

14. Et poftquam omnia confummalfet fa&a eít fames va-

x

lida in regione il;a , & ipfe -coepit' egere.

(uper uno

H

1. t

a novef

OYI. At 4u?em; & ) Quod ha&e-

rjabolä' vero' ipfa id þoüulabat,

b

nus dixit, confirmat exemplo patris

non potuiffet. pater ille perfonam

perdiderit "

fumma letitia & gratulatione perdi-

exprimere., nifi feciffet.

Libere no-

jt domum -

tum filium fuum recipiestis.

bifcum. agit Deus , & ad. noftram

-Homo quidam, 65c.) : Deum intelli-

voluntatem . accommodate , difceden-

; dieus

git ;id enim agebat Chriítus, ut often-

tes a fe, non prohibet; redeuntes am-

deret, Deum ad fe per ponitentiam

ple&itur. Et non potuiffet filius mi-

redeuntes libenter admittere.

Ipfe

nor bona fua diifipare, quod ad. fen-

nperdide-

'etiam Chriftus fignificatur, qui per-

fum parabolzm,erat in primis neceifa-

ditas oviculas requirebat, « inventas

rium, nifi ea/illi pater indulgentia

Del fupei :

'ad ovile reportabat, qui peccatores

quadam infolita «conceffiffet. ; fignifi-

ad ponitentidm venientes ]xtus exci-

catur,autem , Deum . hominem a. fe

piebat.

creatum , & variis nature « gratiz

i Aït

€

Duos

/

filios.) Per majorem natu fili-

donis natum relinquere in manu con-

lium omnes jufti, per minorem om-

filii fui , ut loquitur Ecclefiafticus

uiþ Deb a

xes peccatores intelliguntu

r.

cap. I5. num. T4..

d

vt aliosnod

I2. Dixit adelefcemtscr ,

& ) Ut

$. d;es. ) Fervet

audet, quo8..

]

I3. Non. pof vmulto

folent adolefcentiores minus fapere,

enim juventus in perficiendis animi

i de cOIl v-' nt j ].

& alienum imperium'fe*rre impatien-

conceptibus.

&

tius, & ad libertatem afpirare.

Le regionem longinqua

m Hs n

a

i )

Cor-

|Partem fubfantia , 6c.) Partem fa-

f -

fcilicet quo longius abefler a. patre,

. nullus

cultatum tuarum , qu& mihi jure hx-

liberius. vivere . poffet.

Regio lou-

at

enitet

reditatis obventara eft.

ginqua , oblivio e. Dei, inquit,D. Au-

Dsvifie illis fubftanztam. )

| Licet fra'-

guítinus lib. 2

uzft. Evang. cap. 33-

;t ; & wdi'cere,

,

ter natu grandior bonoium fuorüm

Xerum etiam illud Pfalmifta: Qzes

pachma efï" j

partem non petiverit , dicitur tamen

qui elongant [e a te , peribunt: perdi-

yival

[2 un

etiam illi divififfe, quia definiens pa-

difüs omnes qui farticantur abs te.. Pfal.

ter quantum junióri dandum eflet, eo

2..num. 27.

?

L-egüli Hlfpal |

Vivenda duxiri

[

niort.

ipfo definivit tantamdem debere fe-

f^. ) Prodigaliter,

O I$ nfovet ,

Porro- licet pater nulla lege,

intemperanter , libidinofe , in omni

aut confuetudiue cogeretur filiis h-

luxu veftium , conviviorum, & cere-

é inter il]&S '

reditatem dividere, non tamen veta-

rorum, quz meretricis amores comi-

, haC fl

batur. Fecit autem non ,quod opor-

tari folent.

E

,

enS;

Pa-

!

Vox *

tebat, fed quod licebat facere.

14- Cuz[umma[fet. )

...;

)

X

Co.nfunnpfiiïcc,

yi

N

Bidn c4U Com. Menocbo ITD VIID

r

.

$46

.EVANGELII ?SE&UNDUM LUC.

15. Et abiit , & adhaefit uni civium regionisillius.

l

Etmi-

- demerce

fit illum in villam fuam , ut pafceret porcos.: -

)9

.16. Et cupiebat implere ventrem fuum

de

20. Et

filiquis, qwspor

1

- €i manducabant , & nemo illi dabat,

*sv

E N

.. XT. Ia. fe autem reverfus, dixitz Quanti mercenar

ii m do

& accum

mo patris mei abundant panibus: ego autem hic fame pereo*

- 9t Di

18. Surgam , & ibo ad patrem meum , & dicam ei : Pa:er,

ettes jmn

?2. Dh

.peccavi ir; coelum, & coram te :

1g.Jam

[ piman,

.dimpamïf 'bona fua: n'mtïä ügn'iüca-

Nemo i"l!:i ;'464'1. )

Aiferva)ban'tuæ

& calceat

tur, charitas , & alia dona Dei.

enim fillique, ut folent glandes, &

Fames valida.) Magna virtutis, &

certum quoddam demenfum illi da-

13 RE

. quorumcumque bonorum egeftas ; in

batur, quodporcis objiceret , ex quo

: du;emus.

tegione enim Jibidinis, luxus. & vo-

non poterat , veritus fortaffe ne ob«

luptatis , non eft virtuti locus. Ali-

fervaretur, & deprehenderetur, quid-

Resccemkqiupe s

qui iaterpretantur de ejpeffate : verbi

iam in cibum fuum convertere;

D

H

g, d

ei ; carebat enim admonitione «

as filiquas multi Patres faculares

E UI

- fuafione , ut perditos mores corrige-

fcientias feris fuavitare refonantes

"It 4

ret,

ut loquitur. Auguftinus, fignificare

- illinum no

15. Er, aliir.

Hebraifmus -.e&' E

putant ; alii voluptates ; alii peccata

.

1

a,

t

ibus pececator non faturatur?

Taer. ) E

* quemadmodurm f[i diceres , decrevit

g

d

: Ptäl' H'atmn

herum

xrere,

F'ortaffe generatim tantum fignifica-

lll 'ïffe&u»,

Adb

&

!

) E^xoA494, emphafim ha-

tur miferabilis ftatus peccatoris, qui

. Mt, t lac

bet ; exprimit enim diligentiam, in-

ad ultimam morum právitatem vene-

rit , qui omni fpirituali cibo deftitui-

- Moveat,

duftriam, ^ artem, qua fe folent hu-

4

Petayj g

. jusmodi niferabiles homines in do-

tur.gratie & donorum Dei.

à um,qui(

mios divitum infinuare.

17. Ia fe reverfus. ) Ad cor,f"a'ä

; Bites,

Ut pafceret porcos. ) Quo nullum

vilius eft. miniftertum.

Porcos ple-

mentem meliórem, intelle&tum dante

E o

ipidi-

vexatione. lfai. 29. 19.

tOntx; te,

fique demones, alii carnales ct

aAl-

Duanti mrcenaris, ) Quot, quam.

I $. Vecay,

tates, alii fenfus intelligunt.

M

multi mercede conducti famuli, quí

donatus putat folum fignificari mife-

funtinfimi in familia. |Porro illi per

-OBütum

rabiliorem illius adolefcentis ftatum ,

LE 7)

/

mercenarios in. domo Déi fignifican-

;Iai.)

n

& per eum miferabiliorem illorum

[-

tur, Qui infimo funt gradu, ficur.in

.'( I:'Mfrmqr vfl

'conditionem , qui fefe diabol

g,inf,

x

;--

familia funt mercenarii, licct etiam

, ^0 du o

vitutem tradiderunt.

Y

"

. fiiug,

4l

N

I6. Deffliquis.) A'

TO TY xeäg'c'n'æv.

ipfi fint fiii.

Aäundquf ponibus. ) .Pane ,cibo

20,

O

"Fri&us eft oblongus, colore fufco,

omnis generis, nihil illis deeft.

Hoc

ideo di

Taporedulci. : Jealis dicurntur, Caro£ze.

;

Adtüm

Fortaife appellantur xtoezri« , quod

£0 4UuTcm.

) Qui non mercenarius,

-

'cornui fint fimilia figura & colore ;

fed filius eram.

*

Vetofinj e

nam cornu, ut notum

Hic.) À domo pater

na f eparatuä.

Y Quod

aQ

'citur,

e&, uäga; di-

Fame

Vüt

lls

pereo.) Wleþïcenariis long?'mïf

Quas porci manducabant. ) In cali-

ferior.

l Venire

dioribus regionibus,ubi magna eft fru-

19. Surgam.) Hebraifmus eft, quo

C Ui ls

- &uum illorum copia

utuntur Hebrzi,cum alicujus operís

n iv ls

D

3 pog;is daii fo-

d de

Vita

lent..

Ndet

exoidium fignificant J qu:iä cuin nihil

Á

CAPUT XV.

l :.bemi-

g0. Jamnon fum dignus vocari filiu

d

B

s tuüs : fac me ficut unum

de me:rcenariis tuls.

, quipr

-20. Et furgens venit

ad þatrem fuumCum atif-em adhuc

]

: |

longe effet , vidit illum pater ipfius & mifericordia motus eft,

arii m 60;

& accurrens cecidit fuper collum ejus , & ofculatus eft eum.

ime pereo:

21. Dixitque ei filius : pater peccavi in coelum ; & coram

Á

& : Pa5

] te, jam non fum dignus vocari fiius tuus.

f erte fcolam

22. Dixit autem pater ad fervos fuos : Cito pro

agj

—

primam , & induite illum , & date annulum in manum ejus ,

*

A ffevabautur

& calceamenta in pedes ejus :

: glandes, (

23.,Et adducite vitulum

f.

enfuit ii d-

aginatum ,."& OCC-i&itä 4 & ,mar;æ

eeret , ex quo

'.du;emus ,& e'pulemlur..

ortaffe ae 07

- 24 ïQtïi'æ

d

joetur, qui

| converter i2

ecurrens. ) N eque enim lenta &

agimus,, federe folemus;. cuinx.aliquid

tarda eft divina mifericordia.

res facularei

agere aggredimur, fürgimus,

e rtfunantt! à

e- d patrem meum. )

.«uem gle.m'enï-

Cecidir [uper. collum ejus , &re. ) Non

NU

tiflimum noví.

rejecit dezenerem , non exprobravit

Parer. ) Patrem vocare ftatuitpro-

vitz turpitudinem, fed: necdura audi-

. alij peccitd

tis filit precibus paratum oftendit fe

on faturaturt

pter noturam ; jam przfertim. indutus

um üg"iäcaf

filii affe&u, quem prius totum exue-

recipere in gratiam. poenitentem.

etoris , Qu

. gat, Ut hac ratione ad. clementiam

92« Proferte ffolamp. imam.) Gracn

moveat.-

z

p2

E

emphafim habent, ri» €oAd», m ewriy,

itatem vele

folam illam, illamprimam ,quafi certam

cibo de itüp

Peccarvs im celum.) In, feu adverfus

pa.

Deum, qui colos hab

3

itat, &in ca-

quandam, & eximiam veftem defignet,

lites.

qua omnium, qu& dormi funt, pulcher-

)' Ad £on, ad

Et coram te. ) In

xima fit. & pretiofiilima ftola , co^j z

] confpectu tuo,

Grece, ve(tis eft oblonga, ad talos

eüeäum du

*

IOG. Vecar:

-füurruas. ) Redipi im

usqué demiffa, tam vixis quam fcmi-

Quot: qu

priftinum gradum, & honorem ffilii.

nis congruens,

famyll, À l

— Ra me fcut senum. de mercexzarits

"nuuinm.) Aureun:, qui ormatus

eft hominis liberi & locupletis. . Hac

Porr il

n

Uuis. ) Ex quo excidi primo ordine , di-

pai fig

] gsenemeve fecundo, rantum at peni-

ornamenta & veftimenta pretiofa, qua

du

ücut n

"£«s me abjcas Ut inquit E

y-*

reverío ad.pasrem . filio tribuuntur,

4 euum

" Tnius.

x

id fignificant, quod probare Chriftus

m

;Nolebat.: Majws effe gaudium faper uno

QO. Cw» anute

m adhne: Jonge. effet--)

Pant:

cito

-Hoc ideo-dicitur, quia & fieri potuit,

peccatore penskctitiam agente , quam [u-

O& fa&um! fuiffe in. fimili: exemplo

pré.mowagrni4 novem , qui gon dgds-

Jis dlv

verofiniile videbatur, & eraf valde.ad

gext pamtentia : neque habere Deum

qercendtt

f

,EïtüiQaämä u,lrl«gä::. prateritorum peccato-

id, quod.ágebatur, accommo datum;,ut

intelligeremus, quam przfto fit Deus

rum , cum peccator ad. illum toto cor-

nl fC

pmws

- « ad. fe venire volentibus , qui cum ad-

de convertitur , quo. minus eum.im

anis Jof

cmi'

" Buc illi longe fint, id. eft, fimul at-

eumdem , aut meliorem etiam ,quam

- que in' ultt

N

"A

quo: ante peccatuin fuerat , ftatum re-

ni$ animi- receilibus. con-

lfmus Cüu q j

; fülia. de vita muta

h

n

"

ftitiat. Namilli adolefcenti antequam

jlicjtt ?

ida moliri i*'nciïgim;:c,-

gic m

E? *v&det . d aiwum- owuxm:.,

pams domo cäkieeäetee » numquam

348

EVANGELH SECUNDUM LUC

7:44. Quia hic-filius meus mortuus erat , & revixit : perie- | * D

rat , & inventus eft. Et coeperunt epulari.

0 T hic mort

25. Erat autern filius ejus fenior in agro, & cum veniret, -

^

& appropinquaret domui , audivit fymphoniam , & chorum.

26. Et vocavit

:

unum de-ferv'is,u&"interi*ogavit, quid hac

| w pän

effent. :

BMas , i

27. líque

dixit illi :-) Frater tuüs venit, & occidit

pätgr tuu*äi

E fbeftr

vitulum faginatum , quia falvum illum recepit.

T gm,ac;

/8. Indignatus eft autem , & nolebat introire.

ilius egreffus , coepit rogare illum.

Fater eiig? :

g

39. At ille refpondens, dixit patri fuo: Ecce tot annis fet-

vio tibi, & numquam mandatum tuum.preeterivi, & num

dedifti mihi hocdum , ut.cum amicis meis epularer :

quam

x.' le

:30. Sed poftquam filius tuus hic,.qui devoravit fubftantiam

d

fuam cum meretricibu

Tw

s , venit , occidifti illi vitulum fagin;f

illpm N

tum.

"

24 A

tipg Bo f

.a.

*

4 Et

:

li: Fili",— tu fer-nperfm'ecy:um es, & ;ämm

J

— E dentior

]

- mea tua funt.

Ie,

A

1

P

L

3 2 Eyqp,ü;- :

——

fortaffe. ftola i-lläfp*rim'a' data. fuefac. -a agro, 8:.). Occüpatus COIgþdiS

Porro minutim difquirere , quid fto-

paternis agris , & fuis.

»^

Tente "

Sympbontam.) Confonanti

TVéttnten

la, quidannulus, quid calcei aut vi-

cordem concentum.

*j

am, COI?'

1 Oinmh p

tlus faginatus , fignificent , licet ad

. d tecum |

tropologiam utile fit ,^ àd fenfum li-

Chorum. ) Saltantium

& t(:ripu'dïig,ri-"

teralem affequendum non eít admo-

tium , vel canentium.

-BIO fratre

dum neceffarium , ut notávit Maldo-

29. Ipdignatus efl autem ,

ff 6') Qlwd

. ferünivar

natus , quia funt parabole emblema-

hic de indignatione filii narratur , eft

- M0 potes.

uedam acceífio ad implendam para-

I

tà & ornamenta ad narrationem proba-

lb

bilem reddendam , & humanis mori-

bolam adje&a ; eft enim verifimile fe-

Su

.bus & confuetudini accommodatam.

niorem filium eo-cafu indignationem

Chrilys ü

'Q4. Mórtuus erat. £9 revixir. ) Mor-

concepturum fuiffe. -... Vel certe non

L Detoriy

tuum dicit , non vere , fed aut opi-

u

ità eft ad rem per parabolam fignifi-

catam accommodandum , ut figaifi-

Vétlos ute,

nione fua , qua cum per - multos an-

e

* , di

nos lon

geabtuiffet, & vix quidquam

cet juftos. indignaturos invifurofque

tores uti d.

de eo -fuäf

etauditum, pro mortuo eum

ponitentibus ; fed tanta Deum. erga

Iedire poih

habuerit ; aut quia perierat ignotis fe-

ponitentes peccatores benignitate ufu-

o

dibus errans mifer ; qüod idem fere

rum j*ut ipfi etiam jufti materiam quo-

t gnificar

eft ac fi mortuus fuiffet , ut . pofterius

dammodo"mynnurandïhqbleic 4S.Ai.£[gän-

),;;x

:

Vi

membrum fit explicatio prioris, Qi

tur.

RUC domus

in peecatis funt , mortui funt , quia

29. Serv

jo tibi)).

i

u Vlultg

gratia carent , qux vità eft ánims. -

familig tum. ^

H

-0nrpne T fqmper mecu

m es) "Tu a-me

QS. Filiuscjns fenior.), Quem fupra.

hactenus /non receffifüi , nihilque in-

temp,

"num. ]

LE E AR

m()n t

ämen

? þHe. '

E

l

*

te nQVif acþidif y ymiärg;r,i suo ,We |

* :

z - ,

Rn

CAPUT kv. & XVL.-

349

ebat , q.uiä frater tuus.

xt: pene

;28. ïEp.ulari autem ,. & gaudere oport

h

:

& revixit : perierat, & inventus eüf

ic mo-'rtuusv.erat,'

m veniret,

MA

!

CAPUT XVL..

& chorm,

K.

, quid hi

Per parabolmh de vjillico iniquitatis. bortatur'adfäciendas. eleemo-

(mas , docens, quid mereatur fidelis , .aut infidelis mammone di-

l ptet tuuä)

fpenfator , quodque tiemo [ervire poteft Deo , & mammone : Le*

gem , ac propbetas u(que ad Joaunem. fuiffe dicit , & nibil de-Le-

Tatet ergo

iurum : nec dimittendam ullo mado uxorem , ut alia

ge peri

vite epulone. & Lazarb

t ann)s "

: vducatur : de di

mendico.

,

x oumquen

cebat autem & ad difcipulos fuos : Homoi quidam erat

:eïubüantïam

x p

/

dives , qui habebat villicum : & hic diffamatus eftapud

i

jlum fapitte

illum , quaf*

diffipaffet bona ipfius.

— 9. Et vocavit illum , & ait illi : Quid ho

c audio de 'te?. red-

L

;, dromi

: de rationem villicati

rTe.

ïon'is' tuse : jam eninr pon,

'the?is Kvill»icAa:

32- Epü'

Xx24-

3- A—IE

peccä't'o'rum fuorüm**,,xquos moónetpa-

l

gpitis COIQHdiä

Jetanter exïcij&ere debeam ab exitio

.

revertentem,

rabola , utomni diligentia & induftria

fe ab illis liberare curent.

lrï'antiami g

Ümnia meatua

fant.) Sunt mihi om-

'fia tecum communia , parum e

me

Diffamatus eff.) Delatus eft, Dela-.«

& mpudlan

*pro fratre tuo vitulum maétaffe , gre-

tores hos diabolum poffumus inter-

pretari , quem Joan. Apoc. cap. I2-

'ges univerfi tui funt , uti eis pro li-

ftilh

8( QO(I

bito potes, & femper potuifti,

num. IO. vocat 4cezfagorem fratrum ,

yi narratt

fl

Icebat autem &T ad d:]lipulo:þta:.)

gki accufet dllos ante. coæjþe&um De: di'e

pdam ?

9

Superioribus parabolis docuit

Ac node.

gifiai

f

"Chrft

; mzfi d/-yïpd

A-EïQ)' Ut qui*dïmparet',

alipuri

us,qua diligentia in convertendis

profunderet, abligurirét bona douii-

h

. peccatoribus, qua benignitaté erga con-

V crte n

»verfos uteretur. Nüunc.viciffim do-

ni, ut illealius de quo fupra c- I2- 45*

T

f-

. cet , qua diligentia & induftria pecca-

"9. Ervecavitillum,6c.) M ocat non

dum

9

in extremo judicio ; namtunc non am-

oliie

.tores uti debeant , ut in. Dei;gra!t'ta"m

plius eric tempus res componendi , fed

j5 ! |

m d

. redire polffint.

in hac vita, per infpirationes , tefti-

intà

tellf ;

M 1—10;7)0 L'.q'uidfzmï

erat dives. )qj Deum fi-

sbenig?

i gnificat.

monium confcientig , conciones', &c.

ül mdtc

a uo-

H.

Vt/lzcum) Ofxpvgf/.öþ-:',æäoübmukz', to-

divites , & generatim homines olä-

:

h bert V

1(163!1'

- tiu$ doimus prefedum

fignificantur

nes, officii fui admonens. *

i

Vi/licdtio;*zi:.) oc'xg

[ciic

;hoc vilico hujus fzculi divites, qui

:ionis domus.

PQHït'æg, A

dmtm )4-

. bonorum, que po ffident,difpenfátores

- fam non poteris villicare-) atïtovop.s'ïv,

; potius temporarii funt, quam dómiuni.

d)

yiume

-fNon tamen hos folum fignificat, fed

domum | gubermare.. cconomi muüunus

higie

jiti

5103

i

P MéDL, Pugper o o obfiri&os

exercere, 1ngffi.ox ;l'fäfuä*eü eos ho-

j

350

EVANGELII SECUNDUM LUC.

E

A

;

.9. Ait autem villicus intra fe : Quid faciam , quliädomïnu-sþ

9. B es

meus aufert a me villicationem ? fode

renon v'aleo, mendica-

quitatis ; t

re erubefíco.

3

T n

-- o Qui

4. Scio , quid faciam,

ut cum am

recipiant me in domos ftas.

otus fuero a i'rillicägtigne;,

2

Qui n mod

r $1 et

$. Convocatis, itaque fingulis debi

toribüs domini

fui , di-

cebat primo : Quantum debes domino meo?

À

^xl

: venum eft

L-

6. At ille dixit ::Centum cados olei.

Dixitque.

illi : Ac-

(4

itccones tss

?"ldm ero 1

Cipe cautionem tuam , & fede cito , fcribe quinquaginta.

ealide & aftu

7. Deinde alii dixit : 'Tu vero quantum debes ? Qui ait:

Centum coros tti!

n

ici Ait "-illi : Accipe liter.as-tuas', & fgribf-e?

T . dani howines

o€toginta.

»

2

$. Et laudavit D

-

E Prudentties

]. &vite prafer

ominus villicum iniquitatis ; quia pruden-

ter fecitfet , .

X

q

- E Hiliores, m

quia filii hujus færculi»pwdiye'ntioæs filiis lucis in

L:

E IT

.generat'iþgeþ fua' fuqt.

-

ritulibus, qi

x

9: Et

tit illssit, d.

mines , qulofhcmm iïoä faciunt , pu-

€i10.) Ne qjxæis?, dum tabuls adulte-

? A phe—f. cap. f

niendos eíTe :nec querendum, quomo-

fe,

do. Chriftianus peccator ab officio re-

xantur, fuperveniens, percipiat frau-

dem, & ad dominum deferat.

J Prgeutio

moveatur ; ham ut fepe monuimus,

Seribe quinquaginta.) Scribe aliam

Mu quis

non ouinia in parabolis fuam habent

cautionem ,- feu novas tabulas , ex

? untpiofanihc

apodofim & applicationem., fed ad-

- Ms , yufti,

duntur,ut narratio probabilis fit, &

quibus appareat te tantum debere

quinquaginta. .Hoc eo facit confilio,

.x.

$ Br g

hominum confuetudini confentanea.

ut debitor beneficio obítrictus , fui me-

leittwlis

3- Aujert.) Auferre decrevit.

minerit, cum ab adminiftratione fue-

. Vilicts ille a

o Fillicatsontm:

) Otücium &dinxm-

4 e.leiniquisv diy

ftrandi res fuas.

ritamotus, & fuam -indigen:iafn' f qblea.

.

UIf Quas maji

vet

Fodere. ) Labore manuum victum

z. Coros. ) Corus tam arïdorum "

|odum: foum

Quzrere nom valeo, partim ob virium

inbecillitatem ,:

5

partite. quia labori-

.quam liquidorum , menfura eft

*

, CO?-(

.E , iiias y

.bus tolerandis. non-affuevi. ..*

tinetque aqua libras $oo.

E NI

OGoginta. ) Vriori remiferat &&m l-

a4e Recipuant me im domos [

ilacuh,,

Alimenta prebeant, quibus vivam, -

dium debiti , huic quintam tantum

De g,

«6« Cados-) In Grsco eft, Bérac , &u-

partem , que tamen fimpliciter major

! Vr Snic,

3es ; €rat aucem batus menfuraliqui-

eft quam eà ," quz primo debitori con-

RL

dorum. ejufdem capacitatis cum ephi

donata eft , ut patet ex iisqus de co-

- Ms diviti T

metreta & amphora Roinana, conti-

ri & cadi capacitate diximus. Simi-

Fet j t

liter autem cum aliis etiam domini fui

p

. Edmu's

aini[

aqua uncias 960.

debitoribus di

fj

4ccipes.). À me , quam

":ifbï,,crædö*: b

intelligendum eft.

penfatorem hünc egxü'et

; v,'.ä u

At j quod

f

eractenim ha tabule- in ccó

$

e pet ii [

^

s

nom'g po—

( g. Filicuminiquitaris-) Hebraifaus

2

!

teflate.-

pro, Villicum iniquum. * Fuit dupli-

;

i

lüta

H

lg. [

Canzsomen l.lftdm;l) cü 'rö ,ryg-cfggd ,

cí nomine iníquus , & quia domini

.Mjs

J&riwm t , libellum tuum .. tabu-

fui bona dilapidavit , & quia debito-

^ um

ïa!gi;u,-

!

QU q

has m»,)(ïuiö-iyä'-öbl'igä?is hero füeo,

35

tjïbusf* partem f!eþiti inj"ufte remi&tf* :

] du

h:—.ä

MUg lfT' XVI

85t

9. Et ego vobis dico : facite vobis amicos de mammona ini-

ui'a j dominus

0, mendice-

quitati

*

S;ut, cum defeceritis , rec

-ipiant vos in sterna taber-

l nacula.

IO.

Qui fidelis eft in rhinimo , & in majori fidelis eft ,. &

zillicätjonei,

qui in modico iniquus eft: & in majori iniquus eft.

II. Si ergo in iniquo mammona fideles non fuiftis: quod

ii d.

, verum eít, quis credet Vobis';

'. 12. Et

ii As

Pfh;ïm;er.). Ad commodum fuum ,

quaginta.

callide & aftute fe geffiffet.

tem.

Cun. thcäritü.) Scilicet , per 'm?:«

s? Qui ait:

Filii bujus faculi.) Quuafi dicat, mun-

Reeiprant -50:.) Imperio, auctoritate

, & fcribe

..dani homines plane addi&i mundo,

abfoluta in coclum folius recipere Dei;

& vitze przfenti.

b

& Chrifti eft : quod autem pauperum

Prudentrores , 8$c.)

Sagäcfores , cal-

caufa, & gratia facit Deus, hoc ipft

Tl

facere dicuntur.

iis lucis i

lidiores , magis induftrit.

Pauperum autem

Edls iuejs. ) Viris fide

libus aüt;fg—i-

caufas in calum recipit , non raro

ritualibus, quibus divina lux verita-

propter preces eorum ; quas plurimi

H

tis illuxit, de quibus Apoftolus ad

facit , five in colo regnent ,

ive

] Ephcf. cap. 5. 8. ürjï,/iilch.g ambu-

in terris adhuc agant , femper autem

"tabuls adulce-

Zze.

propter eleemofynas ipfis fattas , quas

cipi;gt [

f

In generatione fua.) In genere fuo,

fibi fa&as putat.

deferat.

in rebus, quas tractant ; prudentiores

In aterna talbernacula. ) In celum.

Gcribe um

] funt profani homines in usalum, quam

lO. Qui fde;lis ef isminimo.) inre-

1 fideles, jufti, & fan&i in bonum.

9. Er ego.) Ego igitur.

bus parvz quantitatis , & pretii tra-

enfandis.

N

Facire vobis amicos.) Quemadmodum

(tandis, &di

yfacicconlo

In majori. )

fï

n

rebus multis, | ma-

vidus, i m

villicus ille amicos fibi comparavit

gnique pretii.

amrltwm' m,. ,

ex iniquis divitiis, id eft , ex divi-

tiis,quas malis artibus in ufum i& com-

Iniquas.) Inju

ftus, a'z'ä*muþ. .Q"ui res

j

modum- fuum convertit ; ita & vos.

parvas injufte difpenfat , aut tractat ,

przfumitur longe injuftius in magnis

jm arilotmo.

facite amicos ex tnammona iniquita-

verfaturus. Nam cujus animum res

tis, divitias veftras pauperibus ero-

antes ,ut VOS recipiagm in xterna ta-

viliffima pertrahere poteft ad peccan-

p

bernacula.

&

dum , is m :gnz rei occafione oblata,

facilius multo peccabit , ut fere ufus

at d

De mammona.) Id eft , divitiis ; eft

docet.

Porro hec dicuntur a Chri-

jita

vox Syriaca , tefte D. Hieronymo.

Jicirer av

4niquitatis.). Monet Chriftus , ut ex

fto , ut parabolam difcipulis fuis ac-

n

r con

illis divitiis amicos faciamus , quas

commodet , doceatque , quomodo fint

de

4 villicatione removendi , fi concef-

v ii g

licet jufto titulo & bona fide polli-

fás fibi « Deo facultates rcecte non

umws:

deamus , iniquitatistamen notam me-

d

füi

rentur ; quod fint iniquitatis occafio,

Gifpenfaverint. Removeri villicatio-

pioc z

ne fpirituali eft non dari illis dona

& fere per iniquitatem pareutur, quod-

fyiritu.lia , aut jam data auferri. Non

finus

ue eas cum noftras putemus , tamen

dari autem , veltolli merito iis , qui

fint alieng , Dei fcillicet , qui eas ita

;

g duPh

nobis largituse(t, ut ufum potius il-

miaora bona temporalia , non fatis

n

, üomin

fideliter adminiftratlent.

qlll

larum quam dominium dediiie videa-

üt

à qebito"

tur , adeo BPXæ fq.nc.', & inconüames.

lt

IrÍ lniquä-) Quoquo c?ivi;iæ eþiarh

'uüc [Gmfh:'

a

-

352

EVANGELII SECUNDUM LUC

»o. Ft

12. Ft fi inalieno fidelis non fuiftis: quod veftrum ei't,quls

A.

dabit vobis ? ?

bat od jam

«Mlat.

13..a Nemo fervus poteft duobus dommls fervxre autenim

A. Cu]

6- 24-unum odiet ; & álterum diliget ; aut uni adh;erebit, & a]te—

vitis, &

rum contemnet

non poteftis Deo fervire , & mammonae.:

bont ulce

I4. Audiebant autem omnia hzec Phanfæl, qu1 erant avarl.

^». EC

& deridebant illum.

Tetur ab /

15. Et ait illis : Vos eftis, qui juftificatis vos coram homl-

(ives &

-nibus, Deus autem novit corda veftra : quia quod homlmbus

?3. Ele

altum eft abominatio eft ante Deum.

x

dit Abroh

iMat.

.16. b Lex , & prophetee , ufque ad Joannem: 'ex eo regnum

& omnis in illud vim facit.

[ EE

m Del evangelizatur ,

cVIat

17. « Facilius eft autem coelum, & terram præterlre,quam

accufatur f

injullitis

d /iat

*« de Lege unum apicem cadere.

Indaeäatur

"

19. d Omnis , qui dimittit uxorem fuam , & alteram dumt,

?

Tat vetliri,

Max, moechatur , & qui dimiffam a viro ducit, moechatur.

) Vuta, )

IO-II.

19. Homo quidam erit dives , qui 1nduebatur purpura ,

2

Téi , quibus

-

1Cor. byf"o : & epulabatur quotldle fplendlde

aut pretiofto

,. IO.

29 F

Bif..) Li

& II.

jufto ticülo quæütæ dxcantur 1mquæ,

quod fub lege & prophems ebicure

20. Nj

diximus num. 9

promntcebatur,

Jisexpreffio

Quod verum eff-) Nerum mammo-

Evangel:z;ztur.) Palam prædtcatur

iC narran

ma , veras divitias fplrltualps

jam adeffe,

74te641 ]

I2. Er/im Alieno , €fc. ) A/temem

Et omnis in illud vim f4c1t ) Nïec de'

quaü q(l()dda

vocat quod temporale ; »offrzm ; quod

funt , autdéerünt , qui omni conatu ad

eüs,ucm

plru:uale cft ; quia xllas divitias, cum

poiïet

L

morimur , hxc rclinquimus ; has no-

illud viam pacetacere conentur ; licet

bifcum in cclum ferimus.

vos in t**lntl momentl ne"otm torpea-

Quafi- dicat,

tis.

QUO &tiam 4

Ld

Quis dabit- 'voem?)

€lp€ret fed

Deus non ddblt c113us folius eft da-

17. Facilius ef autem , Uc ) dee

Vitis,

r'u

di&ta Matth. cap. 5,'18.

dl g

I3. Nemo Frvus

&e.:) Vlde dicta

I9. Omnis qui dimittit uxorem , &c. )

äi W'eh;

Matthzi cap. 6. 24.

Hzc explxcwlmus Matthzi capxte, 5

'luebdncur

14 Dern,eäam*

um. )

Docebat

num. 32

Haem j !:

enim contraria affcétiouibus illorum,

I9. Homo 7wd4m er:tt, &c. ) Quæ

& ab avaritia, cui ipfi erant obnoxii,

hic narrantur partim hiftoria funt.,

f & lll'ltl

mäfädat

*dehortabatur , quod verbum ipfi non

partim parabola. INam quod dives il-

nellïll]e PrOh

capiebant.

le,

uod Lazarus fuerit , quod hic

A5. Zf jïmm vos.) Vendltacls voS

in cclum fit deportatus , ille-in in-

0['[)(

tanquim j: uftas.

ferno fepultus , hiftoria eft. Quod

n()n pofls,

Alium.)

.Autem dives cum Abraham locutus

9'2 bf hu

Elatum & fuperbum , vel

quod homiaes eximium putant.

fuerit , eumque rogaverit , ut ad fe

Pfrt

I6. Lex , && Propbhere , ffc.) Hunc

mitteret Lazarum , parabola eühlüo-

verficulum explicivimus IVlat. 1. 13.

riz adjunca.

fym

bOlo

h Cum dlc

, A&egnum Dei.) R«gnum coclorum ,

Dives-) Propmsdwxcus non enim j

s('u', ca

N

/

X

|

J383-

CAPUT XVL^

m»eft,guis; | "z'bf.jlft' erat quädäm mendicus nomine Lazarus , qui jace-

bat ad januam ejus , ulceribus plerius,

--

.

.

:aütenim |

"4I. Cupiens faturari de micis , quae ca

debant de 14menfa di-

t &ilte- d. viris ,& nemo illi dabgt ; fed &

canes veniebant , & liQnge-.

Imong;. .

bant ulcera ejus.

Tant avari

25. Fatctum e

ft autem ,; ut moreretur melxäicus ,& portä-

retur ab Angelis in finum Abrahe :

Mortuus. eft -.au'tem. &

;ranihhomi-

- dives , & fepultus eft in inferno. -

hominibus

43. Elevans autem oculos fuos, cum e

ffet in tormehfiä ; vi-

Y

dit "Abi"-gham alonge, & Lazarum in fïnlu ejüs:

24. Et

*'evo'regnum.

4

[

accufatur gapih

"

& , furti , aut alterius

ad infétos ; Quia fubterraneus , di-

diequt

injuftitia.

ftin&us tamen ab inferno . inferiore »

in quo damnati torquentur.

Maldo-

Induebatur.) N eftiebatur; confüeve-

eram'- düdta

. rat veftiri.

natus exiftimat appellari f2 Abra-

Ur.

Paurpera.) Meftibus coloris purpu-

hz ducta metaphora a conviviis ; qui-

rei , quibus non erat alius habitus;

enim a primo proximus difcumbebat,

aüt pretiofior, aut magnificentior.

in finu primi effe dicebatur , quem-

admod:sm etiam dicitur loannes in

Bj[fo-) Lino tenuiffimo'& moliliffi-

| 2Q.I K

ThO

ccna recubuiffa in finu Chrifti. Ita-

Qo. Nomine Lazarzm:i.) Nominis hu-

que putat (ignificari non folum Laza-

jus expreffto ar

ruin confecutum fuiffe quietis & falu-

gumentum eft hiüoriz.tlm.

d hic narrari.

tis locum, fed eximium & ipfi Abra-

T prbdicatþt

gacebat:) EfBe [BNuro , projettus erat,

he valie . proximum.

Favet quod

.quafi quoddam cadaver, ita male af-

legimus Mat:hzi cap. £. 11.. Melts 4b

oriente & occidente venieut. , € recum-

4:1'1-) M lr

at

fectus , u£ movere fe & furgere non

o Con

icet

poffet. -

bent eum. Airabam, &c.

:onentul

^Ad januam.) Yn via quidem publica,

. Sepultns eff in inferuo. ) lta corpus

.quo etiam a pratereuntibus ftipem ac-

«qotio W*Pea

i

ciperet , fed juxta januam domus di-

ejus fepulchro traditum eft , ut fimul

- vitis.

:

anima ad infernum carcerem fit depor-

; it) Vide.

tata , & inima ejus parte quodammo-

:

..91. De micis.) Exagmentis panis.

L

Qu& cadebant.) lít vel canibusrelin-

do fepulta ,. non ad quietem, fed ad

,, gxirty $)

E

quebantur , vel alioqui' peribant,

&ternum cruciat'.lm..

g F?Pi"' '

Et.nemo i/li dabat.) Notatur avari-

23. Elevans oculos. ) Exat enim di/'..

tia & duritia divitis & familiz ejus.

ves in inferno inferiori, Lazar'usau-

l4

d )Quæ

. Lingehbant ulcera eju5)) Licenter &

tem in finu Abrahz fuperiori. uod

ria

funt

]

nenine prohibente; cum illos Laza-

oculos. dives lévaverit , quod cum

d dv

| qllo

hic

rus prze corporis im

3

-þeqillicgtte abig-eïrex

Abraham locutusfuerit , quod guttam

TAU

qll()

non polffet.-

aque , qua lingnam refrigeraret, pe-

T

il

| ff n

uüd

.. 92. In finum E

r?l:.t.) In locum quie-

tiverit , parabola eft, fumpta non ex

r

tis , non in cclum , quod rondum

iis, qu£ modo fiunt, fed ex iis,que

ytus

r

ahit

ufe

apertum erat.

Hic finus Abrahaz in

poft refurre&tionem futura funt, & ad:

jertt

-fymbolo Apoftolorum vocatur infer-

noftrum captum accommodata. Fin-

bolae

fuit-

nus, cum dicitur Chriftus defcendiile

xit erpo Chriftus membra, que non

go U

"BiA. cu-anx Ccm. Mencch. T. Vil.

Yy

dl

-

354

.EVANGELII SECUNDUM LUC

24. Et ipfe. clamans dixit ; Pater Abraham , miferere m&j $

a B

i

& mitte Lazarum , ut intingat extremum digiti fui in aquams :

pf ven

ut refrigeret linguam meam , quia crucior in hac flamma. ,.

E

)9 E

25. Et dixitilli Abraham :.Fili , recordare ,. quia recepiíti, -

'Qiant il

bonain vita tua , & Lazarus fimiliter mala : n

unc autem hic

$. À

confolatur , tu vero cruciaris.

At

z

;

ïä

. tuis jeri

26. Etin his omnibus , inter nos

& vos chaos magnäm

OR

firmatum eft : ut hi, qui volunt hic tranfirc ad

fint, neque inde huc tranfmeare.

vos , non poff

;

v, neque f

. 27. Et ait: Ro

go ergo te , pater , ut mittas

.eum in | dfdmü,mf:

patris mei.

zi

hiftoriam finxit.

erant , ficut parabolaim ipfam 'fupelr

b bac flamma.) in qua medius con-

ftitutus fum.

ä

. Vidit Abraham.) Suum ceterorumque

28. Fili, recordare , &fc.

5 Non im-

omrnium Judzorum natura patrem.

properat ,' non infultat, íed vocatus

- 44 lenge.) In loco . alte fupra fe po-

À

pater manfuete refpondet , Z , agno-

|

1to.-

cens natura filium elífe ,

ut ceterosS

24. Pater dbrabam.) Proprio nomi-

J]ud&os, non tamen affectu illi bene-

faciendi , cum in eo . ftat

ne appellat , ut oftendat fibi cogni-

"

u benefici?

tum ; Abraham autem rogat potius

capax non effet.

quam alium , non tantum ut patrem,

de quo confideret, verum etiam. ut

Recepiffi bona.) Sanitatem, divitias,

R

honores.

principem. & reCtorem ejus loci , in

Mala. ) Adverfa , pauperta

4

quo Lazarus agebat , qui ceteris illic

morburmn.

cem . |

fïrmatum e

imperaret.

ïön&ifx AC-

Wortales tra

- Confolatur , €fc.) Confolat

28* Hn&eo

Mitte Lazartm.)

Fortaffe nonalium

cipit , multis bonis fruitur , agegre-

noverat , ex iis, qui in finu Abrahe

atus fanctis Dei, fecurus eternz bea-

d 1!14 tfgr

erant , & fibi perfuadebat Liazarum.

titifdinis.

v

itüs teli

It monim

non graváte venturum, fi mitteretur,.

Q6. Iz bisomnibus.) Supet hecoi-

cujus fanctitatem in vita perfpectam

d-

nia , fcilicet illud etiam accidit. .

nis & NT

habuerat.

Chaos.) Hiatus , feu vorago ingens

tfr jjijs P

Ut tntingat extremunm. digiti, &c. )

Octdo & r

intercedit, ut communicatio inter nos

Hom r

Ut vel unaaquz guttula, quz extre-

& vos effe non poflit.. Nofter intef&

N

mo digito hareat , linguam þmeam,rcwï

pres vocem C5aos , qu& confufionem.

6111

frigeret & recreet.

Ort

fion DT'O

fignificat , ufurpivit pro vaíto , ina-

j Ling:mm "nmeam. ) Linguæ

þoyti.us $

ni feu vacuo , quod in Grzco eft,

'a"ïï"ur Tepr

tendar

quam alii membro refrigerationem pe--

du , id eft hiatus , feu vor

; fed

tit, quia in ea potiílimum f:ntitur

ut diximus.

.

ago ,

588 Confo

fitis , que folet eos, qui cruciantur ,

v exemp;a I

pr£fertim igni ,^ maxime - torquere.

ino Dei decreto ; & nunquam aufe-

Y Mryfe,

Adde divitem lingua peccalfTe fplendo-

2

3

re epularum & fermonis, etiam pro-

rendum,

103 MOHs

O. Nm

cacitste. Ltaque in lingua cruciatur;

.27. Mittas eum ik domum patris þsei.)

Ohtio

'|

per que enim quis peccayit , per €a

d familiam ; quafi dicat: Nec enim.

hte

puniri folet.

|

f

»Quoq

inter vdi & mortales hujusmodi chaos

*ànt,

üt

—

K

CAPUT XVI

355

'ete " ;

28. 'H—abeo. *'enim quinque fratres , ut teftetur

illis , ne &

in)aqqgm,

ipfi veniant in hunc locum tormentorum,

mma. ..

29. Et aitilli Abraham : Habent Mo

t

:

yfen, ,&. Proþhätas :au-

i recepilti

diant illos.

: 3o. At ille

d'ixxïf : Non pater Abraham : fed- fi

H

qms ex mor-

tuis jierit ad eos , poenitentiam agent.

j ,—rf.agriiimï

— 31- Ait autem illi: Si Moyfen , & prop

hetas non audiunt ,

"

-*

z

Qon POFf

neque fi quis ex mortuis refurrexerit ?,creQent,

jn domum

:

ssl

»$. m

medius con-

Es

. Nonim-

. |ed vocts

![, F/l/, Hgiw'

E

ur ceteros

& li bent

ïm penenol

Y y' 2

CAPUT

'Ermacum eft, quo vos prohibeamini ad

proph&tïs , Lazaro *autem ,. aut alte-

uupertattiy

ri cuipiam a mortuis redeunti credent.

mortales traniire.

bla:)i(lmemrï*c'

98. Habeo.) Reliqui fuperftites.

31. $& Moylem & Prophetas, ) Quuo-

— H£ tefetur sllis.)

ttanquam ocu-

rum eít facrofan&a apud . omnes au-

jur , E

latus teftis eorum , qu« hic geruntur,

C&toritas, & fides divinitus confirmata.

Js eterme d

Nom audiunt.) Non. obediunt ,. ita

teftimonium perhibeat condemnatio-

Mel ze-

nis & cruciatuum meorum.

ut poenitertiam agnt.

;iupef hacotme

fletur. Hlis , id e&, conteftctur , illos

Refusrexerit.) Et eis retulerit, quid

ó aCCit It

T

docendo & monendo , ne in idem exi-

apud inferos acatur.

Major enim &

orag? i

ngens

certior eft Scripturg auctoritas , quam

atio intét 00

tium ruarirt.

Ne && igfi veniantim bunc locum, &c.)

revelatio cujufvis a moxte refurgentis:

Nofler tt*

Orat non pro fratrum falüte, qua non

Hakemus enimfrniorem prepheti um fev-

l

conhufione"t

monem, czi benef'acitis attendentes ,queff

0 wüo , i

tángitur reprobus , quamvis eam ob-

Incei n lueentiin c;zliginoþ leco. 9..Be-

tendat ; fed pro fe, ne tormenta ip-

; Grao 9

fius ex confoxtio fratrum , quibus pra-

tri cap. f. 19.. Experientia etiam fub

feu qorago

illud ipfum tempus, quo bzc diceban-

- va exempla reliquerat , augeantur.

tura Chrifto, verum hoc effe docuit.

96. Meyfen , & Prophttas , €fc-) Lá-

:ucumeü, f

Nam Lazaro Marthe fr«tii a Chrifto

bros Mofis , & Prophetarum.

refafcitato, quem probabile e(t multa

nqllzm

de altera vita commemorafie, adeo

50. Non , pater Abraham.) Defg&a

non crediderunt Judai , ut etism ili

jii m

oratio , intelligendum enim : Non

M

cenim

fatis eft, qwod Moyfen & prophetas ha-

mortem fint machinati , ]o.an- cap- I2-

cat:

N

beant. ÁÀut , non credcnt Moyfi &

nuin IO.

ag

j du

)

p w

56

EVANGELII SECUNDUM LUC.

1

j

CAPUT XVI.

t t

T & ninifta

Va fcandalizanti pufillos : frater in nós peccans. incräpakdu;c e,

D mancuc

eique. ponitenti 3snofcen

.

dum : Zpoffolos docet fidei efficaciam 5

- Nunq

quodque dum omnia ipfi pracepta. fecerint , fe Jervos dicant inu-

]s

Hiles: decem: leprofi m

1o. Non:

utidantur , unico ,. qui Samaritanus erat ,ad

agendas gratias vevertente : dicit. adventum filii Dei mon . occul-

.Gpa funt.

T mus facere

tum fore , fed illuflrem , €? inexpe&tato fuperventurum , ficut. -

. TL EE É

diiuvz'um fmhundo, &? Sodomi-s", fubverfro fzzþer'venit;

- fediam Sa

4Mat I.

T ait a ad difcipulos f..os: Im

poffibile eft ,utnon veniant

5 Et a

19. 7.

fcandala: vae autem illi, per quem veniunt.

&l decem Y

Mar-

2. Utilius eft illi, fi Japis molaris imponatur circa collum

ci g.

13 Btle

4l

éjus, & pro

jiciatur in mare, quam ut fÍcandalizet unum de

- lerere nolt

pufillis iftis.

-

eLev.

14. Quo:

3. Attendite vobis: » Si pec

caverit in te frater tuuä, in-

BI

ä)gc.cli cr

epaillum, & fi poenitentiam egerit, dimitte illi.

I9. I3

15 Unt

4. Et fi fepties in die peccaverit in te, & fepties in die

Matt. converfus fuerit ad te

^

dicens: Pcenitet me: diritte illi.

| Fisst;

I8.I$

. $. Et dixerunt Apoftoli Domino: Adauge nobis fidem.

cMat.

6c.

K

Dixit autem Dominus: Si habueritis fidem, ficut $ra-

17:19 num fj

napis

:

;tfiït:*is ». ConC

. dicetis huic arbori moro: Eradigaxfe, & trang-

ordinem ferya

plantare in mare, & obediet vobis.

fRiot,

7- Quisautem veftrum habens fervum arantem, (1 )äut pafcen-

? ;ffff"flm.)

tem ; qUI regreffq de agro dica: illi :'.Stativm.tranfi, r

ecumbe:

lorf.) Pa

( Renle ) à

8. Et

dio, poty,

. Aut päfcäntem. In ediz, Sixt. legirur : a'ut' päfceätem boves.

s L 9 N?o us

I. JMpoffibile eff

M. ) V-ide—, Di&a

ut nihil , quod ad gloriam

.Dei»xfïlet:i)

tYOPUI Qd

-- Mlatth. cap. 18. 7.

expediat ; fine fucceffu tentemus.

. n , f

2

n

« Urilius efe , €c.) Vide dicta Mat.

6. $j babueritis fidem, &fc. ) Mide

tap. 15g. 6.

wartesndit

e velis. 3 Cavete fcilicet à^

fcandalis , ut a ré noxia, ne vél aliis-

Hgic arbori moro, ) Mlatth. habet.,

: n::: OPeramþ

Eu

burc monti $ fed. nihil repugnat, quin

illa objiciatis, vel o

*

bjectisab illis lu-

duobus exemplis , montis fcilicet ,

E n

Y* üpliciti,

damint.

& arboris mori , ufus fit Chriftus,.

3. S; 'Vpc;ca'vc?rit n

Tranfplantare 12 ómare.) '"Vxansferto

"puios 03 1

re. ) .Vide gi&æ

tein mare , & illic erigitor, non fe-

.TPb Fntüge

cus ac fi plantata illic etfes."

j

| RUE

4- Et ff eptzes , 65c

Non .e t :/ 1

a

, Gu

! fed &u

c. IQ. 21.

22.

» dee dicta M-;i;.

7- Quis autem vefirum, 6c.)

Quia

n'lm'u-um

quarendus nexus horum ; qushicdi-

1

.. &- Adauge.) w;,o'ass;', appone , ad-

cuntur, cum fi

u

erioribus, quia Evan-

: . e tranümmm

te,

jice, comple , perfice.

geliftz , quod

j

upra etiam monuimus,

]i

[ 'l)in' !

e[

F;dem'.) Conjun&am cum fiducia ,

non femper inf recenþfendi/s-ChriRri fen.

bt

£

-

TR OC YTS

À

CAPUT

XVJI

"M

8. Et non. dxcat €i: Para, quod coenem , & praecinge te,

& miniftra mihi, donec manducem, & blbam, & poü hær

hat «f

tu manducabis,. & bibes?.

dfaim ,

9. Numquid, gratlam habet fervo 1111, qula fLCl:t, quæ ei

diconl ij«

imperaverat ?

4 a ad

Io. Non puto.

Sic & vos, cum fecerltls omma., quae pïä«-

E N

cepta funt vobis, dicite: Servi mutlles fumus -quod. debui-

mus facere, fecimus.

, fiui

ir Et fa&um. eft, dum iret in ]erufalem, tranfibat. per

lii

mediam Samariam., & Galilaeam:

on venjant

i2. Et cum mgrederetur quoddam caftellum, occur"erunt

ei decem' viri leprofi,. qui fteterunt a longe:

ca collum

13. Et levaverunt vocem, dicentes: Jefu præceptor, mi-

vnum de

ferere noftri,

14. Quos ut vidit , dixit.

d Ite, oftendite vos facerdoti-4Lev.

4

mundati funt.

I4. 2-

tuus, 10

bus«

Et fa&tum eft, dum irent.,

IS. Unus autem ex illis, ut v1d1t., quia mundatus eft, re-

ts in die

greiï'us eft cum magna voce magnificans Deum.

Vys

16. Et

tte illl

fidem.

ficut gre

tentus , conctombus : * aut parabohs

Steterunt a longe.) Agnofcentes mor-

& uans-

ordinem fervant, queab ipfo prola—

bum & immunditiam fuam , & fcien-

tz fu ut..

tes fibi non licere verfari Cum fanis

jut pafcen-

Pafzentem.) Greges

ex legis prfcripto.

Tranfr.) Pern'e intro in domum.

I3. Levaverunt. vocem. )

. Et quia

ecum €

Rcmmäe) Accumbe meníz , ut te

Q EC

cibo , potu, & quiete reficias.

longe aberant, & quia affetus clamo-

/

rem exprnm».bant

9. Noem pmro.) P'utant enim domini

Mifereré'noflrs.) Unam ommum cau-

fervorum quidquid minifterii ab ipfis

m D fïetl

accipiunt , fibi debitum effe e& con-

fam effe declarant , non pro fe quif-

'entetriiis

ditione fervitutis, propter quam om-

que , fed omnes pro omnibus Oran-

[j

12

tes.

nem oOperam ftum dominis fuis dc-

bent.

I4. Offendite vvos Sdcera'ot:äu: ) Uc

T labtty

"uio. $i 6 vos, E90.) h.ü Apodofis,

facerdotaüm - te&lmomo conftaret: il-

ü nat' qum

five applicitio fimilitudinis , qua dif.

los vere effe caratos. Vlde quæ dixi-

cipulos fuos monet, ut demifle de fe

mus Matth. cap. 8. 4-

Chriftos,

*qassferto

1pfis fentiant.

Dum n*ent, mteqddt: j;mt y Noneos

i2 Otcarrerunt. ez. ) Ex "mn» ; non

ante curavu: ;

uam mltcelec ad facevz

tOl' ! none

cafu , fed ftudio ,

& (.llt.fl opera ,

fidem

quia nimirum audiverant Chrlüum in-

dotes , ut eorur

Aperlre:ur.

Not 6&

de tranflturam

I5. Magugïmm Desm.-) Agnofcens

56)

]zhlc dl

ql

- Decem viri leproff.) Quos morbi G-

fe.a Chrifto licet abfente cvvatum ,

ul

Eu

militudo, & ftadium tdem cónfequen-

& Deum laudans, a quo per Jefum

mgnlll

ymuss

d& fauitatis adünaverat. .

fanitatem fuerae confecucu.,

Chn'h i

-

358

| EVANGEMI $BCUNDUM LUC

x 1,6:?5/ Et cecidit in faciem

"

n EL

| aüt? pedes ejus , gratias gens, &

tetis videt

hic erat Samaritanus.

L.

.17. Refpondens autem Jefus, dixit:

'Nfo4n;ne decem munda-

ti fünt?- & novem ubi funt?

teque fed

I8. Non eft invent

É

| 24 N

qs,iqu*iï.rediret ,& daret gloriam --'Deo',

füb codlo.

3sifi lic alienigena.

19. Et áit i

P)

V/'K.

: 8j Prin

l: Surge

&ad&: guia- fides tua te faïvutif-fg—

cit.

feneratior

'20. Interrogatus autém a Pharifzeis : Quando .venit rEgnuvrxn

bus Füii h

Dei? refpond

2

ES

fervatione.

ens eis, )dyi,c:it: Non venigt regnum Dei cum *Pb'

. cEd

21. Neque dicent:

Kébe^hie

ftptis us

» aut ecce illic. Ecv;ev'e—ni'm»

llovium à

regnum Dei intra yo's eft.

- t$. 1 Sig

x 22. Et"

Dibebant:

MM

at

^

I od4 if

«

bcdg

&

) Pronus in

'occäüöne .quod Chriftus. -frïequ;entcït'

.. Q'ua

terram illum adoravit.

dicere foleret appropinquare regnum

Det.

fulphurl de

Et bic erat Samaritanus.) Hoc addi-

dit i;vangelifla , ut intelligatur fe-

Regnum De;.) Excitärldllrn a Meffia.

quens Vcrfus g. ubi

hriflus eum

Vel fenfus eft, quando veniet Mef-

x

vocat alienigenam. Habet hoc etiam

fias rex, ita ut regmyampto rege pona-

emphafim ; naui. pár erat Judeos be-

tur ; fed fententia in idem recidit.

: 20. Dyes.) "

nehcium non :ninus , immo multo

Cum obfirvatione.) Ita. ut obfervari

Defercn

magis agnofcere, quam Samaritanum.

pofiit ex talibus fignis , qualia vos

u ) É

7 ,Refþmden:.) ld eft, locutus.

lg. Nes efó imveztus.) ld eft, nul.

expecatis , id eff , non veniet con-

Mülttrim

pï;?fäfïrh mek!

lus fuit.

fpicuum , ac notabile externo maje-

ftatis fplendore & mundana pompa,

d Videlir

Qui darer gloriam Du"a.) Beneficium

ut VOos exiítimatis.

-

- MOUEQ, abl iec

ab illo acceptum agnofcendo, gratias

&

3 ?'3- Direm,

agenio, predicando.

2I. Neque diænt.) Id efï, nec

lL. tan

Jif/'-tg

runt homines vere dicere.

pf)t(-

[

Quam

€44.) Samaritanus ,—qui non

fs

eft e gente Judzorum.

Eece bie , aut ecce HMbc.)

; ;Fm: I,,'[.) [

19. - ili5.^) Scilicet Samaritano.

ce hoc, aut illo loco eft regnum Mef-

j fe ire,

Fides tua te falvum feciz.) F'ideiSa-

fiz . illic regnat , illig aulam fuqinï

inaríitasi , non fibi adfcribit Chriftus

conftituit.

: .quug /1"& €n; ;

) t ï]

iiraculum , non quod ipfe non fue-

Regnum Dei jntra Vos eff. )

Id 'eü;

A

rit preciípuus illius auctor , fed quod

non venturum eft , fed prefens adeft,

d

ämma ha

fides fuerit cooperata , Samaritanum

nec longe a vobis , fed in animis ho-

minum, qui vobifcum vivunt, adeoque

fin

ilit

N't"'/'m

preparans, &. tanti ben«cficii capacein

reddens.

^

'el

Ulizem

etiam veftris, fi velitis recipere.

p24 P»

Salvem fecit.) Liberavit a lepra.l

fignificatfe Regem & Meftliam expe--

De f "

29

Quando vemit végmnom Dei? )

étetum jam adeife , & cum illis ver«

cSe:

Probabile eff irrideridi animo hoc in-

fari ; hoc enim'eft quod dicit

1n jl

m Teo

vVoi.

,' : In;rA

(rà

fllUl

terrogalle Phg;if?os ? €x «o füinpta

Pa

&l

CAPUT XVIL.-

359.

232; Et ait ad d1fc1pulos fuos : Vementdxes, quando defide-

) thUS) &

rfeUs videre unum diem Filii hominis, & non videbitis.

m munda-

23. « Et dicent vcbis: Ecce hlc, & eece 11110.

lxohte ire , B'Wæ':

.

neque fectemini.

lV ar-

24. Nam ficut fulgur corufcans de fub cælo in ea, qua ciI3.

yriam Deo,

fub coelo funt , fulget, ita erit Filius.hominis in die fua. -

21.

falvm fe-

25. Primum autem oportet illum multa pati, &. reprobam à

X

generatlone hac.

.26. f Et ficut fa&um eft in dlebus Noe, ita erit, & in die- fGea

mt regnum

bus Fiiii hominis.

de

el cum ob-

- 27. & Edebant , & bibebant: uxores ducebant & dabantur a

d g Mat

37

Ecce enim

nuptias usque in dxem, qua intravit Noe m .arcam, & venit ^

diluvium & perd1d1t omnes.

298. À Simili:er ficut fattum eft in diebus Lot: Edebant

&bGen

0. H

925

bibebant: .emebant , & vendebant:

plántabant j & ædlüca

bant:

a ia

20.

ua die autem exiit Lot a Sodomls, p*lult lgnem, &

" freque:xter

fulphur de coelo, & omnes perdidit;

que regmïm ]

40. Se-

duma: Wrm'

, veniet M

yro rt o

22 D:es) Tempus.

ga in alteram verbl grana : ab ori-

lem recidit

Defden Hs videre umum d:em Fzi bo-

ente in occidentem j ut habet IMat-

thei loc. cit.

T

minis. ) Expetetis vel: uno die frui

ualla v05

prefenria mea , quemadmodum jara

In die f[u4.) Yn novdïï"ao dxe cum

fmumm.

veniet ad: ]udxcandum vaos & mor-

ytero mir

Non videbitis.) Me jam per afcen-

tuos.

ndana p

üonem.ablaco a confpc&u veftro.

25. Reprabart ) Rejici, impoftorem

23. Dicezt.) Pfeudo prophetz , aut

&.pfeudochriftum, haberi,.

leü n« 90"'

ali , tanquam volentes de iderio ve-

4 generationg bac. ). A gen'e hac

lïro fatisfacere,

Judzorum.

" Ecce bic. ) Scilicet eft Chnüus-

Q6. Sicut ;m. dteltts Noe) Quo tem-

x

UNblite ;re-) Videndi caufa.

pore homises nihil minus expecta-

hegn"'"

Neque þ&e:r.m ) Nihil in eo pona-

bant quam d;luvmm à quo Abfampti

aujam A5

tié opere ,' ut inquiratis an ita fit, fed

funt.

h&c omnia habete pro rebus vanis &

In diebus ff bomimis. (.) Inftante tem-

Ifi d

falfis.

deül

pore judicii extremi.

al ?

*24. Nam ffeut fu!gur, &. ) Hanc

27. Dabantur ad nuptias..) Scilicec

apimis ]j

fimilitudizem explicivimus , Masth.

femning.

W yfity

adé

cap. 24 Q7.

289. PLintabanti? ddlftdäd?z!) Qua-

De fuó celo , ö'c) ld eft,

promx-

fi longum adhuc tempus vite fuper-

Mc(]l um &

cans ex una regione, qug füb ceelo eft,

eflet , cum tamen extremum illis mi-

in alteràm ufquc regionem fertur, qua

mmeret exttmm.

d d[clh

fu.

p:mtcr fub calo eü, ex una cocli pla-

-99. P!mr) Scxhcet Deus.

Ey

Y

;

360

| EV.ANGELII«SE'CUNDLUM LUC.

| -3«0,'*'S*ecdndühi heec 'eritj qua die

1

tur.

xf"

Filius hominis revelabi- -

Per þarab&

3r. In il

a hora, qui fuerit in te&to & vafa ejus iïi-d"oxmöl'x

ne defcendat to

fnjer oran

^

llere illa, & qui in agro; ümiliær41'101;-1»::'.11?85?&361

retro.

i

JEum, qum

32. Memor

es eftote vuxdrïis, Lot.

E o jmentut

; Iï'ï atn

cu

33. ; Qui

umque quafierit animam füam falvam facere,

-anflio d n

lO. 39

perdet illam,. & quicumque perdiderit illam, vivificabit eam.'

j

ar-

| mj n

c 8.

.34. Dico vobis: Kin illa no&te erunt

duo iv IeQouno, unts

M.

&

affumetur & alter relinquetur.

.

p

Suprá

14] kfïce

b

3$. Duse erunt molentes in unum: una affumetur, & alte-

5.24. Ta. relin

C

lJ fem

03P- eüetur. -

]juetur: Duo in agro: unus -affumet"'ur, &alter rehn-*

?. Dicen:

129.2

k iMat

36. Refpondentes dicunt illi: Ubi Domine?

- Um non tim

37. Qui dixit illis: Ubi

.v

2440

.

cumque fuerit corpus , ;IIUC/ congre-

T d eun, d

æbgntur & aqullæ

-

-

; '*'L" 4 Ft no]

[ ntafe; F

E Tanes

zi

*

*öAPUTM

"-

30 $e; undkn; -/;t

Noe & Lot.

3

*) Exäxnpl—zæ dierum

VPerdiderit, illqm;) fvllntme fo/ll'icjc[;ää

de feipfo per

iculis mortalis l'vit?æ c;i;-

uümgm 0!

Revelatirur,) .M :mife&æ-bitür , ad-

pieudo.

véulet confpicuus , ma

gna cum glo-

It opg

ii ad judicandum. --

Vivifcabit eam.) Verazh—,- folida;n,.

d '-'Wgwn (

31. In il/a borz , &c.

x

& immortalem vitam confeq*xuecur.-i'

1

TO. ol di atio

) Vidþ dicta

^

3

4- Dico 'voäl':.) Atffirmo

D

Mattho C:ip. 2«;- I'-.

vobis ter-

tef

& B

Vafa.) Supclles , verbi

'giati;i pe-

ribücþfutumm tempus illud

]

Otatt

cunia, vefte$, arma, &c: ^

at Hüpetranl:

Non redeat,re:ro. ) Axd, ea, qu& re-

d Hla notfe. ) Winc quidam, 1 ah-

JVdey: g,

liquerit domi-2cciptend1.

gunt Chriftum de no&e ventnrum.

Y tém

Vite

32: Memoeres effo?e uxoris Lot.) Quid

Vel nox dicitür , quia reprobis

ld

g

nia erunt triftia & obfcura.

Qm-

* a dida

doceni

fcilicet!iWfi acciderit , qu& folummo-

Erum* dao 42 letta :Qyä. )Match.c,

fit

do s:fpexit rctro & periit, nec tan-

du Digg ,

tura illi temporis Conccffum eft, quo

24. 40- dixit, /74gro,.fed probabile:

5 Ut ti

pouet ífe rurfus antevertere ;

utrumque Chriftum dixiffe. Videibi- -

Qicïa-

dem reliqua;: qua ad hujus & fequen-

ïeïltla ab mluü

que eftote femper pariti.

Widieg.

53- Qm':unquc.) In ill;l hora.

tis verficuli explicationem faciunt. ..

h [20]

Quafirit auimam faam faluam face-

: 36. Ui Domz"üb.) aS nv'g

Yofisi

) allqe

re.) Studucrit , constüs fuerit reyer-

vzine ? [cilicet affumentur.

l me

tendo , aut retro afpiciendo- femet-

4 D; [

37- 'üäimüque futrit córpus , ö': 14

ipfum imminentibus peric

ja

ulis fubdu-

Vide dictà" Matth. ca

p. 24. Ig. ubi,

"irtelng:

äere'&eximere.' Vi

Cllmc

huüc vcftg,f:'lculutfx explicavimus.

s BA

j

x*e x aX

561

s revelabl

*CAPUT XVHIt.

Per pm'abolam de judice iniquitatis , & vidua - :mpormw Jocet

jin domo,

wn reöeat2

- femper orandum , per parabolam 'vero. de. Pbarifeo, & Pulli-

] eano , quomedo f £ orandum: pueros a o repelli voetat : dioes, qui

a jwoentute omnia [o fervale pracepta dicebat, audito: Chrifls

n facere,

-.confilio de omnibus relinquendis , abiit. trifPis ,. 6'93 quid erit pra-

jcabiteam.

mii omnia propter. Cbriffum relznquennbus pradicit fuam

un0; unus

*

. pajfonem , C? prope J'ericbo cecum illuminat. —

:. & Iceb&t autem & parabolam ad illos, quoniam oparte

tdEc-*

r &a*e-

11:5

lter relm

femper orare, & non deficere.

Dxcens Judex quidam erat in quadam c1v1tate,. qui De- Thef,

um non timebat, & hominem non reverebatur.

3- I7*

.3. Vidua autem quedam erat in civitate illa, & veniebat

i|d congfe'

d eum, dicens: Vindica me de adverfario.meo.

.Et nolebat per multum tempus. Poft hzc autem dixit

mtra fe;

Etfi Deum non ttmeo, nec hominem revereor:

E

f& Tamen quia-molefta eft mihi haec vidua, vindicabo l-

Iïam nein noviffimo veniens fugillet me ,

6- Ait autem Dominus; Awdlte, quid Judex mlqmta is dicit

APUT

E

CL De-

lm folhcmis

ilis. vit u

Lio

niam oportet , 55'0 ) Ut doce-

Et f 6 Deum nom timeo, ) Licet nec

.Q

ret oportere femper orare.

Deum timceam , aut. homines, nec

Ef nunquam. deficere. ) Scilicet anl-

miüferear viduz , aut illam: curem.

Lm f()hdzml

. mo, ob dilationem rek petitg , x«i 49

g. Viadicato eam.) jus illi dlcam *

mfequet"f

Sxaxé» , & non fatigari, id eft, non.

ut mole&iam redimam: , quam mihi

mo vobis 04

. ceffare ab oratione. ob. tatlgdtmn:em ;

perpetuo exhibet.

]Jud.

7ÓÁ

aut impetrandi defperationem.

Ne: f2 oViffimo.) Ne in finem, ne

Q« Tudex quidameras , &c. ) ï'orcaf

peq jetuo , netandem.

nium cclh

fe rem vere geftam narrat, quz qnia

Sugillet me-) ideft, obcund at , few

t venmf"m'

uædlo afficiat,

(.rræce eft, om GT C V

- ad almddocendumadhlbet*lr, gïrabo-

reproöïs d

Ia dicta fit.

eft autem óeniaót», alterius facienr

uds -

Quié Deumnon timelat , ö'c ) Quem

pugnis aut fuftibusita tundere aut cx-

dere , ut livida reddatur & fanguinis

fd

" bübde "

mec Deitimor, nec hominum reve-

notis maculata.

lmhce diceremus

ide jb

rem:la ab injuftitia. revocabat,

Gj faró ragione , acció.nom m rom;:a

ffe. V

9. Findica.) Wxofeqoc» ; defende»

jus

&feque

j?mz/me/-te la tefta..

en faciun'

libera , aíic;e, eripe ab injuriis ad^

6- 4tnudite. - Con«fiderate * attendt-

"l

verfarii mei.

Ue.

Qp !

4« Pajf bacauten.) Scilicet cum: illa

jwdex PIqUIMIS ) ]udc& ini-

u

quus.

mt:erpellandl finem non faceret. -

[gf,llf 4 gf

bt

B:H. cum Com, Mmacb. T. VIL.

47

m*

362

E;LVA' NGELII VSEC'UEN-D UM LUC.

7. Deus autem non faciet vindiétam ele£&orum fuorum cla-

1 x;.kEt P

mantium ad fe die, ac noCte, & patientiam habebit in illis?

v

1 -]um levat

-. $. Dico vobis, quia cito faciet vinditctam illorum. — Verum-

; propitius e

u Di«

. tamen Filius hominis veniens, putas , invenie: fident in texra?

- 9. Dixit autem & ad quosdam, qui in fe confidebant tam-

- ab 1llo: ?

quam juíti, & afpernabantur ceteros , parabojam iftam dicens:

- hmiliat, e

to. Duo ho

f

P

Ij cÁR

ines a(cenderunt,.in templug , ut. orarent:

pet.

unus Pharifzus, & alter Publicanus. -

uod

i

1j. Phari(zeus ftans, haec àápud fe ora

bat : Deus,gratias z;go

d

|

eft

tibi, quia non fum ficut ceteri hominum:

'

Te 20 me,

adulteri: velut etiam hic Publicanus.

raptores , m)uih ,

-, If Ame

I2 Jeju

-Da ficut p

eo.

"

no bis in faþbaQtor: decimas do omn

iqm, A*q/-uæ Pom-

1g. d E.

t bone,.

13 ,Et

E

19. Diui

T05 nifi (oh

Deu': Autem 210 f.kc'ietf vindi(am,

feverandum excitet, ob (;culos:.pvo'fïta'

20. Mand

^ &c.) Si-Judex iniquusimportunis pre-

mife

L

giycordia & veritate ptfomin'orum

cibus fle&itur ,

u

anto magis affidui-

De

m

F

Urtum faci

tate orationis fle&tetur Deus benignif-

:

9. A4d quosdam.

j Mo nen(ïos; cot-

Vtuum,'& m

fimus, & ad miferic

E

ordiam Propeg-

ripiendos, &e

orum fuperbiam;retum

2L Qui ;

fi ffiinus.

d

dendam.

1.

Elellorum fuorum.) Q

uos exinii& di-

Qui in fe confidebant 14»72714;1"2* jafti.).

Quo ;

Qui fibi ipfis

j

qucumqte

ligit, utpote quos ante mundi confti-

eífe.

perfuaferant fe'Kjui?osc

tutionem elegeritxad beatitudinein

aüum jn o

«ternam.

10. Phbarifeus,) Qui fe juftum pu-.

E£ patientiam babebtt 1

u illat ) An

tabat.

EL

patietur Deug. electos fuos perpetuo

Pablicanus. ) Qui fe þgcä:acörem

ab iniquis homi-nibuskafüigi? N,ullo

agnof&ebat:. De Publicanis di

N——N

modo.

2

thzi cap. 5. 46.

.

*

Factet vindillam

illorum. ) A malis

II. $£tams. )

Aliqui putànt morem

* -No!eing

& calamitatibus illos eripiet.

fuiffe Hebrazorum, ut (tantes orarent. -

E

s

"

j

b

g. Verumtamen flius bominis , &fc.)

Alii exiftimant genibus flexis oraffe;.

1t illum Cula

W o j

Cum Chriftas dixiffet fore, ut cito De-

quod autem dicitur /fazs, interpretan-

UCUHe o ?

N

us ele&tos fuosliberaret, reddere nunc

tur confiftens, vel exiftens.

Vidc ;

-5 tundepi.

eaufam videtur, quamobrem fzpe non

Maldonstum.

Chtium

liberet, quia nimirum non ea fide,

Velut etiam hic Paublicanus.

) 14 eft,.

& cul]

hic. Publicanus,

dt.

Diti.

qua debent, Deum orant.

Itaque

nec ctiam qualis é

df

cufn venerit ad. judicium Filius ho-

unus fcilicet ex ceteris, -iniufi:usþ'q, &

Pitorum

,minis, quo potiffimum tempore ele-

raptor.

.

ra;i,;uf'

.^ €tos fuos liberaturus eft , vix quos

I2. Bissn

flbeto)) Bis qualibethebo

)M

domada ; nam hebdomada fabbato

mihi pe

CCata

liberet, inveniet, quia vix fidem in-

j D'/Iendit.

vyeniet.

*

incipiens , & in fabbatum definens,

I

þl()'. i

— Eidem snveniet

.) Fidem intelligit

fabbatum vocatur a die przci

puo. Vi- |

cum fiducia & charitate conjunctam,

de Matth. cap. 23. I.

AOT

B

qua ad :orandum & in oratione per-

, Decimas do. ) ld eft, dare þonfugvi,

4 5(10. ) ?

K

F&

"

|.

ia Ó

353

CAP UT- *xxfzn., |

m d-

p xgoEt Publi,canu,s'a longe ftans, nolebat nec ocploä ad. coe-

L in illis?

] lum levare: fed percutiebat pe&tus . faum, dicens: Deug,

"

Verum-

eccatori.

] propitius efto mihi p

i tet?

34. Dico vobis , de

ícendit hic juftificatus in döthu'm»fuam

bant t«

ab illo: » quia omnis, qui fe e

fe P Mat

5altat : huxiïiliabi;ur , & qui

'05.12

ndcm: [ humiliat, exaltabitur.

upra

d illum & inf':n;t'es , ut *eos*f tange- ;

4 II

o ^1S.c Afferebant autem a

] ret. Quod cum viderent difcipuli, increpabant illos.

« Mat

16. Jefus autem convocans illos, dixit: Sinite pueros veni- I9

:13

ts ao

Var.

-re ad me, & nolite vetare eos: talium eff enim regnum Dei.

3

; i

Li

17. Amen dico vobis: Quicumque non acceperit regnum

wp| D

ei ficut puer , non intrabit in illud.

X

-

*

4 Mat

IS. d

t interrogavit eum quidam pr!

nCeps , dicens : Magi-

19. 16

*

fter bone, quid faciens vitam seternam poffidebo.

k r;.lEt

r9. Dixit autem ei Jefus: quid me dicis bonum? nemo bo-

Md

] nus nifi (olus-Deus.

xilos poft

20. Mandata nofti:

*

e Non occides: Non mcechaberis: Non Exo

yont vorum' .

| furtum facies: Non

falfum te,üimoni"um dices : Honora pgtre'mQO- 13

| tuum , & matrem.

nenäos, Q

i àit: Hzec omnia*cu

ftodivi a juventute mea.

:rbiam;rewn' :

21. Qu

32. Quo audito Jefus aitei:

Adhuc unum tibi deeft : omnia,

s

p jil-)

lï

-quaecumque habes, vende, & da pauperibus, & habetig the-

, fe 08

faurum in ceelo , & veni, fequere me.

*

r

ftatus eít: q

uia dives erat valde.

fpmm I ^2 ( '/His ille-auditis, cont:

24. Vi-

; Xec(—:amtem

"Zzg

E

yis dif Mate

Ij .Nbleäat..) Non audebät, pude-

gis qu'a&x ille — Nam Pharifzus fuper-

utant m

orea

bus opinione fuatantum , Publican s

jme Oï"e"t:

d batillum oculos attollere.

Nec oculis ) . Vel oculos.

aurem vere & coram Deo jtfüus dif-

ceffit.

fexis o

etatt

" Pereutiebat peus fuum.) Nl]anu pe-

: ipterpt

Vide-

;&us tundcbát , qui geítus eft. ponni-

IS. Afferebant autem ,

'Efr,þ) Vicie

(f

L

'sehtium , & culpas fuas agnofcentium

di&a Matth.. cap. I9. 13: & I4-

1

Id faciebat Publi-

]

ld

f d & detcftantium.

17. Mecepcrit. 2 VIdedl&-. Märc.

canus,- confcius multorum & "grv:ivmm

cap: Io. 15.

pablicim

] peccatorum

.

.

.

Imuüus j

Propitius.

) Placatus e&(;, & Vrcmit.

19. Quidam primceps. ) Primariz

] te mihi peccata mea-

au&toritatis vir, tum-ob divitias, tum

.

Po

ob primatum aliquem , aut magiftra-

T-.. 14- Defceadir. )

t oratign;em in

gereret-; . nam Grzce eft,

n

ID

1 templo.-

tum, quem

A'oye». Eeliqua vide Matth. cap.

pum

idin

V [2

E 74

f

tatus, ) Deïxgr;-ttia.

juftus effe-

P;æclP

j ctus.

19. 16. ubi hanc hiftoriam gxpjicavi-

mus.,

Ab il(g. )

Prx illo , lpc«t"ius&aut ixgxa.-

d [ goü[ufvl'

P

364

EÉVANGELILI FSE CUNDUM NLUC.

.?24. Videns autem Jefus illum triftem fa&um, dix'ït':r Quäm

r Di«

dificile, qui pecunias habent , in regnum Dei intrabunt*

w videam

25. Facilius eft

e

"

nim camelum per foramen acus tranfire ,

:

Q E

quem divitem intrare in regnum Dei.

&

( E

26. Et dixerunt, qui audiebant : Et quis pote

ftfalvus: fient

Deun.

2/1. Aitillis: Quae impoffibi

;ia fünt apud hominyes?? pefïi.bi,liz

unt apud Deum.

28. Ait autem Petrus: Ecce nós di

ti füumus te,

*

miü'mus-:'omhia $ ,& fecu-

Al Zate

firt i m

29. Qui dixit eis: Amen dico vobis , nemo eü; quä reliquit

domum , aut parentes , au

dren fr'

"

t fra?res, 'a'u,/t uxorem? aut filios ,

propter regnum Dei,

Z

hipr l

3o. Et non recipiat multo

lo venturo vitam aeternam.

plura ip hoc tempore , & in fagcü-

-illm, i

fFMat

20.17

1

31 f Alfumpfit autem ]Jefus d

ilod'e-cim', '& ait Hli's;w*Ec»c,e

Marc

afcendimus Jerofolymam , & conífümmabuntur omnia, quae

L Pa

to. 2, Ícripta fünt per Prophetas de Filio hominis.

$ 1. Et«

32. Tradetur enim

Gentibus,. & illudetur, & Hag—ellgbitu—f,

bliCanorum

. & confpu.tur:

*

sH

33. Et poftquam

ii turba,

: flagellaverint j öcþiden/tfäum., &,ätertiaxldi.e

refürget.

4 Etpra

. 84 Et ipfi nihil horum intel

lexerunt, & erat v-e«rb'üf'n' ll'tud

T eum:

- j Ften

abíconditum ab eis, & non intelligebant , quse dicebantur,

£ Mat

35. g Factum eft autem, cum a

P

bpropinquaret Jvelric.ho",' €oe-

z

& Qlxit ad-

20-290 CUS C

juidam fedebat fecus viam , mendicans.

:0mo tua p

arc

36. Et cum audiret turbam

6 R f

10.46

wpræ::er,e,qnte'm 1 interi'ogaþgþä

x

quid hoc effet,

? Eteu

37. Dixerunt autem e.:i,;quod-fe'füs Nazárenus tranfiret.

. 38. Et clamavit, dicens: Tefu Fili David , miferere mei,

fd lominer

39. Et qui praeibant increpabant eum, uttaceret. Ipfe ve-

ro multo magis clamabat: Fili David, miierere mei.

Q Fidos i,

40. Szans'autem Jefus juffit illum adduci ad fe.

P cgp D

Et cum ap»

48 Mügmj'(

gra

proping:uafffe't,k interrogavït iflum :

Chnfïum

vifoi

4rD1-

w

FnMbefE

drefin

)

do

Ü Ec;e-4þendimu:7er0falym4kz, 5' c.)

: Aä/caäditum.)- "Occültum $.

Tt'Ichp;Puä l

Vide diéta Matth. c. 20. DA

?bfcqï

phu

^

nibug Puy

Confummabuntur. ) Perficientor.

rufn.

j

3 "ilere 3.

.

^

o

4. Verbum

35' .,» Cæct!.; quidam, ff ;'.,

3

ii

tur vüer e

*tium hoc,

—»i/-fud.) Res hæq, nego-

)ï Vidf dx&a

m Jef,

|

Mgcch." cap. 20. 30

Pl u

d

CAPUT XVIII & XIX.

nös

: mn

41. Dicens: Quid tibi vis faciam ?. At ille dlxr.t Domme,

bt

ut videam.

ranfire ,

42. E Jefus dixit illi : Refpice fides tua te falvum fecit.

43. Et confeftim vidit,

& fequebatur illum magnificans

Vs fieri?

Deum. Et omnis plebs ut vidit, dedit laudem Deo.

Í

poftibla

UC APE PA xIX.

& (eu.

d Zachæum plwmns murinurantibus : divertit : pamlyoïam re-

feért de bomine nobili , qui abiens ad regnum accipiendum tradidit

j reliquit

decem fer'vis decem mnas , quem cives fuper fe regnare nolebant :

it fillo ,

Áuper pullum afing intrans cum bonore Jerofolymam , fiet fuper

in f2cu-

zllam þrwdzcthue evertendam , & ingre[Jus in templum e;z-

cit ementes , ac "vendentes. — -

lls* Eece

T 1ngreü'us perambulabat Tericho..-

)a. QU&

E

Et ecce vir nomine Zachæus & hic prmceps erat pu-

bhcanor um, & ipfe dives:

ellabltUT,

$3. Et quærebat videre Iefum, qms eiï'et & non poterat

pra turba, quia ftatura puüllus erat.

ter ii d

4. Et preecurrens afceüdit in arboremfycomorum,ut vide-

ret eum: quia inde erat tranfiturus.

um lfhld

$. Et cum veniifet ad locum, fufpiciens Tefus v1d1t illum ,

bantuf.

& dixit ad eum: Zachae, feümans defcende quia hodie in

iChO) (

domo tua oportet me manere:

6. Et feftinans defcendit, & excepit 111um gaudens.

Ti ogaba

3. Et cum viderent omnes , murmurabant , dlcentes quod

äd hominem pecca orem dxvm tiffet. -

-auüre

d-

Zz3

. $. Stans

*

[pfe *

(42. Fides tua, €&c.) Vide di&ta fu-

4. Sycemorwm.) Arbor eft frequen-

pla cap. 17. n. I9.

tiffima in Paleftina, de qua dixi lib.

3. Reg. cap. 10. 27-

tcum 9*

43. Megnifcaus Denm,) Deumlau-

dans, & gratias agens, quod m

L Oþart:t ) Meft, ftatui, decrevi.

Chriftum vifum recepllfec

Manere.) Hofpitio recipi-.

gT

Ngreffus. ). Scilicet. urbem Jeri-

6. Gazdens.) Pro magno accipiens

"I

cho; p&r eam ambulabar.

beneficio, quod Chriftum dom1 fug

Prisceps Pablicanorum.) & ers?xcwzgg,

poffet habere.

lunbus Publicanis plate&as.

X

7. Er cm viderent , &c. * Qul ade-

ym , 9

fcu

rant ex turba, inter quos fortaífe

Videre ïrjum, quis eü"et ) Cona-

batur videre faciem ,

pérfonam , ha,

Pharifzus allquw, aut Scziba, genus

bitem Jefu, de cujus doQtiina & mi-

hominum maxime pronum ad calume

) Vil jl

raculis imulta. dicebantur.

nias in Chiiftum. .

366

EVANGELII SECUN'DUM LUC.

u Civt

g. "Stans autem Zachieus dixit ad Dominum: Ecce dimidi-

oü illum,

um bonorum meorum, Domine, do pauperibus: & fí qmd

1. Bf

allque"n defraudavi , reddo quadruplum.

- cari fervos

. Ait Jefus ad eum:; Quia hodie falus domm hulc fa&a eü,

eo quod & ipfe filius fit Abrahae.

- quisque 1é

eMat

16. Ven

IO. « Venit enim Filius hominis qucerere , & falvum face-

18-H re, quod perierat.

frnas Vqu

iT Et al

"rr. Hsec illis audientibus , adpcxens dixit paraboram, éo

quod effet prope Jerufalem, & quia exiftimarent , quod con-

delis: eri

15 Et al

þ Mat

feflim regnum Dei manifeltaretur.

12. Dixit ergo: ? Homo quidam nobilis abiit in reglonem

que mnas,

214

19. Eth

longinquam accipere fibi regnum, & xeverti.

13. Vocatis autem decem fervis fuis , dedit eis decem mnas,

20. Etal

& ait ad. illos: Negouamml, dum venio.

14 C€r

aUi tepo

Losd

2r. Tim

Pecmtorem. X 'Hominem taali & ; pro-

ftificatio, quam falus aterna coxmca-

Dot pofuil

tur.

brofi nominis, & quidem principem -

——x

in-éo genereiniquitatis , quo mtames

- Huiic a'amu:.) Zachæo &famxharl-

erant Publicani.

bus e;uæ

eis fuis, ]

g. Stans autem chbzm, &*e.)) Stare

uod €$ gf/;' ft fltu: Aärabæ.)

Non olum genere, fed etiam fidei

Bo ttdefinito

hoc loco idem effe videtur, quod fer-

& . charitatis iimitatione.

nam TUS perfe

monemexordiri, erumpere ad loquea-

dum de rcpente, ut cap. IO. 4O. qw*

Io. Venir enim Kiliu: bammu, 6':: )

Deftm;,md:

ffetit, 8 air , id eft , quæ exorfa eft .

Quuafi dicat :

. Nec mirum fi in do-

mum peccacons diverti ; nam pro-

PH I2cis dié

ita loqui.-

bterea in mundum veni, ut homines

U Contineb

Dixit ad Dominum. ) Poüquam

QU n us

Chrifti hofpitio a' fe excepti do&ri-

a peccatis abducam , & falvos faci-

a ROmanæ

4ID,

nam audiffec , qua promitceret ipfi &

II. Eec

wod effet prope. 7emj?:lem )

gbhamtm

familie ejus , aliisque omnibus, qui

Hac occà

Á

antea&te vite' pcenitentiam agerent,

falem.

ione, quod cilet prope Jeru-

U ia

num colorum, &, fi etiam qux..

5647

]uä

e poffiderent , venderent & darent

- Exiffimarent.) Scilicet difcipuli.

I'* Clve; al

pauperlbus : t:hefaurum non defïCIen-

Regnum. ) Scilicet quo Chriftum in

Y

tem in calis.

terra reguaturum putabant.

046)'4" eum

Do pauperibus.) Paratus fum dare',

Manifeffaretur.)' Oftenderetur, ap-

N '0nem

pareret , palam fieret fplendore , &

mox quoque dabo , jam nunc ad

Prompferm

hunc ufum addicens, & députans.

gloria &terna confpicuum.

tür

[/ dld?])

Redda ) Paratus fum reddere.

I2. He»o qmdam 220.711!:.) Homo

d di.

hig nobilis, Chriftus eft, omnium ho-

"'tiler

9 At Jefus ad eum. ) Ad verba.

minum noblhfïunus

.

l"q

df (

ejus, non tamen eum, fed. difcipulos

Qroba

fuos, & populum qui aderat alloquen-

cclum.

r du regionem longmqtmm ) In

— füet n

aCL:)

Oiun

l)um-

do, ita tamen vt ipfe Zachaus folatii

Regnum. ) Regni poiï'eGmnem.

- E Quf dic

jleniffimam fententiam audiret.

Reverzi.

Ad judicium extremutrn.

hi

N c"tlorem

Salui.) Ad Deum conyerfjo & je-

13. Deem fervis [gir. ) Omnibus

i

ne xhn'ïa

bv

E

vOAPUT OX -

867

14 Cives äütem ejus oderant eum , &mïfea;s;im legationers

d -

h3

(

*

oft illum, dicentes: Nolumus hunc regnare fuper nos.

fiquid

5

-

xs. Et fa&tum eft , üt rediret accepto regno, & juffit vo-

Cari

f

[

d

Q

»

À

lervos , quibus dedit pecuniam-,,- ut .fci*ryet',-xqua'ntum

J

quisque negotiatus effet.

"

.

.

s

.16. Venit autem primu

$, dicens: Domine; mnatua decem

dmt fa,cef-lj ;

mnas acquifivit.

47. Et ait illi: Euge, bone ferve,

quia in modico fuitti fi-

&me ]

delis: eris poteftatem habens fuper decem civitates.

X

d- p

'

38. Et alter venit, dicens : Domine, mna tua fecit quin-

que mnas.

:egi(m*emi ;

I9. Et

huic ait: Et tu efto fupef quinque civitates.

n

20. Etalter venit, dicens: Domine , eccem

x

na tug, quam

'm mhöä;

habui repofitam in fudario:

"

O s

2I. Timui enim te, quia

homo auflerus es: tollis $ quo.c'l

. nnd

]à comita-

non pofuifti, & metis, guod non feminafti.

L d

| 22.." Di-

-

E

cfamil;ari-"*'

fervis fuis. ï;or;itur füumerus finitus " deat , namcmh'illþ nihil fcommune

Alrabt. )

[ ;'Jj

pro indefinito , & alioqui denarius *habere volumus.

,

viun Ddf

numerus perfe&us, fervorum univer-

tem tandem..

IS.-Et fachum: eft

) 'Fa&umn*eft'a»u-

r

* .

firatem defiznat.

Decem mnas.) Singulis/mna*m unam,

U rediret.) Scilicet in ï)atriam, li-

p Grzcis dicta , Latinis mina, cen- cet civibus inviti

S.

nüiïl o :

gam p

tum continebat drachmas argenti, Ita-

Negotiat:fs effez.

)'- Negotian'do effét

*

üt homimis

que mna una decem coronatis mo- lucratus.

nete Romane gquivalet.

17. Serve Lone.) Fidelis

, induftrie.

ayos B |

AN-gotiamini.) Scilicet accepta hac

In sodico.) 1n una mna.

*

t

filen.

)

pecunia curantes ut crefcat, & lu-

Super decem civitates.) Habeto pre-

?

Jur

crum pariat..

fecturam fuper amplam regionem, in

p

Dzs; venic.) Doncc redeam.

ua funt decem . civitates.

EÉt hoc

4 Cves an

oftenditur amplitudo premii , que

difcïPnïï- l

dzi

rem. ejus, ) Sicilicet Jv-

bonis operibus refpondet in calis.

du i

Oaerant eum. ) Et pravam animi

QO. Ecce mma tua. ) !d eft, recipe

affectionem variis modis in illum ex-

1innam tuam.

i:'retur; q

prompferant.

Repofftam. in jïtddria'.

) Involutare

ü

mdort

Pof :dlam. )

Qui illum äil-'equereng linteo fervavi, quotibi maneret in-

tur

Quod dicitarde miffa legatione — columis ; quemadmodum — dederat :

.') Bono r

emblema eft, (ive parergon parabole, Pecuasiam m fudarsm ligare , ait Beda,

mni."m ho ; :

ad illam probabile.n, &humanz con- -ef percepta . dona otio. lenti -fqrfgri: ab-

/

fuet:dini accommodatam reddendam. - /zoz4ere.

um-)

m "'

- Noiwnzus bunc regnare fuper mos. ),«

ol. Timui enin te , 6c.) Qu hic

Luafi dicant

Hujus noftrg volun- per aliquot verficulos hibeatur, expli-

?

ïione;"' j

tatis certiorem eum facite , ut abeat — cavimus , Matth. cap. 25.24. &«

E

:vleyin-

M

bene Jonge

*

» nec amplius' ad.nos re- cg;;s.

t

k

z

368

EVANGELIH SECUNDUM LUC.

22. Dicit ei : De ore tuo te judico ,. ferve nequain : fcleï)'as', 13 '3s.eEt

quod ego homo aufterus fum

; tollens, -quqd"nqn pcfu'iv',' 182

E fo faper g

metens, quod non feminavi.

26. Eun!

* 23. Et quare non dedifti

pecuniam meam ad menfam ,ut

y. Ee

ego veniens cum ufuris utique exegiffem illam? -

*

- Veti ccepei

24. Et aftantibus dixit: Auferte ab

: i

: fe Deum v

qui decem mnas habet.

1

f

llo mnam, &

: 'd?ätC*' 14117

X

Dus.

25. Et dixerunt ei: Domine, h

abet decem lfn-as;

« IMat

:

3. Dice

15.12

.26. c Dico autem vobis, quia oimni habenti d-*a-bitur,&" ab-

- Ts pax in (

&25

undabit: ab eo autem,

L

3. E q

29.

retur ab eo.

L]

qui nonþabc;ti..,.& qg;od habet , aufe-

Máarc

Magilter 1

27. Verumtamen 1

nimicos meos il'—lrös;* güi noluerunt me

440 Qui

4 25. tegnare fuper fe, adducite huc, & interficite ante me.

- des clamab

Supra

8. I8.

28. Et his di&£tis, praecedebat afcendens Jerofolymam.

4. Etul

4Moat .

29. Et fa&um eft, 4 cum a

ppropinquaffet ad Bethphage,

t dicen.

91.1. &

Bethaniam, ad montem

i

; qui vocatur Qli»veti, mlüt du'qsi

i. Quia

Marc difcipulos fuos,

/^30. Dicens: Ite, in

- caftellum, quod cofitra vos eft: in quod

( que ad pa

IL.L»I-

tuls,

introeuntes, invenietis pullum afinze allig

atum, cuj nemo um-

s

43 Quia

uam hominum fedit: íolvite* illum , & adducite.

*

.31. Et fi quis vos interro

gaverit: Quare folvitis? .fi*c. di e-

[

ïallo, & d

tis ei: Quia Dominus operam ejus defiderat.

N

52. Abierunt autem , qui miífi erant, &

; ;

invenerunt, iïcut

^

(1) diftipu

dixit illis, ftantem pullum.

37 Virtui

43. Solventibus autem illis pull

WV'T " 1 f

W recéns

ad 1illos:

uid folvitis pullum?

um, dikefunïï domini ejus

,.

Q narat ]

34. At 1illi dixe

» Res,) |

;*unf.: Quia. Dominus eum .ngceii'äri'um ha-

IW telo,) p

bet..v i

[OQUinegl f

? exctlfi,

* -3-5'.- eEt

.*-

* 39- Incre ?

Antes tibi.

Aufferüs ) Swev-er-u-s, rigidus , &u!rus,

d Lopid;

ut,habet: Mlatcheus loco citato..

pto.

I ÜR de- fapoliciordd rebellibus fuoke

^tQ d.ecrm

lr

Tel/i:.)."Kanquam tuum..

- g.

exClpiatur [

- Pracedebas, ) Di fcipulos fuos

pl

E àcd

22. De ore ?uo te jadice, ) Et tuis

abhorrentes ab hoc itinere; predixe-

4l. Reyj, '

ipfis verbis te condemno : in tuum

rat enim nom femcel fe Jerofolymis

L

ÀUS ani

ipfius caput; fententiam protulifti..

multa paffurum.,

23« 44 menfum. ) Menfarüs, Nw-

obiturum.

| & mortem etiatm

[ Bhtihji

j

mulariés, dt.habet Matth.

29. Cum 4;;7&/;!»7?4172,* ed Bv;bpbd;

£s

r

»

27. leterheire. ) Significatur pena

Tuortis eternz.

ge; &c.)) Vide di& Matthai cap. 2f.

ó €0

I« & deinceps , ubi

qu& hic häg;.;u:m:,

toff

,Güf

gnov,[fe

dure m..;gua& ä'cac ; ut conftet

explicavimus.-

B;[

64m (,

EL

;;

CAPUT XIX.

369

385 e F.t ddxärunt ïllum-adjefumi, & jä&antes &e&i-menta e]oag-

fua fuper pullum, impofuerunt Jefum. ^

12.14.

Pwa&

&

46. Eunte autem illo, fubfternebant veftimenta fua in via.

37. Et cum appropinquaret jam ad deícenfum montis Oli-

nfam,ut 3

veti ,coeperunt omnes turbze (1) diícipulorum gaudentes lauda-.

Li

re Deum voce magna fup

z

.&ätefiäu;

bus.

3

er omnibus ,'qgas videranþ, yirtuti--

38. Dice

ntes: Benedi&us, qui venit rex in nomine Dömi-

E

ni, pax in coelo, & gloria in excelfis.

d

-.39. Et quidam Pharifieorum de turbis; dix-erunt ad illum:

Magifter , increpa diícipulos tuos.

-.40. Quibus ipfe ait: Dico vob

is , quia fi hi-'tacugrint , lapi-

!2

Tünt .mb

des clamabunt.

mam. ;

/4r. Et ut appropin

qüavit, videns civitatem flevit fuper il-

lam, dicens:

ethphages

*

42. Quia fi cognovi

ffes & tu, & quidem in hxac die tua,

iïiüF duos

quae& ad pacem tibi , nunc autem abícondita funt kgb.o.cïulis

:m quoä

tuis.

43. Quia venient dies in te, & circumdabunt te inimici tui

getto Ut

dique:

y*all"q', & 'circuædabunt te, & coanguftabunt te un

o

acdlæ

m

— A44. Et'

G) difcïpulorum."ln edit. Sixt. legim'r:v defcendentium.

unt,'frcui-ï

37

Virtutibus.) Muiraculis, ac pre-

Er tu.) Filia Sion, fcilicet quod

iÉ

fertim .recenti Lazari fufcitatione,

ego novi, mala nimirum

m

dentia.

—tiþi impen-

omlnl g

quam narrat Joannes

Ccap. 12. 17-

49. Rex.) lfrael, Meflias.

E: 7uia'em i bac dío faw gu4 4d pa-

Iz celo.) Pax no

*

;

cem :b ) In qua tanta pace , tanta

wium n*

jui in cclo eft.

bis fit cum Deöw,

fecuritate frueris, fleres utique, ficut

Ip. excelffs.))

Scilicet habitanti Deo.

& ego fleo.

Vel fenfus eft ; [n hac

?

3

9. dacrepa difcipmlos tuos. ) V,Adu-

*

"

die, qua te Deus fingulari adhucbe-

Jantes tibi.

neficio dignatur, te per me vifitans,

[O. 'Lapide; clama

L4zr.) Sicenim na

& fibi reconciliare ftüdens, ea offe-

Deo decretum eít, ut hodie magnifi-

rens, qus ad felicitatem tuam augeri-

allibus f

ce excipiatur Chriftus ejus, & cum

dam, « ftàbiliendam faciunt.

;

Nwunc autem, 6c, ) Quafi dicat: At

ulos fnos

pláufu ,& acclamationibus.

fcj

al. Flevir fuper illam. ) Excidium

quires contrario prorfus modo fe habet.

gt

Præd

illius animo percipiens, & illius in-

Abfcondita [unt ab oculisvuis.) Non

, Joofo

gr-acitudin

confiderans.

uod ob oculos tibi propofita non

j «

ov1 ,qu0d. Abundat quoad

fuerint , fed quod oculos clauferis,

42. Qui )

ne videres.

fenfum , quifine ha

c particula conftat,

e

" Bf*'bfb

$1 cognoviffes. ) Quaüi dicat, o fi

43 I(: te. ) '?iþi.

;f,hæï a

noffes, o fi fcires.

d

Bibl. eum Com, Me?zocb. ?'. V, -

VAvaiaþ

-

"

3

70

EVANGELII SECUNDAUM LUC.

44. Et ad terram profternent te, & filios tuos, q-ui/i*n" te

4 E

D

nt, f & non relinquent in te lapidem fu

heec faci

per lapidem: eq

Marc QUod non cognoveris tempus vifitationis tuse.

"

?. hef

15. 2.

45. g Et ingreffus i

n templum coepit eji'cere M

& egou

Infra ]o, & ementes.

end ent—e; i n al

4 ld

2I.0.

E4

46. Dicens illisz Scriptum eft: 4 Quia?domu&mea domus

ex fomir

21.12.

orationis eft. Vos autem feciítis illam. fpeluncam latronum.

$A

Marc

47. Et erat docens quotidie in templo.

Principes autem

De coelo

II.15faberdotum

b lfai.

BF

.

perdere :

,,&:S*cril")æ",; & Princip'es; plebis quaerebant ?llum"

pidabit

56. 7

48. Et non inveniebant quid facerent illi.

Omnis enim po-

) r

7. 11 pulus fufpenfus erat , audiens illum.

[ E

- DC facio

CAPUT. XX

9. Cj

Nón dz"cifszæhktïbw , 4€ Stribis, qua þote/l*ate'bæc—' faciki;; qum

M quidam p

nec illi re[bondebant ad propofitam: de Sfoannis baptifmo: qua[tio-

E grefuite

sem : parabolam refert de vinitoribus, qui cefis domini fervis

lo. Et

eliam filium ejus occiderunt : tentatur. S'efus de tributo Ceari

[ Vineæ

dando, & a« Sadduceis de refurreflione : quomodo dicunt

t F

E QUoque c

| Chrijlumf filium e[fe David: cavendum a Scri-

;

Z

. *

bis ambitiefts. -

T E.

U

.gMat 1?

T fattum eff iv una dierum, docente illo populum in

. Oecerunt.

21.23

, templo, & evangelizante, a convenerunt Principes facer-

7 D

Marc

dotum

, & Scribze cum fenioribus,

31.27

'?. Et

W Qu

Circkmddö'unt te Imimici fui v&!/a-..-)

Vide di&a Mlatthzi ca

hac explicavimus. .

p gI. 12. ubi

-T 16its,

lum éft munimentum caftrorum ex

"F'empore obfidionis fub 'Tito. Val-

48- Quid facerent illj.) Quem mo-

vallis terre infixis, & aggefta humo,

dum tentarent, ut confilium proce-

lapidibus, &c. firmatum.

deret , & illum perderent.

Coanguflabunt , €&/c. ) Ad anguftias

Suf»enfus.) Pendens ab ore quüeh—

redigent, arcte obfidentes.

tis, ideo

bant.

que illu'mþScriþæ, &c. time-

6 Certj fía

æquabunt.

3

ld)

JPMM

Lapidem

fuper lapidem. ) Signifïca;

I- f'rfatum ef, &c.)) UicieA di&ä

m, Qu

tur funditus evertendam.

Matthai cap.21..2

g P "t

30 & dein-'

pat

Viffrationis zu2.") . Quuo vifitavit te

ceps ubi hec elucidavimus.

L3

& del

Deus miffo Chrifto falutis auctore.

Evangeliaute. ) Evan

gelium p?æl

ODerH

45. E ingr:fgsr am templum ,*Efc.)

p

dicante.

: qus [,777

Wm 80" é d

/

-

CAPUT xx.

371

ftate

i q'ui'in te T

"s Et ajunt dicentes ad illum: Dic nobis, in qua þote

pim:e d haec facis? aut: Quis eft, qui dedit tibi hanc poteftatem ?

3. Refpondensautem Jefus.

E

, dixit ad illos: interrogabo vos

E

entesin 1 :

.& ego unum verbum.

x

4. Refpondete mihi: Baptifmus Joanni

ex hominibus?

s de coelo ferat,. an

s

yes domis 1

Jatronum. -

$. At 1lli cogitabant intra fe, dicentes, Qu

iä fi -.dixerimüs;

pes aUtem .

De coelo, dicet: Quare ergo non credidiftis illi ?

»bant ilum -

^ 6. Si autem dixerimus: Ex hominibus: plebs univer

fa A'.la-

. pidabit nos: certi funt enim , Joannem Prophetam effe.

s enim po-

7. Et refponderunt fe neícire, unde effet..

8. Et

^| hac facio.

Jeíus ait illis: Neque ego dico vobis, in qua poteftate

:9.. Coepit autem dicere ad plebem parabolam hanc: » Homo , o

NT ] ^ quidam plantavit vineam , & locavit eam colonis, & ipfe pere- s. r.

. gre fuit multis temporibus. "

3

Jere.2

j quepir -

1o. Et in tempore illo:mifit ad cu

ltores fervum., ut de fru-

2I.

yini frras. .

- Matt.

.

- €tu vineze darent illi.

k:

Qui czefum dimiferunt eum inane

21:43

u Cajari.

Ir. Et addidit alterum fervum mittere.

Tli autem hunc

Marce

df' dituni

quoque caedentes , & afficientes contumelia, dimiferunt ina- 12. 1.

j'à

1 nem.

12. Et addidit tertium mittere : qui & illum vulnerantes

ejecerunt.

0 uhlm if

13. Dixit autem :dominu

s vines : Quid faciam? mitgam fi-

dpsi ? d Trum meum dile&um ; forfitan, cum hunc viderint5 verebun-

&

tur.

.H

14. Quem cum vidiffent coloni, cogitaverunt intra fe, di-

»

centes: Hic efít hzres

, occidamus .illumu, ut noftra fiat þæ-

. of 12

" - xedita"s.

N

Quem 10

A—äga

i4. K

;1f11fum PIOCC- '4

!

6. Certi funr.) ld eft perfuafi. :

-11. ddidi:. ) Perrexit.

b

- 9. -4d plebem.) Facie converfus ad

I2. Ejecerunt.) É vinea.

i

"

T

*

kc. i »

plebem, principes interim notans.

13. Qwuid faciam? ) Amplius, ut

Homo plantavir vineam, &o. ) :"Hanc

impios colonos revocem

ide dl(ta E :

meliorem.

-.,,ad mentenf

).U

parabolam explicavimus Matthai cap.

.

du :

21. 33. & deinceps-

Ferfitzw,) Mlinime. dubius erat de

u^

- IOG. Defruflu,) Nonfru&us omnes,

eventu, fed humano- more loquitur.

quis enim. colit vintam , & de frutia

Indicatur etiam humani arbitrii liber-

n

liumP'?' : f;f ,.

vinca mon edit ? 1. Cor. cap. 9. 7-

tas.

',

-

—

372

EVANGELII SECUNDUM LUC

ava

15. Et ejectum illum extra vineam, occ1derunt

Quid er-

?

go. faciet illis dominus vineze? ;

ant effe

4 Dic

16. Veniet, & perdet colonos iftos, & dablt vineam ahls.

Quo auditos dixerunt illi:

Abht

alicuus f

füuent, ul

Ille autem a(piciens eos ; ait: Quid eft ergo hoc, quod

EUSPTRS NSUN

ePfal. fcrlptum eft: c Lapidem quem reprobaverunt. ædlficantes,

fratri fuo.

1I7- hic fa&tus eft in caput anguli?

0. Sep

lialæ

18. Omnis, qui ceciderit fuper illum lapidem, conquaFabl-

& mortut

30. Eti

Adc&or

28.16 tur: fuper quem autem ceciderit, comminuet 1]lum

19. Et quaerebant principes facerdotum , & Scribae mit«

jl Et

4 II- tere in illum manus illa hora: & tæmuerunt populum: cogno-

& non rel

9. 35*

verunt enim , quod ad ipfos dixerit fimilitudinem harnc.

32. Noy

I.Pet

20. d Et obfeïvantes miferunt infidiatores, qui fe ]nftos

X

3 Ini

2.7. fimularent, ut caperent eum in fermone , & traderent lllum

- dem fepte

ZMat principatui ,

& poteftati praefidis. '

22. 15

ET

M

21. Et interrogaverunt eum, dicentes:

Magifter, fc1mus

tur il

- quia re&te dicis, & doces, & non accipis perfonam , fed vi-

€i I2.

33 - lii

13.

am Dei in veritate doces:

0n€ €X |

22. Licet nobis tributum dare Caefari, an non?

36Ne

23. Confiderans autem dolum illorum, dixit ad eos : Qu1d

: lis (ünt &

me tentatls 2

w

3 Qum

. Oftendite mihi denamum.

Cujus habet imaginem , &

mum,h

mfcrlptlonem? Refpondentes dixerunt ei:

Caefaris.

liac, & ]

25. Et ait illis: « Reddite ergo, qu& funt Caefaris, Caefari,

! 29 Dey;

Rom &

qua funt Dei, Deo. .

13. 7

26. Et non potuerunt v

verbuim ejus reprehendere coram

plebe &- mlran in refponfo ejus, tacuerunt.

! —-—N

ovf Ac-

I* &efrer,

Ul Coy, o

16. 4iff.) Ut fcilicet nos occida-

Pefídis. ) Pilati, penes quem erat

£$us Chrftum filium. Dei, & male

phncxpatus, & fumma potefhs ex de

34 Fl/l! /^u

legatione Cefaris.

pere amtuis.

I

»täunf )

y

Lapidem quem reprobaverumt,

2Q6. Coram pleäe) Volebant eniti

ïadm r

&c. ) Mide dicta Matth. c. 21. 24. &

illum plebi odiofum reddere, fi dice-

deinceps.

ret tributum Romanis pendendum

s nl

19. Cuqu.if[alUitnr. ) Confrmgettr

efte.

H d

19. 44 "ipfos.). Adverfus. ipfos.

d y

Ietint

l

Tacucmnt.) Nihil refpondentes

Tuer

t a

Similitudinem. ) Parabolam vinez.

oo. Er oäfervames &c.) Vide dicta

Chrifto , nec populo narrantes, quod-

! o

urrggm

Macchælc 22. I15.

nam refponftlm tuliffent, ne in ma-

, a&ætGII

Infdmtore: pE Qul illum. , fi fieri

jorem ejus laudem cederet, quem de.

67 " "'150;

preffum volébant.

dm

poffet; caperent in fermone.

CAPUABUL . .

373

a". f Accefferunt autem quidam Sadducaeorum , äui ne-/ Mat

.Quid -

22.23

| gant effe refurve&tionem , & interrogaverunt eum;,.

ar-

1eatn aliis,

29. Dicentes: Magifter, Moyfes fcripfit nobis: g Si frater

ci I2.

alicujus mortuus fuerit habens uxorem , & hic fine liberis ;g.

hoc; qud

J fuerit, utaccipiat eam frater ejus uxorem, &

£

1 fratri fuo.

-

*

fufcitet femen

eut

dificantes,

29. Septem ergo fra

tres erant :

& mortuus eft fine filiis.

.y & vprimus accepit ügorem ,25 gj.

l,

)'nqua(ïäbi-

30. Et fequens accepit illam ;

& ipfe mortuus eft fine filio.

pbe mi

1

.31. Et tertius accepit illam. Similiter.& omnes feptem

. & non reliquerunt femen, & mortui fünt.

: eogno-

hanc.

32. Novilfime omnium mortua eft & mulier.:

33. In refurre&tione ergo cujus eorum erit uxor? fiqui-

; fe lt

rent illum

J dem feptem habuerunt eam uxorem.

-34. Etaitillis Jefus: Filii hujus faeculi nubunt, & tradun-

j rcimusg

tur ad.nuptias. ,

i habebuntur fzeculo illo, & fef-urre-

P fed Vl'þ

] 3;.lli vero , qui dign

] &ione ex mortuis, neque nubent, neque ducent uxores:

. 36- Neque etiam ultra mori poterunt: sequales erim. Ange-

] lisíunt, & filii funt Dei, cum fint filii refurre&tionis.

31- Quia vero refurgent mortui, & Moyfes oftendit fecus,Exo

rubum, 4 ficut dicit Dominu

1

m Deum A(braham, & Deum3. 6.

agiflem "

| lífaac, & Deum T[acob.

*38- D

;

ig, Cæfafia

eus autem non eft mprtüor

'—ukm , fed vivorum: ormines

; enim Vi'vunt ei

'Aaaig

ere corat

--

z 49. Re-

p

E

"P

»[X

27. aecefferunt mdem, 6c.) Wide

dixit fuperiori verfículo , Tradfhtar

Matth. cip« 22. 23. & deinceps.

& nuptias ; funt' enim. eadem verba

u

|84.. Friet Eojus feculs. ) ld eft, homi-

Graca , 8T£ Exqyaquoxoy a.

;u

Y df

nes qui in prafenti feculo vivunt.

36. 4Equales Angelts. )

lmmor;aþ

pofeü**s ;

Nabunt.) yauSO1, wxores dacunt.

tate & caftitate.

Tradumiur 4d mupiias.) Miris nu-

olebant um

bunt , &xq«uioxorra.

Ejiifunt Dei.) Renatt þer' refut-

re&ionem, non eX fanguinibus, ne-

idere, f d

35- Qui digni babebuntur, Gfc. )

al

que ex voluntate carnis , fed ex Dei

j

) endum

ita vixerint in hac vita,

'ut meriti

virtute.

fuerint ztérna frui.

Refurretltone ex mortuis, ) Refurre-

Filis reþä;?re&iani:.) Id eft, lpef fea

efpon

dentet

furrectionem renati.

rranteh qu

"&ione ad eternam & beatam vitzm.

ge n

Neque nmubent.). cy

4

a. ä*a-,q , AXeres

37.* ;*Llf.ld.) QUOdi

nt:

de

ducenz.

Secus rubum.) Xpud, juxta rubum,

[6

tlllem

Neque ducent ano(res.)" Hoc've& qjuod

rxeliqua-yide—Mat*ch. c. 2?,, 31. & 32-

-

-

374

"VANGELILSECUNDUM LUC.

| i

f

$39. Re

4, Mm

Magifter, bene dixitli.

pondentesautem quidam Scribarum, -äd*ixe:rurllt ei:

E

[ Der: hac

E^

»

49. Et amplius non audebant eum quidquam interrogare.

quem hab

41. Dixit au:em ad illos

j

MM ENSCRPSNIESPANORHERUUS NIScal tss

p rR

lum effe David?

Quomodo dicunt Chrjjitu.m, fi-

| bus, & do

42. Et ipfe David di

citindihira Piliuorm

4|

109.I

d

:i Dixit Donii.

[ 6 Ht

Mat

l

nus Domino meo, fede a dextris meis,

- quetur lapi

2244 43. Donec ponam inimicos tuos, fcabellum pedum tuorum.

- 7 Intert

Marc

44. David er

go Dominum illum vocat, & quomodo filius

quando hg

1236 ejus eft?

- O Qd

x 9 Audiente autem omni populo, dixit difcipulis fuis.

| iq* nomine

2

A46. k Attendite a Scribis, qui volunt ambulare in ftolis,

. pinquavit::

M

arc & amant falutationes in foro.

, & primas cathedras in fynago-

$ Cumn:

12.38 £1$ , & primos difícubitus in conviviis :

.TI* oportet

Supa 47. Qui devorant domos viduarum , fimulantes

IOo. Tunc

11-43rationem. Hi accipient damnationem majorem.

lon g«,a-mr -

gnum adver

CAPUT XXi.

) 1. Ft fe

! Afames,; t

fi-duam duo minuta .

offerentem prafert diwïtz'lzmxgmulm*:ojjze'ren-'

1. Sed a

tibus : fubverfionem templi pradicit , ariaque prelia , Afffichio-

Aéquentur

nies , C? perfecutiones: adverfus que oborat Zipoffolos: pradi-

Ts

eit quaque fübverfionem Sterujalem: & Sftudeorum captivitatem P

- 15 Conti

4c difperfionem: de fisuis prece[fJuris judicium : cavendum a

l. Ponik

«rapula , ebrietate , curique bujus vite; C? vigi-

J

- *

landum , ac.orandum,

Tünt df 'üerg

4Mx 1. a 9 Efpiciens autem, vidit eos.,, qui mittebant munera fua

12.41

j

?

in gazophylacium, divites.

x

2. Vidit autem &

Es du

seera minuta .duo.

quamdam viduam pauperculam mittentem

Fa M

3. Et dixit: Vere dico v

2j 97!i!.)

tlri

Verc.

pb.if , quia vidua heec pauper ;p]us

RE

quam omnes mifit.

L

h

Pt D

A

*

4. Nam

Quandy, ) :

j

)

H)tïit 1

n

Matih, v

( $ Pt fin,

)

: 39; Bene dixifls.) Egægi,& »confut'.a-

6. Attendite a Lï;?riä;:; 6c. ) i/*ide

z

T

fti Sadduczos ex Scripturis.

dicta Matth. cap. 23. num. 6.

ti'ibert

dtig

PA ag

4I. Dixi£ autem ad 1lfos. ) Adver-

47. Qui devorant, &5c.

) Vide Marci

& al

farios fuos, ac nominatim Pharifeos.

«cap.-12. 40. & ibi dicta.

äïomilïu

"of

Quz hic habentur , explicavimus

Efpiciens antem , t$e. ) Vide di-

Matth. cap. 22. num. 42. & deinceps.

! f:re!.»f &

-

&a Marc? cap. 12. 41v.x

?;

CAPU TP-XXL

375

&fUnt e1;

4. Nam omnes hi ex abundanti fibi miferunt im munerz

Dei: hac autem ex eg ,quod deeft 1111 » Oomnem viétum fuum,a

terrogare

^quem habuit ; mifit.

flum, fl

s. Et qulbucdam dicentibus de femp]o » qued bonis. lapldl-

bus, & donis ornatum: e(fet, dixit z

xit Dorm

6. Haec quae videtis, » venient dïesa, im quibusnon re]m-bMa*f"

quetur lapis fuper lapidemr, qui non deftruatur.

Marc.,

tuorum.

7. Interrogaverunt autemr illm, dicentes: Praeceptor , ,^. 9.

odo filius

quando hsec erunt, & quod. fignum , curn fieri incipient ?

Suprz:

8. Qui dixit : V)dete ne' feducamml

multi enini venient 19-44.

|lis furis.

in nomine meo, dicentes: quia ego fum ; & tempus dppro-

qn ftolis,

pinquavit: nolite ergo' ire poft eos.

9. Cum autem audieritis praelia., & feditiones; nolite terre-

in fjnopo

ri: oportet eninr primum haec fieri ; fed nondum. flatim finis.

IO. Tunc dicebat illisz Surget gens contra gentem & rG-

Jongam o

gnum adverfus regnunr.

- Ir. Et terremotus magni erunt perloca, & peflilentiae;,

& fames, terroresque de coeloy & figna magns erunt.

12. Sed ante.hzec omnia.injicient vobis manus fuas, & per:

ia at

fequentur, tradentes im fyriagogas, & cuftoälas?trahenstes a

i

reges , & preefides, propter nomen meum.

lns: præ fe-

13. Contmget autem vobis in teffimonium.

pflmmte f P

I4. Ponite ergoin cordibusveftris, nom præm"edltarl,»quem-

endun 4

admodum refpondeatis..

wgt

Is. Ego enim dabo vobis os, & faplentlam, Ccui nom pote-

runt refdtere, & contradlcere omnes adverfarii veftri:

16. T"ra*-

qunera 102

gyämdam) anctpulorum. Vi-

Conm auteni 4u(lzerms pfdlld, ff " )ï

mittentem

de dicta Matth. cap. 24- I-

Vide dicta Math. cap. 24- 6.-

Bonis.) Mertere etiam. poffis , pa/-

II. Terrores. ) Qol?qtfod y terrlcular

chbris ;

nam in Grzco eft xaAcis,

Buper ?

- Dozis.) Donariis..

tiant.

menta, qua hominibus: metum: incu-

uando: hac erunt , &c. ) Vlde

I2. lzjcient volis vunus, Ec.) Vufe

4 Nam

diéta Matth. cap: 24. 3.

À

dicia Matth. cap. Io. 17..& deinceps.

9. Ego fam. ) Scilicet Chriffus.

Cuffodias.) Carceres.

/

Tempus appropinquavit. ) "Tempus

d) Vidt

I3. Continget. ) Sc:hcec * hoc quod'

libertatis & falutis olim a. prophetis

dico..

promiffum , & hactenus expe&a-

I4. Ponite ip cordibus ve/fn: y Ha-

) Vlde 'VIZI'CI

tum.

bete hoc Fxxum in cordibus veftris..

lre pofl eos.) Mlis credere aut ad-

![ærere.

I5. 05, & fapientiam. ) Os fapiens-

6 ) Vlde dl

1. 4l

!

j

b]

|

9

76

EVANGELII sECUND:UM LUC.

j

16. Trademipi autem a parentibus, & fratribus

s5 k

, & cog,;zg"a-/ :

; tiS, & amicis, & morte afficient ex vobis.

] que füp

r7. Eteritis odio omnibushominibus propter nomen meum:

T vebuntut

78. Et capillus de capite veftro non peribit..

) Et

19. In patientia veftra polfidebitis animas veftras.

?Dan.

] um pott

,20. e Cum autem videritis circumdari. ab exerciju.jgru(zi- j

2. Hi

9. 27.]

em, tunc fcitote, quia appropinquavit defolatio ejus.

ita vell

Matt.

24.15

21. Tunc quiin Judaea funt, fugiant ad montes, & qui in

29. Et

Marc

medio ejus

* .difcc?eda.nt,, & qui in regionibus, non ikn-tr:ent* in | 'abores

*

I.14€am.

;

1 220 ;

uia -dies ,u]ti-ön.is" h1 .funf? ut impleantur bm,ni-a,, —quæ"-i 'peää gä

fcripta funt

X

. gr la

.23. V&e autem preegnantibus, & nutrientibus

indlsdssbas:

!

prope e(t

erit enim preffüra magna fuper terram , & ira populo huic. .

3» Àn

24. Et cadent in ore gladiiy & .captivi ducentur in omnes.

]. donec on

Gentes; & Jerufalem calcabitur a Gentibus: donec implean-

1 n

pora nationum.

Alnu Em

dbunt,

z

13. IÓ

25. d Et erunt figna in fole

:

& flutctuum;

p At

zec, preffura Gentium

Præ confufione fonitus maris ,

T2 n Cl

$a T.

LT

26. A:;Te-

]ogh

- venit in.

3- I5;

T. 3. Iu

Mlatt.

x

de Jerofolymorum Ve-y'erüo,nxe,;

- Gnt füpe

24.29

46. Ex mZi:.*) Id eft, quosdam.

Marc

I8. Capil/us, &fc. ) Quuafi dicat, ni-

23. Vs autem praguantibus.

).- Vide

d

N

H 3. 2.4 hij. in

ali. patiemini me. defendente,

di&ta Matth. cap. 24. 19.

vide fimilem phrafim 1. Reg. cap.

Preffara. ) ideft, cr'ibu'lai*.i"o, €Oar- '|

d

Teg. cap. 1..52.-

&atio , anguftia, anxietas.

" .26. Jrf]&e;

I4. 45. & 3-

:

.

Ira.

; : Arrey, ld |

Ig-f de patfs

eztia wefira. ) [d eft,

) Calamitas ab irato. Deo im-)'

f

. Pletntibus,

per. patientiam , feu perfeverantiam

miffa.

Pra f

veftram , & coníftant

s

Q4. Cademr 12 ore £la

4j.) Gladiis

lerantiam.

em malbru,ms cþoï-

trücidati , & quodammodo devorati,

. Iüté, quem

Virtutes ts

Poffidebitis ADIPIAS vtfras. )

: Sla'lvays

Calcabitur A Gentibus.)) Inhabitabi-

[ PMtth, c, o

facietis, obtinebitis falutem anima-

tur tanquam vile oppidum ab exteris

-

j

2 Leug,

ruüm veftrarum; eternam fa*l-ut-em,con—

Gentibus, preffa jugo fervitutis.

$

Donec smpleantur, ($c.). Quuafi dicat,

Conh'dite; fQ

fequemini.

! lum in tér

QO. Exercitu.) Romano.

usque ad finem mundi erit deftru&a, -

- Mlltm ltvare,

2I. Tunzc qui im 7udaa [unt,

6 )

vel punietur per Gentilestempore fci- —

hu Tij ,

Vide diéta Matth. cap. 2

licet & modo, quo Deus ftatuit.

-u smedio ejui. ) Scilicet

Gol

/95. Et erunt figna, &c.) Vide dicta

-TRU ab o

?

;j

3 li,

n regionibus. ) Circumnvicinis , qui

Mattli. c. 24. 29.

1

þäreg're agent.

Pra confufone , &/c. ) Id eft, ex pa-"-

229. Dies ult

2'0m':,'1 ) | Cutm . fcilicet

yore, queni concipient-jropter fra-

cena fumetur de Jerufalem.

gores horribiles, & impetuofas com-.

J -gemmas' "

[

femman

motiones , ac fonitus aquarum mari

- lii

;2:& ferigta ämï) Apud prophetas

[ 77] c"

.

j j

t

CAPUT XXI.

w

( com-

96. Are-fcentibus hominibus prze 'ti.mo're, & expectatione,

n 'meümi

-quze fupervenient univerío orbi: nam virtutes coelorum moe

- vebuntur:

*

97. Et tunc vl

debunt Filium hominis venientem in nube

cüm poteftate magna, & majeftate.

ii jerufä-

28. His autem fieri incipientibus , re

fþiCi'xte,' & levate ca-

.

eRom

pita

veftra : « quoniam appropinquat redemptio veftra.

&qin

29.

Et dixit illis fimilitudinem: Videte ficulneam ; & omnes 8:23:

3

intrgnï Yi

/ arbores:

309. Cum producunt ja

m ex fe fru&tum, þfcitis, quoniain pro-

jnia, qu&

pe ett zeftas.

:

3r. la & vos cum videritis h

cc fieri, fciyþote , quoniam

lis diebus:

prope eíft regnum Dei.

o hüc.:- -

32. Amen dico vob

is , quia non preeteribit generatio hæg,

in omoes

" donec omnia fiant.

; jmpleate

33- Coslum, & terra tranfibunt: verba autem meanon trans-

:

jbunt.

frjn ierms

34. Attendite autem vo

biS , ne forte grav/e:ntur corda ve-

fo&oum;

frain crapula, & ebrietate, & curis hujus vitae, & fuper-

veniat in vos repentina dies illa:

26, Me-

— 7À

. 4«. Tamquam laqueus enim fuperveniet in omnes, qui fe-

s

N

dent fuper facjem omnis ;erræ.

üone,;

36. Vi;

7

i

[ n

kGræ ce A'xov-

32. Ommia.) Scilicet que predixi.

brlrio; t

06. Arefcentibus. )

34- Artendi£e.) ld efl cavete.

|- vdyre» , id eft exanimatis ,»feu ta-

25

befcentibus.

Ne forre.) umort , ne quando, ne

rat

p Deo im.k

Pra timore & cxpe&aiione.) Prz ti-

[

unquam.

more, quem gignit

expectatio.

Gra've:;:tur.) Deprimantur , deor-

!

Firtures calorum ,

&c.) Vide dicta

fum agantur.

0 deVOW'

Matth. c. 24. 29. & 30.

.

od crrtþuld.) P«er crapulxam, comef-

jpnibibVe

298. Levate capi

ta.y id eft gaudete,

fationes , & intemperantiam cibi &

dum *

p tl

confidite ; folent qui mefti funt, vul-

potus.

Per hac i:tellige etiam reli-

f

vitüti

quas corporis voluptates.

Qllüfi dicits

tum in terram de'm'itte-'r,e t

qui lati,

illum Jevare.

C1S

.Cgris.) Sullici:udinibus-l immodi-

|e

fc

Redemptia "vefhra.

) Plena, & per-

jstemo*

. fe

&a ab omaibus hujus vitz miferiis.

Dies illa.) Judicii extremi.

4 It

t

29. Videre fculneam,&c. ) Vide dicta

" qida

32

35. Tanuquam laqueus , i$6) La-

)V

: 'Mat;h..cap. 24

queo enim :vicule capiuntur, cum ii«

: 30- Fr"äum-

) Scilicet folia, vel

nus cogitant.

i

B&,eXP

gemmas , Grece cum pullulant, feu

EUA

jr V*

e mmant.

»

« fedenr. ) Qui habitant.

g cont

j

Bill. cuem Com. Menocäf 4 F. U

"*

aqu

378

EVANGELII SEC»UNDU?VI LUC.

4

: 36. Vigilate itaque , omni tempore orantes, ut dignihabea-

mini fugere ifta omnia: :

- 6Ef

um hominis. .

quae futura funt2 & ftare ante Fili-

:)Eä

illum fine-

37. Erat autem diebus docens in templo: no&tibus vefo

]

*. Veti

exlens , morabatur in monte, qui vocatur Oliveti. -

di Pafeha,

38. Et omnis populus manicabat, ad

^

$ Et mi

eum,.

eum in templo audäre

bis pafcha.

CA P U.«T - XXII.

p Atill

4o. E d

Cog:;aht principes facerdotum de occidendo Sfefu , quem vvendit Stu-

occurret v

4$, jubet parari Pafcha: panem in corpus Juum, .&? vinum

tiini eum ]

in [anguinem confecrata tradit difcipulis, precipiens ut. idem faci-

1. Etd

ant : contentio difcipulorum quis eorum [it. major : pradicit trinam

eft diverfo

: 1 l lp

Petri negationem , jubens -oendi. tunicam , & emi. gladium : fofg

10 parate,

prolixam in agonia orationem , €? [udorem inflar fauguinis in ter-

j

I 3- Ell l

ram decurrentis , capitur a. udeis , quorum uni Petrus. abfcidit

^rünt. pack

auriculam: conqueritur , quod ad eum quafi ad latronem capien-

H. c Et

dum exierint : in. domo principis [acerdotum ter a. Petro negatur ,

- Rtoli cum e.

C? a J'udais ceditur, ac illuditur , &? mane in concilio in

l. Et aj

;

ferrogatus fatetur [e Dei filium.

.Yoblícun,

16. Dico

4 Mat L.a | Pjpr/Opinquabat autem dies feft

26.2

citur Paícha:

us Azymorugn ,qui di-

Onec imph

Marc

s

2. Et quaerebant principes facerdotum , & Scribse

E iluo'

äl&./la.t m

odo Jefum interficerent: timebant vero plebem.

x

26.14 3. P Intravit autem fatanas in

T Vensz us

Judam, qui cognominabatur

lde ü&d M('

Marc Ifcariotes , unum de duodecim.

Dctidi,y vt

I4.Io

4. Et abiit, & locutus eft cum princi

P

pibus facerdo-tum-,; &

l,:ari' Agnu,m ,

magi&ra?ibus , guemadmodum illum traderet eis.

Cfrum g* ;

BRáxime fäml

Dmnüms md l

36. Fugere. ) Evadefe.

I

Eunte; ) la

Stare.) Intrepide & fecure.

4

chl'0þinqu464ltg UC- ) Vide diä;

n FERI

Matth. cap. I6. 1. & deinceps.

esdf

Chd;lgm

37. £m monte. ) Magnam parteim

noctis orationi dans, & aliquando fe

. Intravét autem [atanas in 3udam.

9*115:)[(1(

o EN?;

recipiens in Bethaniam , que erat in

Non fignificatur eum arreptitium fa-

Vi

latere montis Oliveti.

&um, fcd demonem pravis fugeeftio-

d dids N

. .88. Manicabar.) Mane aderat, di-

nibus illum follicitaffe, illumque ten-

W Diat;

luculo prefto erat ; hoc enim figni-

tationi aditum

atefeciffe.

Vide, quz

2

ficit Gracum eeüeit;e. :

de proditione

jä

4 Qj

lal

Hifpapi di-

udæ dix»imus Mactlï. c

s DU& o

"üm

cunt Mddrugftr.

26. 14

Crepufculm

[ -CAPU T XXII.

3

79

:nihawbea-'.

& Etgavifi funt, & pa&ti fant pecuniam illi dare.-

nte Fil -

6. E:

f

- 3llum fine turbis.

popondit: Et quagrebat qpportunitatem, ut traderet

s

þus Veto

7. Venit autem dies Azymorum, in qu

a necgfï'e erat 'o.cc»i-

3

-- di Pafcha.

o aydire

$. Et mifit Petrum

; & Joannem,

diceps: Euniää parä;e no-

— bis paícha, ut mand

ucemus.

. At illi dixerun:: Ubi vis paremus?

.30. E: dixit ad eos: Ecce introeuntibus vobisin civitatem,

occurret vobis homo quidam amphoram aquee portans; fequi-

vendit.ïu-ï;

-

& n

.mini eum in domum , in qvam intrat,

Ir. Et diceris patrifamilias domus:

Dicit tibi Magifter: Ubi

idm fuc -

tit irinam

eft diverforium , ubi Paícha cum difcipulis meis manducem ?

jm: j 4

- I2. Et ipfe oftendet vobis coenaculum magnum ftratum , &

ibi parate,

.

TRU E

I3. Eunptes autem , 1

nvenerunt, ficut dixit ilis,' & Pamve-

l ab/cidif

*runt paícha.

Mat

n capit

d4. c Et cum fa

Q.» 20

. ftolt cum eo.

&a eife: hofa 3 dii'cubuit, & duodecim Apo-;

N

gtf

VIarc

. 15. Et ait illis: Defiderio d'eüderævi hoc pafcha man

UBORTe 14

'milfo ifl

» vobifcum , antequam patiar.

LI

H

-

-

16. Dico enim vobis, qui

3 ex hoc non

P

el.

msanväucabo illud,

sl

. donec impleatur in regno D

Bbb 2

i7. Et

he, Qu |

B ïfe;zit autem dies A;);;n'arum, &c. )

.]185. Deþ:deri'a defdtrwi.) ld eft,

Vide di&a Matth. c. 25. 17.

fummopere defideravi-

qinobetuf

Occidi.) Sice'Sar, ma&a—ri, facr-ifï-:

Hoc Paleha.. )

Agnunr

Pafcba*zïen"l

hujus anni & diei, quo fcilicet Eu-

cari Agnum Pafchalem.

chariffia inftituenda erat , pauloque

Pezrwem &T 7047238:0.- ) Dïi;fcipulïos

1

maxime famiiares , & pre ceteris

poft inortein. oftendendum, quantum

omnibus magiftri fuk amantes.

homines diligeret, quos fic redimeret,

UM

—

f,

Eunte;.) ln civitatem.

16. Ex bhoc. )1

Manducemus.) Scilicet illud ,

pofthac.

: Ex ho?(tempoæe;

Vide qida

eft, Pafchalem Agnum.

kixoc'

Donec impleatur im regno Dei. ) Si-

)

E

g dinteh d

9. Ui.) ld eft, in qua domo,

gnificat fe fpiritualiter Pafcha come-

IO Ece introeuntibus vobis, G. )

fturum in regno Dei, hoc eftin cclo,

ul

— Nide diéta Marci c. 14.

in quo perfe&um eft Pafchale convie-

at

'3' ,

II. Ditcit nibé mayiffer.)

VideMatth.

vium, & gaudium nunquam finien-

ris fIgE*

d

'-cäp. 26. 28. & ibr notsta.

dum, fic iafra num. 29. ait: Ege

ilü

mqu

tete--

difpono. vobiss , freut difpofmit smsbi Patew

;

Videi quæ

14- Cv fatia effesz bera.) Nimirun

tempus con(titutum efui Àgaí, quod

meus, reynum y u edatis, & bibarss [-

ezat crepufculum vefpertinum.

per wenfats meattn im regno vieo, Qco

3

lo

8o

EVANGELII SECUNDUM LUC

a6. Vos :

1I7. Et accepto calice gratias egit, & dixit: ACClplte & dx—

vidite inter vos:

- minor, &

j

18. Dico enim vobis, quod non bibam de generat:one vi-

1 M

tis , donec regnum Dei veniat.

nonne qui

d

' qui mnifl

19 d Et accepto pane gratias egit: & fregit, & dedit ms,

I.Cor di

II.2

cens: Hoc eft corpus meum, quod pro vobis datur : hoc

20. Vos

facite in meam commemorationem.

bus mels

20. Similiter & calicem, poftquam coenavit - dicens: Hic

t9. Et e

l

eft calix novum teftamentum in fangulne meo , qu1 pro vobis

: Tegnum,.

fundetur.

g. Ute

eMa

A fedeatis:

20.21 .

21. e Verumtamen ecce manus tradentls me, mecum eft .

Marc

in menfa.

y. Ait

14- 20

22. Et quidem Filius hominis ; f fecundum quod defml-

L petivit vos

Joa. tum eft, vadit , verumtamen vse homini illi; per quem tra-

3. Epo

13 I$ detur.

fPfal.

tn aliquanc

23. Et ipfi coeperunt quærere interfe, quis eifet ex els,qul

40- 9. ho

C facturus effet.

——————

?4. Fa€ta eft autem & contentio inter eos, qUIS eorum vi-

Eorgg, ) E

deretur effe major.

Bent/ïa vut,

g Mat

25. Dixit autem eis: g Reges Gentium dominantur eorum,

- "tf hntfaä

a. 25 & qui poteitatem habent füper eos, beneücn vocantur.

: N Pcolomæu

arc

- 5 e; quí

26. Vos

u

Mnt, [

Io. 42

&

Quafi dicat :

Domineter

17. Er accepto calice, 61c. ) Vlde di-

Verum quamvls hæc

25 N ft

&a Matth. cap. 26. 26. & deinceps,

fummi amoris erga vos mei fymbola

tis,

ubi formulam utramque confecratio-

vobis largnar, tamen adhuc reperitur

Frcce[ar

nis, fcilicet corporis & fanguinis

aliquis ex meis, qui contra me proe

Chrifti explicavimus,

ditionem adornet.

nusn te&or

j

Ig. Genen!nme.) Germme, feu

Manus tradentis me , mecum. eff in

culus d þar(

fructu. :

men[a.) Qui metradit, mecum men-

Jl fe

19. -s ) Id cPc, otfertur, ob-

fz affidet, &ex eademlance mecum

tulit enim Chrifítus tunc, ut nunc of-

cibos fumit.

cmnblt ; Aut

ferunt facerdotes.

Vel

datur pro

22. Defmitum.) Ordinatum. & dl-

"a

Ip AUtem.

vino con(iho conftitutum.

Mu

dabitur , fcilicet in mortem.

Iiffra,

Hoc faette.) Quod fcilicet ego feci,

Vadit.) Ad mortem.

Vide dicta

accipiens, benedicens,; confecrans, of-

Matth. cap. 26. 24. & 25.

U5 pedes d

ferens, &c.

tilog dlfhlb

Cominemor ationem. ) . ld eft, memo-

24. Fatia ef autem &f contentio, f5c. )

tis Panlbus :

tiam mei.

Quns maximus effet, & primus, quem

T"'fat.

nimirum Chriftus plürimi faceret, &

bus

'tibu]

90. Nevum Tej?amentum ) Scdlcet

— paflus

confirmans per fanguinem meum,

in regno fuo ceteris effet præpofxtu-

im,

quem continet.

dee diécta Matth. c.

rus

29 Dl l Pgm

26. 28.

95. Reget Gemmm.) Prmcxpes hu-

^ Witto.

6!:&:

»

2I. Verwntamen ecce. manus, Gc.)

jus Íxculi,

" ^quafis

x«l

E

y

j

CAPUT &XII.

381

: 46. Vos autem non fic: fed qui maj,of eft in vobis, fiat ficut

itt &cdi- ;

minor, & qui pr&celífor eft, (icut miniftrator.

eratiob.e' Vi x-ï

27. Nam quis major eft, qui

recumbit, an qui miniftrat ?

ficut

nonne qui recumbit? Ego autem in medio veltrum fum,

L dedi Eisx, ]

qui miniftrat.

28. Vos autem e

ftis, qui 'permuanüft.is ,m.ecum;v in tentationi-

damr:,hog

j

bus meis:

licens; Hic |

29. Et ego d

ifpono vobis, ficut difpofuit mihi Pater meus

regnum ,.

11 pro vobis ;

3o. Ute

datis , & bibatis fuper menfam .mv'eam in'regnd meo,

niecmign* d ]

& fedeatis

fuper thronos judicantes duodecim tribus Ifrael. -

31. Ait autem Dominus Simoni: Simon, ecce fatanas ex-

ut cribraret ficut triticum:

"r*

petivit vos,

42. Ego autem rogavi pro

te, ut non deficiat fides tua, &

' quem i? à

PÀ

tu aliquando converfus con

firma fratres tuos.

: ex eis, qui

. Bbb

33. Qui

Cunsemeo

——

Eorum. ) Earum Gentium.

Regnum.) Yn altero fzculo gterna

: eorüm vl |

Benefici vocantur. ) Ervegeyéro, be-

hareditate poffidendum.

nefici , benef adloresy quomodo quidam

50. Edatis E& bibatis, ) Omnis ge-

iur eorutiy :

ex Ptolomzis /Egypti regibus voca-

neris deli;iis ac voluptatibus: frug.-

/

ntur.

tus eft ; quafi dicat, vocantur potius

mini.

46, V05 .

uam fint, cum fuos dure tractent,

Sedeatis , &$c. )

Hoc 'exþlicavimüs

nominetenus fint benefici.

"

MMatth. c. I9. 28

3I- $atana:.).

Humanz falutis ad-

quamvis BC

e?

1S

.26. Nos fi. ) Scilicet agere debg-

s mei fjmbol

verfarius.

/;'mce]or.) 'H'fyäysvog ; »dux',r domi-

Expetivit.) Sicut folet,

qui petit ali-

qhuc repenat «

nus, rector.

quem ad ponam. Sicexpetivera

t Job,

ontra meïPm'

'ïMinijlrator.- "d Fiat

ficut thihiüer,

cap. I. num. II. & cap.- 2. n. $. €x^

petivit autem a Deo, fine cujus per-

m:ul;' '/4 "

cujus eft parere & fubjici,

miífu nemini nocere poteit.

QU. Qui recumbir. ) Qui menfz ac-

ionum

, megum ml

.cumbit, aut affidet.-

Uz - cribraret. ) ]d eft, tentat

Ego autem.) Licet

Maagifter veþi.ïe/rl

impulfu agitaret , & fide excuteret.

fim & Dominus.

Sicut triticum.) Cxibratur, G'( agi-

jpaturm. &

tatur cribro, aut vanro.

*

Miniffrar.) Menfg, laverat Chri-

2. Pro te.) Pro omni

bus quidem

ftus pedes difcipulorum, & folebat

^ w]l

cibos diftribuere, utcum turbas pau-

vobis , fed fingulariter pro te , quem

v

cis panibus &f pifcibus faturavit. .

caput ceterorum difcipulorum meo-

99. Temtationibus. ) . Perfecutioni-

rum efte volo.

/ Nn!(llm»

") ,:

Fides t44. ) Qua me credis effe fi-

rinus Q

l!v i

bus & tribulationibus, quas a Judsis

i fact

[47

paffus fum.

lium Dei , & do&rinz a me tradite

adhzres.

Oütu' P

29. Dijpono. ) Conüituo & pro-

d

jfer pre?

»

mitto.

Et f9. ) 'Yu igitur.

$íut.) Similitulinem fignificat,

liquando conver[us.) Scilicet apec-

cato negationis,

| PrinCiPes , ]

non æqualicacem. V

Dd

382

EVANGELU SECUNDUM LUG

E

/.3. Qui dixit ei: Domine

rem,; & in mortem ire.

,tecum 'Paratus :Xfur-n--«v&fin 'Carcee

A de dixiti

2 Mat

34. ^ At ille dixit: Dico tibi, Petre, non cantabit hod

ie

Ed

2694 g.

llus, donec ter abneges noffe me. Ei dixit eis:

; Mat.

- olivarun

55 : Quando mifi vos fine facculo

|4wE

19- 9 tis, numquid aliquid defuit vobis?

,& pera? & calceamen-

36. At illi dixerunt: Nihil: Dixit er

] tetisin

go eis: Sed nünc,, qüi

3 ) 41- n

habet facculum, tollat fimiliter & pe

ram, & qui non habet,

. & poft

m.

vendat tunicam fuam, & emat gladiv

4 Di

R 1f3i.

31. Dico enim vobis, quoniam adhuc hoc

, quod fcriptum

Tumtame

eft,. oportet impleri in me : k Et cum ini

53. I2

quis deputatus eft;

: '3 43. AI

[

nt.

J Ectbs

Etenim ea , quae funF de me, finem habe

.

|

[ usin ter

38. At

—

Can/lräa. ) IÍn Sde orthodoxa, '& re-

I Vos füos ,

liquis ad falutem duce:;tibus.

Emat gladium. ) Non j&bet, ut e«

mant gladios, fed tantum fignificat

^ Fratres fuo:.) Non APOR:OIOS tan-

ejusmodi- veniffe témpus , quo. tem-

tum, fed omnes etiam fideles.

pore fi humanis prgíidiis utendum ef-

N

33- Domine tecum paratus [um , &c.)

fet , & pecunia & arma paranda ef-

Hszc explicavimus Matth. cap.. 16.

þ 30. Étte

33. & 34-

»

: femf:', quibus muniti praftdiis inimi-

j exmim&ndu

cis poflent obfiftere.

Itaque per fac--

[ C ad n

34- Quando míf£, vos

.) Vide Matt.

culum , peram & gladium nihil aliud

:

€- IÓ« n. g. & Io.

nificat quam iniquam cem:'p,omm'

UT

t

36 - Sacenalum,

conditionem.

J5 quile

nia refertum.

)- Makrfupnium pecu-

37- Dueo enim vobis, ) Dat caufam.

- V vilium.

larias f

ze cogetur.

To/lat. ) Secum fera; €0 , quo abt-

i

mutati temporis tranquilli in turbu-

lentum,

Et qu5 non babet. ) S;(:,ili'æc gladi:

"ddhuc.) Prmter cetera propheta-

fteüs Mil

üm.

xum vaticinia.

Wat [),

Tuuitam faam.) TO luari», palli-

E ixks Ecre

um, veftem fuperiorem ; quafi dic:t,

5

æ?d' fcrilþtum.e/l.) Per lfaiam Ccap..

2.

etrüm

magna inflat perfecutio, ut videátur

k icit T

n

3Q

Cum iuiquis. ) Inter iniquos , &

humano judicio pro gladio danda ve-

ftis.

fceleratos, qui fan&us erat & inno-

; «ciOa àni

Significat Chriftus temporum

Cens.

- Ftigenn,

diverfam conditionem ; cum eos ad

Deputatus.) Computatus , tra&äeus"

hat a

predicandum miftt, tempus pacatum

more iniq"u'orum. !

fuit, & nihil defuit difcipulis, qui-

- beit

Etenim, $7.) Q

uafi dicät, nihil ml-

Y QUare [j

bus paiiim fuppeditabanturad victum

rum, fi vaticinium illud Ifaiz implen-

habebam

neceflarit. — Àt vero tempore paílio-

dum eft, quandoquidem & aliz pro-

Ondet (

nis magoaa mutatio futura erat ; nain

phetarum prediétiones impletz funt.

cht! de ha

adeo propter Chriftum berevolos [u..

Emem babent. ) — [am perficiuntur ,

Us, GC e

daos experturí non erant , ut potius

pere fe

itaque clamavit in cruce, Cen/umma«

tell

Tihor

propterea ad necem elfent quarendi,

tum ef. . joan. 19. 3o.

'glmta 1

N

de

"ne

Mi

.

As

CAPUT XX

385

.738. At illi dixerunt: Domine; ecce duo gladii hic. . At il-

? Calt .

le dixit eis: Satis eft.

t

39. 1 Et egreffus ibat

f

'ecundum confuetudinem in Monte

m 4Mat

13

olivarum.

Secuti funt autem illum & difcipuli..

Y

25.36

iViatc

40. Et cum perveniffet ad locum, dixit

»

14-32

|ceamen«

tretisin tentationem.

illis: Oiatg, ne in-

Oatl»

nc, qui |

»41. m Et ipfe avulfus eft

-'ab eis quan»tum.ja&us effi -la.pidis:

,;80 äc

& pofitis genibus orabat,

J habety

.26.39

. 42. Dicens: Pater, fi v

i5 transfer calicem"iftüm a me: Ve-

Marc

rumtamen non mea voluntas, fed tua fiat.

1435

(criptem

atus eft;

43. Apparuit autem illi Angelus de coelo ,

*

cqnfortans eum.

Et fa&tus in agonia, prolixius orabat.

44. Et fa&us eft fudor ejus, ficut guttze

É

fanguinis decurren-

A

tis in terram.

r

E

45. Et cum furrexiffet ab oratione, & veniffet ad di

fcipu.

'os fuos , invepit eos dqrmienfes prae þri&itja.

t u c

frgn':fïcit

46. Et. ;

DAUR

a

endum el-

quo tem.

nnd d

59. Ecce dm; gladis h.ic. ) : Non eft

39- Secundum con]ketuä?ncm. ) Vide

diis imimie

exiltimandum fuiífe militares gladios,

fupra c. 2I. 37.

1e per ace

nec ad. pugnam, fi qu& forte occur-

In' montem olivarum, )

" Inl hortum

vihi aliud

reret , comparatos , fed rufticos po-

villz, qug dicitur Gethfemani , fite

sius, quales lanii fecum ferunt, aut

ad radicem montis.

Vide dié&ta Matt.

A&mpporm

alii vilium artium opifices, ad res ne-

:235. 36. & deinceps, ubi de Chrifti

oratione in horto.

at cfam

ceffarias fecandas,; & in frufla ex-

da tube-

cutiendas.

Atque hujusmodi gladio

— 4I. Acval[us. ) 'Tanquam vi ; natua

Petrus Malchi: amputavit auriculam.

ra enim folatium quarebat ex focie-

Putat D. Ambrofius eum, qui Chrifto.

tate chariffimorum difcipulorum , fed

Prophm'

dixit, Ecce Zwo gladii bic, fuiffe D.

ratio exigebat, ut orationi fe daret.

Petrum, quod et(i Evangelifta non

«o423. Mpparus. ) Humana. fpecie.

lfaiamcfP'

dicit, eft tamen probabile, quia eft

Aliqui putant fuiffe Michaelem.

iuosg&

officio, animo, & moribus Petri con-

E

| Confortans eum. ) Eum confirmans,

fentaneum.

& animum addens, fcilicet , propofita

Saris eff. ) Non intellexerant Apo-

Patris voluntate, & paffionis fructu.

ftoli, quid Chriftus fignificare volue-

Fattus. ) Conftitutus.

, g,aatuS'

lp agomia.) An

rit, quare cum de gladiis, quos apud

xietate animli.

gore anguftia , an-

"

fe habebant, fermonem intuliffent ,

ig impet

refpondet Chriftus ,. $4775 e? , quafi

44. Stcut. gutta. ) — t Soou[Jot,

dicat, de hac re fatis verborum teci-

qualí grum:. Grumi funt gutts am-

: li p*

mus , fic enim confuevimus abrum-

pliores, five crafliores & in maffum

jete 10

pere fermonem eorum , qui non in-

concretz.

ricinatF

Sanguinis. Gutt? aquw erant, fed

um

telligunt, quea nobis dican

1

tuïr' : sz'ti:

1 L /mäet.-(,

^

mixtz fanguine. Multi ho? tribuunt

—

384

EVANGELII SECUNDUM LUC;

46. Et ait illis:

6 0i

in tentationem.

Quid d*'orm;itis? fprgite, orate, ne intreti; :

2

zMat

; eqm

z

7. ? Adhuc, eo loquente, ecce turba , & qüi'.VOcabäiur

j Ài

26.47.

T

Marc

Judas, unus de duodecim , antecedebat

$-De

h

14.45 vit Jefu, ut ofcularetur eum.

eos, & gppmpigqga.-.

loan.

48. lefus autem

34

18-3: tradis ?

dixit illi: Juda, ofculo Filium hominis

affirmali

49. Videntes autem hi, qui circa ipfum ei'änt,. quod futu.

4

a e

l

fo. Ri

rum erat, dixerunt ei: Domine, fi percutimus in gladio ?

so. Et percufhit unus ex illis fervum

adhuc 1

& amputavit auriculam ejus dexteram.

principis fagerjdotum ,

;

L Et

$1. Refpondens autem. Jefus, ait : Sinite usque h

uc. Et

$ et f

cum tetigiffet auriculam ejus, fanavit eum.

Wa e3]

L

.

-—

4. Dixit au:em Tefus ad

eos , qui venerant ad fe, princi

$,. Ej

pes facerdotum , & magiftratus templi , & feniores:

6. E

Quafi .ad

latronem exiftis .cum gladiis ; & tuftibus?

6 Et

$3. Cum quotidie vobifcum fuerim in templo, non ext

en-

Tt0p2b:

diftis manus in me: fed haece

ufft?

^

Ít hora veftra, & pqte&as tene-

brarum.

ós, E

-o/Mat Á

6

" $4. o Comprehendentes autefnäeum ,' duxerunt ad Vdo':"num

6 .

Marc principis facerdotum: Petrus vero fequebatur eum a longe.

Ticipe

14.53

,$5..p Accen

f

E

um

o autem igne in medio atrii, & circumfeden-

;Ofln»tibus illis, erat Petrus in mgdio eorum,

bS

61 Rt

| 68

PpMato

' 56 .Que,,mx

26.69

L Due di

Marc qiraculo, fed nihil prohibet, quin na-

eft permiffum, ut me capiant, &c.

58 Ex

14-

O2D. eioris Com

tura id poilit, in hominibus d:lica-

nolle armis defendi.

Sancvit eum. ) Ut oftenderet fg

!jj

I8:25 e(t admodum te vis.

plexionis , quibus. fanguis

tutis Dei,

52. Magilfratus templi. ) Praife&i

465. Quid dormitis, &c. ). Vide dicta

militie templo cuftodiendo deputatsg.

1

—

Matth. 25. 40. & 41.

077

4

47. -dhuc eo lequemte, 5c. ) Nide

Matth. 25. s«.

r ad latronem, 6:.1)1"V,idg .di&a

*

. titm feriem

Ws Mae

id eft,

$3. Hora veftra.) T

emvtq).us-kly quo

63: Cddgn

.49- QSuod fst.rum erat. )

vobis permittitur facere, quod libet.

CVi d

ut Chriítus caperetur, niii refifterest,

Poteflas tenebrarum.) Vobis impiis,

d

gladiis, quos habebant , expediris.

qui tenebras amatis conceffa, vel per

:

Vi

"A

i

Si percsttimns. ? Placetne, ut percu-

g

tiamus ?

tenebras demones intelligit, qui fuat

051* Re/;oanden:.) lis nimirum, q'.li

redores mundi, & tenebrarum ha-

f Conrj

ipfom iaterrogsverantg. $z percsimus

rum.

n !. Cpnfem

$4 Principss ]4titidaium; ) Scilicetl

a2 gladio !

x

þol

..C-b"fus. )

daztre u:.;ade /mc,) Scilicet v0S pro-

Caiphe , ex Matthzo 26. 57,.-

m DQQ

NI

Blu. [/771 4

ceiii;'fe fuüicic,ycl;.illos progredi

55. J(cen/ä 4:;!:(» ágne, éfe. ) To-

d

|^

CAPUT XXII..

355

? Intrets

.$6. Ouem cum vidiffet ancilla quaedam fedentem ad lumen,

)

& eum "fuiffet intuita, dixit: Et hic cum illo erat.

-

- 57. Atille negavit eum, dicens: Mulier, non novi illum.

ocabatur

EL WOROTA N n

Opmqua-

58 Et poft pufillum alius videns eum, dixit: Et.tu de 11115

" Petrvs vero ait: O homo, non fum.

-

| hommxs

5

59 4 Et intervallo fat&to quafl horz unius , alius qu1dam ; Jos.

afhrmabat, dicens: Vere & th cum illo erat. nam & Gah- I8.26

1æus elt.

--

Od futu-

Jladio ?

60. Et ait Pctrus: Homo, nefcio quid dicis. Et continuo -

v

adhuc illo loquente cantavit gallus.

erdoLum,

Et recorda-

61. Et converfus Dominus refpexit Petrum.

Wc E

tus eft Petrus verbi Domini, ficut dixerat: x Qula prius,

S 7! at-

quam gallus cantet, ter me negabis:

? 25.34

Marc

, prmm-

62. Et egreffus foras Petrus flevit amare.

o

. Et viri, qui tenebant illum, llludebant ei , cædentes ]oan.

Quafl

, & in-!3:38

64 E velaverunt eum, & percutiebant facxem ejus

o exten

terrogabant eum, dlcentes Prophetiza, quis e&, qu1 te per-

cuffit ?

ellas tene

6s, Et alia. mul'a blafphemantes dicebant in eum :

66. :

; Et ut fattus eft dies, convenerunt feniores plebis, &—'Mat

.

d domum

1 longee

pr1nc1pes facerdotum ; & Scribae & duxerunt illum in conm- Miar

c

cumfedet

lium fuum, dicentes: Si tu es Chriftus, dic nobis.

JIS. I*

67. Etait illis: Si vobis dixero, non credetis mihi.

oan.

6 Quem

68. Si autem & 1nterrogavero, non refpondebltls mlhl I8- 29

neque dimittetis.

-/ j

69. Ex hoc autem erit Flhus homlms fedens a dextr1s vir-

piart, &

tutis Del.

oftenderet ?

700 Dl"

-

J

pafeti

,

edi

tam feriem negatxonum Petri.executi

que ha&enus expe&acus, Rex Ifrael.

) Vij dicia

fumus Matth. 26. 70o.

— 67. Si wvobis dixero. ) Me effe Chri-

quo

63. Cadentes. ) Pugnls, & palmls,

um.

re pllh

llbet.

convitiis addentes verbera.

6 8- Si autem & mterragavera £) Quod

: (l'wd

" 68. lia multa.) Prout malitia, &

fi.etiam vos interrogavero, & ex fcri-

odiunmi in Chnftum fingulis fuggere-

pruris vobifcum differuero , quibus

bat

oftendam me Chriftum effe, nec ar-

gclas V vd pc

hglty

qm n -

umh

66. Conzcilium. ) o*vvsä*guov fynedrl-

gumenta mea dtffolvetls, ncc me mlf-

fum facietis.

96)rA7

on, confeiïum, COnventum.

6

ró hrt /t'u: )

$ Xeicóg Chriftus . ille

Ex boc amtem, €c. ) Wide di-

il Scilice

olim 2 Deo patribus promitfus ; at-

&a Matth. 26.64.

Bibl. cterm Com. Menoch. T.V À.

cc

f 5

T7] $r

f

X

N

N

^

*

$i

2

86

EV ANGELII 8E

CUND UML D.

7:6. Dix.er-

H

- e Atl

alt: Vos dicitis, quia ego fum.

| nt autem: gm;neis*: M Ym erg.d ,e,S' * iliu;s.j- þei 2

;

Qu

: cens per un

71. At illi dixerunt:

7

Quid adhu

c defidera

&, Dilatus

7

mus teftlmonlum'J

Galileus eff

ipfi enim audivimus de ore ejus.. .

CAPUT XXIIH.

7 Btutc

fit eum ad ]

u aR

Mittz'mäf ad Herodemn , qui ïllzgzn' fþref.um

9. Herod:

illufit : Pilatus conatur. ip[um- dimittere , pfopofito Barabba bo-

Cüplens exi

micida , & promilJa cafligatione: S'udeis tamen inflantibus morti

ta de eo, &

« 9 Interr

adjudicatur : du&tusque . ad fupplicium , uetat. mulieres. fuper fe

flere ;

cum latronibus crucifixus , Patrem orat pro. crucifisenti-

hil ili tefpo

:

10. Stabar

bus: irridetur a principibus , & a militibus acetum offerentibus :

ADCET 3cQy

pofita [uperjcriptione Vlafpbematur ab uno. latronum , alteri vero

TL Sprey

promittit Jui in paradifo confortium: pofl tenebras , aliaque figna

fit indntur

clamam' -expz'mzf *

quewi Centurio juflum

- y

U

L. Et o

H ;

Jepb. corpus. ejus fepelit.

pradicat , & jfaf

-

ancea mimi

T furgens omni

1. Pilatu

"

!s--iïlïll.ti.þlld'q .orum duxerunt illu:fiäd

Pilatum.

giürat?bus, |

2. Coeperunt autem illum .a

ccufare, dicentes: Hunc inve.

J,M*at

——-——..—

22.21I

nimus fubvertentem gentem noftram: a & prohibentem tri-

Marc

buta dari Caefari, & dicentem fe Chriftum regem effe.

$ Irvalecel

12.17

*

dicens: Tu

Clamoribus,

3. b Pilatus autem interrogavit eum

e»

?

;

es 'R'e,X'Ju,- :

L

ntiove;,

£ Mat dgeorum? At ille refpondens ait: Tu dicis:

P

editionem, -

27.II

Ó. i lus G

Marc

4. Ait autem Pilatus ad principes facerdotum , & Mtui"bas*;g"

x

et

15. 2.

Nihilrinvenio caufæ in hoc homine.

joan.

l: D Hengi;

19-33

l&us eiïeæ Y

Jutisdidion

X

7

Ai Heyogsr,

Mi

X

tüm

lr db

'"76. T» erre. ) Emþhäfim habet,

2. Subvertentem gentenä : Zoffram.)

O Yettpore v

i guafi dicat.

Tu vilis homuncio; Tu

Pervertentem, fcducentem populum -

W

Tham COHHUE

fabri filius ?

Judaicum , propofitis doctrinis novis

p

-cFos- dic

& abducent

7

T. Va :

dU

25.

itis.) Vide dicta Matth. 26.

faice legis.

em ab obf:ervationc Mo

Y

p

/1-

r

d adhuc. deffderamus , &

* Regem. ) Scilicet I

udæofüm.

bi

9 Mk!m fm

Vide di&

.c'. )

"

Tu dicis.

tilil

Queftio

a Matth. 26. 65 1. -

Po)

í

M

), *Vide d*i&? Macthæ'.i;;;?l

1. Q'lrgeni. ) Soluto confilio.

25. 25.

lil jj

l jj

fffpm

^ d Piíla

:

Nibil imv

c;-zio- €a

d

ütlleg

27. 2.

£um.) Midedicta Mätth. '

ufe. ) '()b;äjuarü

WO

condemyandqs fit.

lllum hber

llet

ul

*

23

CAPEPT. XXIU.x

387

$ Den Qui

$: At illi invalefcebant, dicentes: Commovetpopulum do-

cens per univerfam udæ:-:*'n, incipiens.a Galileea - uíque huc.

[Limonium) ;

6. Pilatus autem audiens Gahlæam, 1nterrogav1t fi homo

- Galilazeus effet.

1. Et ut cognovit, quod de Herodis poteftate eiTet, remi-

fit eum ad Herodem, qui & ipfe Jerofolymiseerat illis diebus.

Jur foretm

8. Herodes autem v1fo Jefu, gavifus eft valde, erat enim

Darabba -

cupiens ex multo tempore videre eum , eo quod audierat mul-

ta de eo, & fperabst fignum aliquod videre ab eo fieri..

qtibus tortt

9. Interrogabat au:em eum multis fe1mon1bus.

At. lpfe ni-

rer fiper f

h11 illi refpondebat.

triftmeitis W

Io. Stabant autem principes facerdotum & Scribae con-

iferantibn:

Ítanter accufantes eum. -

alterz o -

II. Sprevit autem' illum Herodescum exercxtu fuo, & il-

lufit indutum vefte alba, & remifit ad Pilatum.

uzque f -

AE

12. Et fa&i funt amici Herodes, & Pilatus in lpfa die nam

an: ea inimici erant ad invicem.

13. Pilatus autem convocatis prlnmplbüs facerdo*tum &ma-

j um Üb

glüratlbus, & plebe ;

Ccc2a

14. Dl—

Tfonc 1nve

1bentem ttl-

3. Ipvalejcebant.) Mlagis urgebant enim pro humani generis falute mor-

clamoribus.

tem obire.

lm EKe.

.Commovet. ) Perturbat , excxt:at in

IO. Conflamter.) - Contmue, perti-

T0

feditionem.

naciter ,' acriter.

6. Si beme Galilaus. ) An Galileus

II- Czm exercitz /ila ) Cum arma-

& turbi:

effet.

to' fatellitio, quo cingebatur.

7. De Herodis poteflate.) Quod Ga-

Indutum vefle alba. ) " Grecus votat,

9 Ta haumeas , Meftem preclaram,

lllæus effet, ac proinde 'de ditione;

& jurisdictione Herodis.

fplendidam, magnificam ; interpres

; À

"d Herodem. ) Tdnquam e]us fub-

Latinus Jacobi2. 9. vertit, Candidam,

-^ ditum.

verfu autein 3. Preclaram :

vox Grz-

P

. Jlüas. diebus. ) Utpote Pafchalibus,

€a Aafmeo; fpléndoris potius, & ele-

-quo tempore undique Judei Jerofo-

ris.

gantiz fignificativa eft, quam colo-

p nf

(

" ]ymam conflucbant, ubi erat tem-

m

ulu

| plum, juxta Jegem: Exod. 25. 17.

19. Fadi funt. amici hd. )

Quod

ptettl

()VlS'

g. Sigzum. ) Miraculum.

mifío Chrifto ad Herodem f1gmfïcaf-

do (tmns J

Mzyltis fermonitu:.) Müultis ver-

fec Pilatus, fe nolle vindicare fibi ju-

.fer vmoüc

risdictionem Herodis.

bis, & quxftionibus cunofis, & inu-

tilibus::

Inimics.erant.) Fortaffe quod in ali-

udgom

Mi

Nibil illi refpondebat. ) Quod curio-

quo exiftimaret Herodes . jurisdictio-

; dl&*

Íe, & inutiles effent interrogationes,

nem füam a Pilato. violatam fuiffe:

quzm

& quod nollet.gratificari Herodi, ad

q'iod colligi ctiam videtur ex c. I3. n.

mifcuiffe

) o

illum hberdndum pxopenfo ; ftatuerat

I. ubi narratur leatum

N

PTMAUUT

»

388

EVANGELI[ SECUN DUM

LUC.

26 «]

444 Dixit ad illos : Obtuliftis mihi. hunc hominem, quaü a-

vertentem populum, & ecce ego coram vobis. mterrogans,

quemdar

*J9?" - nu]lam caufam 1nven10 &R homlne 1&0 ex h1

]i crücen

9. 39

idn qmbus eum .

. & 19.

accufatis.

?. 3

4(

15. Sed neque Herodes :-nam remifi vos ad 1llum & ecce

L um q

nihil dignum morte aCtum eft ei.

29. C

16. Emendatum ergo illum dimittam.:

' nolite fle

17. Neceffe autem habebat dimittere eis per diem feiï-um,

; 05 veltro

unum.

29. Qu

19. Fxclamawt autem fimul univerfa turba dlcens: Tolle

ilerlles 2

hunc, & dimitte nobis Barrabam,

la&averu

19. Qui erat propter feditionem quandam fa&am m c1v1ta-

: $o Ta

te, & homicidium, miffus in carcerem.

& Collibu

ao. Iterum autem Pilatus Iocutus eít ad eos, volens dlmlt-

3 Qu

tere eium

^. Du

21. At illi fucclamabant., dlcentes Crumfige, crucxfige

terficeren

u

4AM:

at

SEUPID

27.23

22. llle aut em tertio dixit ad- dlos: 4 Qu:d enim mali fec:t

Tlæ M

Wïan,

ifte? nullam caufam mortis invenio in €o: corrlplam ergo il-

terum 1

15.14 lum, & dimittam.

34 ]ef

23. At illi inftabant vocibus magms, po&ulantes ut cruci- -

figeretur, & invalefcebant voces eorum.-

.24. Et Pilitus adjudicavit fieri petitionem eorum.

.———N—

25. Dimifit autem illis eum , qui propter homicidium , &

26 Üige

feditionem miffus fuerat in carcerem , quem petebant: Jefum

; db M

vero trad1d1t voluntati eorum.

27. Dlagga

Lamentan «

26 e Et

28 Fl/u

SEofilymie,

MBe» g

fanguirem quorumdam Galileorum

f ietüdine $ Cæfdrls fortaffe deCretQ

äll

"her vo; ]

cum facrificiis eorum.

firmnata.

5 & dyi

Ig. Nal/am ean[am imvenic. ) Chri-

Po- déem fej?:tmr ) Occaf'one dlel

ftus enim nihil ad obje&ta refponde-

fefti :

in die fefto.

Reliqua huc fpe-

f"f/:os;

rat, tanquam falfa, & ad fe non per-

p letütn hOQ

]ul

tinentia, & fic Pilatus Chrifti flen-

&antia vide Matth. 27. n- 15. & feq.-

tium interptetabatur.

23. Invalefiebaut, ) Crefcebant ,- $

9. T. €ftept

ita,.ut tumultus. proxime fecucurus

IS. NH dignum : morte. ) Nthllquodk

videretur. :

-

1io

i /; rile

Videl

f gmfïcarecxcife eum dionum morte.

tate

Wnt

16. Emeudatum.)

afhgacum fla-

25. Voluntati ecr utih ) 'Vfambus li-

gelhe per Iictores.

&orum, voluntati autem illorum, ut

J Mom,gu

fy

t7- Neceffe babebar.) Scxhcet excon- de €o pro axbltratu ftatuerent.

-

dite þ*þ

EE

"CAPUCECXKULS

389

m;quaü « d

UP Et Ccum ducerent eum , apprehenderunt Simonem « Mat

:32

teopns, g

quemdam Cyrenenfem venientem de vi

4

lla.»., & 'impbfugrunt-—il- 12(/71

arc

]i crücem portare poft Jefum.

;

quibusgum

autem 1

?*. Sequebatur

illum multa turba populi ,"&';mulie-'-

xs.*ztx

rnm, qua plangebant, & lamentabantur eum.

n, te 3

^2398. Converfus autem ad illas Jefus , dixit : Filize lerufalem,

nolite flere fupe

2

r me? fed fuper VilS ipfas Hetg , & fuüper fxli-

os veftros.-

em feftum,

uoniam ecce venient ædies,/ in quibus dicent: Beate

29. Q

fleriles ; & ventres

en6: T«rolle, : "

; qui non genuerunt, &» üþera, yquxæ non

3

laCtaverunt.

.

FH

o. 'Tunc 1

ncipient dicere I-m'olnt'ibu,S: f.Caditä fupe;f nos;

2. 19.

j ig-ciy?taf :

y

& collibus : Operite nos.

,

. Ofee

3r. Quia fi n viridi ligno heec fa

ciunt,in arido quid fiet ? 1o.g.

Jets —dimit; !

22. Ducebantur autem &

:

alii duo nequam cum eo,ut in- äplï

terficerentur.

avf ]

kin Idcüt115 qui voca ur

Calva- z Mat

33. g Et poftquam venerunt

rie, ibi crucifixerunt eum, & la

» mali xfegit v',

alterum a finiflris.

Frones, unum a dextris, &ï//iaäg

I1$.22

am ergo T |

Pater , dimitte illis: non enim fci-

]oan.

.' 34 ]e4fus') autem dicebat:

unt ,

19017

: C'CQC, 3

; ut cnuo- :

!

26. -Simonem qzemd;zm,.ffc. ) Vide

optabunt p

s

otius moriþl, quam : tanta

cidiom, &

*di

& M «tth. 27. 32.

mala pati.-

apt; Jeun -

27. Plangebant , &5

lamenmbantu?. )

31'. Vi

culento.'

di. )*öcïg,g:,-, humido , ?UCT

4

Lamentari eft oris ; plangere manu-

um

Ligzo. ) Arbore.

"

'8. Filia 76';7;10167)7. j Mulieres

Quid fet ? ) Quafi dicat : fi ego

)6 at

]erofolymitanz.

tam fanctus hgec pitior, quid pecca-

Suuþe;: ;€. ) Id e

it; mea 'cäufa.

toribus fiet ? quid filii, & cives ve-

/

Super vos ipfas , 6c. ) Nobis enim,

tes.

ftri patientur ,

:

implii, in!ju&?, nocén-

filiis, & civibus veftris, quorum cla-

of d

mor ille fuit, Sazgzuts cjus fzper nos,

32- .4lii due ) Non innocentes,

& fuper flios noffros, plusnocebit fup-

nes

ut Chriftus , fed facinorofi hOmi.

ccifote d

mihi.

pliciuim hoc. mortis, quod fubeo, quaim

E

liq!

1 huc $

223. ls z'ommuqui'

lvommr Cavaria ,

I5

&f

2g. Venient.) Brevi aderunt.

&:.) Vide dicta M :tth. 27. 33-

Beara fleriles, &7c. ) Quia fcilicet

34. Dimutre 11s.) Vanc injuriam,

| Qyefedbitt

non videbunt filiorum fuorum cala-

quam & in te, & in me admittunt.

dme' fe

ag

no-

mitatem.

Noz enip;/&iunf,quidfacium.) I

$

30. Montibus.) Mi

:

cinis; in quorum

rantia peccatum minuente laborabant.

l

Mubl

1

fpcluncas fugerint.

Gentiles; & aliqui ex rudi Judeorum

m !

Jlorum, !*

- Cadste fuper nos, Qc. ) Quafi dicat,

t

pleþg. Scribarum TU & Pharifzo-

tl

—

VAN GELII SECUNDUM LUC.

»2

300-

unt quid faciunt.- ,DIVJdentes vero Veülmeg,ta ems mlferunt

4 Ftt

fortes,

.:-,l' !)

unlverfm

3;. Et Pcabat populus fpe&ans, & derldebant eum prmel-

g E

pe: cum eis, dicentes: .Alios falv

os fecit, fe falyum faciat »fi

lüim,

hic eft Chriftus Dei. ele&us

46. F

36. Tlludebant autem ei & mlhtes accedentes, & acetum»af-

&5 Comme

ferentes El s

i*

( N

237.-Kt dicentes: Si tu es Rex ïudæorum, falvum fe fac. s

avit Deu

38. Erat autem & fuperícriptio ícripta: fuper eum litteris

4 E

Græcm, & Latinis, & Hebraicis: Hic.eft Rex . Judseorum..

lum iftud

- 39. Unus autem de his, qui pendebant

latronibus, blaf-

ia rever:

phemabat um dicens: Si tu es Chrlftus., falvum fac temet-

49. Stab

1pfum & nos.

r

quae fecul

40. Refpondens autem alter increpabat eum, dïcens' Ne-

E.

$. LE

que tu times Deum, qui in eadem damnatione es.

NUA

41. Et nos quidem ]uiï;e, nam digna fa&tis reaplmus hlc

j1. Hic

vero nihil mali geffit.

Tinathaes.

42. Et dicebat ad Jefum: Domlne memento mei .cum Ve-

54 Hic

nerisin regnum tuum.

j E

45. Et dixit illi Jefus Amen. dico tlbl. Hodle mecum eris

numento :

in paradifo.

$ Etd

]

: .ab

4, Erat

i

rum ignorantia non modo cr: dfa erat,

4 Est

ut creditür.

29. Unu:.) Scilicet qui a flm&ns

-

V& di(l N

& fupma

fed etiam affe&tata, igno-.

45. Y

Y

rantia tamen fuit , quod teftantur Pe-

Blafphemabat.) Coi nvucxabatur im-

di

&.& ? d-th

trus AGor. 3. 17. & Paulus r. Co-

properans.

49. B

tla;

finth. 2. 8. .

$1 £u es Chriffus.)) Ut Vlderl vis.

Dividentes autem , &c. ) "Vide 'dl&a

40 In eadem damnatione. ) SCIIICet

g,

Matth. 27, 35.

mortls, :cut. pr0x1mus .68, ac pmpte-

"Dotam/

q!

35 Cum ets. ) Cum populo

rea a convitiando allenus effe debe-

Ptefent "

Dei elefus.) Eft epithetum Mejfiz

res.

Dono in

fumptum ex Ifaiz 42. 1.

Ecce fervus

- 41. 7u/?e ) Scilicet patumur.

Ilii ^

mhesus , fu /E-xpmm eum; elellus "Eu com-

Q.-Cum veneris 12 regnum tuum. )

tteg d!eg r

placuit f hi imille antha mea.

In regnum cclorum , quod' przdica-

47 Vl;!m r

36. Acetum offerentes. ) Quafi ad

fti, quod futurum credo fuperata hac

fitim, qua fe laborare fïgnlfïcaverat,

morte CI'UCIS

reftinguendam.

43 Hodie mecum eris in pamdt,o )

38- Erat autem & faperfcrtp:m, Ef e. )

In eterna'futuri feculi vita, in quie-

Ditienri,

Vide dl&a Matth. 27. 37.

to , & fclici beatorum Pc;u:u.

Q]?fäqm

mQtUm (

Á

DASSIPIUASIS TET

CAPUTXMII

391

fert. -

PUR Erat autem fere horá: fexta, & tenebrze fa&tae funt in

unlverfam terram ufque in horam nonam

m princi-

s4$. Et obfcuratus €ft fol; & velum temph fufi'um eft me-

| faciat. f

lum.

46. Et clamans voce magna ïefus ait: À Pater, in manus tu-beal

acetumof

-aQ

e

as commendo fpiritum meum. ' Et haec dicens, expiravit.

^47. Videns au:em Centurio,'quod fa&um fuerat, glorifi-

Mefio -

cav1t Deum , dicens: Vere hic homo juítus erat.

um hcteus

48. Et omnis turba eorum, qui fimul aderant ad fpe&acu-

-orurm

um iftud, & Vldebant, qua fiebant, pe1cuz1entes pectora

bus, bldf

fua r evertebantur

L^

hc temet-

49. Stabant autem. omnes noti ejus 'a longe & muheres,

X

quæ fecutze eum erant a Galilaea, haec Vldentes.

cens: Ne

.5o. i Et ecce vir nomme ]ofeph qui erat decurio, virbo: iMat,

$

nus & juftus :

27:57

arc

pimus: hic

51 Hic non: cq,pfenferar conflho & a&ibus eorum, ab A-

15-43

rimathsea civitate Judzese , qui expe&abat & ipfe/ regnum Dei.j

oan.

j., CUT Ve-

32. Hic acceffit ad Pllatum, & petiit corpus Jefu:

19.398

/

53. Et depofitum involvit findone, & pofuit eum in mo-

pecum &rs

mumento excifo, in quo nondum quisquam pofitus fuerat.

.$4. Et dies erat parafceves, & fabbatum illucefcebat.

EJD Subfecutae autem muheres, quae cum eo venerant de

m

Ga-

r Erat

À

44-

Eraf autem fere bora f:»xm. )

Percutientes ptllora f2a.) In fignum

Vlde dicta Matth. 2

»

penitentie ex dolore, & timore di-

qlll 4

flnl&ns

45.- Velum templs þz]am ef.) Vide

vinge vindiécte..

dl&a Matth.

27« SI.

mcmbatur I

domos fuas.

KReverrebantur. ) In civitatem, &

46 Et clamanus, G6. ) Vlde dicta

Mátth. 27. 30.

* 49. Not;. ) Famlharea, dxfcxpull,

I wden vl

Commendo.) Grece e& '/rc.cg'aäqaoyal,

confanguinei, amici.

) Sciitet. -

deponam/, quod tamen ufurpat pro

So. Fir momime fefeph.). Vude dicta

es iiC pI'OPt

præfenu d pamo , commendo, & de-

Matth. 27. 57. & fequentibus.

pOHO in manus tuas fplrlcum t1eum

54. Parefceves. ) Cum fcilicet hec

reddendum, veLut. depofitum, poü

Here nt.

Dies patafceves illa .diceba-

jatimuT«

|tres dies.

tur, in qua neceffaria ad feftum pa-

77 m

47. Videms amtem Centurio , 65'6'&)

frabantur , maám wagaa'neuq, Grzcis,

«"

u

d prazdlca

« Hac explicavimus Matth. 27. n. 54.

idem e(t quod pzaparaczo Latinis:

jo fupertt f

48- 44 fpetaculum iflud. ) Jefu cru-

llizscefeebat.) ld eft, incipiebat; pro-

cem pacientis.

ximum erat, ut inciperet.-

',Wdl )

* Quá ffebant.) Deliquium folis; ter-

85. Subfecuta autem mulieres , & c.)

7) m?

in que

I& motum, &c.

í yity

Hxc explicavimus Mat:h- € 27« 6I

j &dfu-

b

X

EVAN GELII SECUNDUWI LUC

392

Galileea ; viderunt monumentum, & quemadmodum poütum :

o Ere

era: corpus ejus.

X

: 9 Em

«6. Et revertentes paraveruünt aromata, & unguen;a & fab-

E

tmdeum, 8

. bato quldem filuerunt fecundum mandatum.

1. Erat

N

CAPUT XXIV.

cobi, & c

-9«

ftolos hax,

n. Bv

Mulæmbus ad Clarz/lz monumentum confTernatis , quod ejm Cor- -

pus non imvgnirent , Zingeli iplum refurrexilfe nuntiant , €9. il

- & non cre

(

A Petti

"hpo[lelis ,

qui, id- tamquam deliramentum. accipiunt : Pe!ms 4d

monumentum currens , & ipfe admiratur , quod. corpus non. imoe-

J . procumben

nerit : duobus in Enmaus. euntibus J'elus Scripturas mterprem- j

: Tans quod!

B

tur , €9 in fra&ione panis ab eis. agnofcztur congregalis di j&zpu.

3

AE entin st

lis palpandum fe prabet , & cum eis edens. aperit Jenlum , ut

E

maus

Scrzptums mtellzgant

ac promifo metu fancio in cæ]um

4l

1 Etl

ajcendit.

acmderant

2M at

:j Ftfa

Ia

Na autem fabbati valde dil luculo venerunt ad monu—-

29- 1.

Tentum, portantes, quæ paraverant, aromata:

pre lefu

Marc *

1

16, Ocul

$.2

2. Et invenerunt lapidem revolutum a. monumento.

Joan.

. Et ingreffee non invenerunt corpus Domini 'eíu,

17 Et ai

20. I.

mvxcem àm

A Kt fa&um eft, dum mente- coníternata effent- de lfto

-

ecce. duo viri fte. erunt fecus illas in vefte fulgenti.

r t.re

s. Cum timerent autem, & declinarent vultum in, terram, -

dixerunt ad illas: Quid quseritis viventem cum mortuis?

'—"5'———

8 V f'&orum

6. Non eft hic, fed furrexit: 1ecordam1n1, qualiter loeutus

eft vobis, cum adhuc in-Galilzea effet,

& Mat .

wem

16. 21

. Dicens: ? Quia oportet Filium hominis tradi in manus .

I 0 Mnn 4

hommum peccatorum & cruc1fig1 & dle tertia refurgere.

ratons Haodi

. Mlar

EH

8 Bt.

ia fm

831

Ame ill

-&9

56. Et re*vertentes, &c. ) Vlde di&a

4 In vefle f'ulgenti.) Vertere etiam -

mus.

30-

Marc 16.. z. ubi hec. exphcav:mus,

poflis in Greco, I» veff;bus fnlgumuk

i

£ibus , id eft, müar fulgurls reluce a-

ömc! delig,

. Supra

Siluerust.) qoíxac a, quleverung,

tlbus

3 d pro ul

9- 22. nihil egerunt. -

UmO

Secundum mandatum. ) Legls prohl-

6. Reccrdamzm, 7u411ter lamm: eä E

r 1

bentis omne opus.

&/c. ) Quafi dicat, redeat vobis ia -

Í,

] Na autém fabbati.) Mide dicta

memoriam,quomodo nihil eorum, que

zllafe;

sut Ve

gefta funt non predixerit vóbis.- [n-.

fupra c. 18. 12 & Matth 28.

ter cetera autem etiam fe refurre&u-

L/n: fam,ua.

nüm. I.

rum a mortuis athirmavit.

Olutum fue

. Et sn gre]k

&e ) . the dicta

Matth. cap. 28. 'ubi totum rei ge&æ

9. Buia eportet , &c. ) Vide fupra ^ 13 fa die

ordmem explicavimus.

c.4 4.4 &Match 17. 21 &22

V00&vn,

Bij "m('a

ä

|

CAPU*T**XX&V "

593

n potum

8 Ft recordatz funt Verborum ejus.

*

QNAN- ».

«.'3.

9. Et regreíf:c a monumento nuntlaverunt hæc omma 1111s

P

a ab

undecim, & caeteris omnibus :

19. Erat autem Maria Magdalene, & ]oanna, & Maria. ïa—

cobi, & cetera, quæ cum eis erant, quae dxcebant ad Apo-

4

fcolos haec.

d ejus a.

11. Et vifa funt ante 1llos, ücut dehramentum, verba 1&2,

u ille:

& non crediderunt illis.

Petrus al

12. Petrus autem fürgens cucurrit ad monumentum, &

procumbens vidit linteamina fola pofita, & abiit, fecum mi-

r 00 1000

rans quod fa&tum fuerat.

Mar

ffarra

- 13. « Et ecce duo ex illis ibantipfa die in caftellum, quod :

tis d-

12

erat in fpatio- üadlorum fexagmta ab Jerufalem, nomine Em—

fafhm, ut

Tnaus.

incul

14. Et ipfi loquebantur ad mv1cem de his ommbus , quae

acmderant.

15. Et fa£tum eft,. dum fabularentur, &fecum quærerent,

: ad monu

nata

& ipfe Jefus appropmquans ibat cum illisz

16. OÓculiau:em illorum tenebantur, ne eum agnofcerent.

i.

17. Et ait ad illos: Qui funt hi fermones, quos confertis ad

eRu,

invicem ambulantes, & eftis triftes?

nt-de IRO,

9. Etæefpondens unus, cui nomef CIeophas, dixitei: Tu

tl

O-

j^» vETT

A.x

" terrama

Ol"t lS

8 Veräorum e]u:.) Qu& ex. ore

Quod erat n jvatto . 8':. ) Quod

jter locutus

Chrlüx ipfe audiverant.

aberat fpatio ftadiorum fexaginta.

Q. Er ceteris omnións. ) Difcipulis.

St:dium eft octava pars milliarii, ita-

IO. Jeansa. ) Üxor Chufæ Loperi

que ftadia fexaginta cfficiunt millia-

ratoris Herodis.

ria feptem cum dimidio.

eforgee

Maria Jacobi.) bcnlwe:,macer

Emmaus.) Quspoftca eft Nicopolis.

b

II. re jdloj. ) llis; eft Hebrax—

I4. Que accideramt. ) - In Chrlfh

fmu&

at d

pafhione.

m MP

Sicut deliramentum. ) Hablta funt

u$5 Dum fabukrmmr j)Dum collo-

luc"

ab eis pro muhebrl delmo, fabula ,

querencur.

],gurls Ie

fommo.

Et feitum quarerem*.) Id e& fe mu-

-12. Pmumöen! ) Id: 8&, cum f;- in-

tuo interfogarent, qux fClllcet alter

ter

lomlll! fï,

:þna]et, ut vertit mterpres

oann.

altero melius noverac, aut memme-

det VO

rat.

ihideoriim

c. 20. $. :

1 V()b

[l

Linteamina. ) Smdonem qua in-

Appropmqudm ) Tanquam vntof

fe o

j

volutum fuerat Chrifti corpus.

illos a tergo affecutus.

I3. Jpfa die.)) Ul ipfa die; quam

16. Tenebantür. ) Impedtebancur.

iV

n I. VOCdVlt, unum jabbatz.

18 linss. ) Alter eorum.

vide fup*

B;B[ cum Gm. Mem:ä T FII.

dd

&

" pE

-

X

L d

EVANGELII SECUNDUM LUC.

394

folus peregrinus es in. Jerüfalem ; & non cognov-lih, quæäfa-

5 E

&a funt'in illa his diebus?

dum in.om

^ 26. Noni

r9. Quibus ille dixit: Quae? Et dlxerunt' pe ]efu Naza-

reno ; qui fuit vir propheta , potens in apere, & fermone,

glonam fu:

coram Deo, & otnhi populo.

g i

» 20. Et quomodo eum tradlderunt fumm1 Saceldo es, &

- batur illis :

principes noftri in damnatlonem moftis , & cruCiäxerunt

089 Eta

eum.

b

finxit longi

|

21. Nos autem fperabamus quia 1pfe eifst-

redempturus.

"a Btec

Ifrael: & ^nunc fuper heec omma tertia dies eft hodle, quää

-am adyefpe

hæc fatta funt.

E

illig

*$3. Sed & mülieres quzedam ex noftris terrueruh'e nos ,æquæ

9 Et f.

J

ante lucem fuerunt ad monumentum ,

M ,&b

.23. Et non invento-corpore ejus veneruntï dlcentes fe

gl. Et E

etiam vifionem Angelorum vidiffe, qui dicunt eum vivere.

evanut ex

24. Etabierunt quidam ex noftris ad monumentum, & ita

n R d

invenerunt fïcut mulieres dlxerunt lpfum vero non mvene-

2

€rat n nobj

run&

p'üras ?

CRRA ONPSNE M&n&a : —n.a,..nxk—ä&-——.d*w

25 Et

as

À

-

.

UM

—-—-—.—

*«

Geaplms ) N*on eft 1lle maritus Ma-

oI. Nes 4utem) leClpuh ejus.

. 3 0 fhulr,

riz, que vocatur Cleophz Joan. 19.

Sperabamus. ) Quafi dlcacfj»am» fere -

m ia ]ope d

2S. fed civis Éminauntinus nomine

X

fpe excidimns.

ï*blurgauene i

Cleophas, quod etiam in epitaphio

Quis ipfe effet rcdempturus l];-dü)

EU ERN k—h&-»hs&w k:

tàm,

Perfuafum nobis erat illum effe Mef-

Paule fentlc erronymus. Alterius

—Tordi p

mRomen lgnoratur

fiam Chriftum D'omini, qui populum

j

^ necf&tlSm!

Ts folus peregrinus, ö'c ) Id eft,

juxta promifliones fcnpcurarum Xe- |

qu. Care red

'Fu folüs es inter omnes peregrinos,

dempcurus eft.

3

h Unpjb;s

.qui Jerofolymis his diebus egerunt,

voSuper bac omuia. ) 60j -;raa'; 'rS'rozg,

raufmus.

)

ui hezci

noret :

Qm

i,

ut hzc. non audiveris ?

quafi dicánt :

eum bis omnibus, præcer hzc omnia4, -

lWW 1 /iüf P

fieri potef

fcilicet mortem ejus ignominiofam, .

OP"'M

19. Vtrpra/;lyem ) Vir fanétus.

illud accedit, quod j«m dies eft ter- .

In. opere. && feimone. ) - Miraculis, &

tia, & non refurrexit, quare vix ul- |

0714»;

Treres ) [

vite fanctimonia inclytus ,. eloquens

là nobis fupereft fpes, fore, ut refur—

at.

lfccnfioms i

.dum.

etiam ad docendum, & perfuaden—

; r Omn

22. Ex neffris. ) [d eft, noün fo-

J

d Cget

fa

Coram. Deo. ) ld eft, Deo apprO-

dalitii, Chrifti difcipule , ut nos.

pe

bance

afi dicat, & Deus ipfe. te-

Terruerunt. ) sfgsgnaau » ochupe.

mque atér

Sus e

äu

& populus univerfusclaris

fecerunt, & quafi attonitos nos reddl-

0 9g )

B.

derunt.

(

PA

] À

experimentis agnoyit eum prophetam

Qde

tfle, opere & fermone pra am&m.

24-. uidam ex nofnx.) Pecrus m-

j

20. Tradiderune.) Pilato.

mirum;, & Joannes 20. 3.

t

! Ht fc

CAP UT XKIVS

.!

*

1

395

z

æ, qaæ h

'zg Et ipfe: dixit ad eos: O ftulti , & tardi corde 'ad Creden-

dum in omnibus , qu&e locuti funt prophetæ'

[efu Naza-

:26. Nonne haec opportult pati Chrxftum, &1ta intrare in

ferttone,

glorlam fuam ?

27: Et incipiens a Moyfe, & omnibus Prophetis- mterpreta—

idotés, & !

. batur illis in omnibus Scripturis) qu&é de ipío erant.

cxüxerunt

: e8. Et appropinquaverunt ca&elle, quo lbant, & pre fe

-—

- finxit longius ire.

dempturus

$9. Et coegerunt illum ; dicentes: Mane noblfcum, quom-

lje; qued

am adve(perafmt & mclmata eft j jam dles. Et mtraVJt cum

Allis.

3o. Et fa&um eft, dum recumberet cum els, acceplt pa,-

nem , & benedixit, ac fregit4-& porrigebat illis.

icentés fe

31. Et aperti fünt oculi eorum; &cognoverunteum &1pfe

evanuit ex oculis eorum.

,»

| vlvere

umn, & in

32. FKt dixerunt ad. invicem: Nonne cor.noftrum ardens

erat in nobis, dum loqueretur in via, & apeuret nobxs Scri-

9t Invene-

pturas ?

d

Dddz

33 Et

y. E

X

—

iuli eJUS

25. O fislti. ) Velut. doctior qui-

progreälens, & illis valedicens, Di-

jcit, j *

dam in lege durius eos objurgat, &

ces , Fictio mendacium eft in facto,

. 'ebjurgatione 1mpelhc dubios in fpem

cum fcilicet quis id fingit, quod facere

)

ertam.

non vult.

Refponderi potcft. Domi-

j 1

Tar4di corde.) Obtufo, & duro cor-

num,; voluiffe ulterius progredi , fi

]um *

e MU

de, nec fatis antelhgentes €a, quz alio-

non retinerétur a difcipulis , mhxlque

, qu ngull!m

falfi fuit in illa H&ione,

Præcerea

qui clare prediéta funt in fcripturis.

p;urml

In omnibaus. ) ld: eü ommd eü He-

ulterius voluit progredi, quia in illo

brmfmus

oppido nolebatilla die manere, idque

adl 7810';1

ocuri /imt proplm: ) De Chræfio

forfitan verbis aperuit , dicens fe non

omM ;

26. Oportmir. ) sä*u oporte&.a:

manfurum ibi illa dic' , aut no(te,

nommwfal '

Jntmre.) Inire, obtmere, affequis

quod factum eü nam nof zmulto poft

alio-abiit.

G oriam. ) Refurre&wms a morte,

E*jus fermoni-

afcenfionis in colum , exaltationis

29. Coe gerimt fum

jore, UR

füpCl' omnem creaturam $ nominis E

bus delectati ,& do&rina inftrudti.

quod effet fuper omne nomen , regni

g0. Dum remmlr:ret.) lnter come—

(t, nolit f

| denique «terni.

dendum

&

yr 005

$uam.) Sibi debltur.

Benedimit. ) Convertit in facrofan-

dU D

obitope

&am corpus fuum.

4ta SS. Au

;eddl

27. 4 Moyfe.) A Mofaicis libris. '

ito3 005

Qus de spfo erant. ) Ea, que de

ftinus; Chryfoft Theophyla& Beda,

Chl fto eraut.,

& alii.

n

parus 9

2j* F;mnt f lmgm: ire. a Ukcerius

E dper:ret.) Exponsrct.

)

;

396

EVANGELII SECUNDEM LUC.

KKXLE Et?.fur.gnrites eádem hora regreffi fünt.in: 1erufalem,

, 43 Eret

elS v

invenerunt congregatos undecn'n, & eos, qui cum illis erant;

::34. IDicentes: Quod furrexn: Dominus vere, & apparuit

: & Etdi

Slmom

, VOS, CUm a

:35. Etipfi. narrabantï,

1 gefta erænt in. vxa, & quomodo

[ ofmnia, qua

cognoverunt eum in' fra&tione panis.

[ mis de me,

a Mlar *

36: 4 Dum autem haec loquuntur, ftetit Jefusin: medio eo-

A. Tunc

^ B E

4rum, & dicit eis: Pax vobis: ego fum , nolite timere.-

]

46 Et di

20. 19

i Con*türbau vero, & conterriti, ex1ft1mabant fe fplrltum

tebat Chrifh

Vl

ere.:

-

- Etpra

38. Et duut eis: de turban eftrs, & cogltatlones afcen-

[ m peccatc

E&nt jtf Corda Veftra?

ma.

49. Videte manus meas, & pedes,. qum ego lpfe füm: pal-

- A f Vos

"pate, & videte: quia fpmtus carnem, & offa non habet, iicut*

49 & Ett

me V1detls habere.

tem fedete

'40. :Et'cüm lioc: dixiffet ,

oftendit eis manus, & pedes.

- fo- Edüxi

^41. -Adhuc autein illis non credentibus, & mirantibus prae |

F fübus fuis b

gaudlo dixit: Habetis hic aliquid, quod manducetur?

þ

42.. At illi obtulerunt ei partem. plfCls affi, & favum mellis.:

——.—-—

4y T5

( Ego

Emxpcecam

dscsdo

3 43 E n g,

m"t» fed qu

23.- Surgmte:.) A menfa n reh&a

corda vePcra, OblS permlc:enclbus &

imenfa,

admittentibus, :

m fm, ,y 2

" Regrefft funt in ïemfitlem ) Uc tati-

39. Sieur- me videtis: luäere a

"m 147. de &

ti

enim . fpiritus forrnam. corporis affu-

— lu i,

audii Apoftolos, reliquosque con-

mat , aereum eft corpus ,

non numa-

ut &X rehqmls «

dl

if

cipulos participes faceret. -

$P mandneiffe

34- Dieme; ) Eft quartl cafus

num, & tactu. dignofci. pote& cedit

ltUl' Vertüm effe

Mcyov-r,cg leCIPnh emm congregau

enim contreétantibus, nec eft ita foli-

fixc dicebant; '

dum, ut humana funt corpora.-

0 1 hrlffum

0

40- Mannus & pedes, ); In quibus ad-

4'1 Hum

ebralf tnus.

36 In medw ævrmn ) In*eï eos, eft

-

huc clavorum cicatrices fervabat.

,14 J/g

V8 d

n 07)2);/ Pal"m

* Pax volis:) Ufïcata Hebrzis falu-

4[ Noz credentstus. ) Quod enim

4m 4 D" 'WB[

tandl formula , qua omnpia læta, &

maxime optamus, minime credimus,

"fauftà *precabmtür

& licet minime dubia veritatis argu-

|

Him; cuy il

Eaum

fus magifter veüer.

menta cxhibeantur, tamen res fomnio

A ttrtui.

Nöl:t'e ttmïr

D

fimilis. videtur. -

Sic Petrus e carcere

44 H ]ïlnt 1

*Quafi phantafma

C lünt e

vxdä*ätls 'nam 'ïiullæ funt hic przfti-

preter opinionem per Asgelum libe-

uad,

m volj,

^ Qug

gi*, ^fed' ipf4. vobis veritas exhibetur.

ratus, mejcubat, quia verum erat ,

7- Spiritum. ) Nel ipfius Chiifti ,

frebat per dngelum , fed, extþ*nnaäaf /& [O04 Jpcm,, il

" vel certe Angelt, aut demonis , qu1

vifum "videre. Actor. I2. 9. -

t "leftem o

Quod /na;z:"ucctur ) Quod aptum üt

j

tcf

'Ptll

"falía ípecie illis illuderet,

ad manmcmdum cibum aliquem.

Brotuli

38. Cóghtaiionts:) - Vanæ, alienz a

| ca, qmt

veritate.

4;

Favam ,roi:.s ) Favum mcllg

fU[

JUUN )f d

.4,4:1241471! f5

; a, VSubeun

äïlCï ïlan

,

![4ru

A

4

^CAPUT XXIV.

397

3; Et cü'm»mahducaiïet coram eiSæ;«füt?;erfs reliquias dedit

iemn d eis.

"

at T^

44. Et dixi

t ad eos: Hsec fimt verba, qtræ-'*iocutus/';fum?ad

vos, cum adhuc effem vobifcum, quoniam neceffe eft implert

wmh ].

omnia , quae fcripta funt in lege Moyfi, & Prophetis , & Pfal-

mis de me. .

nedib d.

45. Tunc aperuit illis fenfum, ut int

qelligefentv SCripturas, e Pfat.

46. Et dixit eis: « Quoniam fic fcriptum eft, & fic opor- !9- *

tebat Chriftum pati, & refurgere a mortuis tertia die. .

"-

- 47. Et praedicari in nomine ejus poenitentiam , & remiffio-

& äïcen?ï

nem peccatorum in omnes gentes , incipientibus ab Jerofoly-

ma.

(om: paï

48. f Vos autem teftes eftis horum.

A.

49. g Et ego (1.) mitto promiffum P

atrismei in vos: vos au-'1

08.

x fleut

tem fedete in civitate , quead ufqueinduamini virtute exalto. « Jo--

reyd,es.l

. $0. Edüxit autem eos foras, in Bethan

iam , & elevatis ma- 14?

ibus pf

nibus fuis benedixit eis.

ür

JDdds;

O Sr.AEt

n nellis-

([) Ego mittam. I» edir. Sixr. babetur : ego mitto.

5 Et a

— 49. Et cum manduca[[ct.) N ere man-

47- Pradicari.) Scilicet oportet.

/

Q'duczfvit, fed quod wandncavit , porefta-

lz nomine ejtis.)) JViCC, & jqffu— ejus

&

gis fuit, mom egeffatis, ut ait Auguft.

ex delegatione ejus.

i;fen;ibus

PA l

ferm. 147. de tempor

.

e.

Incipientibus. ) Scilicet Ap'oifcolvis.

dedit eis.) M.

oluit förtaffe,

49. Teffes effss.) E eritis.

ü

: Reliquias

o

g ale

ut ex reliquiis cognofcerent, illum re-

49- Prom'ffum Patris mei.) Sp ricum

on

hum

vera manducaíffe. .Ex hoc loco often-

fanctum , quem Pater per Prophetas,

! tefh celit.

ditur verum effe, quod dixerunt Apo-

& per me promifit vobis.

ftoli Chriftum predicantes A&or. 1o.

-Sedete, ) Manete.

x iaf

AO. & 4I. H«zc Demi füfcitavit rer-

- dInduamini wirtute. ) Inftru&i fue-

ypor

ritis fortitudine, & robore.

fj quiblls

j

"

lia die, 4 dedit eum mantfeflum feri,

avb

ilb

mon ommi popuio , fed teflibus. praordi-

Ex alio. ) E, colo, virtute non hu-

N

d gninT"

Zatis a Deo, noäi:, qui manducavtmus4

mana, fed divina.

Quo

& Libimus cum 1l0 , pofíquam re[urrexst

&So. I» Berbaniam.) Ut fcilicet po-

ye credim "

ftremum ante difceffum Mariam, Mar-

eriuti 0U.

a mortuis.

44. Hac

funt. verba. ) Hä:' funt res;

tham, & Lazarum videat, aliosque

Hzc funt ea, que funt ; ea, que locutus

fuosgquos ibi habebat. — Vel perBe-

1j

! ca[c.el'üf

fum vobis.

thaniam fignificatur mons Oliveti ,

T

um Jibe

i^

ni '.irgina-

in cujus latere fita erat Bethania

um etit y

Q5« Mpermit illis feufum, )

" Elevat us manibus.) Juxta veterem

x,]]gmü

j; f

yit mentem illorum.

46. sie firiptum eft

" Signiücatür

benedicendi morem, qui enim alteri

protuliffe cerca quxdam fcripture 10-

benedicebat, manus clevabat, & ex-

aptllm fit

ca, quibus ofteadebatur Chri(t.m pat-

tendebat fuper benedicendunr, habitu

TU

quafi impertientis, & infundentis be-

farom

i:uru a mort

L

€

"

[0s

;rum,& teitia die re-

nedi&i(?xfem. v el cette .forfn*a o fi-

"

:)98

EVANGELII SLCUNDUM LUC.

h Mar

4. HoC

16.19

sr. & Et fa&um eft, dum benedlceret 11115, receffit: ab eis,

Ad&or

& ferebatur in coelum.

Omr

i. 9.

$2. Et ipfi adorantes regrem funt in ]erufalem cum gau-

10 0'182'1'10 :

lul quod

4, Ini

$1. Et erant femper in templo

laadantes - & benedlcen-

y Etl

. tes Deum. Amen

derunt

6 aR

SANCTUM

Hic:

lyriae, u

J ESU. CHRISTI

asss

Erat, ) Ài

EVANGELIUM

Verbum,

TET riun ;

SECUNDUM JOANNEM..

P gure J

E at a Patr

CAPUT PRIMUM

EL verlum

füs eft; Va

Verbum ef? Deus , vita , & lux omnem bominem illuminans , per

num d T

quod omnia fa&'a þnt €» quod bomo fa&um efl , cui te/lzma-

tur, Cüjus &

L enim verbum

tium perbibet. oannes , dicens Je vocem, G indignum , qui illius

tamcn Vfat

Joloat corrigiam calceamenti , eumque elfe agnum | Dei, qui tollit —

E fcPïratun

AL cujus |

peccatum. mundis ZIndreas - alter duorum jæzmms dt/czpulorum ;

gltm' NOH

qui Sfefum fecuti funt , adducit ad illum. etiam Simonem fra-

]üCen; s aüt 1

érem /uum : szlzppus quoque a Je[u vocatus adduczt

(]Uld Ubüüe

ad eum Natbanael

m érat, (

Pud Dfum

L Dtiy jj

umi

N principio erat verbum , & verbum eratxapud Deum,&.

laI

Deus erat verbum.

Um

U Deygy,

^5. Hoc

P

ilid, :

d

$ r cm

gho crucis ad eum tnodum, quo nunc

Semper in tcmpla.) Id e& quotldle,

li

benedicere foïemus

horis opportunis.

C Yetbum

Sp. Rece/frt ab eis. ) Sssgn ; d*)xm-

Benedicentes. ) Gratias agentes, &

attem etat

étus, f'cparatus eft corpore.

celebrantes.

D amlmp

f

Fe, ebatur. ) Suftoll.batur , furfum

T p

fercbatur.

4men. ) Nox eft Evangchüæ con-

ä

diat

: oeva

firmantis , & obfignantis ea omnta

àtdb o

52. -deraztes. ) Id eft , ubi adoraf-

qu& ha&enus fcripferat.

Dud Par,

Tiia

fenc, fcilicet poft Angelorum appa-

I.

N prmc;pta Gc) Principium: ap-

ritionem, de qua Actorum 1. Io.

pellat , quando que fa&a funt

ia f

3. Erant.

Scilicet. poft adventum

effe inco»perunt ; & ante quæ mhæHa—

gt h p" V

Spmtus fan

&

D amtea emm latebant.

&um €ft.

he j

4

$1

^

ia n

m

À

399

CA ?ïu TORC-

i db eiS, r 2. Hoé érat in principio apud Dcam.. ^

*

. Omnia per ipfum fa&ta funt: & fine 1

pfo fa&um eü | j,hif

: -;;hi], quod factum eft. -

cum g

4. 1

nipfo vita erat, & vita erat lux hominum..

"

L

eriedicen-

^5. Etlux intenebri

s lucet ?'&tenebræ eam non;comtp—r

x

derunt.

L

m NIat

6. a Eul

t homo miiïüs a Deo, cut nomen erat«*k]cannes*. [

8 . ïq-

7. Hic venit in teftimontum , ut teftiinc um pe-/rhibgr)e; de

Moarc

1. 2

!uxü;ine, üt omnes crederent per illum.

R3

T

-

-

Iu

1

us non fit per ipfum. fadta, feu, qu&

Erat.) Ante o;nnïa creata.

M

Verbum. ) Grece ó Adtyoc , id eüg p

it fine ipfo facta-

Iud verbum : Scilicet unicum, & fin-

- ip[o vita erar. )

Senfus eft :

Non folumper Verbum Deus omnia

gulare. l]ta dicitur filius , quod pro-

fecit , f« etiam in eodem Verbo ,

cedat a Patre, ut a mente verbum.

Et verbum erat apud Deum.) Sen-

hoc eft, per idem. Verbum » vitam

fus eft: Verbum hoc non erat folita-

fpiritua :m ,, csleftem. & xtera:m

in omnib 1s operatus eft.-

iM , PW

rium, fed ad Denm ipfum refereba-

Attirf:wulixvs

tur, cujus erat verbum, fine dicente

Ej Vita. ) x«l Q (oi.

yi ii

enim verbum effe non poteft. Non

additus fignificat vitam accipi pro

ipfoó verbo. 'Seufus ergo eft, Verbum,

u illtut

tamen erat ab ipfo Deo felun&um ;

quod erat vita & caufa vits.

'aut feparatum, nam verbum ab intel-

, qui tili

le&u, cujus et verbum, non fejun-

Erat iux . hominum, ) H()mi,nes per

gitur.' Non quidem tanquam res ad-

fidem iliuminans.

'[jpulbrüm '

jacens, aut inhzrens, fed velut ali-

n 1 f

l.

verbum eft.

WE l'ux,x quz &ælïita, &

quid fubfiftens, a Deo , cujus ver-

bum erat, diftin&um.

Ip teneóüris lucet.) "T enebras appel-

Wf (

4pud Deum.) Grmce eft, rày &:0»,

lat homines Deum & viam falutis

Deum illum, fcilicet qui Pater eft.

ignorantes, nam ut legimus apud

Matth. 4. 16. ex ifa. 9. 2. Populus, qui

i

"

-Et Deus erat Verbum. j Id eft, & ver-

ipaus

bum illud, e

3

rat Deug, ejusdgxg cum

fedebat im tenebris , vidit lucem maA-

Patre naturz,

;

»

gnamy, & fedentins im re,ione umbra.

9. Hec erat m princip

;o.) Hoc fci-

mortis , lux- orta eff eis.

BO

E£ tenchbra tam non comprehendermnt.)

licet verbum, quod erat Dcus, apud

-eRj quotidiei

Patrem erat, necdum humanam car-

Non fufeeperunt , non admiferunt,

nem affumpferat.

.

afpicere vel neglexerunt, vel contem-

N

x

a per ipfüm f 4cla /imt) Quaü

pferunt.

;

dicat

f

, hoc verbum erat apud Patrem,

k

6. Joannes.

) 'Scilicec Baptifta.

mgth

fig o

quando omnia fecit, nec tantum erat

T. Teffumoninm.) d teltimonium

ds u

n

apud Patrem , fed per ipfum Pater

perhibendum ; tanquam teftis &

praco.

yn Q

omnia fecit. Syrus phra(i Hebraica

*

p

funt

vertit, Per manum ejus.

De lumine.

) TtelTS 'þw'rdlg', de illa

; t

Et fíne ipfo: fatum . eff

nibil, qfæ&d

luce , Ícilicet , de Chrifto , qui. eft

lll

mlulfl'

equ

vera lux illuminans omg'gs homines.

f(.u&um, ef) Id ?&, nulla res eft facta,

*

!

*

409

ÉVANGELII SJECUN,DUM JOA*y :

8. Non erat

E

1. d M

mine.

ille lux, fed ut teftimonium perhiberet de du

P

-

$ In-

vidimps gl

fra 3.

9. b Eratlux vera,

qüæ'illuminat. omnem ,l;:öminefn* yei;i;

ntie.

entem in hunc mundum.

"

I9.

15. ]oa

1o0. In mundo erat, c & mundu

Hic erat,

H;br

mundus eum. non cognovit.

s periipfum fa&tus eft, &

Qus &l q

II. 3.

1t. [n propria venit, & fui eum non receperunt.

.. 12. Quotq

uot autem receperunt eum, dedit eis ppfeüätem

filios Dei fieri, his, qui credunt in nomine ejus.

.

.

*

33. Qui non ex

f

anguini

bus, neque ex voluntate ca

Vrnis" ,

'-qull? t

a*equ'ä- ex yoluntaf:e virj ,;þfed. ex Deo nai funt.

] & concupilce

Neqw t U

[f5 vir dici:

;

AE Hertatis & f

Crädermt, ) | Ec luc

Fln ' illam :admit-

IL fa. þr ) 1'4.-)'4 In mundum a fe

|

terent,

creatum & factum,

AE potiffmum c.

Per,, l[llm-

"Y soudet Mada

gionem gentis fu.

& in Judzam rc-

E

[ CIpes pentrat

pradicationem ejus.

p!e'm ,&

Venit.) Per incarnationem.

getu$ , nome

9. Nez erat ille lux.

P qamimolieny

-QvtVJarþnvis vir

$us €um nmon receperunt. ) In—iuum

- Xtd &t Dep.

magnus eflet, nontamen erat lux illa

enim non crediderunt, necagno fcere

eximia, de qua nobis eft fermo.

voluerunt, ut Dominum, mundi crea-

P Dtnt quemiag

Sed ut tefltmonimm . perbiberet/ de [u-

torem & redemptorem.

Hoc eft,

E GLlnilem at

mine,) Sed ideo miilus, utlucis effet

:s t!lr ex Deol '

quod Chriftus infra c. 5

: 1-43. que-

teftis & przco.

ritur: Ege , inquit , ve

zi in nomine

L0 Opttante

. Erat lux . 'vera.

) Lux illa, cui

Patris met, Ef non accipitis me.

d

: piritm fcatis

tefítimonum daturus erat Joannes, erat

, 12. Q«otquot autem. ) Sive nobile

s

r

ä L lus al Ephef

lux vera , prima fcilicet & fumma

[ .2 0q1* liil

five ignobiles, five - Judei

& cYE N-

X Mitàtt eris.

lux, quz fola vere ac proprie lucis

tiles, five barbari &c.

nomen meretur.

Receperunt eum.) In i

llum cred

:

en..

mUIIT

- Que Hlumimat omnem Lominem.) Quz

tes, & lucem ejus admittentes..

lKeyae Vbtb

lux illuminatex natura fua omnes ho-

Dedit ei5, &c.

Won hnlie Í

) Quaáfi dicat, iis, qui

amines ; licet aliqui, imo multi, vi-

inipfum credunt, & fidem per ba-

q'mndm m(!dQ

tio fuo hoc lumen non recipiant.

ptifmum profitentur, & per hanc fi-

VOe

*mptüm hu Th.

Ventenicm 1n hunc mundum.) Scili-

dei profeffionem ex Deo nafcuntur ,

!

Proprie:

cet per nativitatem.

.

G

r"f Al]uy

Io. de meuundo erat,

dedit poteftatem , id eft facultatem,

I

D€tots

) .Hæc' lux ,

ut filii Dei effici poffint, filiatione

hoc verbum.

confummata, q

xX

x

i'lHll dlcltur U:

Et mundus per ipfum fatühus eft.))

tudinis.

ug eft adopfip- beati-

:

:

faro bt »

Omnia enim

. His 4uieredunt in nar):in;ej(:.r.) Cre-

bmrwt in

ut dictum eft n. 5.

per ipfum facta funt,

imm

tvit

dere in nomen ejus eft credere ipfum

1

&y

Mundus: ) liomines, pa

- -rhundi

effe verum Chriftum in lege promif-

deB

t

Tu

nobiliffima.

fum, & credere ipfum effe Dei Fi-

u DI/u

Eum.) ) Mdqo» , Verbum.

lium, qui venit nos redemptur:s.

Vtrja;

Buy)

f

Non cognovit.) Nec expre

fentia il;.

;0 [

lius, nec ex'ori

d3. Qui mem ex fangutmibus. ) Non

tjur,

gine fua, quam i!li de-

»

ex humano femine

i

d

xit

WVinitii

, qux ; e& ï?aglggxs

A

APnen

bebaf acceptam.

bene ;pg?ö&us.

N

lj

( CVM»

[

EM

a

*CAPUTL.

401

L

diUg

P a

is &

»;dMat 3

I2 ;-.;x—« 14; d Ét verbum c

',

factum eft:,'& habitavïf in nob

vidimus gloriam ejus

gloriram quavfiwunige'niti a patre plenumf: 16. .

d

gratiee , & veritatis.

Ed

:

.

Is. Joannes te

ftimoni

uni perhibet de ipfo & clamat dicens: ^ ^

Hic erat, qu

e

.

lseü, d |

em dixi: Qui poft me venturus eiï:j,; antg me.t:g.

&us eít, qui.a.) prior me erat.

H

velten R

À

*

E

I6. Et *-

—

l

z

? Carnis, 3

Neq:)e)*exxvvoluntaii Mrm':.*). - Nec

quoddam-, .'& vidimus eam in variis

ex concupifcentia carnali. .

.

.

natur£ vim fuperantibus miraculis ,

Neque ex volmntáte "urt.

J -Volui

qu& in vita, mor

s

te, ac refurre&ion?

M€—Ó

»

tas viri dici videtur appeticus ille po-

Pdträvit.

N

Quajf? unigqnit;. )

fteritatis & fobolis propagande, qui

IdþeG talem, qua-

undm a fe.

potiffimum cernitur in viris, qui prin-

lem . decet. unigenitum Dei filium.

cipes generationis funt. & quorum

4 patre. ) Deo fcilicet egreíhi.

.]'adzam re

genus, nomen, (& memoria magis

Piezum. ) ln Grgco eft, "M eve ,

nem. ^

Qquam mulierum, confervatur in filiis.

id eft , p/ezus , in nominativo ; fed

) ]u lum

- Sed ex Deo nati funt, ) ld eft, ha-

nofter videtur legiffe 7^/py, in accu-

«cagnolcre

bent quemdam alium nafcendi modum

fativo , ut Píemgm , &fc. xeferatur ad

mundi cree

difiimilem naturali, per quem nafcun-

veréum , & quz przceileruüt, Vd;-

Hoc Cfts

tur ex Deo. Porro nafci ex,Deo, eft

mus giortam ejus, gloriam quafí. nntge-

Deo operante, renovari mente, feu

2 « Patre

345 i*

» per parenthefim inter-

j-ip m

fpiritu mentis, ut loquitur Apofto-

pofita fint. -

TET

lus ad Éphef. 4. 22. & juftificari,

Plezuz gratii. ) : Chriftus .dicïtur

Giye nobile

plenus gratiz, non üt homo privatus,

Deoque fimilem ficri juftitia & fan-

Gitate veritatis,

i, fye g

fed ut caput, ut fcilicet non folum

I4. Ef verbum caro fd&(uä.ef.) Quia

fibi plenus fit omnibus gratiis & do-

,llumi qeltte

dixerat Verbum in propria venifle,

nis, fed etiam omnibus membris fuis.

Tentes,

[

& non fuille rccepturn , docet nunc,

Et veritaiis.) Weritatis plenus di-

jicit, ii d

quonammodo venerit, nempe per af

citur, quia plene in eo implentur

dem

er Dd

Íumptam humanitatem, ita nt V erbum

om;ia, que in veteris 'À eftamenti

K

vere & proprietactum fuerit homo.

figuris adumbrabantor.

er nanc ü;

Oinnia bo-

) safcuntif v

Caro f aium eft.) Caro in fcripturis

nà, que in veteri lege fignificaban-

Ízpe totug . hominem fignificat , ut

tur aliquando nobis danda , & ali-

. faciltarety

cum dicitur lfa. 40. 5. F;deb;z ommis

quando im:

:

s

L

fifiation

plenda peï'ipfum data fu:äit,

2

optl() pa

€aro perier quod os Domini locutum eff.

& iinpleta,

" Habitavit 12 nobis.) luter homines

I35. Zeffimonsum perbibet.) Pxo, tefti-

habitavit, & verfatus eft. Hoc eft;

'quc

j €t

monium perhibuit, id nimirum agens,

redert )

quod ait Baruch. 5. 3y. Poff & z

De £jfo. ) V exbo hominctaéto.

if

£erris vifus

Y

e/t',A 65 cuml,baminiäu: com-

Hic eras.) Pro, Be ef.

t Pmm

ver[atus eff.

Quen dixi. ) ]«m enim fepius .de

De F

emptllf

G/orsam ejus.

j Majefiacäm- , poten-

Chrifto locutus' fuer«t Joannes.

No

tiam divinitatis ejus, qu nobis illu-

Qus poft. ime veuturus eff..) Qui pro-

;;IW' )

xit per.carnem , quafi per velum

gR fa

ngüls

Hm., qui brevi mihi. fuccellurus ef&

1 ; Bi&J. cirm Com., Menocb, ,T; F.

ee

1

!

od

- 402 'EVANGELII-SECUN

M JO

ANRN.

Á

e.

a

1;

fa-

19 E

« 716 eEtde plenitudine ejus nos omnes

accepimus, &

5

lim. tíam pro gratia.

- usj

.

er

17.

uia lex pef

Mo

Togarent.

yfen data eft, giirqatia.",. & Vgriiaäg

?0 Ft

* i-Jefum' Chriftum facta eit. -

f

I8. / Deum nemo v

id

- gon fum

T

E.

e

lk unquam, unig'ehitqfs"Filiüs-, qui

aL Et]

6- 160

ft in finu patris, ipfe enarrav(iwt.v |

t

qixit: No

Iu ]O'

764

1

an.4.

M

MUU neuce g

12- in munere prædicandki, is, ähte guem

us, tamen loco ejus accipit aliam.

ego miffus fum.

Divifionesenim gratiarumunt, idem .

Quodque mo

Ante me fallus eff.) Mihi prglatus

autem fpiritus, & 4// quidem per fpi-

- ts teflimoni

- lus unipeniti

eft.. Quod at , ante sme, inquit Beda,

ritum datur [ermo [apientia , a'üi ferao-

noz ad ordinem temporis , [ed ad d/flan-

feientia , alteri fides in eodem fpiritu ,

- n fiu Patri

alit gratia fanttatum , Gc.

nyt. Heci

fiam pertinet dignitatis. — Idem fignifi-

. Dtum nej

cat Grecum £umeoo9£y u8.

I7. Quialex per Moyfen data eff, Gc.)

Quia prior me erat.) Id eft, pre-

Quafi dicat, dixi omnes nos accepifle

iodo ocui

,

de plenitudine Chrifti , & accepiüfe

f Deyr, t

Pa

üqntio'r.-

16.. De plenit

d u Qu d-

gratiam pro gratia , quia Moyfes le-

&l n&Que m

nus eft gratia, & veritate.

hi.

gem dedit, qus tantummodo lex fuit :

A

Qd mundis

Nos aurem accepimus. ) Nosomnes,

legis enim officium eft precipere bo-

ihtero fsculo

*

*àp. 5, 3 '

qui vidimus gloriam ejas ,

quiv.h credi-

na, & prohibere contraria.. At Chri.

dimus. & adhzefimus e'.

ftus fecit gratiam , id, eft, inftituic

i gl'if/fin.

Ef gmtiam *ro gratia. ) '-L(*)cus Ob

novam legem & nova facramenta

Wnitus eff j

gratiam continentia & conferentia,

fcurus, quem alii aliter interpretan-

COtjutflionen

tur. Auguft. tract. 4. in Joan. ait pri-

& fecit veritatem , id eft, implevit

*t ut Dei o

:

Tam gratiam effe remiffionem pec-

uod in primis legis figuris fignifica-

Ug eüim 0i

catorum , feu fidem , que per dile-

batur. |Maldonatus cohgrenter fus

Donims, g

&ionem operatur; fecundam vero

expofitioni , putat occurri tacitz ob-

tinits n ,

. "gratiam, qu& pro hac accipitur, eífe

jectioni.

Poterat enim aliquis obji-

Sjusdem fáty

- Alii, inter

cere contra id. quod dixerat Évange-

ipfam :;glorificationém.

EE nlrïavit'

uos Vatablus & Montanus, volunt

lifta: De plenitudine cjus omnes aecepi-

AQe ac dily

É

[-

nfum effe, gratiam, quam accipi-

us y €fc.

Quid ergo ? INum antea

CU1 hm i dl

gratia non erat? Refpondet, nondum

Obfeur

mus, & qua divinz nature confortes

$n ]u

efficimur, accipere nos pro gratia

tuiffe allatam, nondum ejus fontem

TÉleQue intg

quz Chrifto data eft; quia enim ipfe

patefactum ; nam lex -

Er d

erat, gratia non erat.

quidemgila;a

*

ó

Quaü

Deo eft gratiffimus , omnes qui ei ad-

Ce

(icat, |

"hereot, Deoaccepti funt.. Commu-

I8. Dewum nemo vidit unq.

:mrn,ö'e )

lgitur

nior expofitio eft, accepiffe nos gra-

Quafi dicat Evangelifta, ea qua de

lterum

tiam novi Teftamenti & novz legis,

Verbo hactenus dixi, non ex alio,

WRnn()m

Vag

1 Joà

pro gratia, id eft, beneficio veteris

quam ex ipfo Verbo didici.

Quis

L Dg

n

legis.

Maldonatus putat hunc effe

enim alius tam diftincte atque perfpi-

d lnud l

at

fenfum : Accepimus: gratiam pro gra-

cue potuit enarrare, cum nemo De-

Ve u

h

té, Xápn dyri. yagiroy, id-eft, om-

um viderit prater ipfum ? Videtur

Ventu el &

nes de plenitudine ejus accepimus,

etiam alludi ad Joannis teftimonium,

Vgj

fed non omnes éandem

ratiam, fed

cui tamen ex his verbis Chrifti cefti-

tüfiltuS

) Jud;

Et

4

qu $

diverfi diverfam.

enim quam

monium przferatur , quafi dicat ;

""d!)t

e:g

ltr l; i

.unus accipit, non femper gccipic ali-

Magnum quidem fuit , ngd recitavi,

p

l&m&!

E

-

CATP U"*Ix" L.

403

j (

ön.

19 Et hoc eft teftimonium Joannis

, quando 'mife1'Un

t Ju-

daei ab Jerofolynwis Sacerdotes, & Levita

.

*

sad eum, ut in't-.er-

p

rogarent eum : Tu quis es?

Ll

.taä per'*f

20. Et confeffus eft, &

'non negavi

t & confeü'us eiï qu?ä

sqi.

non fum ego Chriftus.

21. Et interrogaverunt eum: -

Qüiü ergo? Elias es tu? Ét

d1x1t : Non fum. Proph

eta es tu? Et refpondit: Non.

genmast

*

EKeeo2,

22. Di-

—

t alam -

quodqu'e- modo füm recitatürüä. Joan-

omnes qv.li,'äx tribu Levi :

Sacerdotes

nb idem ,

nis teftimonium ;-at multo majus ip-

ii tantum, qui ex ftirpe Aaron. -

nptt Jj

.Munere & otficio. ,o

at f

fius unigeniti Filii Dei, qui fempereft

Tu quis es ?. )

in finu Patris , & omnia nobis enar-

nam alioqui ejus nom

P

; fprnitty

ravit.

Hsc de verborum nexu.

ignorabant, -

en &fg;exnusnoä

Non

d 'f]q , 5[ l)

- Demum nemo vid;t unquam. )

20. E7 confeffus eff.) Palam & diferte.

modo- oculis. corporis, quia /pzrztas

Non [um ego Chriféus. ) Hoc enim

acpi

e£ Deus, ut dicitur infra cap. 4. 24.

primo loco videntur quefiviffe Judao-

acpiie

fed neque mentis , aut intellectus,

rum legati, fortaile non fincero ani-

Joylts e- -

|

o Jéfait: -

quod mundis corde premii loco in

mo , fed ftudio tentandi & cognofcen-

cipere bü- -

altero fzculo promiflum eft Matth.

di, num fe pto Chriftó' venditaret.

^cap. 5. 9-

*

.OI. Elas-es z ? ) Quuarunt, an fit

: ALChri- .ä

o Qut efl in

fínn Patris.) Dicitur uni-

lias,, quia ex Malach. 4. 5. fciebant

; inüitllit :

" genitus effe in finu Patris, quia talem

Zliam venturum eíle ante Chriftum.

conjunctionem & propinquitatem ha-

Cum ergo viderent in. Joanneexpref-

yalerentià,

bet, ut Dei occulta illi fint manifefta.

fam quandam fimilitudinem izlie, in

v,,impleï;it

Qusx enim occultamus , in finu re-

ciborum abftinentia , fimplicitate,

; fignife

ponimus. Hsec propinquitas, & vi-

& duritia villofi veftitus, 2elo virtu-

renter g. —

Cinitas non eít alia quam identitas

tis, &c. dubitare coperunt, an Elias

t

ejusdem nature & fubflantiz.

Jiquis ]* -

intelligeretur in Malachia ipfe' Elias

oEnarravit. ) ££euaaco , expofuit,

Thesbites, an alius, qui ipfum veftitu

u

pv -

. plane ac dilucide declaravit ; ?£«á-

&. moribus referret.

gnei autp

€

"far, nam is$ dicitur, qui reslatentes &

- Nen fum. y Àt Chriftus M

atth. 1,1;'

Nun i? - 1 — obfcurasin lucem profert, & clare ex-

4 & 17-12. eum dixit effe Eliam.. Fa-

æhmh "

- preifeque intelligendas proponit.

cile refponfio ex Luc. I. I7. Ipfein-

us Tontem

19. Ef hec eff teffimonium, €c..)

quit Angelus, pracedez amte j/um im

Quafidicat, hoc eft autem.-

Vel,

iu.ldem data :

Jpiritu, 6f virtuete Ela.. Nonfuit ergo

- hoc eft igitur, &c.

Cum femel &

Elias proprie, fed virtute, fed fpiritu

um i

k).

"iterum Evangelifta obiter meminiffet

officio.

V

i

;- eà 'qll

[

.de :

teftimonii Joannis de Verbo , & Chri-

Propheta e$. f& 3 )! à moopirrue, sile

L

ho r ï

.0" eX

Quil -

'fti Dei fupra, n. 7. & 15. jam redit

prophera ; de certo enim quodam pro-

jici

-^ad illud latius defcribendum.

pheta interrogationem inftituunt, illo

ii m

f

— Msferunt.) Legaverunt e fuo con-

nimirum, quem Moyfes promiferat,

, fémo

* ] ventu electos.

Deut. Ig. I5.. Prophezama de genteua,

) Vet d 7u22;.) Judzorum fummus magi-

& de fratribus u15 , fécut mey, fufcita-

:ei'ti

gonit' $. ftratus, qui Sanedrim dicebatur.

bzt 165 Dominus Denus tuus, ip[um au-

pi uf -

- Sacerdotes $. Levitas. ) Nota eftin-

dies, & paulo poft n. 18. Prepheram

Chri

il Y 1»

n

ter hos diftindio ; 'nam Levite erant

jifc'im&a eís. de medio fm;'rgm fuerum

i uOd ;ecitaV*o h

x

2v

ml

o

404 : XEVAN/GE-LII- SECU'NDUM JOANN.

22. Dixerunt ergo ei' Quis es, ut refponfum d

.

x

emus his,

/. 28' Hæ

[

qui mif.runt nos, quid dic

is de ie ipfo? * ^

"

* ]oannes l

gine-

23. Ajt: g Ego vox clamantis in. deferto :

2j Ala

| Dirigi:te' viam

s

z

- Ecce agn

1Vïatä- Domini, ficut dixit Ifaias propheta

- M

24. Et qui milfi fuerant , erant ex Pharifzeis.

^

r)

*o. Hic

AVia.C

25. Et interrogaverunt eum, & dixer

unt ei: Qui

d 'ergo&-b-a-

fittus eff

1-3. ptizas, fitu non es Chriftus, neque Elias, neque Propheta?

uc.

! 31- Et 4

La

26. Re

f

2 lat medius autem veltrum ftetit, quem vos neícitis.

pondit eis Joannes, dicens: 4 Ego baptizo in aqga;

-

| proptereg

e3

EBepttctansicu sek, ass

5

*

t 7727. ! Ipfe eft, qui poit me venturus eft, qui ante me fa-

2Mar.

us eft: cujus e

d

1

Vlät:ix- [

I.

go pon fum dignus ut folvam ejtïs cqrrigiam

W dimus a

L

20. 1n B«t

. 16.

uzæ' calceari-;en-ti.'a

28. Hæc ; !

-fania Mari

A&or

P

Biti, Qu in

I. $

*

1

r

i

lymis dicit

II.I6

fimilezm FE $ ff v5

Nam . quanc uam.

A alia ad

& 9.

.26, B;tlþtiza,in 47:4::'; ?) Quaüi*"diï(.:a:,

" Dtique juxz

4

. ?. propheta hic non a!ius tit quam Chri-

baptifmus meus aque' tantum eft, &

: tmje&um (jp

ftus, interprete inter al

ios S. Stepha-

corpora folum purgat, ut per illum

0cus dihns

no A&G. 7. 37. Judzorum tamen er-

i

difponam vos ad mtliorem baptif-

ror erat non Chriftum efíe, fed Chri-

!t codices.

mum, quo purgabuntur animz ; ac

nf ; m

fti comitem. Quzrunt ergo ex Jo:nne,

proinde nihili facto, quod ei convenire

Dedum irre

num fit propheta ille Meffiz comes.

non pofiit, qui neque Chriftus fit

Q2. Ego vox cldmantisï, 5:) Viue

que Hlias, neque propheta.

- Pinit lenend

di&a Matth. 3. 3.

T:f 4 ï"fli

Med:us antem veffrum , 6fc.). Sen-

Ant$ ripi, i

Dirigite. ) Keftam facite

:, parate

fus eft : Quidam verfatur inter vos,

viam , ut ait Matth. loco citato.

cujus dignitatem & preftantiam vos

n *Cræa, Ubl

94. Erant ex Pharif21:.) Dignitate

Vtrg finb «

eraut facerdotes & Levite, fecta ve-

adhuc minime cognoviftis ; ipfe eft,

^- Attüit,

cujus ego prxcurfor fum, qui bapti-

ro Pharifzi.

Cur notaverit. ijvange-

zabit vos in Spiritu fancto, & animas

& : llb: era? ]04

lifta hos fuiffe Pharifsos ex iis, que

veftras, fi baptifm

,

- Pt g [

nunc dicemus , conftabit.

3

um illius ac?mifeti--

x

tlérto in'

q

tis , fan&tificabit.

lija

*Q5. Quid ergo baptizas ,

6 .Mäït-*

.97. Pof me wmuvr:):.q'/i. ) -i)rius enim

.erac,&q

donatus fecutus Àmmonium in Giz-

Joannes ,

T Pneg

l

corum catena, probabile putat Pha-

qqäm Chriftus copit pre-

rifzos, qui traditionum mirum quan-

digare.

29' Al!tïg d

tum ftudiofi erant, hanc etiam . inter

Qui ante me fa&u: eff

.

Lt dus (ie

2 kM'iyhi anté-

p

alias habuiffe, nemini fas efle bapti-

pofitus , ut fupra n. 15.

zare, nifi Chrifto, aut alicui , qui

Cujos

e

.') «tlsa .um fuit.

propheta effet. — Sciebant autcin £'ha-

.deor inagni aliquid effe.

g».) Qui vulgi judicio Vl—

KUL ,

Tillie e

rifi tempore . Chrifti futurum . aque

Non füm dignus, ut. folvam ejus corri-

li

Thonte j

baptifmum , in remiffionem peccato-

gií«em caiceamenii. ) ld eft , adeo non

, angel n

runí ex prophetia Ezechielis cap. 36,

fum tum illo comparandus , ut ne in

tllu

at ]

25. ubi ait : effusdam jwper vos aquam

I i,

abjetiflimo quidem omnium mini-

ün

k

imundam, 69 mundabimins ab omnbus

ficrio ei defervire dignus fim, cujus-

Ws - (

SEAPN

mf .

üt tot

Iuquinamentis 'üefrl'.f.

modi eft folïere corrigiam calceamen-

bdt ad

:

*

CAPUT L

405

Ltcag. Hec in Bethania fa&a funt t

us his,

K

rans Jdrd"änäm 2 ubi c;raf,"

-

oannes baptizans.

"

29. Altera die vidit Jo

annes Jefumivenientem ad fe , &ait:

tg yiam

Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi.:

L

i ante me

- 5o. Hic eft, dequo dixi: Poft me venit v1

*

ergd'ba-

fat&tus eft; quia prior me erat.

opheti?

31. Et ego neíciebam eum, fed

,

'.utï manifäftetur

.;ianfrael :

in aqué

ua baptizans.

propterea veni ego m aq

-

Ee e 3

E

enonaendd

me fa.

ti.*l Mattha C.3. II. dixit: Cxjws non

more gratia. audiendi'cdnciohesfejus,,

qrrigiam

fy» diguus caleamenta portare.

fimul tamen occafionem dare voluit

28. lo Betbania.) Non eft illa Be-

Joanni', ipf&im populo oftendendi.

thania Maris & Marthz fororis La-

4gnus. ) Poniturarticalus , ó d39 6s

L

zari, que infra c. 1I. 1. abeffe Jero-

ille 4gnus , quafi dicat, verus ille agnus,

d

[

folymis dicitur qua/f /fadr;s quindecim,

.qui pro hominibus facrificandus eft,

fed alia ad Jordanem.

Exiftimant

& eorum pecc

at fuo fanguijne expia-

plerique juxta hanc Bethaniam ftiffe

turus.

X

-

"

!uaü 'dï*c&f-

um &t

20

trajectum Jordanis, quare idem etiam

Dei.) Quem D

eus pro' nobis ;ad

: per tllum

locus di&us eft, Bezbabara, ut qui-

mortem deftinavit , & qui ipfi Deo

dam codices habent; id eft; Domiazws

28j

per facrificium crucis offerendus eft.

m bapti 2!

Qui tollit. peccatum mundi.

Dicit

iims ; 4

iran (fetus

multi, & graves auctores

i conventie

mendum irrepfiffe putant, & pro Be-

peccatum mundi. . Ut (ignificetur dif-

thani1 legendum Bethabara.

crimen inter hunc agnum, & agnum

iüug üt) Y

— Trans Jordanem. ) In ulteriore Jor-

legalem , nam legalis nulhus pecca-

jc 5«

danis ripa ,. in tribu Ruben, in regio-

tum abítulit, hic autem totius Orbis

ne Perea, ubi Adrichomius, diligens

terrarum..

Pret-rea agnus legalis

: inter V0

terre fan(te to

ntiam YO

s

p/ographus , €àm con-

.pro folo'Ifraele offerebatur, hic au-

s.ifeep

ftituit.

*

tem pro toto mundo.

*

U dbi erat Joanz

es 64ptiäam. ) Eum

Peccatum mundi.) Owmnée peccatum

; uü bïPti'

fignificar, Gloffa tamen, & S. '[ho-

. animäs

fibi locum Joannes delegerat , «& quia

deferto in quo vivebat, propinquus

mas ntelligunt de peccato originali,

w admi[ef'

erat , & quia propter fluminis tra-

" ad quod tollendum Chriftus principa-

lius venit, quia erat peccatuin totius

prius enim

je&um eo frequentiores . confluebant

udzi.

naturg , bonum autem univerfale pre-

p

29. Al/era die.) 77 Emvpioy ,

po-

ftantius. eft, quam particulare ,. fed

ftridie cjus diei, quo legationi Princi-

etiam fi isa intelligamus ,. videlicet

Mini a*

P

um Judeorum Joannis 'refp('),nfo (a-

per peccatum accipi originale, loqui-

tisfactum fuit.

tur foannes de peccato originali qua-

Venientem ad f[2.)

Verifimile eft ve-

tenus eft fons, & initium omnium

1 ]lldlclo t

niffe e monteillo, in quo a diabolo re-

peccatorum, quafi univerfa in fe con-

*

li&us, angelorum minifterio honora-

- cludens.

mj

u qur

tus fuerst , Matth. 4. 8. II. narrat

30. De 4ue dixi.) Scilicet fupra n.

A

e0 )non

yt Y

enim hic Evang-lifta, quz poft defcen-

I3.& 27. Vide ibi dict:.

I$ v

fum montis -funt a Matthzo pr&ter-

31. Neíciebam ewzn.) Joannes ante-

pntu

g m

miffa, ut notavit D. Chryfoft. venie-

1am mitt/retur-ad baptizandum fcie-

bat ad. Joannem tanquam ceterorumn

bat Chriftum cife ia mundo, & effe

ma

406

EVANGELII SfE-C'UAN*bUM JOANN.

-kMat'.. 92. Et teftimonium perhibuit Joannes , dicens: k-Qnia vidi

« C

K

t eis:

are f

16. Spiricum de—fcende-nteml quaü columbam de coelo, & manfit

per eum.

. tür intet

»9

L

Luc.

' - .33. Et ego nefcieba

m eum, fed qui.rhiüt me-.-bäpti»»zaije in

E IT

He mihidixit: Super quem videris Spiritum defcen-

- fnanetet

3. 22. aqua ; 1

dentem, & manen

tem fqur eum, hic ei:t, qui ba—ptizaþ,vin

quafi de

Spiritu fancto,

LI

E L

34. Lt 6go.vi

Dus, qui

lius Dei.

-.d.i: & tevRi-m-(x)ihium;þ*erhibui : quia häc eft Fi-

:2 p BTISED

/^35. Altera die iterum ftabat Joannes, & ex

ifcipulis ejus

- & Inve

46. Et refpiciens Iefum &mbulantem , dicit: Ecce agnus Dei.

[

33. Et audierunt eum d

:

-

.QO difcipuli öloquentäm*, & fecuti

üeeorsinc ss

pf

funt Jefutp.:

X

.38. C,.on'?

-- bvadmitee

OT Es

j

filium

Dei, & fe 4ore ejusþ—præCurfoï

33 Et fga";,efcidam p )ï S&ili'ceb

"m ; nam

:

j 38' "a

rem , fed. oculis corporis non viderat,

antéquam mihi fe offerret. ad bapti-

Qu qui ;

nec fciebat determinate hunc effe, aut

*»andum. Vide dicta proxime n. 5I.

AMiventantes

illum. . Cum autem mifífus eft ad

Iterum hoc repetit, ne amicitia du-

&us, aut propinquitàte videatur in

Mi )(

baptizandum, dixit ei fpiritus: Saper

. Mhm,

[

quem videris fptrirum defcendentem ,

ferendo teftimonio , & magis, ac

*

- Ntífico tit

&6 manentem fuper eum, bicefo qui bapti-

magis fufpicionem adimat.

zat im Spiritu fantlo ; infra n. 32.id efl,

Qui baprizat dn Spiritue f[antio.

) -Cu-

ZQE CQ5 us q

hoc figno eum cognofces. . At vero

jus tu. precurfor es,- & qui fupple-

Herhretqs

türus eft, quod . baptifmo tuo deeft ,

. fetis,

cum jam Chriftus veniret ad baptif-

$ s ' & HH bdh.tm

mum, Spiritus fan&us Joanni revela-

vere enim dabit Spiritum fanctum ,fu-f

vit illum 'effe Cheftum , & tunc di-

fcipientibus baptifmum fuum.

; ',i.t Chfyfofh

xit, Ego 4 7e debeo baptizari, &fc. de-

34. Et ego vidi.) Scilicet Spiritum

; "L mnültitnd

defcendentem , & manentem

uper

lsls

cebat enim, ut prius eum cognofceret

8 l0C colri

determinate, quam baptizaret.

eum; qui a me- baptizatus fuerat.

dUIïII

Sed ut manifeffetur.) lpfe Chriftus,

Ez teflimonium perhióui.) Est 'fQCIjtuä

libl

ejüsque adventus inftans a me popu-

hoc fignum divinitus mihi datum,

T fudgg. &

lo declaretur, deinde mihi nomina-

teftimonium perhibui, & . perhibeo

Vel d[verfom

39 Vtmre

tim demonftretur , poftea. adeffe per

hunc eífe fillum Dei, & Mefífiam,

ml feu dWl

me aliis denuncietur, denique prg-

quem ha&énüus expectavimus.

Dit i,

fens digito oftendatur.

38- "dizera d:e,) Pofridie.

)!

l1e dfrael.) T& legas^. r

Sfabat Joannes.) l$o

;

'aellieisr.,

ubi baptizare folebat.

co cohfugtd,,'

TA inven:

]udeis.

Fent

) Deo mittente.

6.- -dmmbulantem. ) Domum , feu

Ls aqua 64?1,1'2471"3. )

Veni bapti;a-

holpitium. fuum verfus ; quod

- Vém fatis

RmF

ligitur ex confequentibus.

i:ïtf:lf

dl habel.e

üt

tum aqua.

Ecce Agrus Dei. ) Quafi dicat , ab

tu

hf)tæ

/32. Er tefl

jmoniem perhibuit.) Sci-

fem

&i

u?q]

licet. tuüc, cum fermonem. fuum ad

hoc fanétificandi eftis, non a me, il-

popslum profequeretur.

À

H

lum fequimini, Wide-di&a n. 29.

Atl i

szrt

tum defcendentem quafr

/ balk?rnï-; »

37-- - Audierunt eum.) Scilicet oa;iQ

[

Iinis

m N

bam.) Vide di&a Ma;ch.*þ 3. 16.

nem, non ad anres tantum ejus ver-

('y"llus

Vi

k

)Th

CAPUT L

497

!

Y

d

Y

eríus.au

tem

v 4d

f.

fe b di'

In :viai |

38

Con

Jefus, & videtis eos

equentc'äsk

cit eis: Quid quzritis? Qui dixerunt ei? Rabb

Qan -

li » (duod dici-

.tur interpfetatum Mazifter) ubi habitas ? .

m ]

te, & videte venerunt.

& viderunt, ubi

39. Dicit eis: Vent

k | maneret, &

apud eum manferunt die illo: ho1fa autem erat

ti'zaþ n-

quafi decima. .

40. Erat autem Andrea

s frater Simonis Petri tmiisfex duo-

bus, qui audieranta Joanne , & fecuti fuerant eum..

4 d

- 41. Invenit hic primum fratrem fuum Sinonem, & dicit

liseu ]

ei: Invenimus Meffiam ( quod- eft interpretatum Chriftus)

Intuitus autem eum.-jefus,

usDei -

42. .Ec ?c'lduxit' eum ad Jefum.

ixit *

1708

L.

u-

T

ba--admitt'*:ntes, fe(i etiam adu ani-

mius, 'l)ræfer rccgntig;eä » qui illos ft;-

Ed

|

mum ; nam Chriftum fecuti funt,

q'*.lüfl tur.

Hora autem erat quafr decim;t.) Sci-

) Sdlict —

- 398« Comverlms antem fe"s.) Yan-

al .bapti- /

quam qui perciperet aliqugs* & tergo

M

licet ab ortu folis, folebant enim Ju-

me m

adventantes.

,

dgci quovis anni tempore inter folis

RabH. ) Cum Rabbi,

id et Magi-

ottum , &occafum numerare duode-

jcitia d

cim horas, que nimirum hyeme bre-

jeaur

i ftrum , appellant, & gratiam fibi ho-

nagiS j fu

norifico titnlo conciliant, & fe difci-

vioreserant, aftate longiores. Quod

pulos ejus eíle velle profitentur.

autem. Evangelifta hore adjun&um

lgterpretatum. ) ld eft, fi. interprei

expreffit, non folum facit 4d fidem

f ) O :

1

narrationis, fed etiam ad Chrifti be-

n uple- :

teris.

go d&

Ub babita

£?) Volebant enim , at

nignitatem explicandum, qui non re-

ao fie

ait Chryfoftomus , in otio , & fecre-

jecit. hos diícipulos in diem crifti-

. fi a multitudine ab eo doceri , ubi

num; & eorum etiam audiendi ftudi-

Nec tamen

:nä iritim) ;

- nuullus eilet interpellator.

um, qui de no&urnohofpitio non fol-

Lte[[.] fupet

ex hoc colligere débemus Dominum

liciti ad Chriftum properant.

[erah

- habuiffe domum propriam, cum effet

Q. mdseramt 4 Joannue.) Præconij

in Judza, fed

um illud Chrifti:

.

f fet

vel diverforio.

quzrunt de Iïofl)i:io ;

'41. Imvenit bic.) Andreas fcilicet

l

ji d

; perbibto .

:.89- Ventte, & vid;etc.) - Ubi habi-

S

a Chri(to revertens.

tem, feu diverfer.

- Primum.) Primum omniim; ideft,

Mdum

Die £/lo.). Ac etiam. no&t

e uäque ad

ante omnes alios amicos , & notos.

m

d lucem craftinam, nam cum fitibundi

norem.

Srmenem.) Fratrem faum natu mi-

fontem inveniílent, probabile non eft

MM

-eos inde non haufiffe ; nec ante no-

Imvenimu: Me/fam.) vi» uso Gu ,

H

cüm articulo- . Ideft, Meffiam illum,

mu

ff

&em fatis amplum fpatium colloquen-

ii

di habere potuerunt , cum du« tan--

quem unum quzrebamas , quem op-

quo

tüum hore usque ad tenebras fuperef-

tabamus , quem. venturum íperaba-

;

Q 4 fent, & iter ad Chrifti hofpitium ali-

ab

tnus,

Nempe ex Chrifto fe manife-

dictt

11.

uantulum diífitum a. loco baptifmi

ftante hoc. didicerat, licet. Evvangeli-

lon 4 meï

jo

annis , temporis partem eiiperet.

fta fermones habitos non exprefferit.

qn

, ita fentife videntur Chryfoftomus,

j

42. Erius Jona.) Jona Joanna& Jo-

cilice

Jo

5

annes, unum nomen funt, fed jona

n

"T.

" L

: ,?yïillus , ThQQP,hyl:g&us & Euthy-

v

4c8

7

EVANGELII SECUNDUM JOANW

& dix

dixit Tu es Simon fihus Jona: tu vocabens Cephas. quod

ficü, Y

mterpretatur Petrus.

43. In craftinum voluit exire in Gahlæam & m'venlt Phl-

i.

U

tu es «

lippum.

Et dicit ei Jefus, Sequere me.

44. Erat autem Phlhppus a Bethíaida, civitate Andreze, &

SO Px

P eirl.

füb ficu

N

45. Invenit Phlhppus Nathanael, &. dxcxt ei: Quem fcnp-

B E

IGen. fit ! Moy fes in legem & Prophetæ, invenimus Jefum- ühum

apertum

du h

4c. !0

Iof eph' a.Nazareth.

|

Deut

6 Et dixit ei Nathanael: & Nazareth po! eft a 1qu1d bom

18.18

m lfa-

efïe? Dicit ei Philippus: Veni, & vide.

i? 40.

47. Vidit Jefus Nathanael venientem ad fe) & d1c1t de €0:

1o. & Ecce vere líraelita, in quo dolus non eft.

45. 8

48 DIClt ei Nathanael Unde me noih'P Refpondit Jefus,

Jerem

x

49- Re-

2'3

Ezech

ef*l contractum ex Joanna;

folebjmt

Fiigum ]ojep/: ) ()rlundl de domo

'4 ?3enim Hebrzi ( quod fere Htm omni-

EIVl

27* bus linguis ) nomina quzdam pro-

6. 4 Nazaretb , &fc. ) E:nguo illo.

24.

pria decurtare ; fic pro Jecéoxias Je-

& vili oppidulo. -

Hoc etiam dicit

D

lebrzo eft, Cóozias ;

quoniam ex MMichzz c. 5. 2. fciebat

hrE

gem. 22. 24. in

Lhnftum nafciturum effe in. Bethle-

mmm, fh

2 4 & pro 7erobaal ,. dlcxcur, "Arbel, Ofce

hem,

" IO. I4-

E5 tu Betblebem terra 7"4a, &c. )

Tw vocaberii Cephas.). CEPhaS Chal-

Propterea etiam quidam dlcebant,

Cm efes

daica vox eft, &. Petram figmfïcat

Joan. 7

I4. Nam quid a Galilea ve-

li Mthal

Vide | qu& dlumus ldtlus de nomine

nit Cbrtflm ? Nemme [eriptura dicit, quia

Ti lpde

Pecrl, Matth. 16. 18.

flm qmm

ex femine David, O de Bethlehem ca- -

Cpuofcere.

43- In craffimum. ) Po&rldle ejus

ffello , -ubi erat Da'wd , venit Cbri-

diei, quo Petrus fuerat ad Chrx&um

$ ?

vii et. l?&

adductus.

Poteft aliquid boni e[fe? Id eü, pro-

fES f()lug l'ub

Exire in Galileam.) Exire e ]udæa,

dire, & quidem tantum bonum, quan-

Ó €20 t

tum eft'Meflias.

e etec al

& in Gilileam profïc1fc1

Dollet tenun

lyvenit Philippum. ) Qui forte obvi-

Veri, & vide. ) Veni, & coram

us faétus eft Lhnü«», fed res tota di-

experire, quid viri fit.

I Nidn,

vina regebatur providentia,

47- Ecce vere I/;-::el;td ) Id eft, fi-

2 eMemæ 4

chuere me,) Ut preceptorem di-

lius Jacob , & ejus virtutum imita--

ïtv Y

fdlq

fcipulus.

tor.

Vel etiam fi

n

ificavit Chrxüus

glüres fub 51

effé unum ex veris

D

csl

A4.. 4 Berbfaida. ) Oppldo Galllææ,

liis Jácob, id eft,

vide di&ta M arth--1T. 9.

ex predeftinatis promiffis Abrahz &.

"k M*h&nae]

.48- N«rbanael. ) Amicum fuum ,

Jacob.

Sic loquitir Paulus ad Ro-

J

uem fciebat teneri magno Meffiz

manos

. 6. .Non enim omnei, qui ex :

Vas

venturi defiderio.

Hunc Nathanae-

I/mel s funt Ifraelita.

VA

Pïæl'mnmm

dem aliqui eundcm efle putant cum

ln quo dolms non eft. ) Mendacxum;

S

Barth lomo Apoftolo.

R

fraus , hypócrifis , fimulatio,

uem ) De q iO.

48. Urde me nofls? ) Quafi dlcat

Rer],w)

lg le;e. ) In Pmtaceucho.

cum nulum tecum Mhabuerin com-

[mmc

u

— CAPU TL

499

& dix'it ei: ',Priiiþs»qnam te Philippus vocgfgt'-,)';czt;lrm effes fub;

ficu , vidi te.

49. Refpon

det ei Naf

12

hanael, & ait: Rabbi , tu es filius Dei ,

»-

tu es Rex Ifrael.

.....

$0. Refpondit Jefus, & d

IXl

t ei: Quia dixi tibi: Vidi te

«t

. fubfi

cu , credis: majus,his videbis :

N

-&r. Et dicit ei: Amen, amen dic

o

) Vobis, Vi'd'.eb'.i'tis coelum

Lf

apertum ; & An

&

zelos Dei afcen*de*ntes ,& c/ïef—cendentesïfupræ

—

Filium hqminis*. i

N

d boni A;

;idexeo:

A

. de domo

aipuo lo

1CAP&T

tiam dict. -

:l

g, füebat

mercium, nec te Wn*l&"*m' fim allocu-

gem Ifrae] ,.' & Filium Dei futurum

i Detlte

tus ?

fciebant Judai ex Pf. 2. 6. & 7- ubi

legimus: Erpozwzem con[Iitutus [um rex

aE )

Cuzz e[fes fu

3 ffce - vidi te. ) "Quo-

dicebanto .

niam Nathanael ut ab homine quafie-

ab eo füper Siíon mnntem. f[auttum ejus ,

Gulila t* -

rat, Ugde mé mofi? oftendit fe , ut

pradicans prace»tum ejns«

Dominus di-

xzt 44'.' me s Ejls.

lii $-^ Deum omrniumn mores (& occulta

genus r1e.

m menus es tuyego bodie

plebem

cognofcere, &.ea videre, que nemo

videat.

Eft autem fenfus : Cum ef-

So- Majus. ) [

t 0s ma'j;oia'. j

d J

'fes folus fub. ficu, uübi nemo te vide-

SI. deuem,, emesm. ) Repetitio facit

bat, ego te vidi & quidem antequam

ad majoretm cocfixmationem ; vel

TA

accederet ad. te Philippus, qui mihi

Probabile autem

certe ufurpatur loco fuperlativi, quo

nüææ qu

'voffet renuntiare.

Hebrei carent, quafi dicat, veriffime.

eft Nathanaelem fub ficu oraffe & for-

Megelos D&l afcendentes, €f defcen-

i & conm i

tafle Meffiz adventum expetiiffe, qua(i

deutes, 6$c.) Midetur intelligere diem

;Ide

f f

D

dicat, vidi quid faceres, & quid.co-

judicit , cum venturus eft Chriftus

ldem eft autem

t

gm !

m

gitares fub ficu.

cum Xno«clis fuis.-

Chilts.

T2 ef

12772 D&'l. ) NOn co-.gh:o-,

dicere.. AM'cezdentes , ac. de[cendentes ,

at

vit Nathanael Chriftum effe. Filium

atque dicere, wwaffrastes , nam qui

äcobs 1

ide,r

;-Abl'ahæ 1

"Dei naturalem , fed inter Dei filios

miniftrant Principi ultro citroque

adoptivos putavit illum eximium effe,,

commednt ,. fcalas. afcendunt, & de-

wluga | *

& preftantiffimum , "quare etiam in

fcendunt, ut illius juffa effecta dent.

an?, 'qM t

Grzco cum articulo dicitur ;

Supra flium bominis.)) Se ipfüm fili-

S:g.

E3s /frä?

um hominis modeftig caufa appellat.

V.[ehda&i".m"";;

Rex I2el. ) Eundem Mefliam re-

Vide di&a Matth

Jatios

(icits -

: þ [2 Su -20.--

Quaü

Bxäf, eum Com. Mesoch, T.V HI.

FÍíf.

pyoin 0

La

EX

410 'E-VA.N GELI*I*'S EC ü.NiDUM .](JA) AN:'N.

E

"

CAPUT'L

5.Dïc

hieite.

jf&fus al nþ;ptias imoitalus , aquam in vinum comvertit, €9 a

-6 n

Capbarnaum «veniens — Serofolymam , ejicit. de templo negotiato-

purificat

res: ac figno a Sfudais petito , dicit : Soloite templum bot ,

Ed

V temna

". Dic

. mulii propter. figna. crediderunt in. nomine f)'-*efu 2

& üsqu

- quibus ipfe won fe credebat, —

$ Ed

T die tertia nuptize fa&tee.

: r

Mater Tefu ibi.

fgnt in Cana Ga]i'ï,ææ: &erat

- Et tuleru

2. Vocatus eft autem & Jefus, &

| difcipuli ejus ad nUptï-as-;

t

-.3. Et deficiente vino, dicit

AREEreRe r

x

Mater jJefus gd eum: Vinum;

non habent.

X

4. Et dicit ei Jefus:

&

i mr bf In

Quid mihi, & tibi eft, m—uiier? gon-

-

militerque

dum venit hora mea.

m nepreh(

$DO

- Tyrehenderc

dddtin

, n0D. hllma'j

.&" j fed fl

T:] QXïIxE tc'rtzd. ) Ex ;]flo Chriftus

ftruenda haereticorum ofa pr.o-hibent:i-

um nubere.

CR declarer

exierat e Jodea, ut profici-

Q 0 i

Íceretur in Galilgam.

3. Deficienre vino. ) Grecum parti«

Qidem. zefr.

Nptis.) Convivium nuptiale.

cipium , ügzegoa»roc 0rs , videtur fi-

ipetbum f

I» Conma Galila«. ) K,x quo oppido

uificare, e&m defeciffet ; fed commo-

]

e explicabitur, fi dicamus fignifica-

3 m p!'ures |

erat Simon Cananzus, Matth. c. 1o.

Ofettm & |

4- Cana duarum urbium nomen erat:

ri jam in&piffe deficere, non autem

Milre;, M

altera erat pofita in Galilza fuperio-

omnino defeciffe.

7

mmï ütin f

re, five gentium , non procul a Si-

4. Quid mibi, & tibi.

(f 'mälicr $ )

Cttalis afta

One , cognomento major, de qua

Duriorin fpeciein refponfio,fed in ver-

^ TOb VQ]C t

Jof. 19- 25. Altera de qua hic agitur,

bis non tam atteodendum eft quid fo-

du Cnfüernc

minor dicta erat in Galilea inferiore,

nent, quam quo vultu, & quo modo

in tribu Zabulon.

Vide Adrichomi-

proferantur ; nam «eadem werba per

, m l v

Vs C IPAAMI p

n. 25.

um in defcriptione tribus Zabulon.

fe fumpta, & iracundiz effe poffunt

t s

Rullinus

& amorís, fed vultus & vox ambigai-

E

hat ficsge

Erat mater Jefu 101.) Qu venerat

tatem tollunt. Íntelligendum autem

1 Tum.

*

non dedignata pauperum cognatorum

eft hzc di&ta effea Domino vultu fe-

'Bilre

]

Pénitus d

dato & hilari, qualem femper habuit

^

emesntä [

)

nuptias. Nulla Jofcphi'mentio, qui

At Q

88 , em

"

3

jam objerat diem fuum.

in matrem , quafi diceret: Quid pro-

lo

Y

etat. ?

(Q. Fecarus efd autezm €5 Jelus.)) Vo-

peras ? fine. maodo paululum ; faci-

UEIP ti

t, ve

carunt, zom fauguam megnum adquem,

am, fed tempus commodius expccto,

3

fed w* popularem ac notum, inquit Chry-

nimirum donec fpoafus & ceteri de-

hcet Inte

tyal

r

fectum vini intelligant, ut miracu-

ä!;l; 6',

foftomus,

Vel quia

opinquus ;

! fdc,[e ?

inulti enim & graves auctores volunt

à

lum ipfi fit gratius, & reliquis ma-

pr","fï D i

lts

fponfum fuifie foannem . I;vang:li-

nifeftins. Ita in hunc locum f&ibera.

'€

ftam,

ipfe autem venit, ut prefen-

At Mialdomatus putat non yeram,

[ D

fed fiimulatam fuiífe reprehenfioner,

j

MJF 7

.tia.fua cohoneftarct. nuptias , quas

uN

r;)

qua non fEmeln Chciftum ufum Iegi-

pitin

ipfe i'n paradifo inüituf-rac? & ad ob-.

jl fi

s w

Ts

4

j

CAFPUT.IL

41X

— s. Dicit mater ejus miniftris: Quodcumque dixerit vobis,

famte.

F,æa

6; Erant autem ibi lapidese: hydrise fex pofnæ fecundum

foitait

purificationem ]udæorum, c.aplentes fmgulæ metretas binas,

lit,

Vel ternas.

l

7- Dicit eis Jefus: Implete hydnas aqua. Et xmpieverunt

|eas usque ad fummum.

: & erat

8. Et dicit eis Jefüs: Haurite nunc; & ferte archu:mchnw

Et tulerunt.

Ffífa

09 Ut

Quptas

e

Vinum

n ;.(«'

mus, ut Luca 2. 4g. Matth 12. 48-

Euedcunque. ) Etiam fi puveiaue

1? non

fimiliterque hoc loco fimulaffefe ima- inutile videatur.

trem reprehendere, cum reyera nom

6. Iiz.) In triclinio , in l-oco cort-

reprehenderet, utnimirum oftenderet.

vivii nuptialis..

j D

Hydria.) Awmphorg ad ufum aque.

/

— Íe non humano, aut fanguipis refpe-

. &u, fed fola char!tkce & ut fe, quis-

deftinatz. - Recte dixit Hydrias, ne

fit declarec : mxmwlum facere.

ita- —

ff vinaria vafa dixiffet , putaretur ex

thlbe p

vino. crafliore , .quod fubfederat , in-

que ut miraculum faceret, habuit

bum Par tl'

quidem. refpeCtum matris, fed non

fufa poftea aqua factum fuiffe vinum,

videtür -

refpectum [anguinis, fed. charitatis.

aut aquam vinifaporem ahquem fum——

Alias plures explicationes vide apud

pfife & exhibuiffe.

Cd commo«

E

s figifier

"Toletum: & Maldonatum.

Secundum þurifimndnem 7tzdaar MU.

101 3101

MBler.) Mulierem vocat, nonina-

trem, utin faciendo miraculo oinis

-Ut quemadmodum ]udzis moris eü'

aquam haberent, quafe & vafa ab-

: mliet ! )

carnalis affectus 1111pvcwnem reinoye-

luerent, quod optime intelligitur ex.

ret

Vel certe. iea. appellavit ,. fecu-

li

*us confuetudinem & loquendi mo-

verbis Marci 7. 3. & 4.. Pharifa;, in-

le& qmd

quit , & emnes 7nd4i , "iff creiyo la-

uo m

do

äum illo tempore communem.

WeriAt manÁs ,. z20m mandacauz, tenen-

Mendasm veni bera mea. ) Quia ut

tes IrAditionem /E'marm 67 aliac multae

1 iefba ?

ait Auguftinus ferm. 41. de tempore;

jJéur, qua tradiza fünr l/ll.f fervare ,

or nb

- nolebat fácere.miraculum , donec.vi-

äafttfmrztzx calicum , E$ urceoram , era-

num penicus defieeret, n& mifcere po-

mentorum ,. € [e ?arum

munlomenm, quamemutare videretur.

j E

Mttretas.) Vide di&ta Luco 16. 6..

—

At dices , cur crgo fecit: ,. fi- tempus.

non .v6ej

lerat. ? mnon yenerat cum. ma-

-9- rebitriclime.) Maglü'*ro convie

Quid p*

ade

ter petiv

Vit, veneratcum.fecit ,modico

vii g quem Græm etiam- o'u/.cwoa'tagw

j1m ;

Lucet interyallo..

jius e5p

Cyzillus.ita refpon-

Xov, Latint inod;pemtarem, dixerünt.

de

det: Quantus bonor pareniibus debea-

Giuidam exiftimant in nuptiis Judzo-

& cetel

v anr y facile offendit , cum flatim ad adtum

rum morem,fuiffe, ut vir aliquis gra-

d

juls m

Pfolpter matrem. dfsfuldf quem qz:mmm

vis praeflet ex ordine (acerdotali , qui

im.eo.erat , parursper a':/?zïlzfer

legitimam: convivii difciplinam mo-

cum Klbff

3. Minibrsl) Wlenfe, Prudens nta-

deraretur.

Vide Baron. tom. 1. anno

ye

Chiifli 31. num- 29.. Vérius tamen eft

font

.ter aflata fpiritu filii ,. facile mtelle-

rehet

I a

! xit; quid filius vellet.

Á

Ar clntuclmumaeonvmo prsfuiffe uc

i

/ Ts

-

7

-

N

412

EVAN,GELII fsE-CUN:DUM J'OANN.'

.9. Ut autem guftavit architriclinus aquam vinum factam, &

!16. k

ncn fciebat, unde effet, miniftri autem fciebant, qui haufe-

- linc, &i

DI

rant aquam :. vocat fponfur architriclinus;

*

10. Et dicit ei: Omnis homo primum bonum

vinum Rohit,

r R

a Zelus d

& cum inebriati fuerint, tunc id) quod fdeter.iuls eft: Tu au-

tem fervafti bonum vinum üsque adhuc.

- m Rf

II. Hoc fecit initium fignorum ]efus in Cana Ga

lilseae : ,&

gnum oft

manifeftavit

Z

gloriam fuam, & crediderunt in eum diícipuli

19 Reí

ejus.

?

(Lin tribx

12. Poft hzc

defcendit C-apharnaum ipfe, &üater ejüs ,...&

40. Dix

fratres ejus, & diícipuli ejus, & ibi manferunt non multis

um eft

:

lid?

diebus.

v,

.13. Et prope erat Pa

fcha judæorum ,& äfc'endi*t Jefus ]eröi

L. Tlle

folymam..

I4. Et invenit in templo vend

s

entes ïbovbs;, & oves, & co-

lumbas, & numularios fedentes.

ai:p/ecorumv

1j. Et cum feciffet quafi flagellum de funiculis , omnes eje-

torum,

cit de templo, oves quoque, & bo

/

ves, & .numuiariorum'

-Bfendit a.

tlymius and

effudit ses, &;menfas fubverüt:z ,

Rritm. obol

x5

! 16. Et

- Rumorum (

p r FUR

aE

N

! ltälice ) Jgï

.æc,onomuvvm - -ejufqu;e'fuiil'e ordinare

I2. Poff hoc. ) 'Sc.i-!.iclet Xmirgculufn

D. duferlt

que ad convivium pertinerent.

perpetratum

.

f columbg

9. Nen fiiebat unde efer. ) Sciebat

Defcendir.

) Profectus, eft. ];ene:,

ibipi nonpote

enim fuiffe vini defe&um , & mira-

dicit, Zefcemdzz , quia Capharnaum

Domm Rtpof

batur unde eífet allatum.

erat in humili loco , quipje juxta la-

'mm vend'mm

Vocat fponfum.) Grmce eft $e»,

cum Genezareth.

IT. Retord,

quod bene etiam verta

Fratres ejus.) Propinquos Hebrzi,

h um mlld |

ER

M

d

g » cempellat àl-

.ïoquitur.

1antq

quod alibi. mon

4

uimus, fracrg;- appclf

DO

AUdieDant n

D

YO. Omnis bomo.) Omnes qui con-

j

mfm

wivia celebrant.

3. Paícha/ Judeorum. ) ]a-m. enim

.s,trip:,m "

Primum.) Initio menfz. -

tempore quo hzc fcribebat Joannes ,

Zs T

Cum inebriati fuerisr.) Cum largio-

celebrabatür a Chriftianis alterum pa-

uf itdi j

ri potu palatum redditum fuerit he-

fcha paffionis & refurrectionis Domi-

quæ indigne 1

betius, & minüs aptum ad- judican-

ni, ad cujus di&cinctionem -

.,clalicitu;r ,

fU. m

dum de fapore & generofitate vini.-

Pafcha Jsdao:un.

-

"hérig R'lduu

U/que 4dhuc.) Ufquead hoctempus.

*l fionor

11. Hoc fecir émirium , &£4c.) Id eft,

Afcendit gerofolymam. ) Ut folebat

Ti

fingulis annis , ad folemnitatem Pa-

Ptopalf.

inter innumera miracula , quz Chri-

fchalem , juxta legis prefcripta

tmedj

ftus fecit in terris agens , hoc quod

Jebrandum.

i

*

m ch'

URm Qce

E

edidit in Cana Galilez primum tuit.

)

jpoidey.

Giorzari fuam.) Divinitatem fuam.

I4. Venämtes'äowe; , .

) Vide di-

Chn(i

&a i

att£h. 91. I2.

ldemm

gt

Crediderunt 4n emm.) Lon.ge fïrmigs

quam antea.

15. De ,fmfc,,z;;..; Quos xillikc inve-

Mi ) Siv

i

:

E

*

»

413

CAPÜT I

n

16. Et hfs, qui ^columbas. vendebant, dixit: Auferte ifta

hinc, & nolite facere domum patris mel domum negotiatio-

uf '

nis.

AXTe

Recordati funt vero difbipuäi' ejus, quia. fcriptum eft:

;ohit, :

aPfal. -

a.

a Zelus domus tuae comedit me.

19. Refponderunt ergo Judai,.

& dixerunf giyk: Qupd,ü— 68.19

2 |

num oftendis nobis, quia haec facis?

? Mat

b JS-'o.lvitke templumghoc,

cipul

19. Refpondit Jefus, & dixit eis:

26.61

& in tribus diebus excitabo illud.

27.40

20. Dixerunt ergo Juda; Qu

E1

draginta & fex annis aedifi-

arc-

iüS, i

catum eít templum hoc, & tu 1

í

n tribus rdie"bus» excitabis il-

14-58

mults

lud?

29.

2r. Ille autem dicebat de temp

lo corporis fui.

$ ]erö-

22'. Cum

p

& €

v€ facerdotes eorum fautores &

äic þecorum*vend'icorum', atque immo-

-

latorum.

fenfores.

vsee

9 ';.s'gzpa ; quod Éu-

Signam.) Miraculum.

f;

— Effundit 2:-)

Quia hac fecis.) Quaft

dicant, quo

riorum

:

th

ymius auctor Grzcus ait efi* con-

eriem obolorum , aut minutorum

miraculo a te edito oftendis tibi jus

nummorum quibus fit permutatio.

effe hzc faciendi?

à

lI

* [ralice ; d4 »monera.

s

I9. So/vire templum Le

i, ö'c,j Qua.-

/

fi dicat , folvetis templum hoc , &

" q6. atferte.) Auferri jubet, quia

dfgcnlum .

cum columb& caveis effent inclufe

Xribus diebus excitabo illud , id eft ,

abigi nonpoterant, utoves, aut boves.

intra tres dies, vel die tertia ,. cum

L I;ene'-;

Domum negotiationis.) Emporiumre-

fcilicet refurgam , tunc intelligetis

harpaum

Yum venalium.

me habuiffe divinam poteftatem. Mos

; j lr

17: Recordat: funi-) N idelicet . cum

eft fcripture figna promittere multo

factum illud viderunt.

Nec mirum,

poft implenda , ut 1fa. c. 7. I4. Pre-

, Hebrsh |

audiebant enim paílim pfalmos in tem-

prer hot dabit Dominusip[e vobis fignum :

193* -

(O(0

a.

Eece. Virgo concipiet , Oc.

;

plo & in fyna

90. Gsadraginta€ fex ann

is.) Tem-

Seriptum. q?.

3 falm. 68. 10.

"TE

Zelus.) Zelum vocat animi aftum ,

pluma Salomone octennio xdificaceum

'ex jufta indignatione affumpta ob ea

eft , 3. Reg. 6.59. fed hic fermo eft

;

de rexdificatione templi ab Herode

Ut um pa-

que indigne fiunt adverfus Deum,

"Lelus enim ^eft ve-

Afcalonita inchoaáta 'anne regni fui

jni$ V "

quem: amamus.

hemens ftudium procurandi ea, qux

2r. Juliano autem 7. a quo ufque ad

" sdiciiüï ! : .

ad Dei honorem faciunt, & þadver—

pre

fentem annum I5. Tiberii, Julia-

fantia propulfandi.

num vero 37. anni 46. fluent.

. De

x fot 1

^ Comedit.

hac re diligenter difputat Ribera in

flf.atcm "1

) Devoravit ; ab(orþuic :

hunc locum , & in. Zachariam c. I.

totum Occupavit.

g

19. Rejponderunt.

) Occafionererum

n. 45« 46. & 47. Pereriuslib. 1I. in

a Chrifto

Daniel. Maldonatus , T'oletus hic, &

diderunt.

geftarum i»nculerqm/, ub-

*

alii.

s |

9I. llle autem

j4«-) Sive nx'cgo

tiat»ore.s illi , fi-

Jiæänt de templo eer-

WWT

R

Es

E

414

EVANGELII SECUNDUM JOANN.

Pfal. 22 CUm ergo refurrexiffet a mortuis, recordati funt difci-

d

;

"f bule

)u5 A

uia hcc dicebat

; &c credide?ugt xfcrisptu-rær,' &

&

Jadamii

9.

5? fermoni, quem. dixit Jefus.

25. Cum autem'effet Jerofolymis in pafcha in die fefto j mul-

? þli iïW:

ti crediderunt in nomine ejus, videntes figna ejus,

-

,

Ammifit a

ciebat.

um

ft, a

/24. Ipfe autem Jefus non cre

-Jm, diett

ipfe noflet omnes.

z

fd.ïf-'bat fömeti?pfu;m eig*, eo quod !

Áer onni

2s5. Et quia opus ei non erat

, hftx--QBis tefci*monui um perhi-

r lu q

bferet,,d,e homine :..Migfe egim fcieb:atij quid eiïej: in hom—ing :

v

at a

J Cs

"

ET eAAPU;i*

5. Hic ve

quesem

H

: quia d De'ov

poris fu. ) ^ Non m.e.nci—eba«turv Chri«

finmhoc loco pro totisfeptem azy.mo-

ftus verbis utens ambiguis , quiazqui-

rum diebus poni putat ,

uibus fe.

»cere, Qu

vOoco fermone - citra mendacium . uti

ftum illud. celebrabatur..

g,

ed Ribe--

? lefpo

licet , etiamfi fciamus eos qui audiunt

ra Cum. Cajetano exiftimat diem fe-

AUS renaty

aliter efíe intelle(turos , modo eum

ftam vocari diem primum azy morum,

^ 4 Dict;

denfum patiantur, quem nos intendi-

aut etiaim: ultimum;. uterque enim erat.

mus , & nos non dicamus animo de«

um fit fene

fanctifimus & celeberrimus.,, ut apud

cipiendi, & ita loquendi rationabi-

nos dies feíli , & dies octave.'

&

"toire, &

lem: caufam .habeamus , qualem. ha-

Levit. 253. n 7. & g.

]

buit Chriftus, cum rnalo. animo Ju-

Crediderunt im nomine ejus.), Crödi;

dai illum interrogarent , & fuo vi-

derunt.in illum , id eft , effe verum,

S' .B—efpor

tio indigni effent , quibus veritas cla-

Nleifiam & Chriftum

$

x

rius aperiretur.

St'gmt.f) IVIiracula.

pxdm.iiïum;

ïo 'R-/';?NP;[ 7,!

22.- Recordats fün.: dg'/ä*iþu»/i-' :jw2ö' 0.)-

WVenit illis in mentem , vifo. refurre-

.24. Nonm credebar ]'Emetip fum eis,)

; L'ï-a

tinilus.

€ionis.eventu, hujus verbi Chrifti ,

cet multi crederent , & ad eum acce-

Tes, fe

Vif

A0

» lam m;

fofvite Ge.. intellexeruatque , quod ne

derent, tamenipfe , qui ut Deus eo-.

Tuifs

lmusec

1pfi quidem eum a Chrifto diceretur

rum cordacognofcebat, videbat mul-

fatis. intellexerant , corporis fui refur-

toscorum eile inconítantes , & fa-

j'?,han'

feonm,

cile moveri poffe a. Pharifzis, ut.

2 Nüäc. N

xéctionem . fignificare voluiffe.

SUVitzti co

Credidtrunt.); d e(t, roborati funt

eum antetempus traderent; ideo non

f

Acet

in fide , ita.üt clarius, firmius, & per-

confidebat eis, nec volebat omnes co-

hrif

qui

Écctius crederent.-

;

tnites fuos eíffe

1

dtet

'humlhs

confcios.

& fuoräxïlm ?xcanor üim

Seripture. ) Sacre $LE

i'u'rre&'ioiaem;

Ts

Chrifti tradenti : hujufmeodi locus Scri-

a5. lg quis tefimonium | perhiberet.

&

Cred

pture e..& Pfahln. 15. IO- Noem derelim-

de homine.) Opus non habebat Chri-

ques antimam meam ia snferno. ,

& Scil

t ,. ..

g:s d

flus ex alio difcere, qualis effet hic,

M

s']?tr) U

aut ille , quife illi comitem audebat

d&lcu

Er feymont., Gc.)

I eulis Chrifti de

adjungere , cum ille , quippe Deus;-

i P UIum

fuz: refurrectione.

omnes optime nofíet , & quid habe-

J'iha

4j

j

W"t DE

23« In d;'f fafto-)

Ia'n.fe niizs dile uïi fe-

rent m a-pim.o- non igaoraret.

j

Tet )

[ Q

——

-

ER

Mi

-

X*

*

LR *

45

E

CUA PUT ük.

ï

4d?f

&&

Nicodemum. mo&le. edocet«de .rena[cendo ex. aqua., & Sþi;(z'?u, at

de fui inflar «uei. ferpentis exaltatione , quodque. Deus filium. fu-

)mu. -

u h-

um mifit ad [aloandum mundum : fatta. queTione. de purificatio-

se, S'oannes (uis difcipulis de Cbriflo turmurantibus. laudat. ip-

0 qui

] Jum , diceus sllum crefcere oportere , fe autem minui ,'€? quod pa-

er omnia dederit in manu ejus : ut qui in eum. credit ,. ba-

p

m, qui vero tion credit , maneat ir&

inc.

- 'þea! vilam «terna

. Dei füper eum-

L. [ Rat autem homo ex Pharifzeis, Nicodemus nomine,prin-

ceps Judzeorum.

*

;

UT

2. Hic venit ad Jefum no

&e," & dixit ei: Rabbi, fcimus,

quia a Deo venifti magifter: nemo enim poteft haec figna fa-

n Bly.emo'

cere, qua tu facis, nifi fuerit Deus cum eo.

uibus ita.

i

3. Refpondit Jefus) & dixit ei: Amen, amen

dico tibi, piii

X

4 Re

quis renatus fuerit denuo, non poteft videre regnum De!.

diem i&

j monim,

. 4- Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo poteft homo nafei,

.enim crat

cum fit fenex? numquid poteft in ventrem matris füze iterato

QU apu

introire, & renafci?

i

z. Vi

rena-

' .5. Refpondit ]efus: Amen,/

amen,dico tibi nifi quis

,tus

;) Cred-

-

. À

dfe v

^

yilfume

-R'incep;c Jud«ornm.)Unus ex prin-

3

Nf quis renatus. fuerii.) Ex ver-

i.])

cipibus, vir primarius, hono-

bis Nicodemi patet eum ad Chriftum

veniffe;ut difceret, quomodo pervenire

mtin) L

res , feu magiftratum gerens inter Ju-

ideo D(nl'li-

.eum a

d«os, nam ut infra c. 7. 50. legitur

poffet ad regnum Dei.

fuiffe unus € concilio Principum. &

nus oftendit primam ejus januam eífe

t Dgus [iLd

Pharifzorum.

fpiritualem regenerationem , id elt ,

debat m

Af-ervaretut:ab aiiis,

oportere ut per baptifmum homo D«i

,

le

2. Nodle.)) Neob

Filius efficiatur , quod dicit , quia

arizi , U*

ut gravitati confuleret perfonz fuz,

ideo 0

fcilicer qui magifter érat in lfrael ,

per mortem fuam finis inftabat facra.-f

Chrifti humilis magiftri difcipulus vi-

mentorum legalium.

deretur.

4- . Quemode poteff , 6&c.) Homo ad-

Llfüwum

huc cárnalis carnaliter res minime car-

Seimus.) Credimus, p'erfua'fï fümus,

ego & alii non pauci.

nales intelligit , natn ut dicitur I. Cor.

t

4 Deo.) Scilicet miífus.

Q. 14. «dnimalis bomo non percipst. ea ,

)eblc

C

Maziffcr.) Ut magifter fis, &]a-

qua funt Spiritus. Dei, flultitia eff enim.

7 hlc,

ij , &f non poteft satelligere,

daicum populum vcritatem doceas.

Hec frjsa.J Mujufmodi miracula.

. tmen , amen dicotibi, 6rc.) Re.

p

; [e

Nif fuertt Dens cum eo.) Nifi ope-

fpondet Chriftus eadem conftaitia &

j*

qul

retur Deus c-u'm illo ; & pér illum.

zjfïe*veratigne ; ut oftendat fe propter

p

pj

^*

-

46 | EVANGELH SECUNDUM JOANN.

tusþ"fyuerit ex aqua,

.

10.À

& fpiritu fan&to , non poteft introl.i-'r'e in re-

s

num Dei.

d,iha

6

db À

6. Quod natum eft ex carre, -cv'aros eft: & q

u,g»d[-.nlatum ei-'(.f:

exípiritu, fpiritus eft. — —

P3

.

|. & quodi

7. Non mirerts qui

a dixi-tibi: Oportet vosï naíci -d'e,vnvuo;,:

«V fal

.8. Spiritus, übi, vult, fpirat: & vocem-ejus audis, « fed

n. $i

Xero ob

134:7.

nefcis unde veniat, aut quo vadat: fi

]

c'eft lomr'xis' , qui matus

n E

elt ex fpiritu.

9. Refpon

d

dit Nicogl'gfæüs,; & dixi.; eï:Quomodo pöi?ünþ

| 0, Filius

-

haec üeïi'ï'

i

Dd

E

]

s Re

m

: ü Spiricufa

Nicodemi a.;dxifxilra-ti'o-nem non miütare

terpretationem , p-ml' vento accïpïtür',,

infciig) -

fententiam , fed debere ipfumfauditä;

quafi dicat Chriftus , miraris quod

I0. 74 &

: Gmo j

magis fpiritualiter intelligere-

hanc nativitatem fpiritus non intel-

Ex 4qua & Spiritu [andto.

) Ex aquä

ligis. Ne mireris, fienim viam ven-

76 Uyö' ()a,ü

ti , quem auditu & ta&u percipis , mi-

Mu Jfraeli; :

baptifmali & Spiritu fando ; hujus

enim re

$

cenerationis auctor eft Spiri-

nime nofti, quomodo Spiritus fancti-

mus : q.,i l

tus fa—nä

us , itatamen ut Pater &

operationem affequeris ; atqueut ven-

ilimum q

Filius non excludantur ,

quorum

tis eft, licet tu ejus viam nefcias ; ita

: E la igm

triur» una eft operatio ; quare etiam

eft fpiritualis. regeneratio , licet ejus

Maldonatus

Whorare pj

in forma baptifmi diftincti nominan-

modum non percipias.

Thiüs d

D

0dor,

tur tres. perfong divinz , fed folius

exiftimat fpiritum fumi pro anima,

phttis lr

& fenfum effe, quafidicat.: Quid mi-

Spiritus fancti,mentionem hic facit

E'ICTAtionen

Chriftus, quod Spiritus fanctusamor

rum finon intelligas, quomodo. homo

us Wrtinent

& donum fit , amor autem & dona

ex Spiritu fanco regenerari polfit ,

Wh Crtg i o

cum. intelligere non poffis, quomodo

Dei in hac renafcejxitia maxime glu--

,19' Ddeu eis :

eeant.

ex fpiritu hoc naturali, quo idem. ho-

"bifni,

.6. Quod natum eff ex carne; 6c.) Do-

mo vivit, generetur? fpirumus enim

animalis wiís vt fpirat, ideft , qu&

.m [er

cet,cur dixerit neceffe efíe denuo nafci,

ACnar C [2

quia quod ex homine natum eft ,ho-

vult, animat corpora , €a nimirum:

W Dayy) 3

mo C

tantummodo , neque aliquid

um ita facta funt, ut animari ab ipfo

Cl'lph n0n e

olfint ; & vocem ejus audis , quia

, alcius habere poteft per illain nativita-

tencretm f :

tem naturalem: at qui ex Spiritu fan-

oquentem audis hominem , aut equum

10n qe

&bant

&o gignitur per fpiritu:ilem repenera-

hinnientem , nefcis tamen unde ve-

ao

niat,autquo vadat, quia nefcis, quo-

lI

tionem baptifmii , qux naturali mul-

&W Á

to pr&ftantior eff , ex carne efficitur

modo.anima tn corpus ejus ingredia-

,

horg

fpiritus ,

id eft , fit altioris ordinis ,

tur, aut e

?rediatur.

&

$i ergo tuam

litbi dii

[6]

ipfius , fi ceterorum animalium gene-

dtug f

li

quia fit divinz naturz particeps , & Fi-

bus Dei, atque ita jus habet ad. re-

rationem non intelligis , quid mirutmn-

'num Dei, cum fit Spiritus & Deo

fi non intelligas , qua rattone homo.

ümilis; quia Deus fpiritus cft. Ita-

ex WSpirïtu. fan/&oa -rcriafci/ poffit ?

lt

generem

[ fpl

que cormem & fpiri;um, accipit prore

u

carnali, & pro-re fpirituali.

9- 'Qt,t'amn.;!æ— poffunt . hac frera , €$0. )

9- Spirirus u1 vnlr fpirar,

£-) Spi-

Ut iterum homo nafcatur ex aqua &

lia

t

Spiritu fantto , & id quod natum

xütus hoc locj.o:- , juxta m.ul,coxujn in.

E

lflö/. mm Ca;,,.

—

n

E

P.

CAUPT W.

"

417

[

eMmfe

.Io. -Räfþdnditijefusv?

. & dixit ei ? Tu'yes,, magifter in lfra-

€l, & haec ignoras?

Ir. Àmen,amen

dico tibi, quia quod',;;f,,'.c':.ignrms.;s .lokqfa*ijmut,x

þum elt

.. & quod vidimus, teftamur,,

& te&?monium "no&rum no(-n*' ac-

m ] cipitis.-

T

.

du

32. $1

terrena disi vobis , &'»no;i' creditis: kiäätnodo ; fi di-

jmm| xero vobis cocleftia , credetis?

1

:

13. Et nemo aícendit in coelum , ni

fi qui defcendit de coe-

Pommt -10-, Filius hominis, qui eft in 00?10,-

14. P Et :

ls

/

ex Spiritu fancto fit , idque Haclno-l')is

teftari , ä quö miii'u,; eft, ut bene

infciis ?

netat Rupertus , quod cap.8- 17. pa-

) accipïturvfþ

niis qu-

IO. Tw es magt[ler in If;-.«æl ; 063

Jam profitetur : bz /ege veffra , inquit,

In Greco eft,79) $P& ó àWexahog

fcript'um ef , quia duor um bosinum te-

pón totel —

Tóu VooagA , id eft, zues magz1/fer to-

ffimonium versum eft : ego [um , qui te-

| v,«iam ye :

xcipis,mi--

dius Jfraelis , id e(t, omnium do&if-

fiimonium perbibeo de me ipfo, &f teffi-

ümus , q'i totum 1frael, etiam do-

monium perbilet de me , qut miftt me ,

gitus um

&iffimum quemque doces.

Parer. Maldonatus putat fenfum effe;

queut Y -

gelcias; t

KEt hac ignoras? ) Quuafi dicat, hac

Qued fiimus loquimur. , €£$ quod. vidi-

dgnorare non deberes , cum fis exi-

9/45 te[f;mmr.

Id eft , non folemus

, Jicet $u$

. mius do&or, & multa inlege& pro-

teftarr, nifi que fcimus, ac vidimus,

Vfaldonatus.

0 apimi »

phetis legere potueris , qu& ad hanc

quareeo ipfo quod vides me hec tam

p

generationem & renovationem fpiri-

conftanter affirmare , atque teftari ,

b

Quid di--

. tus pertinent, ut Pf. 50. 12. Cor muz-

exiftimare debes me- certo

modohomo:

dum creain me Devs , Wizech. cap. 15.

credere te oportet.

: fcfre- .

:rari' Po-üllhl

1

uomo

19. Dalo eis cor novum , & de aqua

Er teflimonimm noflrum mon accipi-

15

i

"baptifmi, Ezech. cap. 36. 25. Effes-

£5.) S1cut de omnibus bonis teftibus

101

dem.

ho-

" dam [upér Veos aquam mundars, &c. &

generatim dixit 244 fcimus loguimur,

iriitl «

Zachar. c.

^5

ao

I. Eritfons palems do-

&«. Ita hic de omnibus incredulis &

ldCfï T

mui David.

Quod fi hac ita clare

z

pervicacibus hominibus pronuntiat ,

e n[fmm

"fcript4 non erant, ut ea per fe fcire

quibus nullum ad cr

nium fatis e(t.

cdgn dum tc&iixno«-'-

ii

.teneretur , faltem Chrifto explicante

udtsaqu

non debebantadeo extranea videri, &

)

d9 $

errena dixi volis , &$c.

) Id

, autequu

abfurda.

eft, fi c:

L

rerüm fenfibilium & ter-

"T

1I- Quod feimus : loquimnr , &. )

renarum fimilitudinibus utar , nt ge-

; &dwï

qu-

Id éft, horum quz loquor; quantum-

nerationis naturalis , & venti flantis;

lll

; i

«ià

vis tibi ditficiliavideantur,teftis ocu-

& aliis,; quas propofui , minime ta-

men creditis.

?

e

quid fiet fi celeftia

p i

ene

latus fum , nec audita loquor ,, ut

giiom

prophete , fed vifa. Scio Spiritum

ipfa fuis verbis , abfque ulla terre-

üïd quiu

. fanttum , & quomodo filius Adam

narum rerum fimilitudine dixero ?re-

elo

prehendit his verbis NNicodemi & Ju-

ation

regeneretur fpiritualiter in FiliumDei:

ap

o

. Utitur autem . numero plerali, ta-

deorum tarditatem , &in inte

B

lligex;xv-x

cite fubindicans non fe folum efíe,

do, & in eredendo.

gt

hb& lo-

fmr

u &

| qui hec teftetur, fed Patrem fimul

.Y3. Et nemo.) Particula&,

y

i gatum

Jubl. cum Cam». Mezoch. T.V .

NES.

*

4ái8 AEVANGE'LIIV' SEcüNbUM jOANN.:

[

— 34. b Kt ficut MOy-fes exaltavit fer

penfem in *;defer,tp : dta

Num exaltari oportet Filium hominis:

?

& dilex

2-9. . :5. Ut omnis

9)

- epim ec.

Vitam aeternam.

, qui ,cr,edi't inv—ipufþugn ,n

.

| n 'f.p:erea't; j .fed,.habeat

20. €1

.16. c Sic enim Deus dil

exit mlundum ',. uf Fflium fuïïim-y;llniä

ad lucen

c1.Jo.

4 9

genitum daret: ut omnis

aQ

P.

/

habeat vitam zeternam.

j q'uil credit in eum, non perej»ut;.fed'

flentut

I7 *

Non enim mifit Deus Filium (uüm in n')undum*

25 Do

dicet mundum, fed ut falvetur mundus per ipfum.

m, i

.18. Qui credit in eum , nou judicatur: qui autem non cre-

3. Er

dit, jam judicatus eft :

.

]im: qui

].' !

qu/ig u credit in norplipe u-niggæniti

bantur.

Fxln Dg

24 N

2

19 Hoc s

25. Fa

€o non copulat pf'ægädencia cum fe-

ferpentum : ita uicutüque in me pec--

&els ,de |

cato carentem ,

in cruceexalcatum,

quentibus, fed more Hebreorum abun-

ao um

dat initio fententie , ut videmus in

fide viva non afpexerint , peribunt ;

initiis aliquorum

qui autem.afpexerint, habebunt vitam

19. HM [

oturz.

: librorum facre fcri-

&ternam.

Ifatio ,

Aftendit i celum, &9c. . Afcenfas

I6. Sic enzm Deus dilexir mz;)zzz//um ,

Lux.') .

in celum hic non fignificat motum

&.) Quafi dicat: miraris fortaffe, quod

Dsi.

localem ,'fed id quod ex motu illo

dixerim me de colo defcendiffe , ut

Tenebm,

fequitur , videlicet, contefnplationem

homines docerem. . Mirabile id qui-

quibus ver

rerum ccleftium , & vifionem Dei.

dem eft, fed 'cant"usv eft Dei amor

E. 4nt Eni;

Senfus ergo verficuli eft : cum cre-

erga homines , ut non dubitaverit da-

QU in ten

datis] prophetis , qui Deum non vi-

re illis Filium fuum unigenitum , ut

malüerysg.

derunt, licet creditu difficilia doceant,

credentes in eum per fidem vitam

H

futpitudine

multo magis mihi credere debetis ,

«ternam confequantur.

20-— 0»]));

qui vidi omnia Dei arcana , &iri ter-

JAT7- Nenenimmifie Deus, 650.)| Con-

lucemü 6

ras defcendi,ut vos docerem ; atque

firmat, id quod prxcedit , r ezemzs qus

ita defcendi,ut locum non mutaverim,

credit in eum jnom pereat , fed babeat.

L

s

Nv vey;,

fed in calo adhuc fum, & nunc etiam

"itam aterzam.

[ 1109 r

cum loquor.vobifcum , videam quid-

U? jadicez.) In'eum Hnexn,hþ judi»-

Operum

.

, u

id. ii Deo eft ,

quafi unigepitus in

"

€et, 1d eft, ut condemnet.

Yat,

[

inu Patris

exiftens.

18- Oz; creaf;t ip emm.

J In Chri:

21. n ?

I4. Frjfewt Moyfes , &c.) Quafi di-

ftum , & ejuslegem fervat.

lli. P;

cat , ut autem fciatis, quanti veftra re-

Non j«dicatur.) Non condemnatur.

re&Um

l,

ferat credere in me, mementote fer-

- Qus autem non eredit , jam judicatus

tm,

ntis enei a Mofe exaltati in ligno,

ef.1 Quafi dicat, qui credere nolue-

5 In Deo. A(

N

um, 2I. 9. ut enim ferpentem illum

rit, fatis manitefta & debita eít ei

zneum, qui venenum, non habebat ,

damnatio., nec opus eft, ut ejus me-

22-» papbd

fed fimilis erat ferpentibus. haben-

rita examibentur, ut de illo fenten-

N

Nicod

tibus . venenum

?

quicunque non

tia pronuntiari poffit,quoniam ipfum

um

LVEf Cl"'gm

afpicerent peribant , quicunque vero

Dei Filium contemnit, & rejicit a

.

]

t

""afpiciebant , fanabantur a morfibus

De'o mmiifum'f

leg,

E

:

CLAPUTV,II[

419

TO :* j

d

iX 0. Hbc eft autem judicium: d quia Tux vänit,xin;mün

dum )

Supr.

& dilexerunt homines ma

7

- enim ecrum mala opera.

gis tenebras , quam I*u*cem.:'**grant

)

d habeat

20. Omnis enim, qui' male agit, odit lucem;

um

»&' -non 'venit'

ad lucem, *àt non arguantur opera ejus.

1094 Q

t d-

ui-autem facit veritatem ; venit ad luc'erh'2 ut manife- :

?

ftentur opera ejus, quia in. Deo funt fa£ta.

22. Poít hec venit Jefus, & difcipuli ejus in terr

Ut ]u

e

ZA

am, & illic demórabatur cum eis, & baptizabat.

Infr.-

HOh ee

.23. Erat autem & Joannes baptizans in. 7ZEnnon, juxta Sa-4. 1-

Unigenit

lim: quia aquee m

;

antur. ..

4

ulgæ erant jll?c, & *.ve'nieban-g, & baptizaä

24, Nondum e

nim milfüs fuefat Joannes in carcerem.

9; 'Ho,c' :

25. Fa&ta eft autem

M al

quaeftio ex -ifci'pulisx]panni»s cum Ju-

daeis de purificatione.

-

jn me ptc

&

Á

Ggï-giz

z

eexalcatalt

; 26f 'Eät

, perbunt ;

ebunt vitam

19. Hoc e/i.an/tem judic;u-m. ) Con-

LJ!/ic J&marahtur.) Moräbätur ,'.dea

demnatio , feu condemnationis caufa.

ebat , verfabatur , populum erudiens,

Lux. ) Scilicet uni

&

Dei.

geni'tus—. F i;igs

ad ponitentiam excitans.

xallquad )

Baptizabar.) Partim per fe (veterum

Teuebras.) Mundi , & errores,in

*

enim. fententia eft , quod quofdam

cendille , t -

quibus verfabantur.

Apoítolorum , nominatim vero Pe-

ibile id qui-

Erant entm apez&z torum mala. ) Ita-

a amor

trum, fuis manibus baptizarit) prz-

bitaverit - -

que.in ten-bris infidelitatis manere

cipue vero difcipulos, ut patet ex fe-

maluerunt ,

n€ peccata. fua & vite

uenti capite num 2. ipfe intentus

venitum , W.

turpitudinem relinqucre cogerentur.

vangelio predicando.

AÀn Chrifti

ïdgm ï'.llilmx

QO.. Omut: enim qui male agit , edit

difcipuli in hoc baptifmo certa ali-

. r

Incem , 6c. ) Sic fures, fic adulteri no-

qua verborum forma ufi fint , non

D

&urnas tenebras captare folent. |

conftat.

Porro baptifmus hic non

lj um

Non venit ad [ucemi.) Lucem refugit.

€rat idem cum..baptifmo joannis in

', /fd m

Ut 2om arguanrur opera cjus. ) iNe

aqua in ponitentiam, fed in- aqua &

operum. p

-

ravitas & curpieudofappa-

fpiritu invifibili per gratiam ,:& in

neid,

it judin

reat.

:

nomine Chrifti collatus.

Vide-. 'To-

21.

Q»

ui autem facit veritatch. ) ls

let. hic annotat. 52-

3.85( n Chri

'

autem cui propofitum eftfacere quod

23. la 4nnmom.) IN

omen lo(grki- i:tfxta

reum eft, juftum ,. & Deo . gra-

Salim & Jordanem, ut ait Divus Hie-

/

ondé

tum.

ronymus libro. de locis "Hebzraicis.

m

]uzilfdf u

In Deo.

)/ Secund:

:

25., Ex difiipulis Joannis.) Vlonenti-

m Dei- f]egm'ü «

voluntatem. .

bus five auctoribus difcipulis Joannis.

debita di

.. 92.. Poff bac.

) Poft colloquium cum

Cum Tudsis.) Quidam enim ex.Ju-

INicodemo Jerofolymis habitum.

dzis videntes figna Chrifti & multi-

u lllofe"ten

-In terram judaam. ) In alia. loca

tudinem ad eum copfluentium , cepe-

uOnläm IP

Judxs pro

runt Chrifti baptifmum praferre: ba-

rejidt

lem.

t -

El

ptifmo Joannis. .Higc 'Oxta quaftio,

2

.420

EVANGELIJ]. SECUNDUM ]OANNT

fS upr

'26. Et venerunt ad Joannem, & dixerunt éi: Rabbi j

qU.I

(m,de

erat tecum trans Jordanem f cui tu teftimonium pe:rhlbuiïh;

; füper o

a

"ecce hic baptizat, & omnes veniunt ad eum.

LO

27 Refpondit Joannes, & dixit: Nor potett hom». accnpe-

um ejus

re quidduam , nifi fuerit ei datum de coelo.

$.

gSupr

28. Ipfi vos mihi teftimonium perhibetis, g quod dlxerim'

* verax el

i. 20.

-

Non fum ego Chriftus: fed quia miffus (um. ante illum. -

3 (

ad meni

9. Qui' habet fponfam , dponíus eft: amicus autem fponfi,

qui ftat, & audit eum : gaudlo gaudet propter vocem fponü.

16 D

Hoc ergo gaudium meum impletum eft.

PUR

3o. lilum oportet crefcere, me autem minul.

tem mer

1. Qu1 defurfum vemt fuper omnes efr. Qui eft de ter

tet fupe

t ra,

-

(ignitate ,

nes

Me auto

&gre fcrentlbus difcipulisJoannis, ma-

"Accipere quidquam:) Vcndlcare, ar-

]

litum min

fïlnïll fui du&()rlcatem & famam mi-

rogare fibi.

3. Qui

Ault.

Quidquam.) Quemeumque hononb

?

qul de al

.De: purfmtzvne ) Id: e& d? bapnf-

aut dignitatis. graduim.

& divitg

ino 5 contentio" enim erat utrius ba-

"Decato. ) ^A Deo.

Siper ap;

ptifmus potior effet, & preftantior.

28 ch:momum pcrbzäet:;) Te('ces

26. Qui erat VaL ) Qui venit ad

€1tis.

omnibus m

,(ä"fjfa'e

te, & baptifmum abste tanquam dif-

Moffüis fem . ante sllum.): 15/1 præcur—

elt quam h

cipulus tuus acceperat. Chriftum in-

for , preco, & minifter éjus.

hi ftmules,

telligunt , quem deprimendi & ex-

29. Qui babet [pon[am , f;ranfus e/lx.)

tenuandi caufa nullo dignantur ho-

ld éft ; ille folus fponfus eft, cui fpon-

Dt lerra

qm mf W

noris titulo » vel enam gomine pro-

fa in conjugium deftinatur; amicüs

fétténa & |

Dr10.

autem fponfi non qusrit fibi fponfam

Qæleülbus |

Trans. 7ora'4nem) In Bethania, fïve

nec fponfo invidet , fed fponfa ad(tac

honoris caufa, & ad omne ejus obfe-

OCtrl ab e

Bethabara. Vide fupra cap. 1. n. 29.

& intentus ; cum

'6$ Cale

Cul fu tg/hmomum perhbibuiffi)Queém

quium paratus ,

Sifer ,

£u teftimonio tuo ornafti,

& cum

vero videt fponfum venifle , & vO-

ignotus eflet ; , omnibus reddtduf'cl ce-

cem pxæfentls audit, vehementer*gau-

3 du

lebrem.

det ; quia jam videt effectum dm id.

HDC t?/?l"

Ecce)) Rem md:gnam

quod optavit , & cujus caufa venit.

Cat

^ Hichbaptizaf.) Sicut tu, tuum offi-

" Hoc ergo gaua'mm meum :mpletum e,? )

cium fibi ufurpans, & fe tibi xquans.

Quafi dicat ; ita ego , qui amicus

T ff'momu

ä&cant

Et-Omnes veniunt ad eumn. ) Quafi

ejus fum , multüm optavcram vide-

um ad te venire deberent.

re Chriftüm defpondentem fibi Ec- -

4 mmunt &

7- No» pereft bomo, &£;) Quafi di-

clefiam per fidem , & eam alloquen-

3 fu.

càt , Quid conamini condmom meze

tem per prædlcatlorxem fuam , quare

- R

U Crédend

adjicere ? Vultis ut e

tantum abfum ab invidia ,^ ut máxi-

'!"'th

o arrogem mi-

hi honorem "quem

eus mihi non

me gaudeam xmplecum effe hoc meum

1

fr

lat rfnll

- dledit? Utma;orem me faciam, quam

defiderium.

mavnt

, Deus: me eiTe voluem*

VEracem

A

-

gO- Jllum eportet trefccrc ) Honnre,

V

que do&rma,

R2

Z

cd

P

42l

. 3('4:'Aj PU'T L

;

i

T

PAU |

räï,' de terra ef*r, & de te

E

^

ra /lpqliitur.fïf Qui de ccelo Vf:nit-,

ii

ulfris

fuper omnes eft.

"

;

*

:32. Et quod vi

dit, & audf&it,

, hoc töig"t—a,tmj? & ït*rfäftqimoni-;

um ejus nemo *ccipit.

) accipef-

h

R

:

verax eft.

accepit ejus te

^

dïxerim;

3 4

n

. 34. Quem enim mifit Deus, verb

a Dei loquitur; non enim

»

1 fponl

ad menfuram dat Deus fpiritum.

L]

4s. Pater diüigit fillum , & omnt

a dedit in manu ejus.

I.

m Afpghü.

ui au-

36. i Qui credit in Filium, habet vitani-seternam: q

tem incredulus eft Filio, non videbit vitam ; fed ira Dei ma-

ss

& de ter»

"

fi,

,ngt fuper eum,

Ggg23

;CCAPUT

dignitate ,'& aïu&-orit;ate apud homi-

ni ex párte confentaneam , cum ni-

,

nes.

:

hil loquatur nifi a Deo profe&um,

Me anutem

quod proinde infallibilis eft. verita-

minui) Cum Chrifto col-

tis.

k

latum minorem apparere.

'Fndicaffx ar

3I. Qu defurfum venir.) Chriftus,

; 34- Quem emm onft Deus. 3 Id eft

qui de codlo: venit , &

Chriftus qui miffus eft ad-do&endos,

.q?e honor

& divine naturz eft.

qui fqperiori$,

& falvandos homines.

Super omnes eft.) Id cft, & me, & aliis

Verba Des loquitur.) Vide proxïme

omnibus major e

.

-di&a fuperiori verficulo,

it.) 'I"e&es

Qui eff de terrA;

&c.) Qui nihil aliud

Non: enim ad men[uram dat Deusfhi-

ritum.) Probat Chriftum verba Dei

) Ut precur

eft quam homo , ut ego & ceteri mi-

r ejus.

J

hi fimiles.

.loqui ex eo ,quod ei non ad. menfu-

De terra loquitur.)

Non pote& lo-

ram Deusfpiritum dederit , & r

atiKOV-

)

'an'früf/&-)

cinatio viderur effe hujusmodi.

Qui

i ii lpb

qui nifi que vidit , & novit , id eft

tl

quilcils

terrena & humilia ; quod fi quid de

ad menfuram fpiritum habet, non ne-

ii posfim

caleftibus dicturus eft , neceife e(t,

ceffe eft , ut quidquid loquitur , ver-

doceri ab €o , qui de celo venit , &

bum Dei fit 5 poteít enim aliquando

:

fpon[a d

& res 'colleftes oculis fuis fpettavit.

non Dei, fed fuo ipfius fpiritu loqui,

fie ejus 0 'e-

ut

n

— Super omnes. ) klomines. -

1

H

"

.

quod fzpe prophetz faciebant.

»m(ïe !

gt t

0:82.. ued viet

t,8 þudif:fit.) Scili-

autem non ad menfuram habet fpiri-

cet in colo.

tunt', cum non alium fpiritum quam

emgntergïu

Hoc tejifzi

divinum habeat , non poteft nifi ex

fiim durts !

À

ur.) Hoc docet , &upr'z;-

3

; caull

yentt

dicat.

Spiritu: Dei-loqui : itaque quidquid

Jeum *

Teffimonium ejus memo accipit.) Do-

loquitür, verbum Dei erit.

(trina

m

x

fcde S" gätbr.)" : Deus

z

Patetr:

Jl amlcus

admittunt & fequuntur. .

x

n cjus nemo , aut certe pauci

3

Diligit Filism.y lde

ftChriftam, cui

vaWm

videe —

b

E

^

.

*

»

«

e

fpiritam dedit non ad menfüram:

[

3* Qui acctpit. . ejus t

Wipenii )

tem fbi

Qui credendo ejus do&trinam recipit.

5v Dedirinmans cju:-) Subjecit impe-

ag alloq

. Signavif , É$c. ) £opeadimt , quah

,

rio, ac voluntati ejus.

Eodem fen-

fyiim

qnaïe

dicat , fieillo fuo & chirographo con-

1

^

T

o

'fu dixit Chriftus, Matth: 29. 18. Dzar«

1à :

y m

eft mibi omnit potefl as imcelo 65 in terra.

eum

firüiavit ,

& profeffus eft Deum efle

ffehocm

veracem , & Jefum Chriftum , ejus-

6. In Filium.) Quafi dicat: Quare

;crc-) 1

oniore

que do&mnam folidàm &vcntau om-

-

;?fbfdieþ in Filium a Patre miflum , per

À

Z

^

422

EVANGELII $ECUNDUM. JOAN N.

*

CAPUT. IV.

^. Ve

E uD

um 3eþs cum thnuliere; S.

a

maritana loquitur: de aqud "iA , &? ado-

&(D

rando Deo in [piritu, manifeftans ei fe e[fe Meffiam promiffam :

terent )

5 G diipulis dicit fe cibum babere : -quem illi tiefciant , nempe. Pa-

j Ui

daeos ul

fris obedientiam , de me[fe , €? metente , ac feminante : multi ..

2 Samaritanorum crédunt in eum: fili

fan2? f

2

um reguli fanitqti p

10 It

xxï 5

re]fitui;f.

.quis eft,

T ergok'-c'oähövit Jefüä,, quia äudierühf*þharifæi : -äqü—od

z o dB U

ib e0, 0

2»Supr, -

i. Di

nes.

Jefus;plures difcipulos facit:.a & ba/ptiz.at(? quam ]ov

2

a

. 22 an

tes, (cp

2. (Quamquam Jefus non baptizaret, fed d

ifeipuli jus,

)

/

I^. Nu

73. Reliquit Judaeam, & abiit iterum in Galileeam.

3

4. . 0

rtebat autem eum tranfire per Samariam.

L

Bliesenete ia n

$M

it ergo in civitatem. Samarie, qus3e dicitur Sich

a

£Gen.

Sulelat ft

33:19

"3

ta preedium, ? quod dedit Jacob Jofeph filio fuo.

rba, Vi

j-

22

. 6. Erat autem ibi fons Jacob. efusergo fatigatus ex iti-

cuuflis , q

[0]

xta.

quia feffas f

* Bere, fedebat fic fupra fontem. " Hora erat *quiaü fe

r frang ,

fue

.

T. Vc-e,-'—g;

edntiutip.

li, erat

24.32

L

les enim f

uem ipfe. loqui-cur , quem tancopfre

rat a Jndza in Galilzam , cuth'mi-;a-

Apid. Judgo

1

iligit, cui omnium rerum cognitio-

ülum patravit in nuptiis , nunc fe-

'conüalmn;,

nem & poteftarem dedit: alioqui fein-

eundo eodem proficifcitur.

*

per Patrem iratum habebitis, & ulto-

4- Oportebar autesm , Gc.)

t oftendat

rem fentietis.

Qui autem in eum cre-

fum, &Clb

rum recta via in Galilzam tenderet.

..*. Venit

dit , & juxta ea qux credit operatur,

Menificatur

dubio procul vitam aternam confe-

z

agrum ejus civitatis

J

uetur.

Ti

quentibus.

"

*

, üt patet ex 'fg-

füidbat ením

dperedulns.

uiffe de $a

À äkezüär, inqvbe(:iive*lils:f»

Sichar.)

Qu tempore Chrifti dice-

fiàm,

immorigertis.

batur Sichar , alio nomine Sichem,

Da mb ]

*

2

e f )Uemaquam 7ejxf4k.tkl,nan dettzar.ef-)

utappellatur in libris veteris "T'eft

u

?-

Plerofque omnes fe offerentes.

menptr, & Sichima.

*

Ub lr g,

fffius Tljer

Vide dicta fuperiori cap. n. 22- —

- Dedit facob-) Donavit.

Räfþicip lo-

inus,

3. Reliquit Judeam.) /Egre tulerant

cum Genef. 48. 22. ubi Jacob morü -

.. £. n

Pharifzi,quod Joannes ab. ipfis. non

M

x

imus dicit Jofeph fiio fuo : Do

»

partem unapa extra fratves tuos ,

Htaris) No

miffus predicaffet , baptigalletg, &

quam

[

t

Iuli d

.

e

r

Q

U eadem

difcipulos. collegiffct : egrius férebant,

2

h

*

x

t

anu "Amorrbei ä*äjg*ggidiä,

X

x*

flæi enini &

quod .idem faceret Chriftus. ,. quem

Arcu mto

u

.. Vide jbi dicta..

etiam, plures fequebantur. Itaque re-

6. 1. In illo predio , feu agto. .

Tinündos u

liquit Jud&am , declinans Pharifzo-

Fons jacob. ) Puteus , quem cum

tt ls qu

i

Jacob illic habitaret, infuum, &fa--

Io. Sary.

rum invidiam , & pa(fionem fuam op-

r—x.

10

Wet Qu

portuno. tempori refervans,

milie fug u

N

f

3

um foderat , vel fimu

:|

h

AEOfUm a

j'l d

« Merum in Galileani.) Se.mel.l;sia*;niïvïe: um Ape. FOTPAMYSE

—

m:?' TE

] 9« Probab,

ä

^CAÀPUT V.

425

| T Venit m'üli'er de Samaria

$

haurire aquam. Dicit ei Je-

fu:: Da mihi bibere.

s

)æddo-

$. (Difcipuli enim ejus.

abierant /in-fwcA:iVigtgtem, ut cib—o»'s e-

Fiim

minerent )

g

j Pr-

9. Dicit ergo

ci muilier illa Sämaritaha:j Qiiomodo tu ju-

Thii

li

da'us cum .fis, bibere a me-pofcis, quae fum mulier Samari-

.

n

tana? non enim coutuntur Judaei Samaritanis.

io. Refpondit Jefus , & dixit ei: Si'fcires donum

D—ei,' &

quis eft, qui dicit tibi: Da mihi bibere: tu

Aforfitan' petiffes

ei, qui

áb eo , & dediflet tibi aquam vivam. "-

L

quam Je

ir. Dicit ei mulier. Domine, neque in

quo haurias 3 ..hä.-

Y

bes, & puteus altus eft : unde ergo habes aquam vivam?

li eus.)

U$,

dedit

12 Num/qu»id tg Am-ajor es Patrer noitro ]acoþ, qul

no-

1r Sichit: !

h Sedebar fc.):id efï , prout 'qafus fe;

rem , quos non tam religionis Gud—ium,'

00.

rebat. "Vel certe particula /fe , eft

quam fupercilium, & propriz gloriz

cura ducebat.

Feftinat ergo ad ex-

tüs ex t |

caufalis , quafi .dicat , & propterea

xI. .

quia feffus fedebat. Italice diceremus,

ponendum caleftem thefaurum.

era firacco , € coft fi pefe 4 federe.

* Donum Dei.) Magnitudinem benefi-

h Ve

Hera erat quaft fexta. ) Meridiana.

cii, quod Deus tibi przfenti occafio-

/

ne offert.

Vel,fi icires quam. prz-

Dies enim five zítivi , five hyemales,

, cum qi

n-

apud judzeos femper duodecim horis

clara & eximia fintea , que Deus do-

conftabant. Hora meridiei fignatur ,

nare poteft.

1 ,xgunc f

ut oftendatur merito fuiffe defatiga-

|Tu forfitan-)

' Tuforrfïtan vice verfa.

A Qs

tüm , & cibo indiguifle.

.

Aauam vivam;) Per aquam vivam.

m tendére

. Venit mtulier de Samari

4.) Non

intelligit gratiam Spiritus fancti. Di-

fignificatur veniife de Samaria , ve-

citur 2444 , quod purget animum a

iituem n

niebat enim e Sichar; fed mulierem

j pite a

fordibus peccatorum ; quod refrige- «

fuiffe de Samaria, hoceft, Sainarita-

ret&ftum concupifcentie & amorishu-

Chifti i

; nam.

jus fzculi ; quod mentem , fcecundet

.Da mibt

ng'äere.) Scilicet ex hydria

fan&is cogitationibus . & affectibus.

jn

g Sidem

tua, /le qui bibere quarebat. , frdem

reteïis

Tdr

uod nunquam quie-

"spffus mulieris fittebat , inquit Augu-

i

*

fcat, fed femperin alia, atque alia

ftinus.

3

virtutum fítudia hominem. ftimulet ,

Refpicicb; |

& ":

9 ANon enim cou

)unfur j«d«i Sama-

ac denique ferat & rapiateum per de-

ij

acob t

ritanis.) Non utuntur eodem convi-

jlio

jo ; D*

fiderium & opera virtutum in vitam

t 1005 y

&u., eadem menfa, iisdem vafis. . ]u-

eternam.

deo ait ftatim : zi 2

dzi enim Samaritanos profanos , &

eo fons aqu& [alentis 4n viram dter-

;iui gb d

immundos judicabant , nec dignaban-

zam.

tur illos commercio.

n

fon 3

atü.-.

Nibhil re-

i1. 4ieus.) Pro

fundüs.

X

j a

IO. Scres.) 8i nolfes.

Hqu

[

" L 3 ; fp

ondet Chriftus ad obje&um : odium

]12. Nanquid tg majer, es , &c. Qua-

; I!

fi,

G

deorum adverfus Samiritanos ; nec

fi dicat , quod fi de hac non loque-

at t

"n u

enim probabat in hoc Jud&orum mo-

2

rig aqua, num tu major :þsi,i €

*

-

i

-

z

44 — EVANGELII

:SEöUNDUM]oANN.

zowp

n'oB,i*s puteum ,

j& ,ip.f-e ex eio bibit ,& filii ejus, & peä:org !

- qnando t

ejus?

-

13.

efpondit Jefus, & dixit. ei : Omnis,, qui bibitex aqua

- tisPatrer

s

: 2,21 d'.

hac

?

3j

dabo ei, non fiuiet in eeternum:

fitiet iterum: qui autem biberit ex. aqua , qvuamæ-eg!oü

[ fcmis,

14. Sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo

fons aquse fa-

lientis in vitam eeternam.

h3

] sdorbu

15. Dicit dd eum mu

lier: Domine, c

^

t

a mihi hanc aquäm

s at

ut non fitiam , neque veniam huc haurire.

16. Dicitei Jefus: Vade, voca virum tuum,

& veni huc,

E

rR naco-

17. Refpondit mulier, & dixit: Non habeo virum. Dicit

im;&XimE tüi

ei Jefus, Bene dixifti, quia non habeo virum.

-

& Samurit

18. Qui

nqueenim viros habuifi, & nunc quem

hab;—:-s : Vn'on

maxide fib

ir, hoc vere dixifti.

— imote

eft tuus vl

.

.

1

hum soni

t el mu)

ierj Domine, video quia Pfophvexta-es't'u.

oo. Patres noitri

in monte hoc adoraverunt, & vos dici-

Cth vicin

Á

ortet.

Ahravey

« O ts, c quia Jero!

V

Cxtrüxerunt

: Deut

olymis 'eü locus , þbi adorare op

Colendum E

/

12' S.

*0 tnonte j

T2 ltoi b

Major es. Ut mraj;ls Valiquid

&*x(itäm/æternam faliat, & Qos)f&-

*

tgem, qu

z

E

| nobi-s

cum eo us

itate

dáre queas:

fuftollat.

que fuz,i:vAi', &— efficac

?

Gexiflet (

Patre noffro Tacob. ) Animaduerte ,

X

pli Samarit

inquit Chrifoftomus , quemoZo 12 u-

16. Voca virum *tnum.) Quafí di-

Cattonem 1]

daicam. fe in[erat mobilitatem.

Sic

eát.

Decet ut virum. omnium bono-

rum tuorum .participem facias, pro-

antiq.- e

enim confueverant Samaritani genus

— 7'3'0/09m£

fuum ad majores Judeorum referre ,

pterea vocaeum , ut ille tecum audiat

tef, ) Àc

prafertim (1 Judei profpere agerent,

& melius qua trado intelligat, tuque

tfi-l'XiRïs N

ab illo docearis.

Quamquam Chri-

quod teftatur Jofeph. lib. 9. Antiq.

ftus fciret eam maritum non habere ,

! U fac'n'fïc;

cap. ultim. & lib. 1I. cap. pariter ul-

2L. T.

timo.

loquitur tamen ut habenti , ut hinc

PPU ltllm n

13. Noz

f;riet i. aterdum. ) Non

arrepta occafione admnoneat-vit? cor-

atietur fitim rerum temporalium ,

ruptioris, (& ad peenitentiam revocet,

j tit, n

l

fine

RT

onorum, voluptatum , &c.

qua divina illa. agna, percipi»r ne-

QU noyg

14. Fiez z eo. ) Exit in eo.

quit.

Fons. ) "Eanquam fons aque þefexi-

I8. Nunc quem babes.,

6:.) Quo

Qte

nis.

2

uteris explendz libidinis tug caufa,

Pt i

1

Salientis £m :at"t:zm «terzam. ) 'Tam

non eft legitimus maritus tuus, fed

0 Ctito dett

alte falire dicitur aqua , quam eft al-

concubinus , & clancularius Ícorta-

olo & fiog

tum principium ex quo oritur. Spi-

tor.

I9. Propheta es

tu) EP: enim 1£u-

2 Fs u

ritus fanctus, au&or, & principium

Cürit C

hujus aque , Deus eft, & calos ha-

nus prophetg prefentia etiam; & prg-

n'naret

bitat, ubi vita eterna nobis proponi-

terita dicere, fi occulta fint.

am "mt dn()

tur

non igitur mirum, fi.aqua,

QO. Parres moffri, &c. ) Cum pri-

mum mulier Chrifti fapientiam co

-

Á

Kl

qLi;am diffandit in mortalium animos,

Ivl, ["ür G

gnovit, qu»aïzlfcio'ngm propoli"uvic , que

€ terra in calum, ?.d Deum usque,

*

.

E p

—

-

L

LA

425

peuts

.21. Dicit ei Tefus; Mulier, crede mihi, quia venit hora,

quando neque in monte hoc

.

*REgue in Jerþfo]yïni;s ?dpïabij

eraqua

tisPatrem.

--

3

22.. d Vos adoratis, q

U

1.gd reícitis, nos ado*'zmus, jquodf 4

im 6jo

] fcimus, quia falus ex Judzis ett. ..

z

1

s

Ual

23. Sed venithora, & nunc e

ít

t

* quan

do xerl adoratores '

es

adorabunt Patrem in fpiritu & veritate.

Nam &;*Pater tal

-

cagun

qua&rit, qui z-zdorevnt eum. -

'eni ht

um

" Dicit

gääxime tunc ag*it—s;bat:ur i'nt;er ]Qdæöäg

äf)te.f:.e'feddos qiiöäd locum , & ri;*.um

& Samairitanos ,

cujus folutionem

Deéam facrificiis colendi-

bes, 001

Adoratis quod mefcutis. ) Quuafi dicatg

maxime fibi indicari cupiebat.

| -

du monte. boc. ) - Oftendebat proxi-

vos a toto Dei cultu aberratis, n

-1um inontem Garizim , civitati Si-

tantum quoad locum

em Deus ele-

ot3 e$ t

chem vicinum. Vide Judic. g. 7.

git , fed etiam quoad

b

ei ipfius co-

vos O*

" Adoravermt. Y Ubi etiam templum

gnitionem, & quoad ratione

ii u

"tet

extruxerunt, ibi adorandum eífe , &

fe colendum prafciipfit,

colendum Deum affirmantes, quod in

Aos.) ludzi.

l

*

eo monte juffiffet IMloyfes Deut. 27.

Adoramps quod [cimus.) Id eft De-

—

I2. legi benedictiones obfervantium

um , quem probe cognofcimus, quis

legem, quodque in eo Jacob altare

fit, & quo loco, & qua ratjone ado-

& 105 fe-

eicacitate

erexiflee Genef. 33. 20. — Hujus tem-

randus.

pli Samaritanorum hiftoriam ,

(')c..

" $4lus ex

fua'ïti.r efd.) A[taq,itc'zionv e[t

- cafionem illius narrat Jofepþ. Iib. r1.

falas veftrum ritut fequentibus, fed

Q;uü d-

8.'

;

X

fequentibus Judaicum, qui verus eft..

gium. WO'

.antiq. cap. 7-

z

t'acias, pïü'

o qperofotymis eff. Icus ubi adorare opor-

23. lFeni.) slgxs-ra: , üt num. 2I.

£ef. ) .Àc proinde illic templum ex-

Nnunc eff.^ Nucc incipit.

ecom audiat

truxiflis , &

*

afürmati

Á

- Keri àdoratores,) Proprii, genuini,

li, g*

E ib-i tantum xli-.

quum V^*

- cere facrificia Deo offeire.

»

hoc nomine digni, viram nimiruimmn

5

1. Veeir.) 6

exeTe, pr&

feris 6'1?,

Dei adorándi rationenr edocti, -

on hbt

-pofituni pro futüro imminenti brevi

Adorabunt Patrem in fpiritu, ) Non

d , t tinc

gt

aderit, iaftat. -

cerémoniis Judzotum, qui totíin fa-

» Hora.) 'Tempus ; int

crificiis animalium, & esternis cxre-

'e"lf'!' iguït;tempus'

moniis pofiti funt, parum curantes

T d

.legis novz feu Evangelicæ, P

Aromul-

fpirituales viétimas, quales fust cogi-

Quo

tationes fanéte , contemplationes,

U Neone in mente boc-, 5 &?

[d [ &, nülf

gratiarum actiones, laudes , oratio-

: tl;5 cau[&h

»lo certo determinato loco, quafi hoc

nes, ínteriores actus fidei, fpei , cha-

TM

-folo & non alio fit adorandus Deus. .

ritatis, ccterarumque virbutum.

ius f

22. Vos adoratis. ) M os Samaritani.

Et verita:e.) INon errore Gentilt-

"Occurit. Chiiffus objectioni , ne exi-

tío , & fuperftitiofo, qualis eft Sama-

"Tiimaret mulier ex Chri(ti fenteritia

Eü enim m

rítanorum, fed vezo , & lcoitimo.

ggiam;' & Pïg'

JSSamaritanos & judxos pates hadte-

Tales quarst.) Eequirit, poftulat,

fnt

L]

omüus, & forte etiam Samaritános elfe

am

4

Cum pfi'

.at','x gzrnqu;un*-idoneos ä?doratore's.-

(

H

*

lpieüm

li/4

B. rx? Cqm—. Menech. T. VII,

--

4

"—

425

FVANGELIL SECUNDUM JOANN,

€

I

24. e Spiritus eft Deus, & eos , qui adorant eum, m fp:rz—

5 D

Cor- tu, & veritate oportet adorar

attulit

ea

3: r

25. Dicit ei apulier: Sc1o » qula Meffias yenit; (qul dici- -

tD

*ur Chriftus) cum ergo venerit ille; nobis annuntiabit ommia.

€

)

V5, qi

.26- Dicit ei Jefu$: Ego fum, qui loquor tecum.

&X

.27. Et continuo venerurnt dafcapuh ejus y

-& mirabantur,

-& meiTs

zquxa cum m&liereloquebatur. ' Nemo tamen d1x1t. Quid. qua-

l videte t

& E

ris, aut quid loqueris cum eo?:

28. Rxehquai. ergo hydriam fuam muller, & abut in c1v1ta-x

In vitam

aigpes aE

iem., & dicit illis bominibus:.

; qu medt

..39. Venite; & videte hominem , qui dixit m1h1

-9 l

'omnla qua-

æumque feci; numqtid ipfe.eit Chriftus?

"

femmat,

3o. Exierunt ergo de civitate, & veniebant ad eum..

39 B

ogr. Interea rogabanteum dlfmpull, dlcentes. Rabbl, man- .

boraveru

duca:

32. llle autem dicit eis? Ego c:lbum habeo manducare,

B n

quem VOS nefcms

Attül

33 Dl-

attulit 6t ci

i

4 Ia

7

Q ubum 1

24 Sp:rttu: eft Deus. &5 c.) Reddit

audtendts muher hæc mmus ldone:

quomam il:

rationem, quare Dens hu;usmodl re-

videbatur.

£

quirat adomtoæes.

N

. Nemo tamen . dixit , E)'c.') Reveren-

zur& pinq

H! Perjïum

Et veritate.) Quia Deus, ut fpm-

tia magiftri , quem nihil temere &

fine caufa facere fciebant.

tus eft, ita etiam eft veritas.

Mtte falut

25. Scjo quia Me/fias venit.) . Scie-

29. Nuuquid 1ple ejt' Chriffus? ) Non

bant hoc ex lege Moy(is, quam ipfi

dubitat ipfa, fed ex eius operibus pru-

3 4ddin

denter rem aliis relmqmc;udlc andam :

U. ]uxta

recipicbant ,. & quia nihil crebrius in-

non enim crederet fi dicerent fe inve-

!

ter.Jud&os audiebatur.

!um

Nobis ;mmmtmä;t 03n14. ) Quæ

niffe Chriftum, ut ait Cyr:lius, fed in-

funt nobis facxenda ad rite colendum

vitat eos ad videndum,. quomam in-

Ete d.

Deum.

de credituros effe fcit.

D

^

g aïïqaud

Q6. Ego fum. ) Scrhce: Meffias,

3o- Exierumt. ) Plerique ex clwbus

quem tu memoras.

Sichar.

/PUafe g

27. Quia cum mu!zere laqueb.ztur )

.32«. Habeo :täams w:ma'umre $ 7:;:»;

-Oopofiam

Cum imuliere extranea, ignota, fola

To0$ 5Ke cztu.) Et Græcoru

hrafis,

c:l' reg"

&)

Izm

]

n n

folus loquebatur, preter morem fu-

apud quos verbum &yo, ide

/mbeo, ;

um

Nec enim confueverat Chriítus

cum infinitivo hgn cat xdem quod

Jütm Tüturg

mulieribus , etiam. publu.o &omni-

pel[»m , aut debeo, .

1ta mtelligicur il-

Olqwmm thi

lud Josn. 16. 12-

Multa bhabeo vobis

3 Sicltr

bus patenre loco. nifi in turba loqui

dicére, & optime refpondet [talica -

Glpuendum B

(excepris familiaribus , &. fanguine

locutio.

jundis ) ut nec cofifueverat cuiguam

J he da dmre molte cofe,

ho

:) « Et 7;42

loqui nifi de.rebus. grávibus , « ad

:Pono quis fit ille cibus de quo loqul-

C fuhcet

rcg,num Dex pcz.:mcnubgs ; quibus

tur, exyllCdt nuiner. 34«

Iu ICMdo

b

"Ltdfæ 4

CAPUT IV.

CUT

nf

34 chebant ergo difci p*(ælï ad 1nv1cem Numquld aqums

attulat ei manducere ?

US

(qdoe

34. Dicit eis Jefus,' qneus cibus eft ,xut facïam valunta

jbit untqia.

ejus, qui mifit mé., ut perficiam opus ejus:

l.

3$. Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor: meniïss funt.,

m j

,& meffis venit? Ecce dico: vobis? Levaite oculoseveftros ; &

"M'aü

Quid que

: videte tegiones, f quia albze fünt jam. ad meíiem:

37*

36. Et qui metit mercedem accipit ; & congregat fruttum Q

uce

1n Cvite

in vitam sternam: ut, & qux femmat, f mau] gaudear, &w.

qu1 metit.

füniaque-

37. In. hoc enim -eft verbum verum. » qma ahus efc qm

femmæt, & alius eft . qui metit.

i eum

,38. Ego mifi vos metere; quod vos non laborai'cls,, ahl læ-

|bbi , at

beraveru.nt, & vos in labones eorum. intzoiftis..

.

Hhhz

39 Ex

st

us

anducate,

3

: AtInlit ei , 656.), Dumqabfuumus

fruftra laborac , nam fuo t:empora.zu

D.

actullc ei cibum.

Patre meo, meflis. Dommo merccr

4. U* f^ciam volmltnt:em, 6c. ) Mo:

dem accxplet

--

w

€at cibum fuum glorificationem Pa-

Ett congregat'. ) Dnmmo mefïls

'tris füi ,

. & converfionem: animarum;,

Erudium.) Demetíum, nimirum ho-

ninus ilonet

quonmm illa. dele&atur , & quafi alx-

mines ad: Chriftum adduc&tos,

& pex

?

. tur & pinguetcit..

predicationem: r-wocatos ad viam fa-

Revcren

- Ut perficiam opus ejnus-.) I eft,. pe'r-

lutis..

hd reliete &

ficiam id, quod per. me. fieri. voluity

l& viram .atemam.) In.- Ecclefïama

nempe falutem animarum.

militántem, a qua tranfeunc ad tri-

ntc

um )hantem. *

" ul ) NO'

35. 4ddhue quatuer men(ésy & c..) Id:

oparibus prue

eff, juxta

commamnunem: ()1)1 nionenr

Ut, O qui feminaty U:.) C um fnu&us»

mejfis. adhuc adeft fpatio quatuor men-

fperaws coliigitur , gaudet & quife-

t udlcmdam

fium.

vaent fcimte

minavit, & qui metit: id; eft, gaude-

villuss fedlll

Ecce dico: 'vaäzs )KQua,.l dicat : Ego

bant prophetz:, qui .prima verbi Dei

. vro aliquid. dicam quad mirum vo-

femina in. populo hoc jecerune ,

quonlïm i

- bis videbitur.

Apoftoli, qui fruges ex illo femine

ortas meffuerunt.

Levate oculos veffros.. ) Scll;cgt ad

j cmbus

- eppofitam civitateim.

- g« In boc. ) Mac. in parte..

ym

- Videte regiones quia: alb þmt 4d mef

Ef verbum verum-) Xerum eft vul-

du[lff E

üs,

gare illud ditctum..

orum

[8

1&»: ) Janr maturuerunt, fegetes enim:

ae

;)46"9

. jam maturz. flavefcunt. & albefcunt..

-ins cb qui feminat , & alius que

Loquitur metapliorice. de: civibus ur-

melit.). Hos eft. proverbium ,, quo

iiem QU

ür !l

bis Sichar ad fe-exeuntibus, & ad. ex-

Judzi utebantir cnum- fïgmfïcare vole-

miollige

7!

ipiendum Evangehum paratts..

bant alium.laboraffe, alium. vero I"ax-

[zallc&

*

^6 E£ qui merit.); Qui ergo metit,

bore ejus frui.

ondet

j af

hoc fcilicet genus meffis, bvangelmm

38. Ego vos miff.) Jam:enim: cospe-

ml

rateorum opera uti in baptizando ,

de quO loqu[

præd!ca ndo.

Mer.cdbm .ewcz,w:.) 7N*(;)n g;r.aus, aut

ut: wdlmxw hoc codem cap. neQ»

&

&t llþvALNGELII*-*SECUND'UE*'I' JOANN.

//39. Ex.civitate autem illa. mulicfediderunt in eu Sama- — EU Y

.fitanorum, prop'er verbum mulicris teftimonium perhiben«

- vinum..

ts;. Quia dixit mihi omnia, qusecamque feci..

Capharn:

4». Cum veniffent ergo ad illum' Samaritani , rogaverunt . | 4.H

T*

X

eum, vt ibima

[e!

eret.

Et manfitibi duos dies.

x

Galilzear

41

fanoret f

: Et.muïyf.;a päü.res Cþediderqnþ m eum p.rro?.te'xf fermogem

" ESUS,

-

u

$. D

1heudzccbazt Quia jam no plfäp'tler tuam lo«

titis, 10

quelam credimus, ipfi enim audivimus, & fcii

dp D

í

e€ft vere Salvator mundi.

us , quiav hlc

fnortatur

.43. Poft. daos autem; dies exiit inde,

x

& abiit in Galilaeam.

-$o. Di

£Met . 44. g Ipfe enini Jefus teftimonium.

perhibuit, quia Pro'gþe-

[ermoni,

3:57ta-in. fua patria honorem non habet.

r

-

Vilare 7s

x

$.

45. 4 Cum ergo venilfet in Calilaeam, ex

ceperu'ht) eum Ga-

Rüntdqve

*bü:cïmæia cum omnia Vidifï?nt,' quae fecerat

Jero

&2 In

folymis in dle

Et dixer

* feüe , ög.jpü. cf-ïpi.ïn. NeBenont ad diem feftum,-

2

f3 Co

a

£

-

: 46 Ve

anm

&l Jefüs:

toto,

ftatuerat eos en'iït:tere—e) in mehïcm' uni-

'42; ;Propter tu.?m .'aqu&lmn. * Sermoe-

verfe Judee , Miatth.

9. 39. & tan-

nem, Orationem , narrationem. -

dem orbis univerfi.

Saluator mundi.) 0 ceTQo, cum are

——-

'»and non laboraft

T

T

ticulo, id eft, ille promitffus u fal-.

i ) Quod ex

171 dit feþ

firo labore non provenit.

vet , nen unam tantum gentem , fed

upra c' 2-3

Alii^ laboraverunt.): Movyfes, Pa-

mundum univeríum.

L

45. Erat

triarche ,'Prophete, & (ancti legis

43. Izde.) E Sichsr-

:

trat yunpi

Doctores multum laboraverunt in co-

. Tf

WE N o

j

mavit.

imoniqm : pe):bf

G

fenfus

lt,

lendo, & erudiendo rudi hoc, intra-

1 Capharg

Qabili, & dure cervicis populo.-

-Propbeta in faa patrias 6$c.). Intele

Cüjus filiug

-s labores eorum. intróiflis. * Uc a

ligendum,)e& hoc non femper , fed-

P lïndum 'V

prophetis inchoata perfieeretis, quod

ut plurimum evenire, ut ait Chryfo- -

Wt fenfns f

facilius fuit, felicioremque fuccef-

ftomus homil. 34. ratio autem hujus

lcibuifs

fum habuit, nampoft refurrectionem

contemptus eft, invidia inter cives ,

fgllim'

uno aliquando die tria millia anima-

ui dolent equalem faum fibi prefer-

B"'Mö; |

rum Dzo lucrifecerunt, Actor. 2. 41.

ri : familiaritas etiam, folemus enim .

quod facete non potuiffent, fi femi-

fïve oæC;O

na illa fidei

quod tritum e(t & quotidianum, eti-

N d Rgig-

prius a prophetis fparfa

am fi magnum fit , parvipendere.

VPUR 'fgïu,

non fuiffent.

-

Hxc ergo caufa eft cur Chriftus jam:

2089. Ex civitate illa.) Sichar.

non fit profectus . Nazareth patriam

tür lseifi

"Crelidermnz n eum, )

fuam , fed ea relicta abierit x

4 I"-"l'.;i

effe Chriftum.

! Scilicet egm

:

Galilzam.

E

('el,iquam. ;

É

4 Nj

A

Teftimonium. perbibentis,

? ConRanf

48.

. Exetperunt ewm. ) Libenter, ho«

i

ser affirmantis.

:

norifice

41- Propter [ermontm ejus. ) Merba

E

Cunm omniA

"vid;]änt. ). ld eft, me-

Ntetab o

ln

àc

fcilicef & doctrinam Chrifti,

mores: anmium qua vide;amc.

ïur? eventä

-

E

4

"-C'A-'P' U T rv

42&»?7

um s|

iC CC

leans

ubi feeit aquam ;Mat.

446 Venit ergo iterum in.; Cana Gali

vinum.' Et erat

!&x*hib/eg.

.quidgm reg-ulus : 'cuius;üï.iu& infirmabatur gi:r:.

Capharnaum.

Pavenunt

47. Hic cum au

diffet , qi,zä"a"jxe;fus! kaäveinïlretl a judæ—a in iulcæ

J

: o f;ä *

Galileeam , abiit ad eum: & rogabat e

cum, nt defcer;deret., &

fanaret filtum ejus, incipiebat enim mori.

kSupt

:rmogäm

.48. Dixit ergo Jefus ad eum: Nifi figna, &

RCUN

ftitis, non creditis. :

PTOdïgïa vide- ? 9

49. Dicit ad eum re

qxxliav .hic

moriatur filius meus.

gulus? Domine ,-l' d-.—.efcende, priu*säuwam

Saäïæ;hl.

—50. Dicit ei Jefus; Vade, fihust

uus- yivit.

; Credidit homo

fermoni, quem dixit ei Jefus, & ibat.

] PTOP?IB'

5:; Jam autem eo defcendente, fervi occusrerunt ei; &

'eum 6v

nuntiaverunt dicentes, quia filius ejus viveret.

/-$2. Interrogabat ergo horam ab eis, in

ua melius habuerit.

jis in die

el

Et dixerunt ei: Quia heri hora feptima r

iquit eum febris.

$9. Cognovit ergo pater,quia illahora erat, in qua dixit

1 Vef :

ei Jefus: Filius tuus vivit, & credi

-M

dj-t ipfe/, & domus ejus

;ota.

;.) rme-

Hhha

$i Hoe

onett.-

C REAGERENIANS

3

ä (,Lcum 4f

, 1;; die feffo.) Päf;:h;tis, d(':l qüibüs

are 'm'um reprehenrdit "Chri&us-

fus m h

M

upra c. 2.,23.

aldonatus ita interpretatur, quait

;entfms' d

.49. Erat quid.

m :(ggu!u.:.þ ) Verum

dicat- Chriftus : Co

Or propter incré-

LI

erat jungi poteft cum Capbarnaum, ut

dulitatenv veftram

í

gna facere; quia

;

fenfus fit , tuiffe quemdam regulum

fi non facerem , mihi non crederetis.

F;!« ) AHIF

i

in Capharnaum, five Capharnaitam ,

Opponit Chriftus Judeos Samarita-

Tateh

cujus filius erat infirmus.

Vel, Cz-

nis, qui ftatim illo predicante , nul-

d.

fe

phernaum jungitur cum /zffrmmabetur ,

lis viíts fiznis, aut miraculis credide-

empi *

runt.

) Og

decubuiíle.

ut fenfus fit zgrotum in Capharnaum

,66. ) Quaf

49. Domine defcende

- Reguius.) In Grsco nu;xe habemüs,

dicat , ÀAbrumpe fermonem omnem,

m:e[ cwc? 1

Baaiixóg, id eft regius, five genere,

non jam permittic tempus, ut admo-

übl Præ of«

neamur incredulitatis noflrz , id alias

five otficio, aut munere aliquo in

aula repis: Herodis.

Syrus habet ,

fieri poterit, periculum eft in mora. -

jam É

Servus reg/u;. — loterpres nofter vide-

So. Eilius tuus vivit,&c. ) Vivit fa-

mlpwdere.

tur legiffe 3261 xoc.

nus, & incolumis.

&05 )Jm

j. ) Mori-

s1. Viverer.) Sanitati reftieutus.

-47. Dcipisbat emim mor

Bth ml&m

bundus erat ; morti proximus.

. &2. Hora feptima. ) . folis ortu,

JURS

1.quam

48. NIf (igna: 65 prodigia videritis.))

hora una poft meridiem. Interroga-

Credebat aliquo modo , alio

ui non

vit horam , ut de miraculo magis con-

spenter, P

1

imper-

ftaret, nec videretur naturaliter fa-

"

peteret ab eo falutem filio, fe

ie&tam, ac forzaífe dubiam, & ex fu-

C&um ; jam enim i

x

pfe cxediäeïät , ut

H d

ait Evangelifta.

nb

zur? eventu 1ïui';:enfam fidem hszuic,

-s

i

TE

430

EVANGELII SECUNDUM JOANN.

34. Hoc iterum fecundum ügnum fecit Jefus cum venit-

4A11

z

OUU TE

E plfClI

fet a Judæa. in Galileeam.

N

T.

jn pifci

CAPUT V

-

derineb:

jfeä!s ad pzfcznam fanato egroto , qui triginta o&fo- annis lan-

j Et

ben's n

gaerat , jubet fabbato: tollere grabatum , €?. S*udais id calumni-

K

6 E

antibus refpondet fe omnia fua frmul cum. Patre operaki , "mortuos-

jb mul

que- voivificare , at judicem ab illo conflitutum e[fe. omnium , . £uli

". Re

m oannes, 69 propria opera, ac Pater , imo €? Moy/äs

i

ut cum

— dpfe tgüzmomum perbibent.

T0 €nt

GfE haec erat dies feftus. Iudæorum, & afcendm: ]efus

$. Di

,ewt I. P

9 E

Deuc

Jerofolymam.

2. Eft autem Jerofolymis Probatica pifcina, quæ cognomm-

fuum.,

R6. I

E

natur Hebraice Bethíaida, quinque porticus habens.

3. In his jacebat multitudo magna languentium , bæcorum.,,

-elaudorum, aridorum exge&antlum aquæ motum..

oU hn

4.An-

NU

torum , qw

d quo m

5*4 Hoc iterum fecumlum G. ) Se-

idem nomen retinent , etlam fi in iis.

Andmm

aundum fignum fuit non ümphcxter "

pifces. non. alantur , ut. in hac , quz.

torporis e

fed in. Cana. Galilgz.

hunc;habuiffe videtur ufum,, ut ex.ea:

tilis ia :

P

Gf hac. , Poft. fanatum filium

potarent oves & pecudes que duce-.

du m

Reguli.

bantur ad. templum,, aut etiam mer-

itionem ,

Eeffus: dies. fedeorum.. ), Quod 'alii

gerentur aquis ilis,' ut mundx im

Antelys

Pafcha fuiffe volunt , ut "Folctus ;,

templum tranfmitterentur..

D

202 & v

alii Pentecoftén, ut Maldonatuis.

Bét[aida.), Quod aliqui domum efu-

i mteqm

O 7erafa ymzs.) [nter templum, &

fozi5 interpretantur, quod und:que in

todo eff

portam civitatis ad. orientem: fitamy,

eam pluviales aqus , etectis &. edi-

Df:/m:dd

que dicitur porta gregis, lib. 2, Efdrz

tioribus. locis effunderentur.

, Alib

Q 3- T« quod greges ovium & pecu-

& per f

demum m[ericordis , derivando a voce

tere Ihot

um m ufum; temph per eam. in civi-

*anm ^eféd , quod fcilicet illic Deus

pielentem

tzatem inducerentür..

languentes mfïrmosqne benigne fana-.

smmdgn

Broliatica. . -;r)o/.?wnmq . eff vox

qu & dd

Grxca, quam Tuatine Ovillam, inter-

ret ; five quod viri pii egrotos paue

petes illic elcemofyms juvarent,

* hii

pretcms , aut. Pecuarmm

w;»o/)amv *5

Quinque porttms« babens:. ) Ha pore

SMIIS fel

enim Gracis non tantum. ovem. figni-

Cleeü, 0

ficar,, fed & omne propemodium quadr

ticus videntur eorum gratia, qui fpe.

nupedum: genus.

recuperands fanitatis ad plfcmam con-

Tgdo u

P!fcmm) Grace. xohop fDl s .quod

flucebant , ita. conítru&cte fuf

e4 ut

Tüménto

morari illic ad: tempus. poiTent: & fa-

[2 77

infra: c.. 0. 7: wextituts, zatazoriAa, d Ver--

cile inde in aquam vicinam infilire..

Qrby )d

lio; xo?w,up'u:v » qnod zetere: fïgmfïcat.

Exat aqguarum. colleQio , qnales nos.

Langumttum) wäev&v*ræv, '-Egre-

Cl qec as

filte

::a.mnum. , & viribus corporis defhmp

lkalice. appellamus; Heg/cb;:r;a, » qua

j d

P

—

-

CA PU T W.

43

Vi

4 ' An:-ge*l-*u ; autem

Domini defcendeba::fecundum tempus

] vegï— |

Y

pxr

in pifcinam, & movebatuf'aqua. Et qui prior defcenditfet -

5

jn pifcinam poít motionem aqu

«

*

a, fanus fi-ebgt",arqu.awmque .

deunebatur infirmitate.

nms "

s. Erat àutem quidam

homo ibial,ftrigig'ta & 0&0 .annos ha-

Jj ^

a

ben$ in infirmitate fua.

fi]

diffe

à

*

t Jefus j--aceh-täm, & cogho&iü'&t quia

6. Hunc cum vi

mirte-

sam multum tempus haberet, dicit ei: Visfanus fieri2 —

nium, d

hominem non habeo,

4. Refpondit ei languidus: Domine;

ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in

x

E

efcendit.

pifcinam, dum ve-

Z

:

nio enim ego, alius ante me d

.

E

».

4

38- Dieiter]f

efus i Surge, to]

le.grabatum tuum ,& ambula.:

yd'iït:]efus |

. Et ftatim fanus fattus eft homo illej & fuftulit grabatum -

*

'fuum ?& .ambulæba;. Erat auifem fabbatum in die illo.-

cognomlw

^

)Io. Di—

-

becoriïm,, :

)

Y

*

*AH«*.'/

—mn;m, , quahs -füi£ pä;'aly-tiduä

-ilr-le.,

In iajji;rmi-t.-æ f*

4.) Qus videtur

/

equitur.

fuifle paralyfis, ex n. 7. & g.

de quo mox

-valiq-ua

6. Et cognoviffet. ) xai

^

"TIJ

- ziriderium. ) Quibus pars

EY

v & fie

hac, QU*

corporis exaruiflet , & ad ufum inu-

3

vet , noffer.

&ilis facta fuiffet.

Vis [aaus fert"?) De .yeQ interrogat.r

j u o

quod erat apertilfimum , primo, ut

ue ducüf» i

adque molum.)

Commo;igü&m, tur-

—.

&€grotus defcribens morbi fui ftatuimn,

etiam mer

bationem , &ftum.

In Grzco

"angelus

autem Domint.)

animo defcenderet in confideratiorem

munds ïm [

non eít vox Domizi ,

fed addira cft

debilitatis & inopix fua.

' Deinde ,

p-

/

ab interprete , ut figni

ficaret de bono

ut excitaret in eo przfens defiderium

df —

Ang:lo effe fermonem.

*

fi

fanitatis. Ad hac, ut fpena aliquam

! andique t

Defcendebar. ) Invi

bilis quideth i

conciperet opis accipiendse ab intér-

s & d

fed per fubitum & infolitum aque vel

ro gante.

andem, ut attentum red-

g ii

deret tam ad cognofcendam taciem

terre motum, aut alium ftrepitum,

gb 1v

prefentem fe declarans. .

habitumque ipfius, cujus poftea in

; ühc pois

Secundum tempas.) Non certo ali-

templo poffct meminiffe , quam ad

juo & definito tempore, fed incerto,

obfervandum unde-fanitas illi obve-

igielinde.

& cum minus ex

»eétaretur,

niret, nimirum ab ipfo Chrifto.

yrtot p

»

b

9 . Heminem

Y atemï.

Sanas frebat.

o, cuinibil diff-

.nen habes, ) le mihi

Hg pOl'

€ile eft, operante, ,ut caufa principali,

opem ferat. /—

Ang

Mitmt.) Portec? &

n qm fpe

ftrumento.

elo ut mini&rq; agua , ut in-

aquz.

;admOV'Cat-:

dfonam qn

£1 61

- A quacunque detinelatur snfirmitate,)

9. Telle grabatum tuum.) lolle ia

fa

du

Morbo , aut corporis vitio, etiameo

humeros le&uluin in quo huc üsque

cui nec ars, nec natura poflet fubve-

jacuitti.

ni:e.

umiula.

j Sanus & æ*-fegetusf

$

d

áráh ægtü*'

3. Ha

jent.) Agdhb.

(9g. Erat. autein fabbatum. ) .Hocc/;d..

;o:iä p

-

432

EVANGELH SECUNDUM JOANN.

«Exo.

10. Dicebant ergo Judsei illi, qui fanatus fuerat:.« Sab-

2O.II

10. Pr

batum eft, non licet tibi tollere grabatum tuum.

]erc n

1

2

m qma

II. hefpondlt eis: Quime fanum fecit ; llle m1h1 dixit: Tol—

dmebat ]

le grabatum tuum, & ambula.

jefus; 8

12. Interrogaveruünt ergo eum : Quis eft ille homo, qm d1-

Ig. À

xit tibis Tolle grabatum tuum , & ambula?

2

E d

qmdquar

13. Is autem , qui fanus füerat effe&tus, . nefc:ebat, quis ef

enim il

fet

jefus enim declinavi: a turba conitituta in loco.

) D

14. Poftea invenit eum Jefus in templo, & disit illi: Ecce

ipfe fac

fanus faétus e5; jam. neh peccare, ne deterlus tibi dthld

Iifil,

A

contingat.

4L. Sic

r5. Abiit ille homo & nunuawt ]udæis, qma Jefus eH'et,

Filits, q

qui fecit eum fanum.

/

16. Propterea per(equebantur Judæl Jefum , quxa hæc fa-

ciebat in fabbato -

d

17. Jefus au:em. refpondlt els. Pater meus: usque modo

Üperatur

operatur & ego operor.

quaft dicat

poteltis e

,

1g Plo-

atr6 meo-

p

hodie opera

dit Eyenoehüa ut viam fibt fternat

— 14- Peflea.) Eodem. tamen illo die

um)

itis qm

faLbacl.

fubfequei:ti Judæorum crlmm.mom

recenfendz.

»

h 0 tj

dnmwenit enm Jefus in ter;z;þla ) Sci-

Tácula, qua

IO. Nenlicet tibi to'lere gmäatum u-

licet Deo. gratias agentem pro re-

tlem u

um.) Violas legem fabbati , qua pro-

cepta fanitate.

hxbpntur opera fervilia.

jam neli peccare. ) Noli demceps

Cübetnatior

peccare , quemadmodum ante hunc

lI.

Oi me fanum fecit, E$6.)) Quafi

1. &dlud

dicat :

I:.ge mihi perfuafi , quod is

ftus

morbum fecifi. Duo fignificat Chri-

Opinione

qui tanta virtute polleret,

quantam

Alterum , quod morbus illi

inflitus a Deo fuerit ob peccata ejus.

äqlmlm

nemo negare poflit a Deo pwfïcxfcx,

Dererius alsquid.) Gravior morbus,

Optrationen

jus háberet mihi precipiendi, nec quid-

aut etxa*n mors £terna.

iem atl

quam prsciperet quod Deo difplice-

I. Ref

rct.

1$9- Nuntiavit Judéit, Efc.) Fecrc

hoc, non utaccofaret Tefum , tan-

[olicet of

I5 Nf/ae!u.t q-uts ejfät.) Nom no-

quam auctorem violati a fe fabbati ,

tit, &c

yerat eum de nomime, nec unquam

Vtlltt amol

ais viderat, nifi cum fanitati eft re-

fed ut predicaret eu.n tanquam homi-

ftitutus.

nem dxvmum qul talia patrare pgf.

0n pete

Ct

qum.) E

ADeclinzvit a turh,) Subduxerat fe,

" . Pw,term 7* Eo præ:extu vw-

M

vt teftimonium miracilli a paralytico

lati fabbati.

Ü Nem

Diàm i du

reddendum, minus fufpectum fieret

17. Refpendit eis. ) Cum. fcxllc:t

abfeote eo qui fecerat : deinde pre-

noflét temeraria ipforum de fe judi-

af CLj

fentia fua magis irritaret. invidiam

cia, & itvidiam, qua utebantur.

Ó potet :

Pharifeorum: & in exgmph&mhuma-

" Perm, at

Ll.rqne modo. ) Usque nülg ; hä&e-

n laudis fugrendæ.

nus ab exordio mundi. -

ODetane

T

/

; 'CNAPP U TV V.

433

E

-

4 Sp.

.18. Propterea ergo magis quaerebant. eumxjudæi interfice-

re; quia non folum folvebat fabbatum , fed, & patrem fuum

qt: Tol-

dicebat Deum , &equalem fe

faciens, De(');.. Refpondit' itaque

j

i

Jefus; & dixit eis:

, qidi-

dico Vobis:nNon poteft Fiiiüs a fe .fac;e'rve

Ig. Amen, amen

quidquam , nifi quod viderit Patrem facientem: quaecumque

, quis f

enim ille fecerit, haec & Filius fimiliter . facit.

)

20. Pater enim diligit Filium, & omnia demonftrat ei , quae

lli: Ecet

re-

j aliqui

minli.

ipfe facit, & majora his dcmonürabit ei f)pera, ut vcg mi

;

*

2r. Sicut en

im Pater fufcitat mo

(os efiet,

rtuos, & j/iviüclgt: fic &

*

Fivlius, quos vult , vivificat.

| hacfe

Operatur.) Exiam diebus fabbäti:

habeo c'umuPatre fub&änciam ab illo

ue m'OdO

quafi dicat : Hoc opas hegare non

acceptam per eternam generationem,

poteftis effe divine virtutis, quod a

non poffum a me ipfo quidquam fa.

cere , fed &um intime penetrem Patris

'g.'erov þ

Patre meo factum eft; cum igitur ille

M

hodie operatus fit, cur me reprehen-

fubftantiam , video quidquid ipfe fa-

ditis , qui fimul.cum illo operatus

cit, & ego idem fimiliter facio , Ita-

fum ?

ue zoz peffe non eft imperfectio in

nen iüq dit

Etk ego operor.

) Nion folum ea ;ni-

Filio, fed maxime indicat ejus perfe-

wlpf ] SGi'

racula, qux videtis , .fed etiam illa

Gionem, id eft, quod fic ejusdem

a. 1?1'0 -

dv

eadem quz páter meus operatur im

fubftantiz cum Patre.

Non enim

dicit, ut notat Cyrillus , Nzz porefe

di.:

gubernatione, & confervatione mun-

dli deincege

fatcere "ifi quod Parer concefferit , fed

ante ho

19. $elvebat fabbatum. ) lpforum

ntfí. quod viderit Patrem facientem, vi-

opinione.

fio autem non majorem potentiam

sifcat C

4Equalem

fe fäcien: Dec. ) Ex fibi

prebet, fed tantum cognitionem in«

morbas ii

dicat.

ao

operationem cum Patre Deq commu-

ior morbts

nem attribuens.

20. Pater enim diligit Filjum , &f«

)

19.- Rejþondit itdgile 76/;1.6. )

C um

Quafi dicat :

Miramini quod para-

*

M

fcilicet noffet non effe tatisfatum Ju-

lyticum fabbato fanaverim: feci id

lg,,r) Feät

e[ga , &f

dais, & calumniam fibi impactam

voluit.

quod Pater & fecit , & per me fieri

fabjati,

i

vellet amoliri.

Quoniam enim Filius Dei

[

a homt-

Non potefd « fe Filims facere quid-

fum ei confubftantialis, & mea hu-

manitas eft conjunctum inftrumentum

punit P

quam.) Explicat quodquod dixerat fe

divinitatis mez,

eadem operari cum "Pátre, quafi di-

ab ea regitur &

$

cacl

Ne miremini qhiod id dixerim :

movetur, niliil facere poffum , etiara

*

æwg q

nam fi duo fint diverfz naturz, eti-

quatenus homo , nifi quod video Pa-

amfi conjun&iflima inter fe. videan-

trem . operari velle per me.

Cum

/

um faiict

enim

p

dt

f, j*

tur, poteft alterum ex vi fus nature

ater Filium fuum hominem

Ut

Operari, altero non operante, aut ali-

fa&um diligat, & ab omnibus agne-

at

wd operante : at ego, quia eandem

fci, at

U

m&.

?

j

que ho:joyari cupiac,'? omma

Biþlo 6413 Cmv Mctwcþ. T. VM

I'ii

L]

d

s

APPSEER

454

EVANGELII SEC UNDUM JOANN.

22. Ne

C

; )6. t

Cium dedit Filio,

jue enim Pater judicat quemquarm : fgd omne judi»'-

4

: filo h

l

23. Ut omnes h

onorificent Filium, ficut honorificant Pa-

1

]

1

mminis e

trem : qui non ho

$

noriücat Eiligm , non honorificat Patrem5 qui

—

mifit illum.

9j 1

in mon

.94. Amen , amen dico vobis j 'quia qui verbum meum au-

t b

dit, & credit ei, qui mifit me, habet vitam seternam, & in

judicium non venit, fed tranfiit a morte in vitam.

vit: q

jo. )

25- Amen,amen dico vobis, quia venit hora, & nunc eft,

qu&ndo mortui audient vocem Filii Dei, & qui audierint, vi-

- d,ju

vent.

3

*

26.Si-.

V voluqtat

quz facere vult ad offenflonem fuz

num falurs, & gloria refurre&ioniä

[

majeftatis, & ad falutem hominum ,

reddenda corporibus juftorum.

ei demonftrát, ideff oftendit, & v«elle

Sieut henorifcamt Patrem. ) Noluit

fe, ut illaeo tempore per ipfum fi-

enim non minus honorari ab homini-

E Qu qu;lie:

ant, figni

t

Atque ita licet ma-

bus perfonam Filii,

u

It

4

ula

a me fieri videritis his

am fui ipfius

Qu aud

2na mirac

-

perfonam: quare qui

i3

*ilium non ho-

diebus, majora tamen videbitis po-

norat, is neque

Patrem honorat,

t

natit , f

flea, cum tempus vencerit, quo Pater

uia in Filio pofuit Pater poteftatem

Intérprete

í

toprid i

ea fieri velit per.me, ut magis admi-

uam. & falutem hominum , cujus

1

l

remini majeítatem Filii, qui quemad-

caufa illum mifit in mundutn, ut*

l, u

modum Pater fufcitat mortuos, tam

omnibus honoretur.

"

aliquos au

corpore, quam fpiritu , fic & ipfe

. üituos ; f

- Wüte vj

vivificaturus eft libere & pro volun-

uoinam fit vivificaturus, cre

denc'Esg

tate fua quos voluerit.

cilicet in fe.

Vemo aut

22. Neque enim . Pater judicat quem-

lo non

Ferbum meum.) Do&rinam meam,

atri.

quam, 6c. ) Reddit rationem ejus

Ef qui mifit me.) Deo

; of Sian

quod dixit: Qwos vuit vzvifícat, quod,

Habet vitam aternam.) Accipit gra- .

it Undets

quoniam de vita animg maxime intel-

tiam, que eft pignus vitx eternz.

N

Vivificare ;

In judicum.) lideít, in condemna-

: Citate,

ligitur, ait nunc : Nee enim Pater,6c.

id eft, dixi me vivificare quos volo,

tionem:

Vel potius fermo eft de ju-

Halu v

hoc dixi, quoniam Pater dedit mihi

dicio, quo homines increduli relin-

;( prima vita

omne judicium, non folum extremum,

quuntur in fua infidelitate, & in

: pritere;

?

; tye-v

fed etiam quod in hac vita peragitur,

nebris peccatorum, -

185 alià vie

ut quos voluerim rejiciam , & relin-

Tran[At a morte ad z)itam.. )

Id eifc,

Sic d

quam ininfidelitate, five in peccato,

a peccato ad vitam gratie,

Porro quod

- UI vi.

eos non illuminando.

25. Veniz.) Adventat.

- thodum P.

dicit, Pater non judicat quemquam,

Nusc ef.) Prefens adeft; in fori.;

Alis per o

intelligitur feorfum a Filio , id eft,

?. Ded;

bus eft; jam hoctempus incipit.

)

non judicat folus fed judicium exequi-

-

"üs, &j

tur per Filium.

"udient vocem Filii Des. ) 'Tanquam

] 7 udifl'um

23. Ut emnes bonoriffceut | Filium.))

fi audirent, obedient.

Vel, fub me-

tile ]udlCluï

Quafi dicat : Ita voluit Pater, ut om-

taphora mortuorum loquitur de infi-

*ia Ej

m()e

nes intelligant quantum Filio Dei

delibus audientibus vocem Dei per

.

indigeant, & quantopere illum re-

fidem, qua eít initium falutis & ju-

Da

55 ütin

vereri debeant, in quo fita eft homi-

ftificationis , quod cum fequentibus,

" tan i

E£3A PU TsV

435

1e fl

./26.. Sicut enirh Pater habet vitam in femetipfo , fic dedit ,&

Filio habere vitam in femetipfo :

n Pa-

27. Et poteftatem ded

it gi jud

icium fa'cerä,'quia Filius ho- "'-

minis eft. .

:

60 QUi

28. Nolite mi

rari.hoc , quia»x//eni,t hora, in qua omnes , qui

um at-

in monumentis funt, audient vocem Filii Dei.

29. b .Et procedent , qui bona

fecerunt in ref urrþ—:&ion

erfl iMat

m,&n

.25.46

vitae: qui vero mala egerunt, in refurre&ionem judicii.

3o. Non poffum ego a meipfío facere quidquam. Sicut au-

nunþ d

erint, vi-

dio, judico, & judicium meum juftum eít: quia non quaro-

26! Si'

voluqtatem meam ; fed vol

untatem ejus , qui mifit me.

aupmmaa A uU

liia

31. Si

arreCtioris

GaPERo m

w DDRORGE

rum.

». ) Vohit

poris judicem intueahtur,* intuebun-

.ab homin

Qui ad/a'iei;inf 2Ji'vent,' facilius. cohz-

ret.

tur autem cum fit non folum:Deus,

m füi iplut

Qu! andierint vivent. ) Scilicet vita

fed etiain homo.

ium 102 -

ratix , fi de fpirituali refurrectione

29. Venit bora-) Advenit tempus.

m honori,

' Qui in monumentis yaut. ) Defuncti.

interpretemur : fi autem de vera &

: poteftacen

ropria intelligamus , dicemus per il-

4dnudient.) Non folum-quoad ani-

10f , cujus

ud

Qui andiermt , non fignificari

mas, que mortuz nunquam fuerumt,

du u2

aliquos audituros, alios vero non au-

fed etiam quoad corpora, que mo-

dituros ; fed fenfum effe illius vocis

mento redintegrabuntur, & vitz re-

$ Exponit :

auditz virtute omnes fufcitandos.

ftituentur.

;, credettts

Vocem Filit Des. ) Videlicet quam

nemo non fufcitabitur.

NNemo autem non audiet, atque ideo

per Archangelum 'edet: 94ez/2z zpfe

inam meam,

96. Sicut enim Pater , 8c.) Often-

Dominus ia ju[[fa , EY im voce Archan-

Patri

dit undetanta fibi fit virtus, utqueat

getlí , G m tuba Dei d

vivificare ; &fola voce a morte fu-

1. ad "T heff. c.. 4.

efcendez de /c/;æl'o' »

:

v

—

Mcipitg*

"o

fcitare.

29. I» refurrecitonem v.

17;!-') Adre-

, condemat

*

Habet v

itam . in fe»äetip]b. ) Cum fit

furrectionem , cui coujup&a-erit vita

Ti C& üt ju-

& illus effentia fit vita,

«€terna.

ZX

prima vita;.

d rejutrrecionem judicii.)

.Ad refur—

q'edli rdir

& praterea fit fons vite , a

m

&

m & m i

nis alia vita dimanat.

rectionem , cui conjuncta erit «terna

Sic dedit £5 fflio habere viram

, 85*)

dáàmnatio.

Ut fit vita, & fibi, & aliis quemad-

3o. Nen poffum , &'c. ) Hoc d—*i:cie, ut

72 ) ld e&i

1.

moduim Pater, fibi per eflentiam ,

oflendat judicium illud fuum fore ju-

aliis per communicationem.

ftiffimum.

. 97. Dedir e.)) Filio fuo 5 qui eft

A me dpfo fäe?re 732(17114772.) Quod

i CR ; u f(m'

^

non acceperim a Patre;. quod Pater

Deus ; & homo.

; incipl

judieium facere.) Kxtremum gene-

A

.

per me non faciat, cujus Pater non fit

Tanqllüm

£ale judicium;

auctor.

Quia FMinus beminis eff.) Quiä ho-

Facere 7uidäu4m.' ) Aene qu

Ve

j, fob m*

.

ide'm ju-

de t

mo eft.-. /Equum enim effe judicavit

dicare quemquam.

qultllf

cem

pai p*

Deus, ut in extremo illo judicio om-

Sicuz.) Sed ficut.

&

44udio.) Scilicet a

Patre , Liþntrelligo

falatis

nes tam pi-i, quam impii oculis. cot-

fe quwn DI

46 — EVANGELII SE.C»UNP TY JOANN.

o5 Wt Si ego teftimonium

enim,

p'erhiþeo- y*de&' 'meipfo : ,t*eft-imoni'um :

-

Tneum non eft verum.

ego fa

eM at

3-/ 17- x

31. e Alius eft , qui teftimonium

pei*hhiþbg-t de me:,&lvfcxi'öf, :

3l

quia verum eft teflimonium ejus, quod perhibet de me.

fhe: fK

Supra

Jes. 2

3

ejus vi

ritati.

3. Vos mififüs ad.þ]o-annem,»-& ;eftimqnium perhiþ,uit* ;veg

:

$ 1

m non ab homine -t'eRi

thifit

í

|

34. Ego aute

monium accipio: fed

haec dico, ut vos falvi fitis.

BEU

35. Ille erat lucerna ardens, & lucens.

. Vos aütem" Volui:

a

ftis ad horam exultare in lüce ejus.

L

i

Üpeta,

*s

Joannä. Oþerä

ralytici |

36. Ego a,u,tgm habeg t.eüimonium Tajus

du d

Autastmanea

enim,

mirabilia

. Urgerf

a "Pätre —Eiïe, jk;idi&a'ndum " qul judi-

ü/iiæ"k';'*m nom 46&7'1'0.5. Ut mihíi

dorum ,

cando errare non poteft. — Chriftum,

neceffarium , quafi illo precipue ní-

Quj

qua Deuseft , audire a Patre, & fa-

tar , ut me Chriftum effe oftendam.

tilis fepet

pientiam ad judicandum una cum na--

Sed b«c Ji;o.) Sed.

*

di fiam ]

tura accipere a Patre, eandem , quam

ftimonio.

iSus

lftor joannis te-

Yon verl

abet Pater : qua homo eft, fapien-

Satvi. fiis.). Adducamini ad fidem

fed ipfy.

tiam ad judicandum a Patre & a fe-

in me , & falutem confequamini.

me aling

metipfo , qua Deus , & a Spiritu

-.85. Jlle eraz, &c.) INe videretur te-

fles mihi

fancto accipere,

ftimonium . Joannis-elevaffe ,. illum

Quia P

- Foluntatem mäam.) Privatam 3 dicta-

laudat , .&. oftendit quomodo falvi

Pilius a |

10en voluntatis mez.

fieri potuiffent , fi illi-

nem adm

-Qui mift me-) Scilicet Patris.

fent adhibere.

&t tvide

Quafi dicat : Nolo mihi de me te-

31. $z ego teflimontum perbibeo, 6c.)

Erat lucerpa , &c.) Nin er-zz; ?Ielax,

Vita virty

(fupra c. 1. 8.) illa increata & im-

Trhasdu

ftificanti quifquam credat , ne id con-

menfa , lucerna tam

i

lhibere

tra vulgare proverbium, quo dicitur,

cem mniutuata,

en erat' db 1lla lþu,-

Adnm

verum non effe teftimonium quod ali-

4rdens, € lucens. ) Clara &lllu-

Caciteri

h

quis fibi tribuit, poftulare videatur ,

ftris , conftituta a Deo fuper cande-

tur,

Y

credat Joanni , credac Patri, qui ma-

labrum , ut vobis omnibus preluce.

jus quam eg

ret ad cognofcendum eum , qui mit-

ln

$.

reddiderunt

0, de me ipfo tefiimOnium

tendus erat.

"

haptif

Ardens per internam

m!mfu:d

32. Alis:..) Scilicet Joannes Ba-

charitatem , & lucens per exteriorem

que;

ptifta , vel Deus Pater,

do&rinam & exempla virtutum.

33. Pos.) Judeorum proceres.

Vos eutem volniflis, &c.) M os autem

Ment ,.

Mifflis ad Joaunem.) Mide fupra c.

exultaftis , & letati eftis. ad ejus lu-

ründig : , À

I. n' Ig.

cem ; id eft, quod tantus doctor &

Teflimonium perhibuit weritari)Nam

propheta wobis datus effet , fed ad

Qüm p att

interropatus, an Chriftus effet , con-

lioram exultaftis; cito enim eum con-

L

Octs ya

feffus eft fe non effe Chriftum ,. a£.

temnere ccpiftis, dicentes demonium

Varie

firmavit autem me effe. -

habere , &c. Matth. c. 11.19. —

Exp |

54- Ego atem.) Ceterum ego.

96; chimokium 7224]n$ Toanne.) Ma-

bubifi

bus

- 46 bomtne.

jus & potius eo

MM

ö& *föl,'l,&Oæ

) Quar.x;üim.libet eximio ,

Joanne.

14 Drola

j , quodæddl : potefh

a füntpg

—

X

-

E

CAPUT.V.

impnium

enim, quze dedit mihi Paferut perficiam €2: ipfs opera , quee

ego facio , teftimonium perhibent de me, quia Pater mifit.me.

4 M af

t fc;o, |

37. Et qui mifit me Pater, d ipfe teftimonium perhibuit de

-

je me.

* me: neque vocem é

I7.

8e

, jus unquam audiftis; « neque fpeciem

eDeut

ii |

ejus vidiftis.

x

t

A

'habetis in vobis manens; q

38. Et verbum ejusnon

l

L..,;lri.a qqem 4 I2

itis.

ijo: id

þniüt ille5 huic vos non cred

uF

T

m volu- :

Opera.) Mirabiiia à quäïis fuit pa-

gtatiam fäiendüü eü ex Dueucer. cap,

ralvtici reftitutio ad fanitatem.

18. I5. & Exod. c. 20..18. populum

j Opera |

Qua dedit mibi Pater. ) Qui facit

Hebrzorum quando ei in deferto le-

- enifi,

-

gem Deus dedit pre timore , & ter-

mirabilia folus, Pfalm. 71. 18.

— d

d

* Ut perficiam ez.) Quorum perficien-

rore fonitus, & lampadum ignis pro-

dorum poteftautem mihi dedit.

cul ftetifle, nec aufum effe ad Deum

) Ut uii

Quiatp[a opera, &c.) Non eft inu-

accedere , fed petiiffe mediatorem ali-

xrecipt a

fe oftendam.

tilis repetitios nam modus hicloquen-

quem , quem fe audituros funt pol-

u

: Joannis tt*

A

di fuam habet emphafim ; quafi dicat;

liciti. ,

orum verba cum referret

INon verba , non voces, non homines,

Moyfes

b

omino, refpondit fe admit-

tere pactum & populi poftulatis an-

àni ad fidem

fed. ipfa inquam opera, non qua pro

quamini,

me alius , fed quz ego ipfe facio te-

nuere, promifttque fe locuturum per

videretur t«

ftes mihi funt.

mediatorem.quendam , ex lege , ut

Quia Pater mifft me.) Quod (im

XDei

fi eum non audirent , ultionem de

afle, ilum

iis fumeret.

Porro hic mediator

iodo fahri

Filius a Patre miffus per incarnatio-

nem ad munadi falutem ; cum enim ef-

Chriftus erat , jam ex his facile per-

ide.m volui ,

fet evidensilla fieri non poffe nifi di-

cipiuntur, $us hic habemus , ut pà-

vinavirtute, & a Chriíto ad hoc con-

tebit ex iis que fubjiciemus.

perat illelaty

gt & i

firmandum , quod effet. Filius Dei ,

Vocem ejus npn audiffis , &c.)

Dixef-*

adhiberentur , & Deus miraculis men-

rant Hebrzi citato cap. rg. Deuter.

ni ;p-malu-

dacium confirmare non poflit , eth-

n. I6. Verem ejus nor andiam , &$ ignens

d &ile

caciter illis Chrifti divinitas probaba-

hanc non videíbo. Alludit ergo Chri-

tur.

*

RLIS a-d hzc verba, &fenfus eft - ob-

fuper n

(0987. Teffimonium perbibuit de me,)

tinuiftis quz per patres yeftro$-olim

bus prelüt «

In baptifmate , cum dixit Hrc ef? F;-

pretiinore petiftis, non enim vocem

il s qui mit

er intertan

lius mens dilelius, & n facris Scriptu-

horribilem Patris audiftis , neque ter-

ris , de quibus dicit n. go« Seruzai-

ribilem ejus fpeciem yidiftis , verbum

er extetioffm

niv Scripmra: $ &c. qua tefimani:gm per-

tamen , & paítum ejus ad quod vos

bibent de me.

Et in operibus admi-

obligaftis non feryatis.

Promififtis

Vos aute

randié , qu& au&ore Patre , & fimul

vos audituros prophetam illum de gen-

s id

cum Patre faciebat.

te! veftra , quem ille mitteret , ac ver-

g do0r

Neque vocem ejus unquam asdifHis €fe.)

bum , & pa&um ejus non manet in

eiïet L

al

Locus valde obfcurus , qui proinde

vobis , quia quid promififtis non im-

lm eum COU

varie explicatur. Omiflis duabus pro-

pletis:

" dæmonmm

babilibus Ribereg, & Maldonati in-

38.

Quia qu&:ri mifz ille , &fe.) Qua?

p

d

terpretationibus , mihi pre& omnibus

fi dicat ecce enim ego fum quem ille

oteül

illa probatur, quam aifert T'oletus

mifit, & vos mihi non creditis , fi-

ddi p

in commentario hujus Joci- . In cujus

cut polliciti effis.

—

À

r

QK

5

4 ^ EVA

NG

ELII SECUN'DUlM JOANN.

!]

39. Scrutamini Scripturas, quia*yos putatis in ipfis vitam

g N

£m

g2eternam habereï,

3

& illae funt-, qua ;e&imronium perhibent de

trem,, el

me.

1316. Sl '

40. Et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis.

« deme

4I. Claritatem ab hominibus non accipio.

*

;

"

q. 5

42. Sed

þ—

mels cré

vobis.

cognovi vos, quia dile&ionem Dei non habetis i

1

43. Ego veni in nomine Patris mei, & noi

1 f»aäcepiflis me

| :

fi alius venerit in nomine fuo, illum accipietis.

Quinu

. 44. Quomodo vos poteftis credere, qui gloriam ab invicem

useritis2.-

tilia; f

lIt

Cor.

äilcc"ipiþis) f:--& gloriam ; que a folo Deo eft, non q

e

4j No-

us t

43

fi ptis :

39) Serutamini Scriptaras , &c.) In

pterea fic locutus fum , quia vos dile-

&ionem Dei non habere animadverti,

Buisqu.

Gr&co elt , £eovzyrs , quod eque an-

LE

ceps eft ad Latinum , : cum polflit effe

& optavi vos ad fidem in me

3 & di—'

indicativi « imperativi modi.

Si fit

lectionem Dei adducere.

por

indicativi , fenfus erit : Quuid. nobis

3. dm nomine Datris mei. ) Tzi;l-

L.« D)of

yrodeft quod fcripturas fcrutamini ,

uam Filius a Patre Deo miffus.

cum ille teftentur me eífe vitam , &

Nonm accipyis me.) Non admittitis

b

falutem hominuim , & vos nolitis ad

me tanquam Chriftum Dei Filium.

3. Etf

me venire , ut hujus vite fitis com-

$; alius venerit.) $i quifpiam alius;

a, Qu

potes ; fi fit imperativi , fententia

ac nominatim is , .qui dicitur Ánti-

erit;legite , excutite , diligenter exa-

chriftus.

3. 9üb

minate-fcripturas , & protunda illa-

Venerit.) Pro Chrifto Salvatore fe

li (uis

rum myfteria , multa & clara de me

gerens , ut revera veniet.

L]

teftimonia reperietis. Uterque fenfus

In zómine fi«o-)

Privata au&ori—catf:;

:

probabilis eft & fuos habet affertores.-

non miffus a Deo.

i

Quia putatis.) INec vOs fallit fen-

lilum accipietis.) Sufcipietis

tentia-

ftum , & illi adherebitis.

s

Yilatorem

80 itduser

Vitam aternam babere.) Putatis in

44. Quomodo poteflis credere , &fc. )

facris fcripturis inveniri poífe oratio-

Aperit caufam cur Antichriftum po-

*üm copf

nemobtinendg vite , & falutis &ter-

tius fufce

,

"rtam )

nz.

Meffiam.

pturi fint ; quam fe verum

0lo Da te

Teffimonium þf;*hiämt de:e.) Quod

Qui gloriam ab imvicem accipitis.) Ju-

ego Jefus fim verus Meflias & Chri-

dzi prafertim. Scribe , & Pharifei

m opini

ftus mundo promiflus.-

videri volebant apud alios fapientes;.

5. Ni'j,

983 f n

CAT. Claritatem,) Occupatio eft, ne

prudentes , & legis obfervatores. Mi-

dicerent : tu preclara de te ipfo prz-

nui autem mirum quantum arbitra-

Yceffe üt (

dicas, eaque variis teftiinoniis con-

bantur eorum exiftimationem , fi a

Q ïKC'erem

firmas aciprobas , & visad te venia-

Chrifto .difcerent. , & ejus difcipuli

RUET]

Cafitie

mus ut domineris no.is, & rex Chri-

&

fierent, quem pauperem effe videbant,

Rmnmo

ftus agnofcaris , & inclytus fias.

& nunquam literas didiciffe. "T'ime-

? o i,

Claritatem. ) 3-9"?60, gloriam.

bant etiam,ne minus legis obfervantise

Ofhnem v

Non aceipio.) Non requiro. -

tenaces haberentur , fi fequerentur-

Indo

&Ore i

&

[

42-- Sed cagna?i vosr, Gc.) Sed pro-

LLEUTER

0

Chriftum , quem l?gem ; & Sabbati

46' 'Cl' edh

i

RE EL R

n

CAPSUT V VYL

-

439

fis viam

hibent de

45. Nolite putare, quia ego accufaturus fim vos apud Pa-

trem , eft, qui accufat vos Moyfíes, in quo vos fperatis.

h

26. Si enimcrederetis Mo

yfi, crederetis. forfitan, & mihi:

£ de me enim ille fcripfit.

g Gen

47. Si autem illius litteris no

i x

habets i

meis crede is? :

n creditis ; quom-odo verbis

I9. &

C AP- UT 'VI." :

m

49-IO

fl me:

Deut.

) invicem

uingue panibus , &? duobus pifibus fatiat quinque "Virorum 1815

millia; fugit «colentes ip[um facere regem* fuper mare ad difci-

znts?

fulos "vento agitatos ambulat ; de pane celefli docet , quodque ipfe

j N-

manepasnt

fit panis vite , &^ caro ejus cibus quem oporteat manducare : [an-

ia vos dilt*

guisque ejus potus, quem oporteat bibere: quidam difcipuli of-

nimadvcr!i»

fenfi ejus Jermone deferunt ipfum: 4pofloli autem cum &o

I

permanent., quorum tamen unum dicit e[fe diabolum.

a Mat

,'i.' ) T;m-

1.4 ])Oft heec abiit Jefus trans mare Ga

:

lilææ , quod eft Ti-

) mijïus.

beriadis:

I4-13

; ajmictitis

Marc

i Filium.

2. Et fequebatur eum multtudo magna, quia videbant fi-

632

L

fpiam alius;

gna, qua faciebat fuper his qui infirmabantur.

Lucz

etur Anti

3. Subiit er

lis fuis,

go in montem Jefus & ibi fedebat ;um difeipu- 9. 1o.

lvatore ft

*

4. Erat

.Ju&()fiütc,

.riguc hr

violatorem putabant. In animum er-

erederetis utique , . cum fit in Grzco

go induxerunt potius non crederé, nec

s'mgsösa's a,v.

,'dlffag[')

eum.confiteri effe Chriftum.

De me euim ille feripfrr. ) Mlultisin

Glortam ? que a folo Deo eff. ) Quz

hrifm D

locis , peculiariter tamen Deuter c.

j f venm

folo Dei teftimonio nititur , & folis

18. 16. Ubi ait : rrophetam [ufcitabo

ipfis-rebus laudabilibus, non homi-

eis de medio fratrum fuorum , quem lo«-

w' /'fi!') JU:

num opinione.

cum videtur Chriftus refpexiífe.

pharilsi

45. Nolite putare quia ego accufatu-

47. Literis. ) Libris.

rus fum. vos.) Qua(li dicat, non erit

Quomodo verbis mets eredetis.) Quuafi

$ füPi'nm;*

.

atore N

neceffe ut ego accufem vos , etiamfi

dicat, mirum non eftfi mihi non cre-

n at

ego tacerem , folus Moyfes futficeret

datis, quem odiftis, & contemnitis,

1

D

ut accufatione fua vos reos perageret,

cum illum ametis & fufpiciatis.

oneti»

& damnationi obnoxios oflenderet.

Off bsc , &c.) Qusz hic habentur

In quo vos fperatis.) Confiditis, fpem

I.P

fe videþant!

explicavimus fupra Matt. 14.

p, Tmt

""

omnem veftram collocatis , tanquam

13. Paucula tamen notabimus illig

þbfäWmdæ

indoctore populi per legem , tutore

omiffa.

umntm—

& mediatore apud Deum.

Tiberiadis. ) Vocatur Tiberiadis,

feq

quia adjacet liberiadi qua eft civitas,

&

sabbïii

46. -Credttis for(itam.) N erti potuit,

L

a

449

EVANGELH' AISE'CWUND'I—-JM JOANN.

u

I'i'.: ]

/4. Erat autem. pfoximum Pafcha, dies feftus

daeorum..

.S. Cum fuüblevaffet ergo oculos Jefus, & viditfét ,quiamul-

D

faneren

Tnontctr

titudo maxima vénit ad eum , dixit ad Phil

1 ppum: U nde eme-

14 U

mus panes, ut manducent hi?

Ü

ad af

.6. Hoc autem dicebat tentans eum;

ipfe enim aciebgt ,'quïd

ä

effet fa&turus.

r

r F

pharna

.3. Refpondit ei

Philipp'u$; Dücedtorüm denariorüm'-panes

non fufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat:

eos Jef

1 M

8. Dicit ei unus e

:

x difgipul;s f:jus, Aqdreas, frater Simo-

Z

nis Petri ,

»

4

1. C

9. Ett puer un

tripinta.

us hic, qui habet quinque panes hoïrd-eac:eos,

& düos pifces; fed haec quid-funt inter tantos ?

thyi fret

10. Dixit ergo. Jcfus : facite homines difcumbere..

20. 1l

lEr'atx

autem foenum multum in loco, "Di(cubuerunt er

go viri, nu-

t V

mero quafi quinque millia.

fut ad

II. Accopit ergo Jefus panes,

& &um gratias egiffef-, -di-

0. À

ftribuit difcum

nayicula

Ibenzibu;s; fimiliter & ex pifcibus quantum vo-

lebant.-

*

diícipul

12. Ut autem 1

mpletifoar! - dixst dic

c

4

53 À

"ipulis fuis ; »Cöll»lïgitve ;

uc fuperaverunt, fragmenta, ne pereant.

Cum, ul

13. Collegerunt ergo, & impleverunt

duodecim cophinos

AK

fragmentorum ex quinque panibushordeaccis, & duobus pifci-

bus; quae fuperfuerunt his, qui manducaverant. -

[

N

14. llli ergo homines cum vidiffent, quod

Jefus fecerat fi

gnum, dicebant;

eftin mundum.

Quia 'hic eft Verelprqpheta, qui vgptu;us

tür.

ventümg $

I5, Je-

I5 Rage

[ d

Cti&'xïl invü

Blg;;.) (

quaxh Herodes Te;:rarcha a fé ::ohdi;

uni Julio Roma-noþ ,« um regali .Hi-

Toute,

tam , receptusin gratiam Tiberii Cz-

fpánico..

hi illud

faris ab illius nomine ita appellavit.

9. Ef puer unus : bic qui babet [zlpaiu-

.19. fta1;,

Vide Jofephum lib. 18. antiq. cap. 3.

que panes , ffc.) Habebat fortaffe Ve-

hi i&ïig, [

-

5. Dicit ad Philippum.)Philippum po-

nales , illofque attulerat exiftimans

Vigi?"i q'xih

tiffimum alloquitur ; vel quod majo-

fe facile in tanto h

:

ominum cgncur—fu

VUUITT

ri indigeret eruditione , vel quod ef-

venditurum.

!Iït Slpiïit*fs

fet reruüm cconomicarum intelligen-

uqui thma

tior , vel quod plus cateris de victu

II. OWantum volebant. ) Ad peffe;»

TeQug

follicitus videretur.

&am ufque refectionem , ita ut nihil

V

Itl

'X

? Quj

amplius defiderarent..

Pünf.f- ) Cibariae

I4. Propheta.) Ó meopiiryg , cumar-

Al P

6. Tentans eum.) Experimentum fu-

vin, &

mens fidei ipftus.

ticulo , :le Propheta , fcilicet Chriftus

7- Diiarioram.) Denarius equivalet

T 14754 7"4

Qui venturus eft-) ö-e*e Xo'ff"of , ille,

bjj,

fm.

: CAPUT VI

44t

Ofüm

1r. Jefus ergo. cum cognoviffet, quia venturi effent, ut

& Mat

"

qumu. 3-

rarerent eum, & facereng eum regem : À fugit iterum in

! n

montem 1pfe iolus.

"

Ma3

nd'g eme-

15. Ut autem lero fa

eius 6. 46.

ad mare.

?

&um eft, def&:enderun-t difcipuli

5a.t.,'quïd

17. Et cum afcend

iffent xhävim.—, venerunt frans mare in Ca-

m panes

pharnaum, & tenebrae jam fattze erant ; & non venerat ad-

eos Jefus,

ccipiat:

18. Mare autem,

'vento magno flante, exurgebat.

er S:imo-

I9. Cum remigaffent ergo quafi ftadia viginti quinque, aut

rdeaceos,

triginta, vident Jefum ambulantem fupra mare; & proximum -

navi fieri, & timuerunt?

ite ti mefe.

re int

2o. llle autem dicit eis: Ego fum , nol

21. Voluerun: ergo accipere eum in navim, & ftatim navis

viri, n

fuit ad terram, in quam ibant.

2?. Akera die turba, quae -

ftabat trans mare, /vidif, quia

ifez, d

navicula aà/ja non erat ibi nifi una, & quia non introiffec cum

ntum vo-

diícipulis fuis Jefus in navim , fed foli difcipuli ejus abiiffent.

23. Aliz vero fupervenerunt naves a "Tiberiade, jixta lo-

:olligite,

cum, ubi manducaverant panem , gratias agentes Domino. -

24. Cum ergo vidiffet turba,quia Jefus non effet ibi, neque

cöphinüs

di-

bus ?ifCi-

*

[ um

ocerat f-

venturus , ille, qui i nobis cxpe&a-

verat Chriftus.

adbuc eo in Iocd erat , ubi ilam pa-

:

t

vgntur.ps

tur.

('401' .

Is. Raperent. ) Vio;en*

Sed foli di[cipuli ejus abiiffc

) Sibi:

6tiam invitum.

]

o 'if'FïPE'tu

perfuadens adhuc illic' effe Chriftum,

D 'Je'

- 'I

ac proinde illum quazrebat.

Ita fup-

/

Faeir.) &wxoeuot, fecefft.)

lIu montem zjfeé. folus. ) Ubi noctur-

lend4 videtur narratio E vangelifte.

Í [egali Hl

num illud tempus orationt impendit.

23. A& vero fepervererant maucs ,

19. 5^4.//2.) Stadium eftoctiva pars

&c. ) Sentus eft ,, proxime praterito

die unam tantum in eo littore fuiffe

b'ht 491'5'

milliaris, continetque paffus centum

forafieve

viginti q"inque.

naviculam , qua Apoftoli relicto do-

exillimans

Vipnti qu;nqt:e , 4ut !rfgt.nfdo 3' Si-

mino nivig:verant , licet autem fu-

nit Spirit:s finftus. fcriptores facros

erveniflent alique naves a "l'iberia-

m c;f))ncllf j

dein locum ipfum , ubi fa&tumfuexat

loqui humano more, przfertim iis in

miraculum, certum tamen turbis erat,-

xebus , quas exate cognofcere mihil

Ad pate

refert. —^

illis. Chriffum lacum .non trajecifte ,

ita ut

pihil

2I. Voleerent erpgo eum accrpere inna-

quare illam fedulo querebant.

24. Vidiffet quia fefus non cffet 1&s.)

eum t^

vim, &c.) Vide di&a. Matt. c.14.32-

o

Turba qua ffabat trans mare,j eu*

Cum diu quxfitus no

*

n app-arcget,, fu-

:zz

Chaftus

i,

Bibl. cum Cem. Menoch. RT.'V!I.

Kkk

GIW,; !

L

EVANG. *SEGUND'UM.'J;OANN-

;

Z

442

difcipuli ejus, afcenderunt in !nav'i.cuï.aso &

» D

: v-en'emht Caphar-

naum quarentes Jefum.

fes dedit:

25. Et cum inveniffent eum trans mare,

nem de c

dixerunt Qi Rab:-

bi, quando hue venifti?

5 Ia

2€. Refpondit eis Jefu

É

S, & dixit: Amen , amen dico vobis:

tm mun

quaseritis me: non quia vidifüs fi

M

u Dr

gna, fed quia manduca&j*s ex

panibus, & faturati eftis.

L

rem Auni

.27. Operamini non ci

bum, qui perit,.fed qui perma*nelt in

jj Di

« Mat yitam seternam, quem Filius

,

hofninis dabi vobis. .c Hpnc

nitad me

Pater fignavit Deus.

ä( 17- epitm .

D

quam',

28. Dixerunt ergo ad

eum: Qgid faciemus ut ppere;nurl

36. S&

sþpra opera Dei?

; 0

I. 32.

*

29. hefpon

dit Jefus, & dixit eis; d Hoc eft opus -Dei 5 ut

Vþnir adi

41.Jo credatis in eum , quem mifit ille.

-

2. 25

40o. Dixerunt ergo ei: Quod ergo tu faci

s ügni;m ;ut Vid?a-

Mrstesen g

e Exo

rnus , & credamus tibi? quid operaris?

.

41. Patres noftri manducaverunt manna 1

n deferto, ficut

&unt erant t

16.1

r€.

Danem de

fNNum.

II.7.

fcriptum eft: e Panem de eaelo dedi; eis manduca

.32. Di-

ba ex Pfal.

Pfal. .

r

us Moyfe

77.24 fpicati miraculum in naves afcendüng

lavit, teflimonio fuz vocis , &þpro-

IU et, paz

Sapi. & Capharnaum veniunt.

phetarum fuorum , miraculis velut an-

$ , non

16.20

In $

nulo fignatorio confirmavit, & com-

ücitur paui

2S. Trans mare..

1

yr:agoga Ci-

81 , fumgo

vitatis: Gapharnaum.

probavit mjittia D«o in falutem mun-

"

296. Noen quia vidifiis f£gna.) X me

di ,,& effe Meffiam.

icimus , «

28. Opera Dei.) Deo grata.

8ed Paig,

-

edita in teftimonium Evangelü, nec

M!' 'l)eïum4

ut falutem zternam voþis oblatam

29 " c;-e:idti:, Uc-) Ut credatis

confequamini,

me efle Chriftum falvatorem mupdi

Corporis m

&td quia manducaffis ,

5:.) Sed pro-

a Patre miífum.

atutis eff

rix takm" e-n

e cel p

pter utilitatem veftram temporariam,

30. Quid eperaris) Dignm

1

Reprehenduntur quod miraculis alie-

fide; quafi dicat, quz hactenus edi-

meem Vi

numin finem abuterentur, nec ex eis

difti miracula non futfficiunt nobis,

l?öP- , Cun

nec rem tantam perfuadent.

Klim vipy,

proficerent- in fide regni- coclorum.

: 33' le?liJ

27. O.pcm,miui,' non cibum qui perir,

31- Patres aofhri manducaverant man-

&'c.) ld eft nolite curam , « folici-

za,6c.) Deprimunt miraculum mul-

: ht de g

tudinem ponere in cibo corporis qug-

tiplicatorum panum, quati dicant ,

y Bim 4

PUT;S jUt

rendo, qui in ventrem vadiz, & in fe-

tu femel pavifti nos,at Moyfes toris

celfum emittitur ; fed in quzrendo

quadraginta annis multo majorem

m-, a'e/;md

cibo animi , qui non corrumpitur, fed

multitudinem in vafta folitudine pa-

- Vij y

vit cclefti manna.

Hoc longe ma-

) Catàm:

perducit comedentes in vitam ster-

nam. Hunc cibum operamini, id eft,

jus miraculum eH: , quam fit tuum.

AMynds Y

laborate , &omne ftudium adhibete,

Simulant Judzi fibi fatis non effe pa-

Mlibus f

tratum miraculum , ut iterum a Do-

3 Seg

ut eum comparetis.

l

Hunc enim.) Filium hominis,

mino pafcantur: volebant enim otiofi

ant af

paíci a Chrifto more veterum Patrum

;;j

Signgvit.l)em'.) äo*þgdcyto's ; fea-

55" Egþ.j

-

frg

UE MM r nE r ERE

*

P

C-AkP'UT" VI. x

443

Capha s y. Dixit ergo eis Jefus: Amen , amen dico vobis: Non Moy- -

fes dedit vobis- panem de coelo , fed(.Pa,ter meus dat vobis pa-

ü Rab

nem de coclo verum. -

33. Panis enim D

I2

0 Whis :

»eft, qui de coelo dgf&em?i,t ; & dat vi--

tam mundo.

|cafts ex

34. Dixerüint ergo ad e

um: Domine, femper da nobïs pa--

—ygem hunc.

*

ia

i

us: Ego fum panis vitse: f qui ve-fEcct

35. Dixit au'em eis Je

t Hpnc

-nitad me, non e

fariet, & quicredit in me, non fitiet um- 29 79

í

quam;.

upereäur

bis

, quia & vidiftis me, & non ciedidiin

| 36. Sed dixi vo

»

"

31. Omne

PU hp

d dat mihi Pater, ad me veniet & eum, qui

Da, ut

foras :

v-'eni.t ad me , non ejiciam

Kkksoz

E Quia;

uþvidga-

cum erant m deferto, vide infra n...'3*4...

panis ille, qui de c«lo defcendit , de

t fii

Panem. de c&[o.), Citantur hec. ver-

quo vobifcum fermoner.facio.

..

ba ex Pfal. 77. 24-

Pazmis vwite.) ,ViïVus ipfe , & vitain.

-

Noz Moy[es dedit vobis panem.de eelo.)

dans mundo..

24

- ld eft; paqi's,fqu-.;m' dedit vobis Mby-

Qui venit ad me

x) vfd* eff , qui cre?

B , & PW'

fes. , non tuit. proprie- de. coclo , fed

dit,habet panem hunc., nemini enint

]s velut -

."dicitur panis ccli , qui« in aere factus

denegatur credenti, paratus enim fuim

i, &cm-

eít ,. fumpto cclo pro aere , ut. cuin

me ipfum darein efcam , & potunt

dicimus , vo/weres euf..

Omni ad'me venienti. , & credenti..

Ium ff

"Sed Parer meus dat vobis panem de

Nim efuriet.) Hoc dicit Dominus,ut.

gf

at

'euelo. uerum.), éuafi 'dicat : 4Yt panis

refponderet verbis illorum , qui' di-

Ü

r erelitió

corporis mel , quem vobis Pater meus

xerant , f/ezper da nobis pauem hunc )

daturnus eft , illeeft vere de collo,quia

jem mund

Non. [etiet.. - Nam: hic. panis plus:

— de coilo proprie fumpto defcendit..

aliquid efficit quam panis vulgaris quo:

vnnl'il üwe,a

| Panem. verum. )-10» &pro». T0». ANq-

fames tantum fedatur , fitis vero nom

aQenus C'[-

5S,50y. ,. cum. a;'.tic.ul'

extinguitur ,. fed. potius accenditur.

ailum: versuo.

9 ,,ki'd eü-'f panem

diynt 2095

La]

v, Divinus, & ccleftis,

36. Er vidiflis me.) lÀ. eft , quamvis:

2

Pani: Det-)

videritis me , quamvis complura ac-

UM

p a

A Qui de ezlo defcendii.) Guuoties opus

eft,. nam delcendiz , eft prefentis tem-

ceperitis- divina. tcftimonia., ex quie

colum m*

bus facile me. cogaofcere. potueritis

Af ia

-poris , ut patet ex Grecoó ,afrwr.-a/ScZ:-

Chriftum effe Dei Pilium , mundi Sal-

Mofe m

yo», deftendens.

r

; myjorem

Vitam. ), C

leftem' ,. eternam , ac

v-atorem.,

beatam:

37. Omne quod 'dar mibi Parer,

t'fc)

jisdir p

Onge (

Mundo,) HOmïhibuä'quibufvis-nfor-

Qui: dicere potuiflent, frnoveras nos

N quunm.

talibus: fumentibus illum ut oportet.

non credituros : quare ergo' hzc fru-

P.ï-

A. Senper danobis panem bunc. )VMo-

ftra' effundis ? refpondet. efíe in tur-

non Cffü

]

ba ele&os a Deo' qui credant , futu-

l;crum 4

lebant pafci fine labore. Vide fup.

ro

f

um 0

&on

E

nunu ä]I.

*

que complures fimiles q;.u credi-

g5*

turi fu.

u

g Pa

Ego [»m ,?.zm'(f 'W')&.) Ego fum

44à XEVANGEL'II—SECUNDUL;I JOANN.

38. Quia defcendi de coelo, non ut fa

m Ne:

am, fed voluntatem eju:, qui mifit me.

ciam Voluntatjm me-

traxer)t €

39. Haec eft autem voluntas ejus, qui mifit me, Patris:

g H

Dei.. Ot

ut omne ; quod dedit mihi

, non per am ex eo; fed retuífci-

tem illud in noviffimo die. :

45 N

Dto, hi.

40. Haec eft autem voluntas Patris mei, qui mifit me: ut

omnis, qui videt Filium , & credit in eum, habeat Vitgm

j Àa

tat cter

seternam, & ego refuícitabo eum in noviffimo die.

.41. Murmurabant ergo Judai de illo, quia dixiffet :: Ego

4j Eg

füm panis vivus, qui de coelo defcendi,

:

g. KT

gMat . 42. Etdicebant: g Nonne hic eft Jefus

L

filius Jofe];h ,ï;ujus k

tüortul ü

13.55 nos novimus patrem , & ma':rem?

Quomodo ergo dicit hic:

$0. H

fanduca

6

"?^ Quia de coelo defcendi?

L)

^5

Re

4

7'.

fpond

it ergo Jefus, & dixit eis: Nolite murmur/arei

in inyicem-:

44, Tat

.44. Ne-

loco tomin

i

fuvis, &

quDeasin

d fint Cl

Omne.) Omnes hoxgxïhes cujuscun-

R

£

UIrena , q

que &tatis , conditionis, fexus.

nem juftorum.

fu/z-iteä:.) Ad vitgm. ; rcfurre&io-

beneficis a

JDat wibi Pate

r . Predeftinatione

Ip noviffimo Die.) In dierefurre&tio-

tiia telinqu

&terna.

nis , & generalis judicii.

corde al

d me 'uem'et;) In me crädec $ ver-

40. Qri vidiz F./um.) Qui filium,

-^ Réfg)

ba me: fidelibus auribus excipiet.

& que ejus funt

& contemplatur.

» probe con lder,ac', |

'er ad me t

Qzui venit ad me.) Per fidem.

n uf

Non ejiciam foras.) INon repellam a

* 4I. Ej fmm panis vivus.) Id dfixe-

ditum v

me , fed benigne excipiam.

rat fupra n. 35.

pofte veni

38- Quia dejcendi de cefo, &6:.) Af-

probut aud

num. 38.

Qui de ce. defeendi, ) ld dixerat — |

fert caufam quare non fit rejecturus

.

€os , quos Pater illi dederit.

42- 1277

us Jofeph. ) F.abri'Nazarenï?

ræiqllæ l)m

Non ut factam. voluntatem meam.)

ita loquuntur ex o

pinione ylllgi &

: Et erupt

Qu diffentanea uta voluntate Patris,

fama publica.

X

Dec celo de[cendi. ) Quafi non effet-

ptum eft h

qualem ego non habeo quidem , fed

Vi-

5* 15 ujj

vos me hibere putare podfitis.

,

Ortus ex terra, more ceterorum-mor-

üö! f dot

de fupra cap. 5. n. 50

talium , fed quafi Deus aut An

' OCet pro l

Qui mifft sme,

) Cónfonum enim eft

aliquis decclo delipfus.:

geluf "i

rationi , ut legatus fequatur volunta-

43. In imvicem.) inter vos m'tuo,

El

lütenus do

nendog 3

tem ejus; a quo legatus eft.

Non eft quod. murmuretis quafi ab-

Füm ab p

(

. Ut omze quod dedtz mihi , ö"c.)

furdum quid dixerim.

Veftro fit vi-

ür u

Phrafi Hebriica, pro €oquod dicas;

tio, ut, qug dico, nonintelligatis, nec

ne quidquam eorum , qug deditmi-

recipiatis , culpa enim veftra a Deo

Y etm f

Atroit

hi, perdam.

lumen vobis negatur-ad intelliren-

tm, &

u

Perdam.) Sicnim ego non recepero,

dum ,. & efficax auxiliu

"

m ad creden-

a "!!dtc;

fed foras ejecero , perdetur omninq.

dgm.

-

f

N

"

D

hr

— ——

u m

-

CAPUT VL

.*

445

.

44- N-emo pbieü*venire ad me, nifi

Pater, qui mifit rhe

9n1 fhe-

die. -

traxerit eum, & ego refufcitabo eum in noviífimo

docibiles^ Ifa-

Juris: *

4s. Eft fcriptum in Prophetis: ? Et erunt omnes

5 LJ

| Cj

Dei. Omnis, qui audivit a Patre, & didicit, venit ad me.

E

3:

46. Non quia Pairem vi

di: quisquam , / nifi is, qui efta.

Mat

t me ut

Deo, hic vidit Patr

em.

. IL27

l-

&t vitm

41. Amen, amen

dico vobis: kQui' Ciiedit in nie , habe: v

tam aeternam.

^

et: Em

48. Ego fum

panis vitae :

E

s

49. k Patres veltri man

& kKExo

ducaverunt räanha in deferto;,

:

, 16.13

h, oujus |

mortui funt.

dicthic:.

so. Hic eft panis de coel

o defcendens: ut fi guis ex ipfo 27

——;

manducaverit, non moriatur.

K

k k5

DN Ego"

grmutate i'

ag ——

Es

^46. Non quia vidir Partrem, 6c.) Ya-

'4.7',-

axerit eum.) lngelliäit;lr hoc

4 N-

loco nomine tractionis vis

quzdaim

citz objectioni occurrit, putare enim

fuavis , & libertatem non ledens,

poffent eos , qui a Deo docentur vi-

qu1 Deusintus erudiens ,. quam aman-

diile ipfum Deu

M

,

$

m , præfercim "?17-0-

da fint coleftia, quam contemnenda

phetas.

terrena , quantum Deo debeant pro

Nf i5 , 6c.)

.Si ipfumxcxcipit.

refurtedio-

beneficiis acceptis &c.. efficit, ut om-

44 Deo eff.) Ekx Deo nafcitur , &in

düredi

nia relinquant , & unum Deum toto

ejus Sinu moratur, ut dixit fupra e T.

n. 18-

"

corde amplectantur:

R?,rilfäi(aäa eum.) Quem fcilicet pa-

^ Hic vidit Patrem.y Hic folus vidit

Qui filfum.

ter ad me traxerit. Vide dicta n. 39.

vidétque Deum patrém fuum per ef-

confidezt

.) Quia infolentius

fentíam , & naturali facultate eum ,

45. EfE feriptum

d fe

di&tum videri poterat neminem à

ejufque omnia intuetur.

7 ) [d diXE'

poffe venire , nifi a Patre tractum,

47. Qui eredit in me. ) Qui credit

me effe Chriftum Filium Dei.

J disert

J

probat auctoritate Scripturg.

Scriptu-

Habet vitam arertam.) In fpe dum

In Prophetrs.) |n*ea parte

re,quz prophetárum feripta continet.

vivitin hoc fzculo , & inre poít mor-

i Naret

Et erunt omnes docibiles Dei.). Sum-

tem , fi perfidem Chrifto adhe

ïjt,&

ejus precepta fervavit.

t

: 'yulgi !

ptum eft hoc teftimonium x Ifaia c.

4. I3. ubi habemus , Poram nniver[os

conterens.

- 49. Panis vite.) Witam zternam

!H'nonf,ffïCF ! A

ffiios tos dottos a Domino, quibus verbis

docet propheta omnes filios Ecclefig

9- Patres veffri mwalgcavergfzt, 6c.)

interius docendos. efle a Deo& mo-

Ab effettu oftendit quanto preftan-

ut Angelm -' :

tior fit panis hic celeftis , manna il-

nendos , ut veritatibus fidei, & mo-

105 "m '!va

rum ab Ecclefia propofitis /affentian-

lo, quod imanducaverunt Hebrsi ia

2

:

is quid P

tur, & ita ad Chriftum veniant , «

deferto.

er eum falutem confequantur.

Er mortui fust.) Non enim valuit

manna eos fervare a morte corporis.

mgatiSq Y

Audivit.) luteriori auditu vocan-

etra 1

—'tem, & trahentem Patrem.

So. Hic eff panis de «wlo de[cendens-)

l jnt?lïig'n'

d

E didicit.) Quia ita audivit; utdi-

Mide di&a fupra n.53. funt enim

-—

fcat , & perfuadeatur.

ega'ääiä verba in texcu Graco.

Ls

L

445

E.VAN-G'ELIT SEC üNDUM JOANN.

st. Ego fum panis vivus, qui de coelo. defcendi.

nem, in

-

$2- Si quis manducaverit ex hoc pane , vivet,in seternums

. & panis, quem ego dabo. caro mea eft pro mundi vita.

. $& Sic

trem, &

53. Litgabant ergo Tudai ad invicem, dicentes: Quomo-

$) B

do poteft hic nobis carnem fuam dare ad manducandum?

ducayert

.$4. Dixit ergo eis Jefus: Amen, amen dico vobisi Nifi

ducat hu

manducaveritis carnem Fili hominis,

/

;

& biberius ejus fan-

' fo. H

guinem, non habebitis vifam in vobis.

i Mi

45. Qui manducat meam carnem , &. bibit me

um fan g'ili«-

nem , habet vita

zus ett hi

m æ-,ter.n-am;; & ego refufcitabo eum in lnpvii?—-

6. Sd

LT

.fmmo die.

*

reut de h

C€or.

56. 1 Caro enim me

a vere eít cibus ,& '.fäng;uiïä' mä;s ; vgfe*:

61. 8l

xI.297 eü'.'PQ-tUS.V

erat priu

58. Q;li |

64 3p

pE

»

TN

Verba; q

ONon mor iatur.) Qui c.hiffm— mandhcat.:

Nä;z babebitis vitä?n im wobis..) Nonm

Bd m

hunc panem moriturquidem corpore,

fignificat.neceilitatem hujus facramen-

tamen virtute ejus. corpora noftra in.

ti. ad. obtinendam. primam gratiam ,.

3. lum

fine mundi. iterum fuícitabuntur ad

fed.ad retinendam , & confervandam..

&l , ünitur

. xitam. &ternam & beatam.. Non quod

Senfus enim eít , non retinebitis vi-

me mihi C

aliqua. qualitasnoftriscorporibus im-

Citl meg m

tam., nec confervabitis. Quamquam:

primatur, cujus virtute fint refufcitan-

etiam per accidens. hoc, facramentum:

efficiamur,

.da ; aut quod. corpora eorum; qui

peccatumr mortale remittit., & pri-

itt explicar

" commanicarunt fingulare donum. ac-

mam gratiam. confert ,. fcilicet cum

uf lem'm F !

cipiant quo ab. aliis diftinguatur , fed

quis exiftens. in peccato mortali fo-

trani gnfu]

quia. refurrectio. fingulari módo eft de-

lum attritus bona fide accedit ad hoc:

Pt tütgg o

bira. corporibus noftris r«tione fingu-

facramentum , aytquia: putat fe. cofe

C4rbtm , g |

laris illius unionis quam per: commu-

tritum , aut quia invincibiliter igno-

t:zm I;P]/ä !*t 4

nionem: cum: Chrifti corpore acquiri-

rat. fe efle in peccato moirtali, aut quia.

of & a

mus. ÜDkcet enim glóriolum.corpus

omnino. putat fe licite ita accedere..

58' Gfcog .'

habere étiam membra gloriofa.-

Vide D. 'Thom. 5. p. q. 79. art. 3-

Xnfusef -

32. Pro munds vita.) ln Greco eft,

55. Habet Vitam eternam.

H

) Con ef:-ï

Qtifus frm ,

qytam. ego dabo. pro mundi vira. . L)abo

yabitur in vitam zternam.

Qc0 divini

ad. mortem. crucis ,, utmundus. vitam

Et ego refu[cizalo eum , &5c..) : Vide:

zternam. confequatur,.

dicta n. 50.

»

Tinititi o

—

$3- Litigabant.) Certaban

56.. Vere eff cibus.

) ld. eft » füme-

CIDIE vitim

altercabantur , difputabant..

t verbig ,

tur ab omnibus more cibi cujufcum-

atte Tliéo

que alterius corporalis, ore mandu-

Carnem [uam-) Carnem humanam,.

AcCipier vit

& quidem, fuam..

x

tabitur , trajicietur in ftomachum.

tur

)&mn-

&4-. Nif£ manducavers

ts O6.). Scilt-

Non erit tamen cibus ordinatus ad-

cet: poftquam: E;uchariftig. facramen-

nutriendum corpus , fed animam.

*tàm & Dia

tum. inflituero ,

VFere eff potus. ) Sumetur enim ad

$9 Qu ,

cepero»

& illud. ufuryandgxæq

modgm-. cuiuscünq;ug" alterius potus.

5 tnpor

1

447

4€ AcP^U X E

nguiä'

- :'5"71-1 Qui ;*manduca.t meam carnem ,

Bbibit meum n

nem, in me manet, & ego in illo.

?

H

tht

$8. Sicut mifit me vivens Pater,

& ego vivo. propter Pa-

opter me.

H

Quemc*-

trem, & qui manducat me, & ipíe vivet pr

$9. Hic eft panis . qui de ccelo defcendit.

Non ficut man-

dunt

bis: Wf

ducaverunt patres veflri manna, & moituifunt — Qui man-

"1

ducat hunc panem vivet in ceternum.

*

jus lu-

N

^ 6o. Hzec dixit in fynagoga docens; 1

n Capharnaüm.

/ 61. Multi ergo audientes ex diíci

d

pulis ejus dixerunt; Du—-

rus eíthic fermo , & quis poteft eum audire?

62. Sciens autem ]efus apu

d femetipfum ) quia murmura-

mn(mf'

F

rent de hoc difcipuli ejus, dixit eis; Hoc vos fcandalizat?

7 SUP

?USy Vete »

.63. Si ergo videritis m Filium hqminis afcendentem ubi

»

3. 13-

erat prius?

64. Spiritus.e

ft, qui vivificat caro n&n prodeft quidquam :

) Q;IE

ta funt.

d

verba; quae ego : locutgs fum vobis , fpiritus; & vi

hg. den.

uml

TOR E

sfacramene

) mtiam [

$7. Ip me manet , 6f ego in ille.) Id

Non /imf mauduc'alv:rufzt.) Vide fu-

grvandate

eft , unitur mihi, & ego illi , inti-

pra n. 49-

me mihi conjungitur ; caro ipfius

63. Durms eff bic ferme,6c.) Incre-

iocbitis sl

carni me tnifcetur, ita ut unum quid

dibilis , cujus ver

í

itateng ne.mo facile

Quamquam

efficiamur.

Hanc intimam unionem

fibi perfuadeat.

pamenture

ita explicat Cyrillus lib. 4 c. 17. S/e-

—Et quis potof eum aud.

ire?) Intole-

p, & -

uf )e-m'm ff o quis liquefhäæ €er& Aliam

rabilis ;; & quem nullius aures non

eilicet U

ceram infuderit , alteram cum altera

horreant.

mol'.tali d

fo; ex

per totum 'mmmifcmt n'eæfä eff : f£c g.ui

62. 4pud [anetipfum.) Yn feip

'edit al hot

carntm 4 6 fanguinem Domini recepit ,

feipfo, & nullo referente.

qtat feco -

cum ip[o ita conjungator , ut CLrifdus 1

Scandalizar.) Offendit.

i -

tilïh mqulæ

ipfoó , €9 ipfe im Chriflo imucntatur.

63. S1 ergo videritis , €fe. ) -Quafi.

58. Sicut mifit mevivens Pater, 6fc.)

dicat: Quid ergo dicetis cum meviz

d aCCCdH.e"

Senfus eft, ficut ego ut homo , quia

deritis in cclum virtute propria afcen-

j

q Uv

nj

miffus fum a vivente Patre; id. eft,

dere? An non credetis tunc me Deum

elfe, ac vere, & fine arrogantia hec

j

Cool

habeo divinitatem Patris viventis hu-

manitati mez unitam , & vivo pro-

dicere potuiffe ?

lunc intelligetis

5;) Vib

pter ipfum ; humanitas enim meaa

Cc-

potuiffe carni fug virtutem vivifican-

di dare , qui potuit eam immortalein

cipit vitam ab ipfa divinitate , &

in fummo cclo collocare.

*

g,f

Patre. meo : ita qui me manducat ,

T2

jcum-

accipiet vitam a me ,. quia mihi uni-

64. Siirstus eft , qui vivifícar-) Qu

"

grt É

pl —

tur , & in me manet, Sermo eftnot

fi

dicat : Non omnino male , & im-

Wt -

perite carnem vivificam effe. negatis;"

&omZCh

de vita.gratie & glorig fola , fed

Mdïmlws d

etiam & precipue

e vita eterna.

nam caro mea per fe fumpta, mon

M

59. Qu de celo defcendir. ) Prate-

habet virtutem vivificandi , fed quia

" enim

ii

[ riti temporis , x«ra/2ec.

conjun&a eft cum verbo ownia vivi-

j a

i^

448

EVANGELII SECUNDUM JOANN.

65. Sed funt quidam ex vobis, dui non credant. -

.Sciebat

enim ab initio Jefus qui effent non credentes P & qUIS tradi-.

l

/ïd N

turus effet eum.

66. Et dicebat: Propterea dixi vobis , qma nemo. poteiï:

: itfus d

- yuato botr

venire ad me, nifi fuerit ei datum a Patre meo.

l

fit loqn

67. Ex hoc multi difcipulorum ejus abxerunt retro, & ]am

á

non cum illo ambule bant:

audi

)

68. Dixit ergo Jefus ad duodecim: Numquid, & vos vuls

ïq

abire?

69. Refpondit ergo ei Simon Petrus: Dorrine: ad quem ibi-

muszk verba vitae ze:ernae Fabes:

0f

z Mat

1

VO

16.16

o. 1 Et nos credidimus, & cognovimus, quia tu es. Chm—

Marc

üus Filius Dei.

doe inte

?. E.

$. 2g.

71. R efpondit eis Tefus ; Nonne ego vos daodemm elegi,

Luce & ex vobis unus diabolus eft?

pleria

9. 20-

. Dix

72. Dicebat autem Judam Simonis Ifcanotem ; hic enim

erat tradxturus eum, cum eiet unus ex duodecxm.

em hx

QIS-

4 Ner

d palam

CAPUT

]

fican:e ,& ipfatota vivifica fa&zt eft:

rum , quia mox excipiuntur verfu fe-«

quemadimodum mel,quia ex natura fua

quenm.

41A

Ml

eft dulce, omnia qutbus adtmfcetur

gam non cum ;l/o;mäalgäan..) Non

n

dulcia tacu:.

amplius cum illo verfabatur , illum

hiij

):

Verla mea fpiritus | ffmr & vita, 6e.)

non comitabantur nec fcquebantur.

"Jdar

Non funt mt'-lhgcnda de tali carne ,

69. Et nuos.) Do&rina mea offenft.

SSRELSEES ISSINNDAT

PEI' ()pmda

qualis eft aliorum hominum , fed de

Vultis 4&ire? ) A me, & aIxos do-.

Jig] ]

«arne conjunca divino fpmcux ; nec

&ores quzrere.

Pl

de carne, que comedi non poteft nifi

69. -4d quem ibimus-) Si ce relmqul-

2

[2 !

mortuafit , fed de carne viva,

adeo-

ThUS.

34 llbl & m

que vivifica propter unionem cum

Verba vit& &terma bales. ) '"Yu folus

f iritu.

habes verba, que doceant certam ra-

pitis

6$. 4b xrma.) Ab eterno; ut Deus.

tionem aflequendz vitz cternz.

.4;;

*-

Yi

66. Propzerea , &fc. ) Quia fcilicet

cente te.

7O. Credidimu:.) jam dudum do-

TEtg ane

funt quidam ex vobis, qui non cre-

Mif

.dunt.

ZI- Nonmt ega vOs :lrmJeczm elgi, Es c.)

"'S 505[16 ,

Quafi dicit

: INon omnes credun: £

—3

" Déopy,

Dixi vobis.) Supra n. 44

Petre , ut tu exiftimas.

]

67. Ex bec.) Scilicet tempore.

f bmt

Diabolus eff.) Peffimus eft, dmbo-

mblfCum in

Difeipuiermm cjw.) INon Apoftolo-

licus homo & fatanicus.

E

-

N Bd 17 CG

d

E

p

**1* : -2'*,*, E

x*

*

E

449

D

*

yclebat )

CAPU TOVYIE:

t H

E '-'Scimaþegi'æ feflum quafi in. ccculto afcendens. c;'»önm"n'ciyf deoc

V

ipfius do&trina Sfudeos , quod ipfum injufle calumniarentur de cu-

yeft v

ato bomine [abbato ;. [rtientes ad. fe "oocat, 9 .de ipfo turba va-.

*

rie loquitur ; minifiri, qui ad eum apprebendendum mi[fi. erant ,

," &m

audita ejus predicatione collaudant ipfum, fed &.

ANico

d

"

; vülis

, nále audit a. Poutificibus , &

L

*

us ipfum dgfgüäens

Pbharileis.

*

hJ

jem jbi-

-Y10f hzc autem ambulabat ]efu'—s in Gafi'llæam ,non änfm

volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant euin Ju-

Y

; Chri-

daei interficere..

'

; 2. Erat

eLev,

y elegis

autem; in proximo

-d"ies feftus Juc.ïæofum, & S&?no-

23.34

phegia.

*

-

4. Dixerunt autem ad eum

f.'ratre'sk Ej'us: "Tranfi hinc, & va-

ic enim

de

L

A

"

in ],u-.dï'ægm. ,ut & difcipuli tui videant opera tua, quae fa-

cis,

4 N

'emox qfu-ïppe-i-n- occulto quid quamfacit, & quseritipfe

m paläm eü"g: ífi haec facis ; manifefta teipfqm. muqdc..

E

x

^

ren

PUT.

f

-

.

,--

s

MQ?&M:* m Gï;fg.ilam.y 5 Obam-

- Difoipuli tu£.) Mi qui mJudæa do-

i vet.fü i'c.-

IA

bülabat Galileaim ; &

z

Grinz tue. ftudioft funt.

ii ) N

-v r?; g

Opera qta facis.) Opera acd*mi'xahdïa;,,

DuAaje $ ) 2 Galilea.

que'facere confuevifti-

"f , i"um :

Is judaam-) 6» 77 Isdaía i 7dae,

ueblhwr' !

per oppida, & vicos Jude.

4« Nemo amappe im oceulto, 8':) AI-

a iaf

/ "uda:.)j Jjud&oru

loquuntur eum. tagquam honoris &

( alios 0*

be . Pharifzi.

m principes s Scertif-

glorig cüpidum , quafi dicant: Nemo

t O*

qui notus hominibus ,. & manifeftus:

QW ezopegia-) De quo Levi

Ll :)"

w',eliiqu*ï' .:

54. ubt & modus feftum bunc cele-

effe cupiat, facit in. occulto opera: fua;

du palam effe.) Omnium. ore cele-

« Tufoh? 3 -

brandt däcriþitug* ufque ad,vfï*nem Cs

itis;

"

brari.

sF bec facis.) Id eft , quandoquidem

i(7

| ,;wnw |

-8. Fratres ejus. ) Confanguinei B.

hujofmodi mirabilia facere potes , cur

n

Virginis aut etiamin Jofephi. E7 ezi»s

lates hic in. Galilea?- ,

ludum

eonfuctudinis eripturarum appellare fra-

d

1

zgres aquoslibet ca;zf/mgx'inaos, 6 cogna-

Manifefla te cpfmm mundo.: ) Quod

Bionis propinquaoy , ut ait D. Auguft.

fiet , fi im Judgam ad- folemnitatem:

Ftt digf';gt')

gelini ?

Tranff biac.) Digredere h-i.-nc-:j , veni

homi»um- co

afcendas , ad: quam fre

quenti flimus e;P.:

nobifcum in Judeam.

:

ncynfus,.

lh

-

^

d &fbo' 'ï

.Biäl.;mm ?em. Menoch. T.

u

4

456

EVAN GELII SE

CUNDUM ]OANN

s. Neque enim fratres ejus credcbant in eum.

"]

6. Dicit ergo eis Jefus: 'Tempus meum nondum advemt

tempus autem veftrüm femper eít paratum.

plürt ,

15 P

7. Non poteít mundusodiífe vos: me autem odit: qu1a ego

fit, a

teftimonium perfhibeo de illo, quod opera ejus mala funt.

16.]

8. Vos afcendite ad diem feftum hunc, ego autem non af-

-

fed gju:

cendo ad diem feftum iftum; quia meum tempus . nondum

D

impletum eft.

doGrin

9. Hzec cum : dixiffet, ipfe manfit in Gahlæa/.

Io. Ut aütem afcenderunt fratres ejus, tunc & ipfe afcan-

18Q

QUi aut

dit ad diem feftum non manifefte, fed quafi in occulto,

& injuf

1I. Judai ergo quærebant eum in die fefto, &. dlcebant?

BO

Ubt eft ille?

I2. Et murmur mul:um erat in turba de eo.

ficit lg

Quldam e-.

nim dicebant: Quia bonus eft Ali autem dicebant: Non,

fed feducit turbas.

Besocmetysccnue

-13. Nemo tamen pa am loquebatur de 1110 propLef metum-

]u daeorum.

Hj Dit

14 ]am

ditm feft

fatur, (

Cüum C0

Yénit hr

s. Neque fratresius credebant n eum. )

9. Nen 4[2:14!0) In Greco eft, Nez-. .

I$. Mi

dum a[ceudo , 80 üyaTalye.

Pharifei,

Credebant aliquo modo, fed non per-

fe&e, nec Jefum contemnebant, aut

Meum tempm) Cum afcendam ma-

qu * ed;

in pericula conjiceré volebant ,

fed

2is opportune ,

& minore cum peri-

Ventar h

Ccupiebant eum Jerofolymám profim-

CUO

Yiti Yitters

fci,

ar'*umenn

patrare miracula , a facerdotibus,

Nendum mzþlet;mz eft. ) NJondum ad-.

Pnncnplbus illum. recipi canquam

venit.

ptls

Chriftum, ut 1pfï commodi , & glo-

IOo. Aez mamfþ'e) Iti ut doceret,

: Cnm hton

rig, ut propmqul, & confangumel,

& miraculafaceret , fed fine ftrepitu,

4$ non fr.

Jaus

"tém cuim

effent participes.

aut fignificatione prefentix

6. Tempus meum zondum mlvmzt)

cis feoftendens, ut cederet

É

J u-

If )Mm

deorum.

UE

YT

'"T'empus fcilicet opportunutm. ltslice

II. 74dei.) Judeorum prmc:pes

q"æ 1Pyn

diceremus , per-me mom 9- ancor tempo

H

: heg,

d (mdare

Ouerebant eum.) Perfuafi eum ad-

fore , quemadmodum adeffe confuc-

I( S'4

Tempm fvefmm jämper efl paratum.)

verat.-

«tere ö*[

Voscum libuerit ire poteítis , neque

12. 9- adam. dzceäzmt, quia 60):;1:

Credulitite

vobis, ut mihi parantur. infidim. .

e/f, 6c. ) Mulntudo dicebat , Bonus

e] le'e üat

7. Nen potefft mundus odiffe vo;.) Mun-

ef :

Princtpes & facerdores dtreäæmt,

dani hommes, & mali non. oderunt

eeducit. rurbas.

'1ta Chryfoft.

CDGm/"t

I3

v0$, quiá eis non refiftitis, aut con-

. Nemo palam lo5 /nebz:tur de il[o. )

, Bicbii.

tradicitis ; me autem oderunt , qum

Sc111ccc honorifice laudes ejus exe-

M

eorum fcelera reprehendo.

quens, ne Principes irritarentur,

t e

E l )[01'[]

ä

r

*

[]

cae N

45t

,

L

| 14. Tam autem die fefto

*

V&nit: :

mediante, afcendit Jefus in tem-

plum , & docebat.

I5. Et mirabantur

a

Tudsei 5di"centes; |

Quomodo hic litteras

jf

tia gO

fcit, cum non didicerit?

16.Refpondit eis Jefus,

yon d

& dixit: B/ïea do&rinaxnon- eft m&a,

.. fed ejus, qui mifit me.

i

e

ondum -

17. Si quis voluerit vo

luntatem ejus facere: cogd,ofcef'cï-ä

L.

do&trina, utrum ex Deo fit, an ego a meipfo loquar.

.18. Qui a femetipfo loquitur , gloriam propriam qusarit:

aícen-

qui autem quaerit gloriam ejus

,-qui mifit eum, hic Veraxgü,

-

)

.& injuftitia in illo non eft.

:e.bant?

5 Exo

19. » Nonne Moyfe

S

X dgdit vobis legem : & En»e-mo ex vobis

24. 3-

B dacit legem?

idam e-

- Non,

*Llla,

26.")56' Quid. ; [L;;P

Ls

tnecum

1'4.4 Die feffo m?dian'te. ) Circa me-

quä deüituti, Vfalutaria nþn cogno-

fcant. -

" dium fefti, quod per o&o dies cele-

m

bratur,

die enim octavo addebatur

n ego a me z'p]; loguar.) Humano

fe(tum collect«.

Quarta igitur die

fenfu, an vero ex mSeunte Dei Patris.

d

venit Chriftus in templum.

8. Qui a femeripfo loquitur. ) Qui

I

a Deo miffus non eft, fed ipfe doctri-

Mixabantur /Judar. ) Scribg,

)þe&v V s

Pharifei, & Principes populi.

ng fue auctor, & inventor eít, pro-

)

uo odo bic lirteras [cit, €/c.) Fa-

pría auimi fui.commenta pradicat.

:

.dam m

tentur Chrifti concionem doctam, &

ui querit gloriam ejus, qui mifít

viri litterati fuiffe, inftructam variis

emm, ) Gui nihil aliud pre oculis. ha-

cum pett'

ar

5

cumentis ex facris 1ict;F?s deprom-

bet, quam divinam gloriam.

)t;düm i

pus.

À

Verax eff.) ln dicendo, quia Deus

Cuns z

on d;:d:'refif. )

Sciebánt fcho-

non honoratur mendaciis.

t (iocem!

las non frcquentaife, fed fabrilem ar-

Et imjuflitia iz. illo mom eff.) Fraus

j &fepim'

*tem cum Jofepho exercuiffe.

omnis, àc dolus abeft a moribus, &

16. Mea declrima mom eff mea , &c. )

* fd eft,-non a me ipfo loquor, fed

lingua ejus.

Injuftitia enim hie acci-

3

pirur pro imp

oftura , yeracitati con-

" que a Patre audivi , ut docerem ho-

traria.

:

,dnc;pes..

mines.

fam 17

Jq7. Si quis vol«erit volustatem ejus

19. Nomme Msyfes dedir volis legem ,

facere , & ) Qui pertinacia , & in-

&c. ) Cum fe véracem, & juftum di-

j; contut"

xiflet, arguit nunc fudzeos transgref-

credulitate depofit1, Dei. precepta

m

"fervare ftatuerit, & fe illius fgbjece-

fionis legis, quia fcilicet cum quare-

i, funst

, rit voluntati

D

bant interficere, cum les vetet inno-

, Cognu/cetx,«

&e. ) 'Intelli*gec facile, &

centem interfici.

Xc] certe li')quit!ll'

; d!

de transgreflione lcgis materisli. in

f

percioiet, quippe bene difpofitus, an

j il

!

doctrina hec . a. Deo

1(t, an non;

cireumcifione , de qua intra n. 22.

-donec eos malitia exczcari, & pec:

quafi - dicat.

"Mos. totics fabbatum

; 6j s

jenuP

cata ipforum obftare divigg luci,

violgis in cireumcifione , & ime vul-

-

s

*

*

-

45'2

EVANGELII SECUNDUM JOAN

« Sup.

^90. c Quid me queeritis, mterficere'? Refpondit turba, &

ï

s6. El

5: 18-

ixit:

Daemonium habes: quis te quaerit interficere?

.vere C0

Unum 0pus feci , &

p 5

21. Refpondit ]efus, & dixit eis :

omnes miramini.

rlt, ne

a8. Cl

P Lev

22. Propterea d Moyfes dedlt Vobis c1rcumc1fïonem ( non/

1

12. 3. quia ex Moyfe eft ; « íed ex patrlbus) & in fabbato czrcumm-

æi

me feitis

« Gen ditis hominem.

wems (

17.10.

:23. Si circumcifionem acmplt homo in fabbato ut non fol«

29E

vatur lex Moyfi: mihi indignamini, quia totum . hominem fa-

j Q

-num feciin fabbato.

illum ma

f Deu

24. f Nolite judicare fecundum faciem ,. fed ]uffum Jnd1c1«

i. D

1. 16. ym - judicate.

Chll hh

25. Dicebant ergo quidam ex jerofo ymis: Nonne hic eft,

th facit

4

quem qd'ærunt 1nterf1cere 2

3. N

-26. Et

^ & mifen

-

- fent eun

£is mterf*ïcere, quia fem el fanum feci

Ef iz labhate circumciditis äo)mnem 3

3.D

hominem in die fabbati:

Probat Chriitus fe non violaffe fab-

fum, &

Facit legem. ) Servat legem:

batum fanando paralyticum. — Argu-

QO. Refpondiz furba.) Quæ ignora-

mentum autem eft hujusmodi.,

Si

bat quid Pharifzi in Dominum ma-

nafcaturinfans fabbato, continuo fab-

—.—

chinarentur, & fibi immerito convi-

bato proximo . illum circumciditis, &

titt Quod

c)um dici putabat.

medxcamentum vulneri apponitis, ut

tillum4

$s

Démonium babes. ) Infanis, & dz-

PärS COl'pOi'lS fanetur, nec tamen- pu-

Corim, &

tatis vos propterea legem folvere.

münemüxgante contra yveritatem nos

hquentem

homicidii meditati accufas. :

Cum autem ego non vulneraverim "

Arntintem

2I. Re/þandit ]e]ks.) ld eft, fubje-

quod fitin cireumcifione, fed fanave-

Wovéant

cit, non enim ad convicium refpon-

rim, non partem corporis, fedtotum

étd

hominem , cur vobis legem violaffe

dlt, quod patienter tulit, ac fprevit.

^ Won el v

Unsm opus feci.) Unum miraeulum

videor ? magis enim fervile eft vul-

uem, Ms

feci, inter alia, cum paralyticüm ad

nerare, & medicamenta apponere.,

Ts feimng

quod ferro, & manu fit, quam fa-

probaticam pifcinam fanavi.:

g þu

Mirvamini.) Vérturbamini, tumul-

nare, quod folQ verbo a me factum

€

ICünt: N

tuamíni , quafi legem fim transgref-

:

cmmg D P

fus , cum illum fanitati reftitui.

22. Uf non folvatur lex- Ma)þ'.) Ita

*

ut non folvatur, particula enim, wz,

92. Proprerea. ) Conjun&tio hzc

POnderl p(

caufalis jungenda eft non ei quod prz-

eventum fiïmücat , non caufam.

Utruque 1

cedit ,. fed ei quod fequitur, prepterea

iaress Bo d. ) Toto corpore z-

quia ex Pairibus eff. . V.t fententia eft,

grum , pamlyü omnibus membrls ca-

ity ag exy

Rcttren

Moyfes tradidit , & præfcnpüt vó-

ptum

m m

bis circumcifionem, cujus tamen ipfe

24. Nelrte Judtmre femndum facæm.

inventor non fuit, fed in populo Dei

Sed tota re penitus, intimeque per-

MIem, - tra

fe&a judicate.

;

ufu receptam invenit, traditam ab

Safilles

antiquis Patriarchis, Abmham, Ifaac,

25. Noeaune hic ef , quem qudrunt n-

Jacob. -

zerfctre » ffc.) Mirantor ]erofolymx.

It fuds.

lAm

um

as

f l—

'.*'C'/A PUT VIt.

453

ba ) [:/

"66.

x

Et :ecybewpäalam 1öquitut, & nihil. ei &ïcii-ht; 'Numqgidx

J wvere cognoverunt principes: quia hic eft Chriftus?

,&

T

'az. Sed hunc fcimus ; unde fit: Chriftus autem cum vene-

"

rit, nemo fcit, unde fit:

efus in templo do c»en's'* , ;& dicens : Et

! (noä"

28. Clamabat ergo ]

me fcitis, & unde fim ícitis: & a me ipío non N*venni3 fed eft-

.rcumgi-

verus , qui mifit me, quem vos nefcitis.

yon ol

E

Ego fcio eum, quia ab ipfo fum, & ipfe memiüt

20« Quære

bant ergo eum apprehendere: & nemo mifit in

l

-t

nem ",'fa-

illum manus, quia nondum venerat hora ejus.

*

?1. De tutba autem multi crediderunt in eu

m,& dicebants

i*r jndici-

Chiiftus cum vener

"

it , numquid plura .ü-gvna faciet) quam quam

hic fï&,j

hic facit?

2. Au

dierunt Pharifzei türbam murmurantem de illo ;hæ,c:

"

& miferunt Prineipes , & Pharif2ei miniftros, .u.t appreheg&e-

nl

rent eum.

modicum

punintm. )

/33. Dixit ergo eis Jefus: Adhuc

þltem pus .vgbifcum

qui me mifit.

jaffe Pab

fu:m9 & Vadg ad eam j

V Angr

d. 9t

34-8 Qflæ-

MVEPSDUU.

xino fb*

aliquïd*häbererfupra id Xquod ipfi de

:ciditis j

'tani duod cum Principes paulo ante

eo fciunt; ideft, effe Filium

onitis , U!

Chriftum ad.cedem quzrerent, & nunc

E

tamen p

coram, & inermem haberent*libere

qno miifus fit in íaundum.

Aoquentem, eosque magis, ac magis

^ Sed eff uerss.) Merax , & promiffa.

n folgere.

exacte fervans, quare etiam mifit ime,

xeraveïïm !

irritantem, nihil tamen contra illmn

«d fanave"

mov eant.

vt quod Patribus proiferat prafta-

27. Se

d bunc fcimus , 5': ) At hoc

ret.

Vide Roman. I15. 9-

fedrotum

non eft verifimile, hujus enim Pa-

29.. o ipfo fum.) Per ganerationene

g V0l

hlius ejus.

i dl vl«

'trem , Matrem , ac Cognatos paupe-

res fcimusin Nazareth agere.

30- Qnáretant evgo e

um dþþi'äbendä- '

am)(meïel

Nemo fit , undeft.) At infran.42.

re. ) Crefceute femper odio in illum.

guim *

"dicunt: Nezme feriptura dicie quia ex

ne fattum

Hora éjus.) lempus paüio.nisva-P -

[e.mine David €f, de Beth/thbem cafl

el/o ,

tre conítitutum.

"ubi eraut David, venit. Chriffus.

Re-

3t. Nun-qza'd P

lurz, &fc.) N:Lmquïd.

le Iu

. Kponderi poteft non fuiffe eosdem qui

éxpeétandum, aut exigendum eft, ut

T

ufum.

iutrumque dixerunt. . Nes;o fe;t wzde

pluribus, & divinioribus miraculis fe

- fít , id éx vulgari plébis errore dixiffe,

Chriftum probet.

erport *

Videtur enim fuiffe vulgi fabula Chri-

32. Murmurantem.

) Clanculum

Rembl' j

ftum fimulatque natus £uiffet in Beth-

inter fe colloquentem , nam :metu

ó 46'1'6'771-)

lehem, transterendum in longinquas,

principum palam loqui non audebant,

& fecretas regiones, unde, poftquam

ut fupra vidimus n. 13.

7

a« p

evafiflet in viram , repente prodiret ,

Mt'ntfr 0. ) Publicos

fatellit'es.'

98. Dixit eis. ) Tam fatellitibus

W"' ""

& in Judzam veniret. -

: Doc?c fe

prgfensibus ; quam €orum Dominis

l'ew[olyim-

0.28: 4 me if/" m? vent.)

i

,,,,

z

j

*

o

-

454

EVAN GE*QLVI.I» SECUNDU*M joAk*NN-. .

M;—, V

ginfra 34 g Quaeretis me

T 39.. Ho

,& non;invehi'eltis , & ubi ego fümävdg

- eredente

13:33 non poteftis venire.

35. Dixerunt ergo

Judaei ad þfemetipfos : Quo hic iturus eft,

E. füs nond

quia non inveniemus eum? numquid in di

| EU Ex

um iturus eft, & do&turus Gentes?

fgexrvfione-mï Gen;i-

« Cicebant

s

3

|.86. Quis eft hic fermo , quem dixit: Q

uæ?etis— mes*

?

[

- 4t. Àl

& non

H

* bent: Nu

invenietis, & ubi fum ego, vos non poteftis venire?

bLev

37. In noviffimo autem 4 die magno feftivitatis ftab

at Jefus,

/.

B 4 k)

23.27 & clamabat, dicens: Si.quis fitit, veniat ad me, & bibat. ^

« Bethlehe

iDeu,

39-

4 Di

i Qui credit in me, ficut dicit Scriptura, flumina. de

"

1915 ye;

|oe Q

Joel 2,.

tre -ej.us Gyent aquag vivae.

*

« femo mil

28.

AGor

A$ Ye

2 1.

: 39'. m

[ xennt

CUA NUMMS

L

45. R

m d

-

EO

mo, ficu

abfedsibus; quï per facellites/,* quä

37- I» novi/Emo autem die. magno fe-

QT. Ne

dicebit, erant cognituri.

x

us

,

ffivitatis, ) Ultiinus dies feftivitatis

]. du eft

"Adbuc modicumtempsus vebi[cum [um.)

Scenopegiæ dicitur , AMazzs ; quia

n 4 N

Paululum adhucremporis vobifcum

non minus quam di-s primus celebrig

verfabor, velitis, nolitis.

erat, & Sanétus.. Vide Levit. 23. 36.

. hii

Vaa'o.) Vad

$; quis fiezt. ) Si'quisoptac ternamn.

Jum.

am afCendens- ad coc-

X

La

falüitem, & doctrinam fa

E

-lu-t'arem, q-ug

34- eritl.? zme C r'z?zz invenierts.)

ad illám ducat. .

( m qui

Cuin ad Patrem abiero, & tmagnifa-

cere ccperitis eum , 'quem nunc con-

Veniat ad me.) -Credat in me, &

. münicy

monita mea excipiat.

39. Nand,

tennitis, & odiftis.

fu. ) No

Ub ego fum--) Übi ego ero.-

-9« Szent dicit Scriptura. ) Non.:cf;—.

!s de $.

Vos non potefiis uenire.) Nam pro-

tat verba certz alicujus fcripturz, fed

pir

alludit variis locis facrarum littera-.

ptér peccata yeftra excludemini a re-

*

&fut top,

gno colorum.

rum; in quibus prophete ingentem

- Lottea f

i ov 'Nunquid

im dzl/þ&rfoneäz gentiuifz. )

fpiritus, & gratiz abundantiam

fub

fluminis aut. fontis metaphora

f

gni-

£ UE C(Dlum 1

Ad difperfas , & toto orbe diffufas

ficarunt, .ut cum dicit tf. cap. 59« TT.

Jdo 4

gentes.

Gezrtu.

) In Greco eft, cày

E eris quafí bortus srriguus ,. U. frtut

S,Azfvwv,'Gïæcorum. GræCO.rujn nOmen,

fons aquarum , cujus mam dej&ie;gr 4qu&.

; À dnte 78

non minus quam Gezzizz , accipi pro

( Flumina de ventre ejus fiuent äqug,vi-

B- dl Ci,,,,']gzj

quavis natione homisum, qui modo

vs.) Sitienti, qui per fidem venerit ad

non fint Judxi, ex D. Paulo mánife-

me, propinabo aquam vivam, quam bi-

4 iij

ftum eít, qui frequentcs totius mun-

mit.) Y

bat, tanta copia, idelt, cantam aflluen-

Ts

di homines in Judeos , & Grecos

tiam tribuens charifmatuim Spiritus

dividit, ut ad Roman. r. 16. & cap.

:

-

r

fan&ti, ut non folum ipfius expleant

A

$ E f

2. 9. alibi.

fitim ; fed foras. etiam ema£&ent. in

i

. E PIogtj

-

B EU ura.u"

.—-Dotlurus Gentes.

) Pfædicïturüg in-

omne cenus fancte a(tionis, nec tan-

T

fidelibus,—lqui Judsi non funt.

seum i,Pü quibiþcric, proGnc, fedj,aliis

[

Pl poggy Í

*

|

:

*

CAPUT VII

455

]1*

v

] erant

füm vos

E Hoc dutem dixit de Spiritu - quem accept

credentes in eum , nondum enim erat Spmtus datus » quia Je-

fus nondum erat glorificatus.

irus eft

m Genti-

40. Ex4lla ergo turba, cum audif'ent hos fermones e;us,

dxcebant

Hic eft vere propheta.

^ &

41. Alii dicebant: Hic eft Chriftus.

Quidam autem chce-

)

bant: Numquid a Galileea venit Chriftus?

ab

2. k Nonne Scriptura dicit: Quia ex femine David, & de Mie,

t [efü

.«.2.

bibat.

Bethlehem caftello;- ubi erat David , venit Chriftus?

Matt.

.43. Diffenfio 1taque fa&a eít in turba propter eum.

gmina d

2.6.

.44. Quidam autem ex ipfis volebant apprehendere eum : fed

nemo mifit fuper eum manus.

45. Venerunt ergo miniftri ad Ponüfices, & Pharlfæos. Et

9 H

dixerunt eis illi: Quare non adduxiftis illum ?

46. Refponderunt miniftri: Numquan fic locutus eft ho-

mo, ficut hic homo.

47. Refponderunt ergo els Pharlfæl, Numquad & vos fe-

jemapn ft

ducti eftis 2

! te'hvmm

.48. Nu.mqmd ex Prmcxpxbus athIS credidit in. eum aut ex

,nuscel l-ns

Phar:fæls 2

evit. 23 »

49« Sed

"t eternam

gtarem, qu£

etiam qmbufcum dona illa cæle&la

»

E£ de Berblebemn. ) Ut patet ex Mi-

COI'n municay Crlt.

L5

chea cap. s. 2. & zu Berblehem, &c.

'hmea&

Nondum euim erat .S/)zr;tu: da-

U erat David. ) Civitate spfin 45 Da-

24:.) Nohdam erant impletz prophe-

d - Hb o byrus

) Non 0

tje de Spiritus fan&i effufione, que

fa&a eft in die Pentecoftes.

*

44. Sed nemo mifit faper eum manus-)

oriptort

Cohibiti dtvma Chrfti virtute, &

a Tittra

Jefus nondum erat. glorifecatus: ) Ut

eloquenm

qui noluit ab eis capi,

-

poüea fuit cum poft rffuue&xo em

priusque ddeiiec hora, quæm ipfe ele-

æ mnertem

.td calum afcendic. .

erat

antldlly

hr Ia

;

49 Hijc ef vere propheta. ) ó 7'4'070*7'

45- Mrmiffri. ) Satelhces, de qux-

Tc; Cuüm artxculo, ille prophetz, pro-

bus fupra n. 32.

p 91

miffus-Dent. cap. 18. I5.

Pra,bbctam

" J/W

Neon addnxiffis. ) Captwum,

þ[;flf 4?"!0

de gente £u4, &

6. Nunquam .fíc locutus -ejq bomo. )

41« Corifes. ) Meffias.

Quafi dicant , quomodo nos in eum

4 Galilsa. ) Lontempm regione.

manus injiceremus , cujus fuavilo-

m ventnt

Venit.) Nenire debet juxta fcriptu-

im, quam r

1'3.8-

quentia, &. elficacitas fermonis ad-

m afintt

mirabilis 'nos plane obftupefecit , &

42. Ex kmme Da'wd ) Ex genere,

miram ejus fecic reverentldm?

tllm 5pmtu!

ex progenie David, juxta Pfalm. 13E

ü jg egplean

Il.

jJ"ravi Dammus Davida 'ver;mrem,

47.. Sedutli efeis. ) Deceptl eftis.

emwenz ]

-B nos fiufirabitur eam : Defrutinventris

49- Nuzquid ex: Prtm:zptätu, «ut ex

ls, nec Nn

£sj ponam. fuper fedem £nam.

P/oartþzs) Quafi dicat, viris faplen-

rnt, edalll

»

456

EVANGELII s-rä:cum),u M *];-a ANN

N

'4'9.,'S'ed turba haec, quse non novitlegem, ma]'e&i&ï funt-

18up.

5o. Dixit Nicodemus ad eos, 1 ille

"

3. 2. &e Qïui un"tl"Sf erat ex 1Pü55

» qui yen.i?t;,acï feïum; no-

- Mulir:

2

J/;/,

. &r. Numquid lex nottra j

judica

-

t hominem, nifi prius audie-

( d anay

mDïu- rit ab ipfo) & & cognoverit, quid faciat?

7

*

L

AE j mri

9

$2. Refponderunt, & dixerunt ei: N

umqui

d & tu Galilze-

*us es? Scrutare

- E Mlerizd

I5.

non furgit.

Scripturas & Vid'eï qïvliæïaf Galilaea p rOphew

x

E ndal

ühur

03* Et ïev'egü fuumx.ms&uisque'in domlfm' :

-a

4

e.

- f;,,

TEfo:

L 4

E

-*

- Yenit ad

$ À

terio de

9

*

Á n

. einad

tibus, &. grav-ibu;e

mo inauditus da-mnqeïtur,,, -f ed utex le gi:

€ere non eít facile.

qutbus fucum f&f

nature & gentium id petatur, relin-

( aI

Gre. T

40-. Matedidli feent. ) Quiä contra

quit.-

"

legeci, huné ut Mleffiam recipiunt.

Quid faciar.

E

Alludunt ad. illud Deut. 27. 26.. Ma-

doceat..

) Quidätüdï ïafgat-, aur

T eum,

ledi&hus :,7;;1.- nom permanerim iei makwfäg.c,

degis hujus , nec eos opere perfreet«

52.- Nunquid Ef tu Galileus es? ) Ut

M terta,

ftudio communis patriz illius fautor

.So. Usus x ipfis.) Principibus, &

eile velis. Vel, numquid. & tu , ut

Pharifzis, ut patet ex cap. 3. num. I-

multi ex Galilza, feduttus es,

SI. Nazquid lex noffra,6$c.). Nom

,&' ejus.

eft dubium quin v. luerit INicodemus

factus es. difcipulus.?

N g,

€hriftim a Priacipum, & Pharifeo-

Serntare feripturas.

Geth

rem te profitceris..

) Quarum dofï:o-

rum furore liberare.. Pratexteu igitur

livetj wb

legis ;; five. recepte confuetudinis

A Galilsa Pr'opbemtna)ä feergit-) Quaft

Piindpibus, & Pharifeis fuadet, ut

"

dicant : Galilea homilis & abjecta,,

Ytrat

illum audiant ,- fperans, 'efficacitate.

rcegio apta non eft prophetis fercn.is.

3- Muligg

doGtr/ing. €Chrifti perfuadendos.

nec inde folet Deus prophetas fuos

ÍIm.) N

Lex moffia, 6fc. ) Midetur non tam:

excitare. Ribera putatc fignificari pro-

3ut allh W

legem. Moyfis intelligere , quam con-

h

etam ilum eximium promififmm

Ctbas

fuetudinem, & praxüm: legis. judicia-

b

eut. cap. I8- I5. qux interpretatio:

z

Quamquám. enim. nonm

ápta eflet, fi ut-in Latino textu eft

l!t ab ;p

fïs]

lis Moyfis.

em

femel precipist lex Moyfis, ut dili-

férgi* in przfenti, in Graeco non effet, -

um"ländn

genter vcritas inquiratur.. Deut.cap.

( Esérpse a , furrexsz , im praterito,

PUR

13.14- & cap. 19. Ig- & alibi, nom

|83. Reverfffumt.) Sententiis divif, ] -

*

tamemn duegq.s vexbis prefcribit ut ne«

Y

& t'nu&æi fpe Chf'ilü c,apiensüg

[

X

4[' 'dar:, )

*

TW m G

*

x UE æ*æ

457

C ftnt

eum w

*

^CAPUT VIL .

v

. Mulierem. in adulterzo depreben[am ,. fcr;bem in terra , abþlwt

U 'mdxea

-«b accufatoribus : dicit fe. lucem. mundi , & Pbarzfceas in peccato

v Cdle- -

fuo morituros: qui etiam vere fi. nt ejus difcipuli , quive fervi ,aut.

- liberi : dicit , illos neque ex Deo , neque ex Abrabam , [ed ex- pa-

proyhetæ

-zre diabolo ejä qui veritatem dicenti non, crederent s. blajpbeman-

tibus dicit jä demonium non babere , fed "Patrem bonorificare ,

& antequam ZAbrabam fierel , ]e e[Je ; volentibusqueeum

lapzdare auferens [ui. prolpecium , exit de

z'emplo.

E.

RW

:. Efus autem perrexit in Montem Oliveti:

.Et diluculo iterum venitin templum, & omnis populus

Vemt ad eum, & fedens docebat eos.

3. Adducu int autem Scribae, & Pharifzei mulierem in adul- -

terio depreheníam : & ftatuerunt eam in medio ,

APUT

4. Et dixerunt ei: Maglfcer, haec mulier modo deprehenfa

—

eft in ädulterlo

ed'utexlege

5. a In lege autem Moy(es mandaVIt nobls hu;usmoch Iapl- «Lev

*

20.IO

uv , Ielle

- dare. Tu ergo quid dicis?

6. Hoc autem dicebant tentantes eum, ut peffent accufa-

TE

qTe eum,

Jetus au:em mchnans fe deorfum, dzglto ícribebat

in terra.

L;u: eit) a

illias fautoï

79 Cum

xd&m'

,

MR UUR M

j & & g

N montem VYLeUYS ) Ad hortum

bentur adulteri occidi , mortís vero

geénus non exprimitur, fed pona la-

j i&

Gethfemini fitum in. monte O-

lwen ubi poft diuturnos labores no-

pt'datloms, qu& eo capite ftatuitur in

&urnz orationi operam dare confue-

dantes-femen. Moloch, ad alios fe-

g )

Quïa

yerat.

quentes cafus extenditur. -

;C& y

3- Mz[zerem in adwlterio deprebm.

Ts autem quid dicss ?-) Quaü di-

gecisfirc4s

4m. ) lNon ab ipfis,

fed a marito

cant :

Tu, qui legem Moyfis aliter

aut aliis.

Qp iU

V erfimile. e[ï mulierem ad

quam nos mtnpretdns.

j

canpr

Jl

Scribas & Pharifzos addu&tam fuiffe,

6. Tentantes eum. ) Occafïonem

jrotmi

ut ab ipfis judicaretur; Scribasautem

calumntiz quærentes

Nam fi dimitti ,

iocerpret

àn omnem occafionem Chriftum ca-

juberet, violata le

jno t *

lumniandiintentos, eam ad Chriftum

fi lapidari ,

gis eum accufarent ;

adduxiife.

crudelitatis & falfitatis :

omjne L

dicebat enim fe venitfe non ut judi-

rzte

nw»

5. Hujwsmodi.) Scnhcet muheres

carentur homines per ipfum, fed uc

tenmb di

vl |

Lapidare.) Levit. cap. 20. Eo. ju-

alvi fierent.

Bill.cum Cons Menech, T. Vil

Mmm

PIC "

p

-

-D E-&;A&GELH-;sE,cUNDUM- jO,AVNN;.

-

2 14 N

.. *. Cum ergo perfeveraréntinterrogantes eum;erexit fe, &

gixi.els: 5.

. perlibéo

L

7

Qui fine peccato efc-,v'ekitr,um, primus in*i)ïlam -l;..-

ES

-f *'pidem mitta-.

»

*

- fao, un

"$, Et iterum

fe :inclïna'nsy, :fcrib'äbat. in -t(äf-ra.k

A

;

. o, i

^7«9, Audientes autem haec , unus poft unum exibant,

pores

pv

entes a fenioribus

: qum,

—

,,& jrteman.fit fol,.?? -Jefus. , & mulier in.m'e.-

)

Bo

10. Erigen

s autem fe fefus dixit ei: Mu

*

]

iel;:-, ubiA fun»tk A qu1

* ton füum

te accufabant? nemote condemnavit? -

.

1. Et

Dixit autem Jefus: Nec

« qum teft

11. Quae dixit: Nemo, Domine.

egote condemnabo: Vade, & jam amplius noli peccare:

I E

cI]O

45

12. Iterum ergo locutus eft eis Jefus dicens. « Ego fum

! Timoniur

"]lux mundi: qui fequ

s fed

. 1 Di

- habebit lumen vitae.

itur ,me",vïïori ambulat in tenebri

?

" Negien

13. Dixerünt ergo ei Phari(zei: Tu de te ipfo't—e-ftim

4

bniufp

fxtan., I»& |

: -pe;"hibes",' teftimonium tuum non eft verum.

Wt

14 Re-

NUA

-

*

i

—

j 14. ia

E«

-

. Digito [57*26?64! n 't-erral. ) C'ha-rä&e-

þ latim , quafi fuol'-qu'isqu—e &0;1fïlio di-

i D6

Uiruntur

res formando in pulvére pavimenti ,

"fcederet, |

l

i

CMtür re

ignificare voluit Chriftus fe nolle xe-

A oneo.

dtalice dicimu;. Á nuo ,

« Cm habeg

fpondere propofite quaftioni, aliud

Icipientes a. feniaribus. ) Vel .,.quad

m

-agens, & melioribus rebus animum

..ipf plura babervent crimind.qui dit U£e

Toietum, ,

applicans, quo interrogationem sca-

&erant, vel quia priores vim intellexe-

- W& tria f

ptiofam a fe averteret, certe inter-

runt feutentia ,- quafc predenzaores , &

1 Odendi,

dum hoc faciunt viri prudentes, cum

eaberunt [jua magis peccata deflere, qui

.&M Hnde

ad id quod interrogantur refpondere

|alient criminis venerant accufa

atores s

| N Da

nolunt, ut nimirum vultum alio aver-

Anquit D. Ambrof. epift. 58-

) andu,n, l

tant, aliud cogitare fe, aut agere fi-

1I. Negze ego te condemnabo.

) O-

- Mitétrem.

mulent. Porro quid fcripferit divina-

. ftendit mifericordiam -in mulierem;

E 4fb 3);

re non:

poffümus, cum 1d Evangelifta

í

& tamen.cum favet mulieri, nonfa-

jL n reqes

non exprefferit.

vet peccato, ideo addit, Ne/Z pecezre.

m

I2. Eg

QO. QSur fine peccato eff 'veffrum, EJ'" €,)

o fzum Jux mundi, ) Credexnxda

] 3i lu duten.

Ad fuam quemque confcientiam re-

- & agenda manifeftans,

t "L Copmit, f

vocat , ut unusquisque in fe defcen-

In tenebris.) Errorum.

»

; IQ qone

dat, & fiquidem fe' paribus aut for-

taffe gravioribus peccatis in

uinatum

Lumen vita, ) Cognitionem refum

* Qredere àom

;

atuat &

divinarum , qu& ad vitam sternam

:

I5 Seqy

repererit ; ita de adultera

affequendam viam munit.-

Yi qo

pronuntiet , ut de fe ftatui &. pro-

V

d fec"n

nuntiari vellet, juxta legem charitatis.

( .13. De reipfoteffimonium pgrä;ää:».)

di

-9« Et sterum fe inclinans, &c. )

e

Teipfuinlaudas & prdicas, quz pre-

dam ig The

dicatio omnium opinionéreprobatur,

N N

inclinat ut facultatem illis prebeat

' ?X üS fo]is |

abeundi fine pudore.

Non efÓvevum. )

Idoneum , legiti-

" udios

9- -Urfm' £of u,numf) S-e'nfirrï áe fïgil- mum , & üde'digntlzn.

i

1 0 Qum

p

-

-

-

t

ERN

—

*

--

CAPUT VHI

-

419

nt fe &

14 " Refpondit Jefus, &.dixit eis; Et: fï eg'o teihmömum

llam la«

perh.lbeo de me ipfo, verum eft tefumemum meum: quia

. fcio, unde veni, & quo vado vos autcm ne(c:tla—, unde ve-

nlo, aut quo vado.

n mupt-

^35: Vos. fecundum carnem ]ud.xcaüs egcr non JlldlCG quem-

er inme.

quam.

16. Et fi )udlco ego ]lldlClümf meunr verum ei*c, qula folus

funt, Qu

non fum: fed. ego, & qui mifit me, Pater:

17. Et in lege veftra fcriptum eü, 4 quia duorum fmmx- 4Dew

fus: Net

« num teftimonium vetum eft.

17 6.-

Cs -

.18. Ego füm ,

qui teftimonium perhlbeo de meipfo, & te-

19.

Egofum :

ftimonium perhlbet de me, qui mifit me, Pater- -

att.

obris, fed

19: Dicebant ergo ei: Ubieft Pater tuus') Refpondit ]efus. 19.16

'?

. Neque me fcitis; neque Patrem meum: fi me fciretis: » for- 2.

hmomum

iïtan, & Patrem meum . íciretis.

- Cor.

I:)7

Mmmæ

20 Hæc

et

n ye

*

roz&

I4 214:4 ]Z'zo unde Tezi. y Ut Iegl—

- 16. æm fotus wom frem. ) Temum,

——

timum fit hominis te&lmomum, tria:

qyed requiri diximus: ad. leglcxmutw

.Cr€

ununtur.

Primum,. ut is qui te-

teftimonium,. ut fcilicet non fit unus

confilio di

fii

i

u$ 4 J y

catur rem beüe-fciat, & perfpe- . tantuur qui teftetur , fao: t:efhmomcw

&amn habeat.

Secundum, uc non ali-

noh- deetie oftendit..

. ud teftificetir quam id, quod fcit..

ed ego & 7:::

i me, Pater) Qu

)d

"lertium , ot. non. folus. teftificetur.

dua- fumas. diftin

v

perfonæ

j qul M [/4

— Hac tria. fuo: teftinonio non- decile

17- J» lege veffra fcripium eff ) Deut--

m i. W

oftendit.

/ cap« 19« I5- ubt habemus z 4p ore dzuo-

dmitrti , V.

S$cio z»de ven&á )

[d éft, fcxo me

fusmp AWb cirium. Deffiumpo. flabit omue

ztff]f"a q"

verä:m;

mundum , ut. humano (renexl falutem

( Filium. Dei effe; qur. veni in hauc-

Vevem eff. ) P*o: veto- hxben a ju--

EU

3&errem

—

dice debet ,. Serr tamen poceft ut.ve-

m,mäfh

)0

. Et quo vado. ) quo me pex:d&(a hu-

rum-on. fit » ut. patet in. teftimonio

) multerem, ,

^ mana redemtio:.e ad Pat:rem redxm—

daortim ; fenum: ; contra: Sufannam-

mn noni

um.

Dan. C4p- I3- 61,"u

Vos autem ,. 8'.. b V.Qs hæc quæ mi-

— d8. Teffjmonium: herbiber d& me qug

) Cgcdcn 3

*hi cognita fum:, nefcitis ; atque ideo

mifiz wey Parer- ) Quaft dlCdt, de me

mirum aon eft, fi mihi deme loquenti

antem: duo etiam. funt qui teftimoni-

h

- €redere non vultis.:

um. perhibent.

Alt».r ego lpfe fum,,

I5. Secundmm carnem.) Secuiidum

alter Pater meus

verum. lg:tu;/ e&,

|ea,que corporeis oculis Apparenc.

noftrum: te[hmunmrm

m ætermm

U

^ Meb fecundum infirmitatem cOrporis ,

- Igu-Aveque me . feitis ; meque- P trem

, guam in me confpicitis. i

meum.) Cap. 7- numer. 25. dixit, &*

p"hbel- )

3 Ego n judico quemquam. ) chxcet

me: feitis ,. unde f m feitis.,. fEd» ibé

casq QWT

."ex iis folis y qu& foris: apparent, feu

loquebatur de. origine fua. fecundum.

. in judicando certam. fequor cognitio-

humamtacem , Rünc- quun:ur de divi-

eum, legl

em, quam de. unoquoque haueo.

mme' Ncc rcfpon&cc eis/ apertius

460

EV ANGELII SECUNTDUM IOANIN

46 M

/20. H&c verba locntus eft. Jefus 1n- gazophylacxo, docens

- milit,

in templo & nemo apprehencht eum, quia necdum '.venemt

i

muado.

hora ejus.

17 E

.21. Dixit ergo iterum 'eis ]efus Ego vado5 & quæretls me,

& in peccato veftro morxemlm. .Quo ego vado vos non po-

3. D

teftis venire.

tünc q0

23. Dicebant ergo ïudæl- Numqmd mterflmet femenpfum,

ficut dot

quia dixit; Quo ego vado, vos non poteftis venire? .

X

23. EKt dlcebat eis; Vos de deorfum eftis; ego de fuperlus

fum.

Vos de mundo hoc eítis, ego non fum de hoc mundo..

24. Dixi ergo vobis, quia morlemlm in peccatis veftris, fi -

8&22.

enim non credlderms, quia ego fum, moriemini in peccato

5 reru

veftro.

& ne qu

N- chebant ergo ei: Tu quxs es9 Dixit eis Jefusq, Prmcx—

I.&

plum qux & loquor VDblS.

dfendit B

dicimus

26 Mul-

te$ Codic.

*

p

/

L

as

NNESD

pretes con

'NJ a,(;xm,

qum malitiofe mterrogabant, ut ca-

ipfüm; qüem non cognovxfhs, fru-

f!g--lficare

lümniarentür illum, & quia jamfape

raà quæretls

P^ ut [en

id:dixerat, & ipfi fans mtellmere po-

Im peccato veféro. )In Gdelpcatlsvefïræ.

1 pnncnpm

tueranc

23. Vos de deor[um effis.) Mos, ut-

jm inde

o Forfftan.), Forfitan pomcnr pro uti-

originem habetis ex terra, ita affedtu--

dm fem

que; ut cum infra cap. I4. 7. dicicnt,

quoque ferram: f'apitis, terrenis pafci-

Chrlüum

f cognoviffetis me, €9 Patrem meum uti-

mini , deletdamins, inbtatis, furfum cor

anC expl

que cognoviffetis.

Nani ut ait Chri-

non babeti$, ut ait Auguftinus. *

Tati (equz

ftus eodem cap. I4. 9. Phbihzppe , qui

De fupernis fum. ) Deus celi, Deo .

Quàm at

videt me , videt é$ Pairem meum.

Pacre natüs atque ita cocleftem witam '

tionrum li

20. In Gazophylacio. ) in loco amplo

ago , qusg furfum funt fapio, cæleih-

Dn lenff.

& celebri apud. gazophylacium con-

bus pafcor & dele&or.

MTig qa] |

ftitutum ad portam orientalem templi.

Nen fum de poc munde. ) Corrupcoæ,

ag y

De. gazophylacio. vude dl&d Marct

de numero. hominum mundanorum

Deum,

terrena fapientium , &c.

cap. 12- 14

Y Mj

Nemo apprebendit eum. ) Quia divi-

24« Quia ego þm ). Scilicet. Chri-

tà übE() |

nitus cohibebantur, neque enim adhuc

üus mundi Salvator, Filius Dei, &ci

tempus advenerat paflioni & morti

25. Principium.) Locus difficilis ,

Tat, expof

fubeunde conftitut

m a Patre.

quia in Grzco vox , princpium , eft.

mmduhtax

[5

non nomi nativi.

Etjudy,

2I. Ego vado.)

go brevihinc fum

accufaclvn cafus :

0$ merito

abiturus ad Patrem per mortem ctucis,

TÜV aexm 0 Ti x&i ao Juiy.

Dicere —

refurrectionem - &

a'fcenfionem ad

fortaile

offimus - noftrum interpre- -

fe

ed qu,m

calos.

fem legt

d i

e in textu Greco d Jgyd,-

dexo

otni[f. &1

Bseretis me, ) Non def deno, fed adm,

in nominativo, & fenfus. effet com-

m!ltllm dit

inquit, Auguftin;

V el, quztetis mie,

modus ; ego. fum principium ,-id eft,

cum Romanorum obfidione , preme-

primus & noviffimus, ut vocacur:dem

. Uthplane.

mini

(Nel Meiïiam . hoc eft me.

P'oponere

Chnüus in Apocal. cap. I. I7 & 2.

B àppa

N

$

OCAP UT VIL-

451

-

'2(6. Muliafhgbeo

de vobisloqui, & jud'cate

,z feä q

ni:me

'—*do,cen;

E

e.

D

mifit, veraxfeft; & ego quas audivi ab eo, h*ec loquor ing

oma

vvep/erät ;

mundo.

X

34

:

P

fet'xs ftéy

27. Et non cogn

o

overunt " quiä "Paltrem ejus diöebat Deun'a./

"unpe s

28. Dixit ergo eis Jefus; Cum exaltaveritis Filium hominis,

tunc cognoícetis , quia ego fum, & a mei

:

pfo facio tiihil, fed

zec loquor:

'xetïpïgm,

ficut do;git me l-)ater",- h

29 Eft-

Mmm 3 |

;füp,erius ".

4

c mundo.

/—XS.Z. & 22. 13 Veld, Principium lo,mm'-

fit, qui dittis m"'eis., increduli & petti;

) petato .

osm verwnm , per quem omnia f'aia. [unt ,

naces, fidem non adhibetis. .

& fine quo fatizm eft nibil, füpracap.-

9.7.*" Et non cognoverunt, &$c.) Cum

diceret. Dominus-:- Qu mifie me ve-

OIe& 32 Hanc explicationem multis

; Prire :

- defendit Ribera in hunc locum ; quod

rax efl : &6 teflimonium perbiber de me,

fi dicamus legiffe c» Zexz» , ut om-

qui mifit me Pater , non intelligebant

6. Mu]'

^nes Codices, & veteres Greci inter-

[udzi illum affirmare Deum eife Pa-

f

trem fuum naturalem. Àt contra hoc

sR

pretes conftanter habent , dicemus

"Ti) dex?», adverbialiter fumi, & idem

videtur effe illud cap. 5. I8. . Propre-

- figoificare quod.e£ dexyic , 4 princi-

rta ergo magis "querebant eum udai

wiüjs,- i«

pi^, ut fenfus fit : ego fum.id, quod

interficere, quia non folum [fotuebat [ab-

&atum , fed t$ Patrem fuum dicebat De-

intiveltte

a principio loquor vobis, id eft, quod.

Vos , it

jam inde a priricipio femper vobis

sm , equalem fe faciens Deo..— Kefpon-

dixi, femper dico , fcilicet me effe

dendum tunc quidem cognoviffe, nunc

, a&ïc&!l' H

Chriftum Filium Dei.

Sive autem

autem licet idem Dominus fignifica-

m,ig H (j*

ret, non intellexiffe, five quia mul-

Z /W/MW 4

hanc explicationem qux eft Maldo--

pati, fequamur, five priorem aliam, —

tt ex his qui nunc aderant , non erant

Qinus

uam attulimus; . dicendum videtur

üdem, qui tünc adfuerant, flvef. quiia

s calis ,Dw [

obliti erant, aut magis exc&cati.

ftem witim

.nóoftrum Ínterpretem in Graco textu

28. Cwm exaltavtritis: Eilium. bomi-.

non. legiiï'e, 0 Ti wX4i AAAo v'p.?'b,, fed -

pio 27*

$cTiG 441 ÀaAe )pi», quod vulgate

7i. ) Cum crucifixeritis

,; cun,i dn

crucem fuftuleritis.

^

Corpt -

Lating verfioni eft plane confenta-

neum.

Cegnofcetis.) Ab eo tempore, quo

mundaporum

Dominus crucifixus eff, ceperunt u-

: 96.

Multa habeo de vobis ial ) Mul

ta habeo qux de vobis dicam; conque-

d&i cognofccre ejus divinitatem, &

vilices Ut —

^rar, expoftulem, de pertinaci veítra

w

eum vere a Deo miffum fuifle, hoc au-

[ias Do &c :

"incredulitate, & odio in me.

tem cognoverunt exfignis, miraculis,

u$ d)&mlis !

quz faéta funt in paffione, refurrectio-

Et judtcare.) Ob quz. etiam poffim

inpem s "^

- vos merito condemnare & ple&ere. .

ne, & adventuSpiritus S. ; quare multi

Sed qui mifit me , &c. ) Quafi dicat,

his fignis commoti in Chriftum credi-

iïf' Dicer,e

derunt, ut appare

fed expoftulatione & condemnatione

lorum.

À

t ex A&Gis Apofto-

um inlffpre: ]

omiífa, & in ctempus aliud dilata, nunc

a'w p' 5fxq0

tantum dico, eum,qui me mifit, vera-

Ego fum.^) Chriftus,

— *cem plane effe, & me ea vobisfideliter

E? 4 meipfo mibil facioy &fc. )

Id eft,

'119' eif'f .wm' d

tunc ergo cognofcetis quod Deus fum,

[Plum !

den

roponere, quz ab ipfo audivi. ltaque-

, yocitt

ciendum

,non tamen ingenitus , & a meiplo

ll

&

- fatis Aalpparec quid de vobis fen

^

Po I'I

*

P

462

j

: E'VANGEL;I'I $ ECUND LPM «JOAN&. ;

29. Et qui me mifit, mecum eft, & noi reliquit me fo

l

t

| -

| $$ 98

lum, quia ego, qus&e placita funt ei, facio femper.

autem m

53o. Hzc illo loquente, multi crediderunt in eum.

x

263

31. Dicebat ergo Jefus ad eos; qui crediderunt- €i, Judas-

r S

6s5: $i vo

tis.

s manferitis in fex:m'one. meo, .-,Ve?re.difc-:.ipulj, mei erï.

Cere, qu

35 E

-32. Et c,ognofcie!ti's VErita.tem;'ïï.& véritas J'ibefabit;-vös. '

que vid

33. Refponderunt ei

w

,

[3

; Semen Abraha fumus, & nemini

3. h«

fervivimus un

quam; quomodo tu dicis: Liberi eritis?

£

34. Refpondit' eis Jefus; Amen, amen dico vobi

Cite.

Rom

-

$:g qü-ia

6. 1

40 NU

1^.

lomni—s * q.ui.fa;c.it. peccatum , fgrvüs- eft peccati.

n

EO .

. Veritatem

2. Pet

35 S -er-x

[ hm 20

2e 190

-

Y

41-- M

Deu's',i fed Deus de. lj'eoa : Fi'lïu':s uïrx-

Chrï&üm—. la'pïd&s j'äcex;e p'arare'ni: ; u6

L

Qquam Déi, a quo-nontantum utho-

patet ex ul

n

imo , verum etiam-ut Deus omnia ac-

tis.

*

timo verficulo hujus'4 capi-

A

^ tiones & p

cepi, & quz facio & que loquor-

3I. S& man[eritis. in järmang-:kea.'

j

Yae.

7 99. Et qu« mi/ft me-) 1d eft, quam-

In do&rina mea , in fide quam do

-

vis miferit.me Pater € c

E

i 095 Ia da

dum.

r

oo | in mpnï

&rinz mes ccopiftis adhibere.

du atermys

— Fere difeipuli mes eritis. ) Veri di-

t Domir

-Mecum eff.^) Ut Deo, quiz una eft

cipuli , &

ti ! CiiCere"

Btriusque noitrüm natura, una operaá-

agnofcam.

digni' quos pro- talibus

tio, »«m, ego tm Patre 62 Pater in sne eff,

DUTMET

32- Cegaefcetis veritatem. j Id eft;

. t Hitilitudini

utdicitur infra cap. I4. num. IO. ut

proficietis in cognitiore veritatis.

N lntelligcnda

homine, quia in me inhabitat omnis

Veritas. léberabit "vos.

. AAv of

plenitudo divinitatis corporaliter , ita

bus, & fervitute peccati.

) Ab ex.-rori'--

regens huümanam. naturam meam, ut

LE 00 Dog

|«38- Semem brabe.

. tenglrs

nihil loquatur aut operetur, quod non

genies , nepotes.

) Gen'gä , ?rq-'

d Dam,

ipfe Deus per eam ranquam. per in-

ftrumentum , & loquatur & opere-

ä4. Qui faciz p'ecmtu/þ $ 'felæ'vui ef

; E/iu:,) :

tur.

4

Y

- Ts e D

peccaré. ) . qua enims quis [aperatus eff,

- 364 8;()'4

- Nez reliquiz &

: folzm.) N[ähi fE?e

brjes E -fervus eff , at D. Petrus 2.

* Q0 ntura.

per ade ft.

epift. cap. 2. 19- & D. Paulus Rom;

E

^^ Qaiá ego, Efc.) Particula quia, nom

cap. 6.16. . Ne GHis quoniam cuo exbi-.

tTt dor

fignificat caufam, fed effectum poti-

!

tlefim

bctzs vos fervos ad. obediendum ,. ferva

Liley

xs, aut indicium , & ut Diclectici di-

efiis c:;zu ecui ,oääslii;:', ffve: peccati ad

£unt, argumentui a pofteriori.

mortem , frue obedirionis ad juflitiam ?

& trines

4

Placita. ) Grata.

:

Plane qui facit péccatum , fervus eft.

TP

g0. Credxderunt in-eum.):Licet im

peccati ; nam qui péccavit vires non

22 fl:g;l -ggnus

erfecte, ut ex fequentibus patebit.

habet quibus peccato & damoni refi-

v.

idetur fermo. cumi credentibus in-

at; eoque redactus eft, ut nifi di-

du

choatus , fedaliis Judeis noncreden-

vino juvetur auxilio , nec contractam

- Uilonem. ,

B

tibus ;- fupervenientibus in longum

peccati labem poflit excutere , nec

Tergy n

prodg&us N eg/enim res evafit ut in

j P-ïædi'co»

omnia peccáta , aut damonis tenta- b

&

*

h

i

*

4*

353 S»ärjvus' autem non imanet in do

N

:mo.; in. æternüm, 'ülïu-s

h

autem manetin aeternum.

à

36. . Si ergo: vos filius liberaverit, vere liberi eritis.

57. Scio, quia filii Abrahse eftis; fed quaritis me interfi-

Cere, quia fermo meus non capit in vobis.

:

-mgx eti-;

-38. Ego, quod vidi apud Patrem meum ,

locigo;'g & V(:)S'-,

?bs.

quié vidiftis apud patrem veftrum, facitis.

Z

Pater nofter. Af)rah.am

pemini

] ..39. Refponderünt, & dixerunt ei;-

SQ

eft. Dicit eis

f-]efus;—'Si ;(ilii Abrahee eüis:,; opera Abrahze fa-

;

1

TE

cite.

r g quia

40. Nunc aute

m

| | quzeritis me interfibere; hominem , qm

veritatem vobis locutus fum , q'u'am'-audivi,-a Deo; hoc Abra-

N

ham non fecit,

Y

.

— !

ADi;cerünt i',täque eis

41 'Vos fac

:

tis opera patris veftti.

-

OS

mrenf ,— u

-

»

E

5

ijus cipi-

tiones & petitione

3 in poPc,erum ca-

,Näk Capit im vobis. ) ln voBislccurp

were.

non invenit ; Noz dixi, Nom capiuts

,,,m'ma-)

-095. In demo.^) 1n familia fui heri. ermonem s fed, fermonens non capit 17

AR

X

Quim do-

I6

dm aternum.) Perpetuo, quia nimie ^o4/5, ad dottrzz& magnitudinem: fgntf-

Veri di

rum Dominus quandocumque volu

é- , candaminquit Chryfoftomus hom. 53.

rit, ejicere poteft fervum , aut alii

38. Ego quod vidi, 5c. ) Id eft; «go

rü- Fllibus

donare , aut vendere.

Hec eftuna loquor, & operor quemadmodum Pa-

- fimilitudinis pars

; alteravero eftfub- ter meus docuit me loquendum elfe

) Vi d

intelligenda ad hunc modum : fic qui & agendum. Vosloquimini, & ope-

titti

ervus eft peccati, non manebit in. ramini quemadmodum - pater velter

domo Domini , fed foras ejicietur diabolus vos docet,

Aþ Fl;[orl-

— 9g. Pater moffer. aMbraham eff.) Vd

in tenebrás exteriores, & in gehen- -

; nam.

elt, nos nullum patrem agnofcimus

iehufa p

Filius. ) Seipfum intelligit, .quïF'i. prater Abraham, qui nihil mali. nos

lius eft Dei, & omnis peccati expers.-

-docuit, cum fanctus fuerit.

iru $f

A

. Opera -dbraba f'acite.) l(oluäü' dicat,

ä;ptrdw ff !

6. Siergo vos Eilius hberaverit. ) $i

. Jerus 2

— ego natura Filius Dei, & Dominus nihil vobis proderit id in quo maxi-

aterne domus, caput fuper omnem . me gloriamini, quod fcilicet ex Ab-

jlu ROm'

E

2

cclefíam vos liberavero. -

. rahz femine prognsti fitis:

«

P

um ng "ht'

Nón ls

d d

Libers eríis.) Ab omni violenta

40. Quam audroi & Deo. )

.& extranea peccati dominatione.

garem aliquam doctrinam, fed verita-

j qalti 4

« 097 Seró quia fflii A brahba effis.) Scio -

"tem. ab ipfo Deo auditam.

jf

Hoc. Xiórabam non fecit.) Id eft, hoc

feryus d

-quod.

genus c'a'rnis( -du'cit"is ab Abra-

^

. ham.

non eft moribus Abrahe confentane-

Scdyqud-ritt':l It

erfrceve.) | Captätis oc- um.

gmoni &l*

cafionem , & opportunifatem me in-

241

Facitis optra patris vuefri. ) Qui

terficiendi.

n

Ícilicet Abraha:zi non eft. -

:

conrratam

: Qæ;

Sermo meus. )

Do&rina : quagnþ-voe

- Nos ex fornicatione mon fumus

Vtert

(uis tente

big pfædico & propo-x.xoi

pe -'önim in fcripcura fornicatio idolo. — .

-

-

*

4

-

*

z

NDUM J

454 'EvANGELifsECU

öANNQ.f

ï

- Nos ex

Deum.

.fornicatign.ä non fths' nati; uppm patrem habgmus

101

42. Dixit ergo eis Jefus

7 Si Deus pater Vefceii";'. eH.'.et:'»di»l-igeï- 4

ritis utique me, ego enim ex Deo proceffi, &

qic

veni; gecluä

s

enim a me ipfo veni, fed ille me mifit. -

;

45. Quare loquelam meam no

107

n -cqgnofctitis'?:'Quiä non "poff.

x

teftis. audire fermonem meum. -

M

44- Vos ex patre diabolo eftis; & de

&j

Gdäiria p'ät'r,is veftri "vulä"

bi.]o. tis -

f

facere: ille homicida erat ab initio, & in veritate non fte- -

5

3:9- tit: quia non eft veritas in

e

Ya

' propriis loquitur, quia mendax eft & pater ejus.

(0: cum loquitur /'mend*aciung, ;ex'

. 4$. Ego-autem fi veritatem dico, non creditis mihi.

.46. Quis.ex vobis arguet me de

2

peccatq,? ,Sïi'"fg;*itgtem dico

.

| Vqþis,'- quare 'ngn'cre,digi—s mihi?

bjice

s

i, f

Anptol

jatriäm; fi'gnifiääf ; ut hoc IBCO ; fen- —— 44. —D't'jl.di;riä' parris veffri, X-fö'e.) Id

"

fius

fus ergo eft: Non fumus filii idolo-

eft, que ille maxime smat & de(ide-

Ar[m

. Jatrarim, nec illorum fe&tamur vitia;

rat, videlicet homicidia, & menda-

" fed Patrem. agnofcimus , & venera-

Y ag

cia quz appellat ZefiZerza, wtáit Chry-

Vr :cor

mür Deum, qui nos elegit in popu-

foftomus , ut oftendat & ipfos, &

( ver

lum peculiarem , & nos filios fuos

diabolum maxime his

Qm

" appellat.

Vide Exod. cap. 4. 22.. It

&ari.

Lj

operibus dc,le-

. Ribera.

Vel fenfus eft:

obis non

hvita,

Homicida. ) -Hominis occifor, nec

- quffis

adulter aliquis, fed verus pater in

tantum unius- alicujus hominis , Adz

IT

terra eft Abraham.

; in calo | autem

vel Evz , fed.totius humani

'generis.

. Pttibus

unus Deus.

4b dzto. ) Mundi

* ereati.

-

1& honiini& "

"tre gl

42. Ex Des þrocg[;.) ZEterna gene;-

- AMffedion

ratione , ut Filius ejus naturalis.

Ip veritate mon ffetit. ) d eft, ln

:U8 jufh

. Veni.) ln mundum.

veritate, in ftadio, & amore dicenda

-

- Qitstig f

:

49- Quare lequelam meam non cogna-

v ritatis, neminemque fallendi, -

yeius , 6e.). ld eft , maximum odium

Verla.

Quia non eff veritas im eo. ) Quiaex

CR rina'n,

quo. me profequimini non:finit vos

quo peccavit, veritatem odit.

p

d& ^

audire fermones meos, & intelligere,

Ex propriis loguitur.) . Cum menti-

ideoque non cognofcitis loquelam me-

' 48- NM

am , quz facile fe prodit, cujus fit,

tur, id. facit quod eft fibi proprium,

ne bene

. & quiáfi domefticim, & familiare.

"linum &c

nempe Dei, cum fermo meus fit. de

.Et pate. ejus.)

rebus divinis , ex loquela eoim, &

Gor, & inventor.

ld eft, nllj'je—ndaciïi z/wf-

Sang,

proprio diale&to cogaofcimus. cujus-

Ig ap àte

libet patriam , fic dicebatur Petro

- 45 Ego auten ff veritatem Jita, ö' c.r)f,

* Dtvitius

Quafi dicat , Diabolum imitamini

$

^ B

Miatth. cap. 26.

*.L.aqruel'a d mansfe-

CA

quisauctor eft mendacii, & veritate

m

ffum de fs.

odio profequitur, fi enim vobis ve-

Vi

No» poteffis audire.) QU

ftinate .aü-

$ quis

ritatem dico , non creditis , fed me -

Ws .

dire non vclktis, averfamini, abhor-

adverfamini , & perfequimini.

'm'mm

ietis, ne ad aufcs*qui.dem;admitci-tris.

y &6

lij| fhy(

r erily Bo Ne jeiei U

r

25

t

CAPU'P VIH.

465

N

47 i Qui-ex Deo-eft, verba Dei- audlt

Proptereæ VO0S.71.]o.

L

nomn auditis, quia ex Deo non eflis.

4.

48. Refponderunt ergo Judxi, & di xeruntei: Nonne bene

p

eque

icimus nos, quia Samaritanus estu, & damonium habes?

49. Refpondit Jefus: Ego daemonium non habeo: fed ho-

norifico Pa'rem meum, & vos inhonoraflis me.

n po.

'$4o. Ego autem non qui&ero g gloriam meam ; eít qur quærata

& judicet::

fivul

n fte-

j1. Amen , amen dico vobis : fi i quis felmonem meum fer-

vavent, mo?tem non v1deb1t in &ternum.

, ef

*

L|

$2. Dl.-

(dico

objtcererm & Non quia veritatem di-

ne-rmpulfus verba- mfdmentxs & Fu.,

Qui

cis , fidem tibi abrogamus , fed quia

rentis loqueris.

t

dmproba. vita tuagfacit ut fis fide in-

- 49- Fgo damcnium mom baäea. j ACE

dignus, ajt:

9uisex volir, &c.

convitium Samaritani nihil refpon-

)

Argzer ) VerbumGraecum £A£yyery,

det ;. notum enim . erat maledictum effe

x delide:

Ka arguere fignificat , ut qui argui-

, ménud

tur convicius teneatur.

hominum ita ardentium , eumqne nec

aic Chry

Samaritanum effe genere nec moribus..

— $x veritatem dico vob;s.) Ex eo enim

Damionium. nom habeo. ) INihil mihi

(03 ,

étiam conílit me non mentiri, quod

comiaercii eft cum dzmone , nec il-

bug dele

in vita, & moribus meis nihil notare

lo au&ore quidquam facio aut dico.

poffitis quod merito reprchendatis. .

Hezorifito Patrem meum. ) Patris meí

1[01'1 u

47. But ex Deo eff. ) Qui ex Dei

honorem verbis & operibus pnomo,-

fl5 AB E.

partibuseft ; quieftex its ,.

ui. a. D«o

were ftudeo.

.n ene"bl

?

eo eft ,

Patre e!e&l funt , qm ex

Inlono: affj; sme.j Sam: .rltimum &

[ hormms i

affe&ione animi , 1mitetione , &c.

demoniacum appellantes.

u

i juftus eft , & fanctus , aut fan-

go- Non quav « glor iaps mæm j Non

[l i

&

jtatis H:udmf us.

yveni i hunc mundum , ut in bac vi-

re dicen & -

Verba De: audit.) Verba * &e (104

ta mortali glon*am ab. !wmnnbus Xe-

«ndi

&rmn'n aDeo profe&am audit , cre-

Lerams.

) (uia

du: , & inanimum libenter admittit..

E qui zfmzra:. p chhcet* glorxam

lii

p

48.. Nonne Fene , &c.) Quafi dicant,

meam. Patrem mcelhgw

jn mmtl

fane bene. dxcxmus nos.te cffe famari-

E* jadicet.) Puniat, w cifeatür eos

p

L: :anum

X C..

qui l2dunt gloriam meanr, & mein-

am!flne

Samwtanu: es d) Ex Áhis ver-

bonorant, ut vos feciflis.

nendam W

Bls apparet non femel Dominum per

sr. Amar!, amen,t$c.) Amolitus

*

convmum Samaritanum. appellatum

paucis verbis convitia & vindidta Deo

7 dl"? g(-)

äuxff e«

- Brat; autem hoc

aviffimum:

reh&d , redit ad doctrinam.-

convu:uum apud Judzos ;:

[

icut. fi apud:

mltamml [

diens..

Servaverit.) Credens 1lh, atque obe-

vencatem

mos quis Judeus dicatur. aut hære-—

vobls ye,

xncus

*

Mirttn non o déÀikin ete?nug. » Nom

fed m

* Demonium:bales.) Yd eft , a demo-

mcurret mor:em æceïmamw

ï

mim

Bl-&lo (np C0 M&V?fio y VHV

Nmm

Iud ,

"ob

456

EVANGELII SECUNDUM JOAXN.

s-cz. Dixerunt ergo

Judai: Nunccognovimus, quia demo-

]

nium habes. Abraham mortuus eft, & Prophets, & tu di-

bí

n

P

cis: Si

q

uis fermonem meu

j

m

t

| 'fexvave—ritr,- non gulítabit mor-

tem in seternum.

.53. Numquid tu major

ïcas ïpatfe noftro Abr'a'ham»;' 'qüi. mor;

T Cotim

tuus eft,. & Propheta mortui funt.

Quem te ipfum facis? .

- Phrije

. $4. Refpondit Jefus: Si ego glorifico meipfum, gloria mea

nihil eft: eft Pater meus , qu

qw' t

i glforificf':u; me, q'u.e'm- vos dici-

Wr

tis, quia Deus vefter eft ,

u

*

.

55. Et non cognoviftis eum

L

, ego autem nov? eum : Et fi

dixero, quia non fcio eum , ero

fimilis vobis mendax. Sed

fcio eum, & fermonem ejus fervo.

*

p

És ut videret diem ine-

56. Abraham pater vefter. exultavi

AE oorit, h

!

um: vidit, & gavi(us eft.

.

[

$1. Dixerunt ergo jJudst!

.ad äum:

$k

Quinqüagï,nt"a' --am,i"os

P us fe

nondum habes, & Abraham* vidifti?

58. Dixit eis Jefus:: Amen; amen

4 K

x

dico vobis L -a.nte.iluanäl

Ó deet

Aþraham fieret, ego fum.

Q

--

. $9. Tu-

. &, Hae

/

($2. Nunc &agmvimu:. ) Etiam cer-

& geftiebat , ätque fummopere op-

fito, &

tius quam antea.

tabat videre diem meum , hoc eft,

S4. Srege glorifeo me :pfum, Cc-)

tempus adventus mei , putabatque fe

us

felicem futurum , fiillud videre pof-

Loquitur ex Judzorum, aut ex com-

fet..

, . 59. Tule

muni omnium opinione ; qui ja&an-

- Mltm occi

ti fe non creditur. Vide cap. 5. n. 3I-

Vidit.)

Scilicet diem hunc m'eün:u,

;" | —":« quod fe D

Patér meus qui glorifcat me.) Ver

jam inde a nativitate mea , & etiam

qpouten, L.

prophetas , per teitimonia de cclo ,

nunc videt & co

nofcit , non.fide

2 ï * Thüg 'iül)Gb

tantum , aut prop

h

etica revelitione,

per multa & magna miracula.

fed per nuntia Aagclorum , & jufto-

T dudico N

. f05

Quem vos dicitis quia Deu: veffer eff.)

Quafi dicat, & fi vultis fcire quis (it.

runf, qui me vifo & aadito, ad lim-

7777

ille Pater meus, is ipfe eft quem vos

bum patrum morientes migray -runt.

. Q veng

jactatis effe Deum veftrum.

Gavifus efl. ) Ob falutem humani

lutey,

5. -Non. cognoviflis eum.) Animo &

generis , & ob fpem proximz fus

edi;&ionis ex inferno illo loco.

teml

foribus ab illo alieni , & ita viven-

1

siuquaginta annos nonduy, ba-

» ät! P

tes , ut illum videamini non cogno-

fi s f

fcere. *Praterea eum non cognofci-

£es. ) Quafi dicant : Ut te maxime

me&i l

tis , non admittentes, non recipien-

prove&um «tate facias, certe quin-

) u

tes illius teftimonium de me.

quagenarium te facere nom potes ,

uomodo ergo Abraham vidifti , aut

ftcus tity

.Ego 4(4!&7» 0i c?upig ) ; Utp'ote na-

à

le vidit te , cum an

z

Vldeant hO "

turalis ejus Filius. —

'nos mortuus fit ?

te bi'g mllle an-

dCere pom

Sermonem cjus.).

M

Vandata 'eius.;

x

— 4M€g

56. Exuitavit ut videret diem meum.)

|88. -ntequam Abrabam

ferie , &e.)

')Id W

Quafi dicat

Sciebat, Abraham me

Ego fum , quippe Deus xternus , an-

tequam Abraham mafceretur.

Adca i csiiac :

que Pa

aliquando lventurum fen'e: m mundum,

lm l

QU

tAt

lii enet z

-

i

CAPUT an-.&m :

467

102mo«

-49. Tulerunt ergo lapides,.ut jacerent ineum: Jefusau- - -

r tud. -

tem gbfcondit ífe, & exivit de templo.

4

.

lt mor-

CATWLEI. IX

'

.i

quimr-

Cacum a nativitate þbhzto dlluminat : cujus mir.aculz' glo?iakæ- ;

m fa.

Phari[ei multis tecbnis laborant. Cbriflo detrabere , & quia is,

loriamea -

Vs d-

ui ceecus fuerat , Chriflum tuetur , extra |ynagogam: ejici-

lur ; [ed a Chr

iff

:

/70 edo&lus credit , &? aderat ipfum , 'ïquz',.

1&1:.Et ü'

n judicium fe in mundum peni[Je ait..

i 0

T preeteriens Jefus vidit hominem coecum a nativitate:

::E

Et in:errogaverunt eum diícipuli ejus: Rabbi, quis pec-

diem rhe-

cavit, hic, aut parentes ejus, ut coecus nafceretur?

[

f

.

4. Refpondit Jefus: Neque hic peccavit, neque pa

réntes |

nta as

ejus: fed u: manifeftentur opera Dei in illo.

*

-

.

*

El

*

4. Me oportet operari opera ejus, qui m1

fit me, - donec

.gntequam

dies eft :: venit nox, quando nemo poteft opcrari.

$.

uamdiu fum in mundo, lux fum mundi.

t in terrani, & fecit lutum ex

gf

^16. Hec cum dixiffet, expui

*

/

per oculos ejus,

mmopere 0p*

fputo & linivit lutum fu

If , hOCe ,»

'Nnnz

TOR d

gubuque t

Tulerunt erge lapides, &c.) Ut

que o&fndam me Patri effe æqüalem.

( vidtre o*

illum occiderent , quafi blifphemum,

F

Donec dies efl. ) lnterim dum

: vità

uo

d fe Deum ternum faceret. Lex

hec: mortalis, durat.

*

-

hosc mv

Venit nox, ) Succedet mors.

£

& etiam

autem , Levitici cap. 24. 16. blafphe-

* Quando semo porefó operari.)

Cum |

it 101

fit

mos jubebat l:pidari', fed legitimo

tiof6y

judicio ;,non populari furore damna-

homines, utpote tempore importu-

; rCVle

,;

no , operari non folent. Non negat

um.M' x

Oï&fmndit fe-) Subduxit , quiä non-

fe quidquam facturum a morte, quam

| Ildlw ; ld hm

dum venerat hora paffionis cjus.

eflet etiam fuperaturus , fed quod per

fl

W £unt

feipfum nihil fa&urss eflet in hoc^

1. [)

Rarerien;.) Cum fcilicet exirete

mindo eorum, quz ad homines fal-

templo.

o xitié

t0Q$. Quis peccavit , bie ant. parentes

vandos pertinerent , nof doc&turus ho-

Jo Yoc?

éjus , &c-) 1d eft , cujüs peccato fa-

mines coram , non imiracula editu-

.

g

&um eft, ut. cecus nafceretur..

rus , &c.

*

. Lux fum. mundi.) Mlyminans lu-

i u

g. &ed ut manifeflentur , &c. ) Sed

ce Evangelii.

:

J

cmcus matus it: providente Deo , ut

6. Fecit lutum ex [pu.

por poteh

videant homines,

quæ-& quanta Deus

;0.) Non qu(;d

vldl&l i^

facere poffit.

x

lutum quidquam per fe efficere polfet

pig mb ?

4. Me oportét aeperari cpera ejus,

ad illuminandum c&ecum , fed ut eo-

fa(to fe Deum oftenderet.

Ut enim

erlhg)

&f ) ld eft. oportét ut ego faciam ,

figulus , fi vas quod habet in mani-

T

fl«

uz Pater per: me fieri voluit in fa-

, g

bus confringatur , ex eodem luto il-

(crtt

lutem ïxdmin'um.j Vel, opera per

s

*

. 468

EVANGELIL ,SE-;&UN*DUM-JöANN.f

Ms - us ii

3. Et dixit'ei: Vade

»

, & lava, in natatoria Siloe, ( quod in-

!D

terpretatur Miffüs,) Abiit ergo, & lavit, & venit videns.

L

aperult-

-

8. Itaque vicini, & qui viderant eum prius quia mendicus

uN

erat, dicebant: Nonne hic eft

qui fedebat, & : mendicabat ?

;;fïet, V

Aliü dicebant: Quia hic eft.

tat:

9. Alii autem : Nequaquam , fed

.fimilis eft ci. Ille vero

1. £

dicebat : .Quia ego fum.

quem s«

10. Diceban: ergo ei: Qu

omodo aperti funt tibi ö&u]i*?

videt?

ir. Refpondit: llle homo, qui dicitar Jefus, lutum fecit,

20. lt

& unxit oculos meos

, & dixit mihi: Vade ad natatoria Siloe,

qui ltic

& lava.. Etabii, & lavi, & video.

T

LA

2l.

j

12. Et dixerunt ei. Ubi eít ille? Ait: Ne

ï&ï(o; :

áperuit c

13. Adducunt eum ad Pharif&os, qui coecus fuerat. .

I

/

habet y lg

25. H

*

ruit oculos ejus.

4. Erat autem fabbatum, quando lutum fecit -Je-qu,& ape-

05: um i

15. lterum ergo interrogaban/t eunr Pharifzei

, quomodo vi-

tu effe (

diffet.. Ille autem

z

& lavi, & video.

^

dixit g*is; Lutuip miþi pofuit fuper oculos,

:

"2 P

ipfüm in

16. Dicebant ergo ex Pharifze

is duidam : Non eft hic homo

34. V

a Deo, qui fabbatum non cuftodit.

Ali autem dicebant:

& dixem

Quomodo poteft hom

E

H

peccator-

o peccator haec figna facere? Et fchifma

verat inter eos,

D

:

QUià Crec

kl

17 ;Di-,i-

AH BIN

.56. Di

lud reparat ; ita qui hdmïnem fecerat

fum a Patrk illuninandum effe cmcum,

"-)ï OCUk

ex luto , per lutum illum re

parat. ;

ideft, g

enus humanum , per fïd'.em.

reddens ei quod deerat.

& baptifmum.

T. da nátatoría. ) £ig TQy wohoufg-

9. Ego fum.) Mle idem cæcuä ,'*fciui

"Sear, £n pifeina , n lavacro ,. fupra

fedebam & mendicabam.

à

N

Cap. $. num. 2. ea

:

nAD Vertit.-

ndem yoc;em pi-

I3- 4ddnucunt. ) Scilicet. vic

-

ini &

noti.

£ DT Prog)

. $iloc.) Magna erat aquarum colle-

"d. Phart[aos,

Ut ipfi de hoc fitto

& vir finf

Gio 1nanantium ex fonte, & fluviolo

Siice , Sita - fuiffe putatur hec pifci-

judicarent, iufpicerentque num Chri-

pert

I -GLW

nain valle Jofaphat , citra torren-

ftus violati fabbati reus effet, qui

ter

z

€o die cecum illuminaverat , quia

AL ag

u Ceédron, non procula porta fon-

enim Chriftum ipfum nancifci non

Tàm | d

tis, five aquarum.

*e

potuerant , Cecum adducunt , ut ju-

Oqll] POü;t

Quod snterpretatur

Mx]j&: ) Qu.od

dices totius facti feriem e

[/7,

nomen S/ee , fi interpreteris , idem

E

L pdeur

'eít

10d miffus... Non putavit Evan-

lius cognofcant. -

J C mmi "

g4lift1 omittendam effe nominis in-

h

I6. Scbifma erat inter eoc. ) Dlm-

C/'n/!,m

terpretationem , quia vidit ibi latere

dium , o

um,&a

|

pinionum de Chrifto dif&:';e-;

EX!M

my&eriam A nempe- per Chgi&uïm Amif-

.

t

[»

s

:;

E'APUT IX.

469

Uod w«

17. Dieunt ergó coeco .iterum : Tu qmd dicis de 1110- qui

Ts,

aperuit oculos tuos? Ile autem dixit : Quia propheta eft.

ydicus

18. Non crediderunt ergo Judsei de illo; quia coccus fuif-

Qinit ?

fet, & vidiff let, donec: vocaverunt parentes eJus, qu1 v1de-

rat:

lle vero

IO. Ef mterrogaverunt €08, dicentes: Hic eft filius veffer,.

)

: quem vos dxcws » quiaccecus natus eü? Quomodo ergonunc

li

*

videt ?

d fec

20. Refpcmderunt eis parentes e)us & dmerunt' Scimus,

ia 91loe,

quxa hic eft filius nofter, & quia coecus natus eft:

..21. Quomodo autem nunc videat, nefcimus: aut. quas ejus

äperuxt oculos, nos neícimus ; ; 1pfum mterrogate

Setatem

at

- habet ; ipfe de fe loquatur.

À ape-

22. Hec dixerunt paremtes ejus, quomam timebant ïudæ—

/.05: jam enim confpiraverant Judzi, ut fi quis eum confitere-

odo vt

tur effe Chriftum , extra fynagogam fieret.

i PrOpterea parentes ejus dixerunt Qma setatem - habet,

í OCU]OS)

ipfum interrogate.

24. Vocaverunt ergo rurfum hommem, qui fuerat CoeCUs ,

jic hom

ficebant

& dixerunt ei: Dà gloriam Deo, nos fmmus, quia hic homo

. peccator eft.

(chifnà —

H

25. Dixit ergo eis ille: Si pecca*tor eft, nefcw unum fcxo,

quia ccecus cum effem , modo. video.

m

26. Dixerunpt ergo illi; Quid fecit t1b19 Quomodo apeluxt

-/

tnbx oculos?

5

eire cæcqu

J

Per em

Nnng

7 Re-

gtl , qi

*

t vidtm &

l Pro;l;em e,? ) Non peccátor ,

»

ge, ad eum modum quo nunc excome.

fed Vlr fan&us a Deo miílus.

municati Ecclefia ejiciuntur.

18- 9 wdcmf) Qui vifum rece-

23. lpfum imterrogate.) 1ta loquun-

; hoC. fï&e

um Cnrie

perac

tur parentes , ut a fe perxculum aver-

, dïeh qm

2I. JEtatem babet.) Juftam & legi-

tant.

UO qü

H

"timam , ita us ipfe de fe, & pro 1 ) fe

24. Da gloriam Deo.) Id eR confi-

gf p

loqui pofhit.

cere veritatem , eft phrafis chranca,

22. Con|piraverant.) Confhcueranc

vide dicta Jofue cap. 7. 19..

MVE u j

; communi decreto..

x W

fo 11

Peccator eff.) Multis modis , quia

Chrifem.) M'efliam a Deo proxmf-

cum non fit, fe Deum facit, feducit

piff

-fum , & a patribus expectatum.

pop lum , fabbatum non fervat, &c.

i. )

Ex/ra [ygagogam frerer.) ld eft, eji-

Hec emm & alia hujufmodi crimina

rito

dict

Ceretur , prphxberccur aditu fynago-

Chrifto impingebant per calumniam,

X

L

s

L

476 EV ANJGE LII : S'E,CUN-DU—M. jo-A,N;N.

s À

733. Refpondit eis: Dixi vobis jam ,. & audiftis, qu'id' iterum

vultis audire ? numquid & vos vultis difcipuli ejus fieri?

veniflet.

u

K

'48. Maledixerunt ergo ei, & dixer

nt5 Tu difcipulus illius

fis; nos autem Moyfi diícipuli fumus. -

in eum?

y E

29. Nos fcimus, quia Moyfi locutus e

ft Deqä-, hunc '-alite'r/n

neícimus, unde fit.

iple eft,

4

^0. Refpondit ille

hioffo., & dixitelis Ia hioc enit-dnimdile

€ui,

eft, quia vos neífcitis, unde fit, & areruit meos oculos:

9 E

31. Scimus autem , quia peccatores Deus non audit: fed fi

quis Dei cultor eft, & voluntatem ejus facit, hunc exaudit.

W qui f

4p. Bt

32. A fzculo

coeci nati.

"non veü auditum, qgia quis-qpekrw-qiþ .ochljog

& dixert

"m

33. Nifi e

ffét hic a' Dec, non potei'at facere qüquüa m

44. Re

fj

P

tUt ve

j)onderunt, & dixerunt ei: fn peccatis natus es to-

9

tus,ï&.;- tu doces nQS? .Et ejecerunt eum foras.

À

i enadsd

»*

.35. Aug^,;

-a"7. Nwmquid t$ 'vos vultis -;l'ifci;gl:'

ad Homine'm; quaü (iï.cac - Mos di2

citis hunc hominem effe peccatorem,

SS

ejus fieri ?^ Nihil Pharifais fcientie

opinione inflatis contumeliofius dici

citis enim.

& ideo nihil illi effe tribuendum ; di-

poterat, quodque illos magis ureret,

Da gloriam Deo , os fcie

uam eos pofle, aut velle effe di-

mus - y.quia bic bome peccator eff , quo

verbo docetis Deuin non facere mi-

fcipulos Chrifti , qsem tanto odio

racula per homines peccatores, Hoc

profequebantur.

Quafi dicat: Sicut me di-

Et va:.)

ipfum ego'dico , & cum negari non

- Ra

fcipulum ejus effe profiteor.

poifit hunc feciffe in me miraculum

.- je llS-

28. X:Mþalcdixerunt.x) E'Noidvex'a ,

maximum , quomodo poteftis negare

Diee, 9

comviriati [unt.

illum juftum effe ? Porro quod atti-

- eufi ggli;

lMlius.) Scilicet peccatoris & fedu-

net ad hanc fententiain.

Peccatores

Deus non audit ; lenfuscít : Deusnon

-H queg,

&oris.

^: Nas Moj/i difcipuli [umus.) Melioris

audit peccatores , ut per eos , ad de-

& fan&ioris mggiüri, & legislatoris

clarandam eorüm fanüitatem , mira-

e;&fec

noftri.

x

cula faciat , de hoc enim hic ageba*

tu.f eft Deus-) ;Fa,cie ad fa;

tur.

ü conr lt

Mayf; locs

lib. I. cap. 25.. ..

-"Mide Suarez -tom. 2. de relig.

* Qua f

ciem , ficut loqui folet homo ad ami-

D

:)s T [5

cum fuum,. .

Deiculrer cff ) Rel

igiofus in *De(u/m,

dis t

) Vl

Unde fit.) A qu

o. miffus , & cujus

& Icgem illius-férvans,

Z

Cl'edere in

32- 4f

fpiritu inftin&tus , & rhotus ad nos

Creato.

: acn[et ) Condit

0 , al orbe

37 Et LT

venerit.

J,

l()q

Ultur l

39 44 eruit. ocst.

es meos. ) Cum aue

-94- I» pectatis natus ef totus.) Non

Ula

sem tam evidenti iniraculo illumina-

folnm quoad animam, fed eti.im quoad

3»

O

tionis meg 'ati: appareat eum efle Pro-

corpus. Exprobrant illi. cecitatem,

m

phetam , fanctuma Deo imniflum.

quafi effet poena peccati, fic quafie-

m p

I. Seimus quia peccatores Deus nomn

d"d'vlt

raut difcipuli.fupra n. 2. Qui; pecea-

b

wii , bic dà parentes jus, Q'c.

"uäi:.) ER-'qrgumenculn? ut yOcant,

39* In ]&

*

47X

: c APUT zx./ "E

] fterm

, Aüd-is).it I&füä,-quia ejecerunt eum forasf;— & cum in-

.

?

veni

ffet eum, dixit ei: Tu credis in Filium Dei?

D

ls lls

46. Refpondit ille, & dixit: Quis eft, ngine',' utc

r.e'dam

in eum?

ncl-aixtem

-.37. Et dixit ei

:

']/efus:xE; vidifti eum , & qui loquitur tecum,

ipfe eft.

| mirabile4

538. At ille ait: Cred

o , Domine. Et procicï;enfs ngoraiki.ti

ilos:

eumo

it: fed f

39. Et dixitei Jefus: In judicium ego in hunc mundum veni:

j

- exaudit

ut qui non vident videant, & qui vident coeci fian

.

*

.

.40. Et audierunt quidam ex Pharif&is , qur €

um i

ipfo e;fan't,;

lt OCPIQS

& dixerunt ei: Numquid & nos coeci fumus?

.

.

L)

L]

.

-

41. DixiteisJefus: Si coeci e

ffetis, non ha

beretis peccatum;

um

tus es tte

ib Nero digitis: Quiavidemus. Peccatum veftrum manet.

s

uT

"

t Vos di-;

peccatorenþ

endum ; al

r

"

: CAPUT |

PA

w ef , qU0

| facere mi

itores, HoC

E* :5.

declaranda Deil jlïldicia ) & providet-x;

| negari nont

):Talis cum fäs , vilis & .ab-

- muracuum

jectus.

tiam ejus,; qu& in hoc maxime cer-

Doces 2os? ) Audes nos docere in

nitur, ut przter hominum opinionem

ceftis negitt

caufa religionis , & legis Mofaicz,

qui ceci funt, videant, & qui vident

) quod attle

in qua &tatem contrivimus.

c&ci fiant , eorum fcilicet vitio, quia

percatra

Ejecerunt eum foras.) Sciliceta con-

lucem veritatis averfantur.

i

k : Deus 1100

H

.

þtmu;?.) !n-

e08 7, adde'-

cilio fuo ; nec eft improbabile ejecif-

O. Nunqu-;d U 20os c&ct

"

fe , & feciffe extra fynagogam,jux-

tellexerunt Pharifzi fe notari , atque

aten , mimf

ta confpirationem- ab ipfis fa&am ,

ideo dicunt : Nwzqui4 6 nos caci u«

n hicage

de qua fupra n. 22.

z

.

D

mss ?

:

T

35. T credis i2 F

liuim bai ?) Cre-

AT. Siceci effetis mo

5z Iuä-ereti; þeccd-,

. dis tu, vis tu credere, paratus es

£um.) Id eft , fi revera ignorantes ef-

st Deum,

:

credere in Filium Dei?

fetis , neque legiffetis fcripturas ,

37. Et vidiff; eum , &1c.) De feipfo

neque opera mea vidiff:tis ,

ugenon

l'tO D

ab Ofbc

. loquitur.in t

atiuntur vos ignorare me

;

effec Mef-

.caufa..

]

ertia ,perfonna Vmgdeüiæ

f

am, non haberetis peccatum infide-

P

Cr

MELIM

"edo D'ä:ri-iixfe.j- Söil.iöet t6 effe

litatis. Atqui revera non eftis igno-

|eri.it qu03

"*Filium. Dei.

rantes; nam vos ipfi ja&atis fcien-

j at

4

"doravit. eum.) |

tiam fcripturarum , ideo peccatum ha-

vüc qll? j*

3 Dei.

Ut yerüm Filium

betis infidelitatis, quod femper ma-

luafi dicat : Ad

net.

:

; gui; t

39. In judicium.) &

-

Lj

uU"'

f

472

EVANGELII SEC UNDUM IOAN N.-

":

s

CAPUT X.

7D

qula e

Cbrz/fus verum. deferibens pa[fforem, & marcenarium , dicit de

$0

efTium ovium , & bonum . paflorem, qui €&? alias babeat (ves ad

101 2U

idem ovile addzzcendas animam [uam ponit , wt iterum [umat eamz

Q E

Judei lapidare ipjum «oolunt : qma fe ad opera fna referens: di-

& ingr

cebat unum c[Je cum Paátre ,

1. ]

$ Pliun-Dei, quod tazmen

»offendit non ejfe blajþbemzam

Ego ve

n ]

X. Men, amen. dico vobis: qui non intrat per offrum in

Qit pto

ovile ovmm, fed aícendit aliunde, ille fur eft, & latra»

2. Qui autem intrat per oftium, paftor eft ovium..

3. Huic oftiarius aperit ; & oves vocem ejus audlunt, &j pro:«

prias oves vocat nominatim , & edacit eas.

Nm «

X

Verbaint

4. Et cum proprias oves emnerlt, ante eas vadxt & oves,

üm non

ilum fequuntur, quia fciunt vocem ejus.

Ega

$. Alienum au'em non fequuntur, fed fugiunt ab eo: qmæ

clcüa :

non noverunt vocem alienorum:. .

quod fïde

lam & ii

6: Hoc proverbium dixit.eis Jefus. Illi autem non. cogne:-

verunt, quid laqueretur eis.

dem falu

ls n

" Di-

I46Ne

ne

8. Om;

Quotqum

E

"Mem, amem, ö'c : Ne dicétent

tur, quia verus paüor non üabetcur

inen loqu

"Pharifai, non pr pter noftram

latebras querat , & furtim. mgrcdxa—-

phttæ 10

cecitatem ad te non venimus , fed

tur..

1 fanc 4

quia deceptor es , & alicna a verita-

3 A,;dww) Cognofcunt & d:fcex:-

proyhetis

ts doces.:

oftendit in hoc capite fe

nunt ejus vocem , illaque delc&tan-

€ quibus

"non.effe deceptorem , fed paftorem ,

tur ; cuim e contra voce latronis ter-

fehap pye

& omoiun hominum falutem

ugree

reafntur.

ïe

Docet etianf Pharifzos^ & slios

hls

Voce nemimatim. ) Sïg:llanm, qt

-lks e

nOnnullos, qui eum preceíferant,

fciat an . omnes adfint, quia diftin&te

dis Gam

mon elfe paftores popohi ,. fed latro-

eas cognofcxc s quæ & quot nume-

ales et

nes & occifores , & quid caufe.fit,

ro fint , & itaomnium & fi. ngula;gm

DT

quo d Pharifei fibi non credant.

curam gCïlC

AX

L.

&i dodr

Qu nom intrat peroffivz.. Y Qui eft

Educ»t eas.). Ad pafcua..

Et gj ,

ordinatiüus ingreflus ad caulas..

( ehnte 045 Vadit.). Ut viam mone

QIQ&[ fiof

AUunde.) Via non conceffa , per

ftret qua itur ad pafcua , & ut. peri-

Orte fed,

fcpem , parietem , aut maceriam.

cula , (i jue-occurrant. , amqlumr.

Il'efur ef? , E& latro.) Solet judicart

" Setent. ) Noverunc ex confuetudmbe

M l"grc

audiendi..

Cat fecure

fur & latro.— Fur, qui abigere velit

t* phraf

oves-, latro.qui eas ma&tare velit aut

6.. Hoc ;raver&:um) Id eü hmt

um&c

etiam yaüones.- Merito ita judica-

gaüom & ovium paxabohm.

;

Tà h()mm

*

BlHl an

i CAPUT N

473

B-

5 7. Dixit ergo eis iterum Jefüs: Am

,

en,. amexzi' Idj;c:o vobis ,

U

qu

i2 ego fum oftium ovium. -

8. Omnes quotquot . venerunt,

w al

fures i'uht;, &ïatroh(es*, &

non audierunt eos oves.

:

fuiteptte

fi quis introierit, falvabïitur,

Ü

9. Ego fum oftium. Per me

Y

f d-

& ingredietur , & egredietur, & pafcua inveniet.

io. Fur non venit, nifi ut furetur , & maétet,

& pefdat.

»

T

Ego veni, ut vitam habeant, & abundantius habeant.

rr. Ego fum paftor bonus. a B

)Ifaï,

a&ïunf m

onus paítor gpimäm fuzm

4O.II

da; pio loyvibus fuis..

Ezec

N

»

at

Ig. i Mer—l

423

mt,&pmw

Nä;z cagrzoverurii quid lcquercmr e1s.)

mrinils actiones , & negotia , ut cum 24.

*

Verba intellexerunt., fed latentem fen-

dicitur Pfal. 120. num. 8. Domizws cu-

*

flodiar intiolium tuum , 6 . exitum tu-

vi)g&ovens'

fum non affecuti.

m offium.) O»Vile eft Ec-

um. Senfusigitur eft ; five ingredia-

7. Ego fu

cle

*

fia . Chriltus vero eft o(tium, per

tur; five egrediatur , quocumque fe

h eq j quiæ

uod fideles ingredi debent in Eccle-

verterit , quidquid egerit, fuccedet

E

am & in viam falutis , quando qui-

pro voto. Omra quacunque facjet pro-

01 Waï

dem falus effe non poteft nifi per Chri-

[þeraädktur ; Pfalim, 1. 3.

ftum ; nam ut dicit idem Chriftus c.

Et pafcua Vrvenict.) Pafcua divinze

providentig , cibi fpiritualis , doctri-

l^. 1«4*: 6. Nemoï venit ad. Patrem usff '];erï

à

nzg fang , Sacramentorum Ecclefie.,

4-7f p--

me.

/

Q. Omnes gu

et quot venerunt , & c

) 2

*c. ita ut merito dicere,polflit : Do-

. ^Quotquot venerunt ante me ; nonta-

minas regit me , mibil guilà deerit ,. in

locopafcta 15i wie collotcatis , Pfalin. 22.

xbn'jbm c,w-:

inen loquitur de prophetis, quia pro-

I. vide Ezech. cap. 34- 14.

phete n

on tam venerunt, quam mif.

m n

k

fi funt a Deo ;

*

fed loquitur de falfis

JO. Ne»s venit.) A(J ovile.

popelum decipiebant, "

Vitam babeant , 65 Abundantins ba7

umt& äüeþ 1

prophetis, qui

heanr.) Mitam habeant pete gratiam ,

e delt&tm'k

de quibus Jeremias c:25. 21« Now snt-

k

febzm prophetas , & ipfi carrebant ; non

dum agunt in terris , & abundantius

loquebar ad eos,- G. 1pff prophetabant.

habeant per gloriam , cum hanc mor-

! M;Fonis gt

^'Yales etiam fuerunt Teudas, & Ja-

talitatem . exuemint.

el , dt vitam

1

das Galilzus , de quibus A€t. cap. 5.

habeant per juftificationem, & abun-

q.t

d-

*Pales etiam fuerunt feniores , qui

dantius habeant, quotidie magis ac

multas traditiones induxerunt ver&,

?

magis in via D«i proficientes.

M

1

II. Ego fum paffor bonus.)

At fi uprä

- Dei doctrine repugnantes.:

num.

m

. fe oftium effe dixit , utrum-

nhu;un;:

. Et mon audierunt. e0s owes. )/

læefc,

A

ele&i non reccperunt eos ; & fi qui

que verim eít diverfis rationibus.

m -

D

puerunt,

Oftium eft, quatenus per ipfum in-

forte fedu&i funt ; cito refi

tramus ad Deum & ad beaticudinem,

, &ut p

i

1

7Q9. Ingrediezur & egredsetir.

) Sali-

, amolun

"

cetfecure , tüte, profpere, — £t au-

paftor aütem , quateaus pr&bet nobis

pafcua doctrinz falutaris , & inducit

us

'tem phrafis Hebraica, qua peringref-

,in viam verz beatitudiais.

fum & egreffum fignificatur quotidia-

na hominis qngEr.fatiz) , omnes ho-

Paflor. bonnu

s ) le(-!-üv., 517:47&.0';,

la .

ib cm Com. 'Mm;äkf T. VII,

| Qoo

X

474 EVANGELII SECUNDUMIO;NN.

m

12. Mercenarius autem , & qui non eft paftor ,*Scujus"—noa'

funt oves proprize, v

nes hos

idet lupum venientem, & dimit.tit;civesg

20.

& fugit: & lupus rapit, & difpergit oves:

*

.

,

LI

*

I3. Mercenarius autem

f

ugi

X Afanit;

t, quia mercenari

us eft ,. &non

perünet ad eum de ovibus.

*

x

E

tis: nüi

14. Ego fum paftor bonus,

/|& cognofcö

oves me.as.:,i & co-

Q d

gnofcunt me meae.

£ Mat

n

rs. b Sicut novit me Pater, &

.ego agnofco Patrem , & ani-

x

"

I1.27 mam meam pono pro ovibus meis.

-

2 I

uc* '16. Etalias oves habeo,

quae non funt ex hoc ovili, & il-

14.

7?2?1as oportet me adducere, &

USque à

vocem meam 'audien/tf—-ä & fiet

unum ovile, & unus paítor.

— hm.

c 1fa.

17. Propterea me diligit Pater: « qu

537

7

ia egb podo« -animatä

,

aj 1

meam, ut iterum fumam eam.-

18. Nemo tollit eani a me:-

fed ezo pono eam a meipío, &

D

poteftatem habeo ponendi eam: & poteftatem habeo iterum

J

Qemo pof

fumendi eam; Hoc mandatum accepi a Patre meo.

*po fpont

T

- Tumpun

19. Dif-

ESOESPE

It m

*

wmvis

ille paffor , ille bonus , amänsläfcilice*;

tamen fécut , fimilitudinem tantum 3

vita & m

mihi invi

ovium, &illis egregie pafcens & de-

*

non zqualitatem figaificat.

fendens.

*

Animam meam.) Mitam meam.

támen ma

Animam f«am dat.) Mitam fuam

Pono.) Ponam ; paratus fum, pone-

ànimam q

periculo exponit pro defendendis ovi-

re.

atré me

16. Oves 'ql?;e non funt ex bia(a 01;1'11'.)'

bus a lupis, &afuribus & latronibus.

I2. Mercenarius.) Quui cert ! merce-

Siznificat eos , qui elzcti erant ex gen-

àltercatio

de conductus pafcit oves alienas.

tilitate, quos propter hanc elettio-.

Tropter

I3. 9uiÀ mercenarias eff.) Quia fo-

nem eternam vocavit oves.

fieC d) if

lam mercedem .fpectat , nec. admo-

"dducere. ) Congrezare, adjungere

. 3. Q

dum curatovium alienarum falutem.

ad reliquas oves.

Initiliter,

I4. Cognofco oves meas.) €ug mihi

Fuerf unum evile.

) Uns omaium Ec-

QI' HM

tradite funt a Patre ut proprie,quas

clefia.

Er. unus Paffor.) Qu Chriftus e

&

&imiam |

Deus elegit ut in &ternum fint. oves

amum

phex , & mihi perpetuo adhaercant.

17. Propterea, ). Propter hanc cau-

Ug ge

E eogao[cunt me mee. )

e agno-

fam , loquitur ut homo , cujus dili-

eant 1 Tlor

gendi plures fuerunt caufz Deo Pa-

fcunt tanquam paftorem , & falvato-

e, r dlvm

rem fuum, per quem folum falutem

t

tri , inter ceteras hxc quam cominé-

-

CO natg

funt confecutureg.

morat, non poltrema..;

20, Fj

I&. Sicut novi: me Pater

,&«.) Ego;

Pono antmam meam.)

Vitam méam

traditurus fum

, Mnis

inquir, cognofco oves meas ficut no-

per l)amgnïm* & cru-

quod «f

vit me Pater, & ipfe cognofcunt me

cem.

Sicatio

ficut ego Patrem ; non enim nuda&

-t dterum.)

Tertio die..—

achabæu

fterilis cognitio , fed fummo cum af-

Sumam.) Per refurreCtionem.

Chl, ca

L

tl EE d x

T&Cd

x

1&

fectu amoris coxjjun&a..v ;Adff:rbium

1. Nemo tellit eam a ?;*. )ld

475

GAPUTIES -

UW

.. 19. Diffenfio .ite

:

nes hos :

^

rum faéta. eü lintf;f jJud æos propter fermo-

L0V6S,

.

20. Diceba

üt autem multiex ipfis: Dæmohium habet, &in-

T

fanit: quid. eum auditis?

2r. Alii dicebant: Haec ver

ba non funt d.æindiïium* haben-

-

NI

tis: numquid daemonium poteft coecorum oculos aperire?

22. d FaCta funt autem

SJ Ie.

j Encænia, in. Jerofolymis, & hy?m

Mach

erat:

ane

a

w .56,

23. Et amb

ul:;tt Jefus inxtempldo, in porticu Salomon'ilsf

24. Circumdedérunt ergo eum Judai, & dicebant ei: Quo-

j ei

( f

usque animam noftram tollis? fi tu es Chriftus, dic nobis pa- -

lam.

animam

e(us : Loquor vobis,

m

creditis.

25 R.efpogdit .eis J

Qoo2

. Ope-

—5

info,

»-

Hiems erar.) Nam Encsznia incide-

) it,er'uml

'nemo poffet a me invito tollere, fed

bant in menfam Casleu , qui partim

ego fponte illam trado , iterum re€-

fumpturus cum. voluero.

Niovembri noftro tefpondet , pa»r.:im

br '

Hoc manudatum accepi 4 Patre meo.)

Decembri.

sst

"ml ulabat in portieu ,. 6c. ) Ut fci-

Quamvis plenum ac liberum mihi fit

vite & moitis imperium , & nullus

licet pratentem fe oftenderet , & pa-

| canium j

mihi invito poffit vitam eripere ;hoc

ratum. ad docen]dumr & benefacien-

]

dum.

fediti.

tamen mandatum , fcilicet ut ponam

animam meam accepi ut homo ;a Deo

In portict: Salomonis.) ln atriis temi-

fümipoüef

Patre meo.

pli , ubiambulere corifuetudo permit-

9. Diffenfe.) Sc

tebat.

Sermo eít de atrio , quod di-

ii i)

altercatio.

$

hifma, diffidium,

cebatur lfraelis, non autem de atrio

ant &

en

Vide Ri-

ä

Propter [ermones hos.) Parabolicos,

prophano , feu Gentium.

yc dettio

nec ab illis fatislintelle&tos.

beram de templo lib. r. cap. 16. &

1

,

Barad. tom. 2. lib: 3- cap- 3I- & tom.

QO. Quid eum auditis ? ) Fruftra &

s'adjungef'

inutiliter.

3. lib. 4. cap. 16.in concordíam Eyan-

QI. H«c verba.) Qu fapientiam

gelicam.

eximiam redolent.

24. Cireum

dederunt euä.) Éx cor-

T d

di&o cinxerünt, facta circa illum co-

C«corgzm . octlos aperire? ) Extinctum

yiftus

Iumen oculorum reftituere ; quafi di-

rona j ne claberetur priufquam inter-

[ bhant 'cïlll"

cant , non poteít, quod ergo fuper-

rogationi refponderet.

aj dU

Aninzam nofivam. ) Id eft nos.

eít, divina virtute Htoc factum ;&'in

Tollis.) Sufpenfam ac dubi:m tenes.

f Deo *

C&€CO nato.

22.. FaBa funt.)

: CcIebraeæl fant. -

Vel, tollise tnedio , id eft epecas,

in c()'mme'

Ezcania. ) Fe(tum Enczeniorum ,

ccacias verbis tuis ambiguis &

: /obfcu'-

fïtamiwm

feftum innovationis , feu

ris.

quod :e

dedicationis altar

is facte per Judam

Dic nobis þalaä.) Nem "veritatem de-

ul

"Machabxum. Vide hiftoríam 1. Ma-

fiderabant, fedca umntam

s

: ph paimluäant,

chab. cap. 4« $9. E'exmiov eft. vox

inquit Auguftinus.

£

"

b

Grzca , tenovatienem -ügllifiCRHS'y

Qg,s.. Laïuor :v/"aä

U ; ö'c) Quþafl -(i:c-æt:

ml'tl d

" U d

:

-T

—— A&

I

ILVAL

U

Ll

YT

P

476

SECUNDUM jOANN.

Opera , quae ego fac:o in nomine Patr;s mei, hæc teihmomum

j h

pexhlbent de me:

üra'cq

26. Sed vos non credztm, quia non eftis ex *ovibus meils.

3 9

41. Oves mes vocem meam audxunt, & ego cognofco eas,

poteft f

& icquuntur me.

(

28. Et ego vitam 2ete rnam do eis,

& non penbunt in æter-

Cs

num, & non rapiet eas quisquam de manu mea.-

*

E

29. Pater meus, quod dedit mihi, majus ommbus efï: &

5$ 3

[5

nemo poteft rapere de manu Patris mei.

ctedi ite

3o. Ego & Pater unum fumus.

egoin?

31..Suftulerunt ergo lapides Judeei , 'ut lapldarent eum.

3Q

3?. Reípondit eis Jefus: Multa bona opera oftendi vobis ex

mbus eC

"Patre meo , propter quod eorüm opus me lapidatis?

qo. E

33. Refponderunt ei Judaei: dé bono opere non lapidamus

erat ]oa

te, fed de blafphemia, & quia tu homo cum fis, facis teip-

-

A. E

fum Deum

quidem

* 34 Re-

*

ass

r paemcuee

t

Prapm

]an dudum VOblS veritatem eloquor

Q9. Pater meus quod dedit m:b:,ff 2

& aperio , nec unquam creditis , non

Dxxm neminem ereptürum mihi e má-

Pt quod

*

Litig lp

eft quod vobis refpondeam, cum ipfa

nibus oves , quia Patri meo non po-

3. N

opera qua ego virtute ac poteftate a

teft eripere , ergo nec mihi , qui ha-

Patre accepta facio , fatis quaftioni

beo eaudem cum Patre náturam &

Pidin, g

veftrz refponde ant.

1 lege à

poteftateme

Nam quod mihi Pater.

E tehglon

26. Quia non eflis ex ovibns mets)

dedit , eftres omnium maxima , qua

de malitia veítra pertinax & inye-

ipfe majorem non habet , id eft, fub-

? opints

terata facit , ut non fitis ex ovibus

ftantia fua , quam dedit mihi per zter-

Phlmis [)

meis.

cum autem Pa-

EM b

6x:

nam. genemcmnem

27. Qves me&) EIG&I mei.

ter nihil majus habeat eo , quod de-

Disi )

Vócem meam andiunz. ) Vocem meam

dit mihi , fequitur me. eandem cum

TY€ otdina

Qüs.,

tanquam paftoris fui vocantis ad fi-

illo habere poteftatem.

nll fþ; f

demEvangelii & doctrinz falutaris au-

Et nemo potefl rapere , &c. ) Quls

diunt, & excipiunt attentis auribus&

enim rapiet e manu ommpotentts?

g fïrmle

* animis.

390. Ege & Pater unum femus. )

0 v1ces n

lominis m

Cognofcocas.) Pro ovibus meis agno-

J:um divina, potentia , & ceteris om-

CO.

nibus , quz divinam naturam confe-

? partici

Sequuntur me, P Amant me revee«

quuntur , quod eft , unus Deus fumus.

3 5l

Qn4m hom

rentet colunt , & obtemperant prz-

92. Refpendst.) id eft , dixit, fum-

Ies

ceptis meis, & exemplum imitantur

pta nimirum occafione ex eo quod il-

"

' vitz mea.

lum- lapldare vellent.

Digg

Deas ) -

28. Nom peribumnt.) Morce &terna.

Offend: vobss. ) Exhlbm : præüm,

Now rapiet eas quifquam , &c.) Nul-

in vos contuh.

t efta j

la vis'eas perdere poterit ; nam Íub

Ex Pah emeo,

) vama Pactnsme;

4l qgy,

mea & Patris mei latem: cuftodia.

potentia effe&a.

W ! 'lle

LE 7 "

m

"r*

CAPUT X.

r

477

-

LU

s

mohimra

34. Refpondit eis Jefus: anpe f'crxiptu'mh e

ftra: e quia Ego dixi, dii eftis?

ft in läge V?f*ïfalz' R

lejs,

' 35. Si illos dixit deos, ad quos

fgx*mq Dei fa&us eft ,& non

Oi ea$,

poteft folvi Scriptura:

45. Quem Pater fan

&ificavit, & mifit in mundum, vos di

—l-

n get-

ciis: Quia blafphemas: quia dixi, Filius Dei fum?

31. Sinon facio opera Patris mei, nolite credere mihi.

.38. Si autem facio, & fi mihi non vultis credere, operibus

u eü)&

credite, ut

C

:

ego in Patre.

'ognofcatis , & x*cre/'datisX., quia :Patet-in me eit, &

t eum.

39. Quaserebant ergo eum apprehe

:

ndere, &/exivi"t de ma-

vobis ex

nibus eorum.

.

)

'

40. Et abit 1

terum trans Iordälnem , in eum 1,0011rh£...u5ï

kpi(jlamus

erat Joannes baptizans primum, & manfit illic.

acis telp-

. 41. Et multi venerunt ad eum, & di

m.

&

cebant: Quiai I»oannes

quidgm fignum fecit nuliu

M

bessniniast

*

a d

-:42. Omnla

3.

/

rPx

i

'oprer quaa.l eorum opus , Ef c) Pro-

E£ no? pofef folvi | feriptura. ) Et

i ]))l'/lf-,g[')

pter quodnam ex iis operibus me pa-

fcriptura eft inconcuffz veritatis.

mflhll e m«

ratis lapidare.

36. Quem.) Scilicet, mihi, quem.

*

H

*

Santlificavit,) Id et , fan&um ge-

yeo 108 pO*

4. Noenmae fit

*

s

fum eff.) Sciljcet

hi D qui ha.

Pfalm. 81. 6.

neravit: Ve], quatenus hominem fan-

nauram

In lege veféra,) In facra fcriptura ,

&um fecit fcilicet, fingulariter. Mal-

in religionis &

actrinz veítrz libris

donatus putat , /zzézfrczvit , phrafi He-

qipi Puttt

Axid

qlll

a Spiritu San&to Teriptis , videlicetin

brga idem fignificare quod de(ignavit,

id & füh

Píalmis Davidis leco citato. '

deftinavit ad otficium Salvatoris imun-

Er».) Loquitur Deus.

di; ut cum dicitur-Jerem. I.$. 4z7e-

yhi per t

Dixi;) Seu dico , vobis judicibusa

quam exires de vulva , (antlifcavi te.

l autem

) *

quo d

me ordinatis , illos enim- alloquitur

37- Patris.) Qu folus Pater face-

: anem cum

Deus.

re p /flit.

Dii eflis.) EÉgo de

:os vos conftitui

38- 92 Pat

i 1 Pie eff . & ego -iiz.

mei fimiles , & ut vobis in judican-

Patre-)) Nos unum etife , &iindividua

Quii

focietate alterum alteri cohzrere.

jpoteat

(

do vices meas conwnifi in terra , ita

nominis mei & dignitatis quodammo-

799- Apprehendere. ) Per mini&rps

p

(,,mu;

do participes feci.

1

*

*

Uos.

fe

/os.). Qui nihil aliud erant,

Exivit de mdhiäu: eoruz.) Illos im-

yram c?

35* Sr24

quam homines , & quidem pleccaco-

pedies ne.capere auderent, aut etiam

gm

res.

ne viderent abeuntem , fic. alias eva-

(

Ül

- Dixit.) Deus.

N

ferat , ut habemus capite 9. n. 59.

oqu

Deos.) tcvmYoN e/

b , quod nome—n

Trans Jordanem ') V1

n.28.

)

de dicta cap. I.

Dei eft a judicando dictum,

Præüm,

. d. qunos fermo Dei fattus eft.) O Ao-

4I. Ef dicebant

x 'c/päai 70472!22.( 7ui-

tyoc , ?,Ie fermo , Dei nimirum , £g^

dem ,-&8c.) Quafi dicerent , quamvis

puris n

-

non folemus credere govis prophetis,

dix; ) i effss.

L

478

EVANGELH SECUNDUM [OANN.

42. Omnia autem , qusecumque dixit Joannes de-hoc, |Vera -

7De

erant.

Et multi credlderunt in eum.

üerum

. $ Di

CAPUT XL

fapldare

. 9. le

jfejits Lagarum quatuor dzebus mortuum . refu /mat pmf(ztas

multa cum difcipulis, €? cum Martba : quapropter dum propier -

] quis aml

. di videt

boc miraculum multi in Cbriflum crederent, Pontifites , & Pha-

Io, $

rifei inito. confilio [latuerunt eum . occidere , Caipba Pontifice pro-

ef i ec

.phetante oporte;e Sfe[um mori , ne totus populus perirei :

It H

Sfejus autem fecedit in -civitatem Epbrem.,

dormit

at autem quldam languens Lazarus a Bethania, de ca-

1. ]

YU5 erit

ER

ftello Mariae, & Marthae fororis ejus.

aMat

2. (Maria autem erat, a qu&e unxit Dominum unguento,

1. D

26.7. & exterfit pedes eJus capillis fuis: cugus frater Lazarus infir-

ucae

fuüt, qi

mabatur. )

. T

:

7:

BU

intra

.5. Miferunt ergo forores ejus ad eum d1centes Domme,

12.3. €Cce quem amas, infirmatur.

115 M

- lbl. S«

4. Audiensautem Jefus dixit eis: Infirmitas hæc noneft .

ad mortem, fed pro gloria Dei; ut glorificetur Filius Dei per

eam

£ N

5. Diligebat autem ]efus Martham , & fororem e]us Man-

V . cum

am, & Lazarum. .

pofe dub

. Ut ergo audivit , quia mfirmabatur tuncdmdem manfit

9. Nung.

m eodem loco duobus diebus.

Cànt , C

pericul

.-

b s De-

9 Nonge

nifi figna facuant Q& Joannes nul-

2. Mariaqua unxit. Domasnur.) (-aluæ

leqm

lum fecit ; tamen vera effe, que de

d

Idzos dix

ahquotzæs unxit Dommum Luc& 7.

hoc dixit, res ipfa oftendit.

38- & infra c. 12,5

m fj ma.

42. Credideruns rm eum. ) Credide-

Et exterfft.) Nide "Lucam 7 38.

of du

runt eum effe Chriftum Dei Filium,

& Salvitorem. mundi.

3. Eece quere amas mþ'r»umr )Qua-

ll]tl'a [d to

í

f (hcanc í fufcu Hf HOUEYIS , nom Chim

1

"' * Dericulo

^Rat auttm.) Scilicet eo tempore

dm:t.f

deferis , inquit Auguftinus.

lt [ Endm

quo ]efus agebat trans Jorda-

UCO pedem

nem.

4. lnfrmitas bec non eff ad mortem.)

De caffeile 1V4rzd & Mar:ba. ) Incer-

Non erat ut vitam eriperet, & mor-

j

"iutam (

tum eft utrum dicatur ifte vicus Ma-

tuus maneret, fed utgloria Filii Dei

Atte debeat

per ejus refurre&tionem oftenderetur.

mum 1

rig & Marthg , €o quo d effent éjus

n d du

domin , an eo quod i. €o natz ef-

:6. Manzfízin eadem loco duobzs a':eäu: )

! Drict

fent , quomodo cap. I. 44. vocae

Non negligens amici periculum , fed

vit Bethfaidam cwmtem Andres &

id agens ut. majus & evidentius effec

tl

Pem,

miraculum , fi tunc lllum refufcnraf-

ä

Bm qi.

offe

EUR

[

/"c APUT XI.

479

ä:fc , vgra

*

.- 7 Deinde p

oft li:ec dixit difcipulis fuis: 'Ea—mps in Judaeam.

iterum.

*

$. Dicunt ei d

ïfcipuli: Rabïbi-,fn-unc quäefebant te Judaei |

fapidare, & iterum vadis illuc?

prajius

9. Refpondit Jefus: Nonne duodecim íunt horz& diei? Si

quis ambul

9 pnyir

averit in die, non offendit, quia liucem'hpju;-mqn'-'

di videt :

C P

Io. Si autem am

vtf fre

bulaverit in no&e ; oH*eBdiþ, quia lux non

*

eít in eo.

irü:

'dixit' eis: Lazarus amicus noftei*f

Ir. Haecait ; & poft h»ec

dormit: fed vado, ut-a fomno excitem eum.

.

- 1I2. Dixerunt ergo diicipuli ejus: Domine, j

ü, dormit fal- '

vus erit.

3

.13. Dixerat autem Jefus de mor

te ejus-: illi autem 'putave-

gnguento,

tunt, quia de dormitione fomni diceret.

arus infit^

.

b

Laza;fus mortuvv..lïsï

e

4 'lTunc ergo Jefus dixit ;- eis manifefte:

; Dominbg

* ',1'5.. Et gaudeo propter VOS

'

,ut qredätig, quoniam non äram-

»c non e

ibi. Se*d eamus ad eum.

*

!6. Di'

x D p

——

z

II. DO)'mt'r;) Dicit eum dormire ,

ejus Ya

et';f cum jam n&mo de iïlius morte

pof?et dubitare.

quia brevi illum erat a morte , tan-

— .8- Nane quare

bant , ö'c) Qigäü di-

quam a fomno , fufcitaturus.

iem m

cant, certi(limo te expones mortis

I2. Si dormit , faluus erit.) Sanabi-

periculo , f illuc iveris.

tur,convalefcet ; eít epim fomnus

falutis indicium.

9. Nonne duodecim funt bora diei? )

, De

VMide que de ratione horarum apud

I3. Putaverent quia de dar;äitione

judxos diximus , Matthzi 20. 3. Sen-

fómni diceret.) Fait hec magna difci-

gt

n

fus autem eít , ccrtum effe atque fta-

pulor;m ruditas ; fatis enim judica-

um [uc |

tum fpatium diei , quod minui non

vit Chriftus fe loqui de fomno mor-

poffic; duodeciaseni.a conftare horis,

tis, nullus enim fufcipit longum iter,

m 7 3

intra id tzmpus

quis ambulet , fi-

Ut amicum a fomno fufcitet , cum

. uf )uuz

ne periculo amb

1

are , quia lücente

certum fit per fe non. multo: poft fo-

mno folvendum effe naturaliter.

g, m 0

die offendere non poteft, videns quo

Wulhnuq

Joco pedem ponat , ficcertum & con-

q5. Proprer vos.) Ob veftrum bo-

ftitutum fibi effetempus , quo ambu-

num , ut fcilicet credatis vifo mira-

PUL

mor

lare debeat, id eft, vivere & oth-

culo me effe Chriftum Filium Dei.

"

cium a Patre- commiffum explere ;

Ouoniam non éram 55;.) Ne&endum

fendet

ün

euin eíffe dicm fuum , in quo nihilfi-

cum Gasdee ; & fenfus eft, lxtor me

bi pericali immineat ; nec enim ante

non adfuiffe cum mortuus elt , ut il-

l obtt li

gh )

conititatum fibi tempus ,. id eft , an-

lo extincto,miraculi

gricidot?

fl

ferret. occafio.

patrandi fcfe Qf,'

:

$

tequam vite Ílug nox ad

H

yeniac, mo-

ntlus

"

"

r/i poffe. ;

*

; | 16. M:ficiturbidymw.) Qui etiam

z

h

x

f

480

EVANGELILSECUNDUM jOANN.

».16. Dixit ergo Thoime;s ; qui dic

E

)

it

:

9

Ur Didymus; ad. QQAü*cIi,fcä-

; pulos; Eamus, & nos, ut moriamur cum eo.

À

5

^

É

n

n

16 m 1f

monumento habentem.

nit itaque Jefus, & invegit eum quatuor dies Jam 1

*

aj ;

I8.-(Erat autem Bet

^

P

dit n1

þanig ! juxfa JerOfoþlymam qugf; üadxls

quindecim.). .

26

19. Multi autem ex

Judseis venerant ad Martham,;& M.ariä

ætemi

ams ut confolarentur eas de fratre fuo.

20. Martha ergo ut audivit

» quia Jefus venit , occurrit illi

ffuzs fil

Maria autem domi fedebat.

sj. 1

21. Dixit ergo Martha ad Jefum: Domine, fi

^

fuifes hic;

fum f

ftater meus non fuiffet mortuus:

343. Sed & nhunc fcio

s. l

, quia clua"e'cumque—"p-0pä01-'c:e1'^is a. De*o-;,

L

dabit tibi Deus.'

E

du ganeom

-

idéo tz;mæ

i

propenfa

23 Rej

&bCaBatu«r Didymus, €a de caufa pu-

landas, cutü caftellum B

;

dicat, x

tat Euthymius , quod eodem partu

pe abeifet ab urbe.

eïtþ*aniiæ þj:of

mortus

,.cum fratre editus| effet in lucem ;

'20. Martba ergo mf audivir, &c.)

dídvuog enim Gracis idem. eft quod

Pracucurrit fama. adventum Chrifti

M. $

Geminaus Latinis.

Ti refoy

Verius eft 'T'ho-

(nec enim facile poterit latere) per-

lionis n

mam & Didymum idem fignificare,

venitque prius ad aures Martha, qux

-

. d mj

hoc eft, Gezizwz ptimum. vocabu-

follicitata de re familiari domum

lum eft Hebraicum , fecundum vero*

Obambulabat , aut extra domum forte

rrpri

Grecum.

: QS- Egü

occupata, negotium aliquod agebat.

ore d

Eamus E$ nos 4 moriamur cum i)la;)

Oceuri it il[. ) EKt tan

quam

Quüafi dicat : Quando

uidem magi-

& tanq:am Domino fu.

þ"hbfll)i:i,

pto füis c

ftro noftro; non ob

4

piis, ide

aute periculo

Domz fedeäat.) lndulg nsllugentix'-

tC0 füm (

-quod ilii ab invidia Pharifzorum im- .

um mori, & eorum qui àdvenerant

tinth,

minet, ftatutum eft proficifci in Ju-

officiofas confolationes escipiens. -

dzam, illum & nos comitemur; &

2I. Dixir.

']74 mls j

" ^fi res ità ferat, cum illo moriamur.

falutavit.

) Poftquam þqveggix'f:g?

feojtiy

tutt fide

17. Quatwor dies jam hbalentem in

Si fuifts b

-

monuemento.) Hebrzor. phrafis eftha-

tante.

t , ärat:e. mït.e(A) ægröl

ChrIR() ]0(

bere dies, aut annos in morte, aut

Nap fusffet mortuus, ) Facile .curao

Ton effer.

æ*i tre]

in morbo, ut cáp. $. 5,. 2»:gizta ocie-

morbo. mortem

ejus

prohibuiffes.

anzos babens in fmfrmitate [ma.

Habent. verba hac fpeci

em quandam

We effo C.h

In monumento.) lin fepulchro.

tacite &' reverenter

conquerentis

* bog.

I9. Stadiis qnindecim ) Oto ftadia

quod feri

E/sz ;

bat..

.

us yeniäïet'*;

f

quam o

T «

unum faciunt milliare , itaque diíta-

corp(

bat Bethania ab urbe Jerufalem fere

22. Sed E$ nunc fczo , ö'c) Miti &'B

AtatUe

milliaribus duobus.

-Hoc dicit ut.

5 & I

oftendat facile potuiffe venire multos

querelam fuam de Chrifti abfentia,

Veto Qon t

quafi dicat : fed etiam fi abfentiatua

ex J erufalem

^

(zpd duas forores confo-

Íuerit occafío inortis

E Ihor

[

þfrd-tris meijnon

BIH- "jm

ä i

n r P r st

n

n

481

Y

eOAPUT XL.

iti. ]

25. Dicit illi ']equ: -Refurget frater tuus.

:í

ang,

24- Dicit ei Martha , Sc

?

105 "quia r'efurge-;t b in refurr,e&ixo-

H

pne in noviíffimo-die.

-€ u)a

es jam]in!

r

25. Dixitei Jefus: Ego fum refu

"

're£tio,, & Vi?:a', c quicr

6-*5, 29.

ditin me, etiam fi mortuus fuerit, vivet:

Sup.6

4f li

.26. Et omnis, qui vivit, &

credit in me, non morietur in 49«

—. & Mm- ':"ï ?

geternum. — Credis hoc ?

-

27. Ait illi: Utique, Dom

ine, ego crediaih, quia tu csCBfi-

:

utrit —illli:

ftus filius Dei vivi, qui in hunc mundum venifti.

28. Et cum hac dixiffet, abiit ; & vocavit Mariam fororem

fuam filentio, dicens: Magifter adeft, & vocat te.

[i(feäv hic, :'.

m.

29. lllaï, Ut, audivit; fu»rgitgci*to P .&x venit ad eu

-

30. ',Non---

l aDeo,L r

!

"

Juscacepem

at

s

ideo ,ta(men minus de tua potebtïa &., 296. Et emuis qui vtvit. ). Qui nec-

propenfa in nos benignitate con

fido.

dum :inortuus eft corpore; fed vivit

— —

adhac in prefenti vita,

23. Refurget.frater fuus. ) Quafi

Non woorretur jn aternum. ) Si inme

:

!

dicat, bono animo g:f*co, 'fufcicngo a

ehuiepn-

]

*

mortuis fratrem tuutn.

crediderit non incurret eternam dam-

24. $cio. ) 'Credo dotta à te.

nationem, qua& veramors eft. Cum

vdjin, B.) *

"

fermo effet de vita corporis , affurgit

tum hi d

- Jn refurretlione.) 'Tempore refurre-

ltee) f*

&ionis omnium generalis. -

Chriftus ad vitam eternam & beatam,

In nzoviffimo die. )

Mun

more.fuo, fic cum Samaritana. ab

Martha.qe -

di hilj'uks

aqua corporali traufit ad aquam divi-

lini dumum : f

corruptibilis.

:

ng&

jomum t

?furr&&io &6 vita.)

5

crati€ , cap. 4. num. I3. & ex

ore Hebrzorum abftracta ponuntur

pane corporeo, quem ]udzai quere-

ul ag

bánt, occafionem fumpfit, ut eos ad

pro fuis concretis , fed hica&tive fum-

qu&rendum coleftem panem hortare-

luam;hï)fpiti! ;

ptis, id eft, Ego fum qui refüfcito;

F'.

ego fum qui vitam prgbeo , fic 1. ad

tur, fupra cap. 6. num.2

"

M nj lugenti; t

Corinth. I.

^

3

o. habemus. 9ui fatlus

Credis boc? ) INon ignorat pafatam

i ädvenerm |

effe ad credendum, fed interrogando

escipies

.?F,n-aää; j?*/liüa TE fan&:fm:io; re-

demptio, kloc autem dixit, ut exci-

provocat ad expreffe-credendum.

" ïCWW R

taret fidem Marthe , qux ita cum

27. liiique.) v«i etià

m, certe, f/g'?-

licet credo.

Chrifto loqui videbatur ; ä; fi Deus

Credidi.) Jam dudum, jam pridem.

,2 00 ?g'df

non effet.

Qui crediz p me. ) Qui crediderit.

Tu es Chrifius Eiliigs Dei, & c.) Chri-

T

cm cuio

me effe Chriftum Dei Filium, &

ftus in Graco ponitur cum articulo ,

; ohihüi

ffeä-

;:

-ad

ut etiam Filius, óXeigog 090g r 8 Qe8,

fidem bofa adjunxerit opera.

ile Chritus & Metfias, ille Filius

jem quandam

Eriamlt mortuus fucri:;, viver.) Eci-

conqucrentis 43

amfi corpore moriatur, ut mortuus

Dei, quem olim promi

H

flum ha&öniï(s

eft Lazarus, ad vitam, & quideim bea-

expectayimüs.

.

vanm oporte-; :

29. Sienzio.

) *aSea, c'lam,* fecreto,

tam & immortalem, reftituetur. Qui

) Miigl

vero non credunt, refurgent quidem,

ne quis prefentium ]Judeorum audi- . ,

jfti ablert

fed ad mortem &ternam gchenrz. .

ret ; fl enim

f abfenotta

Íciviflent VM*a.riam. ad. .

Á

ag n .

5

.B:ül. eum Coæ. Mc:foicb. TJ*'-)U.

TR

1

)

482

EVANG-EUI SECUNDUM JOANN. *

l

j

-..8g6. Nondum enim venerat Jefus in caftellum: *f—ed-*erat.ad- 1

d

huc inillo loco, ubi oceurrerat ei Martha.

qui àp.

V

3 ]

31. Judsei ergo , qui erant cum €a in demo; & confolaban-

tur /eam , cum vidillent Mariam , quia cito fürrexit, & exiir, ] mme

fecuti funt éam dice

ntes; Quia vadit ad monumentum, ut :

* MU

ploret ibi.

E Qus,

(

1

32. Maria ergo, c

.

um veniffet, ubi erat Jefus , videns veilmd,

E od eni

& dicit ei: Domin

49. ]

cecidit ad pedes e

]Hv5

-

e, fi fuifi'e/sx hi-c,,

non effet mortuus frater meus.

I wdebs

iL 1

$3. Jefus ergo, ut vidit eam p

lorantem ; & judæöä, qui

yenerant cum ea, p

lorantes ; -infremu-ij: fp,iritl?, & mr,þwi&

4 E

feipfum. -

44. Et dixit

E. popu

.

: Ubi pofuiftis eum? Dicunt ei: Domine, veni,.

& vide.

:

P 5t

m

. 95. Et lacrymatus eft

Jefus.

*

E

bät eum.

36 Dixerun

^

&

trþergo Judælz |

Ecuce- quom.odo ama

M. E

£

a Que

[ m

"

VOPUA N

mnnd

Ürtrsoisrm as

Chrift

u-m 'ifä, .earr'x fecut—i' ;hon fuiffent

fcera (u'a ad þQl'i/dOle'htian"l '&d'gx/nmoviff

odio Chriffi, fed aut donii manfiffent,

que prorumperet ad mutationem us-

"i Nor;

aut Jerofolymam. repetiiffent , nec

que-vultus, vocis , & habitus exte-

8 Min

fanti miraculi teftes- fuiffent.

Vel

rioris, ira tamen ut nihil in eo rects

- Tüerit ocu|

. HGte, ne

certe vocavit fororem occulte, ne

rationi diffentaneum fuerit , aut ap- p

Chrifto miraculum patraturo pericu-

paruerit,

1 38- fr&n

lum crearet przfentia Judeorum, quos

34. Veni,

à fupra

-

8 z(ide.) Veni VIfüm, |

YÀb agf

propterea invidia in illum flagraturos

fiplácet.

nonignotabat, cum- fciret eos &equo

35. Er laetymatus eff

jefas. ) Vide- - mm a

animo ferre non po[ífe quidquid ad

tur commotus fuiffead lacrymandum, . E. lo j

Chrifti glorigm amplificandam face-

& confpectu fepulchri, & flebili mu-

; um of

r

:

ret.

*

lierum ejulatu, que ut ad fepulchrum , [ &b ,

.33. Iefremuit fpiritu. ) Yd eft, in-

venerunt, effufe funt inlaerymas, & . "um ]j

Qignatus eft intra feipfum , hoc enim

eruperunt in voces doloris indices. - [ . 3 2v/

Lacrymas autem non tenuit, quia ut - - "omingg £

fignificat vox fpirzu. Indignatio au-

tem erat in maortem & in diabolum,

fufcitando Lazarum fe Deum proba. ] i,

cujus invidia mors intraverat in or-

turus erat, ita lugendo fe hominem -

Qæ""idu,

bem terrarum , qus tanti luctus cau-

Probabat,

Przterea oftendit rem non

fa fuerat. Preterea in Jud&os refra-

(

effe compofitam, vere mortuum effe [ 4 y,

n

Q

&arios, quorum pertinax increduli-

uem fufis ubertim lacrymis fleret.

- Mi li a

tas fecerar, ur Lazarus permiftteretur

Jftendit fe illum fororesque ejus fin-

LT

mori, fi forte ejus reftitutione ad vi-

gulariter amav iffe.

"Tandem ut do-- | *«

ceret nos in funere charorum intra

tam ad fidem adducerentur, quos pr«-

5 G',Widm D

cedentia miracula, tot tancïaque. non

modum

*q-u??dam - indulgere lacry-

à hD £l

, moyerant,.

mis.

"*l

AL« Eley,

Turbavit

6. Qu

femetipfium. ) Eäcitavit.;

-aiyg:;axda.) ' Qil'afn ü.nc'e.m(:* quam ;

ha

bïtïlge&

-ardenter,

E

a

h,

etiam in fe pamon;m :r.imïcïæ', & vi-

X

--

--

CAPUT XL

493.

erat d- - :

37. Quidam autem ex ipfis dixerunt 4 Non poterat hic . 4Sup.

5

qui aperuit oculos coeci nati, facere,'ut hic, non morere:ur ? 9. 6.

Yolaban- -

)

*l

;

38. Jefus ergo rurfum fremens in femetipfo venit ad. mo--

V exiit,

i

t

i

"

- pnumentum: erat autem fpelunca , & lapis fuüperpofitus erat ei.

i, ut [

^«939. Ait Jefus: Tollite lapidem. . Dicit ei Martha, foror

ejus, qui mortuus fuerat: D

eft enim. .

z

/omine , jam foetet-., qug;ric?uanus

ets a, -

49. Dicit ei Jefus: No

iifesk'hi;, :

nne dixi tibi, truoniam ft credideris,

4

. videbis gloriam. Dei?

*

41. Tulerunt ergo lapid

em: ']efus ,aut*e/.h elevatís furfum

ZORUM M

oculis, dixit: Pater, gratias ago tibi; quoniam audifti me.-

- furbovit j

42. Ego autem fciebam, quia femper me audis , fed propter

« populum, qui circumftat, dixi: ut credant , quia tu me mififti.

e, vell «

l

43. Haec cu

i

m dixiffet voce magna c

?

amavit: Lazare, veni

4 foras.

P

; um

fuerat mortuus; ligätïus— pedes ,.

44- Et

&a;;mpizcæiit, qui

tPPZ.

Ina-

d

Ü bgmeViH

: 37- No'n pwemt; bic ,..£fc- ) : Senfus

mï'd—it'—un.i fe . dicit ; offendens fe nox

et: Mirum eít/ quomodo cum ape-

egere precibus , fine quibus a Deo

ubitos. exte-

xuerit oculos ceci nati, non potuerit

quod. optabat obtinere poterat ;; Deus

ii eo 168 -

facere, ne hic moreretur.

énim volcbat divina voluntate

Chriftus volebat hümana.

p q;üO ä*

!fi;, a ZP- ?

58. Frémens im femetipfh. ) Vide di-

&a fupra &, 33.

* 42. Sed propter populum , qui circum-

Veqi Qifumi ,

Erat antem [pelunca. )

Mos [udxo-

ffar, dzxi, €c. ) Senfus eft : Hoc

rum erat mortuos prxfertim: honora-

ipfum quod dixi me tibi gratias agere,

biliores in fpel-'un'cis fepelire , qua-

non ideo dixi quod novum effe puta-

fe)/;f') Vie j

manou

zum oftium advolutograndi faxo clau-

rem , ut me audires ( folemus eninx

$olU- d debatur, quale fuiffe Chrifti fepul-

de novis tantumi beneficiis gratias age-

jf

chrüm legimus, Matth. 28. 2-

re ) fed ideo dixi , ut populus hic

-

g, À

Jicgm

.

- .89- Tellite lapidem. ) ld; quia.per

intelligeret me otnnia tuo aufpicio &

voluntate facere.

2

d.icef. 3

homines fieri poterat, non facit ipfe

fl

u t

miraculo..

;

Utcredant, 6c- ) Hoc aute

LC -pw*axz

n

Qatr!

d

uanus eff. -)" j;äm*: qh*atu-ozt

erit illos credsre cum videbunt quod'

mortuum Lazarum fufeitaverim ex

(e lo

"funt dies qued mortuus eft.

;end'ï

— 49. Nonne dixi tibi,6c. ) Mlartham

voluntate & virtute tua , ut cui hoc

r

room

dit

Chriftus caftigat verbis, tanqnam pa:

antequam fleret adfcripferim.

j; M

runimemorém, & fidei parum tena-

43. Voce magna.) Ut ab omnibus

um

fin

cem-'w

E

:

pércipi poffent verba, quibus ad mor-

ade

q u

Gloriam De:. )

Opor i

3

nfïg)ïea qþ(;dï

t£uum- fufcitandum uteretur, nec in-

urorum T

in

Dei gloriam cedat.

cantationibus , aut magicis fufürris

Y. Elevaris furfum oculis. ) Qui

miraculum pollet attribut.

p "

44. Ligatuis manus , €f pedes.

) Hoc

4 habitus eft orantis.

f

7 quä

N

vnolvumn miraculum fuit, & a fufgi:;xa

ihü adh'ud'pregatue

-

4

— 484 f!ä.'v-ANGELiI ;SECUKNQ'U."M Jö.ANN. r

E N

& manus inftitis, & facieg illius fuda

3

rio erat ligata. : :P«ixlit eis

& finite abire.

*

*

z homo

- * Jefus: Solvite eum,

*

-

g. I

4s5. Mult ergo ex Judzis, qui venera

ntád Malw*ianïïgx & Mar-

p fecai

tham, & viderant: quae fecit Jefus, crediderunt in eum. *

&

S

*

'46. Quidam autem'ex ipfis a

b

d

Pharifæovs*,* &

T

. gante:

d

dme-

52'

runt eis, qu& fecit J efus.

47. Collegerunt ergo P

.

ontifices, & th;ljifæ'i. concilium ,«

1 . üifperi

54

N

dicebant : Quid facimus ; qui

ahic homo multa figna facit ?

49. Si dimittimus eum fic, omnes credent in eum, & ve-

E &gïüi

*

nient Romani, & tollent noftrum locum , & gentem.

L

. einfr.

. e Unus autem ex ipfis Caiphas nomine, cuim e

ffet Ponti-

Gtur E

|

ZSS'P

18. 14. fex anni illius, dixit eis: Vos nefcitis quidquam, -

L

tunt m

h

"

m

Caren

hss

55/3:' Nec ;

X

$(

tione diftindüum , velatis ocülis, &

,—To!lc*m' nof)rum 'lac";m.-. )—löivitacem ,

in fem

vin&tis manibus & p

edibgs e fepulchro

& templum vaftabunt, & fibi omnia,

* fum? ]

Lazatum prodiiffe.

ufurpabunt, occupata pleno jure Ju- .

dafístis. ) weietoag ,

fafþiis ,/ Ti?czg/i;,

dzea, & nos captivos facient & abdu-

-W üyqu

ubus: folent mortus obviuciré. , inqiuit

cent. Fortaífe hzc mala non even-

[

*

ut:hymius.

tura credebant, fed invidis fue pu-

Szdar 0. )

Vox Latlinä - Grece quo-

blics utilitatis velamentum obtende-

1

bant.

A.

que ufurpata pro linteo , quo fudor

PM po[r,u

capitis abftergi folet. -

Y

49- Czum e,

f:t*ï?on;,ffex. . Summus,

illo occif

Solvite esgm. )

J«fft

felvi ,. inquit

ac proinde concilio prefideret majori

Chry'foü. -«t tangentes , 6 propins Jj^4-

ceteris auctoritate preditus.

]

]

T

;

Conftituerat. Doïnï-

)U

t itflin

i, nefcerent vere refurrextiffe.

"dnni dllins. )

D iCet Vera

45- Crediderunut in eumi,) Quo

d fci-

nus in' lege Mofaica - ut unus- effet

X . cupy

licet effet Chriftus Dei Filius.

fummus Pontifex, idque dum vive-

40. Quidam autem ex ipís.) Mide-

ret ; fed poftea factum videtur ambi-

! Yillem

anQus h

licet qui male affe&i erant adverfus

tione & contentione Judeorum , ut

iPnitatis

Chriftum , & Pharifzis * confentie-

Pontificatus annuus eifet, aut certe

bant.

utP

Pér eum ,

47 €

tur

Vonti'fices-l f'revquemer .mgta'rc*n.'.

lenfum. -

'/eg?rtmt er/-g*a', &.) Nimi-

Tetye (

rum auditis iis que fecerar Jefus in

Fos "ff"'f"!wquidquq,,,-,) " th*kh**e-

.?lmi cn'e :

vicina Bethania Lazaro fufcitato.

gotio non fatis videtis quid expediat.

Quid facimus , 61c.) | Quafi dicat ,

50.. Cogitatih )

T oO p

penditis.

Confideratis; per-

3

nos nihil facimu$, nos torpemus &

5

;

j m:ff pen

negligentes' fumus, & interim malum

Vobis.)

. Ia þGræcö þ, tajmeln- et , u ,

elifcit.-

ltalice. dicimus

Che 'äiam'a

zobi:.

52' Gtm

& fare ?

fl D

Ut unps bomo. ) Quicunq,u'e, & q'uä;

. 49 . $ dimilfiüzg: es. fíc. ) Si illi

lifeunque (it. Non nominat Jcfum, j

non refiftimus.

h

ne privato in illum odifqi ferri videa- g

; Di/þtr/,v'.'

G

Et venient Romani, 67c,) Putabant

tur.

x

M

enim

. Meriatu

Bw

fum affe&tare regnum tempo-

") Occidatur , tollatur e

rale ;

&

.medio.

3 jj

^

futur'qm effe regnum Mcmæ,

-

; *

Aterune

:

a

,177/

C

x

485

*

TE

?44

a PUT xL.

)

'$o. Nec co-gitalti»s;,-. quia expedit vobis ; ut unus moriatur

fmt eis

homo pro.populo, & non tota gens pereat.

51. Hoc autem a femetipfo non dixit: fed cum e

! &.Mar-

W

fex anni illius, p

gente.

&

rophetavit,; quod Jefus mqtjituqusjelrat pro

E

& dye-

$2. Et non tantum pro gente

- fed. ut filios 'D',eij,**v"qui : erant

liuy, t

difperfi, congregaret in unum.

at ?

53. Ab illo ergo

die cogitaverunt;

u,t. in.tje,rficerentj .eum.

$4. Jefus ergo jam non in pa

lam ambulabat apud Judseos,

fed abiit in regionem juxta defertum, in civitarem ; qua& dt-

i

x

citur Ephrem, & ibi morabatur cum difcipulis fuis.

?t ïP.o'nti-

"ss. Proximum autem erat Pa(cha TJudcorum, &

'za(ceüd/e4

runt mult Jerofolym

a.gn'.de regione ante Pafcha, ut fan&iüj'

: NCC :

carent feipfos.

---.

56.' Qusereb

ant ergo Jefum, & coïloquebahtufad*invicem,

Quid pu!atis, quia non venit ad diem fe-

l(iivitatem :

in templo ftantes;-

flb omnia,

ftum? Dederant autem Pontifices, & Phariízei mandatum ,

qo jute J*

dicet,

v

r &abd-

ut ükquis cognovell',it, ubi,ütx,jin

«

ut apprehendanteuænf

non eve

i füe p*

»

4Ppp3i

CAPUT.

m obtenue

«5 54. In-galam. ) In locis pu'bliþc/is.V

Pro populo. ) Pro falute populi, ut

à Gpromus,

illo occifo falus toti genti paretur.

ia civitatem qu& dicitur. Ephrtm. )

^s 4 femerzpfo. ) Proprio fpiritu

Quz.civitas . fita erat ultra Jericho

lat m?l'OI'

feu.inftin&u non dixit, quatenusfci-

verfus Jordanem, & nonlonge ab eo,

Mi

licet veram fententiam continebat.

& ad cribum Iphraim pertinebat. .

er

af XDOmi'

p us flm

-Sed. em e[fet Pontifex, &c. ) Quam-

* 85. Sanüificarent fetp[os. ) Utfacri-

vis ille-mahis effet , tamen Spiritus

ficiis & ceremoniis ad hoc ftatutisfe

, dom viVQ'

fan

s habuit rationem Pontificie

ab omnibus legalibus immunditiis

sderar atl

dæorum .

dignitatis, ut ait Aug. & locutus eft

purgarent, & preparent ad Pafche

per eum, licet ipfe non intelligeret

feftum rite celebrandum.

fenfum , quem Spiritus S. intendebat,

—86. Quarelaut ergo Jefws. ) . Nam

" Wmlvl!:lïf-""

nempe Chiiftum non folum. moritu-

& Jefus confueverat hujusmodi dies

d hr

rum eífe pro Judsis, fed pro omni-

feftos pravenire, gratia docendi eos,

bus prxdeftinatis, qui erant. difperfi

qui fiimiliter prevenilfent.

Quzre-

ji) p

inter

bant autem illum caüpientesillius do-

derätïsï pr

Dei.

genc?le?s , quos vocat Filios

(&rinam audire, & illum de facie noffe,

52. Gente. ) Juaaica.

cujus fama propter Lazari miraculum

eh eü, )i(lïh

Fi/.ias De;.) Dei ele&

ione & þræde;-

late percrebuerat.

ftinatione, ut proxime diximus.

Quid putatis , &c.

) Gusfi- dicaet

g

&q

at

]cfum*

Difierf. ) Inter Gentiles.

putatifne illum , venturum aut non

venturum ?.

[

.Cengregaret im u

:

3

?

nun. ) . I» unum

farn itt"

Chrifti ovile..

57.' Dederant. ) Prdmulgaränc.

53: Co gitavcfnnt.

Mandatum,) E

À

í vollatut t

ftatuerunt.

) id 9&, ,Hrgnicer

—

X cpnciliil,tc-)tiu? fiu-

e

-&or'it'acgï

ES

-

i

iB

-

3

496

EVANGELII SLCUWDUM ]OANN

CAPUT XH.:

Di

meæ fe

"ipud Maït/aam, & Lagarum receptus , unguem"o a Marza u-

i nr

gitur murmuranie. Juda fure : cogitarumt autem. principes. acer-

femper

dotum eliam. Lazarum occidere; Sfefus. afello: veGtus , cum bonore

9. C

J'erufalem ingreditur, C? gentilibus eum voidere czzþzem*zlyus dicit ,

Venenum

boram [ua. clarificationis inflare, fed granum frumenti prius mor-

Tent, qu

tificandum : 9ox. Patris auditur. de clarificando nomine fuo : prin-

IOC

fümi

D

-€eps hu/us mundi foras ejiciendus ; de exceecatione Sudeorum

i. Qi

propbetam ab l/aia: in Chrifto. bonoratur »

. &ut fpemztur Pater.

N

M

15; n

dMat

(hem fef

6Iar

Efus ergo ante fex-dies Pafcha& venit Bethamam, ub1

Marc

".

Lazarus fuerat mortuus, quem fufcitavit Jefus. -

À

. el &cla

14:3:

2. Fecerunt autem ei coenam ibi, & Martha mlnlfcrabat,

Lazarus vero unus erat ex dlfcumbennbus um €o.

Domlm

- 3. Maria ergo accepit libràm unguen:i nardi piftici, plCth-

I4H

fi, & unxit pedes ejus capillis furs, & -domus 1mpïeta eft p

fcnp m

odore unguenti.

I X

4. Dixitergo unus ex drfc:lpalls éjus, Judas Ifcarwtes, uit

T* pul

erat eumi traditurus :

$. Quare hoc unguentum non vænut trecentls denarns,

N

& da um eft egenis?

Q ijicie

6. Dixit autem hoc , non quia de egenis pertmebat adeum,

X«

Qculog a (

fed quia fur erat, & loculos habens ,€a, quee m1ttebantur,

T Suite

portabat.

trérj flngu

4m.

U ls dj

71!-

la TRC)

enf-.lS H

w

i-

|Ad eft,

r gETE ngn p(

Nte jZ-x dies Paþbd

Ex odore ungne»t: ) 'Tants fragraïï-

-

Ilmum) hO

cum adhuc fupercä'enc fexdläs

txæ & tanti pretii fun:

&Quereeur

ante Pafcha ,

5' Suare boc lmgueatum 5'6' ) Vi-

J

&na de D

Q. Fecerum: ei cmnam. ) Sclliosc soye

de dicta Matthei 26. g.

o hi

ci & difcipuli ejus locr, Lazarus ,

6. Loculos babens. ) Quibus defere-

Ka göüa eft

Maria, Martha, Simon leprofus &

alii..

bat eleemofynas Domiro datas ; quia

Yénite uj

Locus convivii fuit domus S$i-

entm multos difcipulos Dominus cir-

trili d

moms leprofi , ub pacef ex Matïth

cumducebat fecum , neceff'e « 'erat num-

26. 7.

fnos habere, ne Hofpltes gravaret,

Srvgt ; ll

3. Libram WSuguenti nardt p:fzc: )

eos autem: Jude commiferat.

fe

1 fery

Moc exphcamm eít Masth. 26. 7.

,GZga nymcknwr.) Scxhcet, mtro ]

*

E EM . E ADSSEENRNE ERE

de di

Hdo;;

x

&

L

C ATPIT XIL

487

-*7. Dixit ergoó ïefus- Sinite illam ; ut in diem. fepulturae

1 U-

mece fervet üxu *

|8. Pauperes enim fem L.;.er habetls voblscum me autem non

t lirer-

femper habetis.

n hwore

:9. Cognovit ergo turba ma&lta ex Judæls, qma illic eft,.&

15 i

venerunt, non propter Jefum tantum; fed ut L azarum. v:de—

10 I

rent, quem (nfcitavit a mortuis.

j: jri

1c. Cogitaverunt autem prmmpes facerdotum ut & Laza-

fum. interficerent:

Mtrgn

11. Quia multi propter ilium a*:b;bant ex Judæas ; & crede-

bant in Jefum.

-

.12. In craftinum autem, turba mu!ta, quæ Ven-erat ad

am, 0i

diem feftum, cum audiffent , quia venit Jefus Ieloiolymam.

Us

&

13. Acceperunt ramos palmarum, & procefferunt obviam

iftrabit,

. €i, & clamabant: Hofanna, benedlüas, qui vemtm nomine

Domlnl

Rex lIírael,

X

, pretio- -

I4. b k: invenit ïefus afel um , & fedit fuper eum, ficut Zach

fcmptum eft:

9. 9-

aebe :

Marc

15. Noli timere , fiha Slon.. ecce rex tuus venit fedens fu-

.IP.7

þer pullum aiinæ,

—^

Lucz

e5, qui

16 Hæc

19.35

denariis»

quæ mjuctebantur in marfupxum five

[ Ut Lazarum. V:dermt) Res emm

loculas a Chri(ti ftndiofis.

erat infucta & admirabilis videre eum

u

t adeum,

sU Sinite :llrzm.) In Græco eft nu-

vivere ,. o agere moré aliorum ho-

ebantuly

meri fingularis , apsg dwriy y ffne zl-

minum , qm quatrlduo fuerat mor-

lam.

£uus.

Ut n diem jäpulturæ, mea fervet 1ilud-)

-IO. U£ &f Lazarum enterffcerent. )

Ín Greco eít, rer4enxt , férvavis 5

Non folum Chriftum, fed etiam La-

;*

& fenfus eft, hoc unguentum vidstiür

zarum. O cecem favitiam, inquit Àu-

guítin. quaff mon .po[et fefcitare occi-

fervaffe1 ut mé quem mortuum un-

gere non potueru:, faltemm morti pro-

f . qut enor um fufcitavit.

'ximum , hoc officio & obfequio pro-

It bibant.) Deficiebant ab ipfis,

fequeretur.

Non. cogitavit IMagda-

relmq-lebanc fm&wnem 1llorum

t fl'ögr Jv

Jena de Domini fepultura, nec eo ani-

I2. In erafftnum. ) ,,-,, äwau?zov pa.

E Vr

-mo Chriftum unxit ; fed res tamen

frmfze.

ita Befta eft, ut videatur voluiffe pra-

I

"Acceperumt ramos p;zlmarum,ö' c.)

CUM

venire. untionem . debitam corpori

Vide di&a Matth. /21. 9.

b

u,sde

-

Chrifti defun&i.

Vnde dl&;! NI:u:th.

I4. Et Jnveni? , 5c. ) Quomodo in-

datió^

qmö

296, 12.

yenerit, non expreiïut Joannes, fcie-

jortints at

ii

Servet i5llud. ) Non fruftra fervare,

-

bat enim ab 41115 Evangehihb di&um.

? erat Ilüm

-

feu fervaffe probetur.

Vide Matth.

j gnvareh

9. Haberis.) Habere poterms. Vi-

I5. Neli nmere, Uc.) ane dl&a

tàt.

de dicta Macth 26. 1.

Matth. 21. $

üceb mcro )

$i

-

p

l

498

EVANGELII SLCUNDUM ]OANN

-16. Hfec non cognoverunt di' fcipuli ejus. prlmum fed quan-

D

tificetur

- do glorificatus eft Jefus, tunc Tecordati funt » qma hæc

erant fcripta de eo, & haec fecerunt ei.

24. Àl

10 (CTTat

17. 'Teftimonium ergo perhibebat turba, quaeérat cum eo,

as d

quando Lazarum vocavit . de monumento & fufc:1taV1t eum

a mortuxs

um fruc

& qui o

18. Propterea,. & obviam: vemt ei turba: quia audxerunt

eum feciffe hoc fignum.

cuftodit

*6. $i

19. Pharifsei ergo dixerunt ad femetipfos ,. Videtis , qma

nihil proficimus? ecce mundus totus poft eum abiit.

lic& m

ficabi

20. Erant autem quidam Gentiles, ex his, qui afcenderant,

ut adorarent in die fefto.

A

|

.21. Hi ergo acceflerunt ad Philippum , qui erat a Bethfaida

L]

x

Galilaes , & rogabánt eum, . dicentes

.

Domme ; volumus

[

Tefüm. v1dere.

52. Venit Philippus , & dicit A*ndreæ Andreas rurfum,

Dixerun;

quosdam (;

& Phlhppus dixerunt ]efu.

2 Veni;

jge

1am tempus

is abjedt

16. Primum, 56'-) Tunc fcilicet

Genft/e: j EAnvsg, Græc1, Ethm—

gentlhum ?

cum fierent.

ci, Incircumcifi, a]udæorum natio-

Q«ando g!ar;/'mtu: eff. 7efus ) Re-

ne alieni.

lar, & p

adorabor.

furrc&ione a morculs, & afcenfione

Fx bis qui dþenderdm ut kdar:trent )

24. Cades

in colum.

Deum Judeorum , quem vel folum

ID térram a

Et hac fecerunt. et, ) E!: fecerunt

Deum credebant , vel interaliosDe-

Chriifto , ut fcrlptum erat apud Pro-

um eximium. Non:folum enim ad-

Mürtkm

mittebantur Gentiles ad orandum in

refolutum ;

phetam,

- d / Jju

! T. Te/hmomum perb:&e&af j Dum

-

atrte profano , ut

vocabatur, fed

hic triumphus ageretur, turba qug

etiam facrificia & munera eorüm ac-

A0ium g

miraculo mterfuerac Lazan ad vitam

cipiebantur , ut patet ex r. E/fdr cap.

Mü/i h '

xefticuti , Chrifti laudes celebrabat,

6.9, Io. & 2. Machab. 3. 2.

memorans éximium illud m:raculum,

lic fimlht

da die f2ffa. ) Pafchs.

!

16 moriturt

& reliquam turbam excitans ad exci-,

2i- Accejferunt ad Pbtltppum.) Vel

4

piendum Jefuüm magnificis acclaina-

quod primus obvius fa&tus fit ex Apo-

poitea p

tionibus.:

ftolis ; vel quod illis almndc notus

! Drémium

effet.

Jüeran

/38. Turba. ) Que famá mlracuh

3 Pütté acc.

txcltata fuerat.abiis, qui dum fignum

- Galilea.) Forfitan hi erant - op-

illud patraretur prafentes adfuerant.

pido aliquo Gentilium Galilee vicino.

lg bmdlw.

19. .2d Menp/ä:.) Ad fe muütuo,

Folumnus.) Cupimus; optamus. -

VM t Grmm

mcer Tei

4 q

Videre. ) -Familiariter falu:are » al-

*T

h ä:hn

orus mtmdtn. ) Hypetrbole; lon-

lo qul

ge maxzmï multitudo.

22. Dicse Andres. ) , Conterraneo,

e:äp i

20. Érast awtem. ) In turba llla

tanquam feniori , & majori, utpote

*

J m

Judsorum , qui Chn[tum hononüce

primo Chnül dlfClpulO ; fupra cap.

*X

€xceperant,

1. 49.

Li

lj

la 7

L

*

P

t

KC ATU T- XII..

489

d qua-

793. ]äfus' aut.e,m r,efpondi't-,eïis , dicens: —.Vcän.i-t.hofa;;- u

t Qla- :

t hæc

rificetur Filius hominis.

24. Amen,amen dico vo

bis, m

Q gl'axiï;im .-fifu-t?ï.enti 4cadens

*

Qu 00,

in terram , mortuum fuerit;

avit eum

Si autömlthortuüm fuerit, mul- -

; Ss- Ipfum folum manet.

tum fructum affert. c Qui amat animam fuam, perdet eam , « Mat

10.39

mdie'rm

&c

jui odit animam.fuam in hoc muhdo., in vitam a&eternam

2

&

6.

cuftodit eam.-

——

*

.46. Si quis mihi m

iniftrat, me fequätuyr,x&, ubi fum egb —", äïärci

;;is ), q&iar :

*8- 33-

illic & minifter meus erit.' Si quis mihi miniftraverit; hono-

.Lucxe

;ndcfänt)

rificabit 'eum Pater meus.

*

9. 24-

aT. Nunc

& I7.

B'ethfai'da

*

^

L

yolquf

- Dixerunt- Jef». ) Scili&et adeff:

3

ipfum buhhodicns d plusquam opor-

| rurfum ;

quosdam Gentiles, &c.

tet amat in hoc mundo.

L

. Perder eam.) Sciicet in zeternum.

23. Venit horas 6c. ) . Qua(i dicat,

,l

je

jam tempus adeft, quo ego a Phari-

Odit animam fuam. ) Odit fe ipfum

fsis abje&tus , & negle&us a populis

*in hoc mundo, id.eft, quoad ea, que

.'æCia Ethüi'

gentilium , qui in me credent, cogno-

funt mundi. hujus, non folum non

amans ea tanquam finem fuum, aut

dcar, & glorificabor , & ut Deus

adorabor.

d*

tanquat bona magni momenti, nec

! þ&!ardrï"' )

24. Cadens £m ferram. )

^tantum paratus ed relinquere , eisque

4àn terr.m a feminante.

Proie&tim

fpoliari , verum etiam contemnens ea

'ae deteftans, & magno animo femorti

r giosDe

Mortuum fuerit.) Putrefattum, äc

m enim 6

refolutum germinaverit.

objiciens, ubi fcilicet przceptum Dei,

j

Jpfiume folum - manet. ) Mlanet ipgum

aut gloria id requirat.

orandom !

:

Ip vitam urtraam euflodit eam.) Ser-

abatur ; :

folum granum, nec multiplicatur.

, eoróm 3*

Multum fruGum affert. ) Producit

vat fe ipfum beandmin. &ternacloria.

enim culmum; & alia multa gràns.

906. 8i quis mibi miniflrat.) $i quis

.Bfürs o

velit profiteri fe miniftrum in. procu-

p

-Hac (imilitudine. fignificat Chriftus

randa fui ipflus, aliorumque falute.

fe moriturum effe, ac fepeliendum ,

y

& poftea refurrecturum , & po& hsc

Me (eanatur. ) .Per viam crucis,

in przmium paffionis, & mortis in-

odic- habensanimam fuain, & omnia

) : ?;:'Ex APQ-

hujus mundi bona pgrvi pendens.

otu?

mumeram populorum muliitudinem

iw?f í

:à Patre accepturum.

Dabo rnbi ges-

eEt ubi ego fuzm,) Secundum divinam

zes baredítatem. tuam , &6 pofefgonem,

natiram ; &ubi ero fecundum huma-

z

*

yr ex 0

zuam terminos terra. - Pfalm. 2. $.

nam.

jj vic0?

Honerifcabit. e;þn Paoter meui*) In

ypcamus

Qui amat, &c.,) Ne in ipfo fo-

xovehens.celfitudinein, ut &

i

h

2

rifto, quod dictum eft, locutn

eam

wucath

"habe

ré putaretur; profert fententiam

Ange

i

$4 & homizcibus. honorabilis

z

r

Ht j Eims re

H

ts

&

veneralem , quz ad omnes pertinet«

zni. Dei, & conviva

E 5&*2 amat animem: fuam.) Qui fe

menfz caleftis..

Ju

n utP f

fyn a

Ts '-B.i&/i)f CA2 Comi Memf?:a T ViI.

m

i

u-

r d

-

-

E

|

499

EVANG,ELH'sE-'c»UN'DUM JQ'ANN.

EX

057. .Nunc anima mes turbata eft. Et quid di*cadi-?;ï.P*ater,'

falvifica me ex hac hora.

Sed proptereaveni in horam hanc.

] o

28. Pater clarifica nomen tuum. . Venit ergo vox de coelo:.

j Ho

[ Tus.

l

Et clarificavi, & iterum clarificabo.

/

29. Turba ergo, quae ftabat, & au

dierat, dicebat ,; toni-

2 x Rel

T ftus qonet

truum effe fa&tum. Alii dicebant: Ange'!us ei locutus eftt

^. tar) Filiun

- 3o. Refpondit Tefus

L:

, & dixit: Non-propteï me haec vq;—'

y. Di

venit, fed propter vos.

(

43r. Nunc

ef. Amb

judicium eft münd

1 nunc princeps hujusumunldïi.-;

ejicietur.foras.

*

E pieenda

B

*

9. Du

Ls

: | tis Hæc

J MECHEEIARUR

"

eérum cldrifcziäa.) Per Refurre&'iov-

'27. Nunt.) Sed nunc.

ritioamac ao n

Anima mea. ) lnterior affectus me-

nem, Afcenfionem, Mifífionem Spi-

us, appetitus fe

nfitivus.

ritus fandi, predicitionem Apolto- ,

Turbata q/l-. )

Pailtonibus tilhöriä,

lorum, per qutm amplificabitur Ec-

: 7 f'raudcj quefi

horroris, ac triftitiz.

: tüphorice gji

clefia, & nomen meumnt fictilluftrius.

Et q«id dicam ?. Quid ergo orabo

29. Que /abat. ) . Circa Je

*

3. 91 exal

Patrem in hac animi perturbatione ?

Audierat. ) Somum.

fu:n *

x

exaltatus fte

Pater falvifrca me ex bac bora. ) Sal-

Tositruum t[le fallum.) .H

i 'Enign

ablatus,

vam me fac, libera me ex hac hora

7

quafi confufum fonum exceperant,

inftante, ab hoc duriffimo tempore

quod diftin&e protulerat Deus.

m , filc

paffionis & mortis imminente.

30. Nom propter me vox venit.) Ego

Tralanj'3d

Sed propterea venRian horam banc.)

enim omnia fcio, nec neceffe habeo.

Lt um

VO howins :

Corrigit, non id quod-pronuntiave-

dicere Patrem per me clan*jücaturtun

yat, & oraverat abíólute, fedid quod

nomen fuum.

Ls X

1 32 .QM [

fibi

xropofuerat: quafi difcutiendum

Sed praprer vos.)) Ut fci

US, timirim

an

,.

rare deberet; fenfus autem eft ,

credatis.

1ice; m me

50 234 Auivy

uaÓfi dicat :

Non hoc orabo, cum

31- Nuac judic?'um eft :;zund?'.) Quafi

d. bus legifpe;',

ropterea a Patre miflus venerim 1n

dicat, mifero & infélici loco - funt

Menet P

hunc mundum, & ad hunc temporis

QU in terr

res mundi, nunc autem per mortem

articulum , ut fcilicet. paciar,' & in

meam homines, qui diaboli tyra'füi-

To. q. Dfaj.

eruce moriar.

*

j

de opprefli tenebantur , liberabuntur.:

. EH .7"9"1011(

Parer, ela

"£

ff nomen n;mn. ) Quaü

Judicium alicujusdicitar in feriptura,

- "B0 ii

dicat , hoc igitur orabo, ut in me

oþcrtu tt4,

Ccum in £:vorem ejus judicatur : fic

ä

fiat id quo Patris nomen glorificecur,

Pfa-lm. I39. 13. - Faiet. Domimnus ju-

"Q ] g(

DRIT

quidquid illud fit, quamyis durum

dicium 1n

p

( :þ ,þ

pu-

45 ) Id eft, in catïxfal 4i1jd-

,axiu

$ at tn)

afperum, & carni .fenfuique xe

P

*

pis, fic lfaig 1. 17..—

gnan&

h

J«4cate

s

4

* c(mfuevmi t

. 28.

Venit.) Audïtä eft.

3

É

De celo.) De fummo aeére.

pupillo.

Et clarifgavi. ) Sceilicet hactenus

Nuac princeps bujus m

od d)

eft , non dominabitur in cordibus ho-

nomren meum per te filium. meu

;

-

multis editis mïracylis.

minum ; amittet PFWCilïacF?n q't-;em

ji

5»

1

BN PUT XIL-

49r

2

? Pater,

3.'

X

Ti ego fi ex'al.tatt'fs fue?o; aterra, omnia traham ad me-

ipfure.

j

!

om hanc. [-

d cæ?o

Tus.

.33. Hoc autem

*

-diþeb:;mt, figniügans qua mþftþ e,ffet -11?(;;i(u-*

Qd Refi

pondit ei turba;Nos-aud»ivimUSd ex läge ,.,qui:a Chri-zP&l —— .

bt F

usel

ftus manet in seternum, & quomodo tu dicis: Oportet e

H

x

:

xal- Io?'l4

tari Filium hominis? Quis eftefte Filius hominis?

*

hic VUX

3

4;. Dixit ergo ei$ Jefus; Adhuc modicum,lumen in vobis j5

eft. Ambulate dum lucem liabetis, ut nog vos tenebrae com- 4o. g

us int)

prehendant: & qui ambulat intenebris, nefcit, quo vadat. - Ezec

36. Dum lucem habetis, credite in lucem , ut filii lucis fi- 3725

*

t

— À—

tis. Ha?c locutus e/ü- erfusl, & abiit, & abfcon,di.t fe ab eis.

*

Qqqz

37 Cum

^

SRISSBECSÓN

Befurredtio- :

z

ilionem Spi-

nem Apouo" ,.

fr'au"dþ quæüvit; hoc enim yocat ime-

Xeovov, adhuc ngaZicum Lempus , .adhuc

fabitur b

taphorice ejici foras.

brevi tempore.

.*

fetillurius. —

/32, Si exaltatus fuero a

terra. ) Cum

Lumenim vobis e

P Hum.'-

fum, ero vobifcum. -

A »Eg.o * qui..iux

,

'

exaltatus füero a terra, & in crucem

fublatus.

Ambósiate ärgg. ) 'Sequiml

:ni me ]u-

) H enm -

Omnia. )

In-Greco . eft, WyTug ,

cem mundi.

'exceperant

omnes , fcilicet homines-

- Dum lucem babetis.) ,Dum præfens-

; Deus.

Trabam'ad meipfun.) Adducam, &

fam, exemplisque doctrina & miracu-

[

x'vm't.) gO j

traham quamvis invito Satana, & pra-

lis vobis Præluceo.

secefe habeo...

vo hominis ingenio repugnante,

Tenchrs, ) Errnrgm

i

& päccatorum,

excecationis & obdurationis.

clar;lücaturum f;

3. Qua morte.) Quo genere mor-

1

tis, nimirüm crucis.

Comprebendant. ) Occupent-

fdlion n v*

$4- "udivimus. ) Dicimu

.Et qui.) Nam qui.

S doc.enti-

Nefcit quo vadat, ) l

deoque ' mirüm

bus legifperitis.

;,,undi-) DT

4

Manet m erernum.

) Vivetregnabit-

non eft fi

aberreta via vite, & inlexif

ici 0C - um

que in eternum. ' Vide Pf. 71. 5. &

tium ruat.

-26. Credile im lmcem.

) Credite in

germorti

Io9. 4- Ifai- 9. 7. Danitl. 7. 14.

: aboli gïrznm- í

'Etïquamoda fu diceis.7) T'ïQu,O'mO(?ö

me, qui fum lux & ductum meum fg-

jiecalumtat

ergo dicis.

quimini.

*

Oporzer exa

Mtari.) À terrä ; oparEet

U: ff

J

4

i luvi:;fti:. ) Ut in hac vita

'll'"m fc(ipyllfüo )

C

habeatis lucem vite & gratie, & po-

aiatt *

4

crucifigi , neceffe eft cruce interfici.

" Dom""" ]«

. Qnis efd ifle Filius beminis 1 Etue

ftea in lucem fanctam. celeftis glorise

*

alius ac tu? Quod fi tu ipfe es, (ut

yecipiamini.

n caufa 10

confuevifti teipfum nomine filii- ho-

Er alftondit fe ab ei:. ) Cum enim

minis fignificare ) quomodo tu dicis,

vefper effet, ut indicat Marc. 11. 11.

una ex parte te cruce moriturum, alia

clam illis exiit e civitate in 'Besha-

ex parte Mefliam te effe, qui victu-

niam,-ut h«bemus Matth, 21. 17. no-

W

lens fciri: uUi no&te diverfaretur ; eo

nl y 6

rus & regnaturus es in «ternum ?

Ó col'(]lb

j5 00

qu?rd principes ipfi infidiaren-tur.r

jam

35. Adl/auc mbdicmf.) &i Fuu;»öv

l

492

EVANG. SECUNDUM JOANN.

" 37. Cum autem tanta figna fecxfïet coram eis, non creäe-

4 Di

bant in eum:

am Del.

e Ifài.

38. Ut. fermo Tfaize. prophetae xmpleretur, -quem dixit: eDo-

u Jei

&

3 I-

mme, quis credidit auditul noitro? & brachmm Domini cui

credit n

Rm

—

elatum eft ?

4 H

46. Bl

49; Propterea non poterant credere, qu:a lterum dixit Ifa-

ma ;

LÀ

; n teneb

fIfa'

qO. f Excæcavxt oculos eorum , & mduf'awt cor.eorum , ut

g. H

LVI act

9

non videant oculis, & non mtelhcrant corde, & convertan-—

1 non judi

tur, & fanem eos.

falwüa

13.14

IMare:

4x Hzec dixit Ifazas quando v1d1t glorram ejus, & lpcutüs

4 Q

4: 13. eft de eo.

Luce

]udlcet e

4?. Verumtamen & ex prmmmbus multi cred1derunt in

- ]n noviff

8. IO.

A

eum , fed propter Phamfæos non conüteoantur ute gynagoga

i Q

29. 2500f epcerentur.

Rom.

*

45. Di-

.-—.—.

IL.g.

57. Tanta. ) 'roc'aqu, tot , tanta-

mrreduhcas,

Jaan. cap. 5. 44 gua-

que, non enim minus refertur ad mul-

modo vos pate/h: eredére , qui glorsam

W viflo

titudinem , quam ad magmcudmem.

ab invicem accipitis d. & 7 7 Non po-

àc: rdonbu

Non erede&ant. ) Id eft, pauci ad-

teff mundus adt]& vos.

3

Dayter p

miodim credebant, tanta erat eorum

Qma iterum dixit. (/.?ud.r. ) Qu:a ü-

pervicacla.

cut iterum dixit Ifaias, id eft ficut

Tetueban:

-S8-. Ut ferono Ifaie tmpleretur ) Unde

rurfus de íis. prophecavxc

iNón ob-

lg toy,

conftat prophetiam lfaie impletam

ftat prophetia Ifaig quin credant, fed

. Dubhce |

-effe. Particula s , eventum notat,

obftat id quod lfaias de iis predixe-

non caufam.

ràt, quod eft tale ut fecum non ad-

lm

N Sïua 0

Oui; credidit. ) Scdxcec ex-Ju-

mittat fidem.

- füif füpn

dxis.

4O. ExcataUit , &fe.) Cmc Evan-

$. Die;

Auditui noffro ? ) Prædxcaclom no-

elifta hanc Ifaig prophetiam , juxta

4 N

fire, quam audieruut.

i

€

nfum, non fecundum verba, Vide

W credie

Et brachium Domini cui . vevelattum

qug diximus lfai. 6. 10. ubi totum

"t menr

ef. ) Et quis credidit in rebus qus

hunc locum explicavimus.

hominum judicio tam infirme & vi-

45 E

41« Quando. ) A&lauus dnvmo fpl—

^ gnofcit m

les videntur, ut paffiones funt Chri-

ritu.

: trem, ul

--

fti, tamenin eis effe brachium & for-

Vidit gloriam e]us. ) Chrifti maje-

mfra [

tlcudmem Domini ?

*

ftatem & excellentiam.

39- Nem porerant eredere, ) : Non dl-

-

W", fit v,

Et lecutus efl deec. ) Qux fcxhceb :

£it, non poterant, quafi non poffent,

futura effent ipfo in cerris agente.

r Em |

1 vellent 5

is enim dicitur non polfe;.

*

ui pOB»& quidem abfolute loquendo,

42.. Verumtamen , 6$0.) Ne quis pu-

lterna, qu

fi velic ;

fed tamen ut velit , magnis

taret nullum. Judeorum in, Chriftum

ellm, ex

uas. vince-

credidiffe , occurrit Evangehüa .«

1 etet,

duïtultdclbus impeditur,

re non vult.

Sic dicitur

M

arci 6. $.

ait aliquos. credidiffe, fed non futi-

*

tem

Et non poterat ib5 Virtutem ullam face-

cienter.

r^, Ícilicet , "quia obftabat. illorum

EX prmup:äu:.) Ex us, qui opx-

]

lr tqep

i

»

s

OSCAP — XIT. —

$

493

i

i*'l(freäe- |

»'4,.3, Dilexerunt enim gloriam hominum. magis, quam gloti-

am Dei.

iteDo. rf

-.44. Jefus autem

| þïamafrit, & dixit: Qui crea

- eredit'in mie, fed in eum , qui mifit me.

;

it in me?; non

us cu- d

Y

rv

4;. Et qui videt me, videt eum, qui mifit me.

.

*

nmundum veni: u

t

-46. Et lux i

E

t omnis, qui*crecliit in me,

| ,n tenebris non maneat. -

L

ba mea; & non cuftodierit: ego

orum , u

4T. Et fi quis audierit ver

L

non ]

udico eum: non enim ye

E

ni, ut judicem munrdum , íe

ogver;an—- T

ut falvificem mundum.

48. Qui fpernit me, & non accipit verba

.ymea: habet, *.q'ui

T.

11

t eum gM:;g

judicet eum: g fermo , quem locutus fum , ille.judicabi

lermnt i 1

in noviífimo die.

.

*I-;'

ïynägoga ».

49 Quia--xego ex me 1

pfo. non fufh' þlqcutüsg fed

mriüt

Ine

Qfma.

4'ä'Di' J *

db Qu

u! !l()fidm

bnä, au(toritate, aut gratia Qalebädt,

' 47i sz;"ü;").— Aufibuä corporis.

fac:rdotibus, Pharifzis, aliisque.

Ez son cuffodierit. ) Non: fuerit ea

7: Nn p

Propter Pharifaos.) lirnore Phari-

amplexus fide, & profecutus opere.

fe&orum ; q

' Nom judico ewm. ) ld eft, in hoc

Qu f

metuebant.

uorumin Kfe ir?m concitare

d el fctt

adventu non punio 'euin, fed in 1e-

Nón 0

Noz tonfttebantur. ) Non audebant

cundo 5 fic dixit fupra cap. 3. I7.

id publice fateri.

Non enim mifftt Deus Filium f'um m

crédanta &

Ut e Synagoga , 8c.)

Ne -exclïrdäreii;

miundaem ur judicer mundum, fed u fat-

üs p!ïdixe'

NI non 4

tur Synagoga, juxta decretum ]udzo-

y.

'vetpir mundu; pec ip/izm.'

rum fupra cap. 9. 22.

48. x

43. DHexerumt. )

Pluris fecerunt:

me.

z

j fperuit me.j Qui reji;ït

æïhw

44- Non eredit n me. ) Non tan-

fan y

jum

tüm credit in me, fed etiam in Pa-

Habet qui j:ftdicet eum. ) Qui con-

jetbts

Vide

-

demnet, p.niat.

Patrem intelligit,

trem meum ,a quo miflus fum.

Ege

"n

A5. Et qui widet me, &&c. ) Qui co-

de quo dixit fupra cap. 9. 5o-

meam j eft qui qua-

gnofcit me per fidem, cognofcit .Pa-

mon guWaro gíoiam

trem, qui eft ejusdem | elfentie , fic

rat, 65 j::dice't.

Videtur alludere &d

,s'diyigo n

verba illa Deuter. I8. 19: — 944 4s-

infra cáp. I4. g. dixit Dominus . Pz;-

tcm verba ejus , qua loguetur sm nomi-

iif m;g-

(tppes qui -viägt me, videt & Pgtrem mej

".

ne meo, amdire contempferir, ego mlror

(46. Ego fum Ipx.) Ego fum lux illa

exiflzm. ln hoc fcilicet, & in altero

Que fcilici

Lj

fzculo, ut accidit increduiis. Judzis

mterna, qus in principio erat apud

quorum everfa eft civitas ,- & tem-

Ne us*

Deum, ex eg nata antequam mundus

:

fieret.

plam tempore Titi ? & in quos in-

* Chyifiumt

"

numeras calamitites mifit,Deus , in

Ilf

giltis

-

nem,

I) mundum vcni. ) äPe'r' in'caruaciö-

fcelerum vindi&am.

j 00

hi

fäl

In. teneóbris.

) Errorum& pgccato-

49 MEx mei

o

3-

0.')1,!—:2—?.' ut nöþ ex Deo

Patre.

£

M

" quï 0?;"

ais

-

a

494

*EVANGELII SECUNDUM ]OANN

me Pater ipfe mihi mandatum dedit, quid dlcam & quld lo-

-

T

quar..

difcipi

5o. Et fcio, quia mandatum ejus vita seterna eft. Quæ

e

f.

ergo ego loquor, ficut dixit mihi Pater, fic loquor.

Domi

*

CAPUT XIII.

,

x

ttodo

ïeþs a cona [urgzt linteo præcznä?us lavat pedes .di fczþulomm

, 8 I

renuenta primum |Petro., -exbortans , ur idem imvicem faciant :

Tidfpo

pradztorem Juum Sfoanni indicat: quo p(yl bucellam egre[fo ,

füecun

dicit. fe clarificatum: de so*o mandato dzleäïmms Pe-

91

tro trinam pradicit fui abneganonem

4

05. fei

1. |

IZM'ït I.&4

26. 2.

Nte diem feftum Pafchae, fciens Jefus , quia venit ho-

« des ]

A

ra ejus, ut tranfeat ex lioc mundo ad Patrem, cum

ton og

Marc dllemiï'e

I

t fuos, qui erant in mundo, in finem dilexit eos.

I (

Luce

2. Et coena fa&ta, cum diabolus jam mififfet in .cor, ut tra— .

Te2 (lix

22. . deret eum Judas Simonis Iícariotze:

3- Sc:ens, quia omnia dedit ei Pater in manus, & qula a

N

Deo exivit, & ad Deum vadit:

EE c ss

4. Surgit a, coena, & ponit veftlmenta fua & cum acceplf-

*

tlofem t

4 tinif

fet linteum, præcmxxt fe.

*

5. De,-

Guti ac

C ad

Xit Vero

So. V;74 aterna eff.) Caufa eft vi-

exttema

tX &terng ,

conciliat v:cam mter-

2 -Et cænafk&d ) Cena cujus pn-

mus cibus fuerat Agnus Pafchahs "

ergen(h

fnatn.

reliquus cibus vulgaris

M l

Sic loquor.) Ut ipfe præfcnpüt, ni-

Fads. ) Non ita tamen ut menfa

tqm p

hil ab illius volunttce & mandato di-

effet ablata , & gratie a&æ vide dl-

|:

* , dei

fcord ins.

(ta. Matth. 26. 26.

uguü

f

N*

e diem feflum Pafcha. ) Pridie

Mififfet in cor. ) Suggeffiffet , pär-

]rim

quamDominus pateretur. Cum

fua fiifet.

! erat Prm

autem paiTus fit decima quinta lung,

fuda.c Stmonis Iþ 2rz0f4. ) Chnus in

Mürify

Greco , /» cor Juda . S:mam: [fcanam,

"WOfAte

die fexta hebdomads ; feqmcurqum-

uí r aderet eum.

fa feria, decima quarta lung primi

E UM

menfis, anni, qui apud Judzos Mar-

5 Suem) Quamv:s fciret.

-7 ht

tius erat, hecqua defcribuntur a Joan-

4 Deo exivit.) Per sternam gene-

uum Ti

ne, gcfh fuiffe.

rationem , & in temporis plenitudi-

ba lfh ;

Sc;en.f) ld rü conf'derans.

ne ex Dei voluntate fackus homo ap.

Io Evm

0Of venit bara ejus. ) Tempus ade-

paruit, mundo.

1 itit d.

rat paflionis , & mortis.

44 Deum vadit.) Per Refnrre&m-

dOCet (

In finem. dilexzt ew) Scxhcet fem-

nem , & A(cenflonem in calum.

cmï*nt

per ufque in finem hujus vitz mor-

ta is.

d- p Cena.) A menfa.

L] "H&;

Pom: ve/hmenta fewo. ) 'ï'xmt exte-

UT dlfcn

"/45 )

Y

CAPUT XHI.

495

uid

o€. Demde mitit aquam in pelvim , & coepit lavare pedes

d

difcipulorum , & extergere linteo, quo erat praecinétus.

Quae

6. Venit ergo ad Simonem Petrum. Et d1c1t ei Petrus:

Domine,tu mihi lavas pedes?

* Refpondlt Jefus , & dixit ei: Quod ego fac.o tü n**fcxs

L

modo , fcies autem poftea.

ulirin, .

$. Dicit e1 Petru; : Non lavabxs mihi pedesin ge:crnum.

fucian

Refpondit éi. Jefus.

Si non lav&ro te, non habebis païtem

mecum.,

i

w

p

9. Dicit ei Simon Petrus: Domme ,non tantum pedesme-

os, fed & manus, & caput.

10. Dicit ei Jeius: Qui lotus eft, non. mdxget nifi ut pe-

des lavet, fed eit mundds totus.

venitho

Et vOos mundl e&ls, fe

em, QUl

non omnes.

t e05.

* 1 1. Sciebat enim qursnam efï'et, qui traderet eum : propte-

r, ut Cre-

rea dxxxt- Non efhs mundi omnes.

12. Poft-

1

&qui? :

riotem tunicam, ut expeditior effet

7 T& mfcu modo.) Non. incelhgu

; accepir

ad miniíterium ]oclonls pedum.

caufam & myfterium.

Cum accepiffer linteum.) Linteum ac-

Scies autem poffea.) Partim , quan-

. De

cepit ad abftergendos pedes ; pracin-

do receptis veftibus 4ccubuero ; & fa-

xit Vero fe eo , ut ad manum haberet

&i hujus caufam aperuero ; partim ,

/

extrema ! lintei pmpendencla ad ab-

fter emklm

quando veneritSpiritus veritatis , quo

; cijus u

doctóre hoc & alia my&ena cogno-

5 PafChlhsi

E6. Venit ergo ad Stmcnem Perrum.)

fces

Aliqui putant prius Javifle pedes. ]u-

* g. Nos 141:461: ) Non permxctam

a ut m

f

dx , deinde veniffe ad Petrum.

At

ut laves-

Auguft. tract. 56. putat ad. Petrum

N2 balelis partem mecum. ) Multa

primurh acceffifle ,

quoniam Petrus

hac phzafi fignificantur.

Non habe-

erat Princeps Apo&olorum , & eum

bis parterh in familia mea , in men-

Chriftus preter. ceteros femper ho-

fa mea , præiemm in Euchariftica ,

Clanus in

norare Lonfueverac, eique ut capiti,

in confortio , in regno meo , in glo-

" l/'w/üf Á

decebat magis commendari exemplum.

ria Patrismei, nonte pro meo agnRo-

charitatis , & homilititis , & affe-

fcam.

I1zalice dxceremus

Nob avrat

-

(&uum munditiem. Nec obftant ver-

at

P^. che far m

ernïm

m

ba illa , cepz£ lavare; dicit enim pri-

IO. Qu lotus q/t' ; &'c.) Quafi dlcat,

g pent

ji

mo Evangelifta generatim quid. fe-

quéemadmodum q:i in..balneo eft.lo-

;ceut, deindé ordinein quo fecerit;

tus , egreffus balneo non opus habet,

j homo 2

docet cum cepit. Iavare ,a quo

nifi ut ped&: lavet, quos calcataster-

Refurfe&w

cæpbnt

rà itetum inquinavit, alioqui toto

TA mili.) Doxpmus fervo , fma

&

O'l..

co: pore eft mundus :

ita & vos

ra-

j C(L'mm

fler difcipulo.

tia mea loti , jlfhfïc:m, & fanctifica-

me:) Vis ; feu paras lavare.

-—

ti, mungi eftis; nam vos mundos fer-

*

) fyir 9*

j

.*

EVANGELII

ECUNDUM ]OA N.

496

o /

. 12. Poftquam ergo lavit pedes eorum , & accepxt vefhmen—

.ta fua, cum recubuiffet 1fe1um, dlmt eis: Scitiss gmd fece-.

t0, me.

mf

rim vobis?

13. Vos vocdtis me. Maglfter, & Domme & bene dxcms,

s. C

teflatus «

fum etenim.

Domlnus & Mag:iïer,,

ex vobis

14. Si ergo ego lavi pedes veftros..

22. À

& vosdebetis alter alterius lavare ped'-*s

quo dic

15. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmod«um ego

feci vobis, ita & vos faciatis.

2$ E

þMa 16.) Amen ; amen dico VOblS* Non ett fervus major do-

0.24

Jeu,qu

Lucæ

mmo fuo, negue Apoftolus major eft eo, qui mifit iflum.

24 In

6. 40. .

iT. Sk hæc fc1t1s, béati erltls, fi fecerltls ea.

€ quo d

lnfr.

18..Non de omnibus vobis dico; ego fcio , quos elegerlm'

15 ]

14.20

cPt

fed utad impleatur Scriptura: ch manducat mecum panem,

Domine

4 levabit contra me calcaneum fuum.

*

26. h

40. IO

19. Amodo dico vobls,prxusquam üat ut cum fa&um fue-

TOxer.

tlotxe,

Tit.j credatla, quia ego fum.

:zo dA-

o

o nan

dtritis omr

vaftis a gravibus culpis , ideo fatis

quid fubmcelhgendum eft, hoc paüo.

eft fi purgetis affe&us, qui circa ter-

Ego fcio quos elegerim ad &ternam

€Q0 predis

beatitudinem ; Judam ad beatitudinem .

Crldam

rena. verfantur , & per pedes fignifi-

verus [)

cantur.

non elcg1

qui iater voseft quafi lu-

ged nom emues-) Omnes uno Juda .

us inter oves ,.fed.fuo vitio etficiet

20- QM l

excepto.

m:fer ut lmpleatur fcnptum ; que de

m qms

edlt «l D

I2. Cupt recu&m[i»z iterum. ) : Cum

prodxtorp vmcmatm , ,944; qpanducat,

x

átionem,

iterum ,menfz accubuiffet.

&c.

Senas quid fecfrtm "vobis. ) Qud

Qui nandné ) Scilices quomhe :

Me 4ttip

qui manducare folet.

ithIo..

fignificatum voluerim in hac pedam

:

at s d qu

lotione.

Panem.) Cibum.

Wif g, ]

I:7 $u22 etemm.) Vere fum D»omx-

Leoavit contra me caltaneum Jfiasm.)

nus;, & magifter velter.

t & i

x

Ín Fíilm. 40. 10- unds hoc teftimo-

1i08,

-14- Ef ves-) Multo magis.

nium fumptoum eft ,

"habeniüs , Ma-

|

AT. Tuyl

16. Neque Ap:folu: ) chatus, aut

gm,v'?mv:: fper me jivþpld;:mtza«ze»:, id

nuntius.

eft , mihi maznas.infidias & fraudes

Tntra ff

17. 'S; b« cjä-ms ) Probe mtelhnms,

FeIugí, ff

&ruxtt , me egrefnc fefellit ,. & cir-

P jum

) m

& petfuafum vobis eft, idem VleS

cumvtEmt.

Hoc autem loco cumdici-

fethus

«

faciendum.

tur , Levavir contra me calceaneum fiumy

Be.m eritis.) Beamudme &terna.

EJUS exi

$; fecer:n: ea.): 9i opera præfute-

ddein. figmfïcatur ; nam levare calca- -

rmä dfg

ïltlb

neum Contr4 alit

uém , e&' habïtus alu

-

t

W5 eft p

terum fupplanra

Hs.

18. Non de omnibus 'vaäu dico.) Qua-

'*h

Thayie |

fi omnes fa&url fitis , ; qug hacenus |

19. 4mede.) Ex nunc , Jam nunc.

22 Dif;

mOnl"a

-

Di« vebis.) Pradlco vobis..

"mt ej

M eem factum fu:m. ) Us cum vnw

Ego fm quei :/egernn ; &5 ) Nlï

-

li

(

CAPUT XIHI.

497

20.

eftimet-

Amen' amen dico vobis,

)ui accwlt fi quem mife-

Id fece

ro me accipit:

qüï autem me aCClplt, aLClplt eum, qul me

mlüt

21. Cum hzc dixiffet ]efus., turba:us eft fpmtu, Et pro-

e ddtis;

teftatus eft) & dixit: E Amen,amen dico vobis : Quia unus ;yr.

ex vobis tradet me.

25.29I

Magmer,

22. Afpiciebant ergo ad mvmem dlfqpuh

hæütantes -de Marc

14.18

äum e

quo diceret.

Lues

23. Erat ergo recumbens unus ex dlfcnpulls ejus m fïnu

22. 2I

najor do

Jeu,.quem diligebat Jefus. .

lum

* 44. Innuit ergo huic Simon Petrus , & d1x1t ei: Quls eit,

de quo dicit?

.25. Itaque cum recubuüïet 1lle fupra pe&us Jefu, dicit. e1.

-Jegerim:

] panen,

Domine, quis eít?

26. Refpondit Jefus: Ille eft, cuiego intin&um panem por-

Ctum fue

rexero. Et cum 1nt1nx1het .panem , dedit ]udæ Slmoms líca-

rlotæ.

*

27 Et

p dÀ

as

derms omma ad unguem accidere , ul:

93. Uzus ex difcipulis. ) Joannes.

foc patto

ego pregdixi.-

In f Ínu Jefu.) Supra peléus ut fequen-

ad euernam

Credatis qmia ego fum.) Filius Del,

ti num. 25. Accubuerant enim ineo-

)emmdwem

& verus Deus.-

dem loco, & proximus erat Chrxüo

eü quzm

oD .Q:tt 4cczfxt/' quem miferc. ) Id

Joannes.

Quen dtlzgeädt 7«f»:.) Pxopter vir-

eft , fi quis accipiteum quem mifero.

urzuqm 4

Redn: ad mutux charitatis ' commen-

gmxcate'n & fuavitatem morum.

ii amuffttdfs

dátionem.

24. Simon Perrus.) Qu nOn ita pro-

Me eccipit.) Hoc eft quod dlcxtur

ximus erat Chrlüo

x-

»mere-

Et dixit ei:

Suis e/i, Efc) Rogat

t quotuhe

Maátth. 10. 40* Qui rea/utvas

eipit $ 8 qui me reciprt , récipet eum qu:

Joanncm ut fecreto nomen prodito-

mtf 7f me.

la legatis enim ille rectpl-

risexquirat. CuplsPct:*us proditorem

tur; & ei honor exhnbecur, qul mifit

noffe , vel ut ia eum mfurgat , Vel

um fur )

illos.

Ut conatum. ejus 1mpedxac

t teüm'm

2I::

Turbatus efl i'þmm J -Id'eft,;

25. Itaque cim recubuiffet. )Quafi d[-

bettlls *

ld

intra feipfum , ut fupra cap. 1I.. 33.

cat ; Quuia recubuerat in ejus finu ,

,;;f:aW ,

:

Infremmt þ:r:tu ; G rurbavit femer-

T. jodes

otuit €i facilius & fecretius dicere.

ip[um ; nimirum magno morore af-

26. Refpondit.) Submiifa voce.:

lhc & le

fe&us eft ob dtfcxpuh pernnacxam,

& ejus exitium.

Inertinibum Panem.) Panis particulam,

j 11 m /Mh

Prafe/bzm: ej.) f.cq.canfu?æ;o*s $ te-

fruftulum panis jure , fea condimen-

|ejare a

to madefa(&tum.

ftatus eft palam , & aperte ,. ferwquc

Videtur p3nem' in-

& habïtlls

afflrm avit fut:urum

tinctum dediffe ,' ut oftenderet quam

0

- 92. Difipuli. ) Innocentes.

familiaritcr , & amice cum illo age-

detan:es ) Dubii, fufpenfi, anxii

j gunC-

re foleret, ut appareret quain verum

obii

x B:äl cm Com. Mmoch T. VII.

Rrr

U:c

n v

^

498

Ev'A' NG E.LRI 1 SEC'U..N.'.DU M jOANN.

^41. Et poft buccellam, introivit in eum fatands. Et ïäifxïit,

s

]n ferne

ei Jefuss Quod facis, fac citius.

38. Hoc autem nemo ícivit

51

ritel.-

*

: difcumbeptigm , ad qmddlxe-

&

L

fne,

20. Quidam enim puta

bant, -q:uia loculos habeba"tx Tudas ,

CL venire

quod dixiffet ei Jefus: Eme ea, quae opus fünt-

ïn-obis'-ad di-

3"" ?

em feftum: aut egenis ut aliquid daret.

- Cut dil

3o. Cum ergo accepiffet ille buccellam, exivit continuo.

D 351

Erat autem nox.

E

- Qiledtio

.

X

t. Cum ergo exi

ffet, dixit Jefus: Nunc clarificatus

4

m

e&EP

a«

6I

lius Vhomivnis", & Deus- clwaljiüca-tus eft in eo.

. ditJefo

1:32; Si

2 . |

dl

Ls n

fupim ,

omnead

fit, quod de illo ciicitur in Pfalm. 40.

Loculos-) Marfupi-um.

Vi*def fupr;

XO. Eres;m homo paets

$, ö)(-'. j

cap. I2. 6.

4

? E AT

Dedir jud«.) F'uit omnibus .mani-

3o. Exí£vt£ cont.

znuo.y Partim ä&ufi

- hocloo

féfta buccelle datio, fed quo fine da-

timore , .ne fuo ipfius nómine a Ch

-t

ri-

.alis ! p()]

retür, non item. Quo jure potuerit

fto proderetur , & re divulgata inter

Chriftus fecretam. proditionem Jude

Apoltolos opprimeretur ; partim £u-

Üarifc,

oannirevelare, vide apud Molinam

rore , demone calcaria admoyente ,

j -w, e P"- m

de Juftit. & Jure tract. 4. difp. 6. in

Et Dey;

ne.

ut Dominum quam ociffime traderet.

- Gieitur T.

Erat auteza mox, ) Chryfo&omüäpu-

27. E: poft &uccellam.)

Panis in:gn-

tat . hoc temporis adjuncto indicari

d .fM'Um't "

&i acceptam , & comeftam.

Carifs

Introsvit ineum fatanas.) Jam antea

ude temeritatem , qui ne temporis

D. h f!»m

fatanas in eum introierat ; fupra m.

quidem importunitate a fcelere, quod

4

propofuerat , abduécturus fit.

Alii

NI

2. & Lucz 22. n. 3. fed nunc totum

exiftimant nocturnum tempus captaf-

1

ïïïb'üen

cor fuum demoni prabuit , cum enim

fe tanquam opportunius ad Chriftum

, Omne n

:

animadverteret fe illo datg buccelle

OpoOS pradic

capiendum ; facilius enim eft no&e

inditio, conjuntto cum illis verbis,

irruere in homtnem manentem in lo-

Pioram 5

T» dix1//i , declaratum , exacerbatus,

có: fuo ,

quam ci interdiu manus ine

777

animum prorfus obfirmavit , ut pet-

jicere. :

Kit, fe

ficeret quod ftatuerat.

D '. 33- Hlj;

31- Nwzc clgri/ïmtm eji Filius ä,aäi;

m tl'&&w

Quod facis.) Quod facere flatuis ,

ac paras , quod. moliris animo.

855.)

e re futura , quia jam inftabat,

I—HIS llhs Y

Fac citi»;.) Non funt verba impe-

quafi

1

e preteritaloquitur , ac fi di-

Mren;

rantis , aut adhortantis ; fed fenfus

cat

jam Judas quaerit [udeos üt

CDttam fh

eft , quafi dicat : Quamvis pollim ;

me comprehendant, nunc patiar , nung

Bregr diy

non tamen impedio, non obfiíto, imo

clarificabor , quoniam morte mea de-

]s

non curo , neque timeo ; age , per

ftruam mortem, & diabolum vincam;

Qu t

me licet ut facias quodlibet.

& in morte ipfa fizna certa appare-

. Q8. $civit.) Intellexit.

bunt divinitatis meg , in fole, & pe-

ll

W!m- i

fris )« fepulchrif ;« corr'ti'ngbzæe.

Vetire

29. ggidanf.) Pifcuxnbentiuln.

j;

*

CAPUT XHI.

-

409

7t- Qixit

39. 81 Deus clarificatus eft in eo, & Deus cIarlficablt eum

1n femetlpfo

& continuo clarlücabxt eum.-

i dixe.

43. l*:hoh, adhuc modicum vobiscum fum

e Quæretls eSup.

me, & ficut dixi Judseis: Quo ego vado , vos. non potettis ^

0947

»k

t ]uäas

venire, & vobis dico modo.

jis ad Qi«

34. f Mandatum novum do vobis: Ut d1hgatxs mvwem, fl-f Ler.

O. I

cut dilexi vos, ut & vos diligatis invicem.

Matc

Continuo.

35. In hoc cognofcent omnes, quia difcipuli mei eihs, fi

22.39

dlle&wnem habueritis ad invicem.

Infra

u5 lr

36. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis?. Refpon—Js 12

dit Jefus: Quo ego vado , non potes me modo fequi: fequeris

autem poftea

Rrïz

37 Di-

3

AmRERTY

n

furgam , & afcendam in emïum, &

do quidem non poteritis , fed. tamen

omne ad me convertentur..

*

uo tempore verietis.

Vide fupi

32.'Si Deus. ) Particula ,* non eü

. 84« Mandatum novum do vobss. ) Erz-

À

hocloco conditionalis, fed potius cau-

ceptum dile&ionis novitm appellatur,

amim adui

falis , pofita pro 4wia. Icaque fK Deus,

quia licet fecundum fub&anuam ve-

mine à hr

idem eftac , quia vero Dess.

tus fit , tamen eft novum fecundum

vul M intet

: gartim H*

Clarifcatus ef i eo. ) Glorificatus

modum , quo nunc traditur difcipu-

eft per filium hominis.

lis , qmbus dicitur, Mazdatum do vos

admovent'-' !

Et Deus.) Deus. vmlmm , de quo

bisy wb diligasis imvieem ,. fieut. dilexs

i traderet

dicitur I- Keg. 2. 3.

zcanne g!arf-

q0í: ego autem amavi vos nullis ve-

*

ftris meritis precedentibus ,- imo

(oftomis pr

fm*uertt me,y glorifrcabo eum.

cum inimici efictis :

Amavi vos,non

l&o mdlcail

Clarifcalit esus.) Glorific ibit eum.

ne temp(!!l*

In femetis[o. )

Íd eft ,

per feémet-

meam . utilitatem , fed veftram falu-*

f

um , rc.fufcxtans eum , & exaltans,

tem quzrens : Amavi ufque ad fan-

[cdere, qU. «

li

guinis effufionem ; amavi ita , ut

119 lb

tribüens illi nomen quod eft (uper

pis C?

4

mné nomen , & mittens Apoftolos,

nihil tam abje&um , & laboriofum

aj Oi

& predicatores ad ejus nomen , &

eiiet , quod fubire recufaw /erim' veftra

gloriam amphfïcandam.

caufa. Hoc ergo & vos pr&ftare de-

l

m é n0ae

betis fratribus veftris. Janfen.c.-

sp

yenterm

j lo

Ef continuo gleriffrabzt mw,) Quafi

dicat, hzc glorificatio prope ade(t.-

Concord. Esang. mandatum hoc no-

3

Eiliois.) Cum humanilime fem-

vutr dici putæc 3 quonnm ceum. 1am

per tractaverit fuos , jam morti vici-

efíet. moribus hominum- anauqucztum,

nus illis valedicens blandius affatur.

&.

uafi abrogatum , & Judzi nimis

Ft/l'f bonu-

Llaml

ln Abm

Quarerss me.) Defïderab'tls præ-

imperfecte illud intelligerent , Chri-

"

achi li

fenmam meam.

íftus exemplo , & doézina fua illud

Sicut dixs fudu:) Supra cap»7. tf

revocavit , & perfecit.

35. £ boc-) Ex hoc tanquam fi f'rrno,

cpäti

Mi QuX j

34 & cap.8. n- 2I.

( mel

Qu ego vado.) Per mortem , fcili-

& iymbolo.

Jum vict

cet in celum ,

& regnum P'tris.

36. Quo vadis?) Quo fcxhccs nof

Eé. ilj: dico meio ) judsi nunquam

poihm te fequi.

ceta 3PPW

ANen. potes me modo fequi, )

Id CR,

0 [0]09 Pe'

illuc veniré poterunt, vosautetn ing«

j con;muo

- d

é

ä

500

EVANGELII SECUNDUM jöANN; |

£Mlac 37.'Dicif ei Pet'rus/

j

.

v

-3.Et1'x

Quare nög pofï'um te Afeïqui*' mpdlö;rï-.:g"

5 jVlar

26.35 animam meam prote ponam.. -

i

*

- &accipiat

38. Refpondit ei Jefus: ^ Ani

[

e pone

;!

14.30

jam tuam pjrö m

Luce

Amen, amen dico tibi: N

E

5'. Did

on cantabit gallus,'»dgnec ter me

*

thodo pol

22.54 n?ges. |

Y

*

6 Didi

A

;

venit ad I

JCAPUT XIV.

J

TOE

" Co*hþlänzlo dicipules ait multas. in domo Patris e[e man;

1?.0"3-." ,

p

Jfeque rurfum illos: affumpturum: Thome . dicit , fe e[Je viam , veri-

fetjs),- ï& i

L

?atem , & vitam; Pbilippo autem, Patrem 'in fe «oideri ; illosque

accepturos quidquid füo nomine petierint , €? fe alium Paraclitum

5. Tn. dez

a Patre eis milJurum ; docet, quis iplum. diligere dicendus.

h M/-) N

Jit: & qualem pacem. relinquat. difcipulis , qu

dixi Petro :

, dä iþþzfs d

qWi mb , [

diíce[Ju merito gaudere .deberent.

folum Petr

tàm it don

I.-MTOn turbetüt cor v

4

credite.

eftrum, Creditis in Deum, & in me

:

iturus. um

wili & P.

2. In. domo Patris mei manfiones mültæ funt.

omnibus fe

Siquo ml-

LXUTEN

nus dixitfem vobis: /Quia vado parare vobis locum.

Manfanes

?um IUIS at

nunc non habes eam— animi Hrmita-

mero & ordine ineg'ationum Petri

Jüttorum u)

tem , & id robur , ut pro me mori

vide quz diximusMatth. cap. 26. n.70.

poffis : Venietin te Spiritus fan&us,

B quo ;

Donec.) Éu ov , ufquequo , quin.

DA (lkt'

& tunc poteris, Ita Auguft. tra&t. 66.

I.

Om turbetur cor 'vey?fwn.) His

piïffeml

Praterea non potes, quia nondum

Qo Patri,

venit hora tua , oportet enim prius

auditis nimio vel timore, vel-

BP

perfici ea, qna per te Deus facienda

morore. Audierant difcipuli multa

& ipfis timorem polfenr incuterey

decrevit , ut fcilicet Evangelium pro-

&

triftitiam afferre , ut puta de tra-

mmv fedd

mulges., & Ecclefiz clavum teneas.

T* d parag

Seqmri.f AUf£e

E

m poffea.) Per mortem

ditione & morte Demini imininente j

fimilem mez.

M

de difceffu ejufdem, quem fequi non

) E.

poffent , de lapfu, défeandalo Petri -

J /th :

37. Quare wen p

efem , 47.) Quafi

"ï*mus fl

dicat , an incommodum aliquod ob-

fequelam promittentis, — Animos er-

]

ftat , au£ vite periculum ? paratus fum

go illorum confirmat. *

omnía impedimenta fuperare , & om-

Gd i Dd Tabadifitus EEE

Yettà vot

nia adire difcrimina.

idiotifmo Hebreorum , adverbium fi-.

Vücirvet:

tegre & f d

5

Mcaonimam meam.) Vitam meam.

militudinis, /fcw, quafi dicat: Non . |-

D Y03 a

38 dnimam iuam . pro me pones? )

turbetur cor veftrum , fed ficut cre-

ltane? putaste adeo fore conftantem,

ditis Deum effe veracem, & conftan-

f Aiteyy !

ut vitam pro me profundas? 'Tantum

tem in promillis , ita & in me credite,

i.|

j um Ve

à adVentu

abeft ut fis expofiturus vitam pro me,

& confidite vos non deftituendo mea :

ut etiam me fis negaturus.

ope , licet a vobis fim futurus ab-

fens.

lu ud

Ne» Minlldäitxgdl/n:', 9) —De«nu-

-

Amp,m

CAPUT XIV

L d

Sor

modo!

3 Et fi abiero, & preeparavero vobis locum * iterumvenio,

L]

& accipiam vos ad meipfum , ut ubi fum ego, & vos fitis. -

t fones:

4. Et quo ego vado, fcitis, & viam fcitis..-

C W me

5. Dicit ei "homas : Domlne nefcunus,quo vadls &quo-

modo poflumus viam fcire?

Nemo

6. Dicit ei Jefus: Ego fum via, & Verxtas, & vita.

venit ad Patrem , nifi per me.

7. Si cognoviífetis me, & Patrem meum. uthue cognov1f-

manfiter,

fetls & amodo cognofcetls eum, & vidiftis eum.

*

d , WT«

Rrr 3

8. Di-

l

: Miue

Paraditt

Q. In domo Patris mei m.tnf onés mredl-

mam tempore anftlS , tempore Vero

dicehdu

ta fuant.) Ne putetis propterea quod

judicii etiam quoad corpus.

dlxt Petro : Quo ego vado 207 lpotesfe-

Ad mcipJum.) Ín confortium meum,

ipfut

in manüones cceleftes.

qui modo , fequeris autem. poftea ; ideo

folum Petrum mecum effe futurum,

- Quo ego vado fertis,) Intelfigltls,

nam in domo Patris mei , ad quam

vel cente intellipere, & fcire debere-

& n me

iturus. fuüm , non mihi tantum , ut

tis ex iis , que nunc & fzpe alias ex

me audlpus.

mihi & Petro locus eít

fed etiam

omnibus fervig meis ; funt enim mul-

Et viam fcait£5.) Qua illuc iturus fum

$ quo fl

te in ea manfiones , &c.

ego , & vos me fuo tempore feque-

Manffones.) Stationes s fedcs ]uRo-

mini , nimirum per mortem. Hzc

4. Et

rum illis attribute , ne in ordinibus

alias a Chrifto audiverant, fed moror

juftorum. ulla fit confufïo.

& oblivio faciebant, ut non memi-

um Petri,

E

niffent ; ideo "Thomas fubdit: Dam:-

pb n o

$2 quo mtnus. ) &i 38 MX. p autem

;f4 "on effet.

ge ,zejäzmm quo. vadis.

tll qu

Dixiffezm vobis.) 8i non efï'enc in do-

- 6. Ego fum via. ) $ $0895 , cum àr-

gt ) Hs

mo Patris mei man(iones pro omni-

ticulo , 4l« via , dequa. quzritis. Chri-

" imore, Vl

bus , nonl:ctiffem vos vana fpe par-

ftus fibl ipfiad Patrem via fuit , quia

1 uh mv

tis habende mecum in regno celo-

non per aliena merita , fed per pre-

rum, feddixiffem vobis clare me abi-

priem fangmnem Introrvit 25 fdn&m ad

Hebr. 9. 12. Alüs autem eft via ad

uta de v

re ad pdrandum vobis locum.

,mmmellte !

3. Et fí abiero , 5* praparavero vo-

Patrem per doCtrinam, per exemplum,

fc j non

bis locum , &Xc. )

Quafi dicat,

fed

precipue vero per meritum pafhonis

fingamus non eflelocum, & me abu-e

& mortis fuz , pcr que fe preftitic

andalo peti

mediatorem Dei & hommum effe-

'Xmmos g

ut illum vobis przparem , non pro-

pterea vobis timendum eft, ne obli-

Citque., w per. tpfmm acceffum baäere—

vifcar veftri :

nam quod promifi , in-

mus ad Patrem , ut. ait Apoüolus ad

wdmur !

*

Ephe«f. 2. 1g.

jverbium *

(

tegre & fideliter preftabo ,. & acci-

piam

vos ad me ipfum , &c. * Vel,

E; veritas. ) xat 4 àNq9&a , & la

dicat :

ff 4biero , idem eft ac , em abrero.

veritas. Phrafi Hebraica , via & ve-

[ed ficut Cf*

dterum venio. ) Redibo.

Sermo eft

ritàs, pro eo quod dicas:

Viawverita-

odb

de.adventu Domini ad mortem fin-

ts5 , vel via vera.

gulorum ; & vel de adventu ad ex-

Er Vifa.) xài dj £og, 6 wfra x/l.»t,

hguendo mu

tremuin judicium.

N

via vitz , vivifica illa via ducens ad

futurüs 2l

fdlutem & vitam zterüam.

edecipram. 3 Aüumam ; qugad ani-

z.

-

$2,- ELVANCEI;H :.SSECUNDUM IOAN'N.,—

,$. Dicit ei Philippu

a*

$

s: Domine , o&&näe noþisf Patrem, & ;

]

boc fac

fufficit nobis.

"9- Dictt r

éfus: Tanto tempore vobisCüm,'f1.1m ,'ï& no

n

]j «

cognoviflis me? Philippe, qui videt me, videt & Patrem.

I$ $

E. 1l

Quomodo tu dicis: Oftende nobis Patrem ?

.

.

.

io. Non creditis, quia ego in Patre,

& Pater in me eft?

p outmm

:

Verba, quz3e ego loquor vobis, a me ]

*

pfo non loquor. vPaïtiexr

ït - 171 S

autem in me manens; ipfe facit opera.

( quà x

ir. Non creditis, quia ego in Patre, & Pater in me

*,e'ft ?

«; (

P

12. Alioquin propter opera ipfa credite. Amen, amen di-

Co vobis, quicredit in me, opera, quaàe ego facio, & ipfe

rem vado.

4

OBSETOSDuR

faciet , & ,mlajora horum facxïet. Quia ego ad Pat

—I3 aEf

f

1!3'.9!

^ Wmutem fa

ch;it.) Venire poteft.

Videt &T Patresz.

- borinter

" 44 Patrem.) Coram videndum, &

cavimus n. 7.

) In. ine , ut efph.

7 dnten g

fruendum ; ad regnum Patris mei.

Ego £* latre , 6f Pater. in me e)f)

füm Pat

d eft, quodego & Pater idem unum

héis virt

€cato.

cNéfí per me-) quo Eroximï ?xpli-

fumus, duz perfonz unius

que numero naturs.

el'jufdcm-

v puolont.

E. k eognawyeti,: me.) $i me recte

p quin epo

cognoviíletis , etiam. Patrem meum

1O. Ferba , qfa ego lo3uor , & &.) HO(.;',

[

Gccultaba:

cognoviffetis , cujusego fum natura-

quod dixi, ex operibus , & verbis

lis fioilitudo.,

Ego nihil aliud lo-

meis potes intelligere , nihil enim Io-

o Bw

dec ef al

uor , aut facio , nifi quod Pater meus,

quor, aut facio , nifl quod Pater in

admirbl

Á

'carnem affumpfiffet ,. loqueretur ,

Ine manens "

.vult me loqui , au:,.fa-,

; Füm, Bld

aut faceret: ideo cum me videtis , au-

cere.

! Pater sm me mazens zpfe fd('l.; .-opera.)

i Chridi

ditis , ipfuma vobis audirt , & vide-

]n smj;

ri putate ; ex his autem di&tis , &

Immo ipfa opera , que ego facio ,

üuü 0b

Íactis meis poteftis intelligere , quam

facitipfe ; quod fieri non poffet , ui-

bonus fit Pater imeus, quam manfue-

fi habereraus eamdem virtutem opera-

Tis inter Y

tivain, & eandem numero fubftantiam.

-H fug

tus , quam veítii amans , quam fa-

: H Voljs )

piens, &c.

1

M

1I. Nes crediri: ,6c-) In Grgco eft,

. 24moda.)

Ex nunc , ex hoc tämpo-

TICEUPTS ROL

Cte o]el

eft eadem.

, ceredite iibl , ii(?nten—l:i3

BN TM

ze , id eft , brevi,

EL TT

. Cegnofcetás ezum , 6-)

Cito enim ve-

dliegnin.) Sia

T

pud vos vex'—ba'—minug

niet Spiritus fanctus in vos ; & ioci-

fidei inveniant.

L

l leäri !

Opera ip/a-) Admiranda , & omnem

Hiculorim

pietis multo perfectius cognofcere Pa-

i

- hr

trem-, quamvis non posltis dicere

^creatam virtutem excedentia.

vos. non vidiíle eum ; nam cum me

Credite.) Scilicet quod e

3 0ptra

vidiftis , illum in me vidiftis. .

tre , & Pater in me eft.

go in Paf

4 a,

(et ^ poü

Q. Dicit ei Philippus.) lNon intelli-

12. 4men , amen , &c.) Quali dicat:

? t

ens (enfum. verborum ÍJomini.

Ts

Cum in me hec fit poteftas, & vir-

E füjficit no57:.) ALt nibil aliud qus-

tus adimirabilia patrandi , poffum ta-

Werito i

men etiam in me credentibus dare £a-

)

rimus ; fic nobis erit fatis factum.

let

B. mü

. Vaiifcam fom.) M exbis , & ope-

cultitem , & poteftatem , ut his fi.

IEDVBS vos docens* quis fun«

milia ,« adhuc admj;abiliora facia?,:; !

füüm

*

xï

505

CAPU 'f xiv.

14 , Et;eqüodcumque petieritis Patrem in -nom*ing me0,,

Mat

7.&

p

fioc faciam: ut glorificetur Pater in Filio. -

21.22

,&no"-nx*

14. Si quid peti

e

a

Marc

ritis me in nomine meo, hoc faciam.

*

P

Pmem,

IS. Si diligitis me, mandata mea fervate,

l$, llxïf?

16. Et ego rogabo Patrem, & alium Paraclitum dabit vob

me e&,?

ut maneat vobiícum in eeternum y

z

16.23

us non poteft. accipere,

E a-';et

17. Spiritum veritatis, quem mund

quia non videt eum, nec-

fcit eum: vos autem cognoíce.is

1e4veïk?l |

amen di-

cïqmïg quia apud vos magcbit, & in vobis erit.

-

z

[

IS. NVODN.-A' :

, & iple

UAEU

vado.

eft 'difþofïtio ad accipiendum copio-

j Ht

CESOKPNSPERAURU

. 13- Quia ego ad Patrem vado.) Hoc

*

autem faciam , quia jam non' verifa-

fius Spiritum fanctum

,U eiplï-

bor inter homines, nec videbunt me

lium Paraciitum.)

Alium , Qualïä

in terra mirabilia patraütem ad glo-

ego fum.

Paracittum.

) Confolacorxem » horta-

i ntd.)

riam Patris mei , ideoque fidelibus

idem onum

meis virtutem hanc concedam ut co-

torem., excitatorem ad bonum.

gnofcant homines potentiam meam ,

Dabit: vobis.) Effundet abundamet

B g)ufdelu-

in corda veftra.

quam ego fape dum in terris agerem,

" Corda veftra in-

, &. HOQ

occultabam.

Maneat vobifcum.)

& vb

.. Et quodcumque petieritis Patremy,$c.)

habitans, & confolatoris , & inftru-

Haec eft altera parscaufz propterquam

&oris muünus explens.

yl enim 10*

I7. Spiritum veritatis. )

Spiricu&n

i Patern

admirabilia fint facuri , quia nimi-

rum , quidquid a Pa:re poftulaverint,

veracem, omnis veritatis , & fanéti-

qui, aut ' d

in Chrifti nomine , impetrabunt.

tatis doctorem.

Mwndus.) Homines mundaui & huic

uilt [ 71 4)

dn nomine meo.) Propcer ime, mea

eg0 faC'lO.v

eaufa , ob merita mea , ut mediato-

feculo addi&i.

ris inter vos, & D«eum.

Nom poteff- accipere« )

Capax ejhs

.-pbiïet It

. Hoc faciam. ) Videbatur k'di'&u,rus ;

non eft , dum oblitus eft caleftium,

utem opm'.

& voluptates captat hujus vit&.

fübfanram-

Hoc volfs Pater praffabit , fed quia do-

Non Vldet L,

yGreco h

cere volebat. Apoftolos , unam effe

Quia nom vider eum. )

potentiam fuam , & Patris : dixit ,

quia non habet oculos cordis mundos,

j flentenfif

Hec factam.

quibus folis hic Spiritus videtur ,.

Uz gloriffcetur Pater.) Finis enim mi-

cognofcitur ejus dignitas ; mundus

s

raculorum eft Dei gioria.

enim habet oculos animi excacatos$

a E. ) Per Filium , pef-que'm

yariis cupiditatibus.

& omnem

Nec feiz euoz.) lde

zx

ft, non amat gux.n,

Yl

illa opera faciet.

inPa

U I4- S/gmid petieritrs ime.) . & me fci-

loquitur enim de cogtitione, qu& in-

o

licet , poftquam abiero.

cludit affectum..

F

-dnonomine meo. ) Ob merita mea ,

Vos autem.) À mu

ndo & ejus md-

Quaï' diat

merito incarnationis mez., &c.

ribus fegregati.

RZS &Vll"

z015. 86 diligitis me. ) Ut cexte de-

Quia apull vos m

L;mfäit, ö'c) Igl«e&,

PO

ffum t

betis, nifi ingrati effe velitis.

vos cognofcetis , & amabitis eum , nec

j T

[2 ïl'

hanc cognitionem ex veftris meritis

; hi

16. Et ego rogabo , ($c. ) Charitas

|4

o

ficiim

enixglcum præqcp:o;qm obfþrvamia ;

-^

hdbcbit/i*s, feq ex ipfius prafentia.

504

EVANGE! II SECUNDUM ]()ANN

18. Non rehnquam vos orphanos: veniam ad VOS.-

24

19. Adhuc modicum ; & mundus me jam non videt. .

Vos

fermon

autem videtis me: quia ego vivo, & vos vivetis.

me. P

20. In illo. die vos cognofce:1s, qm*a ego fum i 1n PaLre meo,

2$ !

& vosin me, & ego in vobis.

)5 P

nomme

21, Qui habet mandata mea, & fervat ea, 1lle gl qu1 dili-

git me.

Qui autem diligit me, diligetur a Paure meo,; & ego

mni

M

diligam eum , & manifeftabo ei mexpfum.

2

w ]

22. Dicit ei ]udas, non ille Ií(cariotes: Domme, quld fa—

-

|

m000.1

Cum eft , qu1a mamfeftaturus es nobis telpfum & nonmun-

X

neqllef

do ?

A. À

23. Refpondlt Jefus, & d1x1t ei: Si-quis diligit me, fermo-

- & dilin

nem meum fervabit,

& Pater meus diliget eum, .& ad eum

quia st

vememus & manfïonem apud eum. faciemus.

Vsceormc zi

I

*

24. Qui

tiant praf

3

*

Tüantür

ammas Cu

,

9. Nes relmquam vor. arphano: )

fed fubmtellwendt eft ahqua noca fi-

Manfin

militudinis , ut fenfus fit , fic inter

24514

Non diu a vobis abero, nonamplius

mandata

triduo , quo mortuus ero juxta hu-

me ,& vos erit maxima unitas ,

&

manam naturam, a vobis ábfens ero.

ldcntxtaq á

non per naturam , fed

du ef ;

P€t' gratlam

attIS

Veniam advos.) Advos cito redibo,

25« 4j

& vos gaudio replebo.

21. Qui babet mandata mea ) qu

9. Adbnc medicum.) Scxhcet tem.

ea didicit , & recipit.

liCE tribu

pOHS erit.

Manifeff abo. ez me ipfum. ) Po& re-

lum

Paulo

-»|

) Pa

Nonm videt.) Non v1deb1t

furredionem redivivum , & per. di-

]8 10095

poft muadus non me videbig amplius.

vinas illuftrationes , & majorem in

Videris.) Videbitis poft mortem ,&

dies rerüm 'coleftium cognitionem.

4

ma meff

refmre&xonem Tneam.

22. Jsdas.) Frater ]acobn, 'Thad-

Jfle W; L

deus , & Lebbzus alias dicths.

n&.

Quia ego vivo.) ld eft. vivam.

/

n

E 'vos v;vem) Saperfhtes ,& in-

Quid fallum eff ? ) Quanam e&

Üupptres

toïumcs.

caufa ?

WYocabie

Q 177) !

20. Iu i/lo die.) In tempore illo poft

Et non mundo? ) Non tatl mundo,

refurreQionem , ac praefertim in die

non cuivis Gne difcrimine ?

,IM d[!x H Voi

Pentecoftes.

23. $i quis diligi? me , Gc. ) Quafï

Titur

dicat: MMundo- non manifefto me ip-

Gbi, &

Cognoftetís.) Clarius quam nunc co-

Octbit

enofcatis.

Áperi:m enim vobis fen-

fum , qum mundamhommes non di-

10

um , ut intellip:tis fcripturas , Lu-

hgunt me, necfervant mandata mea;

Pa

! QUi m

£* 24. 43-

nam fi me diligant , -& fervent quaá

&te

Quia €go /um im Datre meo.) Id ePc

illis pr!:üCIplO , ego & Pater ad eos

2/ P 4

quod ego & Pater fumus ejufdem na-

veniemüs , & non tantum nos illis

R Phrafi

turz , & unus Deus.

oftendemus., fed perpetuo apud 1llos

tu,&

Offtn

Bs o vos f2 ome

manebimus.

, &f ego im '00615) Non

0joy )

9 lii

fignificatur Chriftum effe in difcipu-

4d eum veniemus.) Invifibiles qui-

Quoq

lis eodem modo , quo eft in Paire;

dem .oculis eorporis , fed ita ut fen-

7

á

816,'*00

ÉX OWPA II D OTTNNE

*

cAþ01'mm

505

24. Qui rgdn'dilïgit me, fermones meos non fervat. Kt

05

fermonem , quem audiftis, non eit me:

us; glfäd eJu,s, qui müïe

14

.me , Patris.

"Uge. Hoc

locutus fum vobis/äpud vos. manens.

;

2

26. Paraclitus autem Spiritus fan&tus, quem mitt

et Pater irí

]l

pomine meo, ille vos docebit . omnia, &

fugggf,et- 'VOþiS O»

2

mnia, queecumque dixero vobis.

»

27. Pacem relinquo vobis, pacem m

eam do vobis ; non.quo-

h

^nodo mundus dat, ego do vobis.

Non turäetur cor veftrum,

ün

neque-formidet..

l

.

2$. Audiflis, qui

a ego dis&i -VObiSF Vado, & venio ad -k?ds."

ffio

,Si diligeritis me, gauderetis

;

"

j

utique , quia vado ad Patrem:

eUrm

j quia Pate-f major, me eit.-

29. »'Et

L

Ül

ti

eftne incolumis ? Senfus ergd—feü :Va-

fanc prefentiam . noftram , &. bonis

fruantur caleftibus , quibus eorum

ledico vobis, & opto ut poft difcef-

animas cumulábimus.

fum meum profpere agatis , incolu-

—Manftenem-Y Firmam , & ftabilem.

mes aninto ; & corpore.

otà fï

24. Et fermonem.). Do&rinam , feu

;

Non quomodo mundus dat,(4c.). Qua-

w

mandata.

fi dicat : Hzc mea -pax multo prz-

d

Non efd meus.

ftantior eft pace & tranquillitate ,

f

7!* . Patris.

?

3 -Sol'r;xs ; fed etiam

quam mundus policetur; fed dare non

l

^QS. -dpud voes uzanens.) lmterim dum

poteft ,

nam ut mqndus vobis det

) Qui

omnia que poteft , non tamen eam

- hifce tribus anr&ti/s' verfatus fum vo-

bifcum.

;

tranquillitatem ,

& Ietitiam, vobis

poterit dare,

uam efficiam in vobis

o re

-:oQ6. Parac

ljtus , &c.) Vide di&ta 15.

et dl

In nomint meo.) Ob preces ,,& me-

per Spiritum fanctum, «Notum eft ex

reim 10

-fita mea.

Apoftolo ad Galat. $

22. Fru&us

jonett

Spiritus fanéti effe charitatem , gau-^

- JMle vey deceli1-) infpiratione inter-

Thil

na.

*

dinm , pacem , 6c.

s

* Suggeret-) bxojvío'ti

Non turbemr cor vefirum.) Bitiame

j d

gevocabit.

, in memoriam

fi valedicam vobis.abiturus.

Quecumque dixera vobi s)e Éyoy EUIM

28-Vadc.) Abeo quidem per mortem.

mundo

»wnu& dixi volis , & nunc difficilia vi*

Et venjo ad vos.) iterum

1

tar;ncnre-

dentur, & obfcura, ille-vobis expli-

vertar redivivus.

f

$2 dilkgeretis me-) Non fignificat fe

Quafi

cabit, & per internas illuftrationes

om

docebit , qiomodo fint intelligenda;

ab illisnon diligi , fed eft modus qui--

& i que memoria exciderint, ille fug-

dam loquendi patris cum filiis, ami-

ci cum amicis -dolentibus ob patris ,

l at mea,

: gcret.

rent qua

27.

Pacem relinquo vobis-) Pacis -fi(),:

amicive difceffum , qui majorem il-

f ad eOg

mine phrafi Hebrga falus fignifica-

li gloriam allaturuseff. . Si amaretis

£ur, & omnebonum; ut cum 2.

eg.

me , hon doleretis , amantis enim

amici eft amici bonis ndon dolere ,

pi il

18. 29. dicitur ,-E/fze pex puero 44t-

féfon ? quod €ft , profperene fe habet,

fed gaudere , quafi dic

x

pl ?

Sss

aþ , ;um do-

- Bibl. ff«f: Com. M:fzoclzj r.'m

ia

*

*

.

b*

So6

BVANGELII SECUNDUM JO—ANIIVI.V

29. Et nunc dixi vobis prius

quam üat') .ut cum fa&u-ml fue-

. fit, credatis. -

4

30. Jam non multa leqlïär vbbi.fc':um

lo

; venit enim ptin;ep.s

jiun

-undi huüjus, & in me non habet quidquam. :

' /81. Sed ut cognofcat mundus, quia diligo Patrem, & b fi-.

dttici

.. 293* cut mandatum

2

'.deditmii-äi -Pat.er,- fic fiac—io'./ Surgite ,. NURU

f

:

| higc,-

E

L

--

-

r

Qllm', |

um ;

$t

*

fim v

4 N

ferre f

AVEADOSUSEX:

CAPUT'*

n i

"fetis ex meo difceffu , oftenditis$ vos

hlxl häAbec juris in me, quïä non hahec'

fenfum

P

—— ;

C

Vpoti«usfequiv,/quam rationem,

jus & poteflatem , nifi in. homines

peccatores.

D

Quia Pater major me eft. ) Quafi di-

3t- Sed sz cagmzf

77 ,þlö' £.

) Quafix

I :af

cat: Quia cum Pater mijor me fit,.

dicat: Ego morior , non quod dia-

fedens d

fieri non po£eít, quia mea ad eum'

bolus aliquod jus habeat necis mihi

k

Qum. ne

profectio commodo , & glorie mihi

inferende , fed quia Patrem dili

P

3b as fid

futura fit.

Chriftus minor eft Patre

& illius mandatis obedio.

Ferentur Y

fecundum humanitatem , nam fecun-

Szcut . dedit mibi mandatum Pater ,

Quod e]e

dum divinitatem eft illi qualis.

67.) Chriftus- enim juffus eft a Patre '

a,

20. Ef wuzc.) Sed nunc.

moirtem crucisfubire j quare Apofto-

Jnjg

Dixi vobis.) Predixi vobis difcef-

lus ad Philipp. 2. 8. ait : Fe&«; obe-

alied qi

fim , hoc.eft, mortem .meam , re-

diens w[que ad moriem ,

furredtionem , & i

fem . eraucis.

2 arzf em 4m-

t£$ In fe i

mem,

:

n cqalum Vafcenfio-'

Atmenta

Surgite , eamus binc,) Putat Chfy- ;

H Date,

Credatis..) Me Filium Dei effe, &

foft. Chriftum difcipulos timentes iu.

Iu culto

ad Patremire, ut 2

locum magis abditum duxiffe , & ibi

Kia Ítuar.

qu'axli'rcum illo glg-—-

-

.

quz fequuntur dixiffe. Sed eft proba-

E

30. Lequar.) In carne ha

c mortali; *

!

tenüs' [eu

bilius totum fermonem hunc in cc-

ue hec verba.

T »P'af&b(

Venit enim primceps hujus mundi. )

naculo habitum. .]ta

. s cultqr

Principem hujus mundi diabolum in-

Eamns binc , non figni

i

—

cant Chriftum :

telligit , ut fupra cap. I2. 31. Venit

abiiffe poftquam illa protulit , fed fur-

Pt provid

rexiffs, feque ad difcedendum accin-

Wcn a,

autein tum per fe, & Angelos fuos

2« Üinge,

invifibiliter ; tum vifibiliter per Ju-

xiffe, ctiam difcedere incepiffe. Sz-

e ttatil

dam proditorem , m

:

ili;es )Q«& Im,ini-

pe enim dicimus , Eae»zes bize , &ta-

ftros armatos.

men non flatim imus ;

3 putnire

fed a?iquaq;u-

NU agmola

At i2 "me non 646:2 guidqudmï) Ni.'

!

tqlum immoramure -

? qu nj

N

L

-

? y

tss

r: 3 x*ok i*æf |

$07

Es

*

v

^CAPUT XV..

M

Chriffus «iris, Pater agricila, ditipuli vera:palm

ifes* d þf&be-

:egs

prum Chrifli de mutua . dile&hióne. frequenter. iteratum : Zipofloli

df

amici Cbriffi , quibus [ecreta fua communicavit , & elegit eos., uf

n

- fru&um perpetuum afferremt ; quos roborat advoerjus mundi

perfecutiones , dicens 3ud«os excajbtione(ti

| ,'odium , 46

g

L

—non babere de peccato Juo. -

v

B Go fum vitis vera, & Pater' me

.

*

us agricola eft.

D

ferentem fructum

2.l1. Omnem,palmitem rn me non

*

eum, & omnem, qu

H

N

| fert frvu&umg purzabit eum, ut fru-

Gum plus affera:.

s-eSup/,

/3. « Jam vos mun

di eft;is propter färmonämg quem Iocufu

"6539 —

.* füm vobis.

-4. Mane:e in me, &ego in vobis.

Sicut pälmes non pötefl: !

T

— ferre fru&tum a femetipío, nifi manferit in

X

—

TWAI n M SOto

*

-

mü m rP? manferi.;is.

Ed

$ss2

9. Egd x

habet

)mtne

; 'I:.

&c. )L Ni*hil pote-

* & in ignem sxternum mittit ; qui ye-

toN

E

?

lo us oiis

ro ferunt frucium , eos pur

^

Quif

rat difcipu

$

lis ad. mortem. de-

berius ettam . fructificent.

gat,xwtxw

fcedens dicere m«

5

gis neceffarium ;

Qui

x dia

uam-ne fe unquam ab ipfo

, id eft,

Le se nom fi"rmrem fraï?um- )*v

ig mili

licet mihi per fidem adhxreat , tru-

dili

ab ejus fide , & dilectione avelli pa-

(tum tamen

bonorum o?emm non

erentur , fiquidem- vellemt. vivere ,

facit.

quod eleganti vitis imetaphora de-

HU y

clarat.

Toler.) Puniet fideles , qui funt

P

4 patre

"Vera;') Sic vitis

hec aþpelïi«tur ab

hujusmodi.

Àpolto

P:l(-?gæäif.x

É Ailfïereme ab eis: impe-

; tUt

affectu quia melius & pertectiushomi-

dimenta profectus.

" nes in fe perfidem gotos nutrit , quam.

farmenta fua naturalis vitis.

g Prapter. fevmonem, & c.) Quia fer-

iEt Pater wens agricola ef. ) Id eft,

monem meum, & doctrinam meam ^

k Chry

ft quidem & ipfe Chri-

audiftis, & illi obediftis..

entes ii

"illius cultor , *

4 Manere in me.) Mil conftanter

ftus agricola , &,vitis cultor , qua-

per fidem vivam adherendo.

) & lbi

3

,tenus |Jeus e

(t, fed ut fervet deco-

culfun

l Proba-

rum para

bole cum

fe vitem feciffet,

Ef ,ego im vobis. ) Ut ego. vi

C I) e

ram Patri attribuit , pro-

in vobis maneam: vivificans fucco

ejus cultu

gratig , üt uberem fructum aïffcrræf

ter provi

dentiam , quam ipfum no-.'

poffitis.

1h"[tum

men Patris fignificat.

4 fem

efs. ) Ex

fed lu*

2.. Qinnem ,pdlmitem pibe )

Á riïcd-

4 fe. folo,. | fepa-

m icat

s

! f eft inutilia in vite refecare

uti-

patus a. vite. ^

. Utrumque . facit coele-

N;þ' mdnþ'rit' m 'vz e.ï? Nifiinhere-

jffe. 9*

lia purgare

*

re perfeveraverit viti, -

P &M

- ftis agricola 1

nvitis hujus palmitibus; -

-

Á

(

jiguare

.fexun: refecat ,

d

€9s gui fm&uïm'(non

f& m me maiff"' 'f'-*- ) Mihi' in-

-

s

K

ER

SQS

EVANGELII SECUNDUM JOANN.

" À Ego fum vitis, vos palmxtes, qux manet in me, & ego

. f&

/4n eo, hic fert fru&um mulïum quia f'me me.nihil poteftis

EJUS (

facere.

ft&

6. Si quis inme non manferlt mittetur foras ficut palmes,

& arefcet,; & colligent eum, & in ignem mittent, & a:det.

Ia.

4

cut dj

7. bi manferms in me, 64. verba mea in vobis- manfermt.

quodcumque volueriti$ , pe etis, & fiet vobis.

h:

8. In hoc clarificatus eft Pater meus,ut fructum plunmum

àm po

'afferatis, & efficiamini mei difcipuli:

H

9. Sicut dilexit me Pater, & ego dilexi vos.. Manete in di-

Vobis,

le&wne mea.

.'

ls. ]

IO. Si præcepta mea fervaventls, menebitis in. dile&ione

Cat do

mea,

*

*

Qumqu

ml

OM

16, )

hzrentes per fidem & dilectionem,

"rdet. ) A:deblcrgne mexcmguxbnh.

In Grzco eft, x«i Xdét T GL atder, vri-

ERE

vitam vigoremque fpiritualem a me

accipientes.

fur , in præfencl ; eft enim mos fcri-

II. 6;

5. Ego fum viris , &fe, ) Ego quippe

pture, ut cum aliquid futurym effe

fum vitis, vos vero palmxtes

dicit, fi yelit fummam cercitudinem

gideo

1!1 'Wh;

Qu: manet dm me.) Vlde dicta

& celeritatem fignificare, utaturpra-

Et n

num.

.

fenti indicativi pro futuro.

Sic dici-

*

audium

p ego m eo., ) Id eff & in eo ego

tur Matth. ultimo , numero ultimo ,.

|

f

" inaneco.

Ecce ego volifcum fum omnibus diebus ,

1 de me

Fru&üllh

i Conjun

]u&mæ, piemtis , fan-

s5que ad canfummatwnem feculi, 1d e&

tlS, pfïgu

étitatis.

ero vohlfcum 3

[5

$/ne me.) Vobxs inftillante fuccum

X 82 maajïertn: Inime. ) P€r üdem

Inileaty

ratis.

& dilectionem.

at n Perä

Vf tpentiy

Nbil.) Nullum fru&um, qui tan-

Verla mea.) Do&trina, & pracepta

12 l"ft(

ta vite dignus fit,

m ca.

76. In me non manferit. ) Conftanti

In vebis mznþrmt.) Memona, af«

CU artici

fïde, & dile&ione.

fe&ione animi & obferv tione.

Vum de i

p,te I'ï 04

Mittetur foras.) Abfcmdecur aeyite,

Volueritis. ) Süpple , fécumdum . voz

immo extra vineam ele&tam Domini

lyniatemo Dei, ut dicitur F. Joan. 5. 14.

I3M

ab elecorum 'confortio projicietur.

g. Cldrl/cdtu: ef.) Glorificabitur,

OPUS dltt(

Hoc fit cum amiffa fide omnino exit

1

Amm-ml /I.M

eft enim prateritum pro futuro.

Pm; (

ab Ecclefia.

Verum etiamíi fidem

Efcmmmj mes dt[cipul. ) Proficia-

non amittat, feparatur & ejicitur fo-

tis in dlfc1puldtu meo, per vzcæ &

Oi q

fis , quia non vivificatur fpiritu ,

morum mcorum imitationem.,

u 4nic;

Tájug düre

quo vivit corpus Ecclefim, nec acci-

Y

9. Sicut.) Similitudinem ficnificat,

pit influxum gratiz.

non gqualitatem.

tütn Sem-

Sicut. palmes. ) Sterilis.

tnieo mhü

Er arder. ) Amiffo virore, & fuc-

M/mete erzo 42 d/!e&wnc meA. ) Cu-

ite P'opri

fate ne exclda:xs ab hoc amore quo

0s a,

co gratlæ.

—

Colligent. ) ii quibus fuerit manda-

vos diligo.

tfm der[pul

tum. Miniftzrium hoc Angehs ad-

IO- Manelitis in d;lc&/me mea.) Per-

ql US þmx

!

ï

fcnbxcur, Matth 13- 4t.

gam vOs diligeie.

f Rfem,,,

3

[

N

599

Á

/CAPUT XV.

» ] mea, ficut & e

: niane.d- in

go Patris mei preecepta fervavi, &

ejus dile&tione.

ls

Ir. Hzec locutus

fum vobis, ut gaudiu

m .—,-mEum in iroþis

1

s. -

fit, & gaudium veftrum impleatur.

&

]dt

12. b Hoc eft praec

£ Süp.

ceptum meum,,ut dili

gafiä' invicem, fi-

;

I35.34-

It

cut dilexi vos.

u

/ -

Ephcf

.13. Majorem

hac dile&ionem nemo habet, ut animam fi

XS . 2.

du

am ponat quis pro amicis fuis.

*

.

*

.-14. Vos amici mel e

ftis, fi feceritis , quae ego praecipio Thef

di-

Vobis.

*

4 9«

Is$. Jam non dicam

V

os fervos: qüïaqferVus nefcit, quid fa-

one

ciat dominus ejus, Vosautem dixi amicos: q

uia*omnia, quae-

cumque audivi a Patre meo, nota feci vobis.

1

d

16. Non vos me elegift

is: fed ego elegi vos; & pofui vos,

-

a. :

53

r

m

II, "i'

g rCfi'

y

II. Gaudiu)u

*

menum. ) Quo egg

OI$. fam mon dicam vos fervos. ) Àt

n d

gaud—eö.

paulo poft, hoc eft , numer. 20- eos

Ip vob;s.) De vobis.

rurfus fervos appellat.

;Dicendum

dinem

*

eft morem fcripturg effe cum nomen

p

Et gaudium vvefirum 1

mpleatur. ) | Et

Ü dlCl' i

audium veftrum , quo ves in me,

vetus alicui detrahitur ; non protinus

;

eu de me paudetis, quod fcilicer mi-

fignificari nunquam deinceps eo no-

|imo j

mine effe appellandum, fed non eo

diehtty

hi conjuntti fitis, & mihi adhæfeï'

| i elt

tis, perficiatur.

folo effe appellandum, fic enim etiam

- Impleatur. )

Quia in hac vi-tax-c;"e-

poftquam jacobo.impofitum eft no-

fcic , perficiendum demum :;» premie

men Ifrael, adhuc Jacob vocatur in

r-fldfm

ref.rgentiuz , ut ait Auguflinus.

fcriptura. Senfus ergo eít: Dein-

19. Praceptum meum. ) X &vroNg,

ceps non folum vocabo vos fcrvoss

,n,gceptl

cüm articulo , illud preceptum no-

fed etiam amicos, &quidem frequen-

tius amicos, quam fervos. Propte-

»ïiiu il

vum de dilectione, .de quo fupra ca-

f

pite 13: 34

:

rea confuetudo fcripture eft, ut cim

| 3. M jere

2 di!e&ianem;) Majus

nomen novum imponitur, non tam

um V

fignificetur, eum cui nomen iiponi-

n $14

opus di.cctionis.

€

ednimam fmam. ) Vitam fuam.

tur, ita effe vocandum, quam con-

joabitüt

Ponat.) Sponte éxuat, non alia vi

venire in eum optime rem illo nomi-

gto«-

coa&us, quam amoris:

ne fignificatam. Sic ifai. 7. I4. Vo-

yoficit

Pro amicit [nis. ) P

ro quibus nihil

cabitur domen ejus Emmanucdl , &

g VIIW'

majus dare: poteft , quam ipfam vi-

cap. 8. 3. Veca nomen ejus , Accelera

""

tam.^ Senfus ergo verficuli eft. Pro

fpolia detrahere , feflina pradari

que

nomina funt Chrifto attributa.

[iguiflcaf!

amico nihil'.majusfkpocc& qgisquam

dare propria vita.

.

Nefést. )

jA4. Fos .onici me:i

efflis. ) Vös au-

fcire.

? ,le,rumqujev*x, non foles

4 ) 0

tem difcipuli inei eftis amici mei, pro

not*

quo

Quacunque audi;þi. ) Ut hOln-() Dei

quibus proxime vitam daturus fum.

legatus ad vos deftinatus.

- 8i fecerins.) Quia

1

Jl )Per

acitis.

E

facitis; eo'quod

16. NM ve; me e;/egi/ii&.)* Non vo$

74

Á

51o

j E/VVAIKNT QEL—H SECUND UM jJOA NN

;Matte: ut eatis , & fru&um afferatis, & fru&us vefler maneat: ut

5 : häBere

^ fuo.

28.19 quodcumque petieritis Patrem in nomine meo , det vobis.

dl .'.]o.f

I7. d H&ec mando vobis, ut diligatis invicem:

L

L]

.

23: l

: - .19. Si mundus vos odit, fc

7

14

7: odio habuit.

Itote ,. qu1a me pri

Qremkvobäs; :

peccat

r9. Si de mundo

fu IH' etis , : friundu-s ,' /q:uo'(ïï Tuiim erat, di-

& me,

.ligeret: quia vero de mundo non eftis, fed ego elegi vos de

2

mundo, propterea odit yos mundus.

"

eft: !

eSup,

-16

zo. Memen:o:e fermonis mei, quem

af d;iXi: vobis: cNOI'L

26 |

M

att. €

ft fagvus niajor Domino fuo. Si me perfecuti funt, & f vos.

bisop:

10.24 perf: quen

t

Ttmoi

f fervabunt.

'ur: f fermgnem meum fervaverunt , & veflrum

.

latt.

3.l

54r1; Sed hsc omnia

/ facxï'envt vobis propfe:r.

QUE

nomen meüm:

2;';. 9

quia neíciunt eum, qui mifit: me:

-

m n;on;-, ;

; 22« S1

1n.o(n v-enifïem,, & locutus.

qui(ï-.'em' e'iksya P€CCä:tgr

li.

p

[ s

priores eflleg:i-iïiis- me in Dominum ,

I9. Demunde.). D'e numero. ho mL-

num munadanorum,.

preceptorem., amicum.

- od funm erar.

.Sed ego, &e. )

Sed ego ,p-ri"u(sv ele-

) E'n:.orejs-,,v & mo-

i vos , gratia mea preveniens. yos

res Íuis fimiles,

&

voluntatem. veftram.-

Elegi vwes de maundo,

) Quia ego vos |

a mundo feparavi , &

. Pefut vos. ) Conftitui, ordinavi.

miht a.dj,ungi

í

Uf catis. ) ln mundum uniyerfum.

fide, moribus, ftudiis.

Fruclum - afferatis. ) Multos miht

QO. Sermonis mei. ) Dii illius

mei.

difcipulos colligatis, qui fructus üm:,

gratie mes , & laboris veftri.

Nom eff fï'r-rvuï, Be 3 - Dixerat hoc:

fupra c. 13. 16. & alibi , ut Match.

:

uume.

Maneat. ) -—Ng.n pericurus in ster-

*

lO. 24-.

L

€

$4 firmonem meum [ervaverunt,&c.)

1

uU quad.

'wngue. ) Sci-lïicec- , & pofui

vos, ut quodcunque petieritis, quod

Quemadmod m ferinonem meum non

N

fervaverunt , it.

a nec veftrum ferva-

rendum.

neceflarium: fit ad. lfun.(; Íructuia. affe-

&

«

bunt.

D

) Odiumintelli- .|

j $ P&MIBM

In somjae mes. ) Interpofitis meri-

2I. Sed hec ommta.

! lii

*is, & orstione in nomine. inco fufa.

git, perfecutiones , &

: pradicationis -

Det vobis. ) E

Wpip , verti etiam

CO gtempcq.*n.

"

23v Etpll,

Proprer mo

D d

] unum.,fum,

potcft, De» vebi:.. .W/æ&'ï fupra

—mei..

Re 'ngguml.f ) d j odi'uni "

*

i

j. 0],,,.4'

€ap. 14. num. I3,7

/

idf'unr,

I9. Mwzdus ) Homines mundani ,

Quia nefciunt, &c. ) .Q

&æ j tamen

ignorantia eos non excufat, cum fa-

qui- honores , di vitias., volu

)

-

pnatcg- fe-

quuttur, & captant.

cile vinci potuerit, immo cum fuerit:

S' / 44'&

Sci£ote. ) HKecordamini , vobis no-

aftectata , (& quafita.

wum: , aut mirum non videatur-

22. $$ zom weniffem , 65c. )

Si : *ego.

ü

P;;ovewr webis.) wpwTO» uG , pri-

non veniffem in mundum , & docuil-

1

1

ge '0).,[

n veffrunm

E

fem verbis , fcripturis, ( mixaculis

.- Gr,;

!is.

s qui Päox. & .dïignior"

J lm

fum i'njþx.gþi&a

14

as elle Chxiüum..þ

*

ï vratiom'

E

J

1:

ä;

CAPUT xv

-

51I

Ms

!;äi)erent;

)l

.

nlunrc. autem -egcufa'tionäm no*n* haben& -de pe&catc*

-

fuo.

&

*

23. Qui me

odit;-& Patrem meum odit. . .

vobis

quae nemo- ali

us fe(:ïllvt s

24. $1 opera non feciffem in eis,

peccatum non haberent: nunc autem & viderunt, &. oderunt

di

*

*

& me, & Patrem meum.

Qs de

25. Sed ut adimpleatur fe

rmo 5,- quä in lege eohi

x

m .fc;'ipþüs |

g Pfal

eít: g Quia odio habuerunt me gratis,

eNon

26. & Cum autem venerit Paraclitus, quem ego mit

tam. vo- ?4 19

i,uc

b

ee.

1

V0s

bis a Patre, fpiritum veritatis, qui a Pavtkr-e» proceïdit j i?lg- t

N

34549

[tram

-ftimonium perhibebit de me :

ft

1

os t

neum«

imonium ,g-e;hiþ-ebitigg quia -ab initio m;:cLl;n/"

?.

-

-

*

L

3 of

ha

; homte

& m

| 0 vos

| ad]mul

l&l [ü$

xerat hoc

; Mi

| 'cAP—UT.-.-"

yylths b)f

geum no

»

m feme

Peccarum naä E)kient.) Nam pro-

- -eob. P

lardclif'tvt:. ) Spiritus fan&us.

Spiritum veritatis. ) Spiritum vera-

g iil

babilis ignorantia illos excufaret.

[icationis

293. Er Parrem meum odit.)) Cum quo

cém , veritatis. auctorem , & do&o-

unum.fum; & a quo fum miffus.

- rem.

24. Opera.) Admiranda..

A Patre. ) Ex natura Patris.

] odf

WVidersnt.) Opera illa, & nihilomi-

"Te/iim'anium perhibebit de .me. ) In

T eaue

nus herent in fua infidelitate & odio

vos illapfus teftabitur

mei.

2

. Fitium Dei, &c.

per vos us effe

cum H*

25. lz adimpleatur.) Particula Ut,

cum.

fyet

non eít caufalis , fed fignificativa

Q7. Tüfimonium per!:iäeö;r;':. ) De

evyentus.

I

iis fcilicet qux audiftis , & -vidiftis.

Si «

?

docllll'

, Jn lege eormm. ) Pfalm. 34. 19.

AL initi;; & ): À predicatione

- Gratis,

Baptifte , & vocatione veftra usque

, mlïd

rat ione.

i d lmme*ricp $ fïnf caufa, aut

ad hoq tempus mscum perfe v 1acioe

E

—

L

$i2 -EVANGVEL"II:sEc'UND"UM JOANN.

dl oA P-UCd OUSVES je i5

74 v

«

dam

-Dä]äpu?is pradici

" futums perfecutiones ,. & »qjuod éis- exp

p

autem

$]

ut ipfe vadat , quo veniat Paraclitus, qui mundum arguat , ip-

Josque doceat , & Chriflum clarificet: declarat , quod- dixerat ,

juft

ü

Modicum && jam non videbitis me , &?c. addens. fimilitudinem .

9. ]

— de muliere pariente, bortatur, ut. a p

atre getam*jþ/ïm*' v

deï)ïis

momines pradicitque ipforum fugam.

"

m

1. E TAEc locutus füm vobis, ut non fcandalizemini.:

-- Qu

»

2.

Absque fynagogis facient vos: fed verit hora, utom

J

Etiitaegsececro

qui interficit vos, arbicretur obfequium fe preeftare Deo:

T 889

me.

3 R hæc:faciegt vobis , quia non noverunt Patrem, neque

$

Í

feilicet S

4. Sed.

haec locutus fum vobis: ut, cum venerit höya, eo

4

- tmn;n

rum reminifcamini, quia ego dixi vobis:

L

Jon veti

nitis f

5. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum

—— Piliu, (

eram. Et nunc vado ad eum

alcendiffe

» qpi"'m?fi; me, & z;emp x VOf

bis interrogat me, quo vadis?

;

mittretn

Iu :

.. 6. Sed quia hac locutus fum

—?Obisä ;ri&itia 1mpIev1t co'rA

veftrum :

$

A Cq

9 H

94 in fo

d

: 7,' Sed :

Tüm affec

T. PU nü

1. J T T non. fcandalizemini. ) Non

fcipiätiscum gaudio fp

irit:us— Bas-r m-

EOE

impingatis, non offendatis in

-^bulationes.

via falutis &terneg, cum multcos in

$. Quia volifcum xR ) Atque

al 0 i

ideo cüm effem prefens , non adeo

ürnis C

credulos , & vos perfequentes vide-

erat vobis-

[

m

ritis, & diffic

z

iia vobis fuperanq'a

E

neceffaria haruqf rerum

: «ri't fl'a

piexiï

€ognoveritis.

Á

cognitio.

Q. Jdbsque Symagogis. ) Exortes Sy-

Ef uune.) »)» G£, r;;u;zc autem.

Pt vo

nagoge. Vide dicta cap. 9. 22.

6. Ef ntmo.ex vobis int(rrogqt t & (-)

/-

mem j

At interrogaverat Petrus

Mll'ld 8

us.

$ed venit bora. ) lmmo venict tem-

i

fupra cap,

"gïtt, 5

I3- 36. & Thomas Cap. I4. 5. Refpon-

Ht opmis. ) Cum onínis,

dendum eft: non fig

nificare Chriftum

Voxtos.

? Bttta

Obftquium fe preffare Deo.) ^ avetlas

neminem interrogare quo iret ; id

enim non fexhel,int?rrogavera*nc, fed

De Jufit,

zteoQ£ otry , cultum, feu facrificium of-

üm

x duoc

'f*erre..

Quod morore impediti, non perge-

lum di

rent percontari, ut que non bene

3- Qa'a mon nowerunt Patrem ; U €. )

"intellexerant melius affequerentur ,.

as J

Non credent Deum effe Patrem me-

quo iret, quo confilio,

em& )

quo fru&u, quid fa&ur

us ,. an,

qua caufa ,

I&dici

factum.

eque me eius Filium homi?em

fClllc

ttm

quandorediturus, &c.amicorum enim

tàrj

- -Rärtiinzf;,/mmini,) Et mez prkd'ï-

eít ab amicis difcedentibus multa

qlfæ—

p

iil

(

Gionis IRHORÓP fortes in fide, .ijd-

,;..,xen?;, etiam de räbus n;inuti!ïim

;s.

N

,

-

-—

7

'd

AsE

»

À "ïC

A.

ab UT /xvx,"! !

» 51;'3 :

0. Sed ego veritatem dico vobis: expedit vobis., ut ego va-

dam: fi enim non abiero, Paraclitus;non veniet ad vos: fi

jpiit, T

autem abiero, mittam eum ad vos.

T MM M

9. Et.cum venerit iH

e, arguet mundum de peccgtoQ, ';&.de

juftitia, & de judicio.

!

E

dun, d

n crädid&runf Ai'n me.

o. De peccato quidem , quia no

dinem

€

1c. De jufütia vero,

4

juiaad Patrem vado, & jamnon vi-

debiiis me.

WS;K TL

*

r Deju

dicio iautem, xquiïa þrin—cbps*xlïüjus mundi jam *ju«

N

:

x

*

t

oms. -

fH-

'd«ica-tus eft

-I2. Ad- :

2

,

Deo:

9- De peccato qziiem-;./ $. ) Mun-

" Expc:!jt äoäi:- a an. v:zld.sm. ) Ut

, n&)üþ

fcilicet. Spiritum fan&um in vos mit-

dum opinantem fe immunem: eífic a

tam ; nam fi non abiero.

Paraclitus

eecato, convincet fubjacere peccato,

m, (

pon veniet, fic enim, ftatuerat. Tri-

-quod nec ab originis peccato, nec ab

nitas-fanQtiflima , ut prius veniret

alis , que pïropdria voluntate addidit,

;obisc&m V'ï.' |

Filius, & poftquam ille iu. cclum

fit liber, cuiu in me non credat, fine

afcendiffee , Spiritus fn&us e celo

^fide impoflibile fit a peccatis liberari,

[

(3

mitteretnr

5

hinc fupra. cap. 7. .39-

.X mibi*placere.

dicitur : Nonmdwm erat Sptritws. datus,

IO- De juffitia "wero, €fc.

5 ld e&;

levit &t -

convincet judzos me effe juftum,

quia Jtus / mondum erat glorifrcatus.

Aliam caufám atfert Auguftinus cradt.

quandoquidem vado ad Patrem , at-

94. in joan. quia fcilicet. Apoftolo-

que ille me apud fe recipiet, fimul

rum affe&tus prefentiz. Domini cor-

cum illo in zternum regratururm.

Et jam snon videbitis me.) Quafi di-

poreg nimium adhzrebat, ideoque

cat

apti non.erant accipiendo Spiritui

Non latebo ad tempus ficte

im- has Atri-u ;

fan&o, interim dum amore quodam

fubducens, ut vobis imponam ; fed

feimper cum Patre ero , ex quo meza

: Mqüe ;

carnis Chriftum diligebant. ,

9. Crm veneri?. ) Bt vos impleve-

juftitia. & fan&titas clarius appare-

-

J

rit fapientif, & varietate linguarum,

bit.

i

m* renm g

&

er vos miracula fecerit ad nomen

II. De jud;cto amtemm, Efc. ) Con-*

"

aneumn illuftrandum.

viueet mundum quod damnatione di-

;lff efh

$)

"Manduz,) Omnis generis Bqnines

gnus fit, & vere fit damnandus, nifi

sepil h

m me crediderit, quia diabolus jam

arguet, &A , convincet.

Ro

De peecat0. )

: (aluqd ]ï)f;c.'c'aïï"s f'ït ob-

judicatus cft, id cft, damnatus, &

j5

noxius. -

eje&us e regno fuo , id eft , ex ani-

i

ais -

De juffitia.) Oftendens me effe ju-

^ mabus hoiminum , quas poliidebat ;

p i*

fe

ftum , quod ille negat, & neminem

quod oftendet Spiritus fanctus cüm

jüftum ceffe pofíe vera juftitia , que

per predicationem veftram, & tefti-

201 [*

homines 1)eO gratos faciat, nifl per

ficationeut. nominis mei paflim cor-

9n

ba

L À

fidem & cultum Chrifti.

*vertetur magna, hominum multitudo,

Teqne;entüf j

De judicie. )-Scu damnatione, quod

& diabolo adimetur. 'Si ergo plane

,Q

dcall 1

fcilicet.

cernetur priücipem hujus mundi per

ItlP

al 1

mari. .

mereatür &terno -igne dam-

me.expelli, & ip

lvfius xegqgirx' e,ve"'if

jcorum

Ttt

—BiZ/. €nin

Copi. Meneeb, T.PI

H

L

Imutlfüm"

w

e

*

:

A

514 " EVANGELII 'SECUND'UïM JOANN.

12. Adhuc

tare modo.

lïïlïlïa?häb?q -Vobi—s dic&reï': fed non pöþe&is por«.

?

hoc

itet

15. Cum autcm ven

€

'ritl ille Spiritus veriïaftisv', docebit vos

I

Omnem veritatem, non enim loquetur a femetipfo, fed quae-

L

cumque audiet

4

!

vobis.

:,'IOquetu»r, & quae Ven:cur; funt ang—untigbhit**

I

.*

.14. Iile

mef dgl:iücäbït

e

j I'e,

bit vobis.

(

,quia' de'meo accipiet , & sE

ï

diei

15. Omnia, quaecum

-

*

quä habetPater, mea funt.

I—?i*öpytekreä. :

ls 1

dixi:

&

quia de meo acciptet,' & annuntiabit vobis.

»

.

.

4

D

X

T

16. Mod

icum, & jam non videb

itus me, &

VOS)

terum modif :

- tnfli

dicum, & Vi,deb'iltis'me:'&quia vado ad Patrem.

-

4l

*

17 Di--

insmssme d

. 6jus.

&m tartar*uqlnþ de

trudi , pateBit idem

nam iau-dï«re S;)iri—tt;xþ fan&um, ePcre-

prop!

effe paffuros eos, qui illi adhzferint.

rum cognitionem accipere una cum

Prineeps bujus mandi. ) Diabolum

natura a Pa

*

A

tre, & a Filio, a quibus

auter

intelligit, quem mundusut principem

procedit.

colit, & fequitur.

Vide fupraï cap.

I4- Clarifcaliz.

5 Glorifïc;-.bit; hoc

iirum

19: 3I. e 14.-3L,

dicitur, ne exiftimarent fe alienandos

2

I2-. Mdbte multa baäea; vobis dicere.j

a Chrifto per Spiritum fanctunr, ut

dmen

Multa. vos hactenus docui, fed alia

qui fuam caufam a&urus ; & fuam.

fuperfunt profunda myfteria; quorum

gloriam própagaturus potius eilet,

dibit:

modo, capaces non eítis ; hoc enim

quam Chrifti.

ie meo'acctp

z

eft quod di

7

cit, fe4 »oa fatej?i: pertare

4

e*. ) Scilicet me "pm-x

—..—

eaode.

*

cedendo, videdicta

I3. Syir us

'ver;taf

verficulo.

prosime fupelrjpü V

Gor veritatis.

n) AF?I&OX* ,« do-

-

b

— I18. Omnia quecungue baber E;ztle;'-.-i)

Wt v

Doceliz ves.) Aperte.

Divinam effentiam, fapigntiam, po-. . —

licet «

Omnen. veritatem.) 'Tam eas veri-

tentiam , bonitatem, xternitatem, &c.

dates, quarum nunic capaces non eftis;

- Mea [unt.

immoy

) Eadem haþeg" & ego |

; tte

quam eas, quas ex ore meo accepi-

Filius ejus.

*

20. 4

flis, fed nondum plane intellexi-

Proprerta dixi ,

fov.)' Quafi dicat,

ftis.

ne miremini quod. de Spiritu fan&o

^ Vif

b præ(äCO i

No» enim leguttur 4

: fémerip[o. )

dixerim, De meo accipiet 5 nam ego per

d mül'tfm,

Pro, 203 «nten.

Occurrit. Chriftus

&ternam generationem accepi a Patre

& füog.

duplici errori. . Alter eft , ne putent

omnia, quz ipfe habet, & ideo ac-

ccpi quod unum

-

fi

i

Mindy;

Spiritum fan&tum majorem eife F'i-

im cum ino, prïi»x;lk. l

Wlei inj

lio, quod ea do&urus fit , qua Fili-

cipium Spiritus fan&i.

nf!lld

us.non docuerit.

Alter, ne verean-

. 16. Medicum ,- &f j:im"nan widebitig -

tur Spiritum fanctum do&turum alie-

V o !

mt.)- Poft modicum tempus me non

POR I'Ll[m

na, vel non confentanea iishxquæ, ha-

videbitis ,.quia cito moriar, hoc eft ; 4 8

4L. My|

&enus* docuerat Chriftus.

craftino die , fed tamen cum hoc -

Vntelf

A femetipfo.) Solo, fine me, alie-

contigerit poft modicum t

P'énd

empus me -

Á

8l mü!l:r

na;, aut adverfa iis, qus& ego docui. .

videbitis,'cum Ífcilicet tertio die ze« -

x

furggm.

d Q'"ï'-ï'" endict.) A Patre &a fncï;

DEU

e

1

—

m

515

i

17 Dixerunt ergo ex dikfcipulis-- ej-u**sï'ad, invicem k:/ Quid eft

hoc, quod dicit nobis: Modicum, & non videbitis me, &

t 0s

áterum modicum, & videbitis me, & quia vado ad Patrem?

ud-

418. Dicebant er

"

go:.Q

Quid eft h-qc, quod'diþft, '*Mf)dib!,ltïi?i

neícimus, quid loquitur.

-

-

1tigbit

-

19. Cognovit autem Je

*

fus, quia »Vorlebaïnt eum -i'ntïerfdga'-

re, & dixit eis. De hoc quaritis inter vos, quia dixi: Mo-

xutïlxtïixa-

i

dicum, & no

n videbitis me & iterum "modicum;j &*'yiydebi-

;

^sl

tis me.

ptäfäa :

40. Amen, amen.dico vo

bis : þqui-a 'pllofäb'.itis j 7 H:e'äbïtis.—

mod. -

vos, mundusau:em gaudebit; vos au

"

.trifütia veftra vertetur in gaudium.

tem con*tri&abimini fed: .

"r Mulier, cum parit, triftitiam

habet , quiä venit hora .

3

— n

*

B

ejus: cum autem pepererit puerum,jam non meminitprefïuræ

propter gaudium, quia natus eff homo in mundum.

n,güfe- *

una Cum

22. Et vos igitur nunc quidem triftitiam habetis, iterum

a quiuus

autem videbo vos, & gaudebit cor

-

veftrum ; & gQU,diUïn ve-

firum nemo tollet a vobis.

y

Lbit, hoc.

23. Etin illo die me non rogab

itis quidquam. wa'Arneti,.dïxflzu:

[ienandos

&Hm.r u

amen dico vobis, fi quid petie

t

meo, 7.7.&

& fuam

Y

ritis Pgtregp jn nomine

E

4

^ 21.22

dabit V-ObiS.

E

gs dietg

:

Y

-

'Ifttlï

N

-

Em "*1)1'0:

2 IPPFPW

'æia';v.ada ad Patrtm.) Dat':fvlb'aïfiþo--

Prqäum) TZG S)UI'J/E&)Q,. ViHi-us» af-

nem utriusque brevis mors, quia fci-

- fli&ionis, feu oppreffionis,

jet Plif' n

|

licet ex hac vita mortali tranfit ad

( Quia narus -efl boma im m;mdum.)

ntian, p i

irrrm'orr.alem, ut ibi regnet Fum Pa-

Quia uno filio aucta eft familia illius,

tutcm

t£rc.

qui parenti

*

OO. Amen

', amen dico volis, 78':3,)

lio-

bus fit Volu.»pcaci'& auxi«

;e.o j CZO

Veriflinge futurum eft quod vobis

2o. Er^uen3 $ic & vos.-

'u;[ü diclh

predico ie abiturum, & vos propter

Gandrum vefirum nemo tollet quolis,

giz fan

mortem , « abfentiam meam plora-

- Quafi dicat, nec timeatis in fimilem

um p 14

turos.'

p ab

triftitiam iterum incidere ; nam gau-

Muwadus Autem gziq:de&it. ) Id eft,

dium hoc erit perpetuum ; non enim

& ideo *

udaei inimici mei, mundi amatores.

amplius ero miferiis h

*

ujxus Corporis

-oqrfitia veffra vertetur i2 gaudium.)

-obnoxius.

-

N

; iplo Pri.ä'*

Cum ie iterum videbitis redivivum

-Nos sne

, 0;.4'6!(;: ; 'gz*;ialqamm.) Tu nc,

" ii 2;

oft refurrectionem.

cuin fcilicet poft refurrectionem me

"

OT. Mealer tum partt ,

&c. ) Sub.

-videbitis redivivum , non interroga-

M hoc

intellipenda eft nota ftmilitudinis ,

. bitis me de difceffu meo ,.de morte de

Jfécut mulier cum parit , Gc.

- refurrectione, &c, quia ea omnia c

3

llare'

3

vnpis

Quia vemz boraeju:.) Vempus par-

cognofcetis ex eventu.

o dum

tUs, q;.lem magni dolores'cdmicantur.- B 'S;Lquia' fþctier(ri:* Pdtfc'm * Ef €.)

—

»

P

-

E

y

516

EVANGELIL s.EcUïNbUmjö.ANN;

T

24 b Usque modo non pe'ti&is*— quidquam in nomine mieq 1

1L.24Petite, & accipietis, ut gaudium veftrum fit plenum.

V quis

uca

3*[- R

II. 9.

25. Hsec in proverbiis locutus fum vobis. ' Venithora, cum

H

jam non in prover

*

E

Supra

nuntiabo . vobis.

biis loquar voþis : fed-.pialanlq d:el.l/)a';re& àn--

^

*

—

14.13

&

-

quisqui

J

AC.]. !

d

5. In ilio die in nomine meo

lus, qi

5.

pet'etis; & nbn diCO VOblSa

A

quia ego rogabo Patrem de vobis:

X

$. !

2/7. p

fe enim Pater amat vos

1

mundy

.'didiflis, quia ego aDeo exivi.

, quia vos me amaftis, & cre- |

208. Exivi a Patre, & veni

in mundum:f. i;e*rum-—relinäuq;

mundum. & vado ad Patrem.

29. Dicunt ei diícipuli ejus :

Egceu nunc p'a]at)n loguerls * &

prbVerbium 'm.ïfllum dicis.

X

-

-

-301. Nunc :

7À

*

[

— À

Qt, R'/""ï

de; di&aþ 'caþ. I4: I3. ubi h-.z;ec'ea7

D—o'nïi'nus f; rogaturum , naml dixit

drem,

dem proraiffio habetur.

fupra , Ego regebe Parrez, 6$ lum

; 30- N

24. Non petiflis quidquam in momine

Paraclirum dabit vobss, fed negat opus

fore fua oratione ,

LOERIY

meo.) Oraverunt Ízpe, Deum, fed ni-

quia fine ea Pater ;

T.

hil adhuc petierant in nomine Chrifti

petita concedet,

i,

/tanquam redemptoris, & megdiatoris

Q7. Quia vot me amaffis, )

Quod ..

n

d.

inter Deum, & homines.

Apoftoli crederent. in Chriftu

m,&

;*L" E sfi: VM'I

Ut gaudium vefirum fit plemum. y Ut

illüm amarent, erat ejus re

i caufa

- Ctfls,

gatdium quod habetis ex eo quod di-

amor Dei Patris antecedens ,

uo

Ícipuli mei eftis, & quod ego refurre-

fcilicet prius illos amaverat: fed p

oft-

: a dj

Clicer ad

xerim , plenum habeatis, accipientes

:

uam Pater illos amaverat, illi aman-

Ihone tio

quidquid petitis.

Particula Zz, non

9 Chriftum, & in illius fide & di-

caufam fignificat, fed confecutionem,

le&ione- perféverando meruerunt am-

Atditoriby

ponitur enim pro, Jz4 z.

plius a Deo amari

N

Cartug ü

Qüa'fi

neficiis.

:

5 &V*novisnafïici be-

In 60[.

25. Hac f& proverbiis , &c.)

dicat : fcio vos non fatis intelli

coere

-4 Dto exivs, ) Per g&:nera:ioncmi,

SEoqed ii

que modo locutus fum , quia fub-

i

fum enim eéjus naturalis Filius.

Hf4 g

28. Derum.) Mice verfa..

( Rüims D.

Ooofcüre dixi: At cum refurrexero, pa-

. lam & fine proverbiis loquar vobis

29. Ecce nwnc palam . logueris , 5:.")

-, de Patris mei majeftate, & omnipo-

Clare loqueris : vift enim fibi funt

J od

1 m difCi N

1

tentia , & de myfteriis celeftibus, &c.

difcipuli, qu& dicebat Chriftus intel-

.oRmam Whabe]

26. In die i//e, ) In illo tempore.

ligere, & tortaffe melius quam priug

l1p momune mceo. ) Per merita mea.

intellexerant, ita ut vere dicere pof-

.;xktatem, 0&

E: non dice vobit , t$c.) Non dico

; m e

fent fe verba Domini percipere. Vel

me. rogatuium pro vobis, quia nimi-

fenfus eft : Jam aperte intelligimus,

2 Qu

" rum neceffarium hon erit, ut ego

id de quo ante dubitabámus, dixerag

us

- Dufic taml,e

orem, cum'Pater in vos fatis pro-

enim obfcure, Mod;cum, £y nom vi.

E

D

r

(

MNPPCNCS

n

E.2 V,

^

penfus fit , & amez vos. lson negat

debinis me, &v INon vero —aperte*di-

*

-

-^

? W

ONUNUMMUSM

1l

d

EM

P

CAPUT XVI

517

filep ?

m Nunc fc:mus, qufa ícis omnia

,& non opus eft tibi,

Vt'quis te interroget: in hoc credlmus

quia a Deo exitti.

31. Refponditeis Jefus: Modo medms 2

,Cum

C a

39, c Ecce venithora, & jamvenit ut dxfpergamjnl unus « Mat

25.31

quisque in propria, &.me folum rehnqua is: & non fmn fo-

Marc

lus, quia Pater mecum e

14 27

(obis J

A

33. Hec locutus fum. vobls, utin me pacem habea is. In

Y cre

mundo prcii"uram habebxtls, fed confidite, ego vici mundum.

[/nquo

ris. &

X

CAPUT

'ünc

-

a.

*

-

m

Et jam venit.) £9NqNv9es, m præte-

trcm

cit; Relinquo mundum, & 'vnda 4d Pa-

rito & ARUERIAUI.

m du -

& um

*-30. Nwnc. ) Scilicet ex hoc quod

;fporgamtm zanuzsqne H Omnes

H

jam palam absque: proverbus loque-

fugiatis,

qat opus

ris.

ea Pattt

a propria. ) ln varia laca, unus

Scimu:. ) Intelligimus experlentla

huc , alius alio ; ubi cuique tutius,

. do&i.

aut confultius vifum fuerit.

) Quod

hm, &

— Sds emnia. ) (Ex texpfo ; nullo do-

cente.

lus non fut

Er non /ism fofes.) . Q'uamquam fo-

pei caud

ANon eff opuis wt qms fe mterraget )

QWUia Pater mecum e/? j Utpote in-

m qU.O

Scilicet ad hoc ut noveris quid in fer-

feparabilis a me, quafi dicat, licet

fed o

fnone tüo obfcuxum ffit difcipulis, vel

a vobis, & ab omnibus hominibus.

illi aman

de & d

auduconbus tuis, quod vellem: abs te

dcrelmquar ; non tamen habebo pe-

clarius cxpoflcum.

jus , quia Pater mecum erit. -

runt at

In boc. ) )Hoc argumento du&x,

. Ut z2 me pacem habeatis. ) Ut

alia *

uod feilicet omnia noveris.

non fcandalizemini , non: fluctuetis,

glzgm & Deo ex:/h ) Quod fit ge-

fed ftabiles, & conftantes fitisin fide,

ao

numm Dei Filius.

animoque tranquillo conquiefc tis.

[üs.

Hoc eft

Id meuxdo pr cj/umm babebiri;.) (Quan-

Modo creditis , éfc. )

Ptatu hoc-rerum tranquillo.

Quoni-

diu in ' mundo fueritis , tuvuhtmnes,

"If [ 6[' )

$

am difcipuli fibi videbantur fidem fir-

& afllitiones omnis gencris experie-

(lbl unt

mam habere, revocat eos ad humili-

mlm

*

ftus. inte"

gam pmlS

jtatem , oftendens àb effe&tu valde in-

Conþ'd:tc ) Bono animo eftote.

rmam eíle,

ut difcant fibi non con-

Ego 'Um mundus. ) («,lu;dqmd in

t D

fidere ,: quafï dicat :

Itta veftra fides

mundo poflit adverfaupxu & faluti

l erel

Vl

hunc tandem exitum habebit, quod

animz veftrz , five plOl pera fiut, five

me relicto omnes fugietis.

adverfa, ego vici, 1nerito incarnatio-

ls(

hxem

32- Vénse/ bora. ) Adventat, müat,

nis, & fignanter mortis mez immi-

ö' gt

T.

nentls.

((

gyeren, in prefenti

N

518

EVANGDLII SECUNDUM ]OANN

P 4

CAPUT XVIE

j

;

dem

" Oratio Chrif ad Patrein pro utriusque clarificatione , pro d jci-

um í

pulzs C i, qui per illos in ipfum e[fent. credituri; ut ferven-

4ur a malo, C omnes fmt unum, mundusque . cognofmt zþ—-

p fu

- Jum fuiffe a. Patre miffum.

8.

H:'.c locutus eft. Jefus, & fublevatis oculis in coelum di-

run;,

*H

xit: Pater, venit hora, clarlfica filum tuum,

ut Hhus

qual

tuus clarificet te.

9.

a'Vfa

r

25.

18

2. a Sicut dedifti ei po*e&atem omnis carnls , ut omne,

- quo

quod dedifti ei, det eis vitam seternam.

3. Hsec eft autem vita seterna: Ut cognofcant te folum De-

tus fü

um verum, & quem mifiti Jefum Chriftum.

4. Ego. te clarificavi fuper. terram 5 - opus confummaw

ut faciám:

quod dediíti mihi,

$. Et nunc clarlfica me tu Pater apud temetipfum, clanta—

6 M

te, quant habm : prlus quam mundus effet » apud te.

^

otum

A

6 Ma-

ne, &«

Ham;.

Entt. ) eMAuSsy ,eft. præterm '

Poteflarem. ) Au&omacem ; domi-

Omini

temporis. :

mum, xmpermm

- püblice

Ormnis carnis.) ln omnem carnem,

Hera.) 4 Geu, cum articulo ; id eft,

Evangel

Bbora illa, a te mecum prsfinita, qua

id eft , Tuper omnes homines,

]ecenm

fcilicet mortem patiar.

Omse qued dedifli es. . Omneshoml-

IT 'éc

aanþ'ca Filium t»um.-) Glomfica Fi-

nes, quos illi fubjecifti.

Ty er,

lium tuum, ut fcilicet per mortem,

De; ei5. ) Scilicet hommxþus Chn-

fto fubjectis.

& refurretionem, per generis huma-

D gj

ni redemptionem iaclytus fiat apud

3. Hec eff. vtta ;ter;u.) Quam oro

E d

omnes gentes, ut promififti, fupra

dari merito meo omni carni. Hac eft

m

cap. I2. 28. cum dixifti,. & c/ar:j'mw,

vita ad vitam æ:emaxrrconfequendam.

Te folum, &c. ) o€ ró» ucvov, te effe

H o

4 iterum clanfmäo

y

« man

- t Eilius fuus, 5 c. ) Slgmücac fe pe-

illum , qui folus es Deus verus.. -

lye mf& !

tere clarificationem fui, non ut glo-

4 an te clarifecavi. ) -Ber vitam ,

R

A fün

ria in ipfo fiftit, qua homo eft, fed

do&nnam meam, & per oftenfionem

ut in Deum refundatur

mlraculorum in nomme tuo pacraco-

"Hüyero

rum,.

I Mu

Q. Sicmt dediff4 es poteffatem, &f :.)

DUET

Senfus eft. ex proxxmc fuperitoribus

; Ops: can/'ummwt 673 Perfecr,

Bu

pendens, hoc modo ; CLezffca Filum

abfolvi.

factus obedxens Misque ad

ruum. fseut dedifli ed porefatem , &c, id

imortem,

"anenth

5. Clarifíca me, EJ':.) Glormca me

lm (;

eft, quandoquidem dedifti filio. tuo

Mlu*

poreüacem in omnes homirees ; clari-

in coalis,

D &

l

fica autem , & glorifica illum in hoc,

uam lmhl; ?rw:qudm, ö' c. ) Fac,

ut omnes quos ei dedifti, habeant per

ut agnofcar ezo. homo: etiam unus

lllum vitam aternam,

4&1 te fl

tecum Deus eü'c, quodfulab sterno.

ÜDetany

diy

Wt viv

CAPUT XVIL. —

519

M. Manifeffavi nomen tuum hominibus, quos dedifti mihi

difi

. de mundo, Tui erant ; &mlm eos dedilli, & fermonem tu-

ron

um fervavæ unt,

1

-

" Nunc cognox erunt

quia omnla, qLæ dädlftl m1h1, abs

te funt:

8. Qu1a verba, quze dediih mlhl,xdedx eIS . & dpfi. accepe-

1. di

runt., & cognoverunt vere, qum ate ex1v1, & credlderunt,

filius

quia.tu me mwfïftl

9. Ego pro eis rogO

Non: pro mundo rogo fed pro his,

mpe,

quos dedifti mihi: quia tui funt:

10, Et mea omnia tua funt. & tua mea funt & clarlfica-

qDe-

tüus fum m els.

-t

-

ir. Et

EUR

*

Jarita

6. Manifeflavi momem fuum , 6f t.)

g. Quia 'v!-räa 7u.c dedx/lt mihí, E!c.)

Notum feci nomen tuum prædxcatlo-

ognoverunt omnia iea abs te effe,

M

ne, & do&rina mea.

quia verba illa,.

iue' dedifti mihi in

Homimibus , quos dediffi mtþi . )

mentem & os, cradxdx 1lhs, & exph-

domie

Hominibus certis ; natn quamquam

cavi.

publice Judais omnibus predicaverit

"ccepernmt, ) Receperun: fïde. &

Evangelium , cum plerique illud re-

opere compleverunt.

E

carnem ,

;

jecerint ; non curat nifi €0s, qui fi-

4 oc6 exiU. ) Per gcneratlonem,

yeshomte

dem receperunt,

& fum Filius tuus.

Ti erant. ) Ecema eledione » &

Q. Nem pra mundo rogo. ) Non pro

creatione.,

quibusvis indifferenter, fed peculiari-

u C

-

KEtomib;) Ut homml

terpro his Apoftolis meis, nunc rogo.

Eos dediffi.) Vocatos ad me, & ad

Quos dedtfés mibin) Cu&odlendos,

um oP0

fidem in.me -

erudiendos , formandos, ad magna a

. Ht*

Et fermonem tuum /Ervaverum &.)

te deftinatos.

&

quend""

g;icce r

Nec inanis fuit in eis five tua gratia

Quia tui funt.) Non folum creatio-

lve mea opera ; nam doctrinam me-

ne, fed & sterna electione , ac pro-

eu^

am funt amplexi ; & pracepta mea

inde f fng'ularem eorüm curam geris ,

; vitam

fervaverunt.

atque ideo facile exaudies. orantem

enfiorit

am fermonem tu-

7. Nune.) Po

pro iis quos aimas,

utà fervaverunt

x

me audierunt.

IO. E: zea ammattm/;mt,ä'c ) Ne,

- Cognéverunt. ): Partim fide, partim

quia fepius dixerat, Dedffs zibi, quis

Perfe(!l [

experientia convicti, & a fidead non-

intelligeret eos Patris effe defiiffe,

ugque D.

nullam fcientiam proveai.

addit, & mea omnia, Gc. quod etiam

Omnia qua dedifli mihi. ) Omma

er pdrcmhcfim dictum eft.

oifia m*

Opera & verba. mea, quz mihi dedlül

Clart]ïmtus fam i2 Cds. ) Per. eos

.t

x

ut facerem, & loquerer.

glorificatus. fum , dum illi reli&is

) Ts -

E tefun: ) Abstein me manente

omnibus fecuti funt me, & juffis meis

iam unus

b

operante, acloquente per me : a

obedierunt, & mihi per fidem adha-

ab ;temo'

divina virtüte tua in me latente.

ferunt.

r

!

520.

EVANTGELII SECUNDUM IOANN

16.

CELI Et jam non. fum in mundo & hi in mundo funt ,. & ego

ad te venio.

Pater fan&te ; ferva-eos in nomme tuo, quos

m

dedifti mihi: üt fint unum; fcut & nos:

i

12. Cum effem cum els, ego fervabam- eos in: nomine tuo,

üm

b Quos dedifti mihi, cuftodivi , & nemo ex eis pernt nifi fi-

19. 1

nf

Cficit

'1

hus perditionis : c vt Scriptura im leatur.

Pf:]

.433. Nunc autem ad te venio, & I secloquor in mUndo ut

20 )

108. 8habeant gaudium-meum impletum in femetlpüs.

creditu

14. Ego dedi eis fermonem tuum, & mundus eos odio ha-

411

bmt, quia non funt. de mundo;, ücut & ego non fum de mun—

ut &ip

Q

tiilli

15$. Non rogo ; ut tollas eos de mundo fed ut ferves eosa

nE

mdlo.

X

Qum,

-

17 San- i

*s E

& C0gat

II.' Erjam mon fum g nundo. ) Mox

lem; perdtt:am; ) Id eü homOIHe

- atm

"non ero amplius in. mundo, vifibili

perditione dignus , Judas Ifcanotes

. earnis przfentia.

proditor.

Ls

Ef bi. ) Sed hi Apo&oh mei.

Ur feriptura impleatur. ) Non. cau-

In miunde funt 6c.) Acproinde mea

fam - ipuificat, fed eventum, utfupra.

In f mxhbus locis non femcl annóta-

t0$ 3 tem;

contuctudine orbati , quand: xquldem

enin ferm.

ad te venio, plunmts periculis expo-

meus.

irílns 8

o

fiti.

-32«-44 te venie.)Per morcbm,refur

P»tterfmr'fe ftrva ('05.) Itique ferva

rectionem & Afcentionem.

I0, D

illos i in codem .ftatu gratie quem meo

Ef bec loquer 1m mumzo. ) Et hls

^L Sand

beneficio funt confecuu, ne occafio-

verbis orans té. compello, dum ego

ne difceffus mei penclicmtur, & pe-

adhuc im mundo fum.

Giftr, 1

xeant.

Te & Cl'f

Ut balean: gandium meum. ) Id quod'

puritye

de uámine tn0. ) Propcer nomen tu-

ipfis in me eft gaudii materia , Icili-

um , propter t? ipfum, propter no-

cet quod hattenus mea prafentia tuti

fput i !

minatiflimam p tentiam, miifericor-

fuciint.,

(re ad ves

) pmd Cand "

M

diam, ac boritatem tuam.

I [emetipfis.) Impleatur ín tpf' 1s.

Vvj Te

Ur frt tum. ) Ut pergant effe unum

Id. Dedi eis fermonem tuum. ) T

inter fe nexí vinculo charntatis.

didi eis tuam doctrinam.

20r35

[

SI g!,g;

Sícut, & zes &c. ) Scilicet unpum

E: mundus eos odio habsit.) E!: ho-

Àif en,

4 te

fumus.

P'sticula, fent ,

non æqua-

mines mundo addi&i illos, ut me ,

Ey

litatem ,

fed tantum fimmtudmem

odio habuerunt, & perfecuti funt.

Aüge]i

hi,

fiznificat , quornodo accxpn:ur etiamni

O ia nan/ämt dé m»ndo, ) Quubad

LT

ln*ha num. 22. & 2

mores

ftudia , -& affectiones animi.

12. Cen effez éum m.) Quamdlu

(15. Nom rogo Mf tollas ées de sundo, )

t int ii 1

corporaliter eis adfui.

am 6os velim poft mortcm meam

* '""?l,f

10

bj lco

Servabam eos, . Docendo, monen—

evangehum prædlcare

777

do, exemplis preeuado, &c.

Sed ut fzj-ves éos Amalo,) $u) 8 mong-

dm vomiaetne)) l anquam ad idabs

gou,ab illo malo, quod per fe malum

lts fed

mp

Vg

te dclegatus.

j

fcxlxccca peecatoy Ve, ut erves

dj

-—

-

QUIMC'M

CAPUT. XVIL

521

e .

-16. De mundo non funt, ficüt & ego non fum de mundo.

Sermo tuus veritas eft.

juos

17. Sanlifica eos in verltate.

18. Sicuttu me mififti in mundum iia& ego mxü eos in mun-

fUO,

dum.

if

19. Et pro eis ego fan&ifico meipfum ut fmt & 1pü fan—

&1f1».at1 in Vernate.

m

20. Non pro eis autem rogo tantum fed & pro els, qu1

credætun funt per verbum eorum in me:

; he

P

21. Ut omnes unum fint, ficut tu Pater in me, & ego :mte,

fun-

ut & ipfi in nobis. unum ünt ut credat mundus, qula tu me

mlüih.

£052

22. Et ego claritatem , quam tu dedifti m1h1 dedi eis: ut iïnt

unum, ficut & nos unum fumus.

aT.

23. Ego in eis, &tu in me: ut fint confummatl in unum,

& cognofcat mundus , quia tu me mlüih, & dilexifti eos, fi-

cut & me dllexüh.

ymo ille

*

24. Pa-

cartotes

jn a -

eos a. tencanombus diaboli, de hoc- confecrati , preparati, & apti red-

uthopia

enim fermonem eíle vidctur indicare

diti ad 4nn1mudndam vcritatem.

200008

arriculus additus.

*

QO. Per veräum eorum,. ) Per prædl-

y xdfür

16. De mundo non jknt, &c.) Repe-

cationem eorum

tlt dictum n. 14.

-9- asm frnt.) Nide dida num. i.

pr hi

- YT. Sanliffca eos im veritate. ) San-

Iz zobis. ) NOblb mediis.

du ego

&ificare hoc loco fignificat confirma-

Ut credat mundnus. ) lta ut alii ho-

re, & perficere eos in fan&itite, &

mines allecti fuavitate odoris, quem

rit ace

Vel fanctificare fl'rmfïcal:

concordia, & unitas fpirant, credant

: [dquod

hanc doétrinam, qua ita hommesm-

llh fclll

depuc-x?e ; deftinare, & idoneos fa-

cere ad. veritatem annunciandam , &

ftituit, cxlitus eüe demiffam.

præd candam. ;deneo: f'aciendo, mtm/?ras

22.. Claritatem , 'quam dediffs mtb:.)

zavi T Hmeutz, ut loqmcur D. Paul.

DH mxtatcm lelIldm naturam ,

. qua

[pGSI

2. 'Cor.

lortofus.

2un

in primis fum

!

vuchariftie facramen-

18. H p tu me nn/'jfz &c. )Qucmddmo-

Dedi ti$.) 1n

dum ego a te miffus veniin mundum,

to

äc ha-

ut Evangehum predicarem ; ita ego

ut me,

U: fint uzum. ) Eft enim - Euchari-

gf

nb

mifi, & mitto Apoftolos, quos pro-

ftia facramentum unitatis ,. & amo-

Q

ubld

pterea tuó Spiritu fanctificari poftulo,

ris Chriftianorum,

ut fint illius idonei precoaes.

ys d

gt

419« Saztlsfico meip[mmn. ) libi devo-

Sicut £$.2o5 , 6éfc. Jam hoc fuerat

jc s

|:

precatüs n. II. vide ibi dicta.

X

veo, dico , confecro, offero.

23. Ega im eis.) Scilicet fam ratio-

" mcäm

Meipfam. ) Non vitulos, aut arie-

;ee , fed meipfum.

ne carnis mez , quam manducant.

w v ag fO.L

Sanüifcat) n vertitar.) luitiad,

Et fu in me.) lKatione dxvmæ na-

Uuu

UOR

v dubl. cun Com. Menech. T. FIL

".

45

EVWGELH SECUNDUM Jomm

L]

e4. Pater, quos dedifli mihi, volo, ut ubi fum ego & B

2!

1nt mecum: ut videant claritatem meam, quam dedlfu m1h1.

frequi

quia dilexifti me ante conftitutionem mundl

t

& ph:

. 25. Pater jufte, mundus te. non cognovit : ego autem te co-

- gnovi, & hi cognoverunt, quia tu me mififti.

& art

26. Et notum feci eis. nomen tuum, & notum faciam : ut

4]

dlle&m, qua dllexuh me, in ipfis fit, & ego in ipfis.

pioue

—

$1

CAPUT XVIII

Tpo f

jfeji;s 4 fïudæzs capitur , illis primum- 4d ipftus verbum in ferrat

iis,

- €adeniibus : ad. ZAnnam 6'93 Caipham. ducitur ; re[pondens-interro-

&l

Cderi

gani Pontz]ïcz , alapa ceditur ; ter 4 Petro tegatur ; ductus . in

I

Qratorium, dicit. Pilato þmm regnum non eje.de boc. mun-

tem di

do: Judei Sfefum mori cupiunt , foluto Barabba.

$1

62-1

Z£c cum dixi(fet Jefus, egreffus eft cum difcipulis. fuis

quant

Reg. a

H

trans torrentem Cedron , ubi erat hortus, in quem in-

9.V

Ty?3 tTOlVlt

lpfe, & difcipuli ejus.

mml, j

2. b Sc1e-

*

BEU

Cüræ umtæ carni- mez. , umtate per-

Ert bi cagm-vemut) Mihi- enim, eo$

fonz.

docenti aures faciles & cor accomo-

Beoreeemes.

Confummati 1 iM unum. ) Perfe&i in

daverunt,

unum : fiant perfe&te unum.

Q6. Er notum feci eis nomen tuum. )

Multa illos de te docens.

xeägou l

24. Fele.)

upio, defïdero , poftu-

egendnm

o,

E? notum faciam.) lmperfectam il-

vox Heb

Ub ego fum. )

Id eft , non .multo

lorum cognitionem , quam de rebus

poft ero , fclllcec Pofl' afcenüonem

divinis habent , femper augens, &

lic cedrt f

unceam.

per me ipfum , & per Spiritum fan-

165 fosi

&um,quem in eos mittam.

2. Stie

Et :llx) Apo&oh , & fideles ele&i

ponte a

mei , pounam hoc vinculo morta-

Ut dilellio qua dilexifli me, Efc.) UQ

a. me&

Cütl ox

litatis foluti fuerint.

dilectio fimilis illi dile&ioni;

C f&cdg

Claritatem meam.) Gloriam , quam

dilexifli , in eos derivetur ,

&

petr-

dedifti mihi ut homini.

petuo in ipfis perfeveret , qua, & me

'dæowm t

Quia dilexiffi me , &c. ) Futurum

diligant , & ctiam inter fe mutuo. :

G

hominem fuper omnes creaturas.

E£ ego in ipfrs.-) Scilicec fim per di«

10 ; (f ng

ledionem & fidem ; qua m:ht con-

T& Conc

.25. Pater Juffe.) Quireddis unicui-

;

dæürum

que juxta opera fua.

junguntur.

Mendus;) Maxima hommum pars,

" b

Rutit térrent al e ao ) Scilicea

l77

ac nominatim Judmi,. .

qui eft inter Jerufalein & mon-

&CIa ].

tem Oliveti.

Dicebatur Cedron ob

-Mmyïw

Te pon cognovit.) Noluit te cogno-

tenebras, foxcaffe ob denfas arbores;

fcere à præfemm ut Patrem meum;

Kidrom : 05]&3-

ui me miferis ad falvandum mun-

nam Hebræls 17

late

'Jmo

eitarem ïigmficac,

Gmco ePc -rc»

y

j

n

Á

-

—

L

l

*

*

: CA PUT h—xvinï;

71

£ Mat

E b Sci'ebatï;'aUtem) & ,Judas,',' qui iradebat eufia-',, ïbcum :[qüia

uihis

frequenter Jefus conveneratilluc cum diícipulis fuis.

. Marc

26.36

X

N

4. c Judas ergo cum accepiflet cohortem: & a Pontificibus,

I

te Q

& Pharifzis m

x

5- Lugæ

i.ni&ros—g.wenit inuïcä cum. late;r;is , & facibus

. 22.39

& armis.

:

-

*

—4. Jefusita

m

4 )c Mat

.m':"ut' /

que fciens omnía, quaeventura di'ant fupe.r;g';f;

e 26.47

piocefft , & dixit eisz Quem qusritis? -

arc

s. Refponderunt ei: Jeíum. Nazarenum.

Dicit eis Jefus:]4

43

uca

Ego íum. $Stabat autem

-—

& J"u('das ; qui tradebat eum, cumL

um

ipfis.

, 2247

J

6. Ut e1g

6 dixit eis: Ego füm ;'*'abiärünt i*&tror

fum, & ;Ce«

ciderunt in terram.

Bus. tf

n

g. kerum ergo interrogav

it eos: Quem ,qiuæri'tis? Illi",aü?,

tem dixerun: : Jefum Nazarenum.

[

..8$. Refpondit Jefus: Dixi vobis, qu

L

ia ego fum: fi. ergo me

lis. fois

quseriüis J finite hos abire.

em 10

9. Ut impleretur fermo ,

quem

aSup.

17.12

m dixit : d Quää -qäuo.s di?diüi

Scte

mähi, non pgrc?i*dhi ex eiS'gl.uemguam.

—

.Uu u

enim. €0$

accono»

*

y f

4 .S'apei' eüm) Contra fe,-

x;'äcw?; id eft. Crdrorum , fed yiderus

legendum non v&» , fed 7c», eft enim

6 dbierunt retrorfum, tfc. ) Ke-

um V

vox Hebrea ; nifi fortaíle etiam il-

pulfi funt in tergum cecideruntque

d jut

lie cedri fuerint,

(þ;gi()d-vol.uer,it. ]oan-

fupini. Woluit Chriftus illos retror-

yrens s

nes fignificare.

fum . cadere , ut intelligerent cam viz-

m at*

Q. S$ckebat locum. )

| Chrï&u*s ',.—, qui

tutem ab éo profectam.

Porro hos

r

fponte ad mortem ibat , in eum 1e

milites in terram profternens often-

^ Uf') Ü

locum oraturus recepit in quo fciebat

dit fe nulla vi coactum , fed fponté

!

p

fe facile a Juda & fatellitibus Ju-

& vi amoris du

:

pet'

] . dxorum inveniendum-

perafte,

&um, ad mortem prüe

d

CUm accepiffet coboetem

uh&

g» Siike ho abre.-) Bam in s

e inoto:

C"*o , fi non totam , certe-magna ex

unum. poteftatem concedo , non au-

f p -

lt

parte conceflam , rogatu principum

tem- in difcipolos hofee meos. -

qihi &V

jJudeorum;

9. U smplererar.) INe fruftraretur,

Cobortem.) o

€

3

decima. lcgionis.

"

gu» , pars. em feie

ne irritus redderetur fexmo: Chriti ,

scnict

quem: dixerat fupra c. 17. n. 2.

:

en

& not

Misiféros.) INon

folis militibus eth-

Ques ded

n o

Wicis confifi , alio

à

g addu-.nc ex. fuis

familiages.

"n mibi-) leclpuïos t &

—.

miniftris.

*

[1$

ab

Qum laterzgt:

" Efe.) Exat ením no-

Nog perdidis ) Nor

km

T

permifi quem-

T

"7)

&umum mþpus-,

q,uam ex illis ?eräxef !

g

524

E(IANGNELII 'SEXC*UND'U-'M :»]olASym.

1o. Simon ergoPetrus babens gladium eduxit eum ,& per-

40 n

cuffit pontificis fervum & abícidit auriculam

;

gfjus dgxtegäm.

ego fen

Erat autem nomen fervo Ma!chus,

i

dax con

11: Dixit ergo TJefus Petro; Mitte gladium.

'4tuum in và i-

aL (

nam. Calicem,

E

quid lo

lum? .

z

quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam il-

E

n

[

.32. Cohors er

go, & tribunus, & miniftri Judaeorum cot.n.,

dedi

:

prehenderunt Je(um, & ligaverunt eum.

*

(

.gal'R

, eLuc.

I3. Et adduxerunt eum ad « Annam pri

mum , erat emm

fibm p

37 (ocer Caiphze , qui erat pontifex anni illius,

t4. E

fSup..

[

*

14. Erat autem Caiphas, f qui cen

filiam dederat

Ju'-degïsf

s. E

24

Xerunt

P Quia expedit, unum hominem mori pro populo.

"alius difcf-

I5. Sequebatur autem Jefum Simon Petrus, &

T

Yi ille,

pulus. Difcipulus autem ille erat not

*

*l

us poälitificif,r &*1 introi-

.|- vit cum Tefu n atrium pontificis.

Lt

«

sbícidit

gMat-

16. Petrus autem ftabat ad oftium

foris. g Exivit ergo dif-

illo?

26.58 ci

$

Marc

pulus alius

5

qui erat notu

A

s pontifici, dixit oihariæ, & i,p*-

".T

"345

gtroduxit Petrum.

.

Q 2

Luce

:37. Dicit érgo

Petro ancilla oüi;äfia:' Numqu

:

id & tu ex di;;f-

qutem

2755 cipulis es hominis iftius? Dicit ille: Non fu.*.

.

Contam

IS. Stabant autem fervi, & miniítri

*

d prunas , qui

a :frigus

erat, & calefaciebant fe: erat autem cum eis &, Peti;üs ftans:

& calefaciens fe.

[

I9. Pontifex ergo interrog

;yif: ]efum'—dejz 'difvcipulisïfili.sg- &

*dg .d-Q&rina ejus.

pifcipulo

i

20 R'eä

P

M ,

IO. Sinz;n ergo Petrus ,

-Erat motus .I"M'fi/?w'-') .»Duplici caufa

älïconïen

18

ö'c ) Vikl'ïe

hoc addit Joannes primo . propter fi-

dicta Matth, cap. 26. 5I.-

20 J,

: 1I- Calicem, )X P»aiïidnis-,v,&,mor-

dem hiftorie , ut doceat fe vidifTe

I om,

fis

quz narrat ,ut qui domum Pontifi-

[/T77

I3. Addax ruut emm ad AnwaW. )

cis introierit cum Je(u. .Secundo ut

V

el quod Annz,domus prius occur-

aliquid laudi fug demat , quafi non

Qu

fueiit mirum introiiffe in domumPon-

reret , quam /Pontificis Caiphe , ut

—Jä

22. De

aliqui atfirmant ; vel quod Annas fo-

tificis eo temp

ore quo alii fugtïrant,

cer effet Caiphg , cui gener multum

cum eífet notus Pontifici.

Taret Cn

deferebat, ac proinde quodammodo

I6. Perrus autem flabati.ad offium. )

particeps effez Pontificie — poteftatis.

'Totam hanc feriem negationum Pe-

14. Qu confrlgnm

tri diftincte

Ayas

4:4:74 u6 Su-

expofuimus Macth. cap.

|

lutem ht

pra cap. 11. 49.

26. f. 6 ,

Cáp. of (

I

E£ alins difcipulus.))

kQuemþ inale

i9. De difcipulis, Ef de dorina ejus,)

237-

ti Joannem effe putant

De difcipulis interrogat , quafi infi.

Oüende

!

incerta.

$- kfed res e,&

mulare eum volens feditiónis , quog

»

-

h3

,

-

^CAPUT xxïz

"

515

b . :

3. »R'efpoindit! ei Jefus: Ego pal,am locutus »fu,mk"m'undo:

:

eg

r.teþäm.

o feniper docui in fynagoga, & in templo, quo omnes ju—

E

dai conveniunt, & in occulto locutus fum *ihil. .

2t.

uid me interrogas? Anterroga eos4 qui audierunt,

n vägi-

þamxl-'

quid locutus fim ipfis: ecce hi fciunt, qu&e dixerim ego.

22. Hzxc autem cum dixiffet , unus affiftens miniftrorum

! cqfn-

dedit alapam Jefu, dicens: Sic refpondes p

tifici?

o

tefc'imb-ZM at.

/.23. Refpondit, ei fefus; 4 Si male locutus fum,

25. 57

Y &him

nium perhibe de malo; fi autem bene, quid me caedis?

arc.

24. Et mifit eum.Annas ligatum.ad Caipham pontificem.

EM

53

25. Erataütem Simon Petrus ftans, & calefaciensfe. ! Di-

Luz

hd

[udæisi

xerunt er

go ei: Numquid & tu ex difcipulis ejus es? Nega

* Mat.

s difci

vit ille, & dixit: Non fum.

267 69:

". 26. Dicit ei unus ex fervis pontificis ,

cogoafüs ejus, cujus

Ma

inttoi-

abícidit Petrus a

I4 9035

.uriculam*': Nonne ego. te.'vidiï.in horto cum

x

Luce

3rgoldif-

illo ?

&

27. Iterum ergo negav

it Pet/rus, & ftatim gallus cantavit.

22.56-

"

Erat

28. Adducunt ergo Jefum a Caipha in praetorium.

1

nkM at;

autem mane; &

4

ipfi non introierunt in praetorium, k ut a

N

27. 2

( Ex if

Marc

C'ontaminarentur , fed ut manducarent Pafcha.

1

iaïrigus

I5. T.

s fans:

U unD3

Lucz

230 I'

ais

Aco

abaciii.

»

x

Io 28

fis; &

pifci;;tilos congrezaffet..

X1)'3' do&ri-j

QS- Erat ;;urcm Sirkoh Petrus, ££e.) 114 3-

, h

na vero , quafi-cognofcere volens ; Vide di&a Matth. cap. 25. 69. 7e-

naà

Fa

anconfen

j

tiens effet cum .dodïr'ïna Mo-

29. dz ;ræ!aft'um.) in domum Prz-

üä.

L

toris , five Prefid

x

Jici gl

20. Palam lecutus fum. mundo-) P u-

Pilati

L

isl .Bomanj Pom:ii

ropur 7

Nom introierunt ;n 'pratorium E )

(c cidiit

blice omnibus qui audire vellent:

ree

lIa ocenlto locttus fum nibi.) Quod

Ne fcilicet. contaminarentur ing

" Ponti .

fcilicet vesuerim pro ferri in publi-

diendo domum ^hominis ethnici, &

ScCund,O y

cum.

-

incircumcifi ; habebant enim ut Gen-

qfi 002

tiles ipfos , ita etianY eorum domus

JmumPOH'

22. Dedit «lapam.) Quafi ielo du-

&us honoris Pontificis, quod exi(ti-

pro immundis. — Prgpof(tera religio,

| fuge'.ranh

iaret Chriftum fuperbe & incivili-

innocentem. Chriftum neci dare nos

ter Anns refpondifle.

timent , in domum autem ethnici ho-

m

minis pedem inferre reformidant. '

Alapam.) Grixce ett, bamnioq.o , quid

jonum 16*

autem fit , þam;u*v, ;äxim'us Macch

Ut manducarent . Pafcha. ) Noa

cap. 26. 67.

P

Agnüm Pafchalem, quém przceden-

y[;mh. ap.

25. TefHimoniu

?72

».

? perbiäe de malo. )

te vefpera manducaverant, nec^pa-

vürl'"'"]w')

Oftende; doce me :male locutum: eff

*

4

nes azymos , a quibus immundi noa

*uaü ill l

fe-.

h

^

arcebautur , cuu alio pane eo teuw

ónli * quoq

*

1

x

4

E

*

326

EVANVGEL-'H;.*SF;C U

NDUM JOANN. -

/29. Exivit ergo Pilatus ad eos foras, & dixit

3

; Quam accu.

E

fationem affertis adverfus hominem hunc.

. 30. Refponderunt , & dixerunt ei.

;

; h non

. efft ät : hlc tgïaleifä

decert

&or . non tibi tradidiffemus eum,

uctr

- 31, Dixit ergo eis Pilatus: Accipite.

eum vos: & Ife.c,;uh-d-ühsi

3*7: ]

lezem veftram judicate eum.. Dixerunt er

N

fos? 1

bis non licet injerficere quemquam.

go.ïeix ]uq-æi : Nc:-

*

&ad hi

iMat.

32. 1 Ut fermo Jefus impleretur , quem dixit, .

fi

t5 0

20-19 qua morte effet moriturus. ,

3

1gn1fiCans

$ Nlat

1

"3

33. m Introivit ergo iterum in praetoriu

um Pïl-ätu-s.

iterum

Jefum, & dixit ei: Tu es Rex Jud&orum.

,& V.oca-

il e0c

Marc -

f

n

34. he

EE

luce runt tibi de me?

pondit Jefus: A temetipío hoc dicis an alii dixe-

t

bisin ]

23. 3-

3;5. Refpondit, Pilatus: Num

;

. (

iquid ego ïu-dæufs fum? Gens

?

-

li

i tuaN,L& l?o'ntifices tradiderunF te mihi: quid fecifti

fef?

-

36.Re-,.

4

1

,

ör-eï.' uti non liceret , fedalias hoftias

32. Ur fe'rm& 1mplevetur, ) Dixerat

Jafchales quz totis illis feptem die-

Dominus fe crucifigendum , fupra c.

bus immolabantur. -

—

3- I4- & cap. I2. 32. & Matth. c. 29.

29. Exfbvit ergo Pilatm', &:.) Quan-

I9. & cap. 26. 2. Hxc autem pona

doqui

dem ipfi pretorium nolebant in-

non poterat a Judeis infligi, fed a

gredi.-

Gentibus, atque ideo fi predictio erat

.50. Ss.mon . effet bic malefattor , Erc.)

implenda , o

Sibi credi poftulant , quafi dicant

tili traderetur.

portebat ut Pilato' Gen-

ii

NNos diligenter. hunc obfervavimus ,

23. Ts Rex Z«daorum.) Cur ita

36- R!j

& in vitam- ejus' inquifivimus , &&

interrogaverit patet ex dictis n. 3T.

mzo,) ]

nififluce meridiana clarius deprehen-

TU

diflemus eum fceleratum effe , legis

34- P tem:t:'lþ/b, ffc.)j Ex cem-ctiþfo,

noftre violatorem , & morte dignum,

tanquam ipfe habens opinionem ,

&tetnum

quod ego fim Rex Judgorum , anex

Cipit n

laremus ut morti ttaderetur.

ad te non adduxiffemus , nec poftu-

aliorum fuggeftione ? Abfuerat Je-

Vrya,

M"ll/?n

3I. -deeipste eumm vos , Gc. )*; Quan:

fus cum primores Judzorum accufa-

doquidem mihi peculiares caufas non

rent illum , quod dixiffet fe Chriftum

fc mei

indicitis, quare puniendus fit.

Regem effe, diffimulans itaque fe id

&nt ch

fcire , rogat Pilatum : an propria fpon-

R*'gllllm

— Nobis non licer futevficere quemquam.-)

Quafíi dicant, proculdubio hic eft reus

te Qquarat: Z» es Rex Judaerum ! ag

3 0

mortis , Bobis vero ablata eft a vo-

ab aliis incitatus.

2

l

bis Romanis poteftas mortis inferen-

35- Nunquid ego 7»1&«:75:»1?) Qua-

feot The

d« ; quare producemus accufationes

L

ln Inc

fi dicat', ego Judzus non fum , nec

Ut nwm

noftras adverfus eum coram te: Ce-

legi Prophetas veftros, necfcio pro-

* prlim

perunt- staque iimus accu]are dicentes :

prietates regis veftri, quem expecta-

Hanc inventmus f[ubuertentem , €fe. Ef

tis , itaque nihil me movere potuit

Y «l

dicentems [e/ Chrifg£uns

ad fi

p

d

onte internogän(?um A -an eiïcg

* Bunj ha

ai(; Luc. cap- 23- 2

-

Rex Judæorunu

om,: 75

À

A

CAPU T -Xiw,ui.-

5o7

«

36 Rf&fpo;ndi&t jefus Regnum meum ron eft de hocmundo:

fiex hoc mundo eífet regnum meum, miniftri mei utique

Jalefa

decertarent, ut non traderer

Judeis : nung,gutem reg'pum

meunr non eft hinc.

.

indum

- 57. Dixit itaque ei

Pilatus 5 x"'e'r»go rex es tu '?ikRg"fpnnd'it ïe-

fus? Tu dicis, quia rex fum ego. Ego in hocnatus fum, &

INO-

& ad hoc veni in. mundum , ut teflimonium perhibeam .;v*eri-;

N

iicats

tati; oimnis, qui eft ex veritate, audit vocem meam.

$

*

hoc dixiffet,

58. Dicit ei Pilatus: Quid eft veritas? Et cum

voce

iterum exivit ad

Judsos, & dicit eis: Eg-o nullam invenio

1

in eo caufam.

3

2

49. 1 Eft autem con

fuetudo vobis, urt,u*nu'fn dimittam vo-»Mt

i di;ie-

bisin Pafcha: vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? 27.1$

arc

. 4o. Clamaverunt rurífum omnes, dicentes;

" :

Non hunc,*

5. 6.

T

Lucg

—

he

fgd* Bar?gbam, Eratautem 'Barra'b'a,x—s ..latro., à

3217

-

Dixerat

fuprt &

]. c. 20

m o

j fed 2

ii erat

s

*

CA PU T

o G

LA

36. Regnum "ewn nen ef de hec

quï' erxxlgeo eft, quem Deus þl&gic ,

zundo.) Non eft tale, qualia funt re-

qui eft prima verita

*

.

8

dudit vocey2 geanm.

) Di&is meis fi

jn.jb

gna mundi , fed regnum calefte , &

emctiþfos

&ternum , quod fpirituali. modo in-

dem accommodat. -

monem y

cipit in hac vlica , &Qperfï;icur in &-

à

38- Quid eff veritas. )

Quafi dice-

g, e

terna.

ret : Quid vocas veritatem ? Qu ei

Minifri me

j , 6«) Milites, & af-

ifta veritas , quam tu teftificaris!

jerat ]e

fecle mei quales magno

Et cum hoc. dixiffet , itferum. extvit y

3 ia

igumero has

Quiom

bent Reges hujus mundi,

&c.) Chrifti refponfo non expe&ato,

que e1

Regmum imeum non eff 6i?t.' ) Non

parvi pendens, & exiftimans Chri-

eft ex hoc mundo.

ftum de veritate , de regno, & fimi-

*Pria',f On'

|.97- Tu dicis , &c.) Id eft,

libus more

hilofophoruni difputare,

g « a)

fateor me effe Regem.

idta e;Pc'-',

quas tricas.

p

ilatus, ut afe, & mu-

J In hoc.) Ad hoc, s; TOvro. -

:

nere fuo. alienas , non curabat. -

Qu

Ur teflimonium perbibeam ver

[

.. Canfam.) airíiay, quod

2

'iit;'.j

yfex.t-cïr.eAeciam

fum s d

Ut pailam & libere veritatem prezdi-

poffis , ermez.

Y

(cio pIo

cem, &inprimis hanc, me Chriftum

)9- Ef aurem co.

nfuttudo vobis , .5';.)

] gg[)e&a

regem elífe , & me re

Quz his duobus verficulis habentur

r p

otuis

*

- mundi habere. .

.

gnum non hujuf

-

^

expl

!

icavimus Matth. ca

P

,w

T Oænf: qui-fd *s ver

:.'»Mte-. ) *Omnig

deinceps. vidc. ibi d;&a

..

EY

l

l

528

-EVANG ELI-;*SE&.,GUNDIQM- IO.IAIKNN.L'

-

&(

CAPUT XIX.

t

bant ,

A Pilaio f'agellatus

: '/mriisqye modis *ayjïiö?us ,e

;

fbinis

) 60;0*

Accip

natus ad mortem | depofcitur : fur[umque a. Pilato examinatus ,

caufan

oflendit illum deluper tantam babere in ipfum. pote[Tatem : Pilatus

54

ieticulofus , Sefum , quem regem dicit Sfudeorum , morti. adjudi-

dum ]

$(

cat; Sefus bajulans fibi corucem , inter. latrones crucifigitur ,. po-

9 F

fito a. Pilato Juper crucem titulo , divifisque a. militibus «x[limen-

Unde «

jHis, € forte de tunica miffa: Sfefus matri. Soannem , matremque

M

eanni commendat , & fitiens: aceto. potatur ,. con[ummatisque

' potefta

emnibus tradit. [piritum: fra&lis latronum cruribus , ex. aperta

BA

Chrifli latere fang

]

uis, C? aqua proflut | ejusque coripus,'-l

myrrba, €? aloe conditum fepelitur.

" ) : Ianm,

didi

qMaþt f.

Unc ergo apprehendit: Pilatus Jefam, & .Hägel]a'vift, :

2727

i

T

]i

Marc

2. Et milites ple&tentes coronam de ípinis impofue-

tem cla

runt capiti ejus, & veíte purpurea circumdederunt eum.

15.16

firis, o

3. Et veniébant ad eum,, & dicebant: Ave

| Kex . Judzo-

; n

- rum, & dabant ei alapas.

.. 4 Exivit ergo iterum

Pilatus foras, & dicit eis: Ecce ad.

duco vobis eum foras, ut cogn

gfca'tis, quia nullam invenio in

j

o

eo caufam.

6. K

- $. CExivit ergo Tefus portans coronam fp

ineam, & -pürpu-

2l atdetis

reum veftimentum ) Et dicit eis: Ecce homo.

tür,

1-^Jusc erge;) Cum fcilic;:c animad-

-rl;v', quz vox pal/sum fïghiscat, Mat,

^ i

vertcret quod nec diei fefti gra-

cap. 27. 28.-chlamydï:'m appellac. Pur-

fe ii ]

pura , corona , & arundineum fce-

hiphem,

tia poflet Chriftum morti eripere.

Pracipig,

. Flagellafvit.);E'/.f.a,c:'zygo'o'e , Jeris ce-

ptrum ideo- adhibitum eít , ut Chri-

OCCideren

€idi; , fcilicet per. liGores.

Putavit

ftum tauquam regem fictitium . irri-

Pilatus hac Chrifti flagellatione . pla-

derent. ^

"

M

tpidari f

cari poífe ixam Judeorum in Chriftum.

3

. Daid»h eb. alap

4f. ) Vide dl&:l

Catur,

Vide qu« dixi (Marth. c.27. 26. ubi

Matth. cap. 25. o"

0 Huy;

4- lecog.no

?

afiitim

aliam Chrifti flagellationis caufam at-

tulimus.

"

fearis , 8e) Ut "intelli-

gatis , feufidem verbis me

;

-

is gdhibeaf

um proy

2. Et milires, €92.) Militestam fla-

tis, credatis mihi.

9' Uüa'e t

gellaverunt Chriftum , qnaimn ei fpi-

»CrtAlffd.m.) Vel Romani imperii lägfi;

Togq»

» Que

ne4m. coronam. impofuerunt, fed quia

vel reipublice perturbatze , vel fcele.

* pat

illud-fecerunt juffi, hoc.autem injuf-

ris alicujus admifli.

i

|

.

fi, & fponte fua, idcixco iliud qui-

: 5' Ecce bama.) Quafi dic

at: Afþi;

dem Pilato, hoc autem

$

ipfis 'a/kdfcri-

cite quam , male 'acceptus

—

-

Natttfen:

bitur.

illiufque afllictione placati definite

u

m(:læ Fl Cï

. Ddfgm':

FVeffe pa;.rptfred

.)V In/GräecO .efï'cy » i

gere , uc crucib gzxtgr;

Bül. tum :

-

-

-

CAP UT XIX'

D

529

e

Vogiieid ergo yidid

nt eum Pontifices, & mini(lri elama-

bant, dicentes: Crucifige, crucifige eum. . Dicit eis Pilatus:

(üfl

Accipite eu

«

m vo$, &crAuci,figite; ego*enim;gdn invenio in eo

Mgs , -

caufam.

Pltus

*. Refponderunt ei Tudaei :-

'Nos'. legem Habemps

,& fecuiF

s ]

dum legem débet mori, quia filium Dei fe fecit. .

8. Cum ergo audiflet Pilatushuncfermonem, magis timuit.

Wgþü' j

- 9. Et ingreffus eft praetorium iterum, & dixit ad Jefum:

zþimen-

TU

Unde estu? Jefus autem refponfum non dedit ei,

.xo. Dicit ergo ei Pilatus. Mihi non loqueris? nefcis, quia

us

^ poteftatem

re te?

.habeo.lcruciggcrewte, & poteftatem habeo dimitte-

u

pus,

1i1. Refpondit

Tefus: Non haberes poteftatem adver(um me

ullam , nifi tibi datum effet defuper. . Propterea, qui me tra-

didit tibi , majus peccatum habet. .

|[ovit.

F

12. Et exinde quierebat Pilatus dimittere eum, Judsei au-

npofue- z

tem clamabant dicentes : Si hunc dimittis non es amicus Cae-

3

j

faris, omnis enim, qui fe regem facit, contradicit Caefari.

Judzo-

uxit foras

13. 'Pilatus autem cum apdi(fe; hos fermoggs? add'

cei d

enio it

6. Accipite eum vos, Ef c?u:i/ïgite. » : Peopteréa qui me £radidit -t'iäi;) Po-

Si audetis , & fi vobis juftum vide-

pulus fcilicet Judeorum.

purpu

tur.

Majws peccatsum baber. ) Scilicet

[g

CA oQuia Filium Dei fe fecis-) Quia

quam tu , qui probabiliori laboras

at Mf

fe finxit Filiunm.Dei, mori debet ut

ignorantia , pütafque te in me juril-

us Pur

blafphemus. Levitici autem c. 24. 16.

dicionem habere, quam illi , qui ex

precipiebatur ut. blafphemi lapidibus

fcripturis difcere

uemiunt eíle F'i-

leum fCe'

occiderentur. Voluntigitur Chriftum

lium . Dei.

Vide

b.

lhom. cap. 3.

i r

u&

:ium j ifn-

lapidari, f obtinere

- n(ïn;pömn.t,uc cru

part. qu. 47. 6. ubi

rit an pecca-

cifigatur.

tum. occidentium

c

hriftum . fuerit

8.. Hanc

ferimanem-) : Dis-Rilio. Dei.

omnium .graviífimum.

r dila

Magistimuit.)Scilicet neforteDeum

12. Querebar.) V olebat, magis etiam.

illum provocaret ,cujus ille filius effet.

qua:;n antea.

t inteu'i'

: adhiba'

Unde es ?4?) Non tam de patria

Non es amicus Ca[aris, ) Cujus t'vlo,-'

roga', quem fciebat effe a Nazareth,

cum tenes , & cui fidem debes..

fed de patre; matre, majoribus, ori-

:

I3. Cum audiffet hos fermenet, ) Ve-

veri

gine.

1

ritus, ne apud Czfarem perduellionis,

1I.. Nez

h;täere:, ö"c.) (Quafï dICät

& perfidiz. accufaretur.

at Mp

Quantufcumque fis Prefes hujas Pro- -

Litbeflrotos. ) N9onTewrog, id eft,

vinciz a Czíare conftitutus.

lapidibus ffratus , quod illius pavimen-

f ho

Datwn.) Permiffum a Deo.

tum effet la

pidibus &ratmx) , &com.

MWW

Bib eum Comz. Men,ocb.i T.VIL-

XJ.X *

T.

Vs

336

EVA'NGELII"SXECUNDUM JOANN.

Jefum & fedit pro tribunali, in loco, qui dic»'ituf; 'Litïhioü*r

o

prope

fcrip

tos, Hebraice autem Gabbatha.

4l

14. Erat autem Parafceve Pafchae ,.

hora ïquafï fäïfa, &.dl—

cit Judaeis: Ecce rex vefter.

L:

äj

rum

beres

Is. llli autem c

lamabant: Tolle, tol

le, crucifige eum. Di-

cit eis Pilarus : Reg

2

em. veftrum crucifigam.? Refponderunt.

-

!

Pontifices: Non habemus regem ni(i Ceefarem.

23.

bMlat.

16. 'Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigere

fimer

tur :.;.b. Su

27.33 (ceperunt autem Jefüm , & eduxerunt..

L]

parter

arc

i7. Et bajulans fibi crucem, .exivit i

n eum , qui dici'tt;f

Conte

15.22

4:

Lucz

Calvarie, locum, Hebraice autem Go]goth

»

Ms

23.33

18. Ubi crucifixerunt eum , & cum €o a

lios duos, hinc;:-;-,x&

- ottan

d Part

hinc, medium autem Jefum.

z

*

I9. Scripfit autem. & titu

lum Pi-latus: & pofuit fupue,rlcru-

lorten

jj

cem. Erat gutem |

fgriptum: Jefus Nazarenus Rex Judseo-

rum.

1

AC

QaiTis

im- quia

40. Hun

þ ergo titulum m*qlti'ï/:]»üdagorun'x legerun

-

: pro-

pofitum fortaffe ex lapidibus qua(ira-f

Ecce Rex veffer. ) : Videtur 'Pilatus

tis , &-dolatis.

;

Judaos quo quomodo vel verecundia

Üb

vel mifericordia fle&ere voluiffe , ne

! Gaääatlm.) Nonide

m ügniübag Gab-

batha , quod Lithoftrotos , licet fint

hominem tot malis aíHlictum perde-

M

lia

nomina .ejufdem loci ; nam Gabba-

rent.

lg lingu

tha Hebraice , feu potius Syriace

15. qoile

; folle.) "Tolle.e medio ,

imutis]

Nn233 Gebiarba , cum Aleph in fine,

e vita, e confpectu noftro.

| mum

locum altum fignificat.

.16. Tuzc erge.) Judeorum clamori-

prima ef

.

bus., & importunitate fatigatus,.

' Parafeeve.) Sexta feria vocatur

&tdend

-ablgï

vangelifta Greco nomine zae«-

Su[ceperunt.) maptalTo», acceperunt.

11 coloc

excvà id eft praparatio , quia cum fab-

Eduxerunt. ) A'mipesyor , aädufe--

uille pa

bato non liceret cibos parare , para-

YHPE.

hic R'om

bant feria fexta. * Marcus c. 15. 42.

17. Bajulan: fii crucem.) Mons enim

ingïläm

erat , ut cruciarii fuas flbi cruces ,im

"eqaä/ïfïafovx, id eft, ante f abbatum,

S

tbraic;

vocat.

q

uibus figendi erant , bajularent.

glexiff :

Pafche.) Ciuamvis Pafcha proprie

! Calvarié locum.) Vide di&ta Matth.

»

Wa

di&um jam celébratum fuiffet prece-

cap. 27.

n. :

2

denti feria quinta , tameri extende-

I9. 7

eþssNazaienhs, &e. 9- Vide

feipfiti,

batur nomen Pafchg ad dies azymo-

quz diximus Matt. c. 27. 57.

QO. Quie prope civitatem erat Ieus.)

rum. Erat igitur feria hec fexta pa-

u ^

rafceve, & erat preterea tempus Pa-

Quia locus non multo amplius quam

fchale, id efL , primus dies azymo-

duobus ftadiis ab urbe diftabat, mul-

Adenteg aüc

rum , & pro

z

ti Judxorum civitate exierunt ,ut tra*

Qatgor )

Pafche.

pterea, d—icitgx. parafceve

cdiam Chrifti in crucem a&i fpe-

:

arent , ac proinde etiam mult

&quales j

Hoxra -qudf /E*Ji'fd.) dee di&a Mac.

1

i Ati.cu-

Í

Bw

lum crucis legerufít.

a:uy

c APUT xx.

53t

hoüïöï : 1

prope *'cixwritatem.erat locus, ubi crucifixus eft ]efus

]

; Et erat

fÍcriptum Hzebraice, Graece: & Latine.

TE !

21. Dicebant ergo Pilato Pontifices Ju

daeorum Noli : Ícri«

bere, Rex Judaorum;

mDi -

rum.

H

fed | QUïa ipfe dixit"l: .Rex fum. ]udæo.

,

423. Re

fpondit Pilatus: Quod;f*ci-ipf.ï x Vfcripiï;

derutt

23. Milites ergo cum crucifixiffent eum , « acceperunt v

e- cMät.

27.35

ftimenta ejus ( & fecerunt quatuor partes unicuique militi

arc

I

partem) & tunicam. Erat autemtunica incqnfutilis, defupe

r

Y

I15.14

Lucz

lichr.

contexta per totum.

;

; 24. Dixerunt ergo a

d invicem : Non fcindamus eam , fed 23.34

hincv/,&

fortiamur de illa, cujus fit.

Ut Scriptura impleretur, dicens:

d Partiti funt veftimenta mea

fibi, & in veftem mea

m miferunt 7Pfal

Jef qu

fortem. . Et milites quidem haec fecerunt.

25$. Stabant autem juxta crucem Jefu, M

ater ejus, & 'foro*r.r

judgo-

5

mairis ejus, Maria 'lCle0ph-æ ,& Maria;l Magdalene.

U quia

Apro'-

,QV(::x:z

et 9.6 Cum

/

as

y Piatus

recondia

s

uiffe , 0

Hebr aice , Grace ,& | I:zt-!ine.j His tri-

122:9nif&ili:.)* Qus non effet e-k plv::-

m pd f*

ribus partibus confuta , ac proinde

bus linguis repetitus, quam ob caufam

nec dillui poffet. Simili opere tibia-

; .medïo )

a multis letus,& intelle&tus eft citulus.

Si numeres defcendendo Hebraica

lia ferica fiunt. virorum nobilium, &

prima eft; tàmGraca,tum Latina:fi af-

lanez interulg , quas Italice appella*

u-älämorï'

'cendendo primo locotanquam dignio-

mus casil[cioles

:atus.

Defuper contexta per totum.) À fum-

qceptrim

ri collocata Latina epigraphe; & ita,

mo , vel a fumma parte. uno conti-

fuifle patet ex fragmento tituli , quo

are^

1 IM'TW'

hic Roinz aflervatur. Lucas Grzcam

nuo textu faécta ufque ad imam

b

éi-

lingham primo loco ponit , ultimo

tem. Putatur hoc opus fuille

É

ronä enidt

"Hebraicam , fed videtur ordinetn ne-

pare Virginis , id quod Euthymius,

qmeas

t

ut e Patrum traditione acceptum ree

[arent«

glexifle , & fatis habuifie linguas nu-

lert , eoque magis probabile eft, quod

gntrare. .

ü Mztch.

.Qr. Nelt feribe

re. ) Scilicet —ut ]arfi

lib. 3. Ifdre cap. 4« 17- - de- mulieri-

fciipfifti.

À

bus legatur, lpfe faa'umf ffclas emnium

22( ä

d

bowinum.

. J Vide

pdfbïif/;,' ./E'fif./z'.) Müææ-

24 Ut firiptura impleretur.)

Ai ta ut

:,:?lütllf')

uam

23. Fecerzne quat

u partes.) Scin-

fcriptura impleretur,. non enim caufa

Jius d

dentes aliquas ex Chrifti veítibus, ut

fignificatur , fed confecutio, five e-

3

bat,

quatuor partes, quantüm fleri poffet,

yentus.

jft. "

t

&quales facerent.

95. Sabant

autem ; 6) Staï)a: B.

li

fpr s

eft

Virgo juxta crucem non ejulans aut

E£ tutucam.) Qus fcilicet non

glri

cïlamans', non hgifii 'ca)dens , fed mo-

Ícilia , ut patet e:i fequenti verficulos

: .5-35- : EVANGELII S,ECUNDUM* JOANN. 'A

X

RUT

mi vidiffet ergo Jefus Matrem, & däfgï?

M;ä

ETRU

m ftan-

o

Tent

tem, quem diligebat » di

lyus.

;

M m T D

fbb

D72 p

einde dicit cïï'if'cïplile-j: '-'Elcïce'tïna.trer'tud.*" i5 *ex.inää

4

x

& to

?

k

Es iil i ial

n

ra accepit eam difcipulus in fua.

: :'Pfa!.'

28. Poftea fciens fefus quia omnia. co

ut

n,i

nf ux»-nilïatä. ;funt—,- *

LE

L

onfummaretur Serip:ura, dixit: Siuo.

rE

29. Vas ergo erat pofitum aceto plenum. 1l

li äutem *fpgrï—

mort

giam ple

3 "

ejus.

nam aceto, hyffopo eireu*—mponentes--?,'obtulärunt 0r1 ?

4

Ro €

40. Cum erg

f äcdeþiiïet,]efus a'cgettim,, dilxit: Cbnf'uvrhmak»-'x '

z*

3

timoi

tum eft. Etm inciingïo,,vöapi-tg tr;—:d-idiïtv fpfi?imm.

B

*

3* Ju

dati-,s.

fta & tac'it:umlax, recta tamen & con-

co , legzendim, ü—'x)'a'ïa:ä nEg 19 Eyr86 ,. deQ

ho s

ftans , plena fi-d'e,-tïorticudiqe & amo-

tratta primz vocis ultima fylaba,id — --

re in filium fuum.

€

P0 cnewpponentes , quod alii

runt, (

-

erim,

Maria Cleapha.) Scilicet uxor. Vi-

Evangeïi&æ dixerunt calamo

qui

vitam h

de dicta Matth. c. 27. 56.

'emendatio , nifi repugnaret conftans

I)!t.'!'ä;

.9. Quem diligebar.) Hac perip

hraf

lectio oimnnium codicum recentium, &

antiquorum | expeditiflimum: fenfum -

morient

Jóannes feipfum fignificare folet.

exhiberet.

In eam tamen videtur in-

Tradia

Ecce flius t9a4:.. ) |d eft, dein-

áttis,

ceps hic tibi erit loco. filii, ego euim

clinare Lucas Brugen(is in huac lo-

i. b

omorior , & a te auferor,

cum', citans Guilielmum Eftium, & . [

atbl ieris

memini me eandem conjectüuram le.

m fabbz

'Q7.Ecce mater tua. )Muc

Upta nt

loco, in hac colenda, & adjuvanda

güfe apud alium quemdam au&orem,

l

T [/077

fu»plebis deinceps vices meas.

qui notas fcripfit in paraphafim N on-

ecepit eam dijcipulus. in fua. ) Ut

niin hunc locum.. . Nottre vulyate

[ ff155ato.)

cum ea yiveret , & ei miniftraret.

.editionis fenfus effe poteít in arun-.

pO u od

Ex his patet jam mortuum fuiffe fan-

dinefpoagiam hyffopo fuiffe circum--

étum Jofephum, alioqui non erat

ligatam , aut in fummitate arundinis -

j pelirentm

alteri commeudaretur.

f:ur

circum fpongiam hyffopum fuiffe po-

; prium "

fitam. . IExiftiwiat Baron. antio Chri-

- Hlitgue;

99. Omniacenfummatafunt.) Owmnia

fti

«t g

que de ipfo prophetarum pradictio-

. . 1626. tuiffe ex temporis il-

nibus continebantur , perfe

lius iore in Calvaria momnte parata

( QUens j

E

fra erant

acetum , fpongiam , hytlopum , utfi -

.Jagnm

'& implet :.

præ Ceterts

Uz con[ummaret.

ur /iri?tzr;) Etiam

opus eflet , fpon'gia' plena aceto ,

^ ürinte

reliqua illa fcriptura de Meflia aceto

quod hyífopo effet infectum , vulne«

ribus crucifixorum admoveretur ad fi- —

i mngere

veruzt me aeeto,

pot-sn'do Pf.'68. K26. In /iti &gd-kot.g-

E

ftendüm fanguinem , ne fcilicet nimis

i Yietur flïlï

rav'i

Dixit , Sitio.) Nera enim, &g

cito cruciarii morerentur ; habetenim -

N

fiti premebatur tum propter exhau-

hyflopus , ut etiam fpongia & acetuin,

*

i

u Á EWQ

À

ftas diuturnis laboribus ( cruciatibus

vim fanguinais fiftendi , ut ex aucto

s

1

1

fmmb il

viies.

à

v

ribus probat idem Baron. loc. cit.

3. Drj,

29. Hyffopo circumpme-nte:.) 0cO GT

3o. Confummatum eft.) Adeít, fini-

j a

fsg::)g,*rag, aliqui opi«na-cg:i funtin Gre-

; a-,h)'"üns.

ta junt oumnia , quæf Qie me diéta fue-

,.

v 33-?& j

x

«

-

533

€ XP U T. x1X

done

a. I&dæï : er-g"fo,(quonki.a-m. parafceve erat ) ut non remane-

k]

rent in cruce corpora fabbato, ( erat enim magnus dies ille

us

;

4 fabbati) rogave

g

runt Pilatum, ut frgngxerentur,.eom-'m crura,

1 & tollerentur..

/

. .32- Venerunt ergo milites,

.& primi quidem f

X

rggerunï cru-

*

t)Cu

B

r2, & alterius, qui crucifixus eft cum eo.

*

*

.

294

d Jefum autem cum veni

ff

fent, ut vi

derunt | :e»urh jam

mortuum, non fregerunt ejus crura.

pon

34. Sed unus militum lancea latus e

jus;gperuit : & ':coiiti-

N

'üpt orl

:

nuo exivit fanguis, & aqua.

b

$

*

dit4 teftimonium pärhibüit, & verum eftw te-

..35. Et qui vi

fumynaf

ftimonium ejus. Et i

le fcit quig vera dicit;'utr Vps cre-

;.]u

dati;.

'X'xx 3 :

36. Fa,-

yrig, d

1 rlurþ'u:', &:q.ïiæ 'pro hglni,nibus gzniïlirus,

fupervacaneum efavt cum jameffet mor-

| llab'da ,i à

E

uo] al

eram. Non eft amplius quod vivagl

[a]

Sed unus militum.) Centurio il-

g . Qu

vitam hanc mortalem.

- dnciinato capite. ) Q

r Xubuus d

le de.quo Matth. cap.. 27. 54. quem

; conftuni

morientium. -

R

aliqui Longinuni appellant, quod' no-

ontium, O

.

men - ZxóTig Aó9 316 » d eft , lazcea,

1 faülum

Tradidit. fpiri

tum. ) ln manus Dei

ideour ia

dPatris.

r

qua ufus eft, natum videtur.

31. Parafceve.) .

Id eft, dies proxi-

Latus ejus.) Pictoreslatus dexterum

huac !0

notant, & confentiunt graves aucto-

mïllm !

me fabbatum przcedens.

V)ide di&z.t

&mam L

— fupra num. 14-

res, Alii tamen volunt fuiffe fini-

Ut nomremaneremt im 6ruce cerpora

firum , per quod i

pfum Chrifti cor

a doret

lanceg mucrone penetrav

*

it, fed nihil

afim Not*

fbbaro)) Lege Deuteronomii cap. 21.

j vlj

22. cautum erat, , ut cruciariorum cor-

obftat quo' minus illud penetraverit

pora eodem die deponerentur « fe-

etiam per- destrum latus lancea adi-

ftia ante

. pelirentur. Siergo ufque ad diem pro-

ens.

Jfe circirt

- prium , quicunque ille. eflet , corpora

cerayit.

4peruit)) &vo£e , pupugit, fodit;x-ala'

*

m.

f

- gelinquenda nón erant in cruce pen-

'gjiïe lr

— derntia, quanto magis quando dies fe-

Sangui:.) Eo/n

s enim faqguinïs eft.

ando i

uens feitus erat & folemnis?

cor ipfum.

reimport

l

E£ aqua.)

Vera aqua naturalis , ut

oite p

Magnus dies ille fa&batz.) NMlacnus

]u

yre cxteris, quia intra dies azymorum,

tradit Innocentius lib. 3. decret. tit.

0 üm «

& durante folemuitate Pafchali.

41. cap. 8. in q:

iadam. Hxc aqua mi-

ena a

raculo.in Chrifti corpore cre

ata ba-

J V

Frangerentur eorum crura.) huimos

il

- videtur fuiffe Judzorum ad accelerán-

ptifmum fignificavit , quieft janua fa-

eretur 2

dam mortem , ut córpora vefperijux-

cramentofum , fanguis vero Eucha-

alice g

— ta légem depohi potient.

Vid.:ïl;,i-.

riftiam , in quibus etiam alia facra-

e &

menta Ecclefie fignificantur, que ut

gactm

"pfium lib, 2. de Cruce cap- I4-

— ga. Primé.) ld eft ,. qui. ad .dexte-

loqui folemus , € Chriüi ;acerä flu-

gpen d i

vam erat Chriiti , ut interpretatur I2u-

xerunt..

n IOCI

[iVd

*

hn

thymius.

)

35. .Er qu

lde !

fie

: qul ! Vldl'

;, pid;;,i ) ld eig, & fgo ;

33 Nm

f'ï*f"'"f'*- ej g: crura;)' qua

^

X

524 "EVAN Gml,uf SECUNDUM ]OANN. :

foet

3

fFxo 36. Fata funt enim h

a

z

&c, ut S,criptpfa impæfeim.;f Of

12.46 non cómminuetis ex eo.

um'

4

Mm'a

37. Et iterum alia fc

. I2.

transfixerunt.

;iptur;

diit; s Videbunt, in quem

e j

g7Z-c-

dmque

12.IO

. 38. & Poft hzec autem

:rogaüit Pilatum. ]ofäph ab Arima.-

(eo quod effet difcipulus Jefu, occultus autem prop-

it; C

b Mat..thæa 3.

3

p

27.57 ter meum

Judaeorum ) ut tolleret corpus Jefu. Et permi;ü;

atC pilatus, Venit ergo, & tulit corpus Jefu

z

ajparer

1543

uca€

49. Venit autetm & Nicodemus. ; qui venerat

ad Ieiilm no-

-wd

25.50

j

$

u

&e primum , ferens mixturam myrrha, & aloes; c;uajï libras

pr cen um.*

2

4o9. Àcceper

unt ergo CO;'pUS jeu,& ligaverunt illud lin-

.'3.- l.

P d

4

teis cum aromatibus, ficut mos eft Judzis fepelire.

.41. Erat autem in loco, ubi crucifixus eft,:

hortus ,

$

& in

pidem

?. C

horto monumentum novum, in quo nondum quisquani pofi-

:

um difc

tus erat.

*

ter.Pafafc;eveni Judaeo

Ominu

- 42. Ibi ergo prop

?

rum c/luia jqxt'a' erat

monumentum , pofuerunt Jefum.

k

&6 mont

L. C

TU CA 0 UT

--——

Cücurnt

Te/qimonium pcrbiäuit.i) Verum hock

Roriam expiicavi;nus Mfatth. cap. 27«

; E

Seftimonium de hac re fcripftt..-

N

,num. 57. & fequentibus.

3

^

9. Qus venerat aA fe

meli intt

erhibet.

E: iile.) Scilicet»qui teftimoniuimn

^

!

, num. I.

fim. )4" Vide

:

Hsc teftatus eft,

fupra celp.

2

Ur &f vos credatis.)

Mixturam myrrbat$ aloes,) Y

d ä&; myf'

& fcripfit.

rham & aloen commixta Y & in un-

À«

'26. Fa&a funt enim bec.

Id eft, de

guentum confufa.-

bà

eruribus non fm&is ; & de perfoffo

latere.

&

Qua[i libras centum.) Circi

:ef : anfnv

Otdinali

0s nanm cómmintu

eti-s, & ) Id eft ,

plus minus libras centum.

Marm M

( 40« Lsgaverunt.) 1

nvolvgrunc * ; ïp«

nullum illius os cotfringetis. Sum-

fuerunt.

tum. eft teftimonium hoc ex cap. 12.

|cLinteis.) Sindone.

dida Mat;

f

:

b. Exod. num.

, & fermo eft de

Sicut mos eft Judais

jä;elire;) Vftel

(d"ldl" 4

Agno Pafchali , qui fuit typus Chri-

id. Gea. c.. 50.2.

lomm

fti Domini.-

primarios.

lm fede

41. Hertu:.) Hic hortus a

d oþä't;

1

37. «tl feriptura.

) Zachar. cap:

dentem civitatis fitus erat.

ht

At ey Mat

1.2- ÍO..

H

— Bt £n borto manümentum;) Ndmiffi

f f

Weupy

Videbant

H" quem )ramfxerünt.) Set-

enini licebat intra civitatem fepeliri.

mp

.Sno eft de Judxis qui Chriftum in cru-

*€p249-1

e afpexerunt , prafertim iis , qui ei

42. Proprer parafécven.) Quuia proe

] Si.m,,e

jXter feftum inftans non licebat in il-

!d

Hl lig etl

compaffi funt, de quibus dicitur Luc.

is temporis aug

uftiis lo

-

pàte

cap. 23 48. £t emmis turba , c. per-

ferre, corpus Cbrifh.

ngijzs tran$-

tem du

teJ

éntitntés pellora (uA , reverrebanrar.

3pot

&dit :

vtl

38. Pofd ha antem , 65 c) Hanc hig

?uxtg,cr-at.) Prozimum erat.

-

à

L

355

S

| Petms ,

: Miarid'ngJalene ' prz'.mfa venit: ad wonumentum , deinde

E

"

s ad monumentum videt Angelos , iam-

Q" | — &? 9oapges: illa plor

demque Sfefum agnofcit : qui apparens Zipoflolis, pacem illis op-

irim

ia ; & oflenfis manibus , ac latere , dat eis Spiritum [anttum., uf

Lprop -

emuilit -

X

peccata remittant , ac velineant. ,. rur[unque nom credenti Tbome

apparens cum reliquis difcipulis , corpus prabet palpandum , bea-

m

- dos d;'cgns :

qui in ipfo non cifo crediderunt. — Multa. Chrifi ;

| libras-

3

(

— fígna mon Junt in. boc libro Jcripta.

e,5 cum a Mat

Na autem fabbati , Maria Magdalene venit man

lod li l. I aU

adhuc tenebrae e'fï"entv,iad'mqnumenwm, &

arc

lS, & in/ .;

"- pidem fublatum a monumento. -

: 16. I.'

2. Cucurrit ergo, & venit ad Simonem

Pentrum , & ad ali-

L

m pf

um difcipulum, quem amabat Jefus, & dicit illis: Tulerunt 5, ,

Dominum de monumento, & nefcimus , ubi pofuerunt eum.

x ent |

Lj

. 3. Exiit ergo Petrus, & illeu alius difcipulus, & venerunt

:

ad menumentum.

4. Currebant autem d

uo fimul, & illealius difcipulus prae-

PUT

cucurrit citius Petro, & venit primus ad monumentum.

;h. C&P' 27' ;: ;

$. Et cum fe inc

4

linaiïgt, vidiþ pofita ljntegmiga, non ta-

: mexi introiv—it.

E

) Vib

[däft; my R 1 -ïVd fabbats,) lgäiinä die poft fab-

Quar;x reliquis locuta eft , duin forte

batum, id eft, die dominica;

eos f»orfum reperit, vel quia his pra&

ii

cateris res annuntiata cordi fuic , ita

« ponitur enim numerus cardinalis pro

ordinali.

ircïteï.1

a [

ut mox ad monumentum excurrerint.

Marta Mz;gdal&ne.) Cum f(')ciisr : ut

Nfþimu:.) Nec ego, nec fociz.

. eonftat ex Luca cap. 24. I. 10. Vide

. Extit ergo Petrus. ) Hoc nuntio

jquits P

. di&a Matth. cap. 29. 1.

ex Magdalena audito , exiit e domo,

- Vidit lapidem funblatum.) Kevolutum

in qua cum aliis difcipulis latebat.

E£ venerunt ad mosnumentum. ) "Co-

[rt)

Nini

. aboftio monumenti , vidit etiam An-

XQ:

elum fedentem fuper eum , ut con-

gnofcende veritatis gratia , illos au-

?

" oc

j

at ex Matth. cap. 29. 2.

tem fecutz funt mulieres, rurfus ad

|(Q. Cucurri? ergo ,

&c.) Non fola,

monumentum. properantes. '

- fed fimul cum fociis ut

5

A Pracucurrir.) Curfa praceffit, ut-

Nemim

patet ex Luc.

foptit

DI

- &ap. 24- 9. Io.

Non folum a

lior corpore.

pote etate junior, ac proinde agi-

s

monem Petrum.).

Qu

1 fed aliis etiam comitatum Apoftolis,

$. Er eum fe inclinaffez.) Non enima

thb

UE

; ut patet ex Luca cap. 24. 9. Hosau-

poterat fepulchrum infpici ab erc&o ,

uglus u

« tem duos potilfimum nominavitE;van-

cum int

"

erioris fpcluncæ oftium effet

- gelifta, vel, quia Magdalene his prius

humile.

1 ab

-

À

&

u6 - EVA NGEL u 'SECU NDUM JO ANN j

-6. Venit ergo Simoón Petrus fe

E

j If

monumentum , & vidit linteamina pofita, .:

jüens eum, ;& intr-oïi;/it«kifa

h

;

]s eui

.7. Et fudarium, quod fuerat fuper caput ejus, n

on cum

*- füftuli

[

lin-;eaminibus

, ,poütuïm » fed feparatim in'VOlu;tïflm in*-- unumlo-

D

—

r lat

cum. .

P.

16.

introivit & ille difci

pulus

: 8. Tunc ergo i

f (qt

mus ad monumefitum , & vidit, & credidit.

3

. Nondum enim íciebant S;riptu»r-am

5

ä

íd

a mortuis refurgere.

-

quia opoxr'-tiebat;'evuni

7

Afcen

— :xo. Abierunt ergo

iterum diícipuli ad femetipfos.

& D

& Mat

i, b Maria autem ftabat ad monumentum foris, plorans.

z

U

289. I.

Marc

Dum ergo fleret , inclinavit fej & profpexitin monumentum.

p odDw

16 «s.

12. Et vidit duos Angelos in albis, fedentes,, unum ad ca-

H

10.

Luc'æ PUt b

:

& unum ad pedes , ubi pofitum fuerat corpus Jefu.

tes ef

13. Dicun: ei illi: Mulier, quid ploras? Diciteis: Quiatu-

tum ju

-24. 4

lerunt Dominum meum: & nefcio ubi pofuerunt eum. ..

14. Haec cum dixiffet, converfa eft retrorfum

APax YO

) ïidfit

aemuanum

Jefum ftantem : & non fciebat, quia ;Jefus eft.

- pitenim

-ISrDifvw

CeLte acc

T

e

x

ANm fm

Linteamina.) Quibus corpus fuerat

Quia oporiebat eum amortuis rqfurg;e,

it ait L,

involutum.

re.) Quod multis locis Scriptura te-

entis co

ftitur.

Vide Pfalm.

oNon tamen introivit.) Sive prg ti-

3' 6' . IS. Iön

2

lt Cognc

more, five quia videbarur fibi fatis

& 40. 1T.

E

t , ut |

mani£efte viditte

qqt?d Chrifti corpus

10. 244 /gmet

* (ilcipdi

ibi non eftet.

2

H

.

rant.

isfós. ) Eo ,glï*dä 'V/eïief:

tltimo,

um.) Prater fyndbnei*n,

g. Et Judar:

II. Maria autem flabat.) M öi:abaii:—ur.

f& H

qua corpus fuerat obvolutum , fuda-

"d monumentum foris.) ln priori fpe-

I qe

rium etiam de more fuerat adhibitum

lunca , apud oftium interius monu-

E cgo

ad velandam faciem. Sic cap. 1I. n.

,fe, aliO

4. dicitur de Lazaro :

& uübinam./Ch

menti cogitans , quid facto opus effet,

Et facie gju:'

:

rifti corpus qgærenduf-n

It impe(

L

udario erat ligata. .

viderstur.

I6. M,

Iuvolutum. Complicatum. -

T fua f

In umum lcun.) Diverfum ab e

/

Iritinavir fe. ): Quia offium illud

Wie próy

in quo eràánt linteamina.

0,x

erat humile , ut dixi num. 3. nec li-

cebat introfpicere nifi inclinanti fe.

Q. Tunt ergo.) Invitante Petro, ut

LCM'vcr[

efíent ambo teftes oculati.

I2. Vidit du'q: Anäelo]:.)r Vidler'di&a

!Qlv

Et credidit. ) Guod mulieres dixe-

Mäl,tth. C—äp- 28. 8', HosdüosAnge-

rant, non effe ibi corpus.

los Petrus & Joannes.nomn videránt ;

Y Aunc int

efle fublatum.

Chrim', fed

Kalhuy,

nimirum hane vifionem illa pmmerg.ig

.

m d

^ 9. " Nozduem erlt'm/öie

Zant jäfiþfäram.)

conftanti apud fepulchrüm perfe

yve-

J

$

p Ufem;

Adhucenim non plene fcripturam in-

rantia & defiderio Ch

$

ri&'um -inve'qi'ep-.

teligebant, ut fit ratio c

^

di.

Dpo Pa g

zint fuüblatum.

ur ",clj'e.dide-

: 14 'Co;fverf.e e .reirorjim.?' Peicel

Bl&/id ü

L

um

kw

c APU 'g., XX.

i^

*

15 Dicit ei Tefus: Mulier, quid ploras?-quem quzeris? Il-

L. a exiftimans quia hortulanus effet, dicit ei: Domine, fi tu

» am

S

o

fuftulifti eu

m, dicitp m'ihi,ubi pofuifti .e-u»fmi.g,q& ego eum jtgl-

lam.

D

"

.16. Dic

it ei jefusi Maria.

- Converfa illa, dicit ci: Rabbo-

-

ni (qiod dicitur Magifter.)

ii r

17. Dicit ei Jefus: Noli me tangere, nondum enim aícen-

at eum

di ad Patrem meum: vade autem ad fratres meos, & dic eis:

1

Afcendo ad Patrem meum, & Patrem v

i

eftrum: Deum 'm'gu,m,

] &Deum veitrum.

.

Jlögahs. :

18. Venit Maria

Magdalene anhuntians difcipulis: Quia yi-

enturm,

di Dominum, & he&c dixit mihi,

c

| Rd-Qf

19. c Cum ergo fero effet die il

lo, una fabbatorüm, & fo- « Mar

16.14

eu

res effent claufze: ubi erant difcipuli congregati propter me-

. Luca -

Quia üe

tum Judaeorum ; venit

Jefus: & ftetit inxmediro ,,& di(:vcitileis*:

24.36

Pax vobis.

I Cor

18]2 'ij'.idit

-

[ nnss

T

-2o. Et E

[/

, DI'

pit enim ,aliquem"-a tergo : adfcäre,vcl

Nondum -enim vafcmdi 4d Patrem me-

certe accedere.

um,y0) AHfcendi pro Adjcendo j quafi

— À

4 JEfus BF) Nam ,

dicat, nondum difcedo ex hoc mundo,

Non [ciébat qui

nojnulli adhuc usque ad afcenfionem

ut ait Lyyranus , in poteftate eft ha-

i

bentis corpus gloriofum fic apparere

ad Patrem meum dies fuperfunt , ita-

iptura t«

ut cognofcatur , vel non cognofca-

que fine me, tempus non deerit iftius

i

js.Ie

tui affectus expiendi.-

tur, ut,patet cum apparnit duobus

» difcipulis euntibus in Emans , Luc.

Afcendo.^) ld eft afc

5

endam .',

þvfc—ilice:

lrd& 'vefleï

&ltimo.

poft aliquot dies,

15. Hertulangs.) Ejus horti cultor,

Iofabaiur.

uo erat fepulchrum.

*

Deum meum, 66 Deum veffrum.) De-

in q

us, qui omnium hominum Deus eft

priori fpe*

N

E ego eum to

llam.) Sine tuo labo-

fecundum naturam , dicitur peculia-

us monu

-gpe , alio loco condam , ubi tibi non

pus effet

fit impedimento.

riter eorum Deus , a quibus fingula-

16. Maria ) Hoc dixit Chriftus vo-

riter amatur & honoratur, quibus

:ugmldllm

ipfe viciffim, fingulariter adeft, pro-

ce fua familiari ; & confueta , &.ef-

videt, & fe fuaque dona lar

3

5-fügie propria. in oculos 'Magda;egæ

gitur, ut

iibl

Chrifto aderat & Apoftolis.

. gec l

Jvintegre incurrere p'crmiffa.

191 Seïac) ld

4

jianti fe

Conver[a illk.) INam iterum oculos

diei.

l

eft vefpera , fögþxþ

?

reflexerat ad Angelos qui erantin fpe-

vj ddà

lunca interiori.

lUza fabl-atorum. ) Primaà p.o&'

yos A2*

N

batum. . Vide fupra n. 1.

«fäb-

- Rabboni.) ldem fignificat quod Ma-

vidérint

5 gæf,': mic

; Propter metum 7uala0rum. 23 Ne ui

pontit

magiftrum occiderant, etiam difcipa-

É yalerte

17. Noli me tangere.) Noli tactui

edum meorum diutius inlarere.

los quzrerent ad necem.

L

rg.-inv'ïï?ie?'

LX

Bibiia eum Coz. Me.:za;b. T. VIL.

) pac*

D

:

538 EVANGELHSECUNDUMJOANN,

20. Et cum hoc dixiffet, oftien"dit eis manus

2'5'--

QR latus, Ga«

vifi funt ergo difcipuli: vifo Domino.

, ]eaut

21. Dixit ergo eis iterum:

VOT

Pax vobis. Sicut mifit me ;Pat*?r,-'-

& ego mitto vos.

.

tem m

22. Hoc cum di

46.

xiffet, ;nfqmaviþt',;& dixit eis: Accipite Spi-

ENNNNP IN EH US

ritum fantctum:

Thom

lfe'ljintis peccaia

"ht. 45. d Quorum remi

; remittuntur xþe(is": &/qü*o-f

dio, Á

^19 rüm retinueritis, retenta funt.

E

T

24. Thomas autem unus ex

duodecim , qui dicitu

de ma

:

r Didf—

& noli

mus, non Aergt cum eis , quando Vgxïit Jefus. -

$. ]

äaïc Di'

- W me

S;E;;: i mediä eorkm. ) Ihter eos

Quorumf *";'emifericis peccatä ; &c.

19

vifibilis repente factus.

Die autem Pentecoftes eis amplius

d qu

Pax vobis.

"Formula falutandi He-

repromiffum efít, wt baptizarentur

breis familiaris,

u1 nomine pacis

Spiritu fan&to , & induerentur virtu-

-

E

lzta omnia & fau

d

difcipul

a precibantur.

te ex alto , qua Chrifti Evangelium

- Qo.-Et effendit e/:.) 1dmmo, & con-

omnibus Gentibus predicarent juxta

L o

trectanda obtulit. .'Vide4 Luc. .cap:

illud Pf. 67. D.mizus dabit werbum

Chrifty

24. 39-

evangelizantibus virtute multa, ut ha-

Et

indubitantor

Vi Domino. )

berent operationem virtutum & gra-

d

agnito.

tiam fanitatüm, & predicaturi mul«-

-OT. Szczt mi/t't me Pdter. ) Divina

tis Gentibus acciperent genera lingua-

fua auctorit:te ecolo in terram.

inm N

rüm, ut jam tunc cognofcerentur, qui

Et ego mitto vos. ) Pari auctoritate

Apoftolorum quibusque Gentibus de-

in mundum univerfum.

berent nuntiare.

25- Fixj

22. Hac eum dixiffet , snfuffiavir.))

23. Querwm rvemiferttis - peccata. .)

26. ,

Flavitin eos, hoc enimexterno fym-

Quorum penitentium peccata confef-

bolo fignificare voluit fe re ipfa face-

fione cognita Verbo ab

tredioy

xe , quod diceret.

miferitis. *

folutionis r?-

-

lmu;,)

Olyuis,

- adeespite Spiritum fanttum.) At Spi-

Remittuntur eit. ) Re ipfa, judicio

ritus fanctas datus eft in die Pente-

meo Patrisque coleftis foluzz fumr,

» 7 42

coftes , & profeffus fuerat. Chriftus,

& m eclo , ut loquitur . M

S

quit Aum

1non abieró, Paraclitus non veniet

16. 19. & cap. I9. 1.

acfh. cap.

Qm, sj

ad vos, fupra cap. 16: 7. Refpon-

Et quorum retinueritis.) | Quafi di-

90t Oj

det D. Hieron. qu. 9. ad Hedibiam,

Cát, quos repuleritis a. remi(lione,

Wnre Pon

dicens, varias eíie Spiritus fanécti do-

quos judicaveritis ineptos, & inido-

Bafrig g

nátiones & infpirationes & operatio-

neos ad accipiendam remiffionem pec-

"$ t

nes, juxta illud I. ad Cor. cap. 12.

catorum , ac proinde negaveritis ean-

WPOris |

4. diviffones grattarum [nnt , 6c. qui-

dem remiflionem.

É

mätrig ; &

büs enumeratis ait. — Prima igiturdíe

a

8 j

d

xefurrectionis acceperunt Spiritus fan-

dicio; nec remiflionem ma

gis a no-

fu;:

1 Wm.

Qi gratiam, qua peccata dimitterent

bis quam à vobis confequentur.-

—

l Iner

& baptizarent, & filios Dei facerent,

(Q4. Qui dicttur Didymu:.) Hebraico

& Spiritum. adoprionis credentibus

It ls Chy

nomine in Grecum verfo

. Vide di-

t

N

Dip;

&a fupra cap. 11. 16.

n I83

largirentmï'v,' ipfo Salvatore dicente :

h ]s

? qui q

N

-

— CAPUT XX

539

)

C

: z[q.x Dixerunt érgo ei alii difcipuli: Vidimus Dominum. Il-

le autem dixit eis: Nifi videro in manibus ejus fixuram cla-

Patet,

vorum , & mittam digitum meum in locum clavorum, &mit-

tam manum meam in latus ejus, non credam.

.

li ejus intus , &

e Spi-

26. Et poft dies o&to, iterum erant difcipu

Thomas cum eis. . Venit Jefu

2

s januis glauüs, & *Q:etit in me-

Y qu

dio, & dixiteis: Pax vobis.

.

-

.27.. Deinde

d

.

icit T

homae

d

; Infer digitum :tuum/ hiicg & vi-

Didy-

de manus meas, & affer manum tuam , & mittein latus meum,

& noli effe incredulus, fed fidelis.

i

28. Refpond

*

it Thomas, & dixit ei Dlromin*—us meus, & De-*

'^US meus -

2

U , &C:

29. Dixit ei Jefas: Quia vidifti me Thoma.

,"&:rediäi—fti : bea-

3mp1iu3

ti, qui non viderunt, & credider

3

*

unt.

*

Multa

4

.,n a

e Infr

izarentat

La

s

quidem, &

lia fig

| fecit fefus in c;aïn-fpe&u-

21.25

ur virtü

diícipulorum fuorum, qus non funt fcripta in libro hoc.

angelium

ent juxta

31. Hsec autem ícripta funt, ut credatis; quia Tefus eft

; verbam

D.

" Chriftus Filius De

4

i, & utlgredentes, vitam »hab.*eati's ixnxno-

dr, ut ha-

j & g

,mline; ejus,

eri quie

CA-

E

r lingu

Yyy2.

entary Q

ntibus d*

'25. Fixurkä cld*varäm./) Cicat

S

r'icgä

J&fu,sþ Chriftus quc-:m ha&enus fum fe-'

e clayis*fixis relictas.

cutus magiftrum & Do ; inum, quem

296. P«fl dies odio.

Deum agnofeo & profiteor, tu ille

pämm. .)

- furreéctioue. -

A

)J*Q&avo die a r-e-

ia Conieie

ipfe es ex morte

A

quam fubiifti redi-

1z:4:.) in ead

em illa domd Jero-

vivus.

lt'lOTï'ls r

9

mis.

20. Vidiffs. )

— Audifii ; cäcigi&ïv,

fo?

enss clasfüs. ) - Molj corporis , in-

contrectafti , omnem 'enim fenfum

[a ,,judido

yutt fl"" ]

quit Auguftinus fcribens in hunc lo-

complectitur vox v/47/;, ut

Aalnnocat

cum,; 444 divimitas erat , offia claufa

[a:fh- a

non obfHizerust. llle quippe.eis apertis

Quif d«

iulrare potuit , quo ne[cente vi;ginitas

Beati qui ton viderunt,8v.)) Loqui-

matris tnvlilata permanft. . ingreffus

turde füturis Chrifti fiüelibus, qui ad

emilot

predicationem Evangelii credituri e-

& joidb-

ergo e(t Chriftus penetratione folidi

rantin ipfum, quem nu;quam vidiffent,.

ä Onem peC'/

corporis quo etiàm modo €x utero

Hiergo beariozes dicuntur, quia plus

matris, & ex fepulchro egreffus eft.

Sterit im medio , & c) Vide di&a

accefferunt ad naturam fidei , quz eft,

arg wnentam non apparentitum , Ad klebr..

viqut i

fupra num. 19.

caP,- I[o I'

- 97. Infer dl:git:m,! t

'zmm. buc.). Id eft,

uB a "

in loca clàvorum , in cicatrices.

31. Viram babeatis. )

K*Vic'a-m gratiz

,

entul»

.98. Dominus meus, £ Deus meus. )

& gloriz.

|

H

epraa

Ia nomine ejus, ) Per eum, rde'rito

! $

Vi i

6xvpioc pe xal Ó Stóc pu.s, cum articue

" 1

lo ; qua'fi; dicac : llle Dominus meus

fanguin.is X m-orrcisj ejus.

-

s.

)

-

549

EVANGELII SECUNDUM ]OAWN

CAPUT XXI,

*

z

^ D

Domm

: Tzfcam*zbus clz/czpulzs tomprebendere faczt jfejizs copiofam pzfczum

. du

mullitudinem , quo frgno Petrus per Sfoannem Dommum agnofcens,

BP

mittit [e in mmfe €2, faclo prandio , de amore in Cbriflum ter

. geen

mfewogaz*m ; ter acciit pafcendas ipfius oves , & de futura paf-

« piciur

fione fua admonetur , fwzlem de Jfeannis- morte curiofe firu-

9, 1

ti5, &

-tatus : non omnia Cbrifli facta fcripta funt.

(

I. Oftea manifeftavit fe. iterum Jefus dlfClpUllS ad mare Tl-

fiunc

berladis.

Manifeftavit autem fic:

Il

2. Erant fimul Simon Petrus, & 'Thomas, qui d1c1tur Di-

füm q

dymus, & Nathanael, qui erat a Cana Gahlææ, & filii Zebe

;

tanti el

daei, & alii ex difcipulis ejus duo.

I2 ]

3- Dicit eis Simon Petrus Vado pifcari. -

: Dicunt ei; Vem

dlfcaml

us & nostecum. Et exierunt , & afcendelunt in naVIm &

[ Doimin

111a no&te nihil prendiderunt.

13E

4. Mane autem fatto fletit Jefus in htore, non tamen co-

ümlll le

gnoverunt difcipuli, quia Jefus eft.

M—'

. Dixit ergo eis Jeíus: Pueri, numqmd pulmentarlum ha-

fortuxto ]

betls7 Refponderunt ei, Non.

tits fats

6. Dicit eis: Mittite in dexteram navigii rete. &—mvemetls.

Pars éà q

eXteram

Miferunt ergo, & jam non Valebant illud. trahere præ multl-

]med

tudme piícium,

Attenus |

. D:-

1

* Pro pdm

; feripis,

I

D mare Tibetiadis. ) Seu Gali-

5. Pxuer:. ) muä;a /va:lt, ut alxqu1

Doy;,

mterpretantur, verum quia zaic, Gre-

s

Clllm ö

lgx. Vide dictafupra cap. 6. r,

. Büovit [)

Q. Narbanatl. ) . Celébris inter pri-

cis non tantum pnerum, id eft, fa-

i eHecera

mos Chrifti difcipulos, fapra cap. I.

mulum fignificat , fed etiam Hluum $

Fbij,, [

49. quem quidam opinantur fuiife

potius credlderlm hac fignificatione

Apoftolum Bartholomzum.

a Chrifto ufurpari, fic Itali fimili oc-

eat

0dhpey

Fih: Zebeda

Z

cafione dicerent phrafï eadem 1':.

) l[/e j

Jacobus & foannes.

ä

'dfg 7 4np

— Et aiti ex di c:pulzs cym duo ) Wi-

f)

gliols , vel Grovani.

, tru;P for ,

dentur hi duo qui nominantur, fuiffe

Pulmentarium.) Grece wg»oa'gbacy:ov :

ex difcipulis inferioris ordinis , non

ita dicitur, quod ad panem feu cibum

Erdt eyj

autem Ápoftoli,

l8 Cum

Animus eft rmhl

vulgarem addatur , quod alias ó ) boyaz»,

dicitur,

Pulmentarium vetus. Latina

Ml'ffe,

- Fado pi[cari. )

*

eundx pifcatum , & jam me ad'viam

vox eft, ufurpata pro cibo.dclicatio-

accingo.

re, qui ad pultem, qua Romani loco

l Ando

!

Venimus.) Weniemus.

panis utebantur , addi confueve:at.

Prebendo , Latine

6. Mirtite m dexitram navisii, £c. )

j Trjj,

Prezdiderunt. )

Dimeat

dicitur, & per fyncopen prende.

Certam. navigii partem defignat, ne

ff ^

Eet.

ä

541

C/A-P UT XXI;

X

. 3. Dixit ärgo difcipulus ille ,

quem diligebat Jefus, Petro:

Dominus eft. Simon Petrus cum audiffet , quia Dominus

þt;fcz'um

eft,. tunica fuccinxit fe ( erat enim nudus ) & mifit fe in mare.

Va

n uf

8. Alii autem difcipuli navigio venerünt, ( non enim lon-

ge erant a terra,,fed quafi cubitis ducentis) trghentes rete

r j

piícium.

9. Ut ergo

defcenderuïn't in terram , viderünt prunas pofi-

/&n:—

J fas, & pifcem fuperpofitum ;. & panem.

.

*

. 10. Dicit eis Jefus: .A

;re Ti-

ifer;e dg pi

fcibus , quos ;;r*endidixfcis

..RAnunc.

ir. Afícen

dit Simon Pefrus, & traxit rete in terram , ple;

ur Dr

num magnis pifcibus centum quinquaginta trib

i

x

2

usl. Et*—cum

1 Zebe-

tanti effent, non eft fciffum rete.

12. Dicit eis Jefus: Venite, prand

L

ete. *xEt- nemo Xaudeb'at

, Venl.

difcumbentium

interrogare eum: Tq 'q'pis es? fcientes, quia

VIfb ,

Dominus eft.

& pif&em

. 13. Et venit]efus,

& accepit panem, & dabat eis,

pen Q*

SNCy yo3

á

14.HoC .

fxmiliter.

j ha-

fortuito locutus videatur, fed ut pre-

9. Fiderunt prunas po]iias. ) Primum

fcius futurorum, | Dextera navigiieft

quidem Chriftum fe illispr

opria fpecie

offerentem falutaverunt, & venerati

enietis,

pars ea quam clavum tenens habet a(li

dexteram.-

funt, juxtaautem illum viderunt pru-

: mlj

lr

Jovenictiz.) Capietis pifces, quod

nás, id eft ignem ex carbonibus, hoc

ha&tenus non potuiftis , quibus etiam

enim fignificat: Grecum Z»9ewva.

pro pzlmentario , quo caretis, nti po-

Piftem fupertofftum.) Prunis, ut 31-

.Dr

teritis.

&

faretur.. Hac fuis paraverat Chriftus.

7. Dominus tft.

Db um mulcimidine

1I. AMfcendi: Simon. Peirus. ) -I*n"na-

gt dliqut

pi cium' & ex celeritate capiendi co-

viculam. Velin mare, in aquas ?ic-

gnovit Dominum effe, qui tniraculo

tori proximas.

.UL,Gm

Traxit.) Opem ferentibus

fociis.

ld 8&7 ia

id effecerat. Chryfoftom. homil. 96.

" Hhü'u L

Proprios mores , inquit, referznt Petraus

Cenium quinquzginta tribus. ) Extra-

— & Joanzes , ille ferveutior , bic altior

(£tos enim (icillatim e reti ; numera-

sf5*

erat ; ille vehementior , bic per[pscactor :

runt, & confiderarunt.

T

Cum £antz e[?nt.) Tot ; tantique',

djens

j-

ideo Joannes prior agnovit jejum, Pe-

ia drus prior ad dum properavit.

refertur enim. ad magnitudin

r

em4,v

Erdt enim nudus. ) 1d eft, quaü nu-

multitudinem.

Mmþa.(')l ]5

- dus , cum folis fubligaribus.

I2. Nemo audebst.) Mel prg reve-

feu [iis ym

rentia , cum viderent ipl(um non 1e

Mifrt fe ia mare.) Ut cirias ad Do-

w,lm,l ^

minum natatu-peryeniret , vel partim

xrodere, utputat Chryfoft. Vcl, non

ndtando, partim vad:ndo, quia non

audebant interrogare , quia non aude-

bant dubitare, ut explicat Auguftinus,

longe aberant a littore.

mm!m ]gca

8. Trabentes rete pifesum. ) Gravius

qux interprct:tio melius cum fequen-

uevei if

enim erat ,

tibus cónfentit, dicitur enim /cieate:'

"u fh

d*

fuftolli.

quam ut in cymbam PoiTeþ

quia Dominus eff..

ugnü

*

.

ä

il

542 ,'EVA»NGELI-I s.EcuNDU'M JOANN. :

14 Hoc jam tertio manifeftatus. eft

;

J eï»fu'sï dxfclpulls fuis,

Y)

cum refurrexiffet a. mortuis,

(fec F

15. Cum ergo prandiffent ,

dicit Sim'öni Petro J efus:&Simon

20,

Joannis, diligis me plus his? Dicit ei:

bt [el

Etiam, Domine, tu - -

?2

íÍcis, quia amo te. Dicit ei: Paíce agnos meos.

|

€us.

16. Dicit ei iterum* Simon ]Joannis, diligis me? Ait illi:

9l

Etiam Domine,tü

agnos mieos.

fcis, quia amo te Dicit eiiterum: Pafce .

^

^

hic auï

p

17. Dicit ei tertio; Simon

J ',ö,xann'is, amas me? Cöntriüatuä;gïtl

quià

tai

Petrus , quia dixit ei tertio Amas me? Et dixit ei, Domine,

)

tu omnia no

1190 Q

Ineas.

b

fti ; " ícis, quia amo te, Dixit ei: Pfu"ce Q-'ve,.s :

E

M

*

4 9.

eum V;

18. « Amen ,' amen dico tibi; cum e

ffes :jüniþr , ,,k;cingäbäs L

Pet.

3

I. I4-

te, & ambulabas , ubi-yolebas; cum autem fenueris, extendes

his, d

*

on vis.

u

manus tuas ,& al'ruä te cinget, & ducet quo tu n

25

^19. Hf)c

bantür

14. Hac*jamter:*-io;) Id ed, hzc fuit

homen ipfum indi'c':ac*, recens ad*Gdem'.

&5 q

tértia aj

eonte s

»paritio ,. ex hisque fa&;g funt

converfos, & teneriores in fide figni-

multis difcipulis fimul.

lcat , quorum. magnus futurus erat:

Igo dä

215. $2202 Zounznts. ) 'AddïturPa'-.

numerus przdicationem aufpicanti--

: .200 $t

tris nomen, ut diftinguatur a Simone

bus Apoftolhi: qui etiam majori cu-

Wun,c

"Thaddso, ut nemini dubium effe poflit

ra indigebant , quam ob caufam bisg

Chriftim

fummam curam univerfalis E;cclefia

repetit , Pafce &gnos. emeos.. Ovcs au-

Cmque :

non alii Apoftolo quam Petro tradi-

tem appellat robuftiores in. fide.-

tam effe. — Simon Joannis idem eft

-17. Costriflatus eff.) Sibi timens,

&im, j

2t. H

quod dicitur Matth. cap. 16. 17.. $-

Vide dicta.

ne forte Chriftus in ipfo aliquem -

fus a

mon Bar - 7ona.

amoris defe&um agnoífceret , liceg

vit£ exit

Diligis me plus bis. ) Ardentius &

ipíe fibi confcius videretur quod ve-

22. &C

vehementius, fignificat munus Chri-

hementer Dominum amaret.

fti oves pafcendi , & Ecclefiam guber-

Pa/äexl QUE$ ?Z€a5. ) Quafï, dicat, güia 1

E

ipfm ol

nandi fine magno Chriíti amore bene

tam confítanter me amas , jam ido-

Vidlnt

exerceri non poffe.

*

neus eris , ut nof tantum incipienti- -

Tz [cis guia ama te.) Non audet re-

bus prafis, fed etiam perfeQtis.

X

C at

P0 illtm

fpondere fe plus aliis diligere , fed

I9. Cingebas tc.)-I-ndu'ebag;., vefïie'ï

&tentian

tantum quod diligat.

Lpfus enim

bas ipfe'te fine alterius ope.

*

ttia li

eum mode(ftiorem £fecerat.

Prætlde—

Ub; volebas..) Quo volebas,

rat fe aliis, cum dixit .Macth. cap.

Cum autem [inueris , &fe.) Eo teme

.. DW!G[ -vi

iUicando

26.33.' Etff omnes [candalizati f'uerint

pore quo homines otium. & requiem

[

3m te, ego nunquam fcandalizabor ,. &

quzrunt , tu non requiefces, fed ma.

At [60

oftea- turpius cecidit quam.alii, ideo

gis laborabis ; viacient enim te , &

i

dicit de fe quod fentit , aliis autem

incrucem agemt, ibique manus ex« -

fitt um

non prefert, quorum c

*

;

Ogda non in-

tendes, fcilicet ad crucis cornuá.

qui ( &

tuetur.

Quo tu nom Vis. ) Naturali volun«

7

n ideu m

- Pajce 4gko: mes.). Per agr—ws, ut

;acc »qus rïuort'cxn fug/i;..

Q [egi

;:

J

-

-

CAPUT XX

543

( Y8. Hoc auteni dixit, fignificans qua niorte clarificaturus

-

'effet Deum. Et cum hoc dixiffet, dicit ei: Sequere me.

.

imon

-8o. Converfus Petrus vidit illum difcipul

um., quem di

]ige- 468 upr ;

i. lu

.- bat Jefus, feq

uentem, 5 qui & recubuit in coena fuper pe&us 13"23

us, & dixit: Domine, quis eft qui tradet te?

jt il

"

41. Hunc ergo cum vidiflet Petrus, dixiti Jefu: Domine,

Pofce

hicautem quid?

.

22. Dixit ei

Jefus: Sic eum voloþmagere dohe'c':þ,v'ep*iam',

ttus*ïgff

uid ad te? tu me fequere.

Jmine,

23. Exiit ergo fermo ifte

inter fratres—, quia äif&:ipulusf—ille

non moritur. Etnon dixit ei Jefus: Non moritur, fed, Sic

e Q-VCS

*

* eum volo manere, donec veniam , quid ad te?

As

24. Hic eft difcipulus ille , qui teftimonium

perhibet d—e

ng&bas

dhis, &fcripfit hec, & fcimus,

i;endes

quia verum eft 'teüimonium

: erS,"'

LT

25. c Sunt

iaBtem & alia multa , quze fecit Jefus; quae fi fcri-

'cSupt

dut

20.30-

p

— bantur per fingula, mec ipfum arbitror mundum capere poffe

eos, qui fcribendi funt, libros.

ad Bdem

- * ACTUS ".

vefigti-

EE

jus du

l9. Clarifcaturus. ) Glorificaturus,

23. Ex;vit ergo fermos &fc. j. Occa

"oO. Segmentem. ) ! Apparet Pe-

fione horum Chrifti verborum mana-

,(picanti-

trum , cum hec dixit, fequi copille

vit rumor & opinio inter difcipulos

ajori Cle

Chri&um per littus progredientem ,

Domini , quod Joannes non effet mo-

ulam bis

riturus.

INec

oítea defuerunt aut

)ycs dU

cumque refpexiffet vidiffe foannem

étiam , ipfum pene fequentem.

defunt, qui idem fentiant. Commu-

fide..

ol. Hic autem quid ) Scilicet paf-

nis tamen & verior fententia eft Jo-

| timent,

furus aut facurus ?

annem obiiffe ,, quam plurimi & gra»

aliquem

quem hït»þebic

viflimi Patresfequuntur; quos citant

vitz exitum ?

QQ. $16 eum "volo manere.

) £ àe

Ribera in hunc locum, F'oletus, Mal-

M

£y 94Aw péito , fi. ipfum , vel /£ fic

donatus, Barradius & alii.

1d. eft, absque

24. Tefl imonsum | perbibez. de hif.*)

ip[um "vole manere.

Quihec vera effe teftatur.

;icat, güil

.aml »

violenta morte in. mundo agere , do-

nec naturali obitu extinguatur , &

Er feimus.) Ego, & cxteri omnes

,?cip'ientif

ego illum ad me accerfam. In quam

qui cum Chrifto in carne verfati fumus,

n

05. Sunt autem €) alia muta. ) Oue

,' vclhe'

fententiam etiam /explicaxida eft La-

!

4

tina lectio.

féilicet non funt. fcripta 12 /ih? boc , ut

.

,

*

— Denec veniam. )

Donec redeamgajd

fupra loquitur cap. 2o. 30

E

judicandum vivos, & mortuos.

Nec ip|um. arbitror cmum

x

dum , &. )

;Eo teit

— Quid ad re? ) Pertinet rogare hzc,

Senfus eft , miltos fcribendos fuiffe

i uielm

libros,: fi omnia que Chriftus: fecit

aut coggofcere 2

; fcd

Tu mt feguere.

-Qus ad te perti-

figillatim fcribenda effent , fed eam

m

fient cuta & confidera ;

uafi dicat,

librorum

ingentem . multitudinem ,

upu P

magnitudinemqüe voluminum per hy-

uid fi ego vellem eum fic manere,

perbolem , cum certum numerum di-

ymut

an ideo velles, & tu fic TDAR6Ee ; n6

Jl qoln. |

e €exe nqn poffcc, declaravit.

me fequi ?

NOTELTY

E

$44

W i

A(TTUS

ä

log

APOSTOLORUM

deri

(

CAPUT PRIMUM

zbl

f)üfus promittens Apoflolis Spiritum. fanttum , dicit. mon efe zpü-

rf

rum jüre jecreta rerum futurarum tempora ,. & - uf ipfius - in

7'

celum ajcen[um. dicitur ab Zfngelis Jimiliter vventurus : nomina. -

TT

meni

t

pq/lolomm oratio Petri de umo in locum SYuda proditoris

. Jfü jïczendo ubi prami[fis precibus eligitur þrte

-Matbias.

j 4

PM

P

umum quidem fermonem feci de ommbus ,0 Theophx—

exhibi

"T

p

le, qua coepit Jefus facere, & docere.-

multa

Usque in diem, qua præc:lplens Apoüohs per Spiritum

Tum r

fan&um, quos eleglt, aiïumptus eft.

Qumtn

/

tioneg

Qul-

CiCatri

Plr 1

Nomen

Chrifto vocati eleä:, & d-efïgnau ad

nue, f

1. PRmzu

?,J).Tov meoToy.

Lü [

non adverbium, ut mdl-

Apoftolatum per inftin&um Spiritus

tlone $

cat ar mculus.

*

fan&x, paulo .poft ab eodem Spiritu

Sermonem feci.) In Evangello a me

in Pentecofte re ipfa auctorandi &

tu &C]

fcripto.

.Syrus vertit , /s5rum feripff.

confecrandi erant A poftoli.

Poteft

beatitu

etiam. membrum hoc , per. Spirszum

aïusque

De omnibus. ) De precipuis Chriti

fantum referri ad verbum elegit , ut

VC en

myfteriis, quantum | fcilicet fufficie-

potfunt

bat ad Chrifti fidem conciliandam ,

fignificaretur fpirituali non huma-

no motu electos effe.

Vel tandem

4. Zi

& ad ejus doctrinam vitamque exph-

referri poteít cum Chryfoü:omo ad

Eodem

candam.

pracepit , ut. fignificetur Chrifti prz-

dlfClpul

O Tieopbile.) Mide dl&a Luc-c,1

cepta fuiffe fm&a & fpiritualia , &

Q. Usque im diem . qua præup:em )

ex inftinétu Spiritus fancti profecta,

AL ](-]

Grgce eft aoriftus , &vreAZusyog , id

quem fibi habuit fcmper affiftentein

Tilftitun

eft, cum pracepiffet ;

poft preceptio-

& inhabitantem , immo comitem &

üéndj

nem enim affumptus eft.

ilud' au-

cooperatorem, - unde ait Chriftus Joan.

Sfd [2

tem. preceptum potiffimum intelligit,

elt. «

jp4s

cap. 6. 64. " Verba qua locutus [ïtm voe

quod habemus Marci ultimo 15. Z-

dis , fpiritus &f wita fznt.

Tiffum

untes in mundum mzwerfum predsicate

Quos elegir.) Quos clegerat, nimi-

Promiff

EvVangelium , Gfc.

rum IMatth. cap. 1o. 1. & 2.

lat &

"dpoffalis per Spiritum /kn&um.) Quafi

Afpenptus eff.). Nide Marci cap.

lm Ya

dicat , præclplens Apoftolis, quia 016 19.

Bij] .

*

m

" CAPUTI

545

* 3-,-Q,ui'bus, & przebuit feipfum Vivium poft paiïïoriem füam

&

*

jn multis argumentis

, per dies ;qü;adræginta appg*ren; eis ,.

loquens de regno Deti.

..4. Etconvefcens. z pr

&ecepit eis ab Jerofolymis ne difce- «Luc

derent, fed expe&tarent promiifio

s 24.49

J

&

nem Patris j P quahï'audiü

^

Oan-

(inquit) per os meum

L

.

f "

$

;

uia

Joannes qui

d

lem baptiääv*it aqua, vos à

utetfx bapti- ; Mgat

Zabim

ini Spiritu fancto non poft multos hos dies.

3' II-

, interrogabant eum dicentes:Do- Marc

j

.. 6. Igitur qu! convenerant

l..

"mine , fi in tempore hoc reftitues regnum Ifrael?

E

Lucz

us i

. Dixit autem eis: Non eft veftrum nofíle tem

,

a

*

nnd. Z

pora, vel mo-

3. 16.

í

joan.

jirit

meþta, quae Pater pofuit in fua poteftate.

[

-

" | 8 sed i zt?.

:5.) Apoftolis.

fed Patris; quia fcilicet Pater eft pri-

9; þQs.iIZu

66 ) amAepto QX , i. eit,

mus fons, & origo fan&zx 'Frinita-

P£abutt ,

tis.

s

exhibuit ex morte redivivum.

Fheoþhi-

Àp multis argttmentis.) ld eft, per

uam audiffis, ; fnquit, per os menm. )

multa argumenta confirmans , nimi-

Joan. cap. I4. 26. ubi legimus : Para-

rum refurrectionem fuant.

'Talia ar-

clitus Amtem Spiritm : ];mc"fm', quem

Spiritum

miltet Pater p nomiae meo, ille vos da-

gumenta fuerunt tot Chrifti appari-

tiones , manducationes, lo,cutiones,

celit om"ia,.É$ [uggeret vobis oumia

cicatrices , &c.

quacumque dixero vobis:-& alibi.

Q

J Nonm conti-

. Kos autem baptizabimius. Spiritse

/

per dies quadra ginta.

nue, fed per vices «& interpolate.

fan&o. ) Intelligit per baptifmum ef-

d d

Loq

uens de vegno. Dei.) Deprzdica-

fufiónem Spiritusfancti, & charifma-

tione & doctrina Evangelica, de fta-

tum ejus in- Pentecofte , qua copiofe

g Spirins

inftar'aque in Apoftolos effufus eft.

EU

tu ac purgatione Ecclefiz; de futura

iporandt

beatitudine, de gr«tia, facramentis;

Noz poff mulros bos dies. ) Decimo

j pote

aliisque mediis ad illam perveniendi,

fcilicet abhinc die, fed noluit Chriftus

hzc enim omnia regni

€1 nomine

certum diem indicare, ut fupereffent

(

SpmM

vigilantes, inquit $. Chryfoftomus.

all

«s W

offunt intelligi.

on

on hum

"-

d. £f conve[cens, )

s

c'viaMf OpueYOG ,

6. lgitur qui comvenerant.^) -

g ndet

eodem

fale cum ipfis vefcens ; cum

foli Apoftoli , fed & alii difcipuli ,

difcipulis comediffe Chriftum patet

corain quibus afcendit Chri(tus.

omo

ex codem Luca Evangelii cap. 24. 28.

$i n tempore. boc. ) Numin tempo-

cyilti pf

re hoc.

"

D

muallï )

Mb Jerefo/ymi s ne di[cederemz. ) (Quuia

nimirum ibi Spiritu fan&o érant im-

Reffitues regnum lIfrael.) v& 'le'eao,

Pr()e 4

buendi , ut ftatim fequitur.

id eft Ifraeli.

Putabantregnum, quod

aentem

ad Herodem alienigenam translatum

m

Sed expettarent promi/fFonem Patris. )

erat , reftituéndum Ifraelitis, ita ut

yulbus

]oan

Id eft, Spiritum fanctum a Patre pro-

miffum.

Modefti2 caufa vocat eam

Chriftus temporaliter regnaret in ter-

aL il "m

h

romiffionem non fuam , fed Patris,

ris.

7. Nom efb veflrum ne[fe tempora. ) ;

ficut & in Evangelio apud $. Joan-

rerth )

nem vocit eum donum, non fuum,

Succefliones, & eventa temporum.

yaa 9?

Bäbl- cum Com. Metoch. T. VIl, — ^ ZZ Z

X

-

!

45 . AC TU U"M APOS T 0 L'Q'þ U M.

elotr, iv celd accipietis vírtutem fupervenientis Spiritus fan&i

3

.

|

!

2. 2. in vos, d & eritis mihi teftes

;

in

Jerufalem, & in omni Ju

neba

d luc

v-.-

24-48

daea, & Samaria, & usque ad ulti

mum terra,

&T

9 Et cum hzc dixiffet, videntibus ill

&8i

is"?, glevatus eft &

nubes fufcepit eum ab oculis eorum.

H

1o. Cumq

ue intuerenturin coelum eunterh illixm, eccedxu»o

Cum

viri aftiterunt juxta illos in veftibus albis,

ss

5

II. Qui, & dixerunt: Viri Galilaei, quid ftatis äfpi-'cien;tes

(e

in coelum? hie Jefus, qui atfumptus eft a vobis in coelum , fic

veniet, quemadmodum vidiftis eum euntem in ccelum.

12. Tune reverfi funt Jerofolymam, a monte

, qui vocatur

Qliyqti," qui eft juxta Jefufal—em*, fabbati habens iter.

13. Eb —

,- Mamentd.) ua:ggg ; Uaþpm.*mn;'tate;:

litatis elevatus f&nfim, ut diuti,us«p,a;-,

femporum.

4

lic;t3 Á

uimn.

fceret oculps difcipuloruin intuhegti-

ht

Qu Pater , 56) Deus enim re-

£norum, rerumque omnium viciffi-

Et nubes.) Veranubes, vel de novo

imæïæ

.tudines , exordia , media, & fines.

producta, vel Angelorum evocata

:

t

aut

Tatot,

congrue , opportune pro fua fapien-

compaé&ta miínifterio.

tia, & providentia difpofuit, earum-

Sefcepit eum , 6c.) Ab oculis iritu-

Simon

que gubernationem fibi refervavit.

entium, non prius interjecta, quam

tnathia

9. Sed accipittis , 65c«) Quafi dicat,

cum afcendens amplius videri , aut

Probal

ceüfet

uod majoris eft momenti, quam nofIe

non voluit, aut non potuit,

tempora vel momenta.

1o. Cumque intuerentur.) drcutor

]oannis

T£g, ld eft , /stentis, deffxis oculis.

€us, f

Virtutem,.) ld eft, potentiam, ro-

)

bur, vim , etficaciam.

Duo virii') Duo Angel

i in affumptis

.quo P

Supervenientis.) Grace $g£NS O yroc,

corporibus. .

tulit,.

in aorifto , id. eft cue , vel poffquam

In veflibus albis, ) Hic enim color

preces

— Peny

üpervmerit. - Prius enim natura eft

cordis eorum puritatem , Chriftique

—

dari Spiritum fanctum perfonaliter

gloriam , & triumphum denotat.

3b Ey;

Apoftolis , deinde eundem Spiritum

II. Vir; Galla:. ) Apoftoli enim €

quiia'y

exiftentem in eis, fuam virtutem &

Galilea erant oriundi.

Atolorn

dona inipfos tran»fundere,

Quid flPatis afpicienzes ? ) Quafi di-

od

Et eritis. zaili. teffes.

Id eft, per

cat, fatis fufpexiftis, nam Chriftus

ogtom

miracula, per vite

É

n&imoniam-,

ab oculis veftris fubduétus- eft, nec

mmqr 1

amplius eum videre poteftis.

er predicationem , &c. eritis teftes

TOfOIVm

incarn:tionis & mortis mez, & fa-

S;c veniet, ) Propria yirtute, non

cdif,

lutis per me mundo allatz, ad excitan-

aliena ope adductus.

C.Obus]fr;

dos mortales,

I2. Sabbati babens 1ter.)

Id eft, di-

Simn

*

ut illius pa.rdcipgs effe

velint..

^

ftans tanto fpatio a Jerufalem, quan-

ehrdim

-6* Ef cum

dixiþt.) E alia qug

tum Judzis in fabbazo conficere lice-

Zfldri

recenfent S

.

-

ucas , Mltthaus ,&

bat. Judzis enim tantareligione pre-

u

üd ag

|

Marcus in fine Evyangelii.

ceptum erat fabbatum , ut capetfere

lm

Elevarus eff.) WNon fubito raptus,

non liceret iter , nifi

Y

modicum J ut

7 Hlgy

ut Efmch aut Elias, fed. virtute agi-

paes EXbQ- c. 16; 29fx

-

ib nj

:

M UT

$47

farf&i

13. Ft cum introiffent in ceenaculum ,-äfbenderüng ubi

mae

nebant Petrus, & Joannes, Jacobus, & Andreas, Philippus,

& Thomas, Bartholomaeeus, & Mattheeus, j

*

nE

acobus Alphæi ;

b

& Simon Zeloies, & Judas Jacobi.

*

I4. Hi omnes eránt perfeverantes unanimiter

-in ora*t,ion-e

rf duo

r

cum mulieribus, & Maria Matre Jefu, & fratrib

us ejus.-

I5. In diebus illis exurgens Petrus in medio fratrum , dixit

lentes

B (—Crat Fäu)tem .'turbav hominum ümul,fere centum»nginti.)

i, f

)catür

Zzz 3

E

p

-

al

À

EF

ts pi

ig.- Ef cum introiffent.) Urbem- Íci-

autemi hi quatqur' fratfas; fcilicet Ja-

licet & domum.

cobus qui dicitur minor, vel Alphzi,

ntuegti-

lo cemaculum afcenderunut. )- tig TO

vel frater Domini, Jofeph , Simon

de novo

Un:pGó), in fuperiorem domus par-

& Judas. . Matth.. c.

3. 55- Marci

tem.

Cujus fuerit hezc domas igno-

C. I5. 47. omnes cognati Chrifti, e

caty ?U'

ratur.

Alii Joannis Evanzelifta, alii

quibus tres in. Apoftolos elegit, Ja-

lis irïtu?

Simonis leprofi, alii Jofephi ab Ari-

cobum, Simonem & Judam. Ita cen-

inathia, aut Nicodemi fuiile putanr.

fent multi.. n reliquis nominibus

" quum

Probabilius Baronius anno Chrifti 34:

Apoftolorum, qux hic recenfentur,

n, u

cehfet fuiffe domum Mariz matris

non eft ditfic iltas.

Vide didà initio

Joannis , qui cogtiominasus eft Mar-

capitis Io. Matthai.

ii

€us, fuitque confobrinus Barnabz,

14. Per,everantes, ) —nga'msafsgäw—

gm[i! '

ug Petrus ecarcere liberatus fe con-

dfumpïïs

Tt; , fignificat autem meoexaperrory

^tulit, ubi - &-c&teros difcipulo—-s ad

efle affiduum , przftare , infiftere rei

preces colle&tos reperit.

cuipiam arduz, & prolixe, nec ab ea

m colot

Pergus) Petrus hic & alibi paffim

difcedere , fed fuftinere , & fortiter

:hriüiqüf

.ab Evangcdi(lis primus nominatur,

fuperare. moleftias

ytat

"quia príimas Ecclefie & caput Apo-

fatigationes , &c,

* laborgs ; t&dia,

j enim

*. ftolorum.

Cum mulieribus.) Quarumin Evan-

e

gacotus "Alpbai.

| ) Sci—licet filius, qui

lio mentio eft;, & que a Galilza

Quafi d«

€ognominatus eft juftus , & Jacobus-

:

hriftum fequebantur dum viyeret,

Chiltus

minor ; fuitque primus epifcopus Je-

ei miniftrantes, Matthzi cap.

27.55.

eü: N

uze erat

rofolymorum, cujus feftum celebrat

, Et Maria Matre 7efu. )

Eccléfia dieprima M5ji. Prior enim]a-

quafi mater familias hujus facri cc-

Jte , non

- cobus frater]oannis fuit hiliusZebedzi.

tus; & familie Chrifti;

Simon Zelotes. ) ld eft, Cananeus.

Ez fratribus ejus. ) Id eft, cognatis

d

CB, di

Hetraice enim NJp quama, fiznificat .

tam Chrifti, quam B. Virginis ; hog

gate

£elar? , inde. Cananeus , idem 'eft

enim Hebrei vocant fratres,

cr

u

od ze/etes ; Baronius & alii ita di«

4

-65« Íg diebus illis, ) Ante Penteco-

onepi*

um putant a patria ; quod fcilicet

capelïere

effet ex Cana Galilgz.

ften, cum adhuc effent in. cenaculo,

icin,

Judes Jacoli. ) Scilicet frater Ja-* . Exurgens Perrus.) Quafi inter cete-

*

cobi minoxig , -filjjms Alphæä. Exant ros eminens, &

ftatu, kgraduque ex-

*

Y

X

x

549 ^ VAHC"'I* UUM APOSTOL 'AO--R'U.«'M' :

| ePfal. 16. Viri ,fr,ati'es., oportet impleri Scripturäiü., e quam re-

4T.

40-10- dixit S

piritus Sanétus per os David de Juda

: pui

f Joar.

eorum, qui comprehenderunt Jefum:

, f qui fuxiyt -dkux

minü

22

.,13.16.

17. Qui connumeratus erat in nobis, & fortitus eft fortem

minifterii hujus.

fump

—ææ

Trun

- gMat. . IB&- g Et hic quidem poffedit agrum de mercede iniquitatis,

' Á

j

27.7. & fufpeníus crepuit medius, & diffufa funt omnia vifcera

€jus.

;

qu

m fattum eft omnibus häbitantï-bus ]er'tifa'l'ein 3

2l

10. Et notu

ita nt appellaretur ager ille lingua eorum, Haceldama, (1) hoe:

Omni

jj

eft, ager fanguinis,

.

l:ïPfal

20. Scriptum eft eni

m in libro Pfä,m'orum--: 4 Fiat cþmmc-

quo ]

24E]a

69.26 ratio eorum deferta, & non fit, qui inhabitet in ea: i & epi-

.

109.8

: f,COP;aïufrll ejus .acci-pi.al,t alter..

21. O pö-:t*'-

D

:

z

tellit

2 I) I» Edit.Sixt. l,egït;r,: Hacbeldeza.

cellior, de republiza totius Collegii ,

x

deje&to .&api;:e, & in terram prö;xlo,

fienif

& Ecclefie a&urus.

fe fufpendit laqueo , ut expreile docet

pratd

Ed

Matth. cap. 27. 5« --

princiy

Turba .hamin.um.) Grece e

3j (

qGy, zominum, d e(t, capitum qu&

Crepmit medius. )

Dum penderä,t e

"'33 £Uj

nominatim cenfentur. Sic Apoc. c.

laqueo intumuit, ventrealiisque dif-

3. 4- dicitur. Habes pauca momima m

ruptis.in terram .effufa funt vifcera

Wifcuy

ejus.

Chifty

Sardis, id eft, paucos honines.

fun je

16. Oportez.) &àti oportebat , -:Syrus ^

19. Ef motum fatlum ef.") ld nimi-

Mouum f'it.

rum quod judz acciderat.

Qu ;

: :g&ifhit

dax.

) $949 6; dux iti neris.

Liggma eormm.) Syta, feu Syrochal-.-

10$ và

daica, qua lingua Judzi poft reglicum

gredi e

17.. Sortitus eff fortem. ) Apoftola-

& captivitate ufi funt.

Cat tot;

tus hic vocatur fors, quia Apoftolis

tonem

fingulis hec dignitas obvenit, non ex

Haceldama. ) NDS3

X

5,7:1 bkyl;dl : de/-

natura, nOn éX .

5

generis fuccelfiones

a.

Tnünes

non ex jure, aut merito , fed mera

Hoc eff

í ;:geir fanguinis. ) Hec in-

C-ä[g

terpretatio nominis non a 8. Petro,

i:

22, ,

Dei dignatione, & gratia.

fld(f ei

Miniflerii . hujus. ) Apoftolici.

fed ab Evangelifta explicationis gràá-

L

I9. Hic quidem pojjedit agrum. )- Ju-

tia, addita e

j

Di&us eít autem zger

hflffuc

das proprie non pofledit agrum figuli,

fangminis , quia pretio fanguinis Chri- :

Catus J

fti emptus eft.

If

quia retulit pretium & abiens 1c. fu-

20.

l"luorur

fpendit ; dicitur tamen poflediffe fi-

: Seriprum eff

gurate ,

quia fcilicet poffedig pretium,

26

quo poftea emptüs eft ager. ' Quia de

Fiat 'commoratio fcarkm defe?ää) Im--

PO term

pià Chrifticidarum civitas Jerufalem,

23. E

inercede iniquitatis ejus poffeffus, vel

capiatur , fuccendatur , defoletur,.-

emptus e

ager.

Qu f

Mertede iutquitatis.)

Mercede pro-

Sic Matth. cap.23. 3- — Ecte relizque-

*

0[(?&

ditionis Chrifti, que fuit fumma ini-

zur vobis domus 'vefra deferta.

frat

Tém

quitas.

;

Et Epi[c

atum , &c.) Sumptum eft

Ws (

g" hoc ex. P

Á

l.

1'08 L

Nam D. Petrus-

Er fwfpenfus. ) Grmce -a m

Bof

eye»ópetyog , pronws fqämf*,. Pr&ceps, ve

1 duos xx'n:rfus diverforum Plfalxnorult?

t quod

,

i

—

5

N

CAPUT L

549

.

a1. Oportet ergo ex his vitis, qui nobifcum funt congre-

dux

gati in omni.tempore, quo intravit, &. ejxwivirit,intfer nos Do-

EX

minus Jefus.

ttem

22. Incipiensa

baptismate '[oannisxulsqp'e in diem, qua af-

fumptus eft a no

bis, teftem iefurre&ïon1s ejus Anol.bi'scum fie-

-

Bs .

ri unum ex iftis.

k

Ícera

.24: Et ftatuerunt duos, Jofeph, qui vocabatur Barfabas ,

A

qui cognominatus eft Juftus, & Mathiam.

da nofti

Jem,

24. Et orantes dixerunt: Tu, Domine, qui cor

omnium, oftende, quem elegeris ex his duobus unum.

)hoc.

2s. Accipere locum minifterii hujus, & apoftolatus, de

mmo-

as, ut abiret in locum fuum.

26: Et

t epi-

'quo preevaricatus eft Jud

'Zzzxg :

j

[ m

r

3

——

E

neGit. 'Epifcopatus autem nomine

phaus jof-ephi pa

ter de quo diximus

fignificatur , adminiftratio, infpe&io

numero I13. etiam Sabaí vOocabatur.

prono,

Poteít etiám vox $445 accipi non ut

e doctt

prefe&tura, q'alis Apoftolis Ezcclefie

principibus conveniebat.

nomen proprium , fed ut appellati-

QI. Qui. nobtfeum fenr: congregati. )

vum fignificans , vel js

amentum, vel

deret *

TG) GoyeASCyT QY QUP y QUE Convenerunt

faturitazem , xel reverfionem

,1ita ut

ue dil-

& figni-

vifcera

nobifcezm , nimirum, cum, fequeremur

Barfabas fit cognomentum,

Chriftum.

Syrus , Qui fuersunt nobi-

ficet, filium jtuiram£7ti , ve? þ:turit;f-

féum per totum tempus, &yc.

Lis4 f

( nimi-

Qui cogneminatus eff Juftus. ) Ab

Quo intravir, £$ exivit. ) Quo inter

nos verfatus eft. Hebraifmus , in-

infigni ejus juftitia , & fanctitate- .

od

gredi enim & egredi Hebrais fignifi-

24- XEt orantes. dixerun,t;. ) Petro

reditum

cat totam vitz feriem , «& converfa-

fortaffe verba orationis prgeunte.

tionem , id eft, omnes actiones, fer-

Qui corda. noflà omnium. ) Latebras

qul JC-

mones , &c.

Vide exempla Deut.

cordis quas humanus oculus non pe-

C 31.29: « m Paral. c. 1. I9.—

netrat, acproinde frequenter in ele-

Hec j

22. Incipiens a Baptifmate Joannis.)

&ionibus decipitur.

Pen'O !

Inde enim cepit/ Evangelium ,:

QS. .4ccipere loum. ) x?xägöy fortem.

Chriftus pradicationem fuam aufpi-

Vide dicta n. 17.

tem ft"

catus eít.

l$ C

De quo pravaricatus -P/Ii judas. ) Un-

Teflem refgerre&ieni:

VC/arz:äi.' ) Acre-

liquorum myfteriorum , que in re-

de Judas excidit própter pravarica-

fj. 6

furrectione , quafiin fuo fine, & fco-

tionem, & fcelus fuum.

po terminantur , & concluduntur.

Ur abiret (m laätqm';/'üum; ) In locum

4) hn

23. Et fl'atuerunt.) Mpoftoli cateri-

fe dignum; fufpendium intelligit, aut

;ufa eny

ue fideles communi confenfu.

&ternos gehenne cruciatus. inGra-

dfolett

Jofeph.). Aliqui putant hunc fuiffe

co eft, zaor/2q nogvo Syai aberravit

2 adi

fratrem Jacobi minoris, de quo dixi-

ire, aberravit a via , feu ftadio voca-

mus fupra n. 13.

tionis fuz. Porro particula »z, fen-

un d

- Barfabas.) Quae vox idem fignifi-

fum habet.non caufalem , fed confeg

pezis

cutiï—um » ficut fzpe alibi.

jaorus

Cat qgod, Filius Sabe, . Fortafle Al-

-

550. TCAC TUU Mï' APOSTO L Q,R U M.»ï

- 96. Ft dederunt forteseis, & cecidit fors fuper'Mathiam*,..&

g

2

f

annumeratus eft cum undecim Apoftolis.

--

lo

CAPUT IL

!

.Efuþ fuper difcipulos fpiritu [antio die Pem'eqa]le&

, admzmnmr

f

ä

udei, quod omnium loquantur linguis, dicentes autem mu[fo

j

plenos e[fe coufutat. Petrus , citata inter alia Jue concionis Pro-

der

phetia Sfoel: compuntlique Sudei , audito Petri confilio , comver-

|

$n

tuntur ad Chriffum tria circiter millia; fimulque perfeverant in

bro

um, fra&ione panis , CX orationibus

;

Xdot?f'i?zlz "Apoftülor

bentes omnia communia., -

T^

[

jus

u

ba

1. -,'Ix'--cum complerentur dies Pentecoftes , erant 6mnes

pariter in eodem loco.

Jttu

Tien

:2. Et factus eft repente de coe

lo fonus ,-tamquam adveni-

h

entis Spiritus ve

n

U

þementi»su, & replevittotam domgm ubi erant

ftior:

P

fedentes.

3. Et

put.)

26. Et deder;nt fortes eis. ) '"Nel

Erant omues. ) Chriftiani nümero.

ünuf

nominibus atriusque in urnam initlis,

I20. de quiDus cap. przcedentia ver-

ET

ea lege dicta, ut cujus nortien primo

ficulo 15. hucufque e

3 UnaqL

Lucas.

*

gic.? 4agicque D.'

E visA

loco exiret , is effet Apoftolus , vel

alia (imili ratione.

Nec fuit hoc il-

Pm-itcr.) 651,0941.455»; unaäfmlter.

a

X

licitum , quia fecati. funt exempla,

1 dN

u habemus in fcriptura ; fic enim

Im eodem /bcoQ) Coanaculi de quo

L:

Vlog

E

iul creatus eft Rex ]. Reg. Io. 20.

dium fuperiore cap. num. 15.

te fua

2. Et faffu.f eft repente de celo fount,

j

fic forte deprehenfus eft Achan, Jof.

[

Lin!

€. 7. I6. fic forte divifa eft terra pro-

&c.) Hic. fonus congregatos fideles

"

[

B

l

P finr

millionis- Jof. c. 15. &c.

Praterea

excitabat adlaxandos pietate animos,

Olicæ

adfuit Spiritus fancti inftin&tus, qui

ut Spiritum fanctum exciperent 5 &

ad escitandos Judeos , ut ad cona-

Concef

hujus Apoft.li defe&tum hoc modo

culum , circa quod hoc. prodigium

[4.

o

fuj pleri voluit.

IllS era

Et annumerakus eff , &fc. ) In Gr&co

fiebat , accurrerent. Porro fonus hic

Ciem lr)

e&, au.ïüa-re'þnQ.'äq, id e&', t027/ -

fymbolum erat fonitus Evingelice

6edj;

pr&dicationis , de qua Pfalm. 18. 4z

zilus Ca eulis cooptatus eff : quafï dicat.

0muem :erram: exivut jamzs €orum , &c«

4 B

Qmnes fortem divinam, ac per eam

t Aj

electionem

Mlatthige confona vocé

Repente.) Ut intelligerent hanc Spi-

]fm q,u

ritus fandi plenitudi;.em , & ejus

Jaudarunt * & gomprqbarum. ;

dona, prafertim linguarum & alia ,

$. Ls

Omnes

i.« 'Uvamfl.erer"z!ur dies Pente—c'o/)'e:.»)

fine fidelium merito , aut difpofitio-

«

ïihuw

/ Dies fcilicet. quinquaginta e

ne fufficiente , ex mera ejus liberalt-

1

Quiqu,

Pafchate ; ita ut

tate dari. Pratereá , ut ejufdem Spi-

/j-au? eifetï dies guin-

xitus -celeritas ;

& efficacia often«

ib

1 g

-qu ;f;ge fima;

v[im

-

-R

f

551

n

T CAPU T IL

-- —

3. Et appatuerunt illis difp

ertitae liïnlgïuæl tamquam ïfgni-ä ',

feditque fupra fingulos eorum.

4. aEt repleti funt .omnes Spiritu

: San&to * coepveriiht..zMax.

loqui veariis linguis, prout Spiritus fantCtus dabat eloquiillis. 3- 1r.

al' .

;. Erant autem in |

n

"

:

If

'rufalem liábitantes Judzei, viri rgligic-

L. g.

fï

fi ex omni -ngtione -

l

*

ïqu-æ fub cigelo-ge.fc». |

: 6. Fa'

us

1

m

5

-

*

j

derqewr»,. Nejcit enim . tarda molimina .

minus &api

untliquoris infuf. Quod

Spiriz u5 fanélá g'4t4 , ut ait S. Am-

fi queras an Spiritus fanétus realiter

If

brof. in cap. I. Lucz.

detur juftis : Refpondeo re ipfa , &

Spiritus.) myorc, id eft,ffarms vent£.

phyfice nobis donari ipfara perfonam

Vehementis.) ag y vielemi. Mu-

Spiritus fancti , cum gratia, & cha-

ritate ; ac confequenter Patrem quo-

jus vehementis venti flatu. fignifica-

Q

batur, efficacia, vehementia, & im-

que , ac filium.

ld patet ex Jo. 14.

petus $

23. $& 7uis/diligit gse, fermonem meum

nientis,

Pirimgs fanctiin Apoüolosye-

fervabit , G- pater mens. dilsger eum, 6

fl '

KReplevit.) Sonus fcilicet.

ad eum venionus , & 'manþonem 4P1£d

'"ant

U£i erant. fedentes.) De

emm faciemus, Nide I heologos Scho-

fnorantes.

gentes, com-

lafticos cum $. 'Thoma £. p. q. 43-

z

- Et apparuerunt illis difpertita lin-

art.. 3. & 6, & Suar. lib. I

2

trino & uno cap. 5.

2;de Qeo.

gs4.) Diftributg per fingulos , -itaut

unufquifque capiti fuo imminentem,

Et ceperumt loqui variis linguis. )

inero.

& infidentem linguam haberet. Vel

Aliqui putarunt Àpoftolos una tan-

a*

IU

unaqueque lingua ignea capiti cujuf-

tum . lingua locutos , fed audito-

vis Apoftoli infidens inferne in unam

rcs cujüfcunque nationis effent , aut

quafi radicem coalefcebat, fed fuper-

linguz, eos intellexifle, & vifos fibi

tets

ne dividebatur ob fuam agilitatem &

efie propria lingua loquentes audire ;

e qUO

velocitatem . ut folet flamma Vgl fpon-

fed recepta ; & communis opinio eft,

te fua , vel vento agitata-

vere Apoftolos variis linguis locutos,

31

j t

Lingne.) Per igneas linguas figni-

licet non negemus etiamillud primum

ficatur efficacitas predicationis Apo-

€yenire sonnunquam- potuille.

&ddes

ftolice ,. & donum lingaarum illis

Prouz Spiritus [autlus dabat claqui i[-

nimo*

É

conceffum.

3

lis.) 1n. Grzco dzop3£qqtou , qua-

lanquam sguis. ) Neque enim ve-

fi dicat , apophthemata , fententias,

qun

rus erat iguis , fed lin

oracula proferre , neque enim erant

jjgim

gue illz fpe- :

qus hlc

ciem ignis referebant.

nudz voces , fed gravidz fententiis,

Sedit.) Inftitit , incubuit.

turgentes afilatu divino

ngelï

gæ

4 Et repleti fumt Spiritm fanülo. )

igne inflammatz.

f & . cole(ti

J P

jl $o

ä

Qui antem babebant Spiritum. fantum,.

S. Erant anteh in. erufalem babi-

jem ejus plemitudiuem acceperunt , ait

tantes.) ld eft , commorantes , degen-

n SPi'

4

'S. Leo ferm. 3. de Pentec. Porro non

tes ad tempus , veloccafione f«fti Pen-

& ejus

:;

Omnces parem acceperunt gratiam ,

tecoftes, juxta legem Exod. cap. 23.

K alià 1

fed alius majorem , alius minorem ,

17. velftudiorum, pietatis , aut ali-

fpaftti(!'

quifque-fcilicet pro fuo tum officio

qua alia. hujufmodi caufa adducti.

fierj

n gradu

,tum difpofitione , ficut

Virs veligiof. ) Trzmentes Deum

r]

ut

lem »p'

Y

i

.

, o

ff 1najgfzt » aut minora Plus ; aut

Syrus v'e'rtvit,Dei & pietatis ,cpltores.

n

-

*

x

k

552

ACTU UMA P OSTOLORU M.

iLuc.

— 6. b. Fa&a autem hac voce, convenit multitudo, & mente

Em

ft

Centt

^. 16. confufa e

, quoniam aqdieþat unusquisque Hngfla fua illos

s. jom- loquentes.

j

iU 399

bant autem omnes, & mirabantur , dicgntes

ii

i

7. Stüpe

: None

—Supra

e ecce omnes ifti, qui loquuntur , Galilzei funt.

L

-

u

I'

9.

uomodo fos audivi

ä

Intra

Es

mus unpquIque :

Hnguam ( ho;j

- 31.16. ftram , in qua nati fumus

?

unie

EU

'&190

6.

. Parthi, & Medi, &

Klamitee* & qui habitant Mefopo-

tamiam , Judeeam, & Cappadociam , Pontum , & Afia

:

m ,

*

1o. Phrygiam ,

& Pamphyliam , /Egyptum , & par

-

tes Ly- —

ii

biz , quae eft circa Cyrenen, & advensee Romani ,

1 à 116.

Au-

.ir. Judsai quoque, & Profelyti, Cretes , & Arabes:

"r

PA

dam (

divimu; eos loquentes .noftri.s linguis magnalia Dei—.

x

fili v

"

'. an. Stll' ;

bunt,

Ip..

i abl Mifipbe ii n g u-

h diel

Éx omni mailiur qz;l fb eelo eff.) Hy-

perbole , Judei ob varias reipublice

deam.) Qiuafi dicat , tam ii qui Me-

(

calamitates & perfecutiones ,. przfer-

fopotamiam , Parthiam , Cappado-

orfum

tim Antiochi Epiphanis , toto orbe

ciam ,'&c. quam qui ipfam Judeam

incolunt.

20 .

difperfi degebant , ut etiamnum de-

unt.

Er Afam.) Videtur intelligt ea pars

antequ;

6. Fatla autem hac vace.)

Tüm fo—

Afixqus elt circa Propontidem, alio-

BN

ni veheraentis , de quo n. 2. tum lo-

qui fi latius fumatur, Cappadociam,.

& Phryziam , &c. compledteretur.

i]i, f&h

cutionis Apo olorum | variis linguis.

Nec deeft hujusacceptionis exemplum

$41

Convenit mutitude.) Aut ad ca-

naculum , autcirca illud , aut in tem-

fic enin ufurpat nomen Afiz S. Pe-

Vi jm .

trus ev. F. €. I« n. I. Perres, inquit,

Igf

plum , ali;mve locum, quo Spiritu

Apoffolus Tefie Chrifós eleclis advenis di-

fan&o pleni Apoftoli concionabundi,

Yosieit

variifque li»guis loquentes exieraat,

fperffanis Pont? , Galatia C'dffdüfaci;, 4

x

Mu.tit.d .) M ültorum millium, nam

Affe 4 O.

IO. Qw« eff

eirca (,:vremr.l.) Ideoque a

D. M

inox éex ea tíia millia converfa þelï'c

fua -metropoli , appellatur Libya Cy-

ait D. Lucas infra num. 4I-

renaica.

tbant,

Mente confufa.) Admiratione , &

fettopgpa

ftupore tante rei.

Advena Ram&ni.) ]udæi Romz com-

Qïldna;

morantes,qui Jero!olymam negotio-

"n nov;

7- Stupebant.) äZlgan*ro, id eft , ex-

rum , vel religionis caufa vene-

tra fe rapiebantur , quafï in extafim.

rant.

P

I* 4j

Ga/ilar fant. ) BAugebat admiratio-

Profelytz.) Ta'm-

forfe &

mem , quod ita lo

uerentur Galilei,

IÍ. Jadai quoque &

r

Mujg

qui ceteris Judais

p

ebetiores erant,

Judai parentibus, & majoribus Judzis

IJI $;

prognati , quam profclyti , qui fcilicet

& pejus Ioquebantur , ut notavit Glof-

ex gentilibus converfi circumcifionem

T of

fa interlinearis , & alii.

& facra Judaica fufceperunt.

ünde if

9. 4Elamita.) fElam pars eft Perfi-

Wi

dis , que ab E

à

'.Mftgmz/id De;. ) :

Af

ellc

lam fïlkioä Sem dicta

VS.yr'qs * ,Bfl'l:dh'-/l'l

ij

eEe ;re'diCur.

Dei fd€i00rd.

4 mm

L

*

"

$

uoc ..A*P-*U-..Tf m

553

fhente

cit12. 'Stupe:baiht autem omnés, & miræbantüf;a

é

d 'i&iæ

; m

t illos

centes : Quidnam vult hoc effe ;

x

L

13. Alii autem 1

rrid *n-te's fdig:e

bant: Qma muüq pleni fuht

iti.

*

*

fïänsï'ïaüt'em 'Petxnisr cum ',uaude'cim;ieyävit-

VOCem fu-

am, &.ocutus eff eis: Viri Judaei, & qui habitatis Terufalem

n n()

univerfi: hoc Vobis notum fit , .&Jauribus P.eþr.ck;ipit.e-y,erba

;

qTnea.-

Iäfqgo-

ücut 'x)ös

15. Non enim

£

aeftimatis, hi ebrii font, cum fi

tä; W

hora diei tertia-. -

quod dittum eft per prophetam Joels.

16. Sed hoc . eft ;

Uq7. 6 Et erit in noviffimis: diebus. (dicit Dominus) effun- « Itsie

$. Aü

dam de Spiritu meo fuper omnem carnem,. & prophetabunt44- 3-

Q.

filü'veftri, & filie veftree, & juvenes velftri vifiones vid

:

a

28-

bünt, & feniores veftri fomtia fomniabunt. .

—

18. Et quidem fuper fervos meos, & fuper ancillas meas

in diebus illis effündam de Spiritu mgo, & prophetabunt:

)j*

u Me

'19.- Et dabo prodigia in ceelo furfum, & figna in terra de-

Cappado

orfum , fanguinem J*& ignem , & vaporem fumi.

; ]udæäm

20. Sol convertetur in tenebras, & luna in fanguinem;

antequam veniat dies Domini magnus , & manifeftus.

joiea p*

1- 2Joel.

dem, ao*

*9I. d Et erit: Omnis

-. quiCUmqug invocaverit nomen Dom

*2..32.

alociam

ni, falvus erit. —

1

Rom.

,[Q&E'[eülïf'x

22. Viri IHfraelitze

, audite verbä hzec: Iäfuiä Naza-renüm,

10.13-

m approbatum a Deo in Vobis, virtutibus, & prodigiis j

fs w

gr

5

lri ,*ficut, &

X

, IUv

&

nis, quze fecit

4

]—).'-e,us' per illgm in ;nedio vet

vos £c1tls

L3

9,3 gunc

a'tpl;gdml j

32. Mirabautur. ). l'&m'o'g»sv . hæü-

Hoc vobis n'afumft;.

deoqit *

£turus.

*

S VQ.u—od fl?ül' dx-

.

pf

tabant, dubitabant, amþigebant ,in-

4.) Scili-

terrogabant.

Jd5. Cum fit bora diet terti

Quidnam vule boc effe.) Quonam tan-

cet.ab ortu folis.

Solebant autem

omg o

dem nova hec res evadet,

Judai , utex Jofepho docet Baronius

m

e,o.'()m

13. lii autem irridebant. ) Scribz

in feftis omnibus u

:

i

f

*

uf

a

fortaíffe &. Pharifzi.

cibo & potu abílinere: .

que ad fe X'Cflïmï E

*

Muflo plen;.) Ebri.

16. Per Propheram Toel.

j ) Tam

gl

'Y4- Staus autem Perrus.) Quafi pri-

ubi hunc . locum exPlicavïvmus. Vide

bu

mas Apoftolorum & caput Ecclefiz,

quz ibi diximus.

"

^

yi

fcilictt

unde ipfe pro omnibus loquitur , &

..22.. Firum approb

atum. ) 67?03538(-

rodigi! rationem reddit, « legem

quu£vo» 4 demonfiratums quem . fcilicet

5

: multis fi

vangelicam promulgat. : .

gnisDeusa femiilum QReVn'di.t-

Bibl. cum Com. Menech. T. VII,.

Aaa a

Y

m

ACTUUMAPOSTOLORUM.

554

^

/33: Hunc definito confilio, & præfcxentxa Dek tradltum j

X

N

chi

per manus iniquorum afïigentes (1) interemiftis.

24. Quem Deus fufcitavit , folutis doloribus inferni, 3uxta.

chrui

quod impoffibile erat tener1 illum ab eo.

30.

25. David enim dicit in eumt:'e Providebam Domanum in

g u

e Pfal.

confpe&u ineo femper quoniam a dextris eü: mzhx, ne com-

us.

15. ó-

movear.

21

'46. Propter hoc 1ætatum eft cor meum, & exultav1t hngua

neqi

mea, infuper & caro mea requiefcet in fpe

Tupti

27. Quoniam non derelinques animam meam m mfernoA,

320

nec dabis Sanéctum tuum videre corruptionem. -

fimu

ag8. Notas mihi fecifti v1as Vitæ, & replebls me ]ucundltate

5

cum fac1e tua.

fanti

29 V1r1

ditis

-

*

)

I) Afhgentea, R edir. Sixt. legitur :

amlgentes

r

[/

volbts.)

) & óuéc, veftri caufa, ut

nibus mortem afferunt ,. eorumque

tD

ánimas in infernum mittunt ,' vt ibi

fcilicet vobis falutem affertet.s Inter-

res Latinus videtur dCCeplffe pro

quafï in tenebris & carcere inelucta-

i£gopio , in vobis. , 1d eít, quuncer VOS

bili perpetb detineantur..

Hinc il-

20

verfatus . e

lud Pfal. 17. 5. Cireumdederent me ,

(utur

Vzrmnäus

&c.). Miraculis.

dolores snortis', Tc. dolores wferm cir-

ttm pt

Ip medio -ve/ln ) Idem quod, zz vo-

cumdederunt me , preoccupaversnut . m

laquei mortis.

Senfus ergo eft, Deus

De]

hi, inter vos , vobis videntibus«

?

tüm o

2

Hanc de/ïmta cozfrlio. ) Divino

fufcitavit Chriftum fuperata morte

Bu ,

fan

C

i

& Trinitatis decreto, non cafu,

& inferno , cum omnibus doloribus

neceilitate , aut v1olentla perfecuto-

illam comitantibus; folvens nimirum,

£onver

rum.

d

ündy

& irritum faciens quidquid per tot do-

f« C

Et. præ/&zentm ) Qua prævxdebat im-

lores , & cruciatus mors effecerat. -

ias Judeotum voluntates ita difpo-

juxta quod.) xa9'ovi , fiquidemy,w el

I mgg

fitas , ut fi Chriftus illis objiceretur,

propterea quod. Itahce diceremus. . Ca-

ze-che.

EI/

in eum invaderent & crucifigerent.

1 dica

Traditum.) £x3yroy , id eft ,

CXPO'

— dpofF (Lile erat| reneri aä eo. ) In-

Ti t

fitum , a P:trte, afexpfo ; 3 Juda à

ferno fcilicet & morte ,

tum quia

Chriftus

erat

innocenti(íTimus

&

dubitm

]udais', a Pilato.

mors autem && in-

i&

Per muanus n:quorum.

]udlcum &

fanctiffimus

$

mmxfiro*rum

fernus funt pena & carcer peccato-

30.

lum

tum quu 'Chrifti dwnmc as,&

Rens |

Affligentes.) Non tantum a&lwen—

O-

tes & vexantés , fed etiam , ajlgm-

humanitatis etiam' ipfius vis, &

SPJ&

te$, wgoaw?]äav'rsg , Bf habet textus

tentia claudi & detincri neqmbat mor-

TéPtun

Gra&cus.

t* & inferno.

t 0f

QS. Im eum.) ld eft , 4e eo , ut. ha-

li

iutn

. 24- Quem Deus f'eféitavvir.) Surrexit

D

énim Chriftus virtute divinitatis fu.

bet Syrus.

avid

Solutis doloribus inferni. ) Dolores

Providebam Dominum , ö'e ) Hunc

mortis , & inferdi metonymuce 'vÓ-

locam explicavimus Pfalm. 15 8 ün-

aïl

k .wzdf

cantur dolores gravxmml ; qui hOml-

de defumptus eft.

Ti

1

E

40 A P U * II.

855

lim,

29. V1r1 fratres, liceat'audenter dicere. adixos. de patriat-

cha David , £ quoniam defun&tus eft, & fepultus, & fepul- f d.

juxta

chrum ejus eft apud nos usque in hodlernum diem.

Reg.

. IO:

-30. Propheta igitur cum effet, & fc1ret, quia ]urejurando

Hm u

g juraffet illi Deus de fru&u lumb1 ejus feder- fuper fedem zPfat.

Com

131.

e,us ,

^

II.

31. Providens locutus eft de refurre&wne Chl*lftl

quïa

ingua

neque dereli&tus eft,in inferno; (4) neque caro ejus V1d1t cor- JPfal.

ruptionem.

I5.I0.

Ánfra,

etto,

32. Hunc ]efum refufc:ltavu: Deus., cujus. omnes nos teftes-

fümus.

13:35

ditate

33. Dextera igitur Dei exaltatus, & promiffione Spmtus

fanéti accepta a Patre, , effudit hunc, quem vos videtis , &au-.

Vitt

ditis.

34. Non enim David afcendit in coelum: dixit autem 1pfe'

z D1x1t Domlnus Dommo meo , fede a dextrls mels,

i PfM

rümque

Aaaa 2

1o9. r*

yt ib

p OONRuS

sDo

nelutae

jic d

29 Liceat audenter dtcere) La lo-

Grxce , mom relHa efl anima ejus im

7187 P

quitur modeftiz caufa quafi faculta-

:nferna

r cnh

tem petens libere loquendi.

32. Cujus.) Admlrablhs fa&l, fci*

rjnt T

De Patrmrcha Dd'vld) Probat, cita:

hcec, refurrectionis. .

i DcllS

.83- Dextera.) d eft , potentia.

morte

tum locum Pfalm. 15. Nec daäu An-

Exaltatut, ) Per "efulre&mnem a

um fuura widere. wrrzzptzanem , non

yloribus

convenire Davidi , eo quod ipfe de-

mortuis , & afcenfionem in colum.

jmirurm

fun&us , fepultus & corruptus fit ;

3 Pram:j' 0ze Sptrztz: fan&t a Parre

rtotdo

4ccepta-) Id eft ; accipiens a Patre, ut

Cerate

fed . Chrifto:, poft triduum .a morte

poftet. bpmt:um mittere , quem pro-

refurgenti..

1m cmt.

lm, yo

1U$

^ Er féprllebrum éjus agud mos. ejl ) Qua..

Effudit /mm' ) Smhcet Spmtum fdn-

fi dicat »'corpus David ufque:ad no-

ctum,

ftra tempora jacuit in. fepulchlo , ut

em vas. wa'ct:s ö' anditi:.) Per os

,Jh

dubitari non polffit; quin corruptum

n

n Qu

fit , & in pulverem redactum.

rum variis lmguls loquencem ina-

Ts

gnaha Dei.

Bu

* 80- De fru&u umb e]u: ) De po-

4. Nep enim D;rwd 4/Eend;r i2 e«-

cato"

Rens ejus.

Quafi dicat: Ergo DdVId cum

dlt

Pf 1m,.109. ut. jam citato

Sedc

MEAS s

- Sedere fuper jädcm c]m * OGCUdJare

hus

regnum Davidis patris fui5. & in.ejus

A. dextyis mets , non de fe loquxcur :

at of

throno, quafi regem federe.

Hoc ze-

fed de Chrifto refufcicato , qui afcen-

fi

dit in coelum , fedetque ad dexteram

ut ha

ium Chrifti non fuit temporale, ut

Patris ,. & inde. efiud;t Spmtum fan-

b

avidis, fed fpirituale & ætefüum.

51. Pra'vtdem. d* wgo;äwv, ld eü

um 1n. nos. .5.

fux

5 oDixI antem vzp]l' ) Ipfe Davrd ple-

þr .w;dem

$

nus divino. Spmm , qui nec talh po-

&m gegu: Jer:/:äm ;jl;m mfemg )

taü »nec. fallcre.

*

456 — ACTU UM APOSTOLO k U M.

35 Donec 'p'o?nam' inimicos tuos : fcabeïliimï*þeäum f—hg'rüm.

4

batür.

'36. . Certiffime fciat ergo omnis domusl(rael, quia, & Do-

minum eüum ,

j

& Chri-&um fecit Deus; hun'cf Je&;m, quemvos .

( app

crucifixiftis.

&

-31. His autem 3

uditis, compuntti funt coíde, & -dixefiint

p

& cof

ad Petrum , & ad

fratres?

—,religuoxs Ape&olos. A-Qigjd faci'emps,l-Virïi

4

38. Petrus vero a

d illos: Poenitentiam (idquit ) agite, &

Qigi,

m

baptizetur unusquisque veftrum in nomine Jefu Chrifti, in

remiffionem 'peccatorum v

h

)

eftrorum ) & -agcipigü&s | --cïon*u;m

ban

10

Spiritus fan&li.

L

?

.

-

-39. Vobis enim e

4

t repromitio, & lHs véftvis; & ogmi-

a.

120

1

*bus, qui lo

nge funt, quoscumque advocaverit ng-i-nus De-

. M.

us npfter.

*

frange

-

[ 45. Aliis ;

od

tiote ,

E

BR r

te baptizo in nomine Patris & Filii,

C

*

nium fuo loco explicavimus nimirum

Pfalhm. iog. Vide ibi dicta.

In wéniffionem peccat

orum.| Qui üa-

41

36. Omzis d

ptifmus vim habet peccata delendi.

CR r qü&

wmu 1]?46/.) Olmnes

lat , €

eIfraclitz.

Ef aqpip'ic)i: donum Spiritus fan&li.)

ver elle

Quia 65

Domtnum eum , 6 Chrifum

Primo quafi dicazt , accipictis ipfum

l. Td

fecic , &c.

) Deus Pater evexit Jefum

Spiritum fan&um , ut di&üm eft fu-

ad hoc dignitatis faftigium ,

ut fit

& prop

Dominus uüiverforum , & Chriftus;

pra n. 4. Secundo : accipictis pratiam

Timora

& jüflitiam ', quz eft donum Spiri-

zum Ch

five Meilias, hoc eft, un&us gratie

tus fancti. 'Fertio intelligi poteftde

plenitudine , de qua omnes accepi-

gratíà facramenti "Confirmationis ,

Sd!'l'm

mus. Evexit, inquam, eo ipfo quod

Pel' Hdei

u£ eximia eft,& fingulare donum Spi-

Teique c

eum diving perfong , & pïtïu»ræ;ig in-

Yit —

ritus fan&i. Vide Suaret de Sacram.

0c [gc

.«arnatione uni

Confirmat. difp. 32. fe&t. 1.

ES

*

Á

Quem vos «ruc

dfexiffis.) Quafi dicat:

-.39» Vobisenum eff repromifre. )

Oc;-

3 Judais

*

Videte quantum fcelus commiiferitis,

piis ;

currit diffidentie eoruin de tanta gra-

"AL 4

qui Jefum Meffiam , & 5

*

j

älya;arenä

z

tia confequenda, eo quod tam £ravie

anundi crucifixiftis.

ter, peccaffent.

Senfus eft. Ad vos,

tui Hde]l]

— 87. Compuntt funt ci

srde. ) Intimo

uafi Filios Abrahg , pertinet pra-

Jtm

dolore & ponitentia, q

Q L

uodCthmm

h

míiffio eidem Abrahz facta de Chrifto,

daa Te(

fprevitfent , & occidiflent.

Ut mà

natbus do:

2

his , qu&' Chriftas fi-

-Auid faciemus??)

z

3*

^

1

d

um quod

delibiis"fuis dónfert. ^

;

h

$

7

"d

& y

B tón

incurrimus eniendemits.-

272

*

9. PenitemtiatR agite.)

| Ex hd&,lä*-

P

;.»

wibus qui long

e fant.) À Deo-:

m'.f llllu n

Eccle

fi

co probatür «dolorem " peccatorum

tilibus. "

la, fideg&fglute ; hoc e&,,,,('ïlgn-

tür fnà

etiam baptizandis , effe neceffártum.;

diflribu.

l1p nominc Chriffis. ) Non' baptifmo

! Adoocastrit.) Ad Ecclefiam fuam,

4 fi

joanuis , fed €haifti ; : uf confertur

quz & ipfa 4no voV. £xpaNr , nomen

Wdq

3

invOcatione T'rinitatis , dicendo* Ego

habet; hoc eít , àb dvecando. ——

hg

DL

OCRBPUTJLE U

557

)'ü,

45. Aliis etiam verbis plurimis teflificatus eft, & exhorta-

: Do-

batur eos, dicens: Salvamini a'generatione ifta: prava. -

*

T vos

'4r. Qui ergo receperunt fermonem ej

us, baptizati funt,

ila animze circiter tria millia.

& appolitze funt in die

(éfünt

42. Erant autem per

feverantes in-do&rina Apoftolorum,

$, Vif

& communicatio

ne fractionis panis,. & orationibus.,

s

&&

.

.

$*

.

.

x

Li

^

t

-

It

à quoque. p&'O-»

'43. Fiebat autem omhft animao timors; nit

di

te, t

gia, & figna per Apoftolos in Jerufalem fieþant, & metus

m

erat magnaus in univerfis- .. .

LI

.

|44. Omnes etam qui cre

debantg erant p'ar'i'ter.ï & habe-

j

ionu.r.n

bant omnia communla.,

bmni-

4$. Poffeifiones , &

fubftantias JVend/ebäïïti , & dividebant

1lla omnibus , prout cuique opus erat.

L]

l De

miter in tz-:'mplo», &

-46. Quotidie quoque perdurantes unani

lta-

frangentes circa domos panem, fumebant cibüum cum exu

is.

tione & ümplicitat,e cord

Aïiis

A.aaa,gw

47 * COI"

MpX

& Filii

40. ï/?

ificatus eff.) 3:8/.Lcc?r5;$*or€ ,id

ut fit; Aüb"ïqfe D.Eus prodit per o'pgræ

Qui b

teftibus adhibitis aíffevera-

infueta.

eedi.

eít , quafi

&. conteéftabatur

Etmetus magnas. ) Kepetitio ejuf-

bat , confirmàábat ,

s ftmüi.)

vera elie fua di&a & dogmata de Chri-

dem fententie , more Hebreorum,

fto. Teítes hi erant fcriptuig facre,

qui folent éas frequenter ufurpare.

s iphu

.,-tuim com-

T

& prophetiz. de Chrifto

44* Erant patiter.) $m TO «UTO, erant

gratint

memoratio fan&itatis , & mimcqlo-

n idipíom , fimul conjun&ti , qui fta-

rum Chrifti, &c.

:

tis horis conveniebant ad conciones,

n Spitt

Salvamini a genera

tione i/ü ;tmva.)

ad Synaxes , ad orationem , &c.

pöteü dt

Halebant omnia commusia,) Ex quo

ationfs

Per fidem. & baptifmum Chrifti , mo-

Qu 9p

refque. chiiftianos , fegregate vos ab

magna nafcitur concordia , & chari-

hoc feculo infideli & impio, hoceft,

tas , able

gatis pacis p'erturbatoribus,.

Gacran

meo t5 tuo.

p5

à Judeis & Gentibus infidelibus & im-

;7,'1, ] Qc

piis ; ut f

alvetis animas velttras.

-- 45 Pofeffiones.) Agrorum aut do-

sls opofita funt-) Eccl

«

morum.

n g

^ tui fidchium:

eüæ*,— & cfse-

Subflantias.) Bona mobilia,

üt pe-

um gl' avt

Y

t

cora , & fupellectilem.

M Y0y

Zaime,) Homines,

2 4Q. Ja dolirina -Apoffolorum.) Auditen-

Vendebanr.) Amore paupertatis, &

int pro-

* Qa,, meditanda , & probe percipienda.

ftudio charitatis ,

ut poílent cum

3 Chïl 0

L.

. Et cómtzniaatione fratisenis panis. )

egentibus cofnmunicare.

ss

ft,pa-

4.6. I templo. )

t concionántes

"TO) Zers , cum articulo ,"id €

wis ilias , fcilicet Enchbas: s.

Dici-

Apoftolos audirent, ut Izuchariftiam

-

| A DCO:

tur fractionis , quia frangebatur &

"fumerent, &c.

e&, Gen.

Frangentes circa domos panem,) AMi-

diftribuebatur.

5493* Ffiebat autem amni452im'.e fimar.j

ii hocintelligunt depane commauni,

iam füaths

^dd cft, omnes timore & facro quo-

&

( ufuali ; quafi dicat : Frasgebazt ,

h nomu

damhoæ'xo-.r'a & xeverentia tencbantury

ldþ eft , di&fiþüemnt per. domos pgf

T

-

558 ACTUUW&APosToLORum,

"d Collaü*dautes Deum ; .&.habentes gratiam ad omnem

plebem. Dominus autém àu

gebay? qui faly*i fierent quotidie

in idipfum,

bAPUTJi

Petrus wkm'jfoanne claudum a matris utero

Janat , ac. docet. íp-

Jüs id.fecifJe per. fidem. nominis Chrifli: qu

em offendit.

dfe. Mgf-

Moyfen, & propbetas

* fiam promif]Jum per

4

tpfique

Zbraba.

Ü

I. Etfu.s autäfnf., & Joannes afcehdeba

-

r

*

ram orationis nonam.

MU N dh

e

?. Et quidam vir, qui erat claudus ex utero matris fuæa

bajulabatur, quem ponebant quotidie ad portam templ

i, quag

Ti

dicitur Specioía

; u; peteret eleemvofynam ab intr'oeumi

bus in

templum.

Ino

3.- fS« ^^

H

ET

nexmþ, id eft cibum pro numero .in-

L owD aar,;m a;;;:iani;r ?20724"2.) Duz

colarum cujufque domus.

Alii ve-

t nt

- £ enim erant spud. Judaeos pri-

rius intelligunt de pane Euchariftico,

mari« orationis hore , prima & nona;

IOml

quia Euchariftia a Paulo & Luca vo-

ob duplex juge facrificium agni , quod

catur frattio panis.

,iis horis offerebatur.

Circa domos. ) wa! Qixo» , cirea de-

Vide Exod. c

munm , hoc eft, circa templum, ut vult

29.num. 398: - -

(Q)

INOSA, - ) 'Tert

ia i)o& mer-i,diefli ,

n àpi

Occumenius. Velxar' ào» , idem eft

fepius dicttum Hebraeorum horas fuif-

250.

ac domatim per domos fingulas ; cre-

feinzquales, diuturnum lucis fpatium

fcente enim numero fidelium per va-

in duodecim .horas dividebant , ut&

"T

rias domos illos diftribuere , && mul-

etiam nocturnum , five no(tes bres

dU,u

tlonen

tis locis panem frangere oportebat.

ves eífent ; ut «ft

*

Citand.

- €Cum éxultatione.) Ob tnutuain, cha-

hyemal-es.

"

iv J fi;vfet vld:i'tg"æ- ut

L

$

ritatem , & confolationem ex fum-

Q« Quidam vi

r. ) Annorum dua*dr,af

ptione Euchariftiz.

Eu k

tis.

ginta ,ut d

icitur n. 22. capitis feqïlgne

;?

rift

Et frenplscitate þora'i:.) Id eft, fine

5 s]l

malitia , dolo , fufpicione , invidia;

Ex utero Mdl;i! fe^.) Exaggergt hæc

z

&

ipe

fed benevole , candide , fincere. -

circumftantia miraculi magnitudinem;

pui

47. Habentes grattam ad omnem ple-

quam etiam ob caufam fuit illuftrior

T^ potim

&em.) 'T'oti populo chari & amabiles,

curatio czci nati, Joan.:c. g. r.

*

propter fanctos & inculpatos mores.

^^ Qua dicirer [peciofa. ) lta appe

l-lat;

I?y

Dominus auttm angebat , &c. ). ld

a pulchritudine. Erat una ex decem

eft , addebat Ecclefix (& cetui fide-

Qui ef C

atrii- portis , ut tradit Jofephus An-

nOGIæ D

lium plures alios , qui falvi fierent.

tiq. lib. 15. cap. I4- que ab eodem

1

7 "0f

44 iffum.)

etiam Corinthia dicitur , quod ex xre

lna

Id eft 'fïmu,lf, ïylidel-icec,

r

ia Ecclefia.

Corinthio eflet fabl;icg:a. »;Vidäplu's

;ä

N

CAPUT

III.

459

$. Is cum vidiffet Petrum, & ]oannem 1nc1p1entes introire

in templum, rogabat, ut eleemofynamf cciperet. .

4- Intuens autem in eum Petrus cum ]oanne d1x1t

Ree

fpice in nos.

$. At ille intendebat in. eos, fperans fe allquxd acceptu-

rum ab eis.

j.

6. Petrus autem dmt Argentum & aurum non eft mlhl

":

quod autem habeo, hoc tibi doJ in nomine Jefu Chrlfu Na-

zareni furge, & ambula.

a

7. Et apprehenfía manu ejus dextera, allevavit eum: & pro-

ünus confolidatae funt bafes ejus, & plantee.

ho.

g. Et exiliens ftetit, & ambulabat :

& intravit cum illis ln

templum ambulans, & exilien; , & laudans Deum.

.

9. Et vidit omnis populus eum ambulantem, & laudantem

j

Deum.:

511

IO. Cognofcebant autem 1Uum, quodipfe erat, qui ad ele-

mofynam fedebat ad Speciofam portam templi, & 1mp1et1 funt

I

ftupore, & extafi in eo, quod contigerat illi.

11, Cum teneret (1) autem Petrum, & Joannem, cucur-

]Dus

rit omnis populus ad eos, ad portlcum, qua appellatur Sa-

$ pl'l

lOan'b ; H:upentes

3014

vod

I2. Vi-

z

xod, 6

(I) Cum teneret , z ediz. Sixr. legitur

cum viderent.

ra apud Baron. anno Chrifti 34. cap.

dief s

Bafe: eju: ) Crura & tibie ; qulbus

AS fm

259. & deinceps.

tota corporis moles fulcitur.

4. Refeicesm zos.) Juffit Petrus clau-

Plante.) Pedes.

ipmum

do , ut infe re! fpiceret , ad ejus atten-

B.' Et exiltens fetit.) Non exurgens

p , J

tionem , & fpem futuri miraculi ex-

tantum , fed etiam exiliens , quippe

tes b*

citandam.

Pratcrea, ut modum mi- '

"pérfectam jam. adeptus fanitatem ,

raculi videret , cognofceretque illud

pro divino beneficio Ixtus & alacer.

fieri pef 1nvocationem nominis Jefu

Er exiliens.) Subinde pre gaudio ,

| u**d"

Chrifti. -

*

& ut circumflantibus fidem faceret

j fequen'

S. Sperans fe 4/:7uzd accepturium., )

Sic etiam nunc a

praterite valetudisis nulluin fupereiïe

Stipe

llquam

vefhgmm.

ge

" at

—

fpiri

us Patribus aliqui tempora-

IO. ózepore & exm/' ) Max.nna ad-

llwd

(nem

lia potius colligere ftudcnt,quam fpi-

miratione , ut quafi extra fe- fierent.

illoftatof

ritualia.

lj eo.) Propter id.

6. Iz neomine 79/2.:(767'2/?1 ) Virtute

IIL Cumteneretzautem Petrum e 70-

qui eft Chriftus , id eft Meffias genti

annem.) Cum ex amore , reverentia,

" decem

noftre promiffus.

& gratitudine illis adhzreret , & ma-

Ài

7- Protinus.) Ut appareret effe di-

nus aüt veítes eorum teneret.

gen

"d porticum s &4 appellatur Salomo-

q) 9

vina finatio-,-qug diutürnitate tem-

g *

poris non eget ad pcllendos morbos,

nis.) Erat pars atrii Gentium a Salo-

| Vil Plll'

*

j

560

ACTUUM' APOSTOLORUM.

/12. Videns autem Petrus, refponditad populum: Viri Ifrae-

SN

litzje , quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quafi

" noftra virtute, aut poteflate fecerimus hunc ambulare?

Deuä

15. Deus Abraham, & Deus lIíaac, & DLeus Jacob;

patrum noftrorum glorificavit fibum fuum Jelum, quem. vos

quidem tr

)

lo dimitti.

gdidiüis,A'& negaftis ante faciem Pilati, judicante il-

^

.

d

Pl

,

14. 4 Vos autem fanttum, & ju

27.20:

ftum negafüs, & getiftiä/

H

a

YO

Marci

rum homicidam donari vobis.

z

te'rfie*cii;tis, quem Deus

p

IS.JI.-. F$. Au&orem vero vitee. in

fuff:iïg;l

Jesn. vit a mortuis, cujus noseftes fumus. -

i

.

18.4Q-

difiis, &

[an

Luc.

I6. Etin fide nominis ejus ; hunc quem .vos vl

5

noftis, confirmavit nomen ejus, & fides , qu3e per eum eft;

für

7 * . dedit integram fanitatem iftam in«€

onfpetctu omnium veftrum.

17. Et nunc, fratres, fcio , quia p

p) xü;* l!

er ignorantiam fecjfui;

*

Lj

cut & principes veftri.

,

5

ua (1) pfænu

n

4

18. Deus autem , -

Iiavit per os omnlum

1j

,

pr(v)lpölïetarum, pati Chriftum 1'.uum, fic implevit.

detef

1

9. ;P('Je- |

Rém

SRBScamtcs

N

*

20'

(1) !Quæ, m ediz, Sixt. /egitkr qui.

rii.) (

mone olim: conftru&i , que a Chal-

Qu?ä vos vidi/li: , Ef noffis.) Hl;nc

lititig

dzis fuperítcs manferat, ideoque no-

claudum , quem vos fzpius

$

men Salomonis retineDat. Vide Vil-

& bene noftis.

.

yidi&is,

malom

audj ,

lalpandum lib. 3. de teraplo c. 9.

Confermavit nomen cf/fu:'.) Confitmavit,

Y03,

4 qy

13. Negaffis.) Dimitti debere , Bàa-

& curavit virtus ejus , non ego mea

rabbam ei praeferentes.

medicina , vel virtute.

TU yy;

Judtcante il/o,dimiifi.) Innocentem

Er ffdes qua ptr eum eff.) ld eft, &

te&c(

judicante ; & dimittere conante.

Chr]m

I

Virum bomicidam.) Bar

fides in' eum , lhoc eft ,

—in- Chri-

2

.abbam E d

Rürq.

perfo,

. Matth. c. 27. 2I.

17. Per ignorautiam feciffis , ffeut

|

^s CUj

Is. Autlorez vero vita ) -E& anti-

thefis, virum homicidam, & mortis in-

& Principes veffri. Qui tamen multo

; ïlfdinis 1

minus excufabilés quam plebs, cum

Wltatis «

nocentium auctorem poftulaftis ad vi-

eorum ignorantia valde craffa fuerit,

tiis ejfenc

tam ; Chriftum vero vere vite aucto-

ali-

X

rém poftulaftis ad mortem (& morti

immo & affectata , que t

s

cradidiftis.

Y

quo modo minuit culpam cu

inuat

qPpus

voluntarium.

u/ 7*9 in

Quem Deus fufecitavit , € c.) Surre-

f(]ue D

[

xit enim Chriftus virtute divinitatis

I9. Deus auzem , €5c.) Deus aücem

fuz.

veftra ignorantia ufus eft in bonum?

Rinem ]

3

W.

1in

Cujus.) Refurrectionis.

nam per illam iimplevit, id eft, per^

lümor,

16. Et i» fide nominis fi";?(--) Id eft,

fecit id quod de paífione , & morte

er fidem & invocationem | nominis

Ml

£

Chrifti predixerant oracula prolghe-

[^i tlmc Q

taruine

ia

B'ä/ [

Chriüi.'

-

J

iCAPUTiE

561

.. X39. Pækhitem

,

cata veftra:

ini lgltur,

& conv'er:timinix, ut deleäntpr fpe'c--

20. Utcum venerint tem

pora r,efrige;*ïi a confpe&u Domini,

5

& miferit eum, qui przed

icatus eft vobis, Jefum Chriftum,

$

.21. Quem oportet

i

quidem coelum fufcipere usque in tem-

l

póra reftitutionis om

nium , qua 1

æutus eft Deus

;per os San-

&torum fuüorum a fseculo prophet

arum.

la

22. Moyfes quidem dixit: 5

:

uoniam Prophetam fufcitabit ZDeu.

vobis Dominus Deusvefter de

ratribusveftris: tamquam me, 19.15. ..

ipfum audietis juxta omnia,

quaecumque locutus fuerit vobis.

.23. Erit autem 5 omnis anima ,

e.

quae non audierit Prophe-—

tam illum , exterminabitur de pleb

24. Et omnes Prophetze a Sam

x

li

uel, & de.ljnceps

qui lócuti

m

ünt, arinuntiaverunt dies iftos.

"2

X

.

Z

-

zï,-.Vosü

fIg. Penitemini ($. comvertimini.) Id

qutm

tà, totumque orbem primæv;æ inte-

eft, per panitentiam , & peccatorum

gritati , incorruptioni , & fplendori

deteüation?m, &mqrum emendatio-

reftituet.

Erit enitn tunc renovatio

æ-

nem.:

& quafi generatio totius mundi, ut

20. Urcum veuerint tempora refï?g'e'—

docet Apoftolus Rom. c. g. 21. s. Pe-

rij,) Cum venerint tempora tranquil-

trus epift. 2. cap. 3. num. 13.

Hunc

litatis & quietis eternz , cum ab eftu

- Que locutus eff.) Qus fcilicet tem-

1dlü191

malorum hujus vitz recreabitur. Sub-

pora fore predixit Dom

inus [ïer pro-

YvOS.

audi ;.falvi fi'tis vel refri

.geremïni &

phetas fuos fanc&os.

"4 [eculo.) Qui prophetz ab initio

mavts

E wn/þeäu*Damz'nï. j sc'mlïxvrgog'æ'wov

orbis conditi fubinde miffi funt à

go me

To) xvefov , ab ipfo Domino prafen-

te & confpiciente. Vel a perfona

Domino, & hzxc prenuntiarunt.

eü.&

22. Mojfei quidem dixir, 6c.) E mul-

Chrifti , nam a6cómo; , & faciem,

tis prophetis unum cita

.

h

t, eumque

& perfonäm ügnifïcat. Vel 4 facie Cbrs-

primariuni , fcilicet Mo

Jf , cujus afpe&tus erit/ caufa. beati-

yfem , qui

ul

tudinis accidentalis , ficut vifio divi-

clare de Chrifto prophet

avit. Dent.

f ,

Ccap. I8. I

5. ejus oraculum ibi expli-

, oO

nitatis ejusdem erit caufa beatitudi-

Cavimis.

bSS com

nis effentialis.

QI. Quem oportet quidem celum fe-

3- Erst. 2utem i ornis am/'n(ut; €.)

ia foerity

gt 2

féipere.) Quem oportet calo recipi.

Futarum eft autem ut otnnia, id eft

5

ut quilibet.

P

d

Qu

Ufaue in tempara reflitutionis ommnimm.)

Exterminalitur de pie

fque in'dieur judicií, quo Deus ho-

ne delebitur ex

-e.) .Ini:erh'ecio-

minem lapfum.in peccatum , &rum-

$ autem

nas & mortem Deo , gloriz , & feli-

ditus peribit.'

I)QPUIG,?UO ; & fun-

ci immortalitati réftituet atque ita

24. 4 Samuel 6$ deinceps.) Licet; an-

| CR& Pel'

Angelorum ruinas reftaurabit.. Pari-

te Samuelem propheta fucrint , plu-

& mol'tc

tertunc cum homine colum, elemen-

res tamen

poft illum fub Aregiþus flo-

Bidl. eum Com. JJdech. T.FII.

: 'Bb

d

d

$62

ACTUUM APOSTOLORUM.

as. Vos eflis filii prophetarum , & teftamenti, quod difpo-

Abraha

cGen. fuit Deus ad patres noftros, dicens ad

-

"

»-

m;c Et in fef

h

12- 3* mine tuo benedicentur omnes familiee terrge.

Wt

26. Vobis primum Deus fufcitans Filium fuum , mifit eum

: jrimi

benedicentem vobis; ut copvertat fe

unusquisque a gequïti;

LUR

fua.

;

f

hi

!.L(

$]

]u n

$ I

diam j

X

L N

&&

CAPUT .

—

&E

4

-

Cipese

ruerunt, ideoque Petrus hoc 'pofiüï-

Benediamt:&.) ]ilmfïcabuntur à om-

mum tempus defignat.

nemque gratiam , & gloriam acci-

:

Dits iffos.) Adventus Me

lent.

*

L

ffiz ,&re—

demptionis mundi.

tes.

. Omnes f:mu

«

/fa )terne.) Onin'es Gen-

Q5. Vos eflis filis Prophetavum

v- ) äpi-

26. Vob

pfæfe&u

rituales eorum filii in fide, religione

is prianum ) Primo. éifim &

us, ]

directe miífus eft Chriftus ad Judzos,

piate &

& pietate ; itaque ficur illi in. Chri-

uafi Meffias patribus enrufn promif-.

ftum venturum crediderunt , ita &

1

us.

;

8ütem

vos in eundem jam natum , & paffum,

US , q

& a mortuis redivivum

Sufcitans-) dvag

refurreCtionem | enim

306 , þofqu:(m I;t-

plim c

tis.

]

credere.. df:be—

festavit; po

C xI

Chriftus benedictionem, id eft, Spi-

E: teffamenti. )

: Id eft, foderis 7,

ritum fanctum, graciam , & falutem

Sedds,

pa&i, & promiflionis divinz. Erant

copiofe in Judxos effudit.

cap 37

autem Judai filii federis , & tefta-

Bezedscentem v&is.) Qui vobis bef

P Ann

menti , quia ad illos pertinebat fecdus

nedicat, id e(t benefaciat , dando

'!m!xn

a Deo cum Abraham patre eorum

Tfurresi

initum.

gratiam uberem in hac vita ; &gIO-

riam infutura.

1 Qtoqt

ägad d'i],'oafk-itk—Deus ad parres moflros .)

Ur convertat [e , 6$c. ) &v T ámoa-

SJUS Qpe

Quodinivit , & pepigit cum patribus

TotQt , [f fe quifque comvertat , & pe-

5 Quod

noftris Ah

$

ltütam.

raham, lfa'gc, Jacob, David,

nitentiam agat ,vt vertit Syrus. — Vel,

&c.

y

quafi dicat, hoc fine mifit Deus Chri-

In

femine iuo..*) In Chrifto Filio

ftum , ut fcilicet vos convertata pec-

Ym jny,

'tuo.

CWS Pr

catis , per füam gloriam & j'uüic;am.

x

46

3

^

æ*'& . x'"xs k

u

dily.

"CAPUT IV.

iIl fe' J

Hpo/ï&lis þojf reclufionem im. cuflodia examinati de claudi cura-

tione , oflendunt in [olo Cbriffo. lapide angulari effe - [alutem , tec

i eum

principibus contra Dei ju[Jum obtemperant ce[Jandà a. do&trina no-

aquitï;

minis CbrifH : dimiffi vero , & orantes , accipiunt figna dati Spi-

ritus fan&ti ; -mullus ipforum. quidquam proprium . babebat , . Jed

$

: fuz's -divendz'tz'

faciebat pretium effe commune , ficut. fe:citA :

-

Barnabas divendito. agro fuo..

Oquentibus- autem illis ad populum, fupervenerunt 'fäa

-

cerdotes ; & magiftratus templi & Sadducai.

2. Dolentes quod docerent populum, & annuntiarent in

Jefu refurre&tionem ex mortuis.

[2

- $. Etinjecerunt in eos manus,

& pofuerunt eos in cufto-

diam in craftinum, erat enim jam vefpera.

4. Multi autem eorum, quiaudierant verbum , crediderunt,

& fa&tus eft numerus virorum quinque millia,

PUT

s. Faétum eft autem in crafítinum, ut congregarentur prin-

pb ened

**

, & Scribe in Jerufalem:

cipes eqrgmy & feniores

:

"Bbbb.3

.6. Et

Xf . Olï.ï"

»

am acct* 1

r

;fgt:frdtm femþli. ) o ;."eü-'TW' 6s

qui refurrectionem corporum. n

E

«ga

pa G-

z

M

: Syrus " præfeäi Fempío.

Erat

bant. Infra cap. 23. num. $.

4- Qui auditrant verbum.)

Sciiicet—

przfedus quidam cum fuis fatelliti-

predicationem Petti.

bus, cujus erat curare , wt omnia

4

ld udæosi

pacate & (ine curbis procederent. ldeo

Quinque millia.)Pratertria illa millia

; pron

autem inftitutus fuerat hic magiftra-

prima Petri concione converfa, Cape«

tus , quia cum magnus eflet ad tem-

2. num. 4I.

5. 'Uf congregarenïnrQ) CQZ&O ma-«

um [*

plum concurfus, facile rixz , turbz,

m

nut

&c. exiftere poterant.

gno concilio 72. virorum , quod Gre-

eü' Spl

C£ 0'Vy? 9eioy , indeque Hebr.. & Syria-

& fadure

Sadducei.) D

3

(

: qu'ïbtj:fs Qïki Macrth.

ce Sazedriz vocatum eít. . Hoc con-

eap. 3. 7-

cilium a Deo fuerat inftitutum, num.

Q. Mnnuntiarent in 76/;'; ie/i;fre&ia-

II. .

x

| VO

pis bt

Principes eorum. )

Frincipcs , Xpoþuli,

dando

&em ex mortuis,) Predicarant Jefum

)

refurrexiffe , ex quo coHigebatur Je-

& principes Sacerdotum ;. non enim

& glo-

fu qüioque difcipulos ; & fc&atores,

ex facerdotibus tantum conftábat hoc

ejus ope refurrecturos. PFortaffe ex

concilium' , fed ctiam ex ceteris po-

qü MOJ

eo quod Petrus em»ium reffitutionem

pulik

imoribus , przfertim

äl'

legis peritis, .

Scri-

4l 6,

futuram dixit, fuperiore capite n.21.

bis ,

rus

Vd,

mortuorum univerfalem refurrectio-

gemores.) Synedrii hujus fenatores,

nem intellexerunt , qu& res Saddu-

*tate

"

cgos prafertim videtur commoyiiïe,

b*ilwes*.*-

& fapi.ez?tiæ opixni-on-e erneï?f

e[þäta Pcc

j

^

3.

$54

ACTUUM KIA«P osTorn o R U- M.

ä

Ó

-.6. Et Annas princeps facerdotum, & -Caiphas., & ]63hnes,

.& Alexander, & quotquot erant de genere facerdotali.

qui .

7. Etftatuentes eos 1n. medio, interrogabant :

D

tute, aut in quo nomine feciftis hoc vos ?

In qua ,,vi/rï

eft f

g

8. Tunc repletus Spiritu fanéto Petrus dixitad eo

:

feri

E :PriQCif

pes populi, & feniores audite ;

"

n

-.9. Si nos hodie diju

di

camur 1

to q

in xngefa&o hOmi'ni,s-infïrü:lviï;.

:

Y

in quo ifte falvus faétus eft.-

tut,

."10, Notum fit omnibus vobis, & omni ple

bi If rael: quia.

H

in nomine Domíni noftri.Jefu Chrifti Nazareni, quem vos

TaiUS

crucifixiftis, quem Deus fufcvitavi

t z mo;ttjis, in hoc ifte

.

aifgat cqram v'obiS'-fanU.)s.

& co

-

16

m

iI. Hie

-

quid

s?riäa.). Sic fuos fapie:;ces ; & do-

8: Tunc rep[etu.: Sþriritu ];tiiäo;) No-

€ores vocabant Hebr. Grece dicuntur.

va fuit hec abundantia az&ualis Spi-

Dus

yecparrsig, quafi dicas, Zizerari.

ritus fancti praeter habitualem , qua

- nnas princeps facerdotum. ) Qui

repletus eft Petrus in die pentecoftes:

fuerat princeps facerdotnm , & ad-

Ad opera enim heroica non futficit

II.

huc nomen retinebat, licet munere

communis & habitualis gratia , fed

22, /4)

abdicato. Alii putant Annam & Cai-

nova acualis , eaque commuui ma-

nj H ]

pham Pontificatum a Romanis pecu-

jor; & potentior requiritur.

Sxpé

nia emptum alternis annis geffiffe.

enim hzc opera habitum gratiz pre-

Vide Q

Bo

fentem fuperant , & tranfcendunt.

goannzes.) Hic unus fuit , ex quinque

P

Nm e

Annx filis , alio nomine Jonathas

i $; mos bhodie a'ijud'icamnr xe.)

tem pr

appellatus. .

Vide Jofephum lib. 2.

Neécte cum initio fequentis verficuli,

lnt, a

belli cap. 25.

Notum fit- omnibus , 6$c.)) POCuiITClt;,,di-

Nec ,

Alexander. ) Hic ille effe videtur

cere. 7ui4 d

Z

non eft

cujus meminit Jofephus lib. 20. An-

caufa dixit , ff d/udicamsr.

judicamur , fed mod'eilï'i?

)

Cll]us Y

tiq.. cap. 3- & Alexandrie m

agiftrum

Inur.

d

Dijudicamur.) dyaxpwops9a , difcu-

effiffe ait Halabarchg, id eft, pre-

timur , inquzftionem , & éxamen vo-

fàta ,

fee fatss.

camur , examinamu

H

I* !

Qnuorquot, erant

de g*n;ere facerdota-

r. Syrus dixit ,

cendi ]

li-) 4« «évovg dgyitourió» , id eft,

$z in jes vocammr.

Conp,

Is Benefääa.) Ob [:)VC-";leüC.ium , id

Pontificio. Exantergo hi principes fa-

terjs

cerdotum ; hoc eft, viginti quatuor

éft, ob fanitatem claudo collatam.

C()"iger

familiarum | facerdotalium capita; hi

Ip quo.) €» réj; , qua ratione , quo*

Cütus f

enim principes vocabantur Pontifices,

modo , qua vi, & virtute, hoc enim

COgnov,

q

quibus prefidebat unus fummus Poq-

judices interrogaverant, num. 7..

CatOTes

tifex.

f

Idiota,

) 301:;2(.4*;:) id eft,

IO. Ip nomine. ) In invocacion&»,

tttüm

ue poteztia,

7. In qua 'virtïute

hoc eft, per iuvocat-ionem & yiþgu-

Quafi dicant , non

tem.

gua&g

Feciflis bor ? ).

lterarul

tam miraculum quam prodigium ar-

PU Qxuem Deu:. faftitavit « mortui&.j)

Dtium |

Qui vi fux divinitatis

tis magice ; dæmonis viribus patra-

: rejftïfrregit à

Etq

tum.'

21

llframc.

W

-T

€

'CAP-U T 1V.

565

4Pfal.

D

II. d Hïc eft lapis, qui reprobatus efta vobis zedificantibus,

UL

qui fa&tus elt in caput anguli.

22.

Vit-

12. Et non eft in alio aliquo falus.

Nec enim aliud nomen

aia

9.16.

eft fuüb coelo datum hominibus, in quo opo

rlteat nqs falvos:

2

Inc-

fieri.

Y

Matt..

.. 15. Videntes autem Petri conftantiam , & Joa

nnis, 69mper- ,

arci

TIHI,

to quod homines effent fine litteris , & idiotee , admiraban-

L

Lj

tur, & cognofcebant eos , quoniam cum Jeíu fuerant.

Luce

14. Hominem quoque videntes ftantem cum eis , qui CU- 2o.17.

qui

Rom.

! Yos

.. fatus fuerat , nihil poterant contradicere.

: ilte

r$. Jufferunt autem eos foras e.xt.ra concilium fecedere,?r Seat:

E

& conferebant àd invicem.

*

*

2. 7-

d faciemus hominibus iftis ?. quoniam

16. Dicentes : Qui

*

quidem notum fignum :

f

—

aCtum eft per eos omnibus habitanti*

)M-

.

ftum eft, & non poffumus negare.

2

manife

J

" bus Je—rufal'err'l

Bbbb 3

-

L,qul

st

L

Ed

ICED Sed :

icofes

;

fafficit

II. Hic efflapis.) C

1

tat Pfalm.117, . eo$ cum ]efu ambul.ance, & prædi-

cante. -

t

»

z ,fed

22. lapidem quem reprobaverunt edif-

u m

cantei, hi fatlus ef 22 caput. anguls.

I4. Avb potera

zt can'tmdice;e. )

zX

Vide qua dixi in hunc Píalmi locum,

Nam licet hactenus forfitan de arte

..12. Er zon eft im alio aliquo. falus,)

magica fubdaubitaffent , illos tamen

i p

rei evidentia convincebat cum aliis

dunt.

Non eft alius, a quo homines falu-

tem praefertim animg expectare pof-

circumftantiis probitatis Apoftolo-

( fint, aut debeant, quam hic.

rum, candida fimplicitatis & matura.

-

eritctil

Nec enim aliud nomen eff. ) Id eft,

libertatis.

jilet d-

I6. Quid faciemus: hominibus z:/l)':? )

pdelis

non eft alius quam Jefus Chriftus, in

Verba bac comveniunt vitlis nom vincen-

cujus virtute , vel invocatione falve-

mur. . Nomen fumitur pro ré nomi-

tibus, ait lfidor. Pelufiota 1. 3. epift.^

diícr-

nata , ut alibi fepe in fcriptura.

I82.

Vincebantur enim tum facti

I3. Conflantiam. ) ma

evidentià, tum affeveratione Petri &

jnen Ya

N

f;þnlü'.'luv', di'

s (isit

cendi libertatem. ,

Joannis, eque ac claudi , unoore af-

Comperto quod komines e[fent ff7e iit-

ferentium in nomine Jefu Chrifti eum

£eris.) lNon poterant hoc ex fermone

fanatum effe : Nec videbant, quo ju-

um,:d

|acam

colligere, quia prudenter & docte lo-

re illos punire poffent, aut carcere de-

tinere.

i

^cutus fuerat Petrus, fed ex eo quod

ff*

cognoverunt eos effe pauperes & pi-

Notum fignum failum eff per. eos. )

gc m

* " Ícatores.

*

Miraculum illuftre quod nullo artifi-

-[diota dicitur, qui proprid

cio obfcurari poteft; in Greco eft,

] L

Idzota, )

N

yacon

tantum naturalique idiomate , feu lin-

096 &'1jificy ey£ovt

àt «ur&v, quod

gua & fcienria contentus nefcit ftudia

verti etiam poífet , /fgmuwz faüum eff

& um

literarum, /2rg , enim Grazce pro-

per ipfós zman f-flum.

ld cft, ab ipfis

divulgatum , cui explicationi favent

garttlí^- )

rium -lgn?f'ïca'c.

E! cogno[cebant eos quomsam cum Jefn

fequenti proximo verficulo. — Syrus

furesi *

- fuerant. ) Recordabanþur fe vidiffe

habet: Ecce ef""? ffgnum : ilnd mani-

ACTUUM A*I;OLST'(.)LORUM./

566

i7..- Sed ne amplius divulgetur in populum j *cbmminemur

4

eis, ne ultra loquantur in nomine hoc ulli hominum. -

*

F

qui

19. Et vocantes , eos

ienuntiaverunt3 ne om

j pinq loque-

rentur, neque docerent in nomine Jefu.

A

u

Deu

19. Petrus vero, & . Joannes refpondentes

dixerunt äd eos ?

tett

Si juftum eft i

n coiifpþ&u D-ei, vos potius audire quam De-

2

um , judicate :

diu

20. Non enim po

ffumus, qua vidimus,- & a'u*dfi'vimus.,n.pn

*

Inan

loqui.

r

j

21. At illi comm

inantes dimiferunt eos, non in?enienfe&

Unur

quomodo punirent eos, propter populum ; quia omnes cla-

?T

rificabant 1d . quod fa&tum fuerat in eo , quod acciderat.

Z

Cur

-

3. Annorum enim erat amplius quadraginta homo , in qpe

t

us

fa&tpm fuerat fignum iftud fanitatis.

Y

fun

L2

p 23 Dx;-

FE

pu— :

t

L cnmmmat

p

Vs

l

];e/fum quod editum efh per .eos , U €.

horum predicationem miraculis con-

Quz verfio

firmantem.,

*

primz interpretationi co.n.-

fentit..

'20. Nom enimpo[[umus, qmea —'vid:'mw,

17. Comminemur.) &ntiN) a'vps:xng(,j.

&c.) Quafi dicant : Chriftus voluit

nos effe teftes fuos, ideoque nos fu-

pi39«, minis comminemur, que ge-

Et qui-

2

minatio emphafim habet.

os comites & Apofítolos conftituit :

claras

dem.hoc loco mi:e funt de inferend

r

ergo quz de eo vidimus & audivi-

morte, ut placet Lyrano-

mus, licite filere non poffumus.

viticai

Ne itra logtamtur in nomine lrab.)

Veg;

OI. Nom- imvenientes quamodo pum'-.

fres,

Sive pradicando, five invocando, at-

rent eos.) Non invenientes probabi-

14

que ita fignum aliquod faciendo.

lem pretextum , quem pratendentes

I8. Demuntimverant.) nagcytiNay,

2

fux malitig , videri poffent jure-age-

Syrus,

Itálice dicimus zxzs7are.

denuntiarunt, preceperunt, edixerunc',

ré, & fceleris alicujus compertos pu-

2

nire.

2

Neque docerent 1n némime 3d«-) Non

Pln

pradicarent Jefum. neque ejus dori-

Propter papu*lurr).) Optime cónfcium

lia

nam.

& Chrifti innocentiz &

Z

25 |

ejus.

-fiif cipulo;u;m

19. St'juj?zm: ejf.)

An jufïum' fit.

O»nes clar

Ificabant. ) Ih Grzco eft,

E

Irconfptfiu De;, ) Magnam vim hoc

Talog

habet : qui enim cogitat fe ftare co-

ää*öäaz 0» TO» ÜeOy. 8 ) TG) ey&yOyOTI, id

patet e

eft, g[ariþmä4nt Dcfunf-in €o qs0d fd-

fl

ram Deo, quem nihil latet, & qui

um erat,-

z

fcelerum. vindex eft, non audet Qifï

,

quod veritati, & juftitiz confentane-

22. umorum emim erat 4:71;.11;:15*7:44-'.

Wntomis

um eít, pronunciare.

draginta. ) Homo id ztatis confir-

) Man-

mans fe fanatum elfe , fide dignior &

Vos potims audzre quam Deum.

EK

dantem Apoftolis, ut predicarent Je-

juxta vulgatam hominum o

pinioqem,

dem t

fum effe- Chriftum, & Dei Filium, &

coBClll«

cur;cu ,dï cilior erat.

N den

7

C'»A.P UT IV

567

'emur'

Eu

s,& annuntiw-eruti.t eis,

: 4'133.' ]:Dimiüï* autem venerunt ad fuo

X

quanta ad eos principes facerdóotum,

& feniores dixiffent.

)qüäQ

miter levaverunt vocem ad.

—24. Qui.cum audiff

ent, unani

Domine, tu es, qui fecifti coelum, &

eos :

Vr , at RE

Deum, & dixerunt :

s funt.

terram, mare, & omnia, qua in.ei

| De

ris noftri David pueri tui, ,pey

/25. Qui Spiritu San&to per os pat

a.

dixiti : eQuare fremuerunt Gentes ,

& populi medi:ati funt 2. I.

, nþn

inania

2

Li

26. Altiterunt reges terr

G . &-þrincipeä cOnveneruth- in

entes

&.adverfus Chriftum ejus ?

; a

unum, adverfus Dominum,

21. Convenerunt enim ve

re in civitate ifta adverfus fan-

det,at.:

uem-unxifti, Herodes, & Pon-

&um puerumtuum Jefum , q

1 quo

tius Pilatus, cum Gentibus ,

&

Q

; populis Iífrael,

28. Facere, qua manus tua,

& xc)orfülium, tuum Qecrgve-

runt flerl.

»

29. Et nunc,

Domine, refpice in fnin'a.s. eorum , & .daAfer-

d

vis tuis cum omni fiducia loqui *v,erblum cuum ,

a

ls cof

(

40.. ?n

j d

u-

1 voluit

0s fi*

Qg. Facre, qu& manus tud, &c.) Non

23. Dimiff.) Non innocentes de-

xefertur hoc decretum ad peccatum

nüituit H

clarati, fed tantum a penis immunes,

audivi-

vinculis foluti.

crucifigentium Chriftum, fed ad fru-

-

|u$

Venerunt ad fuo:.) Syrus, «4 fra-

&um paflionis, ejus,

4res.

Manus tua. ) Potent

ia , provid.e'n-.

10 ;gni"

tia & diretio ta.

*

jobib

Quanta.) 004 quæöu:;zq'ue.

gndentes

Os. Pueri tui. ) Servi tui, ut habet

Et concilium.) Redemptio enim no-

fl2

Syrus.

ftra «que ac Ecclefia a. Chrifto fu

u 4*

Quare fremuerunt , &c. ) Vide dicta

data , fuit opus fummz fapientiz , &

ertos "

Píalm. 2. 1. ubi duos þos verficulos

confilii divini, u£ docet D. Paulus;-l.

ex-plicavimus.

ad Corinth. 2. & alibi.

:(mfdum,

27. Puerum tuum.) 'Fil;'um' tuum s fic

Decreverznt. ) : 7[60&34310"3 3 id 'eft 9

enim interpretem intelligere vocem

predefmmivit..

?ulorllf"

' Chri&un; ob

maíóx , cum ilam Chrifto tribuit ,

E;eri. ) Pati fcilicet

patet ex num. 3o. ubi z-4ó'o vertit;

falutcm, & exaltationem tum Eccle-

o

fu.

fis , tum fuam.

;

qW

- Quem unxifht.

) Unüione gratig &

unionis hypoftatice ,

C

29: Refpice in. iminas eorum-) Ut eas

compefcas, & a nobis avertas ; aut

n p

Cum gentibus &5 populis Ifrael.) Gen-

n0s CORtra eas armes & robores.

jj COf

tes & populi 1frael fumuntur pro eo-

figmio

dem tanquam Synonyma ; nam in

Servis tti5.) Nobis fervis tuis.

concilio hoc Judzorum, de quo hic

Cum omni fiducia.) ptvà walä'þzga'/ch,

sft fcrmo, non cherfuerunt xgen:iles.

;uda&er ; libere , fortitgr.

568

ACTUUM APOSTOLORUM.

.xgo. In eo quod manum tuam extendas ad fa,ni-tates, & fïgffaï

3

^

& prodigia fieri per nomen fan&i filii tui Jefu,

ftol

4r. Et cum oralfent, motus eft locus, in quo

erant 'COngrä-

bj

gatij & repleti funt omnes

fpiritu fanéto; & lo--cillqeþantura ver-

bum Dei cum fiducia.

L

[

Pa

&p

32. Multitudinis autem cre

d

lentium erat cor unum ,& ani-

ma una: nec quisquam eorum, quase poffidebat , aliquiq fuum

effe dicebat, fed erant illis omnia communia.

.

i teftimonium. re-

5399 Et. vi

rtute magna reddebant Apoftol

hi

furreCtionis

*

Jefu Chrifti.D

5

omini noftri » & ;.gratia magna erat

i

in omnibus 1llis.

egens erat inter illos. Q'üot-

( cà

34. Neque enim quisquam

quot enim poffeffores agrorum, aut domorum erant, venden-

Cuil

tes afferebant pretia eorum, quae vendebant.

itfi

35. Et ponebant ante. pedes Apoftolorum.

D»ivideb'ätulf

huj

i

autem üngulis? prout c;uigue opus erat. .

L:

. 36. Jo-

E

40. Iu eo quod manumy, &c. ) Quafi

"& commuünis vitz. ' Hoc quod dici;

dicat : Dabis nobis fiduciam predi-

miüs patebit ex dicendi

x

fequentis.-

5

s initio ga[?itis

candi, fi predicationem ünoftram ma-

,2

Et virtute magna.) Grgce Jvva-

nu tua juves & confirmes , operando

C2*

4

per nos, ad invocationem Jefu Chri-

pirs id eft, porentia 5 robere, robur

fti , fanitates & figna, quibus fidem

autem hoc,confiftebat tum in.fiducia

3.

tens

nobis.apud auditores concilies.

& audacia predicandi Chri&um; tum

3I- Merns eff. locus im quo erant con-

in patrafxdis miraculis.

gretari. ) 'Terre motus factüs eft, ut

Reddebanr.) Quafi depo

ficuül fibi a.

fignificaretur eorum orationem exau-

Chrifto commiffum ; hoc enim eft,

ditam eíle, & Deum illis adeffe pre-

Inus«

dzó/dsy , ut interpretatur Chr'yfpüo-

fentem. , Deus enim przfentiam fuam

36

$er concuflionemterre non infrequen-

Et gratia magna erat in 0mniäusrirll'is.7)

B&maJ

ter fignificare folet Pfalm. 103. 32

Fideles enim' in. mutua. confuetudine

magnam oftendebant gratiam, bene-

MT

Qui refpicit ter?'am , 6 facit eam tre-

i

;ere.

volentiam & beneficentiam, ut. vide-

pue ,

E£ replets funt 0mnes Spiritu fantto. )

rentur effe fratres ; immo Angeli, &

Cefcat

jam ig Pentecofte Spiritu. fancto re-

gratiarum filii.

Hunc effe fenfum,

patet ex fequentibus.

Saphir

pleti fuerant, fed quafi in habitu,

Quenti

nunc eodem replentur quafi in' actu,

235. Et ponebant anfe pe

des Aþofq;!q.

ut fcilicet in perfecutione loquantur

rum.) Yum ftudio humilitatis & re:

r

verbum Dei cum fiducia. — Videdicta

verentiz erga Apoftolos : tum ut o-

nöm; '

ftenderent opum contemptum, quafi

l) prs

fupra numer. $.

ROIIS (

2. ANec qzi:quam eor

;;m . qua lz:a[ï-

eg non manibus tractande , fed pe-

debar.). Abdicabant enim rerum pro-

dibus calcande effent : tum ut often-

Peribo;

derent fe non tam gratiam facere ,

prietatem & dominium, ex ftudio &

Quenti,

quam recipire ab Aypoftolis.

voto paupelrcatis, &que ,ft'c charitatis

lijj,

P TCNS

n

-

-

P

; .CÀ p UIIV & V.

569

"

ügixa,.

56. . Jofeph —auten'n ,qui cognominätus- eft B'ai*nabas ab

Apo:

ftolis (quod eft interpretatu

*

j

ngrä-

Cyprius genere ,

-

2

m Filius cOnfolartionis )- Leyites,

vendidit eüm

: vet-

37. Cum haberet agrum,

: 4& attul;t/; »pretigzh :

-

Y ani

& pofuiti ante pedes Aþoitolorum.

um

CAPUT V.

-—

m

anniäs, & uxor. Jua Sapbira agro dioenditopretii þa'rtem ]ibi fer-

3 erat

vant ; quod tamen interrogante Petro factum: e[Je negant : quam

Juot-

ob caufam ad verbum Petri uxor pof?. maritum fubita morte . per-

nder

cutitur : multa per. Z4po[Tolos, & maxime per Peteum fiunt fiena ;

ipfique in cufTodia reclufi ab zngelo educuntur, ? rurfum appre-

obatur

benfi non con[entiunt , ut a pradicatione nominis "Chrifli ce[jent. :

Gamalielis eutem confilio cefi dimittuntur , gaudentes quod

l

crmeeans u

pro ChrifHi nomine cadi meruillent, quem continue

-

^

-

x| dici

: qnnum*iam*.

capitis

TIr autem quidám .nofninc Anah

(e JWCCI'

igs; cum Saphira' ilxorg'

Y fua vendidit agrum,

; robut

/ $.. Et fraudavit de pretio agri , confcia üxqre. fua : A&—affe-

L iïdu'cia

ym, tum

rens palftem .?gamdam , ad pedes Apoftol»orumtpc»)fqitl.

m fibi a

Y

gim &

.1302 Di"

lryfpüo'

facultate coniijländï affïi&os & mife-

?

56. 7a/eþb 4ntem , fjc—.) I&u&r; M/cl

»T/73)

arnabsx exemplum commemorat Lu-

ros. lta Alesxander in ejus vita. -

eudint

cas , tum quia de illo crebra in pofte-

Levites. ) Licet eniin Levitz Num.

rum mentio futura eft, tum praci-

I18. 20. vetentur poffidere agrosin Ju-

D be.ne'

pue , ut quafi ex oppofito magis elu-

dza, non tamén extra eaín , immo

ut viae

cefcat gravitas facrilegii Ananie , &

nec in judea , (i ii fint pafcuales

dumtaxat ad alenda pecora,.ut patet

fenfart

Saphire , quod mos n

arra'bïmþ fe-

quenti capite.

*

Num. 35. 9-

Hugo cenfet hunc Bar-

Quod eff iuterpretatum ff

l;us: 'vcanf-o[c:—

nabz agrum fuiffein Cypro; Alexan-

fjonis.) Sic di&us eft, vel quia hoe

der autem in vita

$. Barnabz ; ait

j &

- fuo preclarooblationis exemplo Apo-

eutg fuiffe in Judea. -

um ut 0

ftolis confolationem , ut etiam pau-

u quäll

attulit.

Cyprims genere. ) Jud&i enim poft

f t

peribus

V&l quia eximia

tot captivitates fparfi erant per totum

ut ol

manfuetudine , hilaritate , fuavilo-

orbem, &

ubiquc gentium , domos

quentia, gratia, fanctitate , pollebat

fixerant.

u

| facit r

Cccc

Bibt. gn(n Copmi. Menoch, T. VIl.

a

-

X

[

s 7A cCTUUM APO S'TKO'.L-(»)AR UM

/..:$. Dixit au:em Petrus ad Ananiam, Anania curtentavit fatanas

$

cor tuom, mentirite Spiritui fan&to, & fraudare de pretio agri?

Veh

4. Nonne manens tibi manebat; & venumda:um, in tuaerat

poteflate ? Quare pofuifli in corde tu

L

lare |

e

o hanc rem ? Ngn'-es

viful

mentitus hominibus , fed Deo.

Y

e

V

$. Audiens autem Ananias haec v

Tba, cécidit, & expira-

yit.

Et fattus eft timor magnus fuper omnes , qui audierunt.

trani

lerür

6. Surgentes

fepelierunt. :

!

autelm juvenes amoverunt eum, & efferentes

E

H

- 7. Fa&tum eft autem

omne

quafi horarum 'triür;l ffpa-tiuän ,& gxdr

I2

ipfius, nefci?ns qþod fattum fuyeyat, lnttoiyit.*

-(i

g

X

m

Salof

G*

um.) u'r.ïi[ua * þofq/]ïonem.

Itäque verbis infiftens interpres etiam

17./-1

/lJ.

(2. Frandavir de pretio. ) &yo-

per neutrum reddidit, cum tamen in

. fedn

o'$ioard, id eft , callide furripuit, ab

Latino ager fit mafculini generis.

oculis domini vel heri, clam & per

Dicitur ager venditus, fuiffe in Ana-

fraudem removendo ; hoc enim figni-

niz poteftste, quia pretium illius erat

ficatverbum Grzcum , voo Q to3au.

in ejus poteftate, & quia in ejus po-

"3- Cur tentavtt , 65c, ) id eft, cur

te(i:te erat vendere, aut non vcndere.

permififti te a fatana in hoc peccatum

Duare po[ui/]4 in corde ? ) Quare in

induci yer tentationem ?

animum induxifti hoc facrilegium ad-

fs

Mentiri te Spiritui [antlo,

) ,N'egan:

1nittere ?.

*

^

derst :

'Um*h;

do, & fubtrahendo rem promiffam,

Non e$ mentitus hominibus. ) Tan-

"Intr

& voto obligatam. Fuiffe peccatum

tum, vel precipue, fed etiam Deo ;

hoc facrilegam veti violationem col-

alioqui enim vere Ananias Petro. &

f uf

al ipfg

ligunt hujus loci interpretes ,. & SS.

Apoftolis mentitus fuerat.

pttefa

Patres , partim ex verbis facri cextus

&. Adudtens Ananias hac cverba, ceci-

( ille enim dicictur Deo mentiri , qui

dit. ,*5 expiravit. ) Ad vocem Petri

ler in

$E

quod promifit non fervat ) partim ex

divinitus lethali plaga percuffus. Cen-

inflita pcena ; Petrus enim Anatiam,

fent multi & graves auctores incre-

brej -

& üxorem ejus fubita, publica, & in-

patione Petri Ananiam de. peccato

& o

falutariter doluiffe, & mortem ster-

& ?

fami morte punivit, quale vindi&te

genus non debeturlevi peccato ; fuif-

nam evafiffe, ut etiam ejus uxorem

ttüs p

fet autem peccatum leve, fi nullo ob-

Saphirám , de qua mox.

$ Luc

flrictus voto partem pretii retinuiffet ;

Et fatius efh timor magnus im ommes

9. C

& mendaciuui etiam addidiffet , atfir-

qui audrerunt, ) Ex morte Ananiz

Y0$

mando illud effe totum agri pretium.

intelligentes quantum Deo difplice-

Tegt,

..Neame manen: fibi manebat ? )

ret violati voti facrilegium, quodtamn

a n

Eft Hebraifmus, quafi dicat, omnino

fevere vindicatum viderant.

Yeflro

tuum erat pretium, & liberum erat

6. zffereutes. ) Non folum extra

fed 0C

tibi illud offere, aut,non offerre, vo-

domum, fed etiam extra civitatem ,

tum f

vére , àut 1tion/VOver.

E)cce illud Ec-

ubi cadavera tumulare mos fuit Ju-

i

Ett

clefiz daturum.

N

dzis.

Venundatum.) rpoa9?

?» 'participi-

7. Ne[diems quod fatum fuerat. )

Ottaf

Um re

um neutrüm ) quod refertur ad «r4g.

Quia , ut ait Chryfoüom/l;s r uon.,fji

4

* pro

r

CAPUT V

571

YLs

- 8; Dixitautem ei Petrus : Dic mihi, mulier, fi tantï agrum

Veadldlüïs ? Atilla dixit : etiam tanti

,

agn.

àerat

9. Petrus autem ad eam : Quid utique convenit vobis ten-

0n 65

tare Spiritum Domini ? Ecce.pedgs eorum;

1u1 fepeherunt

virum tuum ad oftium , & efferent te.

xpita

1o0. Confeftim cecidit ante. pedes ejus, & explrawt

In-

TUnlt

trantes autem juvenes invenerunt. illam mortuam ; & extu-

Fentes

lerunt

& fepeherunt ad virum fuum.

11. Et fa£tus e(t timor magnus in univerfa Eccleïia, & in

Uxot

omnes, qui audierunt hzec. -

12. Per manus autem Apofcolorum fiebant. fi igna , & pro-

p

L. dlgxa multain plebe.

Et erant unannmter omnes in pOTthU

A

Salomonls

TEU

.I4. Ceterorum autem nemo audebat fe con;unaere 11115

men um.

EN

fed magmficat eos populus.

1

gCDCI'lS

nAn*

u amo s

iug erat

I4. Ma-

k

jus p

,&ndere

qare n

aufins quz/pmm anmaktrare quad acci-

tum pedum audivit, 3. Reg 14 6.

um ad

derat y adeo. Petrum obfirvabant, & ve-. Nel fpiritu vidit , quemadmodum

vereb;mtm-, zll:q:æ obediebanz,

Elif. 4. Reg. s. 25. vidit Giezi cur-

Tat-

etroivit. ) , Nom vocabat eam Petrus,

rentem poPc Naaman.

a De;

fed expeftabat ,

inquit Oecumenius ,

-

"

W &

ut ipfa dum 'vellet ingrederetur $ data

IO. A virum þmm.

]u xta mari.

tum fuum.

pate/i.efe refrpifeendà, &Y mom tmpua'e;z-

f tett

fer iz gredzendt

IO. Pevr manus Apofo ürMHR. ) Fler

m P«tit

Apoftolos ; opera Apoftolorum.

9. Dixir.) Refpondlt fic enim He-

4z plebe. ) Nam principes fuperbi

$ Cen

; brei' refpondere fumunt pro dicere ,

& increduli non credebant , ideoque

$ tnde

& ordiri fermonem.

diving benignitatis fontem fibi ob-

eccato

$£ £anti? ) Àn tanti ? exprefficPe-

m gtf

Rruebant

N

trus pretii quantitatem, . quam tamen

uxorem

$..Lucas tacuit.

Iu pornw Sa'omonts. ) De qua dl.

&um cap. 3. num. II.

[ [7/1123

9. Cemvenir vabis. ) Convenxtmter

voS.

I3. Neme andebat fe adjungere 7. fs )

Anante

Testare Spirirem. Domini.) Experiri.

-Se iis inferere , fe Apoftolum profi-

jifplice

: Dei notitiam

mihi

communicatam

tei3, aut Apoftolis familiarem, par-

tim metu maciftratuum ,

partim. ex

luodcam

veftro malo, id fanenon intenderant, .

fed: occafioune pattz fraudis confecu-

admiratione & reverentia. Apoftolo-

" extta

tum fuerat.:

rum, quod ad eorum dignitatém &

vlgatcm !

virtutemm fe affurgere poffe diflide-

Ecce. pedes eorgm qui fe /' pel;emnf 65' s.

rent.

fuit )*

Fortafle Petrus audivit fovi:tum pe

dum redeuntium juvenum, ficut Ahi-

Magm/ïmäat e0s paþulm JI Jaudabat,

uetit )

ynti

. as propheta uxoris jeroboam | foni-

celet». abát ,. imagni tac:lebac.

f

372

ACTUUM APOS TOLORUM

14 Magls autem augebatur credentxum in Dommo multitu-

21

do virorum, ac mulierum ,

&d

15. Ita ut in plateas ejicerent lnfirmos

& ponerent in le-

Cum

Ctulis, ac grabatis , ut veniente Petro, falem umbra illius

filiot

2

obumbraret quemquam ilorum, & llberarentur ab infirmita-

tlbus fuis.

]nve

16. Concurrebat autem & multltudo vicinarum cmtatum

21

Jerufalem, afferentes ægros, & vexatosa fpmtlbus 1mmundxs,

ompi

qui curabantur omnes.

aDiett

I7T. Exurgens autem princeps facerdotum.,

& omnes, qm

4

cum illo erant ( quae eft. hzerefis Saducæorum ) repï'etl funt

Upri

zelo.

ls

P

IS. Et m;ecerunt manus in Apoitolos & pofuerunt eos in

"t

cuftodia publica,

quos

19. Angelus autem Domini per no&em aperlens Januas Car-

«tes pt

ceris, & educens eos, dixit.

jf

20. Ite, & 1ítantes loquimini i m templo plebl omnia verba

fie v

vitae huyus.

Y

2I Qu1

Iftetr

g

25

tis n

14. Credentinm im Domino. ) ld eft,

cum fuís, qui fe&a erant Sadduczi ,

credentium Domino , fcxhcet Jefu

perfecuti funt Apoftolos, €o quod

&il

Chriíto.

E

predicarent refarrectionem, quam ipfi,

I5. I» plateas. ) xaT&4 T$ w?xwrs:ag,

bant.

utpote Sadducmi, pertinaciter nega-

per plateas.

Innuit Pontificem fuiffe pari-

Ej;ccrent ) Eferrent, ut eü in Græ-

ter Sadduceum,- ideoque Apoftolis

2l

[40 05 euQSgen.

mdngnatum

Audito.

Grabatis. ) Graba:um eft fpecxes

Zele,) /Emulatione , feu 1nd1gna-

Adve

lecti. fimplicior & vilior, qualis eft

tione:

Tüatun

pauperum & sgrorum geftatilis.

Ig. m cuflodia publica.- J Popularl

l

Cünvo«

Obumbraret quemquam tllarzm, &$c. )

& plebeja, in quam conjiciebantur

f fm

Sunt qui putent urio dumtaxat egroto,

omnis genens fontes, fures, hom.lcx-

(s I

obumbrato, rehquos etiam omnes fa-

dz,

.

Crant,

natos ; additur enim in plurali, & Z5eza-

24. M

rentur, fimplicior tamen,& certior fen-

IQ. 4periem: Jamms tarceris.) Quas

Wpra c

tamen iterum claufit illis edu&is ;

fus eft, quafi dicat , certatim omnes

nam eas claufas mvenerunc mlmürl

Amhg

amblebant inferere fe turbz,

& fu-

magl&ratus num. 22.

Doteran:

bire umbram Petri

quotquot enim

àntmo :

ea tangebantur , fanabantur.

20. lre, & flznres.) Quafi con&cm-

qll&nam

tes in fide, & pradicatione Chrifti.

I7. Qu« efb harefís. Sadduceoram. )

-

D.j

1.

De Sadducais dixi Matth. 3. 7. Sy-

Omnia vtrba vita bujus. ) ldeft,

Téro

?ï!l

rus vertit , Qu eranuz ex detirina Sad-

hujus inftituti rationem , fcxhcec,

d

O hoc

ducAO0TMIL.

Quaü dxcat: 2

Pontifex

Chriftianifmi,

Qs artil

D peq

(

CAPUT V..

573

.lütu-

^ 21. Qui cum audïiï'ent, intraverunt diluculo in templum

& docebant. Adveniensautem princeps facerdotum , & qui

T

cum eo erant, convocaverunt concilium, & omnes feniores

illi

filiorum Ifrael, & miferunt ad carcerem , ut adducerentur.

tüito-

22. Cum autem veniffent miniftri , & aperto carcere non

inveniffent, illos reverfi nuntiaverunt,-

*

m

23. Dicentes: Carcerem quidem . inveni

mus claïifum cum

omni diligentia, & cuftodes ítantes ante januas :

V-agevrientes

mdis,.

us invenimus.

z

autem neminem int

, qui

24. Ut autem au

dierunt hos fermones mag

ifträtüs terfiþli ,

| funt

& princi

pes facerdotum , ambigebant de illis- q,ui'dnam fie-

-ret. -

2

iens autem quidam nuntiavit eis: Quia ec—ceviri,'

eosvyi'n

2$. Adven

quos pofuiftis in carcerem , funt in templo ftantes, &. docen-

; G-

«tes populum.

26. 'Tunc

abiit magi&ratus cum miniftris : & adduxit illos

vema

fine vi; timebant enim populum ne lapidarentur.

w

.

.

27. Et cum adduxiffent illos , ftatuerunt 1n conci

]to. f*Et

interrogavit eos princeps facerdotum.

Ll

Qui

28. Dicens : Pra&cipiendo pracepti

mus voi)is , ne docere-

tis in nomine ifto: & ecce repleftis;Jerufalem do&rina veftra,

(lucal ,

os fanguinem hominis iftius.

;o-quod

-&;vmtisxinduær.e fuper n

m lpüs

| chc;j 3

sst

r n

[fe pari-

QI; Qu cmk audifenz.) Id eft, qui

26 Adduxit illos. ffne vi.) Sibi ti-

audito hoc mandato. .

mens a populo , fi manus violentas

,poRolii

"Adveniens.) NÀ locum concilio de-

injicere tentaffet, qua ratio exprimi-

idignte

ftinatum.

turin facro textu , vel etiam exifti«

Convocaverumt concilium.. )

Svrus

mans eos qui cuftodiam evafiffent ,

nec vinculis invitos teneri poffe. Pa-

opulari

füos focsos && collegas : ld eft , Poxti

rent autem Apoftoli , Evangelice

igbantur

fices- inferiores ,

(qui ei a conüli?s

-

erant,

humilitatis, patientiz , integritatis,

*

i

24. Magiffratus templi.

) Vide di&a

Conftanti exempla prebentes, &

:

E

dientis erga magiftratus.'

.

H

J Qui

fupra cap. 3. n. I.

.

—

ére.non

-Q8. Prectpien

do pracepimus,

T Difes

du

Ambigebant. )

4

&m0p8) , Cap

poterant, non poterant affequi, ideo

te, graviter ; & fevere fub ponism

.

.

mini/ "

animo varia volvebant , cogitantes

gnis precepimus vobis.

| d nomine 1ff2. )

omen Tefu invo-

conm'

quanam ratione hoc factum effet.

cando , & ejus doctrinam diffemi-

De illis quidnam freret.) v( &y «ytvorro

nando.

s

yrifte

qUro quidnam boc ffti vellet: quomo-

]deü,

do hoc factum effet, an fcilicet magi-

Et velit indeceve f'per nos [ngfn'-

cis artibus evafiffent, an vero corru-

zem.) E« vultis nos facere reos inju-

fcilic**i

fte cedis hominis iftius ; dum enima

ptis pecunia carc.eris cuftodibus.

Ua

E

Y

Y

: '57.4 'LACTUUM A;POS,TöLORUM.

$9. Re

f

n

Obedire oportet Deo magis, quam hominibus.

pondens autem Petrus , & Apottoli ; dix/erunt.ï;

Z

*

homii

A

o. Deus patrum noflrorum fufcitavit

sf

Jefum, quem vos -

interemiítis, fufpendentes in ligno.

LI

&

quem

31. Hunc principem , & falvatorem Deus ex

altavitdiextere

Tum.

fua ad danda

funt.,

3

m pæni.tent;am líraeli, . & remiffionem pecca-

3n

/

32.. Et nos

fumus ':t,effe,sf horum Vefbdrüm, & Spiritus f:in-

& at

&us, quem dedit Deus omnibus obedientibus fibi.

Quoic

353. H&ec cum-au

á

fi

P

diffent , diii-"g,cabanturj , & cogitabant **intq'xjf

X

ficere illos.

& fni

autem quida'm"inx concilio. Pharifä*xs, noniine

44. Surgens

at 0p

'Gamaliel , legis: do&tor honorabilis univeríze

y-

'p'i.ebi,.k juffit foras

- fote.

ad breve hoïnin;es fieri.

[1

; 36. An-

[

illam iuüüm-& fanctum j immo Fi-

& remiílionis peccatorum a Deo in

lium Dei facitis ,. fequitur nos reos

Chiiftum credentibus permiffe..-

B

effe violate illius fanctitatis & Dei-

Ef Sp:r:zs f;z)n&us. ) Grece x«i dj

tit hlj

HV&J/J.O& Ot TQ a"orwv, hoc eft, zzf[zper

tatis ;; quare etiam nos in periculum

Gfæ(,'(), ',

adducitis apud Komtnos reriim domi-

antem & Soiitus fantles , quafi dicat :

O fpie

£os, potentes eque ac juftos fcele-

NNon nos tantum teftés fumus , fed

ruim vindices.

& Spiritus fanctus . qui per" nos hoé

. MïtJ

IE]*

'

Homminis iffins-) Jefu Chrifti. .

teftimonium Chrifti intrepide. eloqui-

juberer ;

29. ReJpondens autem Perrus, &5 4po-

tur, fiprisque coufirmat , feipfum,

t Cont

ffoli^y: Etiam Apoftoli refpondiffe di-

etiam alpectabilem -exhibens

:

Pe:f' lin*-l

3* 4

cuntur; quia qux .Petrás dicebat &

guas igneas , (&c.

Nilite

& ipfi nutu « yocibus fubigde cgnär-

Obedientilus ffbg. ) Ber

GAU E

Tütre

mabant..

;

.

chriftiane legis obfervantiam fe illi

Is Pr

:

.tälïï peï

3

nb?;err;;) Lfaias cap. 9 D

fubjicientibus.

l] erroy

vocat Ciriff um , Prineipem . pacis.

EL D;Ff,mäzmmr.) ä*:sw;&bvro,ügni'-

gatls

-CBxaltavit. ): & terra in colum 5, vel,

6. 4

exa/ravit ; id eft, gloriofum reddidit,

ficat autem Oizze/o, & fimplexmeie,

ferra feco, aut diffindo, fed frendo,

& reddit per mitacula ,. & pradica-

& ringo dentibus, ut ii faciunt, qui

Tnperase

tionem noftram; dando ei nominis

. Extt;,

claritatem , & fubjiciendo ei tnultos

irati variis difcerpunsur cogitationi-

bus, & dentibus frendent in eos con-

L

uos paflim ad Ecclefiam adducit:

tra quos Cominoti funt.

cap 0

Dextera fugs. ) Potentia fua.

-^ Cogstabanr.)

I) (

d dandam peuttenttam Ifraeli. ). Ut

! .. ;»/isxsäovfo- , id e & , £om-

It füb ;

r Chriftum & ejus merita adduceret

/;;ltaädnt. '

é

2 Gidm;i'l;fl.' j F

u

üit . hic mnägi&*e-x:

Olephi

Hfraclitas ad penitentiam & falutem,

lo

32. Swmu: teffes borum verbormm. )

fancti Pauli, 'fancti Barnabz , & fan-

ule

Atat

^

Id:eft, harum rerum & myfteriorum,

&i Stephani, qui poftea in. Chriftum

fcilicet Chrifti re(urrectionis , afcen-

delCare

credidit, ejusque fidem publice pro-

feffus. Aeü.. E

*

*

t

fonis & exalcaqunisï, ac P'ænïice:ntjæ

Wt r

-

.c/A PUT V.

3575

35. D*ixitqu'e ad illos: Viri lHíraelitee att

endite :?Obis fuper

"

hominibus iftis, quid a&uri fitis.

.

»

56. Ante hos enim dies extitit T

heodaä-,,. dicens fe 'efïfe ali-

i

quem , cui confenfit numerus virorum circiter quadringento-

ext&ra

rum.: qui occifus eft: & omnes

, qui credebant ei,-'dfiiïïpatli'

Decce

funt , & reda&i ad' nihilum.

47. Poft hunc extitit. Judas

Galilzeus in diebus profcffionis,

5 fän-

& avertit populum pofít fe, & ipfe: periit:

& pmpeg,. qgot- :

quot confenferunt ei, difperfi funt.

*

H

3

d

'intej-

:

8. Et nunc itaque.dico vobis,

ifcedite ab homlmbusühs,

& finite illos :

quoniam fi eft ex hominibus *ponüliuml-,h()c,

*

.

:

omne

autopus, diffolvetur

voras

39. Si vero ex Deo eft, no

n'poteritis diffolvere illud, ne -

forte & Deorepug

N

illi,

nare invgglamini. , Confenferunt au;em

Àr *

l

— À

E

w

2

40. Et

1Deo i

n Ho??i*aäilis univer[a pz"eöi.) Ik pre-

dicens fe effe Rab , vel Rab , id eft,

w;-:.: ;

tio babitus ab umiverfo populo , ut eftin

magnum quemdam doctorem & pro-

: AU 5

, injuper

Grzco, vriki0g wayri r ^ac, nimirum

phetam.

ob fapientiam, & morum gravitatem.

Cui confenfrt .)) Cui adhafit.

( dict:

Jffrt foras ad breve bominés ffert. )

Redatli ad mibilum.) 'Omnibus oc-

us , fe

Id e£, prefidi concilii fuggeffit , ut

cifis, vel diffipatis, quafidicat, idem

o5 ho€

.

accidet huic fefte n

- eoqu-

J

uberet Apoftolos ad bre

i

ve tempus gx-'

E

.

unc fürge'nti ,fi

-

feiplutt,

tra concili:m educt.

a Deo non fit.

38. «trtendite volis,) Quafi di&at:

1 7.f1n diebzes prafejïa/ni:.) cäwäfyga-

Per lit-

Nolite' precipitire fententiam, fed

$9c, id eft defcriprionis , cum fcili-

Gdem &

mature cogitate quid agatis, nefor-

cet exzit editlum a Cafare Mugufto. ut

táffe perturbatione aliqua provecti,

defcriberetur ;mi'ver/m orbis, Luc. 2. 1.

in erroris alicujus

Dicuntur autem dies profeffionis ,

atis.

: fcopulum impinf

1

quia defcriptione illa & folutione cen-

1

)p'fo, ügni-

36. Ante bos enim Zi'ic:.) N'on multis

fus, omnes profitebantur fe Cafaris.-

Jex rl

ab hinc annis, hoceft,

; fub Augufto

fubditos,,

*

| frendoy

Imperatore. :

Auertit populum

pa/f2 fe- ) -Sexäam

Extitit Theodas.)

- Non e(t Theodas

conftituens Galileorum, qui pro li-

jpat » qU

!

[

jtationt"

ille de quo jJofeph. lib. 29. .Antiq.

bertate fua tuehda omne vectigal &,

j COU*

cap. 2. Nam |[ofephi TTheodas fuit

dominiura Czfaris, etiam morte pro-

fub . Claudio. Czfare , nofter autem

pofita, abnuebant,

Vide Jofephum

hic fub Augufto. Fortaíffe "T'heodas

lib. r9//Antiq. cap. T. & lib. 20. cap.

du

Jofephi fuit filius aut nepos Theode

/s :

& lib. 7. de bello Judaico cap. 29.

noftri , qui ejus rebellionem fopitam

]

58- Difcedite ab hominibus iffis, )

4. Id

| m'n iReï

fufcitare, patrisque, vel patrui necem

eít, abftinete ab illis manus.

&hur

vindicare conatus eft.

39- Nem poteritis. ) Quuia non eft

Chrilom

F

concilium aut vis contra Dominum

]

Dictm]& efe aliquem., ) Grzeca ad-

yice p*

dunt uéqay , id eft, smagnum , Syrus,

INec etiam lpf)te:-:igis absque noxa,

s5

í

-

f:

576 ATCTUU'M/ APOSTOLORUM. ;

7 40. Et convocantes-Apoftolos , caefis den'uhtiav"erunt--,'ne

9.

Tüft,

omnino loquerentur in nomine Jefu, & dimiferunt eos.

.41. Et illi quidem ibant gaudentes a confpe&tu concilii ; quo-

Dei,

E

.

;(

niam digni habiti funt pro nomine Jefu contumeliuim pati

42. Omni autem:die non ceffabant, in templo , & circa d

:

(?.

Tnus

moä docentes;9 & evangelizantes Chriftum Jefum.

ÓH

]

CAPUT VI

Stpl

'.äle&io erp;e'm' (Iigcbno

rum, crejcente. indies "c,redent;um numero ;

pun,

&tepbani vebementia cum fignis, €? prodigiis , im quem plurimi in-

Dd

i

£

unt Sfudei : cumque eum mon

poljent comvincere , |

71 s falfts z*kþ'z'bus nituntur opprimere. .. -

/

2. 4

u

Syrus,

N diebus autem illis crefcente numero Jdifcipu.lo;üm-, fa-

KT

"

&um eft murmur Greecorum adverfusHebraeos, eo quod

beat

tü, pl(

defpice»tentur in minifterio quotidiano vidua eorum.

Dire]

rabant |

d.

[

2 L C(;n"

commuy

&ràt tmy

diving voluntati adverfari , quz eft

I. JN diebus iliis. ) Quibus Ap(;doii

DEi, a

fententi4 fequentium. ^ Ne ferze &

- in carcerem miffi funt, & fla

tüt locu

Deo repugnare imventamin.

lis c&ft.

Qmnibus

Con/än/ärunt autem i;'li.) Placuit

Fatum ef PA RY Græcork??i.)

ddef,

Tat s fen

Gamalielis cónfilium, fcilicet ne A-

Judeorum , qui extra Judeam in Gra-

ebamys

poftolos interficerent, ut paulo ante

äriä, h

furentes cogitarant, nu. 23.

on

ciaà nati, aut in ea diu verfati, Grz-

elg ; f

ca ute

c

bantur lingua , & Grecis mori-

^

tamen eorum indignatio ita fubfidit,

bus.

H? mom

quin eos flagellarent, & juberent pr&-

H-iros. ) Qui in

Iüamp,

dicatione Chrifti abftinere.

& ibidem -educati,

Judza ngti erani,

Qui huie

40- Cafís.) Ougarrtc, cum cecidiffent ;

ór5e enim, & excorio & c&

ln miniflerio quottdiano:) Hoc alii

5

do , feu

aliter interpretantur.

Aliqui mini-

Mini/Q

verbero, fignificat.

tim fuer

Ne loquerentur in nomine Jefa.) Ne

fterium active accipiunt, cenfentque

COmmun

Grzcas mulieres ab Hebrzis deputa-

Clebraba

de Jefu predicarent, fcilicet eum re-

tas ad. viliora minifteria

nimioque

furtexifle, & effe S»alv.artorem mun-

labore oppreffas, vel repulfas, quafi

S'pen,

l«

rudiores a miniftrando , ut rarius mi-

Ottium :

ziti fent, Ef-'c. )

: AL ,Qam:-dm digni ba

niftrarent, quam Hebrez. Alii mi-*

M

Eft enim ingens Dei donnm, ut do-

nifterium accipiunt paflive, nimirum

cet Apoftolus ad Philipp. I num. 29.

ro illo-quo neceffaria viduis & egen-

ditat [un

pàáti pro Chrifto.

3. Doyj

tibus dividebantur, quod fcilicetnon

fs

Contumeliam. ) Nerborum injuriam.

ita prompte, aut largiter daretur vi-

) lf)m $

49. Ommni die.) Singulis diebus,

duis Grecorum , ut viduis Hebrzo-

rum, uterque fenfus verus effe poteft,

CircA domos.) -u QxQy . per domes ,

d adni,

d;* 49?20 in doun

mihi tamen fecundus magis arridet,

E

IWL fit

e

CAPUT wVL

877

a. Convocantes autem. duodecim multitudinem. difciþulo-

;tf,* ge

D

rum, dixerunt : Non eft &

Dei, & miniflrare menfis.

quum nos ?dergiintluere? verbum

d

jq |

Atl

..8- Confiderate ergo, fratres, viros ex vob

iiani teffitbonii

feptem , plenos Spiritu fanct

t

u d |

mus fuper hoc opu:.

;

0, & fapientia, quos con&ituæ

:

4. Nos vero orationi, & mini

flerio verbi inflantes erimus.

5. Et placuit fermo coram omni multitudine. | Et elegerunt

Stephanum , virum plenum fide, & Spiritu fan&to, & Philip-

iumari;

pum, & Prochorum 5 & Nicanorem, & Timonem, & Pa

rin) d- -

N

rme-

nam, & Nicolaum , adVïqgm Antioche num.

T

6. Hos

2. 4quum, )*'- Id eft, conveniens..

6d

oóbeundum r&quirebatur interna difpo-

wf

: E

Syrus, 4decezs ;; Grece, dosgcy , id

fitio fanctitatis & prudentis.

cft, placitum, feu tale ut placere de-

R

Quos conflituamus | [uper Bac epus, )

beat.

Miniftrandi facris & profanis men-

Derclimquere verbum De;, & c.- Cu-

1s. Sunt autem ad hoc cofflituti,

rabant prius Ápoftoli difpenfationem

non folum per deputationem , fed

C(;n-

communium .facultatum

,

fed hoc

etiam per facram ordin

st

erat impedimento przdicationi Veibi

Diaconi ta&ti funt.

ationem , qua

N

Dei , cui cum vacare vellent, daba-

5. Elegeraut *P/m'mzm.

J

Populus

| Apoüoll

tur locus querimoniis, quia non fatis

nominavit, & ut loqui folemus, fra-

omnibus profpici de neceffariis pote-

W ]

féntavir Stepbanum, & ceteros ; eos

rat ; fenfus ergo eft : Si nos ut fo-

autem Apoftoli in Diaconos ordina-

i

à) Weh

lebamus diftribueremus viduis necef-

runt, infra num. 6.

n in Og*

faria, nullz, fat fcimus, effent que-

Stephanum , €$c. ) Horum omnium

ati, .Gm;- ; -

rele ; fed cum non . poflimus, majo-

iaconorum nomina Greca funt, un-

cis mll«

ris momenti occupatione diftenti, fub-

de videtur colligi, eos licet genere

ftituamus viros boni teftimónii , &c.

Hebrai effent, patria tamen Grazcos

mi eranty !

qui huic minifterio przficiantur, ut

fuiffe. Eft etiam probabile, Grecos

E

omnts querimonis conquiefcant.

potius ele&os fuiffe,

uam Hebrzos,

Miniffrare menfés.) Menfze hz par

ut magis fatisfleret

Hoc alu

tim fuere facrz, partim profane &

querelis: Graco-

iqui mminl*

communes.

rum, de quibus num. r.

rimo enim hi fideles

" Plenum fíde. ) Fidelitate,

qquæ ';na-

:enfelltque

celebrabant Euchariftiam , deinde

xime erat neceffaria curatori & difpen-

; deputt"

Agapen, id eft convivium commune

simioque

fatori bonorum temporalium. Vel,

omnium fidelium in fignum charitatis,

fide Theologica, qux illo prafertim

fs, qua,.l '

ut Agajes nomen fignificat, & ad

Ecclefiz initio potifiimum commen-

garits i«

utrumque.minifterium de

dabatur, ut fundamentum totius re-

Nlii n

dinati funt Diaconi.

putati'.& or-

niminim

ligionis Chriftiane. Vel fide, id eft,

3. Boni te/f'immii..) Bpnæ famz &

fiducia in Deum, quod neceffaria fub-

;is&Cgen'

fpectatz probitatis.

miniftraret ad tot viduas

cilicetn0?

f

alendos.

Y

paup eres

Plenos Spiriru fanélo.) Neque enim

yetr V -

fatis erat bona exiftimatio & fama,

Et fpiritu [antio.) id eft, donis

, Bebreo

fed ad minifterium tanti momentirite

Spiritus fancti

,' omnjbusque virtuti-

Bibl.cum Com, Menoch. T.Vl

Dd

sarri J

—

!

/

$78- AC;TUU*M»APOSïOLORUM;

M Tlos ftatuerünt-alite con

M

tes impofuerunt eis manus.

fpectum Apö&olorum , & oran-

j

!

qud

7. Et verbum Domini creícebat, & multiplicaba

:

tur mim e-

Ij

dice

rus diícipu'orum in

*

Jerufa

7

lem valde; multa-etiam turba fa-

cerdotum obediebat fidei.

1(

8. Stephanus autem

plenus gratia , & fortitudine faciebat

F

&

prodigia, & figna magna in populo.

liun

.9. Surrexerunt autem quidam de.

fynägbga, qua3e appella-

(

lt

r

tur Libertinorum , & Cirenenfium , & Alexandrinorum,"&

tephano:

I

eovru»m, quierant : Cilicia, & Afia, dif putantes cum S

-

IO. ];t

Tent

s

od as

Tadi

bixs; & gritiis tum gratum facienti-

am fructus meffis anin'ia-rumyilli cxor-

M:

bus, tum gratis da

S

refpondens.

U

charitate & z«elo.,

tis , ac Wpræfekrtim

Multa enim turba [acerdotum.) Com-

vid

Phibppum.) Cujus in cap. g. &2I.

munium & minorum ( hi eaim vocan-

€elebris meniio eft.

&

tur t'rba )

cipum.

non fummorïum. & prin-

Nieo/aum. ) Quem Ireïxæus , ler-

tullianus, f;piphanius, & alii volunt

Obediebat frdei.

) Fidei, & legi Chri-

gj

fuifle auctorem fecte

Nicolaitarum

fli fe fubjiciebat.

hzreticorum , qui dicebant licitam

9. Plemus gratta.) Plenus charifma-

audit

Gallt

€ffe fornicationem. && Vide. Apocal.

tibus , donis fancti Spiritus.

2" n. 1 I S!

Nicolaum tamen ab hac

E: forti;udine.) Ad agendum, pre-

tános

berefi & turpitudine excufant Cle-

dicandam , difputandum & convin-

Ecdl

mens- Alexandrinus, Eufebius, Au-

cendos .Judxos.

]tem ad *fubeunda

Y

guftinus ,& ex recentioribus Baro-

pericula, & inqrr;em, fi fe clzzfec'og

plem

nius, Ribera , & Blafius Viegas , in

Caito.

eum locum Apocalypfis.

Ob ho« du-

O. De fjmagoga. )

. De Svnagogis.

p

batur

biam folus e feptem Diaconis Nic.-

Libertinorum, ) : ld eít, eorum qui

h Ch

laus non eft adfcriptus Sanctorum ca-

prognati erant ex parentibus in fervi-

talogo in Martyrologio,

tutem a Pompejo, aliisque Romam

r gp

vel alio abductis , fed poftea liberta-

Tij v

-dvenam. ) Grmce meocuAvorov, i

fb Profibyrun.

Erat ergo hic Nico-

te donatis.

Hi enim utpote e fervili

II

laus primum gentilis, fed pofteacon-

genere prognati , videntur a ceteris

li,

verfus ad Judaifimum, talis enim Grz-

quafi liberis reje&i , ideoque pecu-

telhgi

ce vocabatur Profelyrus , & Latine

liarem conftituiffe Synagogam. -^

Tnaxim

Jdüend.

Cyrenenffum.) Cyrene, alia erat. in

*0 p

6. Orantes, ) Sub orat

'ivo ne etiam

Syria, alia in Media , alia in. Afri-

DUTN

Cà.

De tertia hic agi videtur , quia

comprehenditur Miffe facrificium ;

Chl'Lü]

"ut ttiam nunc'non nifi in fdcriügio

Cyrenenfes junguntur Alexandrinis ,

Jot.

Di$coni ordinantur.

quí pariter funt Afri.

"m

Ef eorum qui erapt a. Cilicia, ) Qug

dfbatu

Ampofuerunt eis aanus, ) Per facram

z

hodie Caraminia dicitur..

ordinationem.

ün

E£ verbum Dominigre/cebat.) Nam

-Er Affa,) Minori , quz Ciliciz ad-

Apoftoli cura menfarum liberati, im-

jacet-. Habebant. ergo . Jerofolymis

l.

varix nationes fuas di(tiné&tas Syna-

Pïum 1

penfius predicationi operam dabant.

l0ne

gogas, Ut verbum. Dei fua lingua'

ltulo

Ut vero cxefcebalc pr&dicatio, Qc eti-

2

-

t

CKPUTWQ

579

i

O. VEt/nor/x poterant

i

refiftere fapient-iæ, & Sþiritüi, qui lo-

queba:ur.

:

Ine-

d

( Xrs-Tunc

fübmiferunt viros , quxi dicefent, fe audiviffe eum

. fo-

:

dicentem verba blafphemize in Moyfen , & in Deum.

13.. Commoverunt itaque plebem, & feniores, & Scribas 5

ebat

&. concurrentes

*

-

rapuerünt eum , & adduxerunt in

*

;conc1-'

lium,

ella-

13 Et flatuerun

t falfosteftes, qui dicerent: Homo iiïen-ori

N:

ceffat loqui verba adverfus locum fanctum, & legem.

ano ;

14. Audivimus enim eum dicentem : Quoniam Jefus Naza-

»

renus hic deftruet locum iftum, & m

L

utabit tradit;iondes, quas

tradidit nobis Moyfes.

L

S

i or.

I5. Et intuentes eum omnes , q

ui fedebant 1n con

cilio ,

(om-

'ocan*

vid]erunxt faciem ejus, tamquam facienxf .Angeli.

$

prin-

D ddd :

CAPUT.

Chri

-

rifma

audire poffent ; fic. Roms videmus

idem Chriftus evertendam prädixärat,

Gallos, Hifpanos, Germanos , Lafi-

Luc' I9. 44-

p

tanos, &e. peculiares fuz nationi

S

s«

E: l&gem.) Vide dicta n. 11. Perle-

Qv V«

Ecclefias habere,

gem fortalle intelligebant traditiones,

)eimdd

ut colligitur ex fequenti verficulo.

Io. Refüflere fkpicnti.e.) Divine, qüa

«t oc

plenus erat S. Stephanus.

I4. Traditremes.) T& 3937, id'ePc, rt-

Spiritu (antto qui loquebatur.) Imple-

tus ceremonias , eultum Tegefque , &

LP

batur enim in Stephano promiffio il-

inftituta a Moyfe tradita. . SBumma

m qm

la Chrifti , Matth. 1o. 20. Nez eziz

ergo accufationis eft.

Stephanus di-

fervie

vos effiraui loqgusmini , fed SpiritusPa-

xit legem noftram in legem Jefa Chri-

'omar-

fris Vefiri , qui loquitur m "volis.

fti tranfitaraom; Judaifmum in Chri-

tbertie

II. Submiferunt. ) Subornarunt.

ftianifinum, Mofem in Chriftum, qui

f erv lli

1» Moyfeg.) Per Moyfem , vcl in-

eft Dei Filius : ergo blafphcmavitle-

cettrió

telligitur ipfa Moyfis petfona, que

gem noftram &

/eum , davcdo ejus

w

maximi ficbat a Judzais ; vellex ab

divinitatem Jefu Chrifto., quem fci-

eo promulgata , quam docebat Ste-

mus fuiffe merum hominem. Adde-

Em in

phanus abolitam efie a. Jefu, qui erat

bant me:daciter Stephanum dixiff e

Chriftus, F'iliu

jefum deftracturum locum fan&um :

d

S Dei&, & Moyfe ma-

3

cum noón dixerit Stephanus idfafturum

, qii

jor.

d;inis 1

Ertiz Deum.) lnjurium Deo illis vi-

Chriftum, fed gentes juxtaChrifti ?

debatur affirmare Jefum effe Filium

di&ionem , Luc. I9. 44. - .

?ræ-

Dei naturalem.

) Qu£

IS5. Tanquamfaciem Angel;.) Facies

13. Adverfas Ipcum fan&um) 'Tem-

Angcli fignificat eximium quid , au-

ir d

plum intelligunt ; ut apparet ex ever-

gu

;

um , calefte in vultu, quali fpe-

[ohymis

fione per Jefum , dequa fequenti vet-

; Suo

cie & majeftate Angeli apparexe fo-

fieqf'o , aut ctiam civitatem , quum

lent.

Jingi

[

58o

ACTUUM APOSTOLORUM

if

6

CAPUT VII.

qCCO

ab

tepbanus data refpondendz facultate , multa refert de pab?o Dez

ü

T

cum Zdbrabam , ejusque minoribus , de Moyfe, & egre[fone. filio-

nüs,

rum Jlírael ex zäïgypfo, de tabernaculo. teflimonii , & zfemplo per

Salomonem «dificato ; Judaos reprebendens , quod ipfr, &

patres

Ifaac

eorum, Spiritui fan&'g femper re[Hiterint : cum autem diceret. fe ge-

jacok

. Jum a. dextris Dei videre, lapidatur, teflibus ve[ffimenta ad

pedes Sauli deponentibus :

oratque pro -

ptum

x

- lapidantibus.

IO.

dit ei

xit autem princeps facerdotum : Si hsc ita fe habent?

pu,

DI

2. Qui ait :

. Viri fratres ; & patres, audite: Deus glo-

Oi

I

riee apparuit patri noftro Abrahze, cum effet in Mcfopotarma,

prius quam moraretur in Charan,

&t

li

n

aGen.

.5, Et dixit ad illum : 4 Exi de terra tua , & de cognatione

12. 1.

tua , & veni in terram, quam monftravero tibi.

ha

4. Tunc exiit'de terra Chaldaeorum, & habitavit in Charan.

k

Et inde, poftquam mortuus eft pater ejus, transtulitillum in

manif

H

terram iftam , in qua nunc vos habiiatis.

«. Et non dedit illi haereditatem in ea, nec paiTum pedls $

0i

que

fed repromifit dare illi eam in poifefïionem, & femini ejus poft

lpnum ; cum non haberet filium.

—

(1)

m

6. Lo-

&

EU

&inus

Ilmr) Pro. anhæc

Charre , que fuit urbs. Parthorum,

Qlvis ij

2. Viri frrttr?! € patres.) Fra-

fia- in-finibus Mefopotamiz , ver.

nj

ttes vocat (bi «equales, & cosvos.

fus terram Chanaan.

| anni

Patres vero feniores , Pontifices &

[2J

3

Ex£ deterra, €fc. ) Vlde Genef

« AL

Judices , coram quibus caufam fuam

I2. I.

ingo Y

agebac in concilio.

Vgue a

5. Nec palfum pedx; ) In Græco eft,

Dens glarnc) Id eft, gloriofus.

eidY fB.. 0336 5 fignificat autem /me

ä;;

us fen

CIle

Cum effet i» Mefopotamia. ) Mefopo-

veftigium, aut paífum, Intellige Dei

Illlmem

tamia accipitur l«te prout comprehen-

munere , nam pretio emit fpeluncam

Qu hs

dit etiam Chaldegam ;. nam ex Genef.

duplicem .Genef. 23. 9. Deinde non

d l

I2. I. & 11. 31. conftat Abrahamum

pofiedit illam quaft hereditatem, fci-

vocatum & edu&um de Ur Chaldzo-

licet ut vivus eam quafí predium in-

hh

rum.

coleret , fed ut fepulturam , in qua

t&l', &

Charan.) Charan, five Haran, funt

mortuus quiefceret.

Phdragl

U tübro

CAPUT VII

581

6. Lþ&utüs eft autem ei Deus : ? Quia )erit; femen ejus(t) iGen,

acco'ain terra aliena, & (ervituti e

L

r fubjiciegt,, & male tra- 1343-

&abunt eos annis quadringentis ;

)

.ei

*

7. Et gentem, cui fervierint ; ]

udicabo ego , dixit Domi-

fl

p

nus, & poft hsc exibunt ,^& fervient mihi in loco ifto.

d & fic genuit «Gen.

28. cEt dedit illi teftamentum circumcifionis:

Ifaac, & circumcidit eüm die ot£tavo & e Ifaac; Jacob ; &

L7. [9.

qtres

l

acob:; duodecim Patriarchas.

21.24-

1

..9. Et Patriarchee semulantes , /Jo

e üeü-

feph Jendiderunt i.'n'tägy-

ptum , '& erat Deus cum eo:

q- 25-

jo. Et eripuit eum ex omnibus

tribulationibus ejus,

ZQ-QQU

Y

dit ei gratiam , & fapientiam in confpe&tu Pharaonis r

egis /Egy-

26 28.

£ Gen.

ynt?

pti, & con

tituit eum praepofitum fupe? IEgyptum , & fuper

omnem domum fuam.

37-28-

) glo-

ir. Venit autem fames in univerfam JEgyptum, & Chanaan,

amiä,

& tribulatio magna ; & non inveniebant cibos patres noftri.

ti0ne

1. A Cum audiffetautem Jacob etfe frumentum in JEgypto 5 ;Gen.

mifit partes noflros primum:

.

4137

Et in fecundo cognitus e

& ; Gen.

-A3.

ft Tofeph i a fratyjbuS fuis,

arab.

manifeftatum eft Pharaoni genus €jus.

4;2' 2-

TU

14. Mittens autem ]Jofeph accerfivit Jacob patrem fuum $ Ge^-

& omnem cognationem fuam in animabus wfeptuagintaquin- Q x

periis ;

Jgue.

sp

Dddd 4

1$5. Et

im edit. Si.t. legifur.

^ (1) Semen tuim

6. sSemes.) id eft, poft.ii.

Et poff bec exibunt.) De fEgypto in

Lo

Mfccolay) maporxoc ,advena, & pere-

terram Chana:n , quam eis promift.

grinus in terra aliemi , non incola, &

9. Teflamentum circumcifíonis.) Pa-

civis in propria. Vide Genef. 15. 13.

&um five fcdus.

Vide Gen. 17. 10o.

thorurt'

9. /Eizmlann:.) Invidentes.

Adunit quadringentis.) Computantur

æ, vel"

hi anni a nativitate Ifaac, qui natus

Ef erat Dens cum ea.) Educens eum

eft A braham poft 23. annos, hoc eft

e carcere, & ad /Egypti pretect iram

e Genef'

anno vitz ejuscenteíimo. ÍInde etiam

evehens, & omnia quz ab ill» gere-

bantur facundaus , & profperans.

ufque adexitum Hebrzorum ex ZVEgy-

pti fervitute fluxerunt anni 405. pre-

I2. Patres zoffro:.) Filios fuos, ex

sco 6041

cife, qui hic vocantur quadringenti

quibus Ifraelitamm genus omne

pro-

em pt

numero rotundo , omiffis quinque ,

natum eit

li D*

ui hunc numerum excedunt. — Vide

I3. Er s2 fectmdo.) Scilicet adventu

eloncam

1

i&a Exod. 12.

cum iterum rediifíent in AZzyprum.

7- judicabo.)

A&(;ndemnabo à ulcif—

14. Ip animabus [eptueaginra quinque.)

z f*

car , & puniam.

Deus enim occidit

At Genef. cap. 46. 27.' numerantus

gdlüm u

Pharaonem , & exercitum ejus in ma-

tantum 70. vide ibi di&ta , ubi hanc

Y i"lqm

4

:

ri :gbro.

antilogiam conciliavimus,

*

dà ACTUUM A«f*o..,s '/TnO-LO RUM.

40.

)Geh. 14. LEt defcendit Jacob in Zzgyp*um, & m defun&tus eft ipfe,

1

92 &5€C.

46- 5- & patres noftri.

:

.

US

TU

;

, qin

I6, Et translat

1

i funt in 'Siuchem , & pofiti funt in fepul'chrb;

2l

49 3?:

ttivit

zGecn.

nquod emitAbraham pretio argentia filiis Hemor filii Sichem.

;17. Cum autem appropinquaret tempus promiffionis, quam

22

23. 16.

1714 d db

entt

so- 5- confeffus erat Deus Abrahe :

o crevit populus , &.multipli-

Y

& I3: catus eft in JEgypto,

9

7)

[

18. Quoadufc

]ue furrexit alius rex in ZEgypto, qui nonfcie-

. p

*

$ .—xo'

24.32-

bat Jofeph.

2j

Cavit i

ií.7

I9. Hic circumveniens genus no

ftrum , afflixit. patres no-

t

cufho ,

Rrkos s ut*'e)'cpqx—]lerent infantes fuos, ne Vixvificarentur./

25

20. Eo- |

m

| 16. In Sichen.) Sichem five Sichar,

f:n'r, Ephronis patrein fuiffe biaomium,

26.

urbs erat Samarie precipua , de qua

& vocátum fuiffe Seor ; & etiam He-.

Ciliaba

dixi Joan: 4. 5. At ex Genef. 25. 9.

1nor.. Porro Hemor fuit filius Sichem,

* Cetisgl

& 5o. I3.;habemus Abraham, Ifaac

fion illiusfiliusa cujusfiliis Jacob emit

s

& Jacob fepultos effein Hebron. Re-

agrum , fed so longe antiquioris. He-

fpondeo , Abraham, Ifaac & Jacob

mor autem multos habuit filios , in-

Cs "i

ter

fepultos effe in Hebron , duodecim

;

u

uos major & primogenitus vide-

ui nomine cxte-

vero Patriarchas filios Jacob , in Si-

tur

iffe Éphron,

—

chem.

Ita D. Hieron. in Epitaphio

rorum fratrum fep

j

Paulz. Aut certe hi quoque primum

Abrahz.

chr?xm lvendidi;

pata d

17. Promiffionis.) Multipli&andï fe-

: jilleit,

ex /Egypto translati , & fepulti funt

men Abrahz ficut ftellas coli, & fi-

. icerent,

in Sichem, indein Hebron, ut do-

cet Jofephus lib. 2. Antiq. cap. 4. &

cut arenam , quz eft in littore maris.

. Elpgne,

hoc ipfum fignificat hocloco $. Ste-

Confeffus.) Aliqui legunt p'raj?iiu.

E7

In Creco eft , óuoot, juraverat..9y-

Tentor.

phanus , cum fubdit: £* pofrti fumz 1n

20 E

fepulchro quod emit Atbrabam , ütiqne

rus, juramento promi[erat : nofterin

in Hebron, ut patet ex. Genef, 23.

terpres videtur le

giffe in textu Qræco,

drin f

Ip fepslchro quod euit Abvabam pretio

GL 0ÀNUcy1G E.

y

u

Dlofler Iä

argentt a filiis Hemor ffii Sichem.) N ide-

I9. Nen feiebat Tofeph. ) lgnorabat

E]

*

tOdem M

quanta beneficia Jofeph Hebrzus con-

3ütem Q

tur hocrepugnare hiftoriz Gen. c. 23.

16. ubi narratur Abrahamum fepul-

tuliffet /Egypto , ideoque ab Hebrsis

pomus,;

chrum emiffe ab Ephron filioSeor, non

averfus , eos aflligebat.

2. Erj

autem a filiis Hemor filii Sichem, a

IQ. Circumveniens

enus nofl

rum. )

d 'fljptim

xeracoQuo«ueog , falfis & fophifticis

quibus tamen, ut habemus Genef. 33.

Hoc eft quod

Ig. partem agri in Sichem emit Jacob,

rationibus implicans.

non autem Abraham , Refpondeo pri-

Exod. 1. 10. dicebat novus ille .Pha-

lia Dj

mo,: fi pro, emiz Abraham , legatur,

rao : Venite , [aptemter | opprtmanus

atb ji

iemit Tacob , ut nonnulli viri docti le-

euz. Porro hi doli & fraudes Pha.

f

ifn i

gendum putant , qui exiftimant men-

raonis narrantur Exod. cap. 1 fcilicet

UET

dum in textum irrepfiffe , tota fubla-

primo ; quod vectigalibus & labori-

3 &M(

ta eilet ditficultas. Sed cum omuium

bus formandorüm lapidum eos ailli-

Ü t

textuum fides repugnet , alia folutio

xerit.

Secundo, quod obftetricibus

p

8 in do

qgærenda feR:. Dicendum ergo vide-

imnandarit, ut infantes mafculos , m

Sus,

-

1

CAPUT VII.

583

/40. pEodem tempote natus eft M

fes,. & *fuit gratus Deo; ;Exo.

pf

2

2

qui nutritus eft tribus menfibus in

03'

)

mo patris fui. -

Hobr.

2I. Expofito autem illo, fuftulit eum filia Pharaonis,

|chro,

,& nu-

11.23.

chem.

trivit cum fibi in filium,

quam

: 33. Et eruditus eft Moyfes omni fapienti

a Egypäiorum ,&

erat potens in. verbis, & in operibus fuis.

ultipli

Y

A

23. Cum autem impleretur ei quadraginta annorum tem-

pus, afcendit in cor ejus, ut vifitaret fratres fuos filios Ifrael.

onrfciez'

24. q Et cum vidiffet quemdam injuriam patientem, vindi-4Exo.

cavit illum, & fecit ult

C

€5 f0-

ionem:ei, qui injuriam futtinebat, per- ?* 1?-

cuífo /Egyptio.

25. Exiftima

bat autem intelligere fratres, quoniam Deus per

manum ipfius daret (alutem illis5 at illi non intellexerunt. -

26. rSequenti vero die apparuit illis litigantibus; & recon-zExo.

somium,

.

ciliabat eos in pace, dicens

.

ium He-

cetis alterutrum ?

Viri .fratr'es eftis, ut quid no-2 13.

. Sichem,

lcob.emit

4. Qui autem injuriam facieba

t proximo, repulit eum, di-

yris. D

per nos ?

Jios , 1f*

cens : Quis te confcituit principem ; &/judicem fu

ts vide-

38. Num-

inecstee

—

vendidit

partu clam occiderent. Tertio, quod

Afcendit in cor. ejus.) [ncidït'ï illi co-

jufferit , ut jam natos in flumen pro-

gitatio a Deo immiffa,

icandi fe-

jicerent.

Ut vifftaret fratres: faos.) Aï]ïtïbus

Byh & .1.

abelfe, & eorum videre duram fer-

Exponerent.

) Scilicet. o&cidendos-. :

,"Ne vivificarentur.) Ne vivi fel-',va-

;

vitutem mole(tüfimuin erat.

p

rentur.

O5. Exiflimabat autem ,. €fc. ) Cum

yertt. 9*

20. Et fuit gr;ztuv: Dto. ) Grecuüm

tantus effet vir. a Deo admirabili illa

ratione fervatus ab aquis , & infigni

dcti0g figuificat eegazrem , ut. vertit

u6

nofter Interpres, £xod. cap. 2. 2. de

ila vindi&a ,-animi & etiam corpo-

eodem Moyfe fermonem faciens. Hic

ris fortitudinem , & zelum falutis

Jroorbit

autem ponituf pro sUy4eic, aut Y« eitióy

populi fui oftendiffet.

At HlLi nots intellexerunt.) Q uafi dicat,.

prgus o

gratus , jucundus.

p Hebrets

22. Ernuditus eff Moyfes emzi (apientia

duri & pervicaces , quod perpetuum

4Egyptiorum.) Scriptura inE-xodo hujus

eft gentis hujus vitium.

) 7u

erüditionis non meminit , fed folum

26. Sequeuti vero die , &c. ) Hanc

hiftoriam explicavimus lExod. 2 II.

m

tradit Exod. cap. 2. 10. adoptatum

; et qu

a filia Pharaonis , fatisinnuens regiam

29. Ipverboiffo.) Ad verbum iftud,

1 lue Ph&'

artibus liberalibus educationem.

quia videbat propalatam eife fuam

M;,UW

Porens im verbis ,6$c.) Sapiens & ef-

C&dem , quam putabat occultam.

ii

; Phe

O. Er expletis , 6c.) Hanc hifto-

d

ficax in verbis & operibus fuis.

Í [c[ o

23. Quadraginta. annorum zemapus.)

riam explicavimus. Exod. 5.'vide ibi

& Jahort

Quo teimnpore

perfeveravit

Mov-

di&a.

eos tB

fes in domo regia , tanquam filius re-

35- Quem negav?mnf.) Q iem agno-

yfte

mclbus

gius.

fcere noluerunt liberatorem p?puli fui,

ll[culos )

MX

X

586

Alc'TU;UXM'AP.OSTOL'ORUM./

/48. Numquid interficere me tu vis, quemadmodum inter-

^*

3

fecifü heri /£gyptium t

x

«

& ave

40

29. Fugit autem Moy

fes in 'verbxo ifto ; &'þ fa&tus-eft yald,vfena'

interra Madian, ubi generavit filios duos.

.

f05

rExo

. 30

exp

letis annis quadraginta , r apparuit 1

feimu:

^ 0

s

lli in"ägxferto

montis

ina Ange

lus in igne flammee rubi.

^

*5r. Moyfes autem videns, admiratus eft vi

fum, & äccedäd-

1tiam f

j

te illo , ut confideraret, fatta eft ad eum Vox Domini , di-

.

cens :

Cxli ,

2. Ego fu

m Deus patrum tuorum-, Deus Abraham,.Däus

vidim.

lfaac , & Deus Jacob. "Tremefattus autem Moyfes , non au-

t, d

debat confiderare.

4

33. Dixit autem illi Dominus : Solve calceamentum pedum

ftie

tuorum , locus enim, in quo ftas, terra fan&ta eft.

feram:

34. Videns vidi afflitionem populi mei, qui eft in ZEgypto,

d

& gemicum eorum audivi, & defcendi liberare eos, Et nunc

deferto

veni, & mittam te in /Egyptum.

faceret

5;$. Hunc Moyfen , quem negaverunt ,

dicentes : Quis te

conítituit principem , & judicem? hunc Deus principem , &

n

redemptorem mifit cum manu Angeli, qui apparuit ilii 1n

3» 4

rubo.

pun.) d

;Exo.

36. s Hic eduxit illos facien

s prodigia, & figna in terra K-

& illi ;

AT. gt

gypti, & in rubro mari, & in deferto annis quadraginta.

4 J

Ío.lf

47. Hic eft Moyfes , qui dixit filiis Ifrael : : Prophetam fu-

Cltàverin

fcitabit vobis Deus de fratribus

Yiia apj

& 14

'V?fþ'is , tamquam me ipfum

^ Q

z Deu.

audietis.

N

àverti f«

18 15.

38. « Hic eft, qui fu

it in Ecclefia in folitiidine cum A-nïge-

u xo.

aCye n

I9. 3:

lo, qui loquebatur ei in monte Sina, & cum

patriþus no—fih'isl:x

quens, 1

qgi accepit verba vitae dare nobis.

dirp; "

QUE

sst

39. Cui -

T0 pofi

Eu

lye

y nim

Cum mant. ngeli.)

Id '8& $

deos potius adversantes Chr;Rö, ad-

num & ductum Angeli.

pgr ma-

verfari quoque Moyfi , Chrifti pte-

.& Bratia-

37. Qui dixir.)

eut cap. IS. I $.

nuutio,

n Denam

Pecmgrm

Prophetem [u[citabir ,. €$c.) ld eft,

38 Hic eff qui f:;it im Ecclefía , 8 c.)

llifig, l

Jefum Chriftum.

Hic eft fcopus di-

ld eff, in populi fidelis cetu & con-

QUg phr

&orum de Moyfe a S.Stephano, ni-

gregatione, cui ipfe praerat.

Cüntur

mirum ut oftendat Moyfem prophe-

Ver&a vita.) Decalogum , aliafque

hi HM

talle de Chrifto , ac proinde de fe non

Dei leges , quarum obfervatione ad

übi hllnc

adverfari Moyfi , fed potius confen-

vitam beatam & a&ternam in cælisþin-f

tire , dum Chriftum. przdicat : Ju-

PlicaVimm

g?:edimur.

j Bü[x Ckm

)

(CAPUT VIL-

gb

!

inter-

o

39. Cui noluerunt 'obe-dire patres no

ftri : fed repulerunt,

& averfi funt cordibus fuis in /Egyptum 5

d

x

lvena

40. Dicentes ad Aaron: y Fac nobis deos, qui praece

d änt JEXO,

nos.: Moyfes enim hic; q

ï&fe'rto

ui eduxit nos de terra VEgypti, ne- 32 1-

fcimus, quid fat&tum fit ei.

*

* 41. Et vitulum fecerunt i

n diebus illis, &' obtulerunt ho-

*

cede'ri-,

ftiam fimfllachro, & leetabantur in operibus manuum fuarum.

42. Convertit autem Deus, & tradidit eos fervire militiae

Coeli , ficut' fcriprum elt in Libro Prophetarum : ? Nunquid z A.

, Dus

victimas, & hoftias obtulift

3

mos

j

is mihi Lannis quadraginta in defer--

3:,25.

;qn i- -

to , domus Iírael? -

i

43. Et fufcepiftis taberna

culum Molbäh, & fidus Dei ve-

pedim

firi Rempham , figuras , quas fec

R

*

iftis , adorare eas. Ettrans--

feram vos trans Babylonem.

p

44. Tabernaculum teft

imonii fuit cum patsribus*' no&ris.in

t u

deferto , ficut difpofuit illis Deus, a loquens ad Mo

Lj

yfen, ut "s

.

faceretillud fecundum formám , quam viderat.

Quis te

dqes

4

4f* Quöd—

em. Y

39- 4verff /;mtl cordibus fuis 1n £gy-

4

3. 'Tr4m) BAäy/akem.) Loco tamen

;3]]i LE B

prem.) [Egypti defflerio fla

:

grgntes;

citato Amos habetur , :/ass Dama-

& illuc redire volentes.

Jewm. Refpondet D. Hieronymus ,

aE

: 4I. Et latabantur in optribus manu«

& alii , Stephanum magis ad fenten-

d.

um Juarum.) Circa idolum quod ex-

tiam , quamad verba refpexiffe ; nam

citaverant cantántes ,

j

p !

*

faltanges , COB-

eadem captiyitate, qua ducti funt

vivia agitantes.

Ifraelite trans Damafcum in Affyrios,

e 1pfüm :

42. Convertst autem Deus. ) ,zfrgsxþæ

collocati etiam funt trans Babylo-

avertit fe ab eis Deus. Poteft etiam

nem in civitatibus Mediz & Perfi.

active intelligi, ficut & verbum fe-

dis. Vide4. Reg. 17.6. &

; Ae 1

quens , £radidir:fic Pfalm. I04. 25.

]ofephum

habemus : Cemverrit cor eorum ut a&«

lib. 9. Antiq, cap. ultimg.

ib

dirent populum ejus. 5 & fenfus erit ,

44« Tabernaculum teflimonit.) Id eft,

Deum convertiife , & 'tradidiffe eos

fcderis.

-Dicitur teftimonii ,

uia

non pofitive impellendo , fed permif-

continebat arcam, in qua erant tabu-

j CUI

ive , nimirum deferendo eos fua ope

le le

is. que vocatur teftimonium,

j

:brl[b,

"

& gratia, & occafiones objiciendo

quia

udzis teftabatur voluntatemDei,

inpenam rebellionis & precedentium

uid fcilicet eis przci

peret ; quidque

yiti 9

peccatorum.

ab eis exigeret. Deus.

Militie celi.) Soli. Luns & aftis,

defts (

Difpo[uit. ) OimTa£t, 0rdi7;4vit.

2

qus phrafi fcripturg militia coli di-

cuntur.

Secundwm. formam quam . viderat. )

In li£ro Pra;l:fta?ur)),) Amos 5. 25.

Deus enim ideam tabernaculi Moyfi

. gf

ubi hunc & fe

'

quentem verficu-lqm ex-

oftendit in monte- Sina.

rationt P

plicavimus.

3

4o.

: Exod.r 25.

u

iab

4.8;'61. cum Cor, Meze

Zïho * z; ü!.' 11

Eeee

"i

z

-

586

»ACTUUM APOSTOLORUM

bof

45. b Quod & induxerunt ,

fufcipientes patres noftri cum

5. 14. Jefu in pofleffionem G entlum, quas expulit Deus a fac1e pa—

E

Hebr. trum noftrorum , usque in. diebus David,

us

9.

46. c Qui invenit gratiam ante Deum, d& petut, ut mve-

5/

cI.Re.

cufl

16.13.

niret tabernaculum Deo Jacob.

d Pfu

41. eSalomon autem sedificavit illi domum

5

48. fSed non Excelfus in manufa&tis habitat, frcut Prophe-

fui

e 3Re ta

1C1t :

Sl

I*

CCl

.IPar.

49« € Cælum mihi fedes eft: terra autem fcabellum pedum

1

: meorum. Quam domum sdificabitis mihi, dicit 'Dommus7

Ea

tem

flntr aut quis locus requietionis meze eft ?

PLAVARFRINSSOTISENNSRNIOSVSUENS TLTA

17.12.

$0. Nonne manus mea fecit haec omnia ?

i

gíai.

$1. Dura cerv1ce., & incircumcifis cordibus & auribus,

RS, ;

' I* vos femper Spiritui fan&o reflfhtls, ficut patres veiï:rl, ita &

f

.NOS..

d

C ug

Yoci

$2 Quem

PEES Sd

4; Induxerwzt) In terram promxf-

Sicut Propheta diciz. ) lfaias cap. 66

inTll? A

ubi feq'üentem verüculum exphca-

Sufcipientes.) ä*:aä*äalusvo:, fubeun-

v1mus.

3

W Àn

te? onus illud facrum , & per vices

51- Dura cervice.) Id eft; durl, cer-

perfon

portantes, hocenim mihi fignificare

vicofi, inflexibiles , & pervicaces in

Tügnte

. videtur Grecum JizAyc9a,,

refiftendo Chrifto & Evanzelio.

pt 6

Cun 7efil ) Cum jofae.

Incireumcifts cordibus 69 auribus,) Re-

Ym (

U/que in diebus Davi4.) U(que ad

belles & obftinati ,

ui cor & aures

(t

tempora David , nam poftea Salo-

infidclitatis pelle obductas habetis , ut

L

mon templum zdificavit.

credere non poffitis, quia illam cir-

—

gOte D

46. 9« ul Imoenit eratiam ante Demn «)

cumcidere & auferre non vultis,

Càp, 3

77

Qui gratus fuit Deo , &ab illo di-

lectus.

L

Sicut patres vef]ri-) De quibus vere

David Pfalm. 27. 8. se ffane ffcur pa-

Ef petiit ur inveniret taäermzczlum ;

freseorum generatioprava G. exafperans,

D

u)

. &c.) Id eft, ubi cabernaculum col-

generatio, qu& non dirextt cor. fsmm E&

3

, locaretur , 'feu templum ædxücaretur,

non cff creditus cum Deo fpiritus ejus. —

]uxta illud- Pfal. 131. 2. 5/ izfrojero

&a) P

an tabernacul'um domus mea , €E$c. donec

Et ecciderunt cos.) Nam lfaias fer-

Cltatus

ra fectus eft; jeremlas lapld atus, alii.

lefhs p:

inveniam lecum Domino , f5 tabermacu-

aliter interempti. .

?

Vidtf j

lum Deo Jaces.

tém

47- Domum.) Templum

7u/?4 ) Chrifti-

Prodstores &i honicida. ) Quia per Iu-

augu

i

9. Sed zon excelfus im manufatiis ba-

Deus tamen non

Ietür &

bitar.) Quafi dicat :

dam eum prudidnüxs » ejufque prodi-

E

eget domibus fabrorum manibus zdi-

tioni confenfiflis , immo eam pecu-

li

$ nae

ficams

Notat Stephanus Judxos ,

nia emiftis.

Rurfum prodidiftis cum

ui Deum templo fuo delecari , &

Pilato; poüulances, ut crucifigere-

tioft, g

tur.

UX Cun

quaf i illi affixum putabanc

/

Dapup o

587

Q

- ga. Qu'em' Prophetarum non funt perfecutil patfes veftri?

wpa

Et occiderunt eos, qui praenuntiabant de adven

tu . Jutti, cu-

jus vos nunc proditores, & homicidze fuiftis.

»

tye-

95. Qui accepiftis legem in difpofiti

one Agge

cuftodiftis.

lgru'm, &non

3

4-

udientes autem hzc diffecaba

flridebant den:ibus in eum :

*

ntur' cqä-xibgs fuis$ &

piie

$5. Cum autem effet plenus Spiritu

fan&o , intendens in

du

colum , vidit gloriam Dei, & Jefum ftantem a dextris Dei.

Is

Et ait: Ecce video coelos

tem a dextris Dei.

.avpe'i'f:os ? & filium hominis:fta-r;-

A

$6. Exclamantes autem vode magha continuerunt aurEsfu-

*

as, & impetum fecerunt unanimiter in eum.

]bus;

i&

.. $1. Et ejicientes eum extra civitatem lapjdabani:,ï& teftes

depofuerunt veftimenta fu

ii

a fejcu'sü pedþä ïadolefcentuis,, qui

Em

vocabatur Sgulps.«'

*Eeeelz

p—"

SS-x Et .

ap

53 In.difpofitione Angelorum.). Ope-

-ejus apudPatrem, aucquafi Säderdos

erplict

ra Angelorum. Angelus enim Dei

primam illam victimam eidem offe-

i, CT

perfonam fuftinens legem dedit in

rens ; aut quafi Agonotheta bravium

cacts uU

mgnte Sina ; & illam fervari przce-

Ccleftisglorie oftendens, ftadium mar-

1to.

pit. Greca vox diraq , difpofitio-

tyrii decurrere paranti.,

nem, ordinationem, przceptum figni-

4 dextris Dei. ) Honeftiffimo enim

wuj ) RC

ficat.

& auts

loco apud Regem , quem multi cir-

,thiS ,J

54- Diffecabantur cordibus.) lra,an-

cumfiftunt , ille eft a dextris.

Uam Eir'

gore , indignatione. Vide di&a fupra

Celostapertos.) VXel vidi quafi hia-

cap. 5.

.

tum ccli , & in illo Chriftum fe vi-

thiSo

Strideban

t .demiäm.) Ut rabidi ca-

us vett

nes ringebant , & figno illo externo

fibiliter exhibentem ; vel oculus ejus

, fun p

internum furorem prodebant.

per Deéi concurfum fupernaturalem

elevatus , ceclos omnes quafi paten-

VZ Pcmz!s

(.58. Cum anurem effet plenus Spiritu fan-

tes penetravit, & porre&us fuituf-

þwfl

&o.) Per novum gratiz illapfum ex-

quead cclam empyreum

citatus ad defiderium martyrii & co-

dit, Jefum ftantem.

» ibique vi-

leftis patrie. -

(aid fet

-^ Vidit gloriam Dei.) Id eft , clarita-

S6. Coutinuerunt aures u)::.) Ma-

duus, r l

nuum obje&tu obturaverünt; nam ut

tem quandam corporalem eximiam &

auguíftam , que Dei prefentiam tefta-

ait Ecclefiafticus cap. 27. 15. /eguela

retur & przfeferret.-

multum jurass ( multo magis blafphe-

mapeïlu

Et Jefum flantem. )

Hic- enim eft

mans) Zerripilationem capiti ffatuet ;

g p

firus naturalis corporis valentis & glo-

& irrevere(zfifz ipfiws obturatio AHT H

riofi. Stabat etiam qua(i miles, aut

57- Ejictentes extra crvitatem. ) Ne

ldlms cu

dux cum Stephano, & pro Stepha-

videlicet

»ollueretur ciyitas noxio fan-

;ucxfïgefc

V

noqpugnatu.nis ; aut quafi Advocatus

guine.

ide lqgem Fev?t 24. I4L

X

N

E

598 '-ACT UUM A*P OSTO Lj;;"iaüm, ;

. .$8. Et lapidabant Stephanum in?ocantäin

2

2.

x

& dicentem : .

Domine Jefu, fufcipe fpiritum meum.

j

?

)

! pl;m

. $9. Pofitis autem genibus, clamavit voc

e magna, dicens:

30

Domine ne ftatuas illis hoc peccatum. .Et cum hoc dixiffet,

: &:tr

obdorrivit

?

j

ejus.

in Doming, Saulus autem erat confeniens neci

&

tes J

CAPUT VIII.

e

d

n perfecutione difberguttur. omnes prater. Apoffolos , Saulo .?la'-»» !

6

vellante Ecclefiam : .Pbilippus plurimos in' Samaria comvertit ,

N ) tur ,

€ in bis Simonem magum baptizat : wi[f; ab AApoftolis Petrus &

bt

Sfoannes , oratione, ac manuum impofitione impetrant credentibus -

u

Samaritanis Spiritum [an&um : Simon: antem volens Spiritus [an-

Toanti

$1

CH dationem pecunia. emere , .dure a Petro corripitur : Philippus

|

ab zángelo mittitur ad. Eunuchbum, quem ubi credentem

, &i

.

dutem

ritu raptus de

i

bqpt?zaþt , 4 Spi

fe?rtur jn

s

mlgm

zozfum.

fhàgn

A€ta eft autem in illa die perfecutio magna in Edclefï'a',

quae erat Jerofolymis, & omnes difperfi funt

[

Oa

pi:xj re-

X

Trate;

gionesllgclææ,* & ?angariæ , praeter Apoftolos.

go Cur. w

pmte«

las

P d

l'ofOIVm

f fn

L.ïjajidaäan-z*.)ï In v.:sllä Jofaphat, qux .;nol'te quis clamet , ut miraculþm fuit

3«|

&àm a [

inter montem Oliveti

L & | e'rufglem

in Chrifto-quod expirans clamavit :

TWarentur

interjacet.

.

Paser in manus tias commendo [piritum

Depo[uerunt veffimen

m]äm.) Sdiiicqc

7TRCZEAR

:

ts

extima , qualia funt pallia, ut expe-

2 n

ANe ffatuas 1llis boe pescatum.) Yd eft,

C 7!0'/4;[

ditius lapides jacularentur,

ne eos punias ob hoc - peccatum, ne

LUPT

"Adolefcentis. ) Tuvenis, hocenim fi-

/ita illis imputes' hoc . peccatum , ut

llimi co,

gnificat vox ytayís,

€os propterea «ternz damnationi ad-

m!s COm .

Qui vecabatur. $aulns. ) Et i)ofïea?

dicas,

mutato nomine dictus eft Paulus Apo-

lus MUET

1n Domino.) Id eft , in,,Dblnidi" 6-

illpd abli

ftolus. Hic indigne ferebat Stephanüm

| de , gratia & finu. . Ufurpare potuit

eittte.|

cognatum, & condifcipulum fuum a fe,

illud Pfalmi: Im.pace z. Mipfum dor-

Vi f

fuaque lege , & fchola defeciffe.

gtoit

$0. Pofitis gevibus.) Ut genuflexio-

miam EJ' rtqwlq/ï*am.x Pfalm. 4 9.

ne oftenderet fummani curam & ze-

I FN illo die.) In illo tempore.

P /llhaw

lum falutis lapidatorum fuorum.

Omnes fideles.) .Qui erant de Ec- -

närum

$

Clamavit voct magna. ) (Quantum

clefia , eos intellige , qui facile eos -

TQuenei

vires illo articulo deficientes férebant;

fugere potuerunt; nam alioslatebras -

Dem

nam cum hac.voce.expirayit, & alio-

uxfiviffe , &

qui fpeciem habet miraculi quod in

credendum eft.

ilis fibi ccgp-fuluiü'c«

-

) amnu

K

P"feqmb

Lt I RNENA

N

N

CAPUT VIlI

589

Bm'

2. Curaverum autem Stephanum viri tlmoratl, & fecerunt

plantctum magnum fuper eum.

ens :

4. Saulus autem devaftabat.Ecclefiam, per domos xntrans,

ffei

& trahens viros, ac mulieres, tradebat in cuítodiam,

d

4. lgitur, qui dlfperü erant, pertranübant, evangel'zan-

tes verbum Dei.

. Philippus autem defcendens in c1v1tatem Samarlæ præ-

dlcabat ilis Chriftum. ,

hd

iil

- 6. Intendebant autem turbae his, quae aPhlhppo dlceban-

tur, unanimiter audientes, & vxdentes figna, qnae facie-

uc

bat.

Vibit

7. Multienim eorum, qui. liabebant fpmtus 1mmundos, cla-

;j

fpantes voce magna exibant.

8. Multi autem paralytici, & claudi curatl funt.

lifur

Vir

:9.'Fattüm eft erga gaudium magnum in illa civitate.

autem quidam ; nomine Simon , qui ante fuerat in civitate

magnus , feducens gentem Samarie, dicens fe eife aliquem

magnum.

Á

CUI

lefía,

Eeee: 3

er te

Prater Apaj?o!os J Dei enim confilio,

4 Pertr.m/' 547::) byrus, perlz/ird-

& protectione manferunt A poftoli Je-

bant regionem ,

eragmbant

oUf«

rofolymis , ut inibi Ecclefiaminchoa-

5. Pätl:ppm

) bi

laàconus, CUJUS meit-

tam fundarent & firmarent , ne Judæx

tio fupra c.

E

eam a fe difperfam &evermm crimi-

Defcmdm: )

ïerufalem enim altiori

jdlm foit

narentur , fed potius jpfa ibidem fy-

erat fitu quam Samaria,

Lamm:

nagogz fuccederet, eamque fepeliret.

In czvtmtem Samarig.) In Samarlam

Aomwl

Q. Cwravermn? anutem Stepbanum. )

civitatem , quaz erat Mccropohs pro-

awsnop.:o*ccv » &UA , vel þ'zrtter curave-

vincix Samarlæ

)Id u

yunt , ürrmfïcatur virostimoratos una-

tum, T*

xiimi. confenfu , collatifque operis fu-

6. Iprendebant. ) Non tantüm au-

m »

diendo , fed & credendo.

nus compofuiffe & curafle. Porrotu-

9. Fatlum eft gandium magrmm, Efa)

riont ae*

nus curare, aut corpus defuncti, eft

illud abluere ; ungere, componere,

Et propter. beneficium curationum,

gtl 6

efferre , fepelire , jufta perfolvere.

& maxune propter Umen Eyanrrc-

Virs timorati.) su?x,c/Ee:g, pii, rel-

lu

1

al-e 0€mt

9. Qu ante fuerdt.)-gE, etiamnum

j

joir

giofi.

erat , ut mox patebit ,

fe ?

exterius

R?

Plantium magnum.) Lacrymns pro-

fecutifunt, funebrem pompam ador-

fimulabat velle fe ad Gdehum ccecum

por

7

narunt , & exequias magna fidelium

ad)un gere.

icE

i

frequentia celebrarunt:

Magus-) uacysdan ,NIarncam artem

ficle QF

3. Devaflabat Ecclefram.)) f?w/uvu-

exercens & profitens.

y Lb

ró damnum inferebat Ecclefiz, illam

Seducens.) Suis mcancatwmbus &

afolo

perfequebatur.

praftigiis.

ZA

-

z

-

£

$o ACTUUM APOSTOLORUM.

1o. Cui aufcultabant omnes , a minimo usque ad maxi-

n

mum,. dicentes : Hic eft virtus Dei ; quae vocatnr magna.

Spini

Ir. Attendeba

n

1$.

nmiagiis fuis dementaffet eos.

t autemeum , propter qud mult-o tfe'mp*oi"lä

:

fiUs /

I2. Cum vero credidiífen

t Philippo evangelizanti deregno

Tijam.

Dei, in nomine Jefu Chrifti baptizabantur viri, ac mulieres.

n

I3. Tunc Simon & ipfe credidit, & cum baptizatus effet ,

que

Videns etiam figna

quten

adhaerebat Philippo.

,& )v-irt*utes— ma.xi-;

mas fieri , ftupens admirabatur.

20

Dei e

14. Cum autem audiffent Apoftoli , qui erant Jerofoly'mis',;

quod recepiffet Samaria verbum

.

2l.

Dei , miferunt ad eps.Pc-

trum, & Joannem.

*

.

tUum

I$g. Qui cum veni

2

ffent ? orayefünt pro ipüs? ut accipe'r,ent

Spiritum fan&tum :

.

.

um

16. Nondum enim in quemq

uam illorum venerat

)

; fed ba-

3.4

Vide

0.4

pti-zgti tantgm erant in nomine D'o(nriini4 Jefu.

-

m 'Tunc

4

tead

ät dicens fe e[ä- aliquem magkun?. )

dentibus defereretur , tum ut pote-

Yiflis,

Prophetam . vel Angelum , vel Se-

ftatem loquendi variislinguis ,

fa-

mideum , imo Deum & Dei Filium.

ciendi miracula acciperet,. ficut vide-

i

Io. Cui au[cultabant.) & meootixov ,

bat eam accepiffe Philippum & fide-

autem er

quem audiebant, cui operam dabant.

les in baptifmo..

— Hic eff virtus Dei , qu& 'vocatur. zma-

I4. Miferunt. ad eos Perrnm U 704»-

fant iyi

D. T

gna. )| STog c) OVyagug 78 0:S j ue-

zem.) Mittitur hic] Petrus non tan;

tlh) (X

&A0 , bic eff potentia, Dei illa magna,

quam minor cui jubeatur ; fed ut ca-

Onürma

uafi dicant , Simon eft Dei potentia,

put , &,fuperior, quirogatur ;ut hoc

non qualis , fed maxima, & maxime

iter ad Dei gloriam & Ecclefiz pro-

20 Peq

fublimis.

*

;

pagationem fufcipiat.

Mittitur au-

Honem

II. Atzendebhlant autem eum

féris, o

. ) Weo-

tem potius Petrus quam alius;, tum

Acrilegi

c'&ixo? 9? a)ro, aufcultabant, operam

ut quafi paftor Ecclefiz , in eam gen-

dabant; & credebant ei.

.

tem exteram recipiat , tum ut quafi

3gils m

Propter

caput omnium , Samaritas uniat Ju-

Ortatu h

uod.

guag.) Eo quod , propterea

4;:

dzis , a quibus ante implacabili fchif-

-Dementaffet. ) & mente alienaffet.

mate diflidebant.

I2. Evangelizauti de r&gno Desz. )

I5. Oraverunzt pro s2/£s.) Ut fcilicet

ert VO

Pradicanti , & docenti que ad Ec-

ipfi, congrue fe difponerent ad Sacra-

OQutm il

Wt vifih

clefiam fpectant m

E

litantem & trium-

mentum Confirmationis, utque! fuper

fi Um,

phantem.:

eos vifibiliter defcenderet S

Piritus

In nomine Je[sm (.aniylz'. )

B.aptifmo

fanctus.

Palït'n

a Chrifto inftituto , in quo inter ce-

Y16. I quemquam illaräm venerat. )

QI NOR

teras perfonas divinas invocatur no-

ex-

».

""Mz,

j» €mimemTGmÓG , nom erat illapfus,

"lone

men F'ilii Dei Jefu. Chrifti.

fcilicet per vifibile fignum.

I3. Credidit.) Simulavit fe credere

'Sed &aptizati tantum erant in nomi-

9 & di

dttg

* QUi

tum ne a fuis difcipulis Philippo cre-

"t quizzi Je-) anfi dicaft. s NO!)

Süterend

(

CAPUT VIII

591

/

aXl

17 Tunc 1mponebant manus fuper illos , & acc1p1ebant

,

"CR

Spiritum fan&tum.

ipore

18. Cum vidiflet autem Slmon , quia per Impoütlonem ma-

Í

nus Apo&olorum daretur Spmtus fan&us, obtuht eis pecu-

Tegno

niam.

lleres,

I9. Dicens : Date & mihi hanc potefcatem ut cnicum-

efet,

que impofuero manus , accipiat Spmtum fan&um.

Petrus

autem dixit ad eum :

mam

20. Pecunia tuà tecum fit in perditionem: quomam donum

.lymls,

Dei exiftimafti pecunia poffideri.

0s Pe

-21. Non eft tibi pars, neque forsin fermone ifto, cur enim

tuum non eft rettum coram Deo.

.22. Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, & roga

peren

Deum fi forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui.

(ed bt

25. In felle enim amarltudmls & obhgatlone 1n1qu1tatls

video,te effe.

24. Refpondens autem Simon ; dixit :

Precamini vos pro

['unc

—

me ad Dommum ut nihil veniat fuper me horum, qus di-

Qu

xiftis.

h-

lS,

.

25 Et

cut vide-

1 &.flde

autem erant conürmatl, nec accepe-

' Cer enim tunm non eff reilum.) Sed

rant invifibiliter Spiritum fanc&tum.

fï&um per hypocrifim , & diftortum

H

Tunc wmponebamt imanus fwper

per avaritiam & ambmonem

d

non n

1/los.) Conferendo illis Sacramentum

22. $i ferte remittatur.) Particula

fed utct

Confirmationis.

forte fignificat dubium eventum , -&

QO. Pecumia tma tecum frt 1m pesdi-

cffc&um remiífionis ex dubia caufa

tionem.) Quiafi dicat Pereas & dam-

erat enim incertum, an eífet A&urus

jefig prO

cum tuis nummls

jitor a

neris, o facnlege

cnitentiam ut oportet.

us "um

facrilegis. Subaudi , nifi pernitentiam

Cogitatio.) Émiyoia , id eft , confrlium,

agas , unde paulo poü ad illam eum

conceptus, machinatto. Syrus habet, do-

j eamper

f

hortatur , dicens Penitentiam mzyue

las

) ut qua

«ge.

23. In felle 4m4r:tudm1: y In felle

; uolat JU

abili [chi-

Danm De: ex!/?zmajlz pecunm þof 7-

amarinimo. Videote. plane imbütum

deri.) Voluit Simon emere pecunia

veneno amariílimo peccatorum, hypo-

donum illud & poteftatem admirabi-

crifis , avaritiz , ambitionis ,

& pec-

U fcliet

lem vifibiliter conferendi Spiritum

cati cui tu n1omen dabls j fcxhcet fi-

TL

fanctum.

monlæ

Poffideri.) Acquttl R pararl u

Et 06!zg4ttam mtquzt::fu - Græce $

2 5?'"'ms

Q1« Noneff ribs pars neque [ors $n [er-

£ig eXidteuor , id eft, m colligatione,

mene ifo.) Í[n hoc negotio , in rece-

video te multis peccatis , quafi fu-

j WM' 4h. )

l

nibus & catenis undique colligatum

one & colltione Spiritus fan&i.

effe.

nmf 'udf i

)&t

on es dignus qui inter eos admit-

Syrus , 1z vinculis iniquitatis te

taris , qui hanc habent poteftatem

effe video.

m d

conferendt Spmeum fanctum.

24- Preumzm ö'c) Fingit Sxmon

hcat N

-

392

ACT'UUM A.P(A)STX(;).KL;(V)/RUM;

^ 25. Et illi quidem teflificati; & locuti verbum Domini,

4

redibant Jerofol

*

Tit m

ymam, & multis..— regionibus Samaritanorum

;

evangelizabant.

E

fecun

26. Angelus autem Do

m

nini locutus eft ad Philiþpum.;di.

2

cens: Surge, & vade contra meridianum,'ad viam

; quae de':f

Uam

fcendit ab Jerufalem in Gazam ; heec eft deferta.

Y

tonde

21. Etfürgens abiit Etecce vir/Ethiops , eunuchus, po-

.)O

tens Candacis reginae /Ethiopum, qui erat fup

fem t

22s ejus , venerat adorare in Jerufalem.

"

M

exf omnés ga-

M

.

Dd

.28. Et revertebatur fedens

Q te

faiam prophetam.

fuper currum füum : l—egensqu,ïle

Quo

29. Dixit autem Sp

2*

iritus Phl-ippoi Accede, & adjunge -t'e

:

ad currum iftum.

p

Ura

-5o. Accurrens autem

/Philippus", aüdiVit eüm*l';e'gentem'

$.

Ifaiam Prophetam, & dixit : Put;ifqe intelligis, quce legis?

at T

X

4

EC

E.

I tef

fe pæriii:ere ut ponam evadäi/:«; time-

| Eunuchus.) Non &on&ac 'm hoc no-

»H

bat enim ne morte mul&aretur , ut

men fpadonem fignificet, an vero mi-

Ananias & Saphira.

niftrum regium ; nam etiam hi, licet

At

25. Et 4l quidem teflificati , &fc. )

fe&ti non effent , Eunuchi dicebantar:

&'a.ua(rrvg»öysvo:, id e&, fuo teftimo:

cum enim reges Perfarum , Medorum,

put ph

nio confirmantes ea quz dé Chrifto

Chaldeorum, &c. propter multitudi-

dütem

predicata fuerant a Philippo.

nem fæminarum quas habebant, Eu-

Er muliis vegtontbus, Samaritanorum

nuchorum minifterio uti folerent ad

evangelizabanr.) Ne reditus fuofru&u

Gynsceorum cuftodiam , fa&um eft,

careret. Quuod vulgatus interpres di-

ut quilibet regii miniftri eodem no-

xit regronióus, in Grzco eft vox xej,

mine' cenferentur. Probabil

" "a[*u Qfl

qua oppidum , villam, aut.caffellum fi-

ius cambg

1

MC

nificat , nec enim in Samaria erant

eft fuiiïïe fpadonem.

XP/atem.), Sviaerxc , Prisnceps.

À|

|

2 n

snultx regiones , fed ipfa unica erat

fium h'oc

regio integra , five provincia. -

Cakdacis.) Quod tefte Plinio lib,

96. Vade contra mcridianu(v.) Va,'

6- capl 29.

& aliis, commune'erat

de verfus meridiem ; Saámaria enim

nomen omnium reginarum /Ethiopiz,

d

ficut Cleopatra reginarum ZEgypti.

unde veniebat Philippus, erat ad fe-

-

? 4

ptentrionem Gazz.:

ros

Gazas.) "Opes , divitias , thefau-

d

Áeriptg

Hac eft deferta. ) Non via, fed czwi-

u Pmm lm

z45 eft deferta fcilicet ab Alexandro

28. Legezs lfaiam Prophefagz. ) Ex

Boris (ay

Magno. Dicitur autem. Hac ej? defer-

uo confirmatur

quod diximus regio-

ne Judeum fuiffe. -

c"mï)üme«

z4, ut ab alia Gazadiftinguatur , que

lle,am,,

eft circa Sogdianam regionem ex Aria-

29. Dixit autem Spiüms.) Per in-

"Rtlm

no lib. 4. vide Ortelium in

ternam infpirationem. Aliqui per fpi-

Ü rebusma

geographico.

.

: thefauro

ritum Angelum intelligunt.

lItüg

Q7. 4Ethtops.

) Abyffinus ge'npe ; te-

O. "Putafne. intelligis que legis ) Id

Purpi

eft , intclligifne qug legis?

ligione ]udæus Pr.ofglycus.

-2

l;þ[u "

Em

C ÀPUT Vil

593

,

. ,3.1.'"'Qu.i ait: Et quomodo p'offufn—, fi non aliqüïs oftende-

rit mihi

x

no'rl;m

fecum.

? Rogavitque Philippum -,;ut'äfcien—derïe:*t , & federet

K

n, di.

.. 32. Locus a

utem Scripturze, quäm legebat, erathic : a T'am- zIfaís

quam ovis ad occifionem ductus eft, & ficut ag

Ü2 de-.

nus c.:'o;*arrl:ls's- 1.

tondente fe&, fine voce, fic noncaperuit os fuum.

j5 po-

. 33 In humilitate judicium ejus fublatum eít. Generatio-

n5 p

nem ejus quis enarrabit; quoniam tolletur de terra vita.ejus?

X

34. Refpondente autem eunuchus Philippo, dixit : Obfe-

Cro te,

m

de quo Propheta. dicit hoc ? deíe , an de alio ali-

^

,

quo ?

unge te

435. Aperiens autem Philippus os fuum

,& *inkcip-.iexnä, a Scrif

.ptura iíta, evangelizavit illi Jefum.

*

-

penten

36. Et dum irent per viam, venerunt a

d quarridam äqüam ,

epis?

& ait Eunuchus : Ecce aqua, quid prohibet me baptizari ?

.37. Dixit autem Philippus : S1 credis ex toto corde, licet.

d

Et refpondens ait : Credo, Filium Dei effe Jefum Chriftum.

mhof no«

.38. Et juffit ftare currum, & deícenderunt uterque in a-

i veto fj«

quam , Philippus, & Euüuchus, & baptizavit eum,

i, lt

icelantr

.,39. Cum autem afcendiffent de aqua, Spiritus Domini ra-

puit Philippum, & amplius non vidit eurn Eunuchus.

Ibat

.Vledorums

maltitudi-

autem- per viam fuam gaud»kens*. :

!

»a;, Bu

yerent d

dub

EVW

i. hi

A ]

aQbum t

*

odem 19

[

vit, & Vd'oc;liït Ie'äum effe Mem

am &

]ius tamey

terpretatus fuerit,

.31. Offenderit.) Eiplicaüätl * m. /

Dei Fil íum.

32. Tanquanz ovis , && c.) 'Feflimo-

46. Ecte 4qna.) Mbdeï?e baptifmum

petit, quafi dicat: Baptiza me. F;4es

(4 I

nium hoc defumptum eft ex. 1fai. c.

píeza eff , a4na prope , &

jsio 1

53 7- ubr ilud explicavimus.-

fens, ait gloffa.

n;tx'zatfr pra-

;

54- Refpendente. ) Vari exorfus.

frhiopits

37- €redo Eilium Dei , *äfc.- j In.felf

É pti.

$5. dperiens s fium-) Pleonafinus

ligeridium eft ctiam reliqua ad falutem

eft fcripturz ad fignificandum princi-

neceffaria credidiffe, Iicethíc nonex-

;, tel

jíium fermonis, prxfertim paulo far-

primatur,«Auguft. de fide & oper,

i

gioris , aut libera claraque voce ,aue

cap. ó

4 ) EX

cumpremeditatione & circumfpeio-

39- Spiritus Domini.) An.gfel'ug,

qus 140

ne , aut; poft longuni diuturnumque

— Rapuit Philispum. ) Sicut raptus &

filentium , niaxime cum quis rogatus

£ranslatus éft Habacuc ex Judwa inBa-

:

) pe w

de rebus magni momenti eft verba fa-

bylonem ,

an. 14.

qm Per fpl

(éturus.

Gaudens.) Ob ben

Süsä.'iu*m diyïnitui

Evangelizaoit sl Tefum.) Predica-

acceptum.

*

»

f

, ltg" l )

JIDEN

Bibüia cm 6.081 Mekacbæ T. KII«

[

-

594

AC"I UUWI APOSTOLORUM

40. Philippus autem inventus eft in Azoto ; & pertranf' iens.

evangehzabat civitatibus cunétis, donec veniret Cæfaream.

qu

u

CAPUT IX.

IU SDLECINE EM N POR AE E

Adimranda Sauli perþmtorzs cotroer fi0 , Domzno &i aþparente,

W

*.

e

N ais

-& Zhnania ad ipfum mi[fo, a quo baptizatus cæpzt Damalci acer-

ibi

rime tueri. SYefum e[fe Chriftum : dzjözpulz vero ipfum demitiunt .

qu

per murum propter. SFudeorum infidias ;

quem Barnabas Sero-

dej

Jolymis ducit ad. 7fpo[Tolos , unde vurjum. propter infidias dimitti -

vid

fur Tarfum : Petrus Lydde fanat. ZAneam paralyticum ,

OC in jfoppe Tabitbam rejufcitat.

E

Dat

Gal.

144

Aulus autem adhuc fpirans minarum, & caedis in difci-

vit

! pulos Domini, acceffit ad Puncxpem facerdotum,

l

-2. Et petiit ab eo epiftolas in Damafcum ad fynagogas :

Tios

ut fi quos inveniffet hujus vi&e viros , aC mulieres , vm&os

al :

perduceret in Jerufalem :

f

73 nfr

I

3- a Et cum iter faceret, contigit ,.

ut appropmquaret Da-

22. 6 mafco , & fubito circumfulfit eum. lüx de coelo.

ICor

15.

4. Et cadens in terram audivit vocem dlcentem fibi: Sau(,

4

QCor

'le, Saule, quid me perfequems :

it ref

12. 2

Qp

1. Qui

Cm ;

füos

40 In*venm: efd £m zoto.) Quo ab

cædem proloquens , & eru&ans minas

inferende mortis.

Qu

Angelo translatus eft. Diftat Azotus

ml

a Gaza quadragmta cir citer milliaria,

9. Iv D:zma/&um.) Eo quod multos

UET

eftque una ex quinque principibus Pa-

ex difperfis in nece Stephani eo con-

€Quit

&

- leftinorum civitatibus.

fugiffe audiffet.

a

Pertranfens.) Luftrans, peragrans

d fynagegas.) Quibus ex regis Da-

oram illam.

üum

mafci conceffione permittebatur, ut

qlllfnd;

Cafarean. ) Ceforeada Paleftine,

fugm gentis hominibus jus dicerent.

Is i

u& prius dicebatur turris Stratonis.

Vide 3. Reg. cap. 20. E Fac nh

Dlm.

4

unt aliz urbes alibi que Cafaregdi- *

- plateas, 6c.

Itare

cuntur.

Vide Oztelium in thefauro

Hnjm vit4 vzro:) Id eft, hu]us in-

novem

ftituti ,

fcilicee. Chrifti fe&acores

Cl Yico

geographico , qui octo v

numerat.

Pungug

Clrmmfülf : eum lux de ceío.) Licet

nïïgls t

I.

Dkuc. )

Quafï dicat : Necdum

effet meridies, ut i

fe Paulus teftatur

tius fo.

fuam fvitiam , & »viditatem . infra cap. 22. 6.

agna vis fplendo-.

fanguinis chriftiani explevcnt nece

ris, quae meridianam lucem vicit ,

aülim

Stephani & aliorum Chriftianorum ,

hanclucem fpargebat glorlofum Chri-

mlllum

uos trahebat ad vmculd & tribuna-.-

-fti corpus.

all()]

lla, cap 8 20

Et cadens im terram.) Perculfus,

R, N

Spirans minarum& ædu. ) Minas& quafi fideratusa luceChrlfh fulguran:c

Vr ]

505

Iets

: ;5.' Qu:i .c/ïiixit»:

Quis es, Domine? Etille : Ego fum Tefus,

iil

quem tu perfequeris, durum eft tibi contra

Y

1Ttimüf;um calci-

trare.

6. Et treme

ns, ac B:u'ipensxdixit,: Do'!mineï. ,,.vq'uid--me vis fa-

Mit,

cere?

T.

7. Et Dominus ad eum: Surge , & ingredere civitatem, &

Af*

ibidicetur tibi, quid te oporteat facere.

Viri autem illi,

flutii

qui comitabantur cum eo, ftabant ftupefa&ti

, audientes -lqui-

jl

dem vocem, neminem autem videntes. :

;

tiilis

ihi

$. Surrexit autem Saulus de terra, apertisque oculis n

videbat.

Ad manus

y

Damaícum.

autem illum -t?ahentes $ ïintrqduxerunt

:

9. Et eratibitribus diebus n

on videds, & nOnxmanddca.-

t

vit4 neque bibit.

*

10o. b Erat autem qui

Adamïdifcipulus Damafc;i, nomine Ana- P AG.

;gas ;

nias: & dixit ad illqm in vifu Dominus : Anania.

ndos

ait: Ecce ego, Domine.

* At. ille 2212*

: Surge

, & vade in vicum, qui

(II'. Et Dq'minps ad eum

Ffff^5

voed.- 5

2

"Audivit 4'volc;em.) Hebr.íca lingua,

6. Tremens , 4c /l'upcm.,) Ady tantam

Sat?«,

-ut refert Paulus infra c:p. 26. 14.

lucem , vocem increpantem, majeíta-

cap. 22. 9. afferit fe folum hanc vo-

tem & potentiam, qua fe in-terram

ggi-

cem audivifie , non

; autem comïices

deje&tum videbat.

fuos.

Domine quid me vis facere ? ) Sunt

Quid me per/ä.ym;ris ?) Co

-1)1;13 enim

verba animi plane compun&ti, & fe

g mtint$

myíticum Chriftieft Ecclefia , mem-

totum Dei voluntati permittentis.

-muitos

bra autem fidcles ipfi , quos qui per-

7. €rtitatem.) Damafcum.

fequitur, Chriftum perf:quitur. :

g. d. manus sllum trabentes,

) Manu |

eq C0n*

&. QuisesDomine?) Miüsbat Chri-

ducentes, ut ceci folent.

ftum , fed contufe , interrogat ergo

säis »«-]

Vidifle Chriftuin habe-

| 9. Et nonmanducavit , zeque 61'6:'2.)

itüty w s

quifnam fit.

Oratioais & penitentiz caufa.

mus infra num. I7. & 27.

digerent:

Durum. ef t1b1 contra flamulum calci-.

YO 4gania:.) Fuithic inter fideles

fac tl

infignis , aic S. Chryfoftomus , immo

frare.) Adagium fumptum a bobus

ipfe Paulus infra C*p. 22. 12.

cervicofis, quia contra ftimulum quo

-In vifs

3

wjus if«

punguntur, fíuo damno calcitrant;

nz quietis.

5« ) Fortatfe tempor.e n()&ur.j

iores»

[

magis énim ftimulum induunt, & al- *

j

[

tius fodiuntur.

Ecce

e

Y

flatut

Significat Chriftus

capeffere tua juffa.

£2.) Écce me , paratus fum

Paulum hactenus contra fe- quafi fti-

mulum, calcitrafíe; (timulis enim mi-

| A. Zeceenimorat.) Quafidicat: Ne

raculorum , .predicationis Stephani ,

timeas adire Saulum paulo ante per-

'um Chfi' :

fecitorem Ecclefiz ;. jam enim ex lu-

& aliorum , mecotem Sauli pupuge-

po factus 'eft a

rat, « ad fanitatem revocare

,llf

gnus , & nunc vacat

il

duerat Dominus,

o-raltioni.

jum -

hi

LA

v

L

ACTUUM APOSTDLORUMX

596

scatur Re&iüs :

& qusere in domo Judae Saulum nomine

'Tarfenfem: .

ecce enim orat.

u

12. ( Ef Vldlt virum Ananlam nomine, mtroeuntem, &lm-

à

ponentem fibi manus, ut vifum recipiat. )

qu

I3. Refpondit aütem Ananias :

Domine, audivia multis de

No

viro hoc, quanta mala fecerit San&tis tuis in Terufalem :

14. Et hi€ habet poteftatem a principibus facerdotum alh-

(al

SNUSUIRSSIOHES NI Gesr iE USRGSNSOSNEY WGRBNNIEEIEO P TR RRM

gandi omnes, qui invocant nomen tuum.

du

/-

Is. Dixit autem ad eum Dominus: Vade, quomam vas

-T

ele&tionis eft mihi ifte, ut portet nomen meum- coram gentx-

bat

bus, & regibus, & filiis Ifrael.

&f

16. Ego enim oftendam illi, quanta oporteat eum pro 'No-

mine meo pati.

Tun

17. Et abiit Ananias, & introivit in domum, & i 1mponens

"s

E

ei manus, dixit: Saule frater, Dominus mifit me Tefus, qui.

diel

apparuit tibi in via , qua Vemebas , ut wdeas ,& 1mplearis

Ten|

Spiritu fancto.

2!

18. Et confeftim. ceciderunt ab.oculis ejus tamquam fqua-

Tüm

mz, & vifum recepit; & furgens baptizatus eft.

À

-

I9. Et

12 Et "Vidit virum , Uc.) ch ver-

oUt portet zomen mmm.) Fa&us pre-

ftat |

'co Evangelii.

fus parenthefi- mcludltur, continet

fed t

enim verba , non Chrifti loquenms ad

16. Ego enim oflendam ll/l p

fiem j

Anàniam, fedLucæ hiftorici , referen-

Quan:a effet paffurus oftendit Do--

mæ,l

tis, quid oranti Saulo oftenfum fit €o

minus Paulo , partim perinternam in-

]i fui

fpirationem, partim per externam re--

tebatur.

tempore quo ad 1pfum Ananias mit-

Cjus i

ÍIdeo autem Saulo hzc vifio

velationem, ut cum per Agabum pra-.

w [/]7

oblata eft, ut mox veniente Anania ,

dixit ei vincula , intra c. 2I. I1. f-

Jl, 71[

ex ejus voce & fpecie, quam in vifione

pe tamén in fcriptura oftendere eft

0[1!/:;

idem q»od exhibere, ut cum dicitur -

viderat , & ab eo illuminatus eum

Pfalm. 70. 20. Quantas offendiffi mibi

U

agnofceret , & recuperet quaü a Deo

fátug (

ad fc mifífum.:

tr:äulanmes, &c. &Dan.3. 44.. Coz-

itia

fundantur omnes , qm oflendunt fervis

fià ora

3 &lanta mala.N 3 Quam multa &

zuis mala. Qu etiam fignificatio ver-

4

quam gravxa mala.

bi offesidere, huic loco convenit. Por-

Y

PCH

Santis tujs.) Fldehbus tuis, -dec

Chrift

infra num. 32.

ro nexus hujus Verficuli cum fupe-

um

riori eft hujufmodi,

'Tantum abeft.

I5. Vas eletliomis ej? "mibi :jle ) Was

ut a vobis timendus fit Saulus , ut po-

X Qu

eleétum , & eximium inftrumentum

tius fit exeipiendus amantiffime , erit

Q0 (

Hebrzi

od

amplificationis Evangelii.

enim particeps veftrorum laborum &

ufam [

uodlibet inftrumentum vocant vas,

erumnarum & tulta patietur pro

ideoque vafa belli , vala cantici ,

vafa

Evangelii amplificatione.

d Ch

morti:, funt ipfis arma belhca,mufica

Ig. Ceeiderunt ab ocults e]u: fAnquam —

Predis

inftrumenta, tela mortein afferentia.

ifut

/?pmml.) Neque enim cgcitás Sauli-

20, i

xt

M

4

)

X

£

N

ch A PU

597

19. Et cum accepiffet cibum, confortatus eft. Fuitautem -

xi-me !

]

cum difcipulis ; qui erant Damafci , per dies aliquot.

im- :

:20. Et continuo ingréffus in

fynagogas prvæd?c—aþat, ]ef'um ?

quoniam hic eft Filius Dei.

:

.

ls de:

21. Stupebant autem omnes, qui

audiebant ,f & dicebant :

Nonne bic eft , qui expugnabat in Jerufalem eos, qui invo-.

alli

Cabant: nomen iftud : & huc ad hoc venit, ut

-vin&os illos

duceret ad principes facerdotum?

! VäS

22. Saulus autem multo magis conva

lefcebat , & coxleu-nde-

zenti-

bat-

Judeeos , qui habitabant Damafci , aüirmang quoniam hic

eft Chriftus.

M

) No-

23. Cum autem impleren

tur dies muld k,ecvc;nüli'unri fece-

runt in unum Judai , ut eum interficerent.

onets

24. Notse autem fa&tae funt Saulo infidiee eoram.

FCVCUPEO* | caCo.

3 qUi :

diebant aute*'rn, & portas, die, ac no&te, ut eu

m' iqterfxce— 1132

;

J

rent.

4

"

n

garis !

. 28. Acc

iplentes autem eum däfcipuli ejus no&te, per m

us

lrfquag

rum Fï",i;piferunt-eu:n, fubmittentes in fporta.

[

" 96. Cum

bits

MURERURUETTI)

,

"

erat intrinfeca 'per lafionem organi ,

9Tr. Exþtagrg;iägt. ) ,'Oppughagat -

ts prte

fed tantum extrinfeca per obdu&tio-

in Greco eft, ó oeS:5o'ac, quigraffa-

1,6[)

nem pellicule , quz fimilis erat fqua-

tur.

batur, q

x

ui vaffabat, qui pppulabai

yiit Do

mz, quales funt in. pifcibus. Simi-

lis fuit "Iobis cecitas de, qua dicitur

22. Cenmva/lefcebat. ) »'Ihvalcfcebat ;

rpat Lt

ejus libri c. II. 14-

E£f cæpit albugo

ypam J

valentior fiebat, vires & animos fu-

mebat,

bym pree

ex oculis ejus quafr membrana ovi egre-

m

di, quam apprehendens Tobias traxit ab

Confundehzt [71,2"!.-) Vi argumer-

ocnlis ejus 5 flatimque vifum recepir.

torum eos adigens, unde fe expedire

gndere (

. 19. Cerfartatus eff. ) Nam debili-

tatus erat ex itinere , ex metu & tri-

non poffent, fed per

plexi & pudefa,&i

yiifi

tacere cogerentur.

Af

flitia, ex criduano jejun

io , & diutur-

23. Cwm autem implerentur dies imAul-

na oratione.

ynt /2'1"(/13

Per dies 4!i7u02'.) Quibus diebus

£i. ) Fuit enim Saulus, ut di&um eft

icatio VF

Chriftum predicavit: nam poftbapti-

num. I9. cum difcipulis

ui erànt Da-

etit. 10

fmum .ftatim predicare aggreffus eft.

mafci per dies ali

uot.

:

aronius que

ejtfl

u

hic narrantur po

f

bet

Ex quo patet Paulum illo triduo,

! triennium" coqtig

tum ?

quo c&cus manfit , a Chrifto fuiffe

giiI'e putat.

jus, u Po

edoctum, & accepiffe fcientiam in-

24. Cuffo

diebant 4u—tcm & portas.)

(fime : n

fufam & intelligentiam fcripturarum

Perfuaferant enim ]udzi Aretz re

Jabora

de Chrifto , illico enim cepit eum

N

Damafci , Saulum effe p

z

exploratorem.,

rodif:orem

itietur )

predicare & cum Judais do&iífimis

uf

difputare, eosque convincere.-

- 98. Sporta. ) Vas eft ex iunc'is, T;Cu »

À

—

p

Sauh

29.. æonidi-n. ) 5'1'1. quod,

fcirPis contextum.

N

-

$8 . ACTUUM A POSTOLORU M.-

—

26.- Cum autem veniffet in Jerufalem , tentabat ferun»ger'e'

di

fcipulis, & omnes t

ljmekbant— eum , non credentes, q,x;o-d ef-.,

fos,

fet diícipulus.

2j

27. Barnabas autem apprehenfum

illum duxit ad Apofto'-

a),

los, & narravit illis, quomodo in via viditfet Dominum, &

quia locutus eft ei, &

.quomodo in Damafco Edpcialiter»ege-

&

[us :

rit in nomine Jefu. -

ü

28. Et erat cum illis intrans, & exien

s in j"efufalem? &

Saro;

fiducialiter agens in nomine Domini.

36.

29- Loquebatur quoque Gentibus, & di

fputabat glim Græ-

«thi,

cis: illi autem quaserebant occidere eum.

L

Tibus

...80. Quod

cum

m. cognovi(lent frä,trgs, deduxerunt eum Cse-

3

faream , & dimiferunt Tarfum,

M

:

tur,

.31. Ecclefia quidem per totam Judaeam , & Galileeam, &

J [

Samariam , habebat pacem , & aedificabatur ambulans in ti.

qudje

|

more Domi-ni*', & con

eu,

E

E

folatione fancti Spirjtus replelïa;ur.

x*

i

30

Veniff

Z

p

n

TiUm (

ï

(5

; (

26- Dij?iþuli;.) Chriftianis.

quam Petrus Cornelium'Centuri;)nem

j

97. Barnabas antem. ) Qui nove-

ejusque domefticos Ecclefiz adjunge-

rat intime Sauli indolem & mores,

ret , quod fequenti capite narratur.

5

certoque cogaoverat ejus converfio-

Cuizi Græciff.) Judais in Gvræciak na-

nem, utpote Saulo a puero familia-

tis

3» 2

ris, & condifcipulus fub Gamalicle

magi(ïro", quique perpetuo eum ad

"Tetrarcha c

3o. Cefuream. ) Quæ a PHiliþpo

Tanqu3"

converfionem : fo

nominata eft Philippi.

1 C]Efm' :

-l:licit:abac ; ut babet

Tarfüm. )

[

ug erat Sauli patria ,

ejus vita.

fupra num. 1I.

f Omnes(

Fidacialiter

'eg&rit. ; Maghä fiducia

B5l. Habebat pacem. ) - Mentio fit

E. qia voc

& fortitudine 1n. Synagogis Judzo-

pacis, ne quis putet Petrum, ut mox

1 Ct'ltl.in ba

rum docuiflet, & pradicaffet

narrabitur , egreffum | Jerofolymis ,

| LE

eiie verum M effiam.

-,]ei'um

metiu perfecutionis folum vertille. -

|

B . Ljialdl

"Edsffcabarur. ) Crefcebat numero

)

eft Hebraifmus.

' In-2omine Jefg. ) PFO , nemen Tefm ,

& virtute fidelium.

afi

T. nj

Ó d

hi enim

Mim Tnd

998. lutraus €$ exiens.) Familiari-

lapides vivi edificant domum

b

éi,

D Vte;

ter, jugiter , & ubique' comi:anens

qus eft Ecclefia, Ephef. 2. 20.-

& converfans.

niulans ( timore Dei.) Filiienim

d

4

29. Loquebatur 71:07;;& gäntiäzi, )

Ecclefiz religiofe pietatem .colebant,

Paralqu

Non eas ad fidem pertrahendo, fed

& probatis erant moribus.

Aniyj,

fidem Chriftianam ab earum calum-

Con[olatione Santl Spiritus repleba-

niis defendendo. Q uanquam ex.c. 1T.

tur. ) Eft enim magza mulritudo dul-

35 Sdro;

num. 20. colligitur etiam | Gentilibus

Ton, (

cedinis Domini, quam ab[condiz timentibus

—

bg

» Qu

przdicatum fuifïfeþw Evangelium, ante-

Je- Pkfa'lm. GO. 29.

-

li

tüta t

$ Paj

|

;;

CAPUT n

599

TE

M Fa&um eft autem, "ut Petrus, dum pertranfïret umver-

| ef

Ífos, deveniret ad- fanttos, qui habitabant Lyddee..

41. Inv enit autem ibi hominem quemdam nomine JÉne-

ffto

am , ab annis octo jacentem in grabato, qui erat paraliticus:

,&

34. Et ait il/j Petrus : /Enea, fanet te Dominus Jefus Chu-

Q

ftus

furge, & fterne tibi,

-«Et continuo furrexit. -

3s. Et viderunt eum omnes, qui habitabant Lyddæ &

NU

Sarona& :

qui converfi funt ad Dominum.

36. In Joppe autem fuit quazedam difcipula, nomine Tabl-

Org.

|— tha, quse interpretata dicitur Dorcas.

.Haec erat plena ope-

ribus bonis, & eleemofynis , quas faciebat.

IU2

3. FaCtum eft autém in diebus illis, - ut infirmata morere-.-

tur.

Quam cum laviffent , pofuerunt eam in caenaculo.

n u

38. Cum, autem prope efiet Lydda ad Joppen ; dlfClpuh

n tl

audjentes, quia Petrus effet in ea, miferunt duos viros ad -

T.

eum, rogantes :

Ne pigriteris venire, usque ad nos.

Et cum ad- .

39. Exurgens autem Petrus venit cum illis.

vemiïet, duxerunt illàm in coenaculum : & circumfteterunt

B

illum omnes viduze flentes, & oftendentes ei tunxcas, & ve-

. ftes » quas faciebat illis Dorcas.

1onem

djungt

40 E] e-

Tatt

&cia n2

32. Dum pertranfrret amverfa; )

tenditur, dicitur Saron , eüque fer-

Tanquam caput fideliumluftrans Ec-

tiliffima ,

& fagmandls pecoribus

Philipp?

cleftas.

idonea.

)hlhppl

-«4d Santlos.) Ut fupra num. 13. Olim

:36. I» Joppe.) ER oppndum &por-

omnes Chri(tiani vocabantur fancti,

tus ad mare mediterraneum in tribu :

j Pama )

Hodie

. quia vocati ad fanctitatem , fan&ifi-

Dan ; ex D. Hieronymo.

[enti ft

: catiin baptifmo , & fancte plenque

appellatur Z4ffe , vel Zaffo.

m f0f

vivebant.

— Difcipula.) 1d eft Chriftiana.

lf() )"ms !

Lydda.) Civitas erat ad mare, fït:a

- Talitba?) V ox Siro -hebrza.

ertilee

inter Joppen & Jerufalem, una ex un-

- Dorcas-) Vox Greca, 9»exdg: .ques

[

numem

' decim Judza toparchiis.

fignificat Zemam , damulam , capream.

nm

uafï

34- Srerne £254. ) Jubet parare le-

37 In cenacnulo.) In altiore & am-

u

j

d

&um non ad rea.umbendum ; fed ad

liore domus parte.

exportàndum , ut cum Chriítus dixit

38. Ne pigriteris.) Ne graveris huc

venire.

' Ítalice dicimus :

Nan vi rin-

Flhl eniri

aAméula.

paralytico

Tolle graädtum £pumy, 6

colebin

X

crefca di venire.

35. Sarona.) Su*on Sarona & La-

.39. Offendentes ei tunicas. ) Ad o('ce n-

faron, Grece, Affaron , mons eft, &

dendam tüm charitatem & pietatem

urbs, cujus. mentio Jofue 12. 18. In-

Tabxchæ tum fuam orbitatem ,

uod

mld" d"

m

- de tota regio campeftris, quz a Ce-

t effent,

tali curatrice , & quafi matre deftitus

farca Paleftmæ ufque ad Joppen pro-

Fa

r-

600

ACTUUM APOSTOLORUM.

'40. Eje&is autem omnibus foras, Petrus. ponensgenua ora-

:

At 1lla

Dor

vit, & converfüs ad corpus dixit :

Tabitha furge.

apermt oculos fuos, & viío Petro, refedit.

tug,

41. Dans autem illi manum , erexit eam. Et cum vocaïïet

"

s'

fan&os, & viduas, affignavit eam vivam.

quen

42?. Notum autem fattum eft per umverfam JoPpen, & cre-

6

diderunt multi in Domino.

jse

43. FaCtum eft autem, ut dies multos moraretur in Joppe,

faceti

apud Simonem quemdam coriarium.

7'

vit di

" APU X

m

|

ex hi

)

Sfullu. Zfngeli accerf t Cornelius Centurio Petrum qui per lmtez

vifionem admonitus Gentes ad Exvangelium admzttendas e[fe, venit

9]

quant

ad illum : cumque Juper. omnes «erbum ejus. de Chrz[fo

Ca lo

audzem*es Spiritus fan&tus. defcendifJet , ]uy' .

10.

eos baptizari.

—

-

li,

lI

r autem quidam erat in Caefarea, nomine Cornelius,

velut

VI

Centurio cohortis, quae dicitur Italica ,

N

terran

2. Religiofus, ac timens Deum cum omni domo fua, faci-

»

ens eleemofynas multas plebi , & deprecans Deum femper.

3. Is vidit in vifu manifefte, quafi hora diei nona, Ange-

N

& vo

lum Del introeuntem ad fe, & dlcentem fibi, Corneli.

OAb

ET

-40. Ejeät: antem emnibu:.) Ut De-

fpanum. Francifcus Bivariusin locum

^

Wf

um fecretius & efficacius oraret-

ilum dextri comment.

3

T coqtendlt

Mitjtoy

41. Erexir.) In pedes.

probare cohortem hanc ltalicam cu-

trale a

Sanélos.) - Cl—nfhanos fideles.

jus hic mentio , ex 1talica urbe Hif-

Ventur [

Affranavit. À. zapienuxs , ftetit

aniz collectam fuiffe.

exhibuit eam vivam.

b

Vide ipfum

Gonfpea

ivariam de hoc multis difputantem.

B

43- Cormrtum ) /foga'fm' apud Grx-

Q. Religiofus , ac timens Deum.) Pms

A

MHttey

€os funt qui coria macerant vel con-

& religiofus erga Deum.

d

nehum l

tinuant , ut inde calcei , ocrez, tho-

Depremm Deso fGiper.) F. requen-

mlm aCC

races & alia hujufmodi fieri poffint.

ter , affidue, quatenus fcilicet illi li-

I.]

N Cefzrea.) Paleftina qua fita

erat ad mare mediterraneum, &

tla.

cebat per domefhca & militaria nego—

Ptl'zan

9. ln

rius dicebatur tuzris Stra:oms ut

Inwfk mamf e/fe-) Oculis corpo—

ul pj

upra momumu 8.

IIS

Cernelias Centurjo, 6 c.) Videtur fuiffe

Qeaff hora diei moua.) Tcrtla po-

mt de ;

TYtalus & Romanus,nam gemComeho-

sT

Ls

Flavius

meridiana , vide dicta fup. c.-

lïrg l

xy3in Kom fuit nobiliffima.

Angelmn Dez. ) Vldctur fu:lTe An-

!£tis d

Dextsx angpo Chrifti 54- ait fuiffe Hi-

gelus Comelu cuftos.

lj

1

x

CA RUT OU

6ot

10tà.

4 At ilíe intuehs »Eum , timore correptus, dix*it? Q—üis'effg

Domine? dixit autem illi: Orationes tuae , & eleemo

[ '-üla-

fy:næï* "

tuae, afcenderunt in menioriam in confpe&tu Dei :

$..Et nunc mitte viros in Joppen , &

»gafïet

! "accgrü .Simi'me-m'

uemdam , quicognominatur Petrus.-

.

1 cfe-

6. Hic hofpitatur apud Simonem quemdam

c'c;riarium x cu- CA

v

e

jus eft domus juxta mare

hic dicet tibniv,, q.uidl't"eï,. oporteat.

'facere.

09pes

7. Et cum

Adifcefï&fï',et Angelus, qui läqüebatur illij' voca-

.vit duos domefticos fuos, &

milqit-emk metuentem Dominum?

-ex his, qui illi parebant.

K

.. 8. Quibus cum narraífe

t omnia, mifit illos in Toppen.

liniat

taiil

9. Poftera au:em die iter illis facientibus, & appropime -

quantibus civitati, afcendit Petrus in fuperiora, ut oraret cir-

€a horam fextam.

h

| 10. Et cum efuriret, voluit guftare.

Parantibusäutem l-

lis J cecidit fuper eum mentis exceffus.

.ir. Et vidit coelum apertum, & deícen

dens vas -q-uoddam,

elius,

velut linteum magnum ;

quatuor initiis fubmit;t;iv de codlo in

terram ,

L

faci«

12. In quo erant omni

a qgad;upedia; 3 & ferp-ent'i.ä» terrää "

g.

& -VAQI'atilvia coeli.

Ange-

l

*

M

4- J.ff;ekäerünt im memoriam, ) &

Io. Folai? £uffare.) Cibüm capere.

pipuócuy» , ut fcilicet quafi memo-

ox g&ffare , fobxietatem Pe

E

ontexdi

riale a te fubmiffum ad Deum, fer-

cat in cibo capiendo.

Frï ïy ïndi-r

cam Qu

VA if

ventur & femper obferventur ante

|€ecidst faper etm . mentis exceffus. )

eonfpectum Dei.

Raptus eft in extafira.

Vox. eecidiz,

p iplum

$. Et nunc'.)—ltaque'-.

oftendit extafim fuiffe divinitus im-

ytntem

"ceerft Simonen.) IN

on jubet Cor-

miífam.

;.)hus

nelium ire ad Petrum ,* fed ipfuin Pe-

H. Vidie celum apertum.) I'magïna-v

trum accerfitt; quia cum Coznelio to-

rié , & in mentis exceffu, de quo pro--

xime.

D

F;equen

tam ejus familiam fidem edoceri. &

et dh h

baptizari-volebat..

Vas 7;:05!:14191.)?) Linfeum quoddam

1a nego*

- 9. Jo fuperiora.) In- fuperiqrem do-

vafis formam quodammodo referens,

mus partem , in tectum quod planum

fubmifium e cclo per quatuor fummi-

js corpo

modius oraret.

erat de more regionis , ut ibi com-

fate$, id eft , per quatuor extremos

angulos.

gtia p

- Circa boram fextam.) !Qlï*æ hora in-

12. Ómnia quadr

"

Ct3 L

fignis eft morte Chrifti in Cruce.

nus quadrupedumi.

ipedia.) Omgä ge-

hi

c

jlc M*

Bill.cnun Cam. Mesoch, T.V Il

e888.

602

ACTUU""

nPGSTOLORUM

-13. Et fa&a eft Vox. ad eum Surge Petre , occ:lde.,L 8.

d

manduca.

;ï:;

u

I4, Ait autem Petrus

Abfït, Domme $ qula numquam

manducavi omne commune, & immmundum.

.

tet

15. Et vox iterum fecundo ad eum

.

Quod Deus purlfl-

bu

lä

Ccavit, tu commune ne dixeris.

16. "Hoc autem fa&tum eft per ter & flatim receptum eft

x

vas in coelum.

Qs

17. Et dum intra fe hzefitaret Petrus, quid nam effet v1üo,

quam vidiffet : ecce viri , qui miffi erant a Cornelio ; inqui-

Co

rentes domum Simonis, aítiterunt ad januam.

18. Et cum vocaffent, interrogabant , fi Simon , qm CO-

lior

gnominatur Petrus, illic haberet hofpitium.

L

19. Petro autem cogitante de uflone dixit Spmfus e

.

Con

Ecce viri tres quaerunt te.

1

20. Surge itaque , defcende, & Vade cum eis nlhll dubl-

fity

tans : quia ego mifi illos.

Tib

21. Detcendens autem Petrus ad viros, d1x1t

TEcce ego

Ke

fum, quem quaeritis : quae caufa eít , progter quam veni-

2

is ?

T0g0

22. Qui dixerunt: Cornelius Centxmo, vir juftus , & ti-

mens Deum ,«& teihmonlum habens ab umverfa gente Ju-

1aeo-

x

——

13. E; faäa ef? vox. ) Imagmana &

I 6. Hoc auten fa&um e/? per fer. )Ier -

aj

mentalis , tahs enim folet fïerl Àn ex-

hjj;,

tafi.

vidit vas ad fe demitti ; ter repetitus

buit

eft totus dlalognfmus pr&cedens.

!)f([w

Occide.) Sico» , quod etiam verti

poteü , facrifea , Velimmola ; Olim

Receptum ef. vas im celum. ) ita at

enim. 1na»ducabant etiam laici ex vi-

amplius non fuerit demiffum.

Quid

Tnum (

Qima oecifa & immolata Deo.

viftone hac lintei vafis fignificatum

^j

fuerit , patebit ex (equentibus.

w

14. Ommecemmune.) Quidquam im-

I7. Quidmam effer v;äo.ï Quldn m

Comit

puram & profanum.

judai ne gen-

&*

y

tilesfoffenderent, cibos lege Moylis

figmficare:

vetitos non vocabant unmundos fed

IO. Dixst Spiritur. ) Per internam

00)100(

i Cau

communes.

infpirationem.

1$« Quod Deus purificavir.) Legem

Nibil dubitans.) lllos fequi , & ad

gm hOnC

veterem vetantem ahquos cibos qua-

Cornelium proficifci.

lt verh.

hi eifent

filegaliter kmmifhdos , per novam

22. Teffimoniwm babens, &c. ) Om-

Ne"f;l

Chrifti legem abolendo.

nes enim Judzi teftantur Cornelium .

titnis

Cumptne ne dixeris. ) u wolys , ne

effe virum bonum, juftum timentem -

commune facias ,

hoc efl, ne contami-

Deum, &c.

At Q

ddo, n

nes,ne polluas, hoceft; contaminatum

Audire verba abs te.) Scnhce: Verba

3ut

À

& pollutum dixeris , aut cenfueris.

falutis & Evangelii.

&,

-

Ex

s

T XeM

N

c;xptrTvx,

6053

X

dæomm, refponfum accep

it ab angelo fan'&.o—,l accerfire te

in domum fuam, & audire verba abs te.

23. Introducens ergo eos, recepit hofpitio.

Sequenti au-

tem die furgens profe&tus eft cum illis,

& 'c;uidam ex fratri-

bus ab Joppe comitati funt eum.

*

/

" 24. Altera autem.die introivit Caefaream. Cor

helius vero

elt

expe&tabat illos, convocatis co

:Ci'S.

.

gna"ti-s; fuis, & nece.ifgriisx ami-

It

2$. Et fa&tum eft , cum i

ntroiffet Petrus, obvius Ven'ït- el

[lll-

Cornelius, & procidens ad pedes ejus adoravit. :

26. Petrus vero elevavit eum , d

icens : Surge,

CO

homo fum.

:

( & ego i'þfe

21. Et loquens cümvillo, intr

ia

convenerant :

2

;vit ,& 'invenit multos, qui

28. Dixitque ad illos :

| Vos fcitis , (juomodo abominatum

übi-

fit viro Judzo, conjungi, aut accedere ad alienigenam: fed

mihi oftendit Deus

dicere hominem.

, neminem -cofmmunem, aut immundum

«

'eni

29. Propter quod fine dubitatione veni accerfitus. Inter-

*

TOgO ergo, quarg ob cauíam accerfiftis me ?

t

:

Gggg2e

]u

*

. 8e. Et !

70

23 Re.cj:pit bofpstio.) s'äs'v.:o's', id eft,

viris principibus , prefertim -ECCIC*-

Bojpitio recepir, laute pro prefenti copia

lalticis , etiam genu flexo nos fubmit-

30

habuit

tere.

pef:itu!

; hoc enim fignificat Grecum

15

ä::*v/Zm.r

96. Etego ipfä hmo fwm-) 'Ita. loqui-

Et quidam ex fratribus.) Ut mi,ni.-

tur Petrus modeftie caufa , quafi di-

p "i

mum fex , ut habetur cap. II. n.I2.

cat , Surge Corneli: ego enim ho-

Qul

24- -ditera autem die tptrorvit Cefare-

mo fum tui fimilis, ac

ficatom

«m. ) Utenim patet ex tabulis Adri-

proinde no?o;,

ut te ante me profternas.

:

chomii,diftat aJoppe fpatio quindecim

29- dbominatum.) d9 piroy,

-nefas,,

ïjickim

leucarum , five horarum.

contra jus , illicitum. - Judei enim

. Convocatis cognatis fuis , &c.) Et of-

abominantur Gentiles quafi infideles,

ficii caufa ut venientem Petrum ma-

impios, impuros, pollutos.

gis hbonorifice exciperet , & precipue

nrerflam

ut verba falucis audirent, & tanti bo-

Offeudit mib? Deus , 6/c.) Ex hoc jam

&d

Y

apparet quid proxime- marrata vifione

ni effent participes.

fignificare voluit Dominus.

z

Neceffarii

" amictl:.).

Am»i cis magis i:ä*-

Communem.) NVide dicta num. I4.

j

timis.

29- Size dubitatione.

md'mm

2$. Cum introiffet.) Domum.

id eft

) é&rridbaec,

contrad;llionem.

» expedite. incuntlanter , cityas

?

imenret

dderavit.) Non tanquam Deum ,

aut Ancelum , fed adoratione civili

Interrogo , €fc.) Sciebat P'etrrurs ex

M

& rgligiofa , ut folemus etiamnum

vifione lintei , ex in&in&u'S?irituæ

-

P

604

ACTUUM APOSTOLORUM

e

: 3o. Et Cornelius ait :

A. nudïusquarta die usque ad haric

Y

horam orans eram hora nona in domo mea, & ecce vir itetit

Jefur

ante me in vefte candida, & ait:

J [

31. Corneli, exaudita eff oratio tuaj & eleemofynæ tuæ

deean

coaumemoratee funt in confpe&u Dei.

pred

.312. Mitte érgo in Joppen , & accerfi Simonem , qui co-

3

gnommatur Petrus : hic hofpitatur in domo Slmoms coriarii

Titu j

jux:a mare.

nand

33. Confeflim ergo mifi ad te, & tu bene fecifti veriendo.

J u

Nunc ergo omnes nos in conípettu tuo adfumus, audlre om-

tj

* nia, quaecumque tibi preecepta füunt a Domino.

It [ig

34. Aperiens autem Petrus os fuum, dixit':

In Verltate

40

4Deu.COmperl, a . quia non eft perfonarum acceptor Deus:

ftum

jo.17.

35. Se

in omni. geate , qui timet, eum ; & operatur jufti-

2-

RF.

i«

CT

tiam , acceptus eft illi.

ob

34-19»

36 Ver-

jtr.

M

t fer

65 80 U

bus

fancti , 'ex nuntiis præmxms quid vel-

In veþe mndrdq ) Acc,un'ga ; 1d eft,

&

let Cornelius. lnterrogat tamen eum,

fplenaida , color enim .candidus eft lu-

tlonem

ut plenius animum illius perfcrute-

cidus & fplendidus.

E

didas.

tur, & aeuat ejus defiderium audien-

3I. Exaudita eff oratio tua. ) Qua

al lllm

di res fidei & falutis.

orafti pro falute tua & tuorum.

n I?I

39. 4 m/d:zu.r quartadie.) amo TÉTGG-

Paw

T); "uieag, ld efl, die 4b binc quar-

Eleemofine tu£& commemorata funt. )

D«

Quafi dicat : Deus recordatus eft elee-

:4. Prima die viderat Angelum , &

mofynarum tuarum , ac propter eas

li.e

miferat nuntios ; fecunda hi perve-

Mi«

licet

nerant Joppem ; rettia iidem cum

impertiet tibi lucem Evangelii.

3/

AN

Petro profecti funt ;

quarta Czfa-

de dicta num, 4. :

,/

diltis

ream pervenerunt.

25. Benefect/h ventendo. ) Bene de no-

QM

Hfaue ad hanc heramy, -Éfe. ) Quaü

bis meritus es veniendo.

[ Y

dxcat;

Qnarto ab hnc die eram .je-

In. con[pefiu ao adfnmus. ) Parat! au-

4C fte

junans ufque ad horam hanc vefpa-

deim

tinam, quando more meo oranshora

dire, & facere quecunque ex Deojut-

fens

predic.

nona, vidi Angelum : Vel fenfus eft:

. Aperiens ausem Pezrus os [uum. )

Pa

Si ad hanc horam computemus, erit

Vlde dicta fupra cap. 8. n. 35.-

fid v

nurnc.dies quarta quafi completa , in

ua die hora nona erabam.

Alu:cr

Comperi.) «eraXap[dsopa , compe-

Cenin

rio , deprehendo , video.

$

vertit S, Chyfoftomus , fcilicet.e.242-

Perfonarum acceptor. .) Ut fcilicet Ju-

ts effe

fuor diebus eram jejunans,cum bora z0-

B

na orans vids ngelum , Cc.

isa ut

dxos pre Gentibus ad Ecclefiam fuam

tl$

u

atriduanum jejunium A ngelicam vi-

elegenc

l

35. Omni gmte.) Quallbet gente,

Un;

lonem prsccilerit , qus explicatio

auu natxone.

lantia

textui Grgco bene convenit.

Eufeh,

P

*

—

L0AÀSUT-^M

-

605

lx

a

3

6 Verbum mifit Deus filiis Irael, ähnuntiäns

-pac;em; per

etit

Jefum Chriftum ( hic eft ómnium Dominus. )

.

.. 51. Vos fcitis, quod fattum eft verbum per uni

.

.

verfam ïu»'- :

tue

ens enim ? a

£E ccl.

daeam :. incipi

RE

Galiloea p,(,)ft bap/t'i,f,mumf, quod

praedicavit Joannes,

35-15.

Q

Ront.

: 38. Tefum a Nazareth :

quomodo unxit eum Deus Spiri-

2.

/ II*

"lati

ritu fan&o , & virtute, qui^ pertranfiit benefaciendo ; & (2

Gal

i

.

nando omnes oppreffos a diabolo, quoniam Deus eraccum illo. ?. 6. —

ndo,

49. Et nos teftes fumus omnium , quse fecit in regione Ephe.

L.

ï Om'

Judaorum, & Jerufalem, quem occiderunt fufpendentes

Col

in ligno.

25.

ritte

- 4o. Hunc

*

Pet.

Deus fufcitayit tertis die, & dedit eum manife-

^

f d9

ftum fi;"ri.

l

uce

juft

1Ggggg

41 Nonx

t

N

et-

* öpe'räiur ;gj?itiam.) Bene ägit,, re-

cet gfzitiatn 'Spirïtuxsk. fzu;&i recte vo-

-

x:ariolelen & lln&iQnem R quïar inftar

&e fentiens ; & bQþis utens niori-

bus.

olei nitidos facit, lucido$ , fortes ,

d eü,

36. Verbum mi/rt'theu:. )

Prædicä-

vegetos & .hilares. .

tionem intelligit , vel, res a Chriíto

Ef virtute.) dvozps , Id eft, go-

didas & fictas, videturque alludere

fentia. Chriltus énim divinam often-.

,i eft lu-

ad illud [fa. 9. g. Wersim smifitt Domi-

dit pbteriti;!m., prafertim: patraüdo

)s

mus in Jacob , 64 cecidis i2 Mfrael.

miracula, mortuos fufcitando , &c.

Pacem. ) Keconciliationem cum

Qui pertzan[it Lenefaciendo. ) Qui

LA

*

i. )

Deo.

"

-

Judaam peragrav

,it bege ficiis ?aiäciens

eB el

:

ga

Hic.eff omm:

um Dominus.) ch ,fci.:.

!

populos.

:

cer 6

Ticet- ]Jefus Chriftus.

;ti5.) ld eft, rumore au-

"Oppreffos a d;;:ääb.) Tyrannid'e dia-

i V*

[Sp. Vos fe

boli in poteftatem ejus redactos ; pof-

diftis ; ex fama, qus late vagata eft.

feffos a diabolo , velquoad animamy,

Quod fatlum eff "verbum pér nniver-

v«l quoad corpus , ve—l quoad utr'w?l-

*

,&denp-

fam jsdaam. ) ld eft , qux dixerit ,

que.

;

ac fecerit, Jefus pet univerfam ]u-

- Suenia

m Deus er(;t u ) ï-Per,

gritid

deam ; que accideriat Jefu Chriíto

unionem hypoftaticam , per eximiam

Deoiu '

rzdicante , & miracula patrante.

gratiam , & per potentem operatio-

Per. baptifzpum quod. ) Pronomen

nem miraculorum & fanitatum , &

sj;tW" :'

quod xefertur ad &zprzfonum , in Gra-

efficaéem przdicationem , &c.

co enim eft /j4zriz .a 0 , baptifma quod.

4 Nazarezb.) Scilicetfci-

39- Qutm occiderant.) Judzi

, comp*

« 98- Jef«m

1p.ligno.) Crucis.

tis effe verb

um jam dicum , aucto-

. 40- Hanc Deus fufcitavir.) Id eft, hic

rem illuftrium tacinorum, qu& audi-

refurrexit-virtute divinitatis fuz.

dicede

tis.

jn 17

s spiritu fando.) Abun-

Et dedit eum manifeftum fieri-) Va.

Un;;it eu; Detn

Qs

dantia Spiritus. fan&i eum perfudit

riis apparitionibus poft refurrC&i

*

t gcnth

nein.

Eufeb. 'llb 4. demonft. Vib 15. do*

-

2

606 — A C'T'UUMAPQST-OIL,O RUM

*N"CI-.'Non omni populo, fed teftibus przeordinatis, a Deo:

äi

i

nobis, qui manducavimus

/

Tun

,& b.ibivmu/'s cum illo , poftquam

refurrexit a mortuis.

42. Et

preecepit nobispraedicare populo, & t&üificari, qüia

ipfe eft ,

rum.

qui 'confritutus,efc a Deo judex vivorum, & 'molrtuo-

P u

43..c Huic omnes Pro

$ ]er.

phetae teüfmöhillm' -pe/rhil;ent , re-

ordi

31.34. rhiffionem

ict- credunt in

peccatorum accipere per nomen ejus omnes , qui

eum.

z

puly

VOR M

qui1

44. Adhuc loquente Pätrd verba 4hæc, ceci

us fuper omnes , qui audiebant verbum.

dit Spiritus f an-

i

45. Et obftupuerunt ex circumcifione fideles

:

rant cum Petro

J quia & 1n nationes gratia Spiritusffa'n&i et-

I

fuía eft.

LA

46. Audiebant enim illos

cantes Deum.

41'oquentes lin»gü/is ; & magnifi- :

?.

bant

47. Tunc refpondit Petrus. Num

quid aquam quis prohi-

30

bere poteít, ut non baptizentuür hi

&

, qui Spirjturp fgn&um ac-

cegerunt, ücut? & .n—QS 2

m

Cens

4f Non omni pa,mdo.)- Sgd Apo/üio- Au/.;ieäant verbum.

) PecriA,, eos ad 5.

Then

lis tantum , aliisque fidelibus fuis.

dem inftituentis.

»"

$

Poffquam vefurrexit a mor£uiss.

) Vi

. 45- Ex circümct:/iwc f e

/H.)- Fideles,

teua

de di

á

a fupra c. I. n. 4-

,

qui ex Judaifmo converfi in.Chriftum

4 i

Q- Confiztutus. ) ao us

»06, id -e ft,

crediderant.

;

definitus , de(tinatus, defignatus , fci-

In n«t:ones)) 9v* , Gentes & Gen-

licet qua homo eft.

tiles. Probant fudzi Chriftum , Chri-

Viverum & mortuorum. ) 4Vivï vo-

ftique gratiam, & Ecclefiam Judsis

£antur, qnui iri die judicii vivi reperien-

fohis. effe promiffam , & deftinatama

$

tur, quitamen morientur & refu

r

Deo, gentes autem

Bapt

mortui , qui pridem erant defun

E

das.

ab illa excluden-

ablui

livir

|49- /Huic omnes Propheza teflimmontum

46. Loguentes inguis-) Donum-enim

perhizent , &c. ) Per hunc , ut patet

linguarum. confecuti fuerant , ficut

lt

ex omnium Prophetarum teftimonio,

Apoftoli in die Pentecoftes.

Wt

remiffio datur peccatorum , &c.

uf

Per nomen ejus.) Per eum.

des celebrantes.

Magnificantes Deum. ) Divinasxl'au'-x

44- Cecidis Spiritw. fanünus.) Nifi-

7 Rgfp ond;t Perrus.

)i Exorfus gB

E

bili fpecie , fcilicet in igneis linguis

ermonem.

I

incumbens capiti Cornelii & domefti-

Numquid aquam probibere qf;i.f poteff?) |

corum ejus. ld patet ex capite fequen-

Num aliquid obftat quominus hi ba-

B

ti n. I5. ubi dicitur : -Cecj4iz«

Spiritus

jetiu Jper

ptifmo. initientur , qui S. Spiritu re-

lus

4410

7

| 605 y ffena ö" Juper uos in

pleti funt ut nos ? q

1

gafi dicat , ?aP

ne :?ihil.

Püüw

—

607

Du

48- Et juffit eos baptizari in nomine Domini Jefu Chri

.j$ 9

quam

Tunc,rogaver.unt eum, ut maneret apgd eos/»alfquot diebus..

*

*

quia

ER

C

APUT XL. —

mo-

P&träs difceptantibus. fr

airibus , quod ad Gänfe& ac.æææt», reif

T.

ordinem exponit : muliis z4ntiochie comver[is predicatione dilci-

x,qïïl |

pulorum , mittitur ad eos Barnabas ab .Ecclefia. Sferofolymitana ,

qui tmultis comver[is adducit eo C? Saulum a Tarfo: cum quo mit-

j fah? : .

| "titux Sferujalem , -^ut in famem ab Agabo propbeta. pradi-

/eQe-

&am ferant fratribus eleem'obw;imä

ld

I. À Udierunt autem,Apö&oli, & fratres/, qui erant in ]u-»-

.& À dea, quoniam & Gentes receperunt verbum Dei.

if

2. Cum autem afcendiffet Petrus Jerofolymam , difcepta-

bant adverfus illum , qui erant ex circumcifione,

roli-

3. Dicentes: Q

uare introift

*

n ao

& manducafti cum illis.?

i ad vircs,præpqum /hþa,bgntes-,

4. Incipiens aut'em' Petrus expon'ebaf illis ordinem , Fïi-

Et

cens:

5

$. Ego eram in c

ivitate Toppe Xor'ans,, & »v—idi in »,e-xc'e]ïï'u

ajf

mentis meze vifionem, deícendens vas quoddam velut lin-

teum ma

deles,

E

gnum quatuor initjis fumm'it—ti de cælp, & venit u;que

illum

ad me.

TM

Gtn-

-

—

Chri-

uleis

B. In momine bcmini J*-) ld Ct&,,—

Baptifmo Chrifti qui perficiebatnr per

d;æis'ChriPciani' , ut fupetiogi caPite

um

&

num. 45.

uden-

ablutionem aquz , .

'in-v*ocacionefn

$. Quare introiftt ad viros prip;a;ium

divinarum perfonarum.-

balentes.) Quafi dicat , quosnon fo-

enim

Ut maneret apad eo5 , Gc.) Ut ni-

lum noftro cstui adjungere nefas eft,

ficat

mirum plenius inftruerentur in rebus

fed nec permiffüm illis habere con-

:

]j

ad fidem fpectantibus.

fuetudinem.

L T fratres.) ld eft, ceteri fïd;les

Praputium baäeu;es.) Gentiles. non

I--

' Apoftolis inferiores & fubditi.

circumcifos,

u

; d

Receperunt verbum. Dej. ) Lege,m

-

04 dnciptens autemm Petris.) ld CR ,

f

I;vangelicam.

rem ab initio repetens.

1 ba

2. .D/cept.cäai 4duerfm sllum. Sy-

$. In exce[fa mentis.) ln exta(i, in

a

rfus , /;rigabanr , tan

raptu. Cetera

ug hic habentur, re-

"u

- poftulabant.

quam offenfi ex-

petita funt. ex

fu

1

h

periori *capjce ; lfbi

&a' erant ex «

irc:f;fzkifaae.) Ex ]u?

eà exyicgyimug.,

Z

608

ACTUUM APOSTOLORUM

6.

) nunA "

l0.

A 11 Llu-v»- AA

uüens conüderabam & vidi quadrupedlater-

r ,& beftias, & reptilia, & volatlha cceli.

fatia f

&C

7 Audivi autem & vocem dlcentem mihi : 'Sur ge Petre?

occide, & manduca.

folis

20.

S; Dm autem : Nequaquam, Domme quia commune, aut

immvndum numquam introivit in os meum.

cum

nunt

9/ Refpondit autem vox fecundo de coolo : Quæ Deus

mundavit, tu ne commune dixeris.

2l.

10. Hoc autem fa&tum eft per ter, & recepta funt omnia

crede

rurfum in coelum

pn

11. Et ecce viri tres confeftim aihterunt in dofno, in qua

tofo]

eram, miffi a Caefarea ad me.

chiam

12. Dixit autem Spiritus mihi, ut irem cum illis ,. nihil

2)

haefitans.

Venerunt autem mecum & fex fratres ifti, & in-

"e&)

Dom

greffi fumus in domum viri.

I3. Narravit autem nobis, quomodo v1dliï'et Angelum in

24

domo fua, ftantem, & dicentem fibi Mitte in Joppen ; -&

E

accerfi Slmonem qm cognommatur Petrus.

H

r4. Qui loquetur tibi verba, in qmbus falvus erls tu , &

lum

univerfa domus tua.

26,

ig. Cum autem coepiffem quu:, cecidit. Spmtus fan&tus fa-

cueru

er eos , ficut & in nos in initio..

E h1

16. Recordatus fum autem verbi Domlnl, ficut dxcebat :

sMat.

g.

3. 1I.

'dJoannes quidem baptizavit adua, vos autem baptizabimini

Marc1

Spiritu fantto.

qtepha

Die;

I..8.

17. Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, ficut & no-

CIa,r

Luoæ bis, qui credldlmus in Dominum Jefum Chrlftum ego quis

|

lis er;

- nl

' eram , qui poffem prohibere Deum 2

]oa

18. His auditis, tàcuerunt, & glorificaverunt Deum. di-

Nez;

i Ey;

süpr -centes : Ergo & Gentæbus poemtentmm dedit Deus ad. vi-

1., 5. tam.

Infr.

folyml

—

19 Et

19.4.-

Gentil

16. Bapt:zaäzmmz Sptrttu fen&o.) In

tentare futiï'ec 1mp1um/& xmpom-

QII x

Pentecofte.

bile.

tentua,

Gd

17. Eandem grattam ) ie»e 3(06»8641)

YUnt.

I8- T4cwrunt) na'uwi'av, quieve-

dife,

par donum , par in fubftantia , licet

Penitenfiam. ) Id eft, tempus & lo-

2'5

in quantucate por difpofitione vel Dei,

cum pcnitentiz.

Verftor

vcel homxms $ difpar & majus, vel

Ad vitam.) Ut vivant , fcilicet vi-

ininus.

X p

ta gratie, & poftea eclam glorlæ &

I)

Qu potm pro/n&cre Deum.) Quod

fehcntansxæternæ.

Bij

D

CAPUT XI

609

hater

eI9. Et Áfli quidem, qui difperfi fuerant a trxbulatlone, quae

fa&a fuerat fub Stephano, perambulaverunt usque Phoenicen,

etre,

& Cyprum, & Antiochiam, nemini loquentes verbum , nlfi

folis Judseis.

L

t qut

20. Erant autem quidam ex eis viri Cypru, & Cvrenæl, qui

curni introiffent. Antiochiam, loquebantur & ad Græcos, an-

Deus

nuntiantes Dominum Jefum.

21. Et erat manus Domini cum eis : multusque numerus

Offtia

credentmm converíus eft ad Dominum.

22. Pervenit autem fermo ad aures Ecclefie, quzeerat Je-

nqu

rofolymis, fuper iftis: & m1ferunt Barnabam usque ad Antio-

chiam.

^ tihi

23. Qui cum pervenlfï'et, & vidiffet gratnam Dei, gavifus

&

e& & hortabatur omnes in propofito cordis permanere m

.

Dommo

.

jm 1n

24. Quia erat vir bonus., & plenus Spmtu fan&o, & fide..

.n,&

Et appofita eft multa turba Domino.

25$. Profe&tus eft autem Barnabas Tarfum, ut quærereL Sau-

um: quem cum inveniffet, perduxit Antiochiam.

P

26. Et annum totum converfati fünt ibi in Ecclefia, & do-

ys ft

cuerunt turbam multam , ita ut coonomlnarentur primum An-

tiochiae dlfClpul

Chriftiani.

27. In

ebat :

I9. Sub Srepbano. ) ld eft, tempore

re.gratia , in Ecclefia & Corftiani-

m

Stephani.

'Syrus , oó Stephbanum.

mo.

Phenicen. ) Phæmce ; vel Phani-

24. Vir bonnus.) Videtur "um honitas -

M

cia , regio eft Syrig, cujus metropo-

-

pro facilitate morum & manfuctudine.

lis erat. l'yrus.

Plen-i Spiritu fantlo. ) Id eft, zelo ,

Antmc/amm ) Synæ Metropohm

) Nemi-

fandi.

& charita:e , que funt dona 9pmcus

Nemint loquente's verbum.

f dl'

,

ni Evangelium præducantes

Et fde.

) Fide theologica ,

& fiöc-

j v*

QO. Qwidam ex ez:.) Qui. ab ]ern-

litate ia obeundo munere fuo.

folymls difperfi £

4erant.

.A/:þof' fta ef multa tarba Dominc. )

. hriftum. converfa , & Ecclefie

[

Laqueäantur & ad Oxaes; ) Id eft,

C mf'n.mæ addita.

Gentiles.

OI. Mazus Domin;. )Amüentm, po-

25. Ut quererez Saulum, )

Meterem.

mpom

tentia, & cooperatio.

amicum fuum , & fub Gamahele con-

Credentium. ) 'mg&ur'ag , enm eredi- '

difcipulunr.

qw!'"'

d:ä]':t

Er amuum . totum. conver[ati þmt zi

23. Gratiag Dei.-

Scilicet , con-

i Eccleffa.) Syrus habet: " Tozegwe ant-

3&10

verfionem Gentilium , & relmofos

Z f' 2" ul cangregaä antur 1m Éccíefía , ni-

ac plOS eorum mores

mirum ad facras fynaxes , ad oratio-

nem , & ad Dei verbum. audlendum.

cet yi

In Demino.) n Domini fide , amo-

jrg

Bibl. cum Gom.. Menoch. T. VIl,

Hhh

*

600 — A !b TUUM 'A"P' O &T o L/*o.ïR——*'U*' M

|

27. In his autem diebus fup"errve

Z

nerunt ab ]'Erofolym!ä

prophetee Antiochiam :

28. Et furgens unus ex e

is, nomine Agabus, fignificabat

per fpiritum famem magnam futuram in* univerfo orbe ter- .

Ll

rarum , quze fa&ta eft fub Claudio.

:

.

s habebat, 'proþOfuerunt*fïä;

290. Difcipuli autem, proutqui

guliin miniflerium mittere habitantibus in Judsaa fratribus:

40. Quod & fecerunt ,

mittgn;esïï ad feniores per manus

»

Barnabze, & Saqli.

E

]

-

CAPUT XII.

'Hefodes o?ciþ yz;cobo Petrum reirudit in carcerem , Cupiens þa]f

ä

Pafiba eum tradere populo occidendum 5 [ed orante pro eo. [ine in-

zermilfone Ecclefa, Angelico edu&tus auxtlio fratribus magnum

attulit gaudium : fatla autem de carceris. cu[lodibus. inguifitione ,

l

Herodes proficifcitur. Ce[aream : cumque divinos bonores, a po-

pulo oblätos 10

n re[Dueret , percu[Jus efl ab Angelo , & co

[umptus a vermibus expiravit. .

x

Ts

f

bi

ödem, autem tempore mifit Herodes Ijex,manüs UER

r

|

[

j

Higg;*et quosdam de Ecclefia,

|

,'L E

2»- OC'

,'

ap

ä

i

lo

29 In bis autem diebus. ) Ilofcili-

üt fcilicet ex eo quod mittebant mi-

nec

cet anno ,

uo Ántiochie docuerunt

..

niftraretur. egentibus..

Saulus, &

arnabasg.

Habitantibus im — 7nda

4 fütr?&äh ) !

Ciu

"Eum religionis ergo , agnofcebant

|

Qu

Supervenerunt ab fevofolysmis Propke-

enim eos quafi patres fuos , utpote

i

qui

t4,) Miffi ab Apoftolis Antiochiam

Tutn

Ecclefiam illam jam etflorefcentem

primos fideles : tum quia fideles in

fue prophetis dote confirmarent , &

judza fpoliati fuerant bonis a-]udais,

& í

ilufirarent.

:

partim etiam fe illis fponte abdicave-

i

orotheus i.n

runt,

-

j

ideo

Hi/jt

98. Agalus) Quem D

tur juvari.

que præ/,cec;fis merebap-'-

n

ut H]

Synopfi Sanctorum, ait, fuiffe unum.

e 72. Chrifti difcipulis.

. 30- M;:ttenre:.adw Senio;e:.)/ Ad* quO-

Dish

Signiffcaber per [piritum. ) Przdice-

ftolos ,; ait Oecumenius. . Alii, ad.

(dts ,

bat fpiritu prophetie , quo pollebat..

lütea

Prefbyteros , & Primores fidelium ,

P

Famem magnam futuram.) Sub Clau-

prefertim /. Diaconos , horum enim

ttds

dio Imperatore, ut ftatim additur, ni-

erat eleemofynas diftribuere.

miruin fecundo ejus imperii anno, qui

[

IE

anno fecundo Claudii.

dem: autem tempore.) | Id eft Y

X

ia

utit Biron.

fuit annus Chifti 45. & ex . parte 44.

pgtay

Herades Rex.) Herodes Agrippa.

f

29. In m'ifzz;kerifem.) In fubüd'ium, , Mi mfzmz;.) ld eft, aggreü'u/s eft.

Quief,

*

;i

ä

[

61I

ceAPUT OE -

2 Occidit'antem Jacobum fratrem Joannis gladio.

4. Videns autem quia placeret Judzeis, appofuit ut ap-

*

prehenderet & Petrum. Erant autem dies Azymorum.

.4. Quem cum apprehendiffet, mifit in carcerem, tradens

quatuor quaternionibus militum cuftodie

t

nvdum , volens poft

Pafcha:producere eum populo.

[

n carcere. Oratio autäm

!

| s. Et Petrus quidem fervabatur 1

fiebat fine intermiffione ab Ecclefia ad Deum pro co.

. in ipfa

6. Cum autem producturus eum effet Herodes

no&e erat Petrus dormiens inter duos milites ; vin&tus cate-

nis duabus, & cu

(todes ante oftium cüítodiebant carcerem.

us Domini aftititj & lumen refulfit n ha-

4. Et ecce Angel

bitaculo , perculíoque latere Petri

, excitavit eum, dicens:

724

Sürge velociter.: Et ceciderunt catence de manibus ejus.

[

$. Dixit autem Angelus ad eum : Pracingere, & calcea

Z

te caligas tuas. Etfecitfic. Et dixit ili:

Circumda tibi 'ye-

euneas

)

fümentum tuum , & fequer

Hhhh ^5

9. Et

Vinünus catenis Jkaäni.) Mediu—s in-

—2. Aäccidi't mh;m jacebum. ) Proba-

bile eft ceteros plerofque Apoftolos

ter duos milites , qui catenas tene-

)

UI EC EEE

abfuiffe . Jerofolymis.

bant, ne quo modo eos falleret, aut

-elaberetur.

Mos etiam vetus fuit ,

4 Appo[uir.) id etiam addidit , ut

ut difcimus .ex Seneca epiít. 5. ut

appre

henderet & Petruim.

-Erant Auferm

dies AZymorum. ) Addit

eadem catera reum copularet, & mi-

hoc Lucas, tum ut denotet tempus

/Witem cuftodientem , quod fortaffe in

Petro fervatum eft..

fni

necis fancti Jacobi , tum . ut. indicec

caufam, cur non illico occifus fit fan-

9. Angelus Damini.) In corpore af-

w-

&us Petrus ; feddilatus poft Pafcha,

fumpto.

Nonnuulli opinantur huac

pant

quia fcilicet eranf dies tefti azymo-

Ahgelum fuiffe S. Michaclem prafi-

tpotc

rum, quos fanguine effufo maculare

dem. IZcclefia.

A

n

& fune(tare nolebat Herodes.

ia

4- Tradens: quateor "q;mter;zianiäu:

—Lf;men rifulfit i2 haäim:-k!a.) Q

jt$s

lumen folus Petrus vidit , militibus

at

militum.) Moc eft Sexdecim militibus,

- £ortaffe dormientibus.

Y

eban

ut fingulis no&is vigiliis , hoc eftter-

g. Præcingc*rcf.)' ]udæi long

as þgerexz"-

pis horis; quatuor advigilareot cufto-

des , & prioribus-fe(ïïs, alii quatuor

bant veftes , quasituri , at operatu-

Àpo'

fuccederent. .

ri cingebant ; & fi veftibus non de-

ad

im:e,gri , « recentes

pofitis effent dormituri, cingulo detra-

d

Producere cumpopzi

/a.) Morti—public.e

yurfi s

tradendum.

&o laxabant..

1 epim

- &. Sine intermi

jffrone. ) ÉxrtyQjG cþn-

co

quiga;:)' 'Sanda'lia,; ut eft in Græf

tinuata ; & longa , ut efficacius im-

fd dh

petmre

nt quod volebant..

5

i enda: tiäirve/lime'nmm fuum. )

.76. Erat Petrus dormiens. ) Secur

4

'e& Ip.dTto) , fupeþjorem veQexn , vel pal-

ium. -

n

f

*

guiefceh's in divina. providentia.

jv

*

-

d

»»

612 — AC T U U M AP 0 S T OLO ,R UM

i

1f.

,'g.nEt exiens fequeba:ur eum , & nefciebat qui/av.'v-.grum 'ei't,

quod fiebat

ruiffe

dere.

per Angelum : ex'i&ixn»)gbat*. enim fe vifum v1

r.

10. Tranfeuntes autem

| pri makm ,& fecunxdïam' .nc-ufcodiralm *

modo

venerunt ad portam ferream , quce ducit ad civitatem; quae

te aQ

ultro aperta eft eis. .Et exeuntes procefferunt vicum unum,

eum

& continuo difceffit Angelus ab eo.

.

If.

1I. Et Petrus ad fe reverfus , dixit: Nunc

fc:io—þvcäre a qüia

quid:

mifit Dominus Angelum fuum , & eripuit me de manu Hero-

j

dis , & de omni expe&tatione plebis Judzeorum,

;]

inqai

*1

12. Confideransque venit ad domum- Marize matris Joah-

que a

nis, qui cognominatus eft Ma

-

rCus ubi erànt multi congre-

20

gati, & orántes.

facS Y

.13. Pulíante àutem eo oftium januze

Cub

J

videndum , nomine Rhode.

/,f' »gr'locefïi't puellga. ad

-

*

gion

I4. Et ut cognovit vocem Petri, prae gaudïO»' »nofnx ape'ruït

?I

januam, fed intro currens nuntiavit ftare Petrum

t

nuam.

z

-

p

:

"

ante jg—

pto

22,

15. Átilli dixerunt ad eam: Infanis. . Il

bat fi

la autem affirma-

J

j

cl fg hgbxere. Il/li autem di.cebapt : Angelus ejus eft-

16

160- Pe-

Woonss|

dens re

9. chäe&at fqut':t' verum eff.) Nova

Oui 'c;gkmi;zdfk: ej?( Maress-) Non

R

enim admodum res fiebat , qux . id-

eft Marcus Evangelifta , fed alius qui

E uT

eirco videbatur incredibilis.

; r-efpon

fuit focius peregrinationis Santti Pau-

IO. Zramfeuntes pripmam $ —,?rzmzlamï

li , & Barnabz , de

quo fermo- rgdi-*

:

.euffodiam. j Militum cuftodientium

bit inferius .

þitu C

Petrum , a quibus . vifus non eft.

I3. Pae/la.) wa:äïb*un : quod etial;l

J

£s

Portam ferream.) ipfius palatii He-

N

vertt poífet azc7a.

ofter tamen

xodis, per quam tanquam ex arce in

Interpres zque ac Syrus puellam ver-

Jot jar

€ivitatem reliquam ibatur. -

tentes, fubindicant non. fuiffe ancil-

Gpiti

Pfareff?runt vicum umum. ) Donec

lam , fed honeftam , fortaffe filiam,

X

3

4l

fan&tus Petrus in tuto collocaretur ,

nmnus.

aut neptem matrisfamilias illius do-

.

E

Ateam

& a fomno plane expergefa(tus, &

-

Qonte

mentis ftupore , intelli

geret

quid fie-

ret, & fibi confulere potf-t.

fa-

Nanïzi'ne* R/aodä.)*x P?3», 1(? eft, Ro-

lj

Expetlatione.) Syrus , machinatione.

«WJ(()

1

I4. Pre gaudio.) Cuþi'ens ftatim dif-

Mi

Plehts Tadeovum.) Pontificum pre-

cipulis fidclibus

fertim , Scribazum , & Pharifzorum.

trum.

»n?mrcriare- adeffe Pg—

tüt$ ;

I2. Conffderan/que.) Periculum , un-

IS5. bjfz2::.) Deliras.

tonde

de ereptus erat , & divini beneficii

fnta

"ngelus ejus eff. ) Ex hoc c'ölli'gitur

amagnitudinem.

eo etiam tempore fideles exiftimaffe

J

Venit ad Domum Mariæ.)*s In qua era&

unic

u

[

phc.u

««tus fidelium orantium pro Petro.

ique Angälumqfuum cuftodem

» lt

adefle.

E

ET UER TRU ARESNIIEI N N 8 TOE ET

(CAP U;—T XII x

P

nel,

16. Petrus aiitem 'p-erfeverabat pulfans. C,um*'äutem ape--

Tuiffent oflium, viderunt eum, & obftupuerunt.

n v1

I7. Annuens autem eis manu , tit tacerent , narravit, quo-

m ,

modo Dominus eduxiffet eum de carcere; dixitque: Nuntia-

que

te Jacobo

«

lnu.m)

cum.

s Vöngfrätribus hec. Et -egreiïus äbutxlf alium 1o-

18. Fa&ta autem

' äi'e, efaf non.

parva t.ürbatid infef milites,

qui

quidnam fa&tum effet de Petro.

:

Teto.

19. Herodes autem cum requififfet eum

.,', & non inveniffet,

inquifitione fatta de cuftodibus, juffit eos duci: deíce

4

]

Jomn

que a Judsea in Caefaream, ibi commoratus eft. . -

nydens'—

mgre-

20. Erat autem iratus Tyriis , & Sidoniis.

At illi unani-

mes venerunt ad eum, & períuafo Blafto , qui erat fuper

cubiculum regis, poftulabant.

ll-aväd.

giones eorum ab illo.

páacem, eo quqd alerentur re-

'eruit

2I. Statuto autem die, Herodes veüitus'.veftä.regi'a, fääit

*

t ]a

protribunali, & concionabatur ad eos.

mabat :

m«

2 2. qPqullïus'aut.em: accla

Dei voces, & non hominis.

Hhhh 3

r

.23. Con-

ül

I6. Perfeverabat pul[an:.) Vel 1;16-

12 C

&

)e,

"L

aream.) Paleftinz , quæ' prius

tuens deprehendi ,^ vel defiderio ar-

d-ï'cebatur; £urris Stratonis.

dens revifendifratres, & forfan Rho-

Erat autem iratus, Gc.) (Jujuo,ua)&cö'y,.

. Non

de pre

*

audio non aperiens nihil etiam

refpon

í

Petro dederat.

pugnacem , & infenfum gerens ani-

us qui

mum ; bellum animo agitans. Caufa

1Pau-

17. dunuens ut tactrent.) Ne Ræ-

ire Herodis nos latet. 'Baronius fu-

pitu confufo vocum narrationem rei

fpicatur fuiffe quod Sidonii Petrum

gefte impedirent.

e carcere elapfum fufcepiffent , & fa-

etialii

Nunciate 74&060.) N.[ir;opril, nam ma-

&i Chriftiani , ab

i

' eo Epifcopum Ac-

Rmen

cepifient.

| VOl*

jor jam erat occifus, ut dicitur hujus

Perfunfo Bl

Z

capitis n. IO.

datis fortaffe muneribus.

;jfo.). Conciliato Bl'a(ïo?-

j

acil

lbiit im aliumlocum.) Nimirum Ce-

lam,

faream , Sidonem , Berythum , &c.

Qui erat fa

j do-

fectus regis cubiculi.

per cubiculum g'egi:.) Ptæ-

donec tandem Romam pervenit.

Ee quod alerentur. regiones eorum ab

I9. [rz?ä]iii"on*e f^tta. de Vciu/?adiäm'. T

!RP

«yaxeryag TS; QuANuxzG , eft autem dya-

sllo-). Solliciti erant de concilianda pa-

ce, ne Hercdes frumenti exportatio-

1dil

xehm inquirerere ,. examinare , tor-

ne prohibita , eos fame conficeret,-

pe

turg admovere , judicare etiam , &

21. Srarmto autesm die.). Exat dies fe-

condemnare, unde $

demnavit cuflodes,

yrus vertit. Cfony..

cundus ludorüm pro Cefaris falute,

ut ait Jofephuslib. 19. Antiquit. c.9.

itit

- Jeffit eos Zuci.) Ad extremum füp-

F.

€

plicium. Bont auctores Latini, D»-

ptro, corona infignis,

efestus veffe vegia.) Purpura; ; fce-

mam

€i , fine alio addito , dicunt protrahi

Concionabatur.) N etba faciebat.-

)dG-

fd mqrtem.

22. De: voces , Vn-anqko?nini:. ) Pxo-

Y

/

614

'AC—T UUM AQQSTOLORUM

p

23. Confeítim autem percuffit eum Angelus Domijhi, eo

&

xit ill

- quod non dediffet honorem Deo :

:

x

: confqmgtus : ar'þx"ferm'rä us

|

bam if

expiravit.

«

24. Verbum a

ltem Dominiesc(tebat: de muldplitble

dimife:

235. Barnabas autem , & Saulus reverfi funt ab Jerofolymis

aSup. a expleto minift

erio, :affumpt-q Joanne , gu? cognf)minatqs eft

& m

9-29-'Marcus.

&L

CA PUT XHL

infrt:

—A'Cäx»m).*c RCCEMPIGAM E d ERE

nieri

Saulus 89 Bartabas jübentur a Spiritu fan&lo fegregari ad opus

& E

pradicationis inter. Gentes , €? Barjefa free. Elyma mago ,. qui

d

phum

eorum predicationi refiflebat , ad Pauli oerbum excecato , credit

"S

um, |

Sergius Paulus

in Zntiocbia Pifidie Peulus in [ynagoga latius

? (

-de Chrifto diferit : fod Sfudeis blafpbemantibus €? 'f«per/ec'u-/

dionem in eos excilantibus, comvertuntur | ad . um

Gentes juxta. Ijaie voaticinium.

Cillafd

x *Ränt auztexm in Ecclefia, quae erat Antiochiæ,-prqþhet&

Herode

E5 & do&oresin quibus Barnabas, & Simon, qu! voca-

tütricis

nihen f

batur Niger, & Lucius Cyrenenfis, & Manahen, qui erat

it, utp

Herodis Tetrarchz collattaneus, & S'aulus,

frerit o

2" Ml

"vï hr

jecta ädulätio. Viäätür acclamatio

Expleto ;niki/q?r;a.) Ad 'quod,fdera nt

orta a Tyris, & Sydoniis, qui gra-

deftinati , .defere-ngdftrpln eleemoty-

bus.' Tla

tiam Herodis aucupabantur, ad reli-

narum,

)Xæ [f äf'yt

Dixir

quos Cxfarienfes proferpfiffe,

Nf]acbiæ.j Syriei ,,*-*duo :di ximþs

u inte

- 93 Crfeflim,) Sytus, eadem bora.

in fine capitis precedentis re-

tibug jr

percuffie.) Plagalethaliillum feriit,

ve'rfo.ä Saulum, & Barnabam.

vifcerum. fcilicet doloribus , & tor-

E

minibus, ex Jofepho.

|tem corporis

Prophete,) Quui divino Spiritu affla-

tittie

ti futura predicebant.

35 at

putre£aftione, & fatore ; inde enim

Doüeres.). Qui facras

fcripturas in-

d hane

vermes ebullierunt.

terpretabantur , & fideles docebant

Eo qto tion dedtlfet

bonoren: Däa.) Sed

credenda & facienda.

*

E

Wldi ü

fibi illàm arrogaffet , co nfentiendo in-

Ay,.,,,;

fanz ilii adulationi.

Lucins Gyrenenfis.) Qui Cy

renes fizft;

Mtctrfrog

Epifcopus ex Ro

— Verbum autem Dosmini, G c.)

Evange-

die fexta Maji.

mano Max*gyi'ologio

i

Vorgoj,

lii predicatio crefcebat , & imultiplica-

t

i

batur Ecclefia,

2

Manahen.) Dequo

P

'Martyrol. Rom.

fe

nt&(]

25. Rev;xfþæntdäfgrqfaly?æif.) Sci-

24. Maji.

-

licet Antiochiam , unde mijTi fuerant,

Herodis Tetrarcba. ) Herod

is Af

]'"Püm

ut. eleemofynam deferrent. Jerofoly-

pe,qui Chriftum induiz vefte alba,

Eriks

mitis pauperibus fame laborantibus ;

& imifir, & J

oannem ,.Bapäüam oc-

,

j

fupra c. I1- 28 -

eidit. ^

i

31

—

E

r

X

CAPUT XIII.

É -

nt, 60

F Mmlürantïbus autem illis Domino, & [jejunantibus, di-

TOib u

xit illis Spiritus fanCctus: Segregate mihi Saulum , & Barna-

bam in opus, ad quod affumpfi eos.

jbatur

.Tunc jejunantes, & orantes; imponentesque exs manus,

olytis

dlmlferunt illos. -

tus et

4. Et ipfi quidem miffi a Spnltu fantto ablerunt Seleuc1am,

r

& inde navigaverunt Cyprum.

s. Et-cum veniffent Salaminam , prædrcabant Velbum Dei-

in fynagogis Judæorum. Habebant autem & Joannem in mi-

nifterio.

Md qpis

6. Etcum pefambulafïent univerfam infulamr usque|ad Pa-

0. (f

trüit

phum ,

invenerunt quemdam virum magum pfeudo prophe-

tam; ïudæum, cui nomen erat Barjefu.

TMH

7. Qul erat cum. Proeunfule Sergio Paulo, viro prudente,

fitu

ch.,

Calla&;meus ) Quupuer cum. puero

Selenciam.) Uxbem yicinam Antio-

pheta

Herode fuerat enutritus, & ejufdém

chiz ; hequentem & celebrem,

nütricis Iactelactatus. Significat Ma-

Et inde navigaverunt Cyprum.) Quiz

V9

nahen fuiffe. mfigms & illaftris fami-

ex Seleucia commodus eft tra]e&ufrm

u enat

liz, utpote

ui Herodis Principis viri

Cyprum.

fuerit coll. a

à

aneus-

8. Salamisam.) Qure poftea a o

Mi

/

9. Mip; frdnnäus auteg: £: Domi-

flantio Imperatore di&ta eft'Conítan-

dfaeran

a5.) Nur&eryovroy, id eft, facrificanti-

tia , & nunc appellatur Famagofta.

bus : nanmi & facrificium lefæ dlCltüiï,-

Habebant autem.U Joannem. ) Co-

Jeemol)

7&81'1'88()/166

gnomento Marcum, de quo cap.

Dixit illis Speritus fanBus. ) Inftin-

I2. 25.

-dixims

&w interno, quem Prophetis & prio-

lIn miniflerto.) uvmgsfrcw ; mszrum,

lat f

ribus moemc

quafi dicat., Joannes Marcus mini-

Segregate 67. ) Segregate eum per

ftrabas Saulo & Barnabz, prefertiny

wm,

exccntionem & miffionenm; quemDeus

jtu if

in cura rerum temporalium , €o que

ab etcrno fegregavit per electionem

adjuvabat, ut tacüæus & pfemus evane

gtuj'as Ill*

ad hanc. miflionem & opus evangelr-

gehz,arcnt,

zandi ubique gentium.

6. U/gue Papham.) Cypn urbem ,

docebat!

celebrem. carminibtus Poecarum

Jumpj? ) w()oaxs»f?xmuaz : üd eft,

accerfrot , alii vertunt , /z auxilt um 4([

Magunz Pfeudoprophezam. ) Qui cum

enes fütt

TOcAUI.

effet Nïagus , fe ut prophetam ven-

yrolO"*0

ditabat.

9- Jájwnantes , Gfc. ) Cum jejunat-

9 Ro

fent & oraffent; mgaua)'rsg, X neoo-

Bar-ïc]ü ) Id eft , zi£us 7ef»; Filius

:väapævo:,

Salv* atoris.

Lnponenstesque eis muanu:. ) lllos in

Vldetur pater hujus Ma-

j An

gi vocatus fuiffe Tefus , vel Jofuc,

Epifcopos ordinando.

7- Cum proconfule.) Magiftratu Ro-

f albàs

$

Miff a Spiriti fantlo. ) Ut pacet ex

mano, qui confulari poteüate pro-

&am [

dx&ts n. 2.

vmcxam bubernaba:.

*

L.

616

ACTUUM APOSTOLORUM

?

Hic, accerfitls Barnaba ,

& Saulo, defiderabat audlre vet-

bum Deti. -

"E. Reü&ebat autem 1lhs Elymas magus (fic enim mterpre-

tatur nomen ejus) qua&rens avertere Proconfulem a fide.

. 9. Saulus autem, qui & Paulus, repletus Spmtu fan&o

mtuens in eum ,

ro. Dixi: O plene omni dolo, & omni fallacxa ,fir dla-

boli, inimice omnis ]uftmæ, non deüms fubv ertere vias Do-

mini rectas.

1I. Et nunc ecce manus Dom1n1 fuper te $ & er?s cæcus,

non videns folem usque ad tempus. -

Et confeihm cecidit in

eum caligo, & tenebrae , & circuiens quærebat, qu1 ei ma-

K

num daret.

12. 'Tunc Proconful cum v1d1H'et fa&um r Credldlt admx-

rans fuper do£trina Domini.

: I3. Et cum a Papho navigaffent Paulus, & qu1 cum eo

erant , venerunt Pergen Pamphyhæ Joannes. autem dlfce-

dena ab £184 reverfus eft ]erofolymam

: 4 Ti

-

b

9. £!yma: M4gu5.) Elymas videtur

Subvertere vias Domini.) Oppugna-

efle barbarum nomen , ac fortaífe

re E;vangelium , quód eft via Domi-

Cyprium . antiquum , fïgmficans Ma-

ni , quz recta nos ducit ad falutem.

gü")-

II. Etzanc,) It.zque mmc,vuc habec

T

9- S.mlus ztulem, gqui & Paulus. )ch

Syrus.

primum Saulus vocatur Paulus ,xquod

Manus Dommz) Uiltrix P pumtlo j

vmdl&a

p

nonten deinceps femper ei tribuit Lu-

C4S.

g

Unde videtur quod occafione

Ujque ad Tempus. ) Temporamam "

n

Sergii Pauli proconfulis, & Apofto-

non perpetuam cecitatem illi infixit

latüs füi ad Gentes nomen Hebrezum

Paulus, ut refipifceret.

&i

in Romanum & Graecum

1

C2/120.) Quz inftar nubis , vaporls,

ha

Saulus ,

------

Paulus commutarit;

ut tacmus

& blan-

vel nebulæ oculos ejus velaret , ei-

dius fe Romanis , Grecis , quafi re

que vim cernendi adimeret.

fi,

& nomine Romanus infinuaret.

-I2. Super-docirina Dom;m ) Do&rl-

lg

Repletus Spiritu [antto) Novurü fen-

nam Evangelicam.

—

fithic Paulus Spiritus San&ti ardorem,

13 foannes autem. ) Cognomento

li

& inftinctum ad patrandum rmiracu-

Marcus.

E

]um, quod narratur.

Reverfus eff 7erofalym4m ) Ex pufil-

j

letuens in eum. ) Iracundls & nrden-

lanimitate aliqua, nolens tot itinera

*hiq

tibus ocülis.

conficere , & tanta fubire pericula ,

itdi

IO. F dmäal; ) Imlcat,lone malo-

aitS. Chryfoft. & Baron. Aliqui putant

VE

rum operum.

. affe&u matris degentxs in ]erufa-

Yid&

Nm effnis. ) $ n4vwe, nwz de[n nes.

lem.

-

li

n

-X

H

617

| CAP UT XHb .

| 141111 vero pertrahfeuntes Pergen ;; veh'efunf Antiochiam

Pifidiae, & ingreífi fynagogam die fabbatorum , federunt. .

— 15. Poft le£tionem autem lezis, & Prophetarum, miferunt

- . principes fynagoga ad eos, dicentes: Viri fratres, fi quis eft

Es

.

.3n vobis fermo exhortationis ad plebem, dicite.

*

LI

16. Surgens autem Paulus, & manu filentium

indicens, ;;it :

— Wiri Ifraelitze ; & qui timetis Deum, audite.

,

- 17. Deus plebis lírael elegit patres noftros,

& pï*'ebe;m exal-

-

tavit

; cum effent incolee 4interra JEgypt , 5 & in brachio

4Exo:'

m

excelfo eduxit eos ex ea :.

ïd- 1'0x

m"*g Exo.

18. e Et per quadraginta a

:' 13-2[*

fuftinuit in deferto.

nnoi/*um tempus mores eoru

3

e ?"äjxö.

Ig. Et deftruens gentes fep

tem in—tcrra Fhanaan.,'.dfort

diftribuit eis terram eorum, .

s

-36. 3v

4]ofu.

.20. Quafi poft quadringentos , & quin

qüagintä xann,osk f*

,

&

I4ox 2-

p p?jï'hæ? dedit judices usque ad 'S:ïtm.uelï P.ropheft'a-m..þ

2I.

e Tud,

-

30

-

14- Aktiac-bi;t;ü' Pyfídia. ^) Quæhd;if-'-' ;"quf ftudio religionis clo»hv»enivebancrad

-fert ab Antiochia Syr-liæ'," dequa fupra

-fermones audiendos in Synagogis.

nuln- E I he

17. Ple(is frael. ) . Mraclitici po-

Die Sabbator

m.) Uno die e Sab-

pv.lrli.

bat-is.' 3

*

il

U

;

— Elegit- patres iz&;?ras.-'l) | Ex omnibus

nt

Sederunt. )

r arudïtofevs—,' ,caþcä;ntgs

entibus, ut

effent populus & Ef:äle-*

Iu

hac modeftia opportunitatem cum alio-

j

a Dei.

r

um gratia & utilitate docendi.

þet

: Plebenz exa/mvit.'..) Ber Molyfem ^

-

IS. Poff leBionem antem legzs &f Pros

multis patràtis mirabilibus inclytam

101

'pbetqmm. )Le&ione enim peracta, ali-

faciens gentem: illam , quam

omi-

. quisvele Synagoga, vel'advena, fer-

^monem habebat ad fimul collectos, ut

nus tam .ihfïg

ni'bu; gtoäigiis oftende-

If

etiamuum fit in-Ecclefiis poft Jectio-

ret fe tueri? —

jiit

J Brachio excelfo. )

nem Epiftolg & Evangehi.

-

; .Nfaxïmol robore

: Mifg-jrü:ig ad eos , €/c.) Honoris cau-

& potentia. '

dïïsj

el

18. Meres earæm» /itj*?inkit.)

Incgn-

fa , illos invitantes ad exhibcndum ex-

ditos, rudes , duros , rebelles ;. erat

^hortatorium ferinonem,

i

n

z

$i quiseff ia vob1s feruro cxquiaiiäni:.)"

enim populus dura cervicis. -

J19. Gemzes ]Eþt&

d

Iubeg fermocimàri &ke?hor'

tur Deut, 7. I-

m.) Que 'gum,e/ra.-n.-.

pento

ggn'i.

:

Terram eorzm.

16. Mazu ff

!

emfium;; :-ndz'u;m:; ). Hoc

X Pöpuïor.ljmi * 3":*"

tium illarum.

N

lil

enim gcftu olim verba fa&turi fï;gntium

.9o. Pofl qua

dl'ztngfkfüf;öï 7diäqz;4gix-

Eineü

indicabant.

E

icil!

« Et qui timetis Deum., »

»Spectare holc'

£a anno;,) Inchoando a nativitate 1faac,

on

uwllt

. videtur ad Gentiles profelytos & alios,

usque ad vifi

?

| em terrg proslflijï—'æ.,l

Biblia cum Com« Menech. T. V1

lii

]er*uf"

-

*

X

*»

Y

Y

-

!

!

ág. ïijC-TKQU UM *A'.*P'ö sT OL OR

fiRé. , 21. Et exindefpoftulàverunt regem, & dedic illisDéüs /Saul

$. &-filium Cis, virum de tribu Beniamin, annis quadraginta.

9. I l

&IO.I

[

22. Et amoto illo , g fufcitavit illis David regem : cui te-

fümonium perhibens, dixit: 4Inveni David filium Jetfe, vi-

giRe.

,

15.14..

rum fecundum cor meum, quifaciet omnes voluntates mieas,

& 16,.

25. Hujus Deus ex femine fecund

»

H

utlj;prpmüïïonäm' le»lxi—fl

'I:r äfa!.

Iírael falvatorem Jefum,

.

24. : Praedicante: Joanne ante

-faciem adventus

9.21.

4

fejïu;s : b';ipä-

zlíai. -

fimum poenitentiae omni populo 1írael.

II. I.

25. Cum implere autem Joannes cur

füum fuum,- -:l-'ideb'at,—'.: |

& Mat. Quem me arbitramini effe ; k non fum ego, fed ecce venit

I

poft me , cujus non fum dignus calceamentà pedum folvere.

arc«

I.

26. Viri fratres ; filii generis Abraham , & qui in vobis ti-

Luce ment Deum, vobis verbum falutis hujus miffum eft. —

29:3:

27.

ui enim habitabant Jerufalem, & principesejus;hunc ..

/Matt- jenorantes , & voces prophetarum,

Mr leguntur , judicantes impleverunt.

qua ,p-c—är*ï.omne fabbatum

d

I a. 7.

1

TE

m

Toan.

Es

E Et

x

Z

127 .

9I. Anni:; 7u42r4gïnt4.). In hisqua-

pl

þcifrgïum'qüi'.erat fyzkni)öilum— & inci-

di

draginta annis includuntur anni Sa-

tamentnm-ponitentig , ad remifífio-

niuelis, quibus ipfe ánte Saulem pre-

nem peccatorum , -& juftitiam b

apci.

LU

fuit Ifraeli. .Ita paffim. Interpretes.

fmo' Chrifti recipiendam.

k.

Exgo tempus Samuelis nof Judicibus,

25:' Cum impleret curfum /hum.) Mi-

fed Regibus, qui Judices fecuti funt,

tz Ícilicet & minifterii fui, quad erat

inf

annumerat j ac proinde eorum illud

Chrifto dare teftimonium , eumque

Yl

tempus, quod ab exitu ludicum, feu

lfraeli oftendere'; ac corda omnium

á morte Heli fluxit;usque ad finem

ad eum recipiendum preparare.

—

. SG

Saulis, quadraginta annis definit..

Quem me. arbttramini e[fe ?. ) Quafi

flng

22. Secundum cor meum. ) Mabetur

dicat-, vos me putatis effe Meffiam,

hoc f. Reg. 13. 14. fecunduxilfme.n-

fallimini, nor fum ego Chriftus; fed

€;]

tem & voluntatem meam.

,

ecce Chriftus poft me illico veniet,

o Faciet omnes volumtates méas.) Pra-

cujus ego 'non-fum di

dere

ta folvere.

-

s

i

gnus cali;eameg-

Dy

cepta mea ad unguem fervabit. .

3

^

03. Edwxit Ifrael.) Sufcitavit Ifraeli

96. Vobis werbum

/;/utif lmjus »?i -

fd&a

Salvatorem Jefum. , Grzce eni

fwum eff. ) Syrus, Volis ille miffas. efe

dativus. , re leear. - ^

m eft

veróum vita. ld e

; Chriftlus vite

dcm]

auctor miffus eft ad. veftram falutem.

Ó

Seeundum promiffonem.) Patriarchis

E.

E

f I$

fa&am, &ipfimet David, lib. 2. Reg.

; 97. ^Hune £gnorantes.), Eciam Petrus

ticral

7., III Pralm. 88- 4. 36- &alibi.

fupra cap. 3. 17. ignorantiam Judso-

24. Predicante 7a'mine. ) w.ga'mygu'äav-

rum Chriftum occidentiu

:

Vide ibi dicta.

;

m we'xcufav;ic..

A—À

mm,

roc, ideft, cumante predicaffet cum

Deri

ante prxcefliffet ut przco.

^

|udicantes. )

1

A

Prun;

: Bff: j paui

Chfriftum*' ad Cmcem,

——

1

feutia. ) .'ld' CRT » bu.

cqndgmnantes.

PEDSUNIIRSONONTUETER ERKEE

Pf

E

L]

*

C 'A'P-.fü T/'Xm..- :

6I9

*

28

mZVfat

; .E'tw nullam caufam mortis 'i-nvenientesi»in &0, m petierunt

2*7.00,

-2 Pilato, ut interficerent eum.

x

fummaffent omnia, quæ;de eo fcriptaerant;

& 23.

29. Camquecon

-'- deponentes eum de ligrio , pofuerunt eum in monumernto. . 171.

'3o. » Deus vero fufcitavit eum a mortuis tertia die : qui Lucs.

-

vifus eft per dies multos his;

Z

D

-23.2I.

erant

cum €o de* Galilzea i

^

31: Qui fimul afcend

n ]grufalegn & 29.

qui usque nunc funt teftes ejus ad plebem.

.

x

Ld

|

4. Et nos vobis annunti

amus e-a,m , qua?.a

repromiffio fa£ta eft.

1:.

d patres Iiä&roslää;:i:

33. Quoniam hanc

Deus aäin&pläyit'filiis ( )noftris, refufci- Marci

tans.Jeíum , ficut & in Píalmo fe

cundo ícriptum eft Oï'ïil—ixUS* b

meus es tu, e2Zo hodie genui te,

.

34- Quod autem fufcitavit eum a mortui

s, ampliïlsu j'arlnlnxon ïgan

^

20.

reverfurüm in corruptionem, ita dixit: p quia dabo vobis fan-

1111 2

P

fal;

- &a David fidelia.

0.

7.

(I)leoRriS. Inwga'lz'g. S;'xf. leg(;tür': vgfh'is. :

H

plfaie

Imþlev/eruni. ) SciIicef; voces Pro- . . 24. Qgeod autem þfeif;;vit ; &c.

)

55 .3-

phetarum, qui mortem: Chrifti pra- Probat hic. Paulus Chriftum jam r

Q-

E

dixerunt.

ufcitatum amplius non effe moritu-

ls

rum , idque teftimonio 1

29. Con[umma

-fcnt äm'm'aï) Fec/iifen; H

j«

omnia«

-

3. de quo mox dicam. -

faiz can(SS-'

,J

Deponentes.) Miri quidam pii.

O. Deus Verofu[citavit eum a mor-

onplus jam uon reverfurum 1m cor-

/i

ruptisnem.) ld eft, in mortem, mors

fb

£415:) eft,lürrexita mortuis vi fuz di-

enim hominis eft. corruptio.

. Chri-

xinitatis.

lllC

31. Qw vifus

Vxefrpxer dies multos.)

ftus enim femel mortuus & refurgens,

u

/ Scilicet.per qu:draginta, etfi non per

amplius non moritur : alioqui nec in

morte quam obiit corruptus , id eft,

uf

fingulos. "Vide fupra cap. 1..n. 3..

His qui. fipsul afcenderanr cum. eo de

putref cctus , aut in cingres redactus

!ffl

. Galilas.) lu qua tamen: fe illis often-

ii

derat, ut habemus Matt. 26. 32..

La dixit, ) —Deus in fcriþturä, per

I

Ifaíam caj

D

e

- unt. teffes, ) Refartectionis- illius .

tionem: LXX.

-.$5.. 3. .ju-xt:; interpreta-

2

w ad patres noffros repromiffro

Dabo volis f«nüa David )g';!e/id.)

m*

fatlacff.) DéChrifti incarnatione & re-

Senfus eft, fanctas promiffiones Dei

/' demptioné mundi.

'^4. Hazxe Deus 4

j

vite

dimp'evit fs so- .

factas Davidi, faciam fideles, ideft,

fenis.): Filiie patrum. noftrorum, ge--

ratas , fixmas , & ftabiles , quia pre-

jteit

nerationi & genti.no tre.

ftabo quidquid pollicitus fum de Chri-

etrus

fto ex femine ejus, nafcituro. ^ Intér

dgo

Ego bodie genui te. ) Perrefurredtio-

nem, quz in fcrípturis vocatut, rege-,

alia autem, qug de Chrifto ei promifi,

avlt

neratio.

Unde & Chriftus vocatur

eft refurrectio , ut Pfal. r5. n. 10..

. primagenitus mortueruime

Vide- di&ta

Quoniam non derel'inques animam meam

y um

«

"

;/ -Pf. 20 n: 7- 1

45 ii?j&rnf, n;c flaäis /knäum t(tu(n:'qu,

-

€

5

620 n

ACTUUM APOSTOLORUM

45. Ideoque & alias d1c1t q Non dabïs San&um tuum Vldere

g E

qpfal

15 IO. corruptlonem

loquere

73 eg

5. David enim in fua generatlone cum admlmftraü'et vOo-

Dsr l

'daeorum

2. 1^-Juntati Dei, r dormivit , - & appofitus eft ad patres fuos, &

v1d1t corruptionem.

p

qui loq

- 31. Quem vero Deus fuf01tav1t a mortuls non v1d1t cor-

4

ruptionem.

auditer

398. Notum igitur fit vobls, viri fratres, qma per hunc vo-'

4j V

bis remiffio peccatorum annuntiatur , & ab ommbus j qulbus

contrad

-

non potuiftis in lege Moyfi iuftificari ,

PAU

4 T

49. In hoc omnis , qui credit, juftificatur.

oporteb

ilad , 4

40. Videte ergo , ne fupervenlat vobis, quod d1£tum eiï;"

in Prophetis.

ümur.à

sHab

41 s Videte. contemptores, & admn*amml, & dlfperdlml-

(s

I. 5

quia opus operor ego in diebus Veü'ns d quod non

Centiun

credetls 5 ü qu1s enarraverlt VOblS.

m

42.

Exe-

uxecccmsazm

dere corruptionem , qui locus fequentl

Jnmmtmtm' ) Promltcu:ur, &ex-

verficulo cn:atur

: Vide fupra cap. 2.

hibetur.

juris ad &

Micits.

n. 51-

Et 4b omnibus , quibts non potuzj?u,

vobis pre

6. D;zvm' enim 1 /?tagencratzmc)

6c.) Nam veteris legis facramenta , —

Dt[perdt

Colligit argumentum, cum in David

& ceremonie vos falvare , & jufti-

lat, Pa

non queat incortruptibilitatis promif-

ficare non poterant ,

fed folus Chri- -

fio locum habere, de Chrifto intelli-

ftus, ejusque fides, gratia & facra- -

Tatione, (

Eadem fuit ratiocinatio

Tmenta.

marcefcit

gendam.

Üpusape

Petri fupra c. 2;:97. & feq.

39. lz bec. ) Per hunc, fcxllcec

cladem

Iz fua gemeratione.) Suä gtate, fuo

Chriftum.

feculo.

-Omais, qui credit.) Fide viva, quæ

Oþlll L

mfekns

Adminifivaffet .) Serwffct » obedi-

per charitatem 'operatur.

Veüram !

viffct.

Jufiifcatur. ) Per grätlam & ]u&l-

dB

Dormivir.) Mortuus eft.:

tiam infufam ,

uam fcilicet Deus

&t in (

ppofttus eff. ad -parres. fuos..) Re-

animz ob merita Chrifti infundit.

liquis majoribus fuis defun&tis aggre-

40- Im prephetis. ) In uno e prophe-

43 M

m

tis, nimirüm in Habacuc c

I-n.5..

?8y TeQc.

gatus eft.

[

aulus fe-

[HT)/1 ]

Vidi. carrdpttoncm ) P'lffus eft cor-

41. V;dete contemptare: )

érat;

poris dlffoluclonem quz mortem fe-

X

cutus LXX. legit t 433 Zegedim,

qultur

m

pravaricatores, comtemptores fed nofter,

erant fe

rE Qmm vero Deus f /Ezmwt. J Sci-

Aqulla,Symmach T heodor. &Chald. -

olorum

licet Chriftus..

44 Pe;

legunt [» 133 Pagoim,id eft, gentibus,

&ntm ers

38. Netum. zgrtur f * Uolis ,

L£f e. 1

Ufurpat D. Paulus hec verba in fen-

v&bi D.

Claufula eft. totius fermoms, qua

fu allezorito de reprobatione; & ex-

colligitur Chrifto tanquam redem-

ceeatione Judgorum , & fpirituali-

& P.

vaftitate , & àblatione fcripturz, &

Quentiam

ptori,' & Salvatori adhzrendum.

[U lto ma

Per bunc.) Jefum Chrxftum.

-

jus intelligentiz , & facerdotii , &

&l |

«X

-

R

-

L

Xf

CA PU T XH

--

621

1

42 Exeuntibus autem illis, rogab

7

xvid!ere

ant, ut fequenti fabbato

.. loquerentur fibi verba hzec.

d.

43. Cumque

dimiífa effe

t fynagoga ;

?

- fecuti funt multi Ju-

]- daorum,- & co

lentium advenarum, Paulum , & Barnabam:

[uos,ï&

ui loquentes fuadebant eis , ut permaneren

.

t'ingratia Dei.-

44. Sequenti

. vero fabbato pene univerfa Civ'i-tgsæ ,convenvit

s

audire verbum Dei.

u«

45. Videntes autem turb

as Juäæ/j.; feþleti funt Zelo, &

contradicebant his, quae a Paulo

dicebantur, blafphemantes.

: Ws

Barnabas dixerunt: Vobis

-46. Tunc conftanter Paulus, &

oportebat primum loqui verbum Dei : fe

d quoniam repellitis

-

illud , & indignos vos judicatis seternze Vltæ , €Cce conver-

timur ad.Gentes.

L

it nobis deinus: t Pofui te in -lubefn :lfaiæ*;

)erdiäi-

47- Sic enim praecep

h3

--

od g.

, w49. 6.

Celnti:um , ut fis m falute

m usque ad extremum terrae.

*

$

tdi

»

-'Iiþïii 3

[ 548 Au-

2

u a

juris ad t*eghumc&le&e; & fenfuseft: |

.B.!a'jþþbkem,mz:e:,- ) Erac aufein þo'rum'

aut in- Apoftolos blafphemia , quafi

Afpicite, 0 contemptores eorum, que

[

effent feductores ; aut in doctrinam

; me]fu,

vobis predicantur ,

H

tamelty

; Q(Zþerdtngini :j

áQpavisSyre : quafï

eorum , ut falfam, aut in Chriftum ,

& ii

dicat, Perite, exanimamini pre admi-

quafi/non effet Meflias.

jfas Q

ratione, & metu. . Vel, Evanefcite,

46. Vobis. ) Qui eftis e popu

lo Dei,

marcefcite ,. hinc abite.

& f

e

& ad quos priimim Chri&usl ! miiïug

Opus operar. ) . Intelligit

fpirituaïzm

faiiit

cladem, quani diximus.

Indi gko: "U0$ judim?is.') Dum enim

Opas quod zon credetis.

. Oþus adeo

judicatis fpernendam . effe Chrifti fi-

dem , fimul tacite judicatis vos indi-

TAE

qaæ

veftram fuperet. -

infolens , & grave, ut omnem fidem

s

gnos. vi

-

ta xterna.

IHla enim nemo

;& Juül

; 42- Exeuntibus joé

Synagdggä , ut

dignus e

ft, nifi qui fidem ChriR?lCar

cet Dui

eft in Greco.

peffic..

.

1fundll

43. Colentium advemarum. ) c'tf3ou£-

Cozverttmur

p UI

»» meocwqórey prolelytorum Demnm cq-

e pope

lentium, piorum religioforum.

Evangelium , & Chl-'i-fïum pradica-

iTnus.

j5

;

quS le

— In gratia Dej. ) Qua preventi cc-

47. Pracepit.) Dum enim przdixit

: hgedlllly

perant fequi fidem C*hxfi['t:i, & Apo-

;er Ifaiam fe decreviffe, & velle ut

d n0eh

ftolorum.

Chriftus fit lus , & falus gentium,

s 44 Peme umiverfa civitas. ) Mos

confequénter hoc ipfo decrevit & vo-

&Chlld'

enim erat, ut Gentiles ab auditione

luit, precepitque Apoftolis, quos Chri-

d

fti precones deftinavit, ut Gentibus

j i fen-

verbi Dei non excluderentur.

&

45. Videnm:res autem turbas. ) Fre-

Chriftum'predicent;atqueita ejuslucem

quentiam4, & concurfum. audtcgruxn

& falutem illis impertiant. . Vel fin-

fpitltuïh

olito majorem.

z

pliciter fignificat Paulus, hoc fibi a

| tm'Z,

jdotil

t

| Zelo. ) Invidia ? & indignftpijnggv

Diominox preceptum fuiffe, ut fcilicet

X

p

622

X TU MC þ,o/s 'r-(gf)' L6R UM

48 Audientes autem Gentes gavifze füht, & glor—ifi'caban—t -

j

verbum Domini : &

E

D

ES

ad vitam seternam.

.cre'diderunt 3 q'uotqu(ït erant pfæo"rdjpatif

-

Mil

/49. Diffeminabatur

ft Jl

regionem.

: autem verbum Domml per uni,y'lþerfan:f;': -

Ly(r

L

j?

50. Judaei

autem concitaverunt mulieres reliziofas , & ho-

popult

1

nellas, & primos civitatis, &excitaverunt perfecutionem in

1177

Paulum, & Barnabam, & ejecerunt eos de finibus fuis.

Vusi

S'I u Ati

lli : excuffo pply;e',re pedum- in eosgïvgnerunt.lxcq.

I0.14. nium.

qu

Mlarci

5. F.

0.

11 quoque ;ePieban.tuf gaqdi?, & Splrltu fan-

4

Luca

J

—

- D E

P

-

o CA pXUfI'-P,

p5

xFl

*

P

ir&c j &v predicaret ,Evangeliüm omni

Evängeliis regnum colorum 'vc;zgatur

deon

;(

€reatur&.

Ecclefia, quia hac per facramenta ,

Pofzii,) Ponam preteritim pro fu-

fidem & gratiam nos dirigit & ducit

iracur

turo, ut frequenter ufurpare folent

ad celum.

3.

prophete, ob certitudinem rei futura,

5o. Religiofas.) Miliere

g Gäntïl"es,

:

tes m

tanquam przterite.

aut Judaici ritus, religionis , aut fu-

dante

dU2 ncem Geztium, €&fc.

) Ut verita-

perftitionis fux tenaces.

. Mulieres

tis Evangelice lucem' Gentibus affe-

enim cum blandiloque fiat & pertina-

4.]

ras, & falutarem doctrinam omnibus

'ces, apte funt magnos motus ciere ,

f

etant

pradices.-

8

2

viros autipropinquos fuos incitantes.

49. Gezzes.) -

Gentiles;

Hgneffas. ) ivo yuuovag. , primariag |

Gavifs [ant. ) Suo borno, nofxmalxq

& divites, hz enimhabitu coi

ofito

]udeorurm.

E

*

olent.

T. (

& ornato ( fvzyXuov, ) uti

m

Verbum Domini.) Évangelium. .

It:lice . dicere

j

18 , 'pagne I:Q?zorate e

1

- €rediderunt quotquor erant praordina-

prsncipali.

à

Loque

H oad vitam aternam. ) - NOox preor-

51. Excuffo s putv

ere pedam. )Juxta 4

li fide

dinati in, Greco eft, cereygusyoi,

Grm

id, quod jufferat Dominus Matth. cap.

erdinati, difpofiti. Loquitur de prz-

IO. . I4. ut facerent Apoftoli apud .

$. 4

deftinatione , non completa, que eft

€os, qui Evangclium non

ET :

"

Pa

ad gloriam , fed. de incompleta ,

bant.

Vide ibi dicta.

É

-adæittef

1

&Cerün

fidem , & gloriam juftifi-

Icomium. ) Qu eít Licaonie urbs

quz eft ad

Offenfo

cationis.

-Et fenfus eft , credidiffe

celebris ad Taurum .montem.

lm

eos quibus erat preordinatum , ut da-

5$2- Replebamrmur | gaudio. - )

Hoc

Th98,

retur auxilium efficax, ut, crederent.

enim Deus fidelibus afpirare folet in-

Adie

perfecutionibus.

Porro pet wiram erernam, metonymi-

$Sic Apoftoli fupra

10g p

ce intelliguntur auxilia gratiz; quibus

Cap; 5, 41-

Lant gaudentes. a confpe-

Vàtore:

ad eternam vitam pervenitur. . Sic I.

& copci!i , uouiam, digni -hbabirs. [umt -

K,

joan. cap. 5. 15. dicitur : O5 bo-

pro "BOomzine

elu conttmeliam pats.

M

Clüxum

micidanon habet viram ateruam in fezpfo

Spirizu fautlo.) Scilicet robore fidei,.

TEligig

maeentezm , id eft gratiam , qux eft

fpei & charitatis," aliotumque dono- ,

4

rum Spiritus San&i.

-

QUIR j

via ad vitarxm'kætcmgmr, fic f?pe 1:1

D u

625

[

'abant

us

CAPUT XIV.

D

digati

Muh*zs ïudæomm , àc Etbnicorum kcinii fidem in Cbryïum 7

qui

erfam

[cmzem*zbus , concitatur a Sfudeis tumultus i zipof?olos ;

D

— "Lyfiram fugiunt , ubi Paulus claudum a matris. utero curat ;

&

gopulumque ,. ac Jacerdotes ob id, ipfis. tamquam diis faæ*zjïcare

m i

volentes egre compefcunt : fid concitata a "fudeis /upervementz-

LI

bus-turba , Paulus lapidatur , €? pro mortuo relmgmtur * CUT-

p.

j

^

qua furrexzj?at dpe & Bamabas difcipulos per varia la .

exbortantes , &?. presbyteros ordinantes , fever-

n:f:fn

Iuntur Antzocbzam.

UT

A&um e& autem Iconii , ut fimul introirent íà. fynago-

*F

gam Judaeorum, & loquerentur , ita ut crederet ju-

!

*

dæorum & Gracorum copiofa multitudo.

"QCabUE

a Qu1 vero increduli fuerunt Judaei , fufc1taverunt., & ad

nentà ,

1racund1am concitaverunt animas Gentium- adverfus fratres.

; ducit

3. Multo igitur tempore. demorati fünt, fiduciálitér agen-

ntilesy

tes in Dommo teftimonium perbibente verbo gratice fuc,

t fi.

dante figna , & prodigia fieri per manus eorum.

ulieres

r«

.. 4. Divifa eft autem multitudo civitatis : & quidam quldem

ctere ,

erant cum Judais , quldam vero cum Apoftohs.

tantes,

$ Cum

matlas

oftto

Gentilibus credlderant, ut dl&um eft

;

0

Jent,

I. Slmul ) Paulus' fcilicet & Barna-

verficulo primo ;. hinc fa&um, ut di- '

rdle e

Laquerem*ur ) Evangehzarent Chn-

utius ibi Paulus Q Barnabas fubüPce-

fh fidem & legem.

*

rent.

Jut

Gracormm. ) "Gertilium.

F;ducmhter agente: in. Dominos )

h. cip

^Q. d iracundtaum cozcitaverunt. )

wapprmaZo/.moa libere & palam, cum

8pü

loquentes, tum quidvis aliud , quod

mittee

éxaxGca», mhlignitate 1mpleverunc,

fecerunt malos, malevolos averfos ;

e re chriftiana eflet , agentes.

offenfos , iracundos.

-

Tej?tmamum perhbibente, ) SCIIlCet

T

Amma: /Gentium, ) Gent.lllum ani-

Domino juvante predicationem LE-

Tmo

vangelii: crebrts miraculis,

Hoc

let if

Ad'verfls fratre.r ) Id eft Chn('na-

Ver£o gratm fma.) ]ta appellat E-

nos, prefertim Apoftolos, quafi no.

vangehum, Qquia gratiam annuntiàt

fora

vatores eilent, & turbatores reipu-

& affert ,. nimirum Dei amicitiam ,

M/þ(

blice, inducentes novum Deum cru-

juftitiam, falutem & vitam zternam.

| [W

cifixum , ejusque novam fidem, &

4. Divifa ef. A.

dexío94 , þt[a ,

febifemate fetta.

rellgmnem

;äael,

. Mselto. tg:tur fempere demomtt D

Cum. Apoffolis. ) Pro Apoftolis, &

Qn0*

qua multi tam ex ]udæxs ; quam ex

cum À poüohs.

-

o

624

ACTUUM APOSTOLORUM

Q.

^s. Cum autem fattus effet 1mpetus Gentilium , & Judzo-

eonfti

:

rum cum p11nc1p1bus fuls, ut contumeliis . aiHcerent » & la-

4

pidarent eos, .

6. Intelligentes confugerunt ad civitates Lycaomæ, Ly-

fu*nus,

ftram, & Derben & univer(am in c1rcmtu reglonem, & ibi-

nis.cot

& mu

evangehzantes erant. (1)

N

,7. Et quidam vir Lyitris mfirmus pedibus fedebat clau-

dus ex utero matris fuae, qui numquam ambulayerat.

ingred

ff ]

9. Hic audivit Paulum loquentem.

Qui intuitus eum &.

videns quia fidem haberet , ut falvus fieret,

benefa

9. Dixit magna voce : Surge fuper pedes tuos re&us. Et

jmplen

e*nlmt, & ambulabat.

p

-1O. "Türbae autem cuni v1d11"ent, quod fecerat. Paulus, le-

larent

18.

vaverunt vocem füam, Lycaomce dicentes: Dn fimiles fatti -

hommlbus defcenderunt ad nos. :

fulai,

exira C

11. Et vocabant Barnabam Jovem , Paulum Vero. Mercu-

rium 5 quoniam ipfe erat dux verbi.

() N

I2. - Sacerdos quoque Jovis, qui erat ante civitatem , tau-

Vidima

ros, & coronas ante Januas afferens ; cum popuhs volebat .

]H

facrlflcare.

2

13. Quod.

&rditur

in edit. Skxt. addltur

Et commota e& omnis multitudoin do&r:-

A.

[

"

na eorum.

: Paulus autem, & Barnabas morabantur Lyftris.

-

plura àp

Coroa

"5. Ht oeontumeliis affecrent.) Ufe/- WAsro, nimirum ex letitia- adepcæ

Aïi!f ]4

«2 , refpondet. ltalico noüro . Per [fanitatis , juxta' oraculum Ifai. & 35.

Gmusew

ar lora .uz affronte.

16. Tunc /2/11': ffeut cervns claudses.

6. lutelligentes. ) Apo&oh hanc]u-

idem, p

daorum & Gennhum contra fe con-

Io. Szmiles fatt; bominibus.) Affum-

y 01!64!

pta humana fpecie. -

*

amabe

ipxratmnem " O'uwäov"rsg, re mte//e(fïa,

re cagrzztd

41. Er vocabant Barnabam Jovem.) .

D

- Licaonia:). Ef provincia in. Afia

Quod ftatura effet procerior, &tate

faim toc

fortaffe gmudlor Y corpoms fpecne

muribu

minore prope Phiygiam, a qua mon-

tibus.feparatur.

palchnor.

b1

patatum

7 dufirmus pedzbu.r.) aäwarog , im-

Quoniam ipfe erat dux verbi.) Præcx-

Onfif

puus in concionando, ideoque cre-

udæl,cn

potens, invalidus , captus pedlbue.

' ditus Mercurius, qui abantiquis: elo—

àtr x af

detuitus eum.») ertiMcoag mrraa id,

eft, cum in egm oculos chl,xüTet

quenttæ Deus habebatur.

KC , n

Vzdem quia fdem baberet. ).N«m

*

/ IÀ. Om erat agte ctvttatem.) Qul F

Ert/itn

]uplter in füburbiis fuam habebat

V trbai

ejns dcf (deria vultus , ocnls , geffus, at- -

aram, & templum, ! Hunc effe fcn-

tentio im audiende , fatis predebanr ,

l4 4

ait Beda.-

Spiritu etiam prophetico

fum par.et ex Grgco, rüv ÓYog rOv ow-rog

Vtlsiy

potrit^noffe Paulus claudi fidem &

wgo T4G WONEGG. .

a

quàm v

danitatis defiderium.

Is !

Ef coronas. ) Quibus- vn&lmas coro-

fttitis (

9. Exilivir.) lllico. fe in pedes ere-

nare folebant. Unde Ovad. 15 Me-

xit & faluav:c ; Dam in (Jræco eft,. :amorph

B?Hv [7

4

M

!

i

(CAP [ i* XiV.

625

x*; Ou*o;d ubi aud

J;Jd*o- l

ierunt Apoftoli, Barnabas & Paulus,

conífciffis tunicis fuis exilierunt in turbas clamantes, -

M

14. Ét dicentes : Viri , quid hsec facitis? & nos mortales

d

fumus, fimiles vobis homines , annuntiantes vobis ab his va-

g,Ly-

, ii

nis.Cco

:

43320

& mare, & omnid, qus in eis funt :

nverti ad Deum vivum, a qui fecit coelum,- & terram ,

;

i

fs

Pfalm

i$. Quiin praeteri

tis generat

ioni

;t .þclall-

x

ibus dimifit omnes gentes

145.6.

*

ingredi vias fuas.

Apoc.

— 16, Et. quidem non.

fine. teftimonio femetipfum reliquit,

14. "

"t

benefaciens de coelo , dans pluvias, & tem

implens cibo, & laetitia, corda noftra (1).

pora. frq&ifera :

tu;./j K

LI

17. Et haec dicentes, v

E

fedavemnt turb

larent.

*

T

ds, ne fibi ximmd-—x

Lluä"æxle-

'S

18. Supervener

ünt autem quidarti ab-*An'tïochijaj-, & ïconio E

les J

Tudeei, & perfuafis turbis, lapidantesque Paulum traxerunt

MefCt;-

extra civitatem, exii&imänites- e'umnmrtuquefïa.

—

i 19.' : Ciï- i

»

; 'I)FNom'a, ip edit. Siut. legitur

: à eorum. j

l, t

- Jngredl YTasg /;245'. j S

uo itioré xViVe-

vo]ebat

Vitma labe carens , & frf/?fmt:jï;?m.

formas

re, fuas fequendo concu

pif centide $.

| Silitur «mte $45 ,

vittis prafrgnis. 6

errores, & falfa numina,

Quod

Atir 0.

De hoc veterum.fitu , vide

16. Non ffhte teffimonioveliquie femetis.

" do«(ïri-

lura apud Carolum Pafchaliur: de

pfum. ) Id eft, non paffus, eft defide-

Corona lib. 4« cap. 16/& 17«

rfare rmioftales viam, qua ducerentur

r adeptz

Arztejantm:.) Ad dothus ve

ftibula;

ad Deum ; nam dedit

fi

na & ax*'gu-er

|fii; .5

Gracus enim habet zv^o»ac, fed fenfus

$

nienta, qu£ illum , qua

quidem te-

ldu

idem, nam veftibula funt ante januas.

ftes, hominibüus proderent,. Exbene-«

Volebat facrifcare.) Utri

qg? , tam

ficiisenim naturalibus,quibus hbomines.

Barnabe , quám Paulo.

j Affdm-

Scificetf

Deus affecit, affurgere poí

iuimus —ir'ï

I3. Quod wbr audrerunt. )

illius cogitationer.

:

j W?WI)

fam voces clamantiutm, Di; frmiles bo-

Témpora frutlfeya. j

D

: ï&ïngUenS

«bh Ma:e

minibus, 6c. quam ftrepitum, & ap*

annüm in varia tempora & tempefta.

paratum facrificare volentium.

-

j lpeit

tes ; quibus fuos attribuit. fructus,

Con[ciffis tunicis fuis: ) Ut folebant

frürnenti, vini, pomorutri,nucum, &e,

j) Prac-

Jüdsi, cüm blafphemiam audirenr, aut

lyp/esns cibo, )

Victum .

X

ge: C

àtr x aliquod nuntium ad aures acci-

Jargiter fuppeditans,

abunde &, '

iquis l

deret , in luctu etiam- & posnitentia.

Er letítia.) Exhilarantut enim cor-

iv

*

"Exillerutt im füvbas. ) . lnfilierunt

*

da, & recreantuür éibo, & variisanni.

" u-

n turbam, déenduo ««

-

u habcþü |

" 10« 4b bis vatis.). Jove, Mércurio,

tetnpeftatibus, & fructibus earum.

s

1g. SupcFvéherunt suftm.) Studioid —

;elïe a

aliisque idolis ; que non fufit aliud

fecerunt ex Judaifmi zelo, & odio

uam vani & mendaces dii.

gff&ïomg

15. E przære;-iti:,generqfiqnibus ) Præ-

Chriftianifmi ac Pauli, nt

vilhm-evv ers

feritis temporibus:

terent.

.rr'raf

coro

$.

$9

M.e'-ï :

"

: ?iäl

H

um äjo)m Mezeééb. T? V H.

Kkkk -

j

655

ACTUUM APOSTOLORUM

06

19. Crcumdantlbus autem eum difcipulis J furgens intta-

tulerui

vit civitatem, & poftera die profe&us eft. cum Barnaba in

Derben.

f

Gentil

20. Cumque evanzehzaifent cwætatl illi, & doculifent mul.

1]

pulis

tos , reverfi fünt Lyftram, & Iconium, & Anticchiam. -

ä;;

2f. Conürmantes animas dlfcxpuloi*um , exhortantesque ,

ut permanerent in fide: & quoniam per multas trlbulatlenes

oportet nos intrare in regnum Dei.

Orit .

22. Et cum co:æft:tmfï'ent illis per fingulas Ecclefias preaby—

ï?

DBZM |

teros,

: & oraffent cum jejunat .wmbus, commendaverunt eos

[hhs t

Dommo, in quem crediderunt.

diraii

23. Tranfeuntesque Pifidiam , venerunt in Pamphyllam,

24. Et loquentes verbum Domm1 in Pergen,. defcendelunt

M

.

-

in Attaliam

& Supr

25. b Ft inde navigaverunt Antiochiam, unde erant tradltl

t3 l: gratlæ De1

, in opus, quod compleverunt

^

26 Cum

I.ET

fs (3l

Perpm/' Gs turbis. »

Quod fedu&ores

pium premiffum fuit ordinationi, ut

effent Paulus & Barnabas , & fedi-

factum etiam fuit in ordinatione Pau-

2 ]

tiofi-novum .numen t:tlfum annunti-

li & Barnabe , cap. precedenti n. 2.

Adverí

antes.

3. etiamnum folec premitti m 01d1-

bas, d

Lapidautes. ) A;Scu*av*ræg, eum lap:-

nationibus.

3

daffcnt, -

Commtudaverunt. ) Paulus fcnhcec

Jerufa

& Barnabas..

19. Circwemdantibus autem enm difci-

Duxmoeer.

pulis. ) Ut vel mortuum fepelirent,

nienfes, &c.

- Eos. ) Fideles.

Ly&renfea ? Ico-

vel vivum r.cgerenc, & Judzis abfcon-

-

fenfüs e

derent.

Dammo.) Ut is eos in. fide fufcepca

&urgens intravit civitatem. ) Videtur

confervaret & promoveret.

CXX)()fgei

miraculo fanitati reftitutus ; nam qui

23. Pamphyltam. ) Eft A(ie mino-

tions F

Cap. I'*

ita male babebat, ut crederetur mor-

ris regio, quz nunc fimul cum .Cili-

l 0PA

tuus, non potuit per fe furgere, & tan-

cia dicitur Caramazia,

Plfidla vero

quam validus in civitatem redire, &

eft Ciliciz pars.

Is Qui

bofiridie in uxbeém proficifci..

24. rerge.) Quz eft urbs Pamphl-

iffendu,

6c.) In

ig.

Gd f

22. Er cu«m «conflitwiffent ,

W6 D

Gr&co eft, XEigoTonQGuyTtg , id eft,

Atmlmm,) Qux etiam urbs eft Pam—

bat Pau

Omanus 4xtendem'e: :

ive imponentes;

philie juxta Corycium promontori-

177

Paulus fcilicez , & Barnabas manuum

um, hodie appellatur Saz4/a.

Vide

hac lmpofï;mne Prcsbyteros facro

plura apud. Qrteliuia in I'hefauro

4ptry,

ritu ordinarunt.

Geographico.

ïædlca:

dpt

Presbyreros, ) Tum majores, id. eü

25. Jntiochiam. ) Syiie.

Cetdo,

Epifcopós; tum minores, id eft, fa-

Unde eragt tradits granta Dei.) Un-

cerdotes ordinarios.

de difcefferant cum gratia Dei ,

25 T

E. eraffent cum jejunationibus. ld eft,

fauftis precationibus fidelium , quibus

Dutit m

€0s abeunces profecuti fuexant, Vel

nül g

yüerologxa. Oiatio enim , & jeju-

-

-

Con ,

CAPU T XIV. & XV..

657

Mit9e

26 C'u4m autem veniffent, & congifïer'gaiï'ent Ecclefiam, re-

tulerunt quanta feciffet Deus cum illis , & quia aperuiifet

aba jj

Gentibus oftium fidei.

1tkmu—li

-27. Morati funt autem tem

1

PUS npn mdöicüm cüm. diíci-

pulis.

Syque ,

"d

n 4A Pj'U T xv.

atiaqes

| Oæ;ïa Ahtiacbiæ- feditione propter fïudæos , "volentes Gentes. ad

)räsb&-

Deum conver[as circumcidi , Paulus, & Barnabas rem ad zpo-

IHF €0$

ftolos referunt , qui pofl. Petri , &? Sfacobi fuffragia.,. communi

decreto per. litteras [Tatuunt , Gentes. comver[as. non. ligari lege

jat

— Moyfi :

Paulus cupiens ab 2ntiocbia imvifere loca , in

.demt

E

- quibus pradicaverat , feparatur a. Barnaba, eo

| tïaöiti

- quod nollet. oannem a[Jumi, -

T quidam defcendentes dejüdæa docebant frati'es : aQt/iïa 4 Gal.

Guïh

«E

—

nificircumcida

K

mini fecindum morem .D/iqyfï,'npn pote- 5. a.

füs falvarti.

ipni , lt

& B grnäbæ

)n€ Pa

2. Fatta ergo feditione non minima Paulo,

nti n 2'

adverfus illos, ftatuerunt, ut afcenderent Paulus, & Barna-

in,'ordi-

-bas, & quidanialii ex aliis, ad Apoftolos ,

& presbytgfi'os in

one.

»

fcifct

|. Jeruíalem fuper hac quzetti

.

Kkkk 2

3. llli

, I

fenfus eít, traditi üSpirþituk fan&b illos

T äaidam dc;/fändenfaik dedfuda;:.)

VE

fufc&pta

expofcenti ad minifterium przdica-

E« pro fuo Judaifmo pugnan-

-

tionis Evangelii inter Gentes , fupra

tes , quafi folis Judzis promitfus effec

g mino-

-cap. I3. num. 3.

Meflias, & falus tantum per legem

n Gl

l1m opus quod compleverunt. ). HaGe-

Mofaicam parari poffet..

Antiqui ,

nus quidem , fed non ita; ut fibicon-

grayes au(ctores feditionis & difcor-

jja vero

. fiftendum ducerent , & finem przdi-

:

thutn authorem faciunt.

diz, qu& hoc capite narratur, Cerin-

Pamphi'

candi facere vellent.

96. Deus cum silis. ) Sic alibi dice.

NUf circumcidamini. ) Sub circum-

me'

- bat Paulus, Ne» ego , fed gratia Dei

cifione per fynecdochen totam legem

mecum , 1. ad Cor. cap. Io. 15.

Moyfis & Judaifmi intellige : hujus.

Aperuffet Gentibus off um fídes.^) Per

enim initium, ingreffus, & profeffio

- Vil

redicationém vocando, & pet fidem

erat circumcifto.

,',h,e[ällf?

& ba

D)

ptifmum in E&ïcleüam introdu-

Secundum morem .M

)

/ff.-) Secugdum

cendo.

ritum legis Mofaice.

U

207: Tempus non medicum.) Baronius

Q« Falla ftditione. ) gdotoc , * i-

]

-

utat manfiffe biennium

qTíOswG , contentione $ diftepatione.

Dé 1

; fciliqgc anno

,q

Jus

Chrifti 49. & 5o.

d

ytus habet : Ortus ef (wnuitos: pluri-

"

Vd

:

t

Cfvm

jäpnfi-s. j þhciochus.

-

mus & d(l/?eftdfio.

X

A

^

628

ACTUUM APOSTO—'LO,RUM ;

d

&T

-T ärgp' dedu&i ab Ecelefia , pertranfibant Pheenicen ,

.

i

Ils p

&

Samari

am, narrantes converfionem Gentium, &*fa'cxigbgnt

mnibus fratribus.:

*

m

gaddium magnum o

*

1fu

d e0:

^4. Cum au:em ven

iffent Jerofolymam , fufcept

nt ab Eg»-

I0

clefia, & ab Apoftolis & fenioribus, anxmn-igntes',qganta

cetvi

Deus feciffet cum illis.

*

'*. Surrexerunt autem qui

dam äehh.æmü Eharä—ifäeorum.;, qui

portai

IU

crediderunt, dicentes: Quia oportet circumc

1

1d1 €0$ , pfæf

quam

^ cipere quoque fervare legem Moyfi,

[2

b Gal-

6. b Conve

perunïque . Apoftoli, &

:

J

feniores videre de verbo

& a

?. 1. hoc.

1 Ge

1, Cu

m autem magna ('Gh(luiütio;üeïef ;

. furgens. Petrus

ifratres , yos fcifis, quoniam ab antiquis

,

cSupr dixit ad eos : e Viri

Y

J

10.20.

^

-

iebus Deus in nobis elegit, per os mgtlm auc -'r'e-'Gäfgth* yer-

*

u

| bgm Evangelii,' & cyedgre;

fome

*

aE

u

i À

"

ï. '.-:;,:8. EC

R EE

: P?t;la

65' (Bialrvnlc/zä'»e 4d'verfu: tlos )

äe*ni- m hz;

efís. hoc loco *fnoink : fu&ni;u—;-

in malanít partem,

dit p&

Paulo & Barnaba negantibus circum-

T

cifionem effe neceflariam, illis vero

Qui credider unt. )

Qui Chriftianis

ln

contra tenentibus & affirmantibus

fuium amplexi erant.

;

cd

fine' circumcifione falutem -contin-

6. .Conveneruntque

Apoffoli , öc )

r

Hoc eft primum Conclligm ,. quod

Qium-

gere non polie.

in Ecclefia celebratum eft.

m f

Ex 4liis, ) Ex parte adverfa

xQ(;rin.f

" Confultare ,

&hi & judaizantium.

-Fidere de verbo boc. )

fitt v

& decernere de prefenti controverfia.

Tj

44 Apoftolos. ) Petrüm , Jacobum

Verbum hoc loco, ut fxpe alibi, pos

Cerita

& Joannem, ut patet. Galat. cap, 2.

nitür pro re aut negotio.

r

9. ceteri enim Apoftoli per orbem

- Sits

erant difperfi. -

7. Conquifitie, ) Difceptatio.

$urgens Petrus. ) Quafi PrinCC.PS

Sine

Er Presbyteros.) 'Tum Sacerdotes,

Apoftolorum , & primas Ecclefi ,

Ti

sum Épifcopos,

Epifcopi in.conci-

qui audita controverfie in utramque

Yyar

lio jus habent fuffragii , Sacetdotes

interfunt ut confiliarii & dodores,

partem difcepratione, hic eam primus

Fia

qua(i judex definit ;; unde mox ejus

& b

Vide Bellarminum lib, ï*;'[.' de Concil.

fententiam feQuiwr- $. Jacob*ufï,'

am |

gap. I5. & 16.

ceteri . omnes,

I0

. Dedutii. )

L

. æ-;:oksy?äg yT£6 , pr)æ

44 antiquis. diebus- ) jam.

iafider&-,

2

4

2/], & per b

f

r

[2

ten

:

um honoris caufa dedu£ti-

eye aliquod vie f;')gcj-

jam dudum , id eft, a converfione

&j

Cornelii, de qua cap. Io. clapfi jam

t

Phenicep £$. Samartam. ) Per quag

erant annicirciter quatuordecim ; nam

4

Antiochia Jerofoly

h

Cornelius. creditur baptizatus anno

t

n j

itet eft,

mam c?gdþptibus

Ch:i&i 37. Concilium aute

$

m hakbicufm

Itus

4- Cum illis,) Vlde

anno 5I.

N

gpum. 26.

fuþeriþri Cïlpf

- Deus m "o

Ls5 elegit per"o'sv mcm&, P

*

Q

| D;ffe&aï," qomen

Quafi dicat ; Deus inser nos .nfc;,,s.le.-

hu

»5. Dr k«i'eï/z'- M

CAPUT- XV.

626

icen,

P.

9. Ft qui novit corda Deus, teftimonium .perhibuit, d Jans 4S«pr

æbant

- jllis Spiritum fan&um , ficut & nobis.

iO.45-

9. Et nihil difcrevit mter no*s & illosy äd». pumflcams cor-

b F.

dæ eorum.

N-

quinta

Io. Nunc ergo qUId tentatis Deum , imponere Jugum fuper

cervices dlfcup-uloæum, quod neque patres noftri, neque nos

Qu

portaere potuimus ?

j pre

11. Sed per gra iam Domini* Jefu Ghrlfm creälmus falvaru

quemadmodum & illi.

Verbo

A2. Tacuit autem omnis multitudo & audiebant Ba—rnabam,

& Paulum narrantes quantà Deus fecilet figna, & prodigia.

Petrus

in Gen'ibus per eos.

vtquis

:35. Et poftquam tacuerunt ?

refpoadlr ïacobus , dicens:

5$ Yl*

Vir! fratres, audite me.

14. Simon narravit, quemadmodum primum Deus vifitavit

»

fomere ex Gentibus p0pulum nomini fuo.

——

Kkkk 3

I$ Et

famitur

gn: per quem Gentes audu.ent Evan..

ni vocac farcinarnl mnumerab;lmm

bfervátionum.

nfhams

gelium, & declararet etiam .illds in

Ec..ïrfïam admittendas eífe..

lJ. $ed per gratmm Bomini * ffc

1 6*-)

- g. Er qui novit corda Dens. ) Deus COr-

Quafi dicat «

Non funt Obllgdndl

, dium fcrutator, qui optime novit qui-

Chriftiani ad ceremonias legis, noa

; quod

. mam fincere quzrant Deum, & capaces

n graviflimum,

modo quia: funt jugu

fun:

unt inutiles ad.

[ul;are.

fint gratiz, & falutisa Chrifto allata,

fed ctiam quoniam

Qveria

Te/hmamum perbibust. ) Hu;us ün-

juftificationem , nec per eas , fed pcr

ceritatis & capacitatis.

Chiifti. gtatiiumr credimus nos falvari,

9i, (0*

Sieut & nobis.). Id eft, vifibil fpecie.

ficut & 'patres noftri falvati funt.

"u5 Nibil dz[crerv:t ister nos f)' :l[a: J

I2. Taenir eulema amm: mult:mda.)

rincepr

' Sine perfogarum acceptione nonillos

Hoc fuo filentio reverens Petrum,

minus admittens quam nosad grdtuam

ejusque dicta approbans., & ipfius

lefæo

ramque

Evangelu.

fententiz & dcfiiitiosi 4cqpxc(ccns,

n

Fide purificans &orda corum. ) Fide

quam confirmarunt Paulus & Barna-

& baptiómo eos purificans , ita ut

bas, narraütes quanta feciffet Deus

jam immundi cenferi non debeant.

figna & prodigia in Gentibusper eos..

J y

Io. Quid tenzatis Deun ? ) Deum

13. Refpondir jacabw ) ld eft, or-

rldCMo

tentat qui ejus clara certaque dicta,

fuseft poft Petrum primus fente ntmn

ejilgrie

& juffa in dubium revocat.

^[alis

dwere ; & Petri fententiam robordre.

*

enim tentat Deüm an vere & ferio,

IQq. Simon.) Petrus, qui antea di-

f jum.

cebatur Slmon.

1 j naftl

an joco-boc dixerit & jufferit. — Aut

; anno

"certe, an in di&tis & ]uihs fuls fit flr-

Primum.) ldeft, 4£ æzttgu;s diebus,

"

gqmus ö( conftans.

ut dixit Petrus n. 7.

bicarm

Neque nos portare pammus ) Id quod

Dzhs vifitavir [umere , ö'c P Verba.

&gre & difficulter . portavimus.

S.

videntur fic ordinanda.

Deus vifita-

pl )

Augu&xnus ferm. g de .yerbis Domi-

vit in Genubus, id eü; Gcntes, ut ex

z

w de

-

-

-

-

660

ACTULUMCKR DAT L'ok U M

[14. Et

21

€

huie concordant verba Prophetarum, ficut feriptum

avit

e Am

-16. e Po&lhæc*re'vertär., & rezedificabo 'taberhaculuä Da-

fabb

24

9. HI- vid ,

quod decidit, & diruta ejus rezedificabo , & | erigam ;i,l.

;ä

Jud :

:

clef:

& :

r7. Ut requirant c?eteri hominum: D,o'mi'mim'., & o'm.neä

j

gentes , fuper quas invocatum

4

VIT0S

Ur

gif.nomen meum, dicit Domi-

nus faciens h»ec ,

1j

18.. Notum a feculo eft D

ämi'np opus fuum.

L

5

.

.

;

fes F.

I9. Propter quod ego judi

Cio , non inquietar

jeos ,. qui ex

bus «

Gentibus convertun:ur ad Deum.

a contaminationi-

ie abí

20. Sed (cribere ad eos, ut abftineant fe

]

àm n

bus fimulachror

n & forniïcatione,& fu&'qcatis, & fan-

adigen

guine.

-

circum

Mohi

"

: ——2154 Moy-

mi one

Cenfet

iis fumat poþulum nomvini'- fuo. -Vi-

bici; I)aminu: fciens /nac ) Quafi

fitavit autem -Gertes quafi do&tor,

dicat, nec quisquam miretur, hoc enim

Chiftia

medicus & falvator per Petrum & A.

fe facurum ait Dominus, qui non

faneuin

mulaetr

poftolos , eas imbuens fide & gratía

minus verax, quam potens eft. —

eilius ci

Chrifti, qua a peccatis ju

—

Riücarencur

I9. Notum a fsculo eft Domino opus

& falvarentur.

fuum.) Multo ante Deus precogitavit,

ver(t i:

$umere nomtni /)40.' ) Sumere fïb-ï,

& przdifpofuit hocopus fuum, nimi-

toalefce

& Ecclefie fug adjungere.

rum fabrice Ecclefie fus «dificande

tur fau

amiquar

15. Prephetarum. ) Xwmos cap. 9.

P.

2

—

r

ex Gentibus, licet. nobis novuia . vi-

ENTNSMR N PT SURWURE QUi TY ? X

num. II. & I2.-

deatur,

meltio

16. Readifícabo talermaculum David. )

I9. Nen inquierari. )

Ndh exhibegrl-»

tànt im

ld eft, Ecclefiam, in qua habitat &

dam effe haunc móleftiam iis qui ex

Occafior

Gentilifmo conv

regnat. Chriftus Filius Davidis.

2

lgrt;untur. ad Chr'g-

ls ,f

Quod decidit.) Non in fe, fed in

itum.

Tedite x

Judzis; femper enim fterit Ecclefia ,

QO. Sed ferikere

4d eos. ) Se(i f&ri:.

&C ptc

fed aliqui vitio fuo ab illa exciderunt,

bendum illis effe.

ETE TINBPIUPRCOETUÓNQIT OS EM QR OA TUSEE

primum

ut fJudzi increduli, quorum loco huic

hL fà imeant fe- « contaminzationibus jt'-

Y

E

lefcebar

sabernaculo, & domui Dei,, quafi vi-

mlachrorum. ) Ab idolothytis, id eft

Coaluer

vi lapides toto qrbe Gentiles inedi-

Carnibus, & cibis Ídolis immolatis,

Mpmh

fic:ti funt.

ideoque contaminatis.

ia

2l. M

17. Ut requirant cater; bominum Domi-

|Er forzieatione. ) Quam G

siftis

——

q9r) H

zum.) Ut non folum Judei, fed re-

putabant non effe peccatum, faltem

m

m part

lique etiam nationes Dominum requi-

mortale , cum

-!'gihlcet erat i-meg folg-

T UA PRRN SSPR NNIERIQRU- TCR DAUR

-

Altantes

rant, Evangelium audientes, & chri-

tos.

uf

ftiana facra fufcipientes..

Et ftfom-tiï.) Id eft, efu animalihm

Tlitiam

Super quas imvocatum eff nomen me-

fuffocatorum , quorum fanguis per

0 Mf

»m.) Eo quod has Gentes meas effe

jugulationem 'effufus non eft.-

&x ftis

ac dici volui:

Vel, eo quod nomen

Et fanguint. ) Sicut; 'Olim Gen. 7cap.

Gs i

meum eis p

9. n. 4. preceptum fuerat.

Vide di-

qui M

redicatum & qmanit"eüum

y

fa&um eft.

-

&ta co loco, ibi :nimfa»tufas', hojusle-

A

,

wl

i

( APUT Xv

661

Xtum

21 Moyfes enim a temporibus antiquis habet. in fmgülis

civitatibüs, qui eum preedice

à

| Dä—

nt in fynagogis j ubir per omne

fabbatum legitur.

L

22. 'Tunc placui

t'ApoPcblis ,& fenibf-ïþus, cum omni Ec-

Lmil-

clefia, elizere viros ex eis, & mittere Antiochiam cum Paulo,:

& Barnaba, Judam , qui cognominabatur Barfabas , & Silam,

Joni

viros primos in fratribus.

/23. Scribentes per mànus eorum :

APOSTOLI , &;*fen,i,o-

res Fratres, his, qui funt Antiochize, & Syrise, & C

liciae fratri-

bus ex Gentibus, falutem.

24. Quo- —

þiex

tiofi

is ab&inendil a fanguine attulimus.

nobis e:äxinriv Chriftianis fufficit in Ec;

]

a

m in . Concilio ftatutum erat non

clefia Chriftum , ad quem no* M .y.

adigendos Gentiles ad fufcipiendam

fes remifit, Deut. cap. 1g. ejusque

'z'fag-

circumcifionem, & fervandam legem

legém celebrare, Przcones ecegoMoy-

Mofaicam : loco ergo illius graviffi-

fis fint Judei, Chrifti vero Chriftiani.

[gy;

mi oneris novam legem; fed facilem,

P ] ätempari»ä

P

5

s antiquis. ) Ex veteri

cenfet Jacobus dàndam Gentilibus

confuetudine.

Quf

Chriftianis., ur.fcilicet, abítinerent a

Per omne

yc eniit

batis.

fabbatum. ) Singulis faþ4

fanguine, fuffocato, & immolatis fi-

i nof

mulacrorum, idque propterea uf fa-

22. Cum ommni Ecc)e/t'a.) Qua decre-

l

cilius cum Judzis ad Chriftum con-

ipo (

verfis ia unum corpas, ac focietatem

tum Concilii non condidit , fed ab

itavit,

m

Apoftolis , & fenioribus, id eft, Epi-

coalefcerent.

Nam judei propter

fcopis conditum probavit.

" nimi-

anti

uam confuetudinem abominaban-

fican

tur

3

d

i

anguinem & fuffocatum.

Co-

Cum Paulot? Barzala.) Qui in con-

"me

ftio vero sorum qu& fimulaeris fuc-

troverfia hac pars una fuerant , unde

[uh'- yr

ut eis.credat pars adverfa, junguntur

rant immolata ,. poterat Judais dare

eis Silas,; & Judas, qui decretu.n A-

:xbibell-x

occafionem fufpicandi, quod Genti-

: qul [5

les , fi talia coimederent , vwellent

poftolorum perferant, & fignificent

| Chri

redire ad idololatriam. Itaque fuerunt

ab cis adjudicatam eíle caufam Pau-

lo, & Barnabsz.

hzc prohibita pro illo tempore, quo

udam , qui cogrzamirmäatur Barfa-

ïcä fci-

primum Gentiles & ]udsi inter fe coa-

lefcebant.

Poftea vero cum

atis

£4s. ) Alius eft hic Judas a. Jofeph,

gibtt i

forte ejus fuit frater , uterque enim

coaluerunt, non fuit amplius "Qp.u.s

cognominatur Barfabas ; Judas hic,

; idt

hac prohibitione.

Jofeph c. 1. 2

nolatihs

2I. Moyfes emim 4 temporibus. anti-

quis,) Hoc dicit J1cobus ad placan-

Ef Silam.) S. Hieronymus epift. 143.

Gantes

Ex

dam partem' adverfam , nimirum ju-

arbitratur Silam eundein effe cum Sil-

vano, qui poniturin infcripcione Pau-

filtem

daizantes pugnantes pro lege & Moy-

li Epittolarum àd lhefialonicenfes ,

:,er (oh-

fe;

u

afi dicat : - Non eft quod nos

Chrittiani folliciti fimus de honoran-

h

Silz eít mentio in Martyrol. Rom.

do Moyfe & lege ; Moyfes énim &

die 13. Jul.

imulum

lex-fatis honorantur i& celebrantur a

Vires primos. ) Primarios.

udeis in fynagogis fuis. Jud«i ergo

23. Seribentes per manus eorum. ) Id

« a

qui Moyfis honorem zelant , ejus fy-

eft,. fcribentes e

^

ï

ferrent.

piftolas, quas ipfi de.-

Vide d

nagogas Laideanc ; ibi eum celebrent ;

m r

a

P

*

EX

[

D 632 A C,'T' UUM A;

POSTOLORUM -

/24. Quoniam dudivimus ; quia quidam ex nóbis exeuntes.

'Vifur

tur

b

Daverunt vos verbis, evertentes animas. ve&rgs,&pi'bus,

-

Ls

non mandavimus.

y. f

45. Placui* nobis co!l

e&tis in uhum , ellige;e* viros, & m'm.

dpcente

tere ad vos cum chariffimis noftris Barnaba, & Paulo,

Dl

26. Hominibus j.qui tradiderunt. ani

,'36' ; P

M

-

mias fuas pro nomine -

Domini noftri Jefu Chriftt.

.

Tevett

fimus ergo Juda

bus pra

j

0s & .Sil

-am.,-. qui & ipfi Vobl/s ?ef-i

bis referent eadem.

i

qui cog

9. Vifum eft enim S

piritui fanfo , & nobis , nihil ultra

imponere vobis oneris quam hzec neceffaria :

9.

5

de Pam

/ 9. Ut abítineatis vos ab immolatis fimulachrorum, & fan-

guine, & fuff

*

cato ; & fornicatione, a quib

ju-s cu&oäiemäs

teCipl.

vos, bene agetis. Valete.

:

3 ]

30. Illi ergo dimiffi defcen

derünt Antföcïhifain &

«

congrega- .

,.

ta multitudine tradiderugt Epiftolam.

prom.

41- Quam cum legiflent gavifi funt fuper confolatione. -

«

32. fudas autem, & Silas ; & ipfi cum effent Prophetoe, -

Da if

verbo plurimo confolati fünt fratres, & confirmaverutit. -

Ls

43. Fa&o autem ibi aliq

Ecdefr

uanto tempore, dimiffi funt cum.

fenioru

pace a fratribus ad eos, qu*'i:mife'r.unt illes,

-

P

I

"

i

P

44 Vi-

h.

Fritrigusf ex viG"cy-nftiän':.-.)* Ex Genti-

. Nibil u'ltraa) Ex Iäg.ga IMofaica. x

fifmo ad Chriftuar converfis.

- Hac neceffarr.

'24,: Qu dám ex nobitg éf'cs) Hi fune

4.) Hocteæpdfï, vide

de quibus. fupra n- I- hujus c. dixit:

; 290' Beze lä*gfti:. j' Re&.e,' & Cr]rfd

E; quidam deíctndentes de Tudta, &5c«

ftiane. facie

Vel feliciter. vive-

,

Turbaverunz. vos. ). '"Vimorem inji-

fis.

; 3

tientes , quafi in. Chriftianifmo non

S'I « Super con

/

ä/atiä*rze.-j Quam eïï

fit tuta falus , nifi fimul . fufcip

dederünt Apo(toli, amoverites ab eis

Judisifmus.

if&cur

onus, &

^

[0 À

EKverteztes 491

*

mas 'fïïe'þlr';a:a ) Id eæk,-

alce.

L

j.ugum'- grave legts !

deftruentes pacem , & quietem anima-

32- Cum effent Propheta.) lum proprié

rum vefítrarum.

di&ti, tum metaphorice fcilicet, doctos

3

f

, Quilns non mandavimus, ) Gkui füo

rés, prmdicatores ; & exhortatores,

Mp (

fenfu duQti, non autem a nobis juff

Nomeén ením prophetz in facris lite-

li qu

?P!ä'äa

dogma ifted fparferunt.

ris aliquando fumitur pro iis , qui de

"o driote

Q^5. Tradidersnt animas

/iäti;a ) Se

facris literis, & fidei ',m-:y&erii's appos

ipfos impendentes & periculo vitam

fite differunt, & docendi munus ex«

füam pro Evangelio exponefites.

€rcent;

z

; Ui

29. Vi[wm eff enim Spiritus [antio, &f

33. Faclo agtem ii 4liqä4wä z,c.':'i"it;i

5

[

N

. 2

Aliquandiu ibi commorati.

'df'e.-? :

u

LP

mobis.) Vifum eft nobisinfpiratis, &

0na e(f

dire&is' 'à bu ivcuv ?R?&?e ^

*

Df f*"'-') 'Jfïqaäw &Ksila's? |

*

li.

"

X

£

Á

CAP UT XV.

635

QUnteg.

: 'Vifüm e

ft ,aut;e;m Sil

&& ibiremanere: judais- autem folus abit -

qubus .

Jeïufal-em;/ -

'

r BSIN Pau

lus autem, & Barnabas dem'öraöantui' Antiochise ;

7 N mjt;

docentes, & ev

;gngeliz antes cum aliis plufibü;yerbüm deif

)

*

ni

Z

toniné

n

36 Po& ,aijiquot..autem dies , äixit.j ad Bariävabam Paulus :

Revertentes vifitemus fratres per univerfías civitates, in qui-

li.

bus praedicavimus yerbum Domini, quomodo fehabeant. .

A

47. Barnabas autem volebat fecu

m affumere & Joannem,

jl diti |

qui cognominabatur Marcus.

Y

. 48. Paulus autem rogabat. eum

( ut qui,; difcgmïet ab eis

&f -

de P

e. eSupr.

amphylia , : & z;on'ii»ï'gtv cum eis in ópus) non deber

m

recipi.

13' 131

;dien;'es

39

Fatum eft autem diffenfio, ita ut difcederent ab invi-

cem, & Barnabss quidem -gfïumpto .Marco, navigaret Cy-

prum.

né.

Paulu; vezl'o-.ele&o Sii

40

5

a | prqfe&us' eft ; tragïitusJ gratiae -

iph d 3

Dei a fratribus.

-

üfit.

I

"erambulabat autem

Syriäm ,& Ciliciam , confirmans

nt cum

Écclefias: przci;

.

piens cuüpdire» prae

[

:

cept.g Apo&ploruæ, &

feni-orur;»

;

Vi

fáici

eore, Yil ( -

& C

g vt

Quam eïf

À

B

01

m

P

PPICOLUMENPU

p

APE

ais

$8. /*Rafg:-'iänf ä:zä;— ) z&fgls , d. eft,

legitima radoné fe níti putat bo-

p

na fide. Haüc difceptationem

G34

:tf'do.. d

&Qquum 65 dignum cesebat.

- minus vertit in bonum, riam Paulus

r

lr qui difeeffifer. ). Oc dictum eft

& Barnabas

jcri$ IE,W

]

fupra'éap: I3.. n« 13.

in Greco. eft,

feparati pluribus evan« -

A qmdd

vó». dzioGTüyra , id e

g izaruhf,

4

vxeli def ?Z'tha

; Qul deforifet,

Ó.' Traditus gfa

$

f Dei.

) Vide di-

um g

&a fuperiori cap. n. 3.

tümï?sv [2

p opus. )

Co'nire*'rücnüïs gerntiiqïum;, )

* —'

4l. Praéebra Adpoffolorum,

;

39- Diffenffe. ) wagyääö*yög, exatere

Coptatt1)92.

A

;41;'0.1 ACTEÉ dt.f

lia utrinque

- Conflitntain Jerofolymitans Synodo,

bona effe poteít, cum utraque pars

:

de quo hoc capite di&tum eft,

ii

o Bbb enm vameb.ToïIL .

hs

/

E

634

ACTUUM APO TOLORUM

CAPUT XVL

6T

tàn fan

. Paulus Ly/lm afumþmm Timotbeum circumcidit. , & ng per varias

sU

civitates tradit ferfvanda Apcyiolorum dogmata', "vetantur a Spi-

piam *

vitu [an&io pradicare in Zlfia , & Bitbynia :

'UOCdZO autem pe

QC

vifionem Paulo in Macedomam þroþcz/cum*ur - primumque Pbi-

dem

lippis predicantes , bo[pitio excipiuntur apud Lydiam : Jed ejetro

9i o

dam er

per. Paulum [piritu Dytbone, virgis cafi müttuntur. in carcerem :

"Maced

uli facto terramctu, folutisque earum xvinculis cu[los carceris

1o. 1

con'vertztur po/ieroque die magi[iratus oránit. ,

ute

Maced

- €ivitate- egrediantur.

&es,

m

Ervemt autem3n Derben, & Lyfítram,

. Ktecce d1fc1pu-

tüothra

lus quidam erat ibi, nomine Tlmotheus , filius mulie-

ris Judaece fidelis , patre Gentili.

Rs

n.]

Qvitas

2. Huic teftimonium bonum reddebant, qu1 in Lyttris erant,

& Iconio fratres.

Conien

3. Hunc voluit Páulus fecum profimfu, & affüumens cxrcum-

Vi s

cidit eum; propter Judaeos, quierant in illis locis, Sc1eban*

' enim omnes , quod pater ejus erat Centilis.

*

6 B

pus Af

4., Cum autem pertranfirent civitotes, tradebant eis cufto-

Vetati

* dire dozmata , qua? erant decreta ab *Apoüohs P /& fenlorl-

l

Quia o

bus, qui erant

erofolymis,

Que dlfp

,. Et Eccle!

!

a& quidem ponürmabantur hde & abunda.

um ; j

1

0 um

bant numero quoudle.

dtas :

6 Tran-

Íevaba

2. d V,

I l/m; multerzs 7ud-ea ) Que Eu-

bona educatxone in Rudlo facrarum

literarum. -

Catiàm

nice dicebatur ; ; eam zque ac

litet, |

ayiam Timothei nomme Loidem lau-

3. Circumcidit eum , ö'(.) Leegalia

Aanis

dat Apoftolus 2. Timot. c. 1. n. 7.

enim licet effent mortua, nondum ta-

4

Sp:rm

Fidelis.) Chriftiang , quz a Judai-

men erant morclfera, itaque citra pec-

fmo converfa erat ad Chniham.

catum potuit illum Paulus cn:cum-

fmum.

cidere,

Càng c

Patre Gentili, ) Licet enim vetita

Propter. 7urla.a:.

Ne quod ilfi ne-

r

illis reg

m

elïenz: Hebrazis matrimonia cum Cha-

theum Gentilem afciviffet in focxum

gotium facerent

f

udei, quod Timo-

Wihore

pan&is Exod. c. 23. 32. at non cum

- TYhrici

aliis Gentilibus.

Nunc ex Ecclefiz

prædicat;onlS-

U

ftatuto vetita funt hujusmodi matri-

« Tradebant eis euflodire dogmzzm,

monia Chrlfhams, & fi contrahdntur,

Docebant:Chriftianos, & mo-

* lquo

funt irrita. -

nebant ut fervarent quz nuper in Je--

(icitur

9. J

Q. Teffimonium bonum reddebant.)

rofolvm:cano Concilio , de quo fupe-

noQur

Commendabant probitate morum; &

riori æpute ) erant Racuca.

Vo-.

;»

E

CAPUT XVI

E

635

6 "Tranfeuntes autem Phryglam, & Galatiæ reglonem, ve-

x

Vort4s

/ fati fant a Spiritu fan&o loqui verbum Dei in Afia.

7. Cum, veniffent autem in. Myfiam,. tentabant irein Bythy—-

t $i

mam

-& non permifit eos Spiritus Jefu.

W por

$. Cum autem pertranfiffent Myfiam, defcenderunt "Troa-

j Dbj

"dem:

9.. Et vifio per noctem Paulo'oftenfa eft : Vir Macedo qul-

d edig

FOM ;

dam erat ftans, & deprecans eum, & dlcens : "TIranfiens in

1

,

Macedomam , adjuva nos.

l(

Lt

10. Ut autem vifum vidit, ftatim quæüwmus profic:1fc1 in

T

Macedoniam, certi fa&1, quod Vocaii'et nos Deus evan gehzare

ia

els.

II. Navxgan es autem a Troade re&o curfu venimus Sa-

Qifcipt

[Dullé

mothraciam, & fequenti die Neapollm

12. Et inde Philippos J quae eft prima partis Macedonise

$ Ef

civitas, colonia.

Eramus autem ln hac urbe dlebus ahquot :

. conferentes.

L1112

15. Die

CIT CUT

1

»cxeban*

6 -Et Galatia rcgmnem. -- Quæ- eft

nátione Pauli formavit, & pinxit vi-

rum habitu Macedonico 5 vel certe

pars Afig minoris.

ipfe Angelus viri Macedonis fpeciem,

, cuilo-

Verati [mnt ex Sgtr:tu fanBlo , 867 )7

. MVidetur hic Àn- ^

fenlorl

Quia fortaffe imparati: erant, parum-

& 'vocem atfumpfit.

. que difpofiti ad recipiendám Evange-

gelus fuiffe tutelaris, & przfes Ma.

lum ; vel,

q»ia tractus ille fanéto

cedoniz Paulum invitans ut Macedo-

bunda

niam obiret, & Evangelxum in regno-

Joanni fexvabttur qui diligenter Ec-

cle(ias illas excoluit, ut fm&o Lucz

illo przdicaret.

fat-

fervabatur Diíthy:ia.

- S. Profper lib.

IO. S£atim quaf "Ua ) Sc:lxcet

--'-

-9. de Vocat. Gent. cap. 3. cenfet ar-.-

e('fo Lucas, Paulus, Silas & Timo-

- canam fuifie hanc caufam quz. nos

facraruit

Jatet, & non negatam , fed dilatam -

theus, captavimus occafionem in Ma-

cedoniam tranféundi.

Lepilà

Afianis gratiam predicationis.

Certi fatl. ) N()&urno illo vifo,

vdum &

Spirizus fantius.) Per internam in-

uod Paulus; & focii non-dubitaruns

fpirationem & illuftrationem ; igni-

a Deo immiffum.

jta pe^

ficans diving voluntatis effe, ut ab

Circudt

illis regionibus, abftineret, -

II. Semerhraciam. ). ER Infula*e

revzione "hracim, ita dicta a Samiis

|illi tt*

g. Bubyniam.). Etisa iud GN Afía

& lhracibus vicinis, & accolis , vcl

| Timo

minore , fita ad Pontum ,. adveriïa

etiam xncohs.

focium

-Ehracig, proxima TIroadi.

- 8« Troadem.) "Troas eít regio- illa.

Neapolim. ) Urxbs erat in confïmo

'"Fhracie & Macedoniz contra 'lha-

l

Aatd s

"ubi quondam fuit celebris urbs roig :

fum infulam.

& mo

dlcu:ur etiam Pbrygla

zin]e

9- Viffo per nctem. ) Somnium per.

12. Phjlippos. ) Urbs erat ita dl&a a

nocturnam quietem a Deo. immiffum.

Philippo patre Alexandri 1NzIacedom.s,

yo lige

Vir-Mattdo. ) Angelus in imagi-

qui eam inftauravit.

*

(/

v N | »A.c' TUU M lAXP d;sïT OLO RXUM.- i ia

ij T

. 13. Die autem fabbatorum egreffi fumus forasportam )'üuxt;t

*

umen, ubi yidebatur oratio effe &

:

lu, &

ieribus,' quae convenerant.

.feden.æg1 lo qkueþam ur mu

]efu Cl

14. Et quaedam mulier nomine Lydia , þurpurafigxcivitä.-

l)

eorum,

tis Thyatirenorum ; colens Deum audivit : cujus Dom

: in us

aperuit cor intendere his , quae dicebantur 2 Paulo.:

forum :

20. L

15, Cum autem baptizata effet ,

-& domus ejus , deprecata

eft , dicens

.

.

eonturb

Si judicaftüis me fidelem Domino*

7

P

;

etfe :. vi-ntovi.t"ex

WE

in domum meam, & manete. . Et coegit nos.-

Déque

16. Fa£um eft autem euntibus nobis ad orationem , püel,-

2 F

lam quamdam habentem fpiritum pythonem obviare nobis,

tunicis

qua , quaeftum magnnum praeftabat dominis fuis divinando.

21

I7. Hac fübfecuta Paulum, & .nos, clamabat dicens: Ifti

CatCETe

homines feryi D

2

ei excelfi 'fu*nt,a qui annuntiant vobis viam

Mf

' alutäs/,

^

E

tiorem

]

lu

as

: 18 /Ht-)'c'

*

D,

—

"FM

h3

L

»

— Sue of p

v

.egm p;;'rtis Mapedani;e eivi-

14. I*'urp!;lr;zr:;m .) Pu

r

iv vendi-

trix ;

i

-

f4:.) Qlug eft prima civitas partis il-

nam in Græg?,e

—

4

lius Macedonig, qu& occürrit veni-

4;69?;15.

, :7104'509?4-.-,

*

pxltibus e Samothracia.-

1. D

Crvitatis Thyatirenor

P

um Thyae

Cotenia, ) Romänotum ; —id&eque'

tira civitas] eft Lydiz.

gu:lle m

gaudens jure Romanorum,

dem, qu

Covferentes?) Qdiereidorrtg, commo-

Celens :Dgï-u,*m.

) Videtur fuifï,'e',]ifdagz

àd mapi

fantes , nec tamen otiofi, fed de re-

,—profelyca,

to eft

,(

bus ad fidem. fpeGantibus conferen-

ses; hujusmodi autem difputationes,

',Cæþ'm Dominus illuminavit .cor-.j ILx

Ttos, qu

luminavit intelletum, & moyit vo.

3 dmoi

Ji«rei36: dicuntur a Gracis.

luntatem , ut attenderet ad ea qus a

Sit Chi

Foras portam. ) Eextra. portam,

Paulo dicebant

[/7] flam

13. Orat1o.). Greca vox, wgoosvxy,

ur, & vera el».ïeki;nte!li.'

Filiy p

&f orationemt? erarorium fienificat. La-

geref,

H

d

16. d oerat

z

onem l Ad locum ora-

iV g

tini etíam dixerunt profeuchas , Gire-

If. 4

€am , yocem Latinàm faciente

4

tionis, ad profeucham, u

j

d diximus

tulerunt

-

num,.: ISP

29. C

Spiritum. Pythonem.) S

Ede ubi qonjï]!as, im qua

L]

homen

7 iqug,ero; profeucha.

divinationis , dxmonem

uo obfide-

inftmg.

Nec mirum pro erator;o dici. orfgztiä-

batur, & qui de futuris oracula red-

Confanc

debat, z79e69«: , apud Gracos , eft

21[ 4

pem, quia. etiam- eesaculum. dicimus

intcrrag:zrc &,can/ulere-',sindc fpificus

: idelh

egnationem , & ambulacram ambularis-

diyinantes Möüis dhi'&ï.

e d

lem n Q

PUR

j

Ó

63

A

C-Axp U"V'rv 'xiv;.

mjwi

"ta. Hoc aüfend faciebat multis di

ebus. Dolens autem Pau-

Dür m þ

lus, & converfus, fpiritui dixit:

Pracipio fibi in. nomïng

] ]Jeíu Chriüi exire ab ea. Et exiit,eeadem hora, *

.quaftus

dirta-

.19. Videntes autem

domini ejus quia exivit fpes

JoQuinus

eorum, apprehendentes Paulum , -

& Si'laäï, .pïerduxemn,þ in

orum ad principes.

20. Et offerentes eos m

agiftratibus, dixeriiht ïïi.xhoihi-nes,

D

: 5

&onturbantc

vitatem noftram , cum fint Judaei-

-vintoi't'e, '

41. Et annuntiant morem, quem non licet no

bis fufeipere,

nequefacere, cum fimus Romani.

-) pud-..

-- 22. Et cucurrit plebs adverfus eos ,

& magiftratus fciffi

Miv

D00$,

- tunicis eorum , ajufferunt eos virgis caedi.

1nao.

/.93. Et cum multas plagas eis 1mpofuilfen

t miferunt eos i

n [-.25.

ulip

n: H s

- Carcerem, pracipien

tes cuftodi, ut diligen

ter cuftodiret eos. *'

3.

ceptum.accepiflet , mifit eos in inte- ,:

TT hef

swmm. -

. 24. Qui cum tale pree

2.: 2..

tiorem carcerem , & pe

des eorum reftrinxit ligno.

-.4$. Media autem no&te , Paulus ,

"& Silas orantes,

Iaudä.-»

Hoc

bant Deum , & audiebant eos qui ?11'-c,.1;,iï,o-dia erggt,'

RR

-

—À9

&

g

i vendi;

E

'Lillg

)

E.

*

:zanggar, J

I8. Dolez: awtem P;:.uiu:.' ) :Tum'

offümu»sx cum fimus Romani coloni,

| Thï** .

pu:lle miferiam, tum dxmonis frau-

- vivere debeamus.

& Romanis legibus , nn Judaicis,

)

dem, qui divinando populos ad fe &

ad magicas artes trahebat. In Grz-

p . ]

€o.eft, Jienori9cis, id eft, meleffe fe-

22. Sci/fis »t:gnicis/ear;Zha. ) V"P«aulï &

;

Silz, idque ad contumeliam, .& ut

u3

yens , aut zadio affeiius , quod fcilicet

eos nudarent ad flagellationem. Ali-

atf )

a demone mendacii patre laudaretur.

.qui legentes in Greco «vr9» , Cutm

ioyit Y

(fi

^ Sic Chriftus Luc. cap. 4- 41* D«e-

4 QU& d .

nja elamantia 6$ dieentia $. quia. 1u es

fpiritu afpero, vertunt, fce/frs tumicis

feis , quati magiftratus non Pauli, fed

;l

Filius Dei , ingrepaus non finebat ea [o-

fuas tunicas fciderintindete(tationem

; q)u'

, quia feiebant ip[um e[fe Chrifum.

novzreligionis quam predicabat Pau-

um tt '

IO. 4d Principes. )

. Magiftr

;

atui ob-:

lus; eam enim fuperftitiofam , bla-

lerunt Paulum puniendum.

dixi!nui

-v-tu

20. Cum [int Jwdai.) Odiofumerat

fphemam &impiam credebant. Prior

expofitio ut vu

:

Iggte 'c?nfcq;iens, ita

fyiritit

$:

Aoimen Judxorum toto orbe, atque

v.erior.

infame, ideoque hoc additum eft ad

of —

conflandam eis invidiam.

95. Et 4:2dic64313 &as, qu;jin mfadft

«Ja re

QI. dnununtiant morem, & £,

19 ,

erant.) Et alii qui in proximo caree-

X

re tenebantur, Paulaum & Silam au-

id eft. mores, infizura , novam fcili-

fPiriWP

cet religionem, novum vivendi mo-

diebant pfallentes

| per no&ifs, ,üxeflfi-

4

um.

x;,ä-;- quem nec fufcipére, ngc-lïcqui

x

9

À

S

X

*

!

ó$^ ACTUUOM APOSTOLORUM

]

— 46. Subito: vero terrzemptus faCtus eft magnus ,"ita.xut mo- tos, ho

wercntur fundamenta carceris. Et ítatim

aperta funt omnia

] n 6jc

oflia, & univerforum vincula foluta funt.

*

z $ R

g

L

.27. Expergefa&tus autem cuftos carceris, & videns

| januas

d Hterer:

. apertas carceris

$

, evaginato g"!gdio, VOlgba't fe interficere, sefti-

eet

mans fugiffe vinttos.

y. F

28. Clamavit autem Paulus voce.ma

gna, ,di]c!ens— : Nihilti-

üt egre

us.

-

:

. bi mali feceris : univerfi enim hic fum

! ip. E

-239. Petitoque lumine, introgref

1

edes.

lus eft, & treme

fä&üs

m '-,& vilsf

.. procidit Paulo, & Sil&e a

30. Et producent eos foras

-

4

tet facere , ut falvüs fiam?

j ait: .Domini,,qüi'il me opo/;?;

^. 31« At illi dixerunt: Crede in D

| Fa&a T

eris tuj & domus tua.

ominum Jefum, & falvas

"atf 4

$2. Et locuti funt ei ve

lu 4

erant in domo ejus.

rbum Domini , cum omnibus , qui

t

33. Et tollens eos in illa hora

Tno&is, lavit

:

pla

gäs- EOtu»*rn ,

& bapüzatus eft ipfe , & omnis domus ejus continuo.

-.34. Cumque perduxiffet eos in. domum fuam, appofuit eis

U:

menfam ,

laetatus eft cum onmini domo fua credens Deo.

u

i!

n 3;- Et C

dicentes ; Dimitte homines illos.

um dies fa&tus effet, miferunt m'agi&ratus li&qres,

?

; l"lml.r

35. Nuntiavi: autem cuftos carceris verba

Lhäec Paulo; Quia

miferunt ma

giüratus, ut dimittamini: nunc igiu,x;r;exeuntes,

zi

ite in pace.

"vt Rom

emna.

tum mor

! 37, Paulus autem d

ïxjteis :-Cæfos nos publli'c'e, md

B

tos,

,. & Vilei

NM i

25.: Te;-'r;'ematu: f;z&g:: eþ* magnus. ) :

: ?,-72. Locuri f!.:'nt' ei verbum þDïär);inj.-

^ (iant;) V

Quo oftendit Deus fe orantium voces

Summa :ca

pita, Cþrifcianæ fidei tra-

T. iplorum c

, audiviffe, & potenti fua viftute adef-

i

dentes.

E njuram

le, ut liberaret a vinculis.

33. - Lawit plagas eorum., ) Concreto

Innocegti

27. Volebaz fe znrerficere. ) Parabat

fanguine, abfterfo

,& mþdicamengo

nüïificare

fe interficeré, ZuzAe £avrà», desodiv.

aliquo adhibito.

dem quidä

Volebat enim facili morte gravescru-

. 84 Credent Dec, ) In Deum.-

: .Pær'fe,v*e

'.€iatus eyadere, quos timebat fibi ob

35. Dimitte bemines jilos.) Melin-

-? ge illm "

male cuftoditum carcerem.

tellirentes fe prilie- injuíte in illos

Doquí i

.Qg. Procadiz Paulo & $r£ ad þedes.)

Ízviiffe, vel quz cefta erant

divini*

Fes ,eü'ent

*Ven*efacus;in«iis""potentjam ; & mo-

tus in carcere edotti.

38 1

rüm innocentiám , quod cum potuif-

7- Iudemnatos/)) Non auditos, nee.-

qm)ü feq

. fent, non eifugiffent.

fceleris alicaj

'

Wetüene,

go. Ur fa/ous fap,, ) Ut äh'imæ fa-

natos.

US CO mpertds .aut gam--

z

l, qui

':l;?'texn conf gquar.

Homines Romanos. )

'Ad—hib'eri inäiï

It i

*

b

ä

:

4 APUT yv;i..-(&,XviI.'

639

d üt mo.

tos, homines Romafios miferunt in carcerem; |

& nuncocculte

-—

!

$

N

i

nos ejiciunt ? Non ita : fed'veniant,

L]

;

emn

:

Nuntiaverunt aut

em magiftratibus

. 48. Et ipfi nos ejiciant.

5 jabiïa's

lidteres verba heec. "Timueruntque , audito , quod Ronlani,

E

E

16

efieut.

- 49. Et venien

tes deprecati funt äos, & educeqtä—s ro'gabari't,(

wNiili.

j

at egrederentur de Urbe.

o. Exeuntes autem de carcer

o 7,,introi€run»t ad Ly'ä'iäm:

m&fa&us

&,Viüs frg;tfib'.u-s 'cpnfq«lgti funt eos, & prof,e&il funt,

d

CAPUT XVII.

Fü&o Tbe[Jalonice magno fru&tu per Pauli pradicationem , con-

&/ fälvus

eitatur adverfus eum a. S'udais Jeditio, fimiliter & Berea : Paa-

)usä»qui

lus Atbenis cum Studeis $ €? Philofopbis dilJerit : ac

*

Dionyfium. Zireopagitam ad' Cbr'i[Jum . comvertit

' eornm ;

R

4

cum quibusdam aliis.

ofüit eis

Um autem þïärambulaiïent Ampl&ipölifn, & Apol]oniam,

C

Deo.

:

" venemn; 'Theffalonicam

: ulïi erat fynagOga;Judæo-—v

li&Ofes, :

.I"'üm. :

Ed

s

i 2: Se-

0; Quia

(euntes,

v?m R'omanrum. , nifi chm.lata"eiï'et in

39 ut 'egreder&iiu; de urä«e./k), Ne

eum mottis fententia, vel virge,

rurfus'tumultus contra ipqu excita-

demno

vel flagella non pote

:

rant legg Porcia

retui*

s

& Valeria,

;

40. Ad Lydiam.)) In domum Lydia.

i

to

— Non itat fed venia

nt E ipfi d ein

Unz peramäz!;[änt ; $r ) dio-

paain.)

ciant.) Moluit Paulus magiftratuum

1. C

OFvc'ayTEG , Cum tranfiffent,. cum

ipforum confeffione admifiam ab ipfis

mei gra-

injuriam declarari ,. & fuam - fociique

iter habuiffent per Amphipolim. -

innocemtiamk evulgari.

Hoc fuit ho-

Amphipolim.) Civicas eft Macedo-

Concteto

norificare minifterium fuum, "hono-

niz ad Strymonem fluvium. . Orte-

rem quidem querendo , fed non pro-

icangn;ü

lius in "l'hefauro Geographico ait

pter fe, verum propter Deum & Evan-

nunc appellari Corifopo/is, vel Empoli,

gelium , cui labem nolebat- afpergi ,

"pollontam., )

;le it

quafi illius

precones facinorofi Bo?pi-

vicina.

?

gf l:lrbä T.h&iï'a/lcnvi/cæ

.jà s

nes effent.

|88- Tunuerunt , €/e. ) Sibi confcii

Tl;eþlmi;am. ) Qu& inter pfin'naä

r df i,ni-

Macedonig urbes numeratur, ita di-

quod feciffent contra jus , fimulque

It09 net

metuentes ne darent pcnas temerita-

&a a vi&toria, quam de T heffalis ibi-

.tis, qua

omanis Civibus violentas

dem obtinuit Philipp

u

1

die vocatur Se/enrehf.

lg Macec?o. H?-

|. manus injicere fuerant au?ï-

el i Gi;

-

640

ACTUUM APOSTOLORUM

4. Secundum confuétudinem autem Paulus i mtrowlt aä e0s,

& per fabbata tria differebat eis de»Scripturis. .

3. Adaperiens, & infinuans, quia Chriftum 0p01tu1t pati ,

& refurgere a mortuis: & quia hic eft. Jefus Chriftus, queny

ego annuntio vobis.

.4. Et quidam ex eis crediderunt, & adjunäh funt Paulo,

& Silee, & de colentibus , GenuhbuSque mulmudo magna)

& mulieres nobiles non paucae.

5 Zelantes autem Judzei ,

afï'umentesque de Vulgo viros.

quosdam malos, & turba fa&a, concitaverunt civitatem : &

affiftentes domm ]afoms quarebant eos producere in pOpu-

luim.

7

? l4

6. Et cumnon inveniffent eos, trahebant jafonem, & quos-

daim fra:res ad principes civitatis, clamamtes Quomam hi, qm

p*

Urbem concitant, & huc venerunt.

^

7. Quos fufceplt Jafen, & hi omnes contra decreta Cæfarls

fauunt, regem alium dicentes effe, Jefum.

g. Conmtaverunt autem plebem & pmncnpes cmtatls audr-

entes haec.

9. Et accepta. fansfa&xone a Jafone » & a cætens, dmn-

ferunt eos.

t

4

35

-

Fra-

"

925 À

h

( D:æreädt eis de Scripturii.) dmo rente lapzdaremur, vel male mul&a.

qy fy'gagöwv , id eft ,€ Scrtfturzs « ni-

rentur Paulus & Silas.

li

fnirim ex illis probans [efum effe

Cuni non m'vemjcnt eos. ) Fore

Chriftum Meífiam, & Salvatdtem

taffe áliquantulum fecefferant , ut Ja-

snundi.

deorum furori locum darent.

3. "dapetient.)) Expïlcansf Biayor.

Vrabebant 74]5);4*»:,) Ut fit i ín tu-

do

-ym. Sic Daniel verbum aperiendi -

multu,.in illum fzvientes quaü cri-.

wfurpat pro expofitiorie fomnii,

minis participem.

M

Fratres. ) Chriftianos;

Jofinsans. j Proponen's.

hr

Hie eff Jefas Chriffns.. j Meffías ín

ïmmm bi , qui wrbem eancitant, D

$crfp1£urxs eclebratus.

di funt , perturbanc civitatem. 1n-

4. Colentibus. ) Profelvtfs ad Iu—

Greco GG:, omsöæsvï,w, 0räem. 2

pa

SEF Buc -venemm.) Et peregrini fum:,

Saifmum converfí is, & verum Deum

non cives.

Qui

golentibus ; fed ritu Judaico.

Q« E£ accepta Cztufalïnuea

) Syrus

5

Ztlantes. ) Zelo malo ; a&

liabet :

LU

invidia- tuimidi,

fed acceperunt. fedejulfores a Ta«

$

9ge : N el nt lii volust; Jafon pro-

fabantur Silas &

Dompys fafant.r ) Apud quem dnver-

aulus.

Paulo fe vadem confttituir . promite |

ho

illum fiftere tribunali ; vel pro: -

c Preducére i. pápülum. ) Ut fcilicet

illo f

a

tisfacere , fiin aliquo delxqunil'e

fu.

r pcpulo per ]udæos €oncitato: ö& Íu-.

GORVIDGGIüuh

£

luer»

Ó

$

-

x

641

COCAP UT Xvnx,"

:

t*!*'b.: Fratres vero

m dimife/erunt ,-Paul

confeftim per no&te

um,

ix Silam in Berceam.. Qui cu

m Veniü'e/gt5 in fynägogam ]u-

daeorum introierunt.

II. Hi autem erant nobil

ii coruad 'Qui funt Theffaloni-

c& , qui fufcep

erunt verbum cum omni aviditate, 'quotidxie

^fcrutantes Scripturas, fi hzec ita fe haberent.

»

*

3

dem crediderunt ex eis;

i12. Et multi qui

& .n?/plierum Gxep.-—ï-

tilium honeftarum, & viri non pauci.

13. Cum autem cognoviffent in Th

effalonica ]Udæii'—,, quia

& Beroeze preedicatum eft a Paulo vetbum Dei, venerunt &

i

Y

E

^illuc commoventes , & turbantes multitudinem.

—14. Staiimque tunc Paülum dimiferuntfratres, u

t iret usqueþ

ll

ad mare : Silas autem , & Timotheus remanferunt ibi.

)!

15. Qui autem deducebant Paulum , perduxerunt eum us-

qué Athenas, & accepto mandato ab eo ad Silam, & Timo-

h

theum, ut quám celeriter venirent ad illum, profe&ti funt.

15. Paulus àutem cum Athenis eos expe&taret, incitabafhe

l-

ífpiritus ejus in ipfo ; videns idololatriae deditam civitatem.

17. Difputabatigitur in fynagoga cum Juds&is, & colen.

"

tibus, & in foro, per omnes dies ad eos, qui aderant.

18. Quidam autem Epicurei, & Stoici philofophi differe-

bant cum eo, & quidam dicebant ; Quid vült feminiverbids

hic dicere? Alii vero ; Novorum daemoniorüm videtur an-

d

iabat eis.

.n.,un:ti,atoy effe ; quia—]efumvgp& refgrre&iohem anount

19. Et

Qf«

T

n

: IO.N ïn -:Berlæxzm-. )

Urb's eit Mace-

te fugere-t,k fed eorum impetum de-

donig non ïqnge a Pella Alexandri

clinaret pretextu eundiad mare.

Re

lii

tamen vera fi

H

[

Magni patria.

Athenss venit.

uum iter profecutus ,

s

OL H autem.

) Loquitu; de Judæis'

Berez cómmorantibus.

15- Sat deduceldnt Panluim, )

Tu«n?:

& Nobilieress ) 'Tum gencere & profa-

honoris, tum fecuritatis caufa,

)

ia, tum generofitate & indole.

Qnam teleriter.) Quam primum. ,

d

16. Incitabatur fpiritiss ejus m ifþ,),

Qui funt. Tb«f[alenice. ) quæis:xllis,

€3.

Irrtabatur , commovebatur, & zeli

MF!'

ui funt "T heflaloni

vehement

Qui /ïa;fceyc(u?it "

a'c) Scilicet Bfe?

,

ia quodammodo CXCands:

ycenfes.

fcebat..

Syrus'

S bac i£A

fe baberenr. ) Ut a 'P'äuf(—;

17. Coleetibus )

"

pra nüim. 4.

Pro felytifs ,. ut fu-

N

) pïd

proponebantur.

»

18. Quid vult femimive

«b .

yomit'

]q. Ut rret - wiqu

e «d wäi;eij eg 87

$aNésca).,id eít, quafiad mare ; no*

eere ?. Eypicütei Vocant Paulum c7:2-

] (

djuerunt.enim fratres , ut Paulus aper-

piNoo», id

v

,quüï'

-eft verbofum, 'garmh,zm,

Biäliaximnf Go A?emcþ. T. VJI.

M m m,rn,j

*

r

642

ACTUUM APOSTOLORUM

.19. Et apprghenfum eum ad Areopagum duxerunt,: dicen-

sf, Fe

tes-: Poffumus fc1re, qux eft hæc nova, quæ ate dlCltur,

umverfaï

do&rma 2.

£

105 habit

20. Nova enim quadam 1nfers aumbas no&r»s : volumus

25. Q

ergo fcire, quidnam velint hzec effe.

a,

qu

21. ( Athenienfes autem omnes ,-& advense hofpltes, ad

2$ n

nihil. ahud 'vacabant, mü aut. dlcere, aut audire a| 1qu1d no-

& quidi

Vl)

pus fom

. Stans autem Paulus in medlo Areopagl, ait : V1r1 A-

9. i

themenfes per omnia quafi füperftitiofiores vos video.

diro, dl

23. Preteriens enim , & videns fimulachra. veftra, inveni

nis hom

&aram, in qua fcriptum erat: IGNOTO DEO.. Quod ergo

y. Et

1"norantes colitis, hoc ego annuntio vobis.

Tunc af

«Gen.

.24. a Deus, qui fecit mundum , &omma, qua in eo-funt'

2pan

I. I. hic coeli, & terras.cum fit Dommus, b nonin manufa&ls tem-

6Supr

d

4

plis habitat,

zv Mmmemcm

' S94s, Nec manibus humanis colitur. 1nd1gens ahquo., cum

mülta obfe

pre det ommbus vu;am & mfglraüonem, & omnia,.

tem, que

--

26 Fe-

perfhtlofi

22

I

- dofpnati

29. E* j

.qui mhxl mfï verba erfutlat, ut. agyr—

V;deo vo$ in amm&n:, 9u0d excel/entc:

.tx faciunt, & . forenfes tabule,

effis in timore demonumjd eftnuminum, .

eü lgzyg

:

Nevorum dæmamornm annu;ztutar )

Vel, quod nimii effis.im cultu demónum,

bdahita

23 Videnus.)) a;vastng, videns/at-

Balyla

£ey, peregrinorum , novorum , in-

auditorum , abfurdorum numinum,

tentius , confiderans.

temp(mg ,

I9. 44 Areepagum. ) Exat Areopa-

lgnoto Deo.) WMidentur Athenien-

hubiten: f

. gus Athenis confeffus Judicum maxi-

fesa Philofophis melius fentientibus,

2 Qu

mz poteftatis, & celebris integrita- .

aut Sibyllis, aut Judsis inte lexiffe

-

eu hor

Deum verum inviflbilem 'effe , ab-

üm inyefl

tis, de quo. vide Sigon. de Republ,

Athen, fere initio.

. fconditum, incomprehenfi bilem, ideo-

ment, il

Ed

Po[famms f.'tre, éfr. ) Quafï dicant :

ue illi aram ftatuiffe" hoc tu:ulo,

z

i forte

Placentne tibi hzc nova dogmata no-

Ignata Deo. ^

IUTW, 3

- bis explicare

wod ergo tgmorantes colms, Efc.)

tür delis

Vlde

Quafi dicat :

Non fum novorum dz-

"Nova. gawZov'ru » feregrma.

tunt Thote

LJ

di&a num. 17.

moniorum annuntlator, ut vos obji-

lus Deum

20. Quidsam velint hac e[fe. ) Syrus

citis , fed Deum veftrum vobis an-

& dae

qmd bm* " bs "welint.

nuntio , atque ex 1gnoto facio no-

Quf exc

2l. Md mibil alsud , &c.

Hyper-

tum.

u6

0C el q

É

umtuüua. cu-

bole, qua. Athemenfïum

.95. Nec mamäu: bum;mu colztur.)

?eWEmre.

rxoücas defcribitur. Plütarchus etiam

Syrus, Neque mzmjl: atur ei a muani-

2 ls

lib. de garrulitate tradit Athenienfes

bus. fs Aominum, ut regibus verbi

mire fuiffe novorum dVldOS

-gratia, aut heris miniftratur a famu-

22. Per omnia.) 1n omnibus rebus,

lis, eos veftiendo:, lavando , cibum

ple.

— Mide

ln

ïö( pre omnibus Gracis..

potumque porri endo , &c.

Supcrþt:af eres vbs "wideg, ) Syrus,

Augu& llb de

mc. Dei Caps.10»

-

-

(BIO fumF

l

^

x

CISONEND T f xv -

Ls Üten.

4^. Fecitque €

x unoomne genus hbm'ihüm inhabitare fuper

südur,

univerfam fàciem terrse, definiens ftatut

-

a tem/porg, .&./tyermi-

volutus

nós habitationis eorum. .

:

& üteGent BN, act lo reni-

27.. Quzerere Deum ,.fi fort

ant , quamvis non longe fit ab unoquoque noftrum.

pit ,u

- 88. In ipfo enjm vivimus , & movemur , & fumus: ficut

lqmd Q9

& quidam veftrorum po

á

:

à

etarum dixerunþ' : IPGP'S enim &ge-

: Viti4.

nus fumus ,

/

.39. Genu

s ergo.cum fimus .D*ei, non debemus æiïimäre,

e0,

auro, aut argento, aut lapidi fcul

r

2, itytni

nis hominis, Divioum effe fimile.

ptura , artis, & cogitatio-

od etp

1

^

. :59. Ettempora qu

idem hujus ignoraántiz defpiciens Deus,

nunc annuntiat homin

h eofitt:

iþus; ut omnes ubique; vpde'rii—tentigm

x*

agxant.

Y

T À

'g&is ii«

, Mmmma

^ g. Eo

'.-f,n;;"ulta' obfequia ex' Seneca recenfen-

TS tyap *X q)ä'vo.; goyl). - ER allfelï';

tem, que fuis idolis exhibebant fu-

homo genus:Dei, quia ab illo. crea-

É

erftitioft idololatra.

/

tus ad imaginem d& fimilitudinema

í

d

:e-

- defpiratientm. ) Spiritum, svéq».

ejus, ut quafi filius parentem referat.

i2

/

f! exctllenttt

06. Ex uzo. ) Adamo. Ín Graco

Apte utitur hoc. Arati tcftrmonio

Lnomimum,

.

eft , 4£ £yog eipurog , ex wmo fangnine,

Paulus; *quafi' Deo vicini fimus non

I»babitare.) Ut inhabitarent.

folum loco ; quia. Deus'omnia com-

u deming?t,

| Statwta tempora,) Certam periodum

plet, fed etiam propinquitate quadam

1,7'.& us

temporis, quo vivant homines, &

&. cognatione, .cujvsmodi nexu |filii

' &hänïen-

habitent fuper faciem terre.

cum parentibus conjungufitur.

T

— 87. Quarere Deum. ) ln hunc enim

entientbusy

. finem homines conditi fünt, ut De-

Q9. Genus ergo cum femus Der, &5 ä.)

itellexie

Argumentuüm Apoftoli eft huj'ismodi,

1 eit, Ü

um inveftigsnt, qusrant, co

gngfcanc,

Homo non eft confiatus ex auro , at«

ament, illique ferviant.

x

gento , vellapide , fed ex carne, &

jlem idtt*

. Si forte atirectent eumy).

$ykaäwa? 12

C Fïïv "

anima rationali, que longe fuperat

.«vrd» , palpent eum : xp4A«a» dici-

omne aurum & argcntum

Atqui

tur deiis qui palpando aliquid quz-

homo eft genus, foboles, & iimago

m (i)

tunt more cccorum, fignificat Pau-

Dei: ergo Deus non eít. conflatus

yrotm db

lus Deum a nobis in hac vita videri,

ex auro, &c. fed fpiritus pur

t Y0$. dj«

- & clare cognofci non poffe , nosque

ES

US; in-

Creatus, anïpo*;ensl

quafi cecos .palpando veftigia Dei,

ficia d

hoc eft crea

PA

Sc»zlþf

"

ar4.) E& dativi cgfüs',' Xapüs

3

-pervenir'e-

turas , ad n;Otiti,ïm' '?ju 3

&i

*

4f :l/lfll"- )

Cogitatimis

beminis. ) Quäm Tcul-

g a n

998. lz ;p*];, enim 'vioimus , tfc. )

Suà enim imiun

prüuram homo efficit juxta artem, «

pus Veïbl

. plet. -

e;hfitate omgia com-

mentis fuz cogitationem & ideam.

"i

do,

cibum

Quidam veffrorum þae?.ir?lbz,x) Ni-

..bï'vimzmQ) TO 9éo» , divinitarem.

Vide

mirum Aratus in. Phenomenis ,. ex

50. Hwjws sgnorantia. )

«

j

id eft , er-

a d

w fumptum €ft hoc hemiftichium,

/rp/xis ,co-leiï;h?m» idola.

-

LE

6*4& d

ACTUUM APOSTOLORUM

3:. Eo quod ftatuit diem, in quo judieaturus eft orbem ia

æquxtate , in viro in quo flatuit, fidem præbenb ommbus,

fuífcitàns eum a mortuis.

Pauit

32. Cum audiffent autem refurre&wnem mortuorum., qui-

qunpi

dam quidem 1r1*1debant, quxdam vero dlxerunt

Audlemus

Mneh t

te de hoc iterum.

e

l

:ï;

rum p

45. Sic Paulus exivit de medio eorum. -

*

£otfi

.34- Quidam vero viri adharentes ei , cred1derunt ; in qul-

1717

bus & Dionyfius Areopaglta, & 1nu11er nomine Damarls, &

VU

aln cum els.

»

l PO

Ponticu

Vxorem

Tudzos

4

CAPUT

j R

m

tür (er

4 Bt

Dc/þtctem Dew.) &

wag:ä*wv eum de-

muneri præfecut, nimirum ]efum Chn.

ffexerit -- quafi dicat : Ha&enus Deus

ftum;

TCns0

defpexit , id eft neglexit, Gentes ido-

|

5.Ci

lolatras, perimittens eas idolis fervi-

Fidem præäem epmibus U'c. ) Quafï

uafi illas non euraret. -

^Melfen-

dicat, fidem faciens, & publnce

u-

müaba

re,

dicem fore declarans , per ejus refu-

E

Um,

fus e

Deus antegreffis temporibus

fcxtatlonem ad cham 1mmorcalem &

maxumas ab omnibus 1gn0rant1bus

injurias paffus

nunc Camen qua ] u-

rrlorlofdm.

ritatuis non e

fl

t , veftri miferetur,

/50. glmdam 7uzdem irridebant, )Qm-

VE»:

defpiciens & quodimmodo contem-

bus omnino impoffibilis videbatur re-

nens prateritas injurias,

furre&lo

4 Pam

"De

- Andiemus te de boc :ærum,) meus

tictm, or

| Ut omnes pæmtentmm 4gant )

fua ignorantia, hoc eft , 1dololama,

fermo aliqua de re , qu& non arridet,

omeft]

aliisque peccatis,.

5

Anfertur , ut honefto- pr&textu filum

Pïes,qm (

orationis abrumpanc , in aliud tem-

e

UE

& 0itto t«

3I. Eo quod /idtmt dzem ee. ) Qua'

10 af

fi dicat ; neque enim peccata impune

pus auditionem rejiciunt.

abire permirtet , fed dili

genter cujus-

34. In quibes & Dzanyf " Areopzzgi-

E0m

ue vitam examinabit ,

&

fcelera fe-

14.) In Greco eft articulus , ó zpzo-

Crefcent

macyéraG 5. quafï dicat , celebris ille

eum Chr

vere vmdlcablc.

Stamit diem,) Vixtremi judicii,

Dlonyüus in AreoPagI;arum fenacu

pnmarlus.

Yer ü u

1;; &quitate, )."Jufte , reddens uni-

Malier quædzzm nomine Dd"idrts )

düdius

cu1que , ut fuerit meritus.

& erui

Vldecux etiam hzc fuiffe pnmana fe-.

(Ct€ (nn

d vwiro, in 440 ffatuit. ) Per eum vi-

mina , cum peculiarem illiug mcn-

-

fum judicium exercens , quem huic

tionem fccem Lucas,

. one,

4

HOIJ dl&l

^

—

645

t

bemi

L

E

—

C.A P U T- XVIL.

nn&u&, :

Pa

Zglus; Co;ïütbi. Jütum - exercet - artificiom . gþud : Aqluilgmv—;;? e?

hg^ $^ auamquam ad ejus pradicationem blafphemarent . Sfudei , audit

Idieus

gamen n vifrone multum ibi populum. ad frdem -comvertendum : ve-

zum pofl - fefquiannum . acculatur a. fudais apud Gallionem pro-

eonfulem , &? pofl multos dies venit. Epbe[um , ac cariis regio-

i quï-

*

rm

bu& fratres coufirmat : zdpolle «ebementer "fudeos con-

a'riþs;(&

xincit , oflendens ex Seripturis Sfefume[e Chrifum,

quamquam tantum nojfet baprifina 'oannis,

1. [301ft haec egreffus ab Athenís, venit Corinthum:

?. Et inveniens quemdam Judseeum nomine Aquilam

H

Ponticum genere , qui nuper venerat ab Italia, & Prifcillam

s

uxorem'e

,

]

us ( eo quod praecepiffet. Cl

audius difcedere omnes

Tudaos a Rom2) accetfit ad eos..

E

L

UT

LORIM, Ftquia eJ

j

usdem erat artís manebat apud eos,

EM

tur ( erant.autem fcenofactorice artis. )

— d

4. Et difputabat in fynagoga per ofnne

fabbatüm; interpo-

nensnomen Domini Jefu, fuadebatque Judaeis , & Greecis.

ï?ma*ïf^

: uf

$.. Cum veniffent autem de Macedonia Silas, .& Thimotheus,

U

» $jnftabat

blice

verbo Plaqlgs - vt,e,&iücans V—Judæis.efï'ef Chriftum Je-

—

—

ejus j J

:

: fum'i.k

V

2

-

M

.f

nmmiig

5 odl

::a)em .

L

pes

"

"w

'72!,) QUi'

I.V

/ Enit Cort;;thum." ) : Que emt -Me-

. Svetonius attigit—ïn vita Cl?uidii cap.

hatur 1

- tropolis Achajs.

x

/95..fed- non íige a

dmixcione menda-

! 0. Ponticum genere.)

Natione Pon-

ciorum.

1

ticum, oriundum ex.provincia Ponto.

| äuiüüs

'3. Scenofalloria ariis. ) O"X'WCJWOI:O]

arridet

Nonefthic Aquila fcripture ille inter-

Tiy TEY)W?, Labernacuiorum . fdtores.

v filut

pres,qui & ipfe Ponticus fuit, fed hoc

Syrus , opifices conopeorum - alii anleo-

noftro recentior ; nam vixit

'fub AQx*Fa-

rum,que fcilicet fiunt ex confutis pel-

fu.d/;/,ein-

no- Czfare.

»

libus ;; hzc enim omnia ad eandem

Eo quod pracepiffe

et Cl;zm?iks , 6 c.. 1

)

Crefcente Chriftiana religione , Judzi

artem pertine

z

nt , fcilicet 'fgcrinæ —pelf

-

Zrlüf;!"'

lium.

! 0"'**.4,?50'

eum Chriftianis Romz frequenter al-

: dnterponens kame); D.o:?z)'m', *7.-.;574; J

bris ille

tercabantür, ut fit inter eos , qui di-

verfi funt dogmatis ;. itaque timens

Mentionem Chrifti Jefu inferens, &

| fenm'

Claudius, ne in tumultum res tan-

divinitatem oftendens , &c.

dem erumperet, eos omnes urbe eji-

Et Gracis. ) Et Gentilibus.

qiart. )

um -

cere conatus eft, qui judatcam reli-

moniis efiicaciter

. Teffificans-) lx Scripturg teftí-.

gionem, quam a Chriftiana Gentiles

oftindens ] ud;ei—s l e-

du

non diüiþggcbant i f;querent'ur, Rem

ijum* effe 'Me?ïiam.

i^

1

»

,

x

X

z

646

O

A CTUUM AP Vo'Is'T, OL

RUM

»

u 6*.'«C0ntfadice11ti'bus autem eis , & blafphemantibus, excu-

A

eolere

:

tiens veftimenta fua, dixitad eos:: Sanguis vefter fuper ca-

M

put veftrum : mundus.ego ex hoc ad Gentes vadam. -

daeos

7. Et migrens inde

, intravit in domum cujusdam, nomine

0 Yitl

Titi Juftij colent

p

ivs ]'»).e'uxlr'n'5 cxuj'us'- domus erat conjun&a fyna-

gogse.

1

W.

8.C

lege Y

rifpus autem arthifyha'gögfus credidit Domino c

um

1

omni domo fua,

& baptizabantur.

& multi (;qriptþiorum' augliehges credebant ,

U

;

: 4160«,1

.9. « Dixit autem D

pmihü.s-no&e per

,

:

j

DP

D

vifio-tirem Paulo : No-

Galliot

. 8: 14 timere; fed loque

re, & ne taceas:

4

4

. 3o. Propter quod

ego fum tecum ,; & nemo

*ä.pponetüxrïti B;i/,

ut noceat te:

-quoniam po/pulus» eft mihi multus in hac civi-

Gaeiexnese

tate,

Á

()

-it. Sedit àutem ibi annu

y

»

136

m, & feä.z (me/nfgsii, docens apud

qug co

eos verbum Dei :

.12. Gallione autem

ä

poreum

þ/rocori?ful'e »A&haiæ ,- ihfurrex,eruunt uno

tt flne

ydocere

api,mQ-T'Judæi in P-aulg

L

m , & acjdp'xer'unt eum ad ,t;jibun"'c.zl, ;

Culere

*

;i

elle p

lj

reddere

106. qu[þh?Manf;Zzä.»):' 'Tum Chri-

Audientes. Y Päuium,

x [

um , tüm Paulum , convitiantibus.

9. Pér vifienem. ) Ín fomais.-

Quafi d

Extutiens Panlus, veffimenta [ua.

Loquere , ne taceas. ) Quafi dicat,

men ali

lisdem de caufis , quibus excuffit pul-

loquere palam, libere , intre

pid.ek YX

micidii

verem pedum, cap. 3. 5r.

*

magno animo.

Mile

^ Sanguis veffer Juper capuz vefirum.)

YOS u

Culpa, & vitio veftro peribitis , non

IO. Prepter Nq;;ad, ).Ptlcalpferea quod: :

dicerer

meo.

MNemo apponetur tibi. ) Gregce , EX-

Mun

d

"i9«otrei , quod active verti poteft,

j

s.

e€xitio.

xuä egþ; ) A—'Veiïcrb fanguine &

dremo rmponet, vel eenjicez 2:54, Ícilicet

Paulus

manus ; n

&Me

^Ex bec. ) Ex hoc tempore.

te.

z

emo advoriextur';.-v?l- invadet

gabant

»

7. 3 juffi.) Vorte a juftitia, qua

1 Qua

orecellebat , jufti cognomen invenit.

Nocear je. ) Noceat t.ilbï;

N

on eft hic "litus ille a

inutileg

d Qf"?m, 'Pau-

Orbniam populus hi "'mu!tiz; -e-(/?)

tippe

li extant Epiftole.

Quafi dicat : Multi Corinthii tuà pra-

:

tbrilie

- Colentis Deum. )

Vel Gezi'ti'lis', fed

dicatione convertentur, fient

que m'euy.:

W.

Deum verum colentis, vcl profelyti.

populus , & mea Ecclefía.

L

9. arebifjaagogase ) Prafettus Sy-

* E1« Sed/i7.) Commoratus eft.

K*i)xt(o:'g]

nagogse Judeorum Coririthi.

n

9. Gallione Procezfule. ) L

Junius .

tiebant

Gredidzr Do;minzo.) Eumque folum,

Gállio Proconful Ach

ajz fait friter

n

cum Cajo , & Stephaáno Corinthi fe

germanus Lucii ÀAnnzi Senece prg-

üa miuu baptizaffe fcribit

ceptoris Neronis, ut tellatur ipfe Se.

bäntx 3

Paulnuns;

22, o

Cum f

" ad' Qf« cap. I« I4« !

neca , in p,/ræ-fatione lib. 4. qu. 'natur.j

: Vel,u'

VA

*

f

-

€ APUT XVIL.-

647

; &t

.:3. Di!ex;teä :

Quia:co-nträ legem -hi'c';päxj*[quet ho*rmmbus :

| €olere Deum,

L

H

.

14. Incipiente au

tem Paulo aperire os, dixit Gallio ad. Ju-

- "r

dzeos.: Siquidem effet iniquum ali

.

üomine

quid, aut facinus p;eiïimUmH,

:

d

u

v*

o virl Judaei , recte vos fuftinerem,

2

&a fyga-

15

rnominibus, f(yki) &

..Si vero quaeftiones funt deyerbo, &

0 Cum

lege vefira, vos

2

1

16. Et minayit €os.a tribunali.

ipfivideritis; Judex ego horumgnglo etie.

!]

lebat,

17. Apprehendentes autem omnes S

ofthenem principem

N

fynagogse, percutiebant.eum ante

E

"»tyibqun,.äl.: & nihil eorum

Gallioni curae erat.

;

tuf tib)ï.,

18. Paulus vero cum adhu

c fu&mulü'et "dies'r;iul

tos, 'frat'-ri-j

A bus.

aq Qii-

*

s

S

(1) In edit. Sixf. 'iegifui;' & omnibus lggisl veftra.

13. /Contra-legem, ) 'Tum Judeorum,

inftigatione verberabant, qu

'od. in Pau-

lS apud'

que colit unum folum Deum incor-

lum propenfus , Judeorum. caufam

frigidius egiffet coram Proconfule,

poreum ; tum Romanorum , que ve-

int uno

tat fine Senatufcon

u

ful;o | noxjos deos

aut etiam aperte faviffet ; erat enim

inducere,

jam animo Chriftianus,

nfd', :

Colere Deuni,) C

Soflbenem. ) Qui Crifpo ad Chriftum

eile predicat. -

hri&um,quem Deum

»

converfo , fupra n. 9, in principatu &

$

Di- | A

14. perire os. )

Ut fui z:'a;,tiox:xem

primatu $ynagogz fuccefferat.

s

redderet Proconfuli,

.

'Bofthenis memoria in Romano mar-

- $i auidem ejät iniqgifm at

7uiJ- .)

tyrolo

Quafi dicat', fi Paulo objiceretur cri-

bris,

gio cäläbratur die 28-. que,m-

E

Et nibil eorum Gallionà cura. erat..)

f dicaty

-

men aliquod, verbi gratia , furti, ho-

u

micidii , feditionis, &c,

Q

B

jod nimitum Judzos, &/eorpm ri-

')i-d.e ,&

Retle vos fufiimerem. )

Ut par eft y

xas nihili faceret,

'

vos audirem p

?T

I8. Suffimuiffet. ) Comm

amtgä 4ejv'el-t :

dicerem. -

atienter , & vobis j-us

R

4Jreoo u tiyac,

1

pl

d

FCC y

15- .Suafliones .

e verbo £f nominibus.)

Navwigavil ip Syriam. ) Syriatn ver-

| )Oüü )

Paulus afferebat [Jefum effe Chriftum

fus ; tunc enim E

filicet

& Meffiam , & ità appellandum ; ne-

eft in Afia,

*

pþcfüm. venit, qu&

gabant Jadei, hinc orta Gallioni opi-

&ft /iäi fot

onderat.) Qui Paulus fi-

invzfdef

bi comam totonderat , finito tempo-

d

nio queftionem & altercationem elfe

inutilem ,. & ad fe non pertinentem,

re Nazareatus, quein ex voto ad cer-

uipps de nominibus & vocibus, &

tum tempus fufceperat, & illo abfo-

"

1

fubtilitatibus quibusdamJudaiceWégis,

luto , czfariem depofuerat.

Nazarzi

j4 pre-

36. Mimavit tos a fribunali. ) -

i meus

. vee Num. 6.

-c&fariem alebant , ut habemus ex le-

E

a3^ac:y , repulit , amandavit.

:

I7. Perenticbanr. ) Gentiles percu-

lz Cenmchris.) Cenchre, ut ait Stra-

tiebant Softhenem , ut eft in Greco

* bo lib. . eft portus Corinthi ad orien-

unut

textu , of E 2upieg Zrvmro» ; percutie-

tem , cui vicinus eft alter. dictus Le-

tf

bant autem, vel,'ut eum a tribunali

cheg, .Ab his duobus portubus Grz-

4 pï&'

cum fuis abigerent, ut aliqui putant j

cis Corinthufn vocabdht bimarem & -

s

pf

patuh

.yel ; ut aliis placet, fgnum',judægxuln

| Axhphitþalgüum. :

b

X

*

648

ACTUUM APOSTOLORUM

D

bus valef&cænq, naVJgawt in Syriam (& cum.eo Prlfcüïa &

;

Qum a

4 Nà. Aquila-) . qui fibi £ totonde1at 1n Cenchr:s caput, habebüt

...6. 18- enim vo*um.

Dti:2.

-

j ligenti

19. Devenitque hphefum -& illos ibi 1ehqmt. Ipfe Vero

:

y

v

21

pferun

ingreffus fynagogam , dlfputabat cum Judxis. -

20. Rogantibus autem eis, ut amphon tempore maneret.,

conqul

28

non confenftt,

21. Sed valefaciens & dicens, iterum revertar ad vos, Deb

dens

volente, profettus eft ab Ephefo.

*

22. Et defcendens Caefaream, afcendit, & falutawt Eccle-

l

fiam ; & defcendit Antiochiam.-

Duuu

23. Et fa&o ibi aliquanto tempore profe&us e&, peram-

bulans ex ordine Galaticam regionem, &. Phryglam-, confir-

jitcato

Soirit

mans omnes difcipulos.

24. Judeeus autem quidam , Apollo nomine, Alexandrinus

[

7377

genere vir eloquem

devemt Ephefum , potens in fcriptue

115.

&

ln

25. Hic erat edottus víam Domini : & fervens fpmtu lo-

X

quebatur, & docebat diligenter ea, quae funt Jefu fc1ens

tantum bap 1fma Joannls.

a

26. ch

lais

rFA

19. Eþbe[um.

Quæ ,6& Metropohs

24 Apal/o » Mmen mdec.lmabx-

mveml

Afis€ minoris. .

, Gr&ce, AmosNox.

P

Vna e!aqxæm ) Aoxroc , etuditus, dt—

"los. ) Aquxlam & Prifcillat, -

fertus; haec enim ou*maflgmücancut

tes?

I1hi reliquit, ) Ut Epheüos Chrifti

- Greca voce,

h dl

fide imbuerent.

Potens im SeWipiuris. ) Verfa.tus in

M

LI

22. Def endent , Cfpzream ) Cnppa-—

Seripturis , promptus & efficax in iis

dociz,ut volunt -thux ; ut placet aliis,

citandis ; explieandis , urgendxs cone

los , de

Paleümæ quod puto p.robdbihus pro-

tra adverfarios.

*

tilooe

pterea quod in Grsco textu num. 2I:

habemus:

Orertet ezüino fe/lum qued

95. Edeius je. ) mw)(mævug $ mæ

du d

Fefti-

"ftitutus ut cáthecumenus , do&us pri-

Íe 4 ly

inflat , mé agere Jereflymis,

mordia fidei Chriftianz.

E

annos i

mantem autem Jerofolymam non e

L£at ea, que fmnt Jefz.) SClllCeb

1io vide

probabile in Cq)padom am dwert:ü'e,

]eäne

erucifixum effe Nleiï:am, ollm

?f E

fed re&a tetendiile in P'alz(tinám..

per prophetas promiffim;

- Saln£avt Ecc/t'f am. ) j-*rofolymxta-

Mtroid

æam

jczems tantum BAptifma .?amzms.)Nona

dum Chrifti baptifmo initiatus,, licet

plenins

"antiothiam, ) Synæa

baptizatus baptifmo -Joannis ; cujus

Dig

Q3. Perambulams ex ofdimt , ffc )

baptifini. ritus. non ftatim. cum . ipfo

Vi

Áterum rever(us in Afiam -minorem,

lToanne extinétus vndecur ut. colligi-

& Ecclefias ibf conftitutas vifitans.

lànifm

Gaiaticam regiencmn ) Galatiam, -

tur ex fequ*nti capite n« 3. Vel di-

27l

eendum tam Apollo ; quam dlfClPüg

BüLg

L!

N

*

"s

Y

b

C'A P Ur

XVIIL & XIX 3

649

34 &

- e6. Hic .ergo cepit fiducialiter agere in: fynagoää; :

Quem

hibeba

cum audiffent Prifcilla , & Aquila, affum

pferunt eum, & di-

ligentius expofuerunt ei viam Domini.

fe itto

27. Cum autem velletire Achajam, 'exhortati fratres, fcri-

Jpferunt difcipuis, ut fufciperent eum.

con:ulit multum his , qui crediderant.

^ Qu1 cum xf"e'niiï'e't;,

a,

28. Vehementer enim Judseos revincebat

€

en*

05, Doo

.pubu'ce'? oft

*

Ld

- -dens per ,Sckripmras,, gife' Chriftum Jefum.

4

*

*

: Eccle-

CAPUT XIX-

:

i

- Padlos Ephefi q

uosdam di[cipulos Shoanuis tanium . Mpz*i

/,

'n;ate Aiiäb-

*petþam-

ptizatos jubet in S'efu. nomine baplizari, ac manuum. impofitione

Contt-

Spiritum fan&tum ipfis . impetrat , ibique pradicans multa. edit

lndffnus

Jigna : de Judeis, qui mon «eredentes conabantur. somine . Sfefu

a Paulo predicali. adjurare demmia : multi

fcriptas

M

»

peccata. confitentes

ibros juper[Htiofos exurunt. :

JDemetrius argeytarius gra-

ritu lo«

"ven, adverjus. Paulum feditionem excitat

, quam

E $

, fc?ens

agre taudem [edat. ZMlexander.

H

A&üm eft autem ; cum'Apollfo effet Corinthi st Paüïug

—

»peragratis füperioribus p

arübus veniret Ephefum , &

inveniret quosdam de diícipulis.

dgdknabi-

]

2. Dixitque ad eos : Si Spiritum

fan&tum accepï&i.s creden-

jitzs, d

. "tes? Atilli dixerunt ad

x

-eum':,Sed—xneq*uxe' fi Spiritus fan&us

in.iücamu:

eüäa

gdivimus. :

p*

2b

B

.59. lile

&!-'zcus [

L

(X n il

los , dg 'q-'u';fnis eft färmo cap fequeä-

6dis cor*

ti loc. cit. , afcendentes olim in lu-

tüe;'xt &ffe& i

z

] (i iret, 'ut"-.fcil'i'cet m

t

Achajam iret & Corinthum.

Pb s i'!i

deam de more ad diem feftum, fuif-

Di[cipulis. ) Chriftianis , qui erant

fe ab ipfo Joanne baptizatos , ante

Corinthi.

&

U

)&m-gri-

annos circiter viginti ,. quz explica-

/Contulit m

:

'*io vide

tur verior.

fuit:

: $

ulrsm.) Admodum utilis

) äcïlïgft

'a6. Fidscialiter apere.

A

) Libusk

um 05

intrepide Chriftum przedicare.

Y. Jragraeis f;pefio;«iäus pkrä&ä;.)

Á

Galatia. & Phrygia, & poft-

ET

k A]»mpfärtgw eum.) ill domum fuam,

plenius in C

þti&iana. mfïde.,erqdienï-

quam jJerofolymis veniffet Antio-

;s, It

dum.

niam, de qu

Q ieap'ite præi:edengi nutt.

EM

N

j cu]ül

Viam Domiri, ) , Ea

P

que ad Chrï-:

23

i

r p

.. ftianifmum pertinent.

M

; Spirfmr'n : j.'m

Ham aciepiftis2 )

[ colhgl-

97. Exbor:at: fratres.

) Uft-:/'r)quo'd fta-

Accepiftifne Spiritum fandum? ideft, ——

Vd d-

üjcpé

BA Wm, Com. Memh. T. Pl

Nnnn

l

pAS

et

050

ACTU U;,Mx APO SLTA()- LORUM

3 liïe vero ïïait*: In

?

ï Jm; I

quo grfgd bxaptizziti'e&is?— *Q-qi ,:c—l'ixerun*t':

In j oannis bapüfmate.

qui hd

4Mar. — 4. Dixit autem Paulus :

a JOannes Bapti"zav,i.t ,ba"piï:ikfktiw pz/æ—

itgue G

3. II. nitentize populum, dicens: In eum, qui v

*

"

,

entux*us.giïeth poiil;

arci ipfum ,

ut crederent ; hoc eft,' in Jefum.

»

i

E

unt in n

omine Domi

Pauïx.

] ucx

5. His auditis, baptizati f

ni Tefu.

11

.16. . 6. Et cum impofuiflet illis nianus Paulus , venit Spiritus

fadari

j

I. 26.

oann. fan&tus fuper. cos, & loquebantur linguis, -& proghetabant.

fpiits

7..Erant autem omnes viri fere duodecim.

L

"

Supra

I^ 1

I.5.

8. Introgreffus autem fynagogam , cum fiducia loq

uebatur

dgis e

11.16, P

er tres menfes, difputans , & fuadens de regno Dei. :

milos,

9. Cum autem quidam indurarentur, & non crederent,

fum, q

maledicentes viam Domini coram multitudine , difcedens ab

eis , fegregavit d

.14.,. E

Tacerda

ifeipulos; quotidie ditputani in febolatysee

-

iT

gl eujusdani, -

F

-

: I,o.ch;)'c' |

nori, 6

P d

d

UE

Vem't— 1

1

ehii&& '!.fa'cx;ame'þn—c(-) ;'()ïo-xhaürmaciom's

L

S;iritk;- /&;nfffu;. * Vlf'

bili

fmm.

confignati * In Confirmatione enim

fpecie. -

initio nafcentis Ecclefiz vifibiliter

' —Loqneäamr lizzgu;s. )

: Varïa'mm naa

nudiv, ä

dabatur Spiritus fanctus. Videfu

$

pra

tionum , .ut ApQRoli jn d-ie Pente-

coftes.

*

Gssscsstonsenc

£. 8- n-'I'Z- & 18!

Et Pr

"Credenits. ) micTEUGau»Ttg , id eft,

*

ophetabant.), Vel proprie fa-- !

(1) N

tura przdicando , vel im

fzof'cquam- g;ïdidi.[ti.s' , & þapf'iizati

eftis.

brando mágnalia Dei,

Pf(?,l?rie W,cleile.

flmia

8. Der

£

Sed neque F ;fs';ititu? eff , audrvsmus,)

lutem pertinentibus.

guo Det.) De.þebuä ad ,'fa;-

-

h df

Adeo Spiritum fanctum. aut- Sacra-

I1. J

mentum , quo ifte confertur, non ac-

9. Cum autem giiidam. )

Jüdei.

Nn a

£epimus , üt ne

Indarare

noli,

audiverimus,

quideml ilius nomen

2

fifterent.

nter.) Obftinate animo re-

y

- Maledicen

1g, $

3- In 7:40.) Sgil(icft bäptifm

atep Vi?

tes viam Domini. ) Le äm

quo . fa

de ,d,-"f&a fuperiori c. num. 25.

Evangelicam

; & ejus au&orem J e-

E

3ppellr

fum Chriftum,

(« oannes baprizavir, &«.) Id e&','

- Segregaviz difcipulos. Y Ne .fortzij;fe

i S!mic;:

baptifmo, qui erat fyabolum , excita-

adverfariorum diéctis commoverentu

D

r

(;in&i!lm

tio , & proteftatio ponitentiz ad re-

& in fufcepta fide nutarent:

P

Fæ

diceng ,

mifflionem peccatorum', Chrifti bap-

tifmo recipiendam $ quare non fatis

In' fchola . Tyranni cujusda

- ) Qui

F ori

nomine dicebatur "Fyrannus , ut ha.

*

cormae

eft ille baptifmus , fed fufcipiendus

betSyrus.' Alii putant 'T'yranni nó-

citidia

ille eft, quem Chriftus infltuic.

mire fignificari virum aliquem pri--

85 t

* &. In Neminge

1

L d

baptifmo, -

Domini. Jefu. ) Chx:iü;i

marium & potentem , in cujus aula-

inliuo

literariis exercitationibus

deftinata

..6. Et ewm. impofai[fet- lls mamus. )

docuerit Paulus, idque eo confilio,

lun,

lapertiendo eis $a

«

cramentum Cone

ut potentem illum yirum reveriti

firmationis.

2 M

. äntle"(lh

*

dsi a turbis ceffarent,

kR

le -

üas? u

um

CAPUT XIX.-

&

65i

Xettt

l

/10. Hoc autem fa&um eft per blenmum , itü ut omnes ,

qui habitabant in Afia, audlrent verbum. Domml, Judæ:,

Ito pte

at ue Gentiles.

l poft

II. Vlrtutesque non quashbet (1) fac1ebat Deus pet manum

—

Pauh.

f

12. Ita ut'etiam fuper languldos deferrentur a corpore eJus

Spitihs

fudaria, & femicin&ia , & recedebànt ab eis langueres ,&

tabant.

*

fpiritus nequam 'grediebantur.

13. Tentaverunt autem quidam & de c1rcumeunt1bus Ju-

puebatut

daeis exorciftis, invocare fuper eos, qui habebant fpiritus

]

malos, norsen Domini Jefu, dlcentes

AdJuro vos pet Je«-

derent,

L

fum, quem Paulus praedicat.

dens 3b

d4. Erant autem cujusdam Judaei nomine Scevæ pllHClplS

latyrate

facerdotum feptem filii, qui hoc faciebant.

.15. Refpondens autem fpiritus nequam dixit eis : Jefum

.Het

nou & Paulum fcio : vos autem qui eftis ?-

MÀUE I UUL.

-16. Et infiliens in eos homo, in quo erat dæmomum pet-

Viftbil

fimum, & dominatus amborum , invaluit contrà eos » ita ut

*

nudl, & vulnerati eifugerent de domo illa.

arm 88

le Pente

,4

Nnnn2.

3. Hoc

iB

*

roprie fy

( Non

quaqhbec Ip edtt. Sixt. leg:mr non modlcas quashbet.

IOc 0mne:.

) Plerique omnes, plu- illo Matt. cap. 12; 27* Fili vefiri in

upne ciee

rlmh

.

7ua ejiciun£ 1

In Afía. ) A€Minore.

Queim pradicat Paulss. ) Videntur

yus ad [

II VPogtuies.^) Miracula:

hi exotcifíte voluiffe Paulum imitari,

Non quaslilet. ) Non vulgaria mx—

&'ftudio laudis , aut queftus álicujus

Jutei.

racula, fed infignia & eximia.

tentafle dæmoma ejicere, verum fuis

gimo f

19. Smdafia.) Sudarium linteum eft,

dithdentes viribus Pauli mentienem

uo ,fudorem ab(tergimus.

.[tallce

Leyi

feciffe , quem videban: demonibus

orem

appell anus , Fazzoleztz,

effe terrori.

SemitinUiu. ) Miqui pütant femi-

14. Prmczþts faerdorum ) Prmcxpus

e foafie

cindium effe vclamenlineum vel pele

facerdotum ]ulæorum . qul Eph fi

ya entul,

llceum qüo 0

pifices pe&tus & femo-

tommoraábantur.

xà præeu-gunt ,

ne operando veftes

15. los eurem qui effise ) Chiiti &

mmmacuïent

Probabilius ; eft femis

'autem

.) Qui

*

dmodum 1a-

Pauli nnpex*mm aghuo:co , vo-

thz

cin&ia. effe zonas non à

: Ifidorus

lib. 9s C

quid habetis p« tc&ms, ut imperare

;zmm n«

ts

nam ut axs

Tnihi audeatis ?

-

gem pre

"Bles ef laja zona 5 minut [4tA ,

fetmi-

eintlium 3 ö' ntibusque mintmá. cingue

15. Er ao natus amäorum.) E fep-

ss aula

lum.

terh. énim duo tantum exerceb nt

enmdm

exorclfmmtï»

Syrus. habet , znva,mt

conmw!

15 7;«!.:-: exoïr:j?u.

) judsi 'enim

Cünf;' 4€03 ,

eofque. fuljecit.

veti l

ante Chqum habebant fuos exorci-

U

üas, ut præ:er hunc loceum patet €x

Vulnerari. ) À damoniaco:

N

Ro

p

—

3

*s

ACTUUM APOSTOLORU M

17. Hoc au'em. notum fa&tum eft omnibu; Judais,

.

aque -

)

Gentilibus, qui habitabant Ephefi

.

& cecidit timor

/

|

edesà

: .fupe*;f

ul

omnes illos ,-

& magnificabatur nomen Domini Jefu.

-18. Multi

C

251

tiantes a£tus fuos.

jue credentium v-?nieba-nt,

*

confitentes, & agpüp.f

dixit :

19. Mulii au:em ex eis,

þqui-l faerant: curiofa fc&tati , Con-

- 06.

tulerunt libros, & combufferunt eos coram omnibus ; & com-

ne t0|

putatis pretiis illorum

(;li.cexnsï

quinquaginta millium.,

, invenerunt . pecuniam fdveqagiorum

N

Y

20. Ita fortiter crefcebat verbum

.Deï ,&

confirmabatur ;

darpit

C u

His autem expletis, propofuit Paulus in Spiritu , tran-

lüm r

fita M

acedonia, & Achaja ire Jerofolymam , dicens: Quo-

ï

Q

Á

niam poftquam fuero ibi,-opor:et me; & Romam videre.

N

9.

2 3

Mittens autem in Macedoniam duos ex miniftrantibus

tes

H

fibi ,

.Thimo.;þeum ; & Eraftum ,

^

9

Aftn.

ipfe remanfit adatg'ï'mpus in

VUno aj

. 23. Fa&a eft

büs,

4au'tem*- illo/ tempore ,turbgtjo !ngn *mini'mafde

[

30

?ia Domini,

d

ferun

—

——

La

24« De-

18 Co?!-/ï'telmcsv 8' 4ünu;t;4n.ies ;&u;

Ecclefias -in illig

p*

/ïa:.) -Syrus habet ; Re;;untiaäqnt of-

tas vifitaret.

piow?ïiiciis &ogai;g;

fen[as fnas, 6^ confitebantur. quod . fece-

Oportet me t$ Ramar);v. videre. ) VQuiæ.

04 4

rast , €ex hoc loco Bellarm, l. 3. de

*

Dei inftin&u Paulus agebatur, Romam

[2 AtQe

ut Romanam £ccleftam cum . fancto

Fatie

pen. c. 4. & alii Theologi , probant

neceffitatem

8 ,

peccata confitendi , con-

Petro in Metro

polim uni'v;rü .orbis

Sic no

tra hereticos,.

A

:

erigeret,

làs ab

I9. Qu fuerant curi

0

fa filati. ) Ni-

22. Mitzens autem. ) —

Ut viam'-jibi

mirum Magiam , quod fentit Syrus

fecuturo pararent, & fimul colle&tam

Quibus|

"

qui vertit , m»ult; ex m

ered

runt libros fuos , &fc.

4 'gi; coz sg'rf gg.—

eleemofynarum pro Jerofolymitis fa-

Aj

cerent , ut patet I. ad Cor. c. 4. n. 17.-

AOUR

$5.

Et combulferunr, 67c,) Ut vitent gri-

Eraffum, ) Eraftus hic c. 16. epift.

Terum (

bps gnes. , ait Arator,

.

:

P

P

ad Rom. n. 23. vocatur arcarius , id.

Denariorum quinquaginta mi

llixm, )

9039

ugftor civitatis , fcilicet Co.

t

Coronatorum noftrorum

üi'nque mll-

rinthi. .Poftea creatus fuit Epifco-

$.

lium , nam dezarzus üni

j

ulio Roma-

pus Philippenfis , ibique Martyrio

toftra

coronatus Sanétis adfcri

quefhy

no zquivalet , decem autem Julii

ptus legiþu*r

Pa

unnum efficiunt coronatum..

die 16. Ju,.iio

*

f

Ie )[,

^ : 90. Ita fortiter crefcebat verbum De:.)

ln A/i. s.

Ephef. ..

is, &

Syfus » 4[que adeo yirtute mägna in-

2

g. Fada eff autem, ) 1n eadem

yalefcebat.,,

fc,

? 4

F;

yitate Ephefi.

H

d-

Confat

21. d fpsritm.

Terbatio, )

T

e&X06 , tuäulm:,.

D!]fr.

fancti.

/

;

- Infïiþ&g Sp,i;itus

De vita Dominti , &c. )

Mbï)it

De inftitute

"À

fiäfdehidj, & Ad»gjd.? Ut

&ilti

Trpfï.lf 14 M

Chi:iüi, )« Cþri'lüiavnifm?»,

x

,

—

N

CAPU T XX.

653

tque

- e4. Demetrius enim quidam nomine,»afgent'arius"faciä*ns

? füpt

l

sedes argentea

3

$ ,Dian-æ * üp'r/aä!&abat ; artificibus non modicum

—

*

quae(tum :

C annun

.25. Quos convo

ie

-än85 & exoks,, quii huj/umäqc"li eränt; ifices,

| e

dixit: Viri fcitis, quia de hoc artificio eft nobis acquifitio :

n

1, C0f

26. Et videtis, & auditis, quia.non folum Ephefi, fed pe-

&on-

.ne totius Afige, Paulus hic fuadens avertit multam turbam

.

(-&

IafIoTUr

dicens

*

'Quoniam non funt dii, qui manibus fiunt.* -

" 21. Non folum autem haec periclitabitur nobis pars in re-

batut

dargütionem venire, fed. & magnae Dianse templum in nihi-

-

u ) tl'ïln'

lüm re

l4

putabitur , fed & deiïrui*i'ncipielli majeftas ejus, quam

Quo-

tota Afia , & orbis colit.

deté,

58. His auditis, replet

1

tes ; Magna Diana Ephefiorum,

i funt ira, & excli;m avärun.tk ',Jdiþcen..,.

rantiis

—29, Et impleta eft civitas confufione,

& impetum fecerünt

mpus i

uno animo in theatrum rapto

.Gaj?) & ,AriüarchofMäcedqni4

xim. de

bus , comitibus Pauli.

L

30. Paulo autem vo

1

lentg '

'n'tr,a;*e' ln populum, non permi-

"

ferunt dijipuli,

-

p EEETESRCI

m«

-

-

N ag

3I AQui?

confitte

3

2

4

) A;ig-eïrjzäari;():. ) A' f;z;up.o;c.o.?roxg;l:fz-;

28 - '.M.dgtm Diana . jpre/iaruml.— x

^e, ) Qlliä

ber argentarius.

Ima ?

duam perituram Paulus fignificave-

t omam

Faciens edes argenteas Diana,

rat magnifice predicant , miniine-

jm fando

ines , fiye fimulacra templi Dianz,

que deftruendam , quafi dicant , ma-

t

g v.otbi!

Sic noftri peregrini argenteas lamel-

gna Dea eft Diana, .cujus decus,

&

las ab «de Lauretana referunt , in

glorià xternum manebit.

viu fbi

quibus fané

exprela. .

lz illius domus g(*]ig.ie.sxglü

multu.

29. Corfuffone. ) Pcrcqrbaciong*, tu-

hi

colleqtam

mitis f

.

Artificibus. ) Sibi fubordinatis.

Rapto Gajo , &X Ariþ')rdao. ) Hlos

-,4' nf 17.

E

S. Hujusmodi 'ofifccs. ) : Si:mil*ilfm

impetu rapientes in theatrum , ut il-

16, Cpi. ]

terum opifices.

los aliosque Chriftianos ibidem reos,

arius , !

"tquifitio.) Lucrum , queftus.

& facrilegos

lictt. V0

27. Nen f^lum autem hac. ) Sorshec

& madtarent.

publice 'prqclamaþenc,.

N

noftra, hoc

Q

; lipiíco-

quzítus nofter.

pificium noftrum , big

"if archo. ) Quem ad

Col;)f.i e 3-

Manyrio

^ Perielitabitur $n redargutionem

! "v'e)l:ie

Io. vocat: D. Paulus coscaprtivun

fenm. Adfcriptus eft

i AbacalogQ,Sm-

,", Jegitur

[

re. ) Ín periculum venit reprobatio-

&orum die 4. Auguft.

i

nis, & contemptus , redarguta:, &

confutata a Paulo ut inutilis & vana, ,

Coritibus Pauli. ) Syrus habet , /f£-

ead/em Cif.

Defrui sncipiet. ) Syrus , ludibrio-

Jiis fecietatis Pauli, id cít, fociis Pault.

habebitur,

*

30. Nem permhferunr dtfcipb»'i-) Ne

dluh

Majeffatis ejut, )

periclitaretur., aut etiam a furente

. Divinitatis äjgs

t

igMWO

?

"PO,PUI.«O occidexrc.:;ur.

E. gxiiïilfmti'q,*

L

Z

X

654

ACTUUM APöSTOLOR-U M -

/.51. Quidam autem, & de Afiz principibus, qui erant antici

3

| 40

ejus, miferunt ad eum rogantes, ne fedarent in theatrüm :

]. bent iv

32. Alii autem aliud clamabant. Erat enim Ecclefia cone

& proco

fuía : & plures nefciebant ; qua ex caufa conveniffent:

9 5

. 33. Deturba áutem detraxerunt Alexandrum , propel'entis

fía potet

bus

€

E

- ap. N

to, volebat reddere rationem populo..

um Judais. Alexander autem manu filentio: P?Qulaf

i

nulus ol

Cutíis Yf

.34. Quem ut cognoveruut Judsum

-effe, vox factá uha'-/eB:

omnium, quafi per

hOTaS;, uas ,Clam/an-ti.um Magna DiaqaiEf

phefiorum.

- 35. Et cum

fedaffet- fcriba turbas, dixit : Viri ,.*E'pheïiif-;

Pulus j

uls enim eft hominum, q

?

ui nefciat Ephefiorum civitat'?m'

od ur

cultricem effe magnse Dians , Jovisque prolis? -

"

Codens a

$

46. Cum ergo his contradici no

n poffit , oportet vos feda-

tos effe, & nihil temere agere,

*

& urii

—537. Addüxiftis enim homines iftos, nequ

: lirig

e facrilegos, q'e-

qüewb-lglfpliem?ntes deam Veftram; ;

e

08

p

"

-

ESUnS

P

P

-

r

E

—

-

H

ld

i.

3. ,iuidaä'nätem & - de äf:'.e prz'rz-:

Ut Tret j

'fui:iï'e' eloquerns, & 'gracio'fus apud þd-—

2 Cu

éipthbus.) Vel Cathecumeni, vel Gen-

pulum, ideoque idoneus exiüimapus,

tiles in Paulum bene aniniati.

qui verba faceret ad turbam,

fulfst n

i.

39. lus aptem A'Tud clamabant 66.)

Clare hunc verficulurn expreffit. Sy-

58. Cum fedaffet [eriba tur

ï

45. ) SCI'/iy

£us hoc tüodo.

qarbe Aautem , 444

ba' hic videtur talé munus

n populo

s

habuiffe quale habent fecretarii , aut

erant 1à fheatro valde rumultuabantur ,

cancellarii commiunitatuti apud. nos,

; : 38- cd?

& alis alind clamabant : emultj a&ktem

ja civitatis callehs, unde etiam in

!Uves

ex eis nefciebant cur éonveniffent.

Grzco dicitur

Detraxerhht. ) mpos38aoa» ,

fypaægfgu; í Scjiäa' (e-&

f

tribun;]i

progredi fecerunt, prórsulerunt , fcili-

gis Dellor,

Culiricem e[je. ) .N'äwxäpw ädi(u)m.,

dies. Q

cet, Der confertam fturbam. . Quo-

ut liabet Syrus , id eft, tém

tinet, 5

imodo fiofter vertit Zezraxerzizz, noü

niftrátn , & otrnatricem.

pli gdxni-

atisfacia;

eft facile conjicere.

Fortaffe fedebat

in gradibus theatri , & ab illis ami-

- jovisque prolis. ) 1n Greco ,g,R.; L

i& Map;

cis urgentibus quafi per vim detra-

78 Áuonérsc , id eft , a Jove demifli,

98

-H

five delapfi, fubinte

-

1 m.) r

Gus.

, ut prodiret in mediüm , &

H ï'ge Xd;ydkpcbïgg $

Düblicim

concionaretur ad populum;

id cfï/, fmulat/:'ri.

Fingebant enim

* Propellentibus euin Tudali 2 Ut éóm:

de cmlo demiffüm effe fimulachrum

heg

Biunemi cum Paulo caufim de*nde-

ilud , quod i

Jylut(

batur:

"

s templo Dianz cole.

1* füo in

xét ; cum enim Judzi numen Diana

: 40.- [

fión a4gnojcere.t, eadem , qua. Paulus

: 37. Neg*jii( Ha]þb

?m.i;zfes ät'dm w-

(qui & ipfe'erat genere Judzus ) in-

féram,) Meutitür officiofe ad fe

—

Ingeï'l m

:

ER

Fatoriy.

gidiey flagrabant .—tideäg'ur Alexgndfnf

duin POPPIQläf

i

Y

$

:ä

l

CAPUT XIX.- &XX

6

j

L

3

at antci

48. Quod fi Demetrlus, & qui cum eó funt artïflces, ha-

tfünl :

bent adverfus aliquem caufatn, conventus forenfes aguntuty.

lefià Qoi.

& proconfules funt, accufent invicem.

*

lent

39. Si quid autem alterms rei quæmtxs dn legxtxma Eccle-

Opel'enti«

fia poterit abfolvi.

poftul

*o40. Nam & perlchtamur argul fedmoms hodxernæ cum

nullus obnoxius fit ( dequo poffimus reddere rationem con.-

Hiunzet

curfus lfnus.

Et cum hæc d1x1£ïet, dimlfit Ecclefiam,.

Dlana L

L

E i

CAPUT XX.

Ephefn,

Paulus þeragmtz,s variis. partzbus Macedonie , €? Gracie, con-

cwltatem

cionatur Troade in mediam no&lem :

cumque. adoleþem Eutycbus

Yos reda

cadens a tertio ceenaculo mortuus e[fet., Paulus eum refufcitavit ;

C? varits locis pemgmt:s ,' advocatos ex Epheþ presbzz*eror €X-

EgUS) f

» þortamr , ut vigilentes [f im regenda Ecclefia , pradi-

cens quod ton e[Jent amplius eum vifuti.

Quod

Oflquam autem ceffavit tumultus, vocatis Paulus difci-

d.

pulis, & exhortatus eos , valedixit , & profe&tus eR ,

—u—iL"

*

ut iret in Macedoniam.

g aptid po

2. Cum autem perambulafi'et, partes 11135, & exhortatus eos

xiftimatus,

(

fuiffet multo.fermone , venit ad Graeciam. -

Hl )&i

3. Ub1

Ín poptlo

—À

eanr , at

apud n0$,

*88. Cau[am.) Syrus; Utem.

quu(ïwruq &dea xäorxbus tumultus

* Convezntaus farenjäs agentur. ) Sunt

penas fumpzurus.

etiam if

tribunalia, & circa illa fiunt litigan-

- Cum mnullus obnzoxius fi /'t , Eä'c ) In

gertba

tium concurfus., conVemuntque Ju-

cuïpa feu au&or ; vel, cum nulla fit

dices , dirimunt hec ii ad quos per«

of-

tinet.

caufa probabilis quam afferre

j aditilmy

Si vero inferiores Judxces non

fimus ad esxcufanium hunc Cconcur-

mph admie

fatisfaciant , eft próvocatio ad majo-

fum , & tumultum , hunc fenfum

zes Magiftratus, & ad Proconfulem.

commbde mihi vid-tur Græc.'us textus

39- Si qmd autem- altertus ver 7merz-

exhibere,

xC0 30- '3

Hi:,) Gravioris ad bonum, & qute:em

l.

je dmnl h

i

N portattis ea.r.) In Graco tan-

v g)WTDQ 3

publicam fpectantis.

tum eft z oooaAco'z1troc, id eft,

banc enit

n legitima Erclef $2,) 1n catu popu-

£uni 'vomj?:-t,

Videtur excidille xa

nuhchrum

li , aut comitiis Provincis ,' tempo-

wapccda)xso*aufvog , vel cosfolarus , ut

re fuo indi&is, & legitime celebratis.

vertit Syfus , coafolatus quidem pro-

.anz i

O. Pertclitamur arghi fedittomss.

&

)

prer prateritam , qua. pertundti erant,

l),mm )

Ingerl metum Proconfulis , & Impe-

tempeftatem ; exhortatus wt in file

4 od

ratoris , qui in auctores hujus tumul]-

permáserent , & fperarent übl - Do-

£uarii concurfus & feditionis ficxm-

minuim adfore;

o

J

*

TM

-

*

*

D

*

-

656 — -AICIVT' UUM APOSKTNO"'I',.ORUM

:

3. Ubi cum fecitfet menfes tres, fa£te funt illi infidize, a

y

L. 4

| & E

:

*

congre?

Judasis navigaturo in S

yriam : ;habuij;Que confilium , ut 3'*ey-;-

r

verteretur per Macedoniam.

9*

4. Comitatus eft au'em eum

Sopater Pyrrhi Bei*deänfïä Vf-,

per fen

"Theffalonicenfium.vero Ariftarchus, & Secundus, & Gajus

Paulo,

Derbeus , & Timo

;

fablatus

inus.

24

theus Afiani vero "Tychicus , & Troþþif

1o. À

$. Hicum

-præcemfïent,' fuüihüäruht nós Tfoäde :

eum: 4

- 6. Nos vero navigavimus poft dies azymorum a Philippis

in ipfo:

& venimus ad eos Troadem in diebu

E

*

$ guigqug . .ubvi 'demorati

It /

fuimus diebus feptem.

X

tíque :

4. Una autem Sabbati ,. cum

conveniffemus ad frangendum

U.

panem , Paul

u

dunt t

is difputabat cum eis profe&turus in era&inum?

x

n.]

PTGAïräXit.unef fermonem usque vin mediam no&tem.

de f

N

*

g. Erant :

"ter fá

L

*

1. (

,i?kla;lixit(. ) In Græöd eft; doma-

Derbe —patri-a 5 hujüs autem. &iäitati;

Venimu

CajityoG cims evs e[fe: deofculatus , fo-

fupra mem

inicr .Luc. 9.7'1-14: n.ö.ï&n.

jebant enim olim Chriftiani fe ofcu-

& c' Iöb 'I-

I5 E

Tychicus. ) Hic fuit adminifter

Pas-

at die

loïfan&o lfglüta-x;e. 'Vi*d"e "T heffal. 5.

liin perferendis litteris; & mandatis

16.

þe&f&ns ef. , 6 ) Cedens furori

ad abfentes ; ejus mentio eft ad E. phef.

qua'me

Demetrii , &. Ephefiorum.

; 6. 12.. Coloff. 4. 7

Adfcripþus eft

(

I

Fallal funt slli infidis.) Mel ut il-

numero Sanctorum 29. April.

effef, l

lum occiderent , vel ut aliqui volunt,

Zrophbhzus: ) Mic fuit Ephefius ex

wt €riperent illi pecunias ; quas ad

Genrilib

()

2

us oriundüsi Vidg cap- feq. n«

8-* Lar

pauperes ferebat in Jerufalem.

lendas g

20« Comitarus tf tum , Ec. ) Textus

3. Suflinuerunt nos, ) -—No's expefïa»

tanda t

Gracus addit wgue. od ffam.

verunt.

l

brtiose

Sepater. ) Nonmnulli legunt Sefpater.

Jroade.) V

ide di&a,fupra'- ii.lö..s. 5

tiz collt

Hic enim per crafin dicitur Sopater.

9. lna autem fabbati.) ld eft, prima

die poft fabbatum ; id eft , die Do-

$D

Fuit hic cognatus Pauli , ut .patet ad

De te

Roman. 16. 21. . Adfcriptus eft San-

.

minica. Vide:di&a Luc. 18. 12.-

tignafïol

étorum catalogo 2

3

:

1

5. Julii.

d frangendum panem, ) Syrus ha-

Pyrrbi.) Filius.

bet, .4d frasgendam Eucharifltam. —

lib. ^M

Bereení.) Sopater enim trat pa-

eria Bercenfis , five Berce natus.

Difputabut um eis. ) . "Veräa/'fa;ig,r

Bbf 4.R

riffarchus.) Cujus mentio eft fu-

bat «d eos , ut eft apud Syru'ln. 3

tes puer

Afïimg

periore c. n. 29. Vide ibi dicta.

Protraxitque fermonem u[que m mee

Yis of

| Secunduis. )

: hoc , quod fciam ,

diam notlem.) Solebant enim initio na-

M. f

nihil éxtat.

fcentis Ecclefie exemplo Chrifti ve--

.Vl

Y

Gajus Deybeu:. ) MHie videtur elfe

fperi facram fynaxim celebrare , je-

Kit

Gajus, cujus mentionem fecit fuperio-

juni usque ad illam horam perma-

V,

e.

N

re gap. n. 29. — Dicitur Derbæns a

üen;eä.

g

*

lifl. i

N

| CAP UT XX

4

657

fidia, à

$. - Erant mteml

acu

ämp'ädïes copiofae in coen

amus

lil

congregati,

3

^9. Sedens autedi qui

dam adolefcens ngmïme*v.ïutychifs fu-

æenüs 3

per fenefiram, cum mergeretur fomno gravi, difputante diíu

y

Y Gujus

Paulo

?

, du&us fomno cecidit de tertio coen

gculïcia ;deq-;jfx.rm ,&

fublatus eft mortuus. :

J

Trqphi-

t10. Ad quem cum.

defeendiliet Paulus. . incubusdtfüygér

eum:.&

c

Y

oniplexus .fifi'xi't ; Nolite turbari, '"aïnima enim ipiïqä

Biqlip'pisz,

in ipfo eft.

jemorati

-31. Afcen

dens -aïütem $ fr'ange'nfquejp anerni 'i, | & :guiïan*s,l; fa-

tifque allocutus ufque in lucem; fic profe&tus eft.

I

*

ngndüm

12. Adduxerunt àutem puerum v

*

ventem , & äonfbla;i

funt non minime.

T

æfïinum j

-13. Nos autem aícen

j

'iähxteïsr* aaväm,f navigavimus im Mïï;fï,

inde fuíce

ptu

frant

iter fácturus.

ri Paulum: fic enim diquf/ue!.rät ipfe per terrarm

——

-—'14. Cum autem. conve

1 cïvita:i&

venimus Mitylenen.'

D

I

xiijfemus*(,i )'ïm;'Aifön , affumpto eo;

n,röl'& I

15. Etindenavigantes;

fequenti díe venímus contra Chíum,&

yter Pall

alia die applicuimus Samum, & fequentidie venimus Miletum.

anudatis

16. Propofuerat enim Paulus tranfnavigare Ephefum, ne

ad Ephef-

quamora illi fieret in Afia. Feftinabat enim , fi poffibile fibi

:ripþqs (

[il-

eifef,i ut diem Pentecoftes faceret ]'.e"rofo-ïymi*sgf

V ii

heftus ex

*

: "8 1:) Conveniffemus mos ;5 Édr. vv,;/g.m legitur conveniffet Hos. -

»

i

Lampades copiofz. ) 'Eum ad pel--

flatione ; & hec ad cibum afualem,

X

:3P' req, nv

E

lendas moéctis tenebras , tuum ad deco-

ílla ad.myfticum referenda.

-42. Confolais fzixf nom minime,

) Id

T

randa myfteria , & Euchariffig cele-

bratiogeut , uf etianinum: Céreis

gxga-

eft , maximam confo-ljgtirO'netü perce-

9.:.16-.8- j

ria collucent. ini Miffa.

erunt,

G. DuHaus [omo.) Somno vittus.

13. . Ir

3![0;4 ) Utrbs eff in Kolide

cfhpl'im*

De rertje canaculo, ) De. tertia con-

juxta "Froadem , alio nomine dicta

die Dv

tignatiore.

Apollonia , ait D. Hieronymus in Io-

I 120

.

dO. Íecab

cis Hebraicis:

T

wi f'*?fï eupr. N Inflar Elie

l4. lpfe per rervam

irer. f atfurns. )

SW n

lib . 3. Reg. cap. r7-.21. & Elifei

hu

Yib. 4. Reg.cap. 4- 34- qui incumben-

af

t Evargelium etíam, in itinere iis

fes puero mortuo , eurm fofeitarunt.

annuntiare poffet , per quorum urbes

D

rldf"""

Anima Hpfous in dpfo e;) I3 eft ; vi-

ac regiones iter faciebat.

.vus eft.

,

185. Mitylenem, ) Nobilis nomen

it ;"""

j hss

*

dkgeüxq::? qanem & euffans.)

urbis , & ab urbe denominarz infu-

yoitio D*

Guflandi verbum de cibo communi

Ig inter Methymniam & Maliam.

yili v*

/*dicitur, non de Euchariftia. Itaque

16. Chiwm.) lnfula eff nota inter

[a!C;y

diftinguenda eft fractio panis a gu-

Samnum , & Lesbum..

m

,'.'610 C"HC,Mæ Muffbv T7. VIIO ,

N

P

aA

h

&6 ACTUUM APOSTOLORUM .

1 17 A Miletöx K*aut»gm.xmitæ

tiofu;rer

X

ns Ephefum;, vocavit majores

( minif

natu Ecclefize:

18. Qui cum veniffent ad eum, & fimul

: eiï'entQ diïäiït, eis:

cari Ev

"Vos fcitis, a prima die, qua in

g

"reffus fi

u

asE

ter vobifcum per omne tempus fuerim,

um in Aüaqï, quall-

Clem me

Dei

.X9. Serviens Domino cum omni humilitate, & lacrymis,

& tentationibus, quae mihi aceiderunt ex infidiis Judaeorum.

dQ

dus fum

20. Quomodo nihil fubtraxerim vobis utilium j quo minus

annuntiarem vobis, & docerem vos publice, & per domos,.

w- Ni

confiliu

2r. Teftificans Judais, atque Gentilibus in Deum poeni-

tentiam, & fidem in Dominum noftrum Jefum Chriftum. -

À

1

22. Et nunc ecce alligatus ego fp

iritu, vado in Jerufalem,

fanus .

qua in ea ventura fint mihi, ignorans;

N

i

quifivit.

23. Nifr quod Spiritus fan&tus per omnescivi

tates mihi pro-

4 E

teflatur, dicens:

lupi 12j

lymis me manent.

quoniam vincþla, & tribu—latibunesv J-e,r*Ofof-

) E

ME

m pre.

*

abdycar

Sed nihil horum vereor: nec fgcib" an—ximäïp mea

tio- -

(CRYIEIDAS,

—

erttloctiti

s.

M;letuä. )J -Quæþ;erüv urbs- ad marg in- : Te;;;gf;'onib;;;,

)

phia(ts ad

eontinentisJonis,

»uftiis, afllitionibus.

-Vexationibus, án-

*

4 as

Factio tont

fum.

Tran[navigare, )

,,

Prätervehi'Ephe*-

20. Nibil fubtraxerbm utilium.) Ni-

Nt far

hil omiferim eorum,

2

qu& vobis pro-

quatti me,

Pentecoffen, )

*Chrifui-ia:iam , & ritu

deffe poterant.

ficio qmi

Chriftianorum,

Annunutiarem. )

O

Prædigarem;

t

Chrifty (

7- Mittens Ephefnm.) INon aberat

x;'i-

a, Vde

Publict & per domos.) Publice & p

Ephefus Mileto procul,

yatim , cum veftras domos, obibam,

Quátn -t

Majores matu/ Ecclefía, ) Græge ,

21. Tefffica

s

perden,

"ptovrepsg , Sacefdotes & Epifco-

E

predicans,

s ) Publice, & *lijferc

z

- Duntyi

pos intelligit.

a

I» Deum pen

itent;;:tm. yc Panisen-

Et dicer

19. Cum omni hum

Ltate, ) Qg;im

tiam ,

: q.ua.- ad Deum conyertere-

tFïfd'Dl' ,

adverfus omnes e

"

xercebam , etiam in:-

mini,

Jerviai,

feriores,

;

:92. Eccé

aligarat. sgo JirEzh o

Miük)fe

Er laerymis.) 'T

um Qamp'unätionis

Pro, velut alligatus , quafi dicat:

Vàtoeli

ob mea & omnium fidelium peécata ;

Impellente fpiritnqui me ita poflidet,

Tej?ijfn

tum compaflionis ob tot Chriftiano-

ut non tam agere , quam ab ipfo agi

Etanj,

rum infirmitates & miferias ; tum

videar , juxta illud ad Rom. cap. 8,

^

orationis, ut a Deo impetrarem gra-

14. Quigne en

im. $

x

piritu .TD;i agnnturs

j

till In

tiam & fpiritum toti Ecclefiz necef-

ür IE&]O

farium ; tum zeli & charitatis ; qui-

93. Spiritus fanfus pey ommes cioi-

« ttofter

bus Judeorum & Gentilium duritiam

fates protefarur, ) Per.ora fideli

:

!5 j

& czcitatem miferatus, ad meliorem

prophetantium ; multi enim E«

:clefig

a

"

Mltione

mentem, & ad veram fidem cos tra-

initio accipiebant donum pr

op

jetim,

,U. Q

ducere, & in fufce

'"94. Nibu borum "veregr. )

imeg 9

T

ite dncer

ebam.

pta conüfrma)r;- ftu-

I&cÓ, Aöïm äröïäpm'ä ceitro, -;Gïæc;

(

| itidu; Í

—

-

L

*

CAPUT XX

659

;-majore.s | *tiofï) (;reni --q,u'a'm mé,

dummodo éonfümmem curfüm meum,

& minifterium verbi; quod àcc

dïxit efs:

epi 2 Dbiifno Jefu, teftifi-

cari Evangelium gratisee Dei. -

"i

$

..2$. Et nunc ego écce fci

[o] $ q'lu

a amplius non videbitis fa-

"i quir-

ciem meam v

j

*

0s omnes, per quos tranfivi .pr.'æcïi'c'ans- tggnum

laci*ymis,-,

JDei

&OTUtm.

ie]

^.96. 'Quapröpl:e»f Conteft

Y vos;hodierna die, quia mun-

JUo tujmus

dus fum:a fanguine omnium.

4

^

..97. Non enim fubterfu

m

gl, quo m

3

inus /annun.ti—-ar.em omn&

m peti-

confilium Dei vobis:

— 98. Attendite vobis, & un

iftum. *

E

iveïrfo gregi, in quo vos Spirigus

erufalem,

fan&tus pofüit epifco

quifivit fanguine füo.

POS'afI/'?gere-.ECMCIGHam Dei, quam aq-.!'

e

nii prt-

7^ 29. Ego f:

lupi rapaces in vos, non parcentes gregi.

io, quoniam intrabunt poft -di*fceiïïonexä mgam

$ Jgrofo-

$

30. Et ex vobis ipfis exur

eam, pre

L

":

gent 'yiri E

oquenþes 'þ-etvetffa ; Ut

E .gl?dpcgmt difcipulos poft fe

- tio-

PU À

f:0060þ2

31-Pro- .

M-

"

phi*a?is' ad ung'ueïm refpondet Ical

*

Quafi däcat, fï q.uisvveürum pefeai:,

iis, in

"

Faccio conto;

fcæ,

uà culpa peribit , non tnea.

Eco

Nec facio animam meam pretiofarem

Wl)fi-) Ni.

énim meo otficio perfun&tus fum, do-

quam me. ) ld eft , nec vitam pluris

cendo , hottando , monendo, &c.

vobis prO

facio quam. me, me autem confecravi

27. Omne con[filium Dei. ) Syrus,

j

Chrito & Evangelio, ergo. & vi-

omken Uoluntatem Dei , id eft , omnia

'em;

tam ; ideoque paratus fum tam hanc,

u

€ Deus a vobis vu

Jlice

k þri-

J .quam mie pro Chrifto-

1

ram falutem; -

h

[

lt fïeri ad ve-

j dbibam.

prodiggpg'- &

perdere.

9. direndire wobis. )

Quafi ;ïicat,

1 & ]Iheïc

Demmo

do cduf;&m»;em cur/am; i. )

prima cura veftri fit , infiftite veftre

-X

Et dicere poffim

Bonum :éertamen

perfecioni & farctitati , deinde ce-

- Banitt?

eeríaui , chrfum- cénfumtavi , fidem

terorum fideli

fervswi. Ad Philip. cap/1. num.23.. —

mifforuim.

um vlc[h'æ cur&. come-

Min

Z

f E

)

E

;

jflerium vtrbi, ) Prædiäacionjis

Eptfeopus. )

: Qu'or'uæ xüuhus" eft , u

E vangelii.

s

vox fignificas , invigilare gregi &

lafl dicati

Teff/fecari.

.

circumfpicere ; & amoliri noxia.

g pl

Evangelium gratiá Dei.)

Per £van-

Reger£, ) moip u6 . pafcere,

p ipfo &f

relium enim-Dei gratia annuüntiatur,

j (.'3[)' »

"cquifruit fanguine. [uo. Y INos redi-

Shrifti incarnatio , vita, mors &re-

mendo, & Ecclefiz fuz per mortem

7 dguüf,llf j

furre&io : & per eum , qui falvator:

& fanguinis. effufi

onem —faalædamenta

eft nofter , remiffio peccatorüm, &c.

ponendm

7 (

.95. $cic.) -Per inftindtum , &

29.

Lupl z*dþät&!xä.; -)F i I—færeti c'os-c -ih-

, fidd

vélationem divinam.----

3

z

ge-

deis

h

telligit , qui vaftant ovile Chriftt -

b

1

$6. Conreffor vórs ) Proteft

c;r ;IVïI:a-- i

Q.- E-t, éx .'veäi;- fpþ'& eXu*gent 6$c )

r

0j

iée diceremus , Jo w; proreffo..

Adeo hoc vere dictum «ft a Paulo, ut

C

;

(meo y

;, 6a

Muides (nm a fanguine at )

ipfo adhue vivente -cqnt'ï;a' ipfam due

N

":

1

E

/

6o. ,

..31. Propter quod vigilate, memoria retinc

ntes quoniam per

" M«

."friennium no£te,* & die non ceffavi.

tes fap?!

unumquemque veftrum.

; cum 1 a.crymiis monäþ?

39

32..Et nunc commendo vos

.Deo..,l & vje;'rbo grati lpflus,

amplius

qui.

p

omnibus:

otens eft aedificare , & dare hzereditatem in fg:agïi'ügat,;s

4

,gd navel

o,33: Argentum , &a

1cut

urumg aut ve&em rullus concupwl,

Bu 9

41Co. 34. Ipfi fcitis: a

quoniam ad ea, quae mihi opus erant,.

»

hr Af

1

EE Is, qui mecum funt, miniftraverunt manus iftze, -

E

TTE

35. Omnia oftendi vobis, quoniam .

5

fic

laborantes, ::qpioftet

;St. 8*04 ;r

u

Ícipere infirmos, ac

*

rifaan,

meminifle verbi Domini Jefu, -..quoni.aqlx

ipfe Dixit: Bearius eft magis dare, q uam accipere. -

tidun .

36. Et

cum ;

h

«ntu

hsec ;di.xijïetg pofitis Qgenibus fuisx;(»)r.avitx cum

H

omnibus ,iiïlis...x

W-æif ,

37Ma- ;

[

'-.furr,e:i:—efin;i: Hymenæus & Al;.axa,nd*crk', -POmZniAbzxs.. fSanj&i .ehit;i foh hu

À

i'?f.,j!???

Phygellus , & Hermogenes , ut ipfe

reditatis-funt capaces.: -

teftatur 1. ''imoth. c. 1. 20. & epift.

I

35. O»wnia offendi vobis $0. ) - Per

j

1 -

2. cap. I. I5.

F

omnia oftendi vobis, quoniam fic la-

& inde

"iducant poft fe.. ) T8 &ámoomáv , «t

borantes, ficut. ego laboravi, oportet

abducant , a yeritate , & poft fe tra-

fe accomodare infirinis , & novis in

$. P

hant in errores & hzrefes.

fide., nec ab illis quidquam accipere ,

Cum, a

/ Es Cum lLaerymis. ) . Mide dicta fu

.l'

me ipfi putent fua

n

pra num. Ig.

.

1

£5

€

fp.acius-t queri -quzï.m

finifrar

,32. Commen

: Sufespere dæfrmä&. P c('.,vwïxlcq-t,&äbsajw.u,

etim n;

ipfe vos dirigat , cuftodiat, & in bo-

-

quod proprie fignificat porrecta ma-

nu retinere .

1

no promoveat.

?

; -.aliqgui,x,l»apfurgm aut

:

Et verbo gratis ip(ius.) Xerbum gra-

abiturum.

tie per Hebraifmum «t ipfa gratia,

Meminiffe 'verbà Demimi 7e]k ) Hoc

inguit [,

ficut verbum Evangelii eft ipfum

verbum nusquam fcriptum extat: il-

Vima, J

1 dicat , commen-

Evangelium ; g

lud ergo dixiffe Chriftum , Paulus

Commu

do vos Deo & gratiz ejus. Sic di-

. Apoftolorum traditione

*

üntibus £

xit Lucas fuper cap. 14. 25. Paulum

tione accepit. -

Qloriä ej[j

& Barnabam ab Antiochenis traditos

Beatius eff magis dare quam accrpe-

flm in

fuiffe grati Dei.

pere 6c.) "F'emporalia bona. Dare

ütrius lle

aEdifteare, ) - E*

Oix0 930 cu .., fuper-

enim fignum eft abundantig,, accipe-

mlmere (

edifrcare , àd eft , promovere , & per- re vero egeflatis : ideoque illud ho-

ficere Ecclefig fabricam, augendo il- neftius « divinius

?

1 Clm

lam numero fidelium, & multiplicibus lius. -

-

*

s hoc autem vi-

ratie fuz donis.

26. Orav

4

EWP DN rl

femu

Wt te

- Dare. btreditatem.

*

) Cx'illïeüisl, pa-

miliare füit Paulo ut valedicens fuis,

Abf Ta

güiæ- p

in difceffu oraret. Simile exempl:m

arlffm

ömni;u.f.ä—ï) Cum fan&is

H

x J:S:m-&ifcqtis

xecurret (e,qqcnci c-apitg num, 5.P»firi

*

H

Sus

661

j

CAPUT xx.ï & XX'*.

nimyer :*m :

3.7.» M agnus autem fletus fa&tus eftomnium: & þrocüxübem

S*-lmonens

tes faper collum Pauli, ofculabantur eum,

538. Dolentes maxime in verbo, quo

d

dixerat, x"-quoni'am

It ipiïiis,

amplius faciem ejus non effent vifuri.

Et deduceb ant eum.

4

Vdihatis

:

Lj

N

,aïd nayem.

c A PUT XXL

:ogc.äpivi,

E

Paulo ä'.eroþflymamltmdewi po[! wa(im. n

avigationes , "vaticina-

i

| erant,

"

fur zdgabus propheta affictiones, quas p.

affurus erat. S'erofoly-

ne a[cendat Sfe-

, Oportet

mis ; nectamen amücorum lacrymüs aoerti potef.

rulalem, paratus pro:Cbriflo etiam mortem fubire: cumque 3e

f,-qu?nim

rufalem perverüffet, Stacobus ipfi fuadet , t cum qui

nque "viris

ravxt cpm

«otum babentibus . fe fan&lifietz quod cum. faceret , vrapitur &

a tribuno, .a quo cate-

gtudeis , fed ex eorum amanibus eripitur.

l

ducitur in caflra : impetrat tamen facul- -

2728 ERN

,iMa. !

tiis alligatus .

tatem loquendi ad populum.

L

Um autem

fattum effet, ut navigaremus

'abüra&f ab e1S,

f

d) Pa

D

^re&to curfu venimus Coum, &:

K-equent'fi die Rhodum,

siam fic la-

& inde Patàram.

vi, oporte

2. Et cum inveniffemus na

vem transfretantem jn Phoeni-

V noris i

cem, aícendentes navigavimus.

Accipttts

-räli'nquae'nïes eam ad

.4. €um apparuiffemusautem Cypro,

ïwi gugm

finiftram, navigàvimus in Syriam, & ve

*

at onus&

mmus Tyfrum: ibi

zp,[icc'vfaff;lh

eni,m .:nav?/s expofitura er

me(a mi

.A4.TIn-

furpm At

V'Q»T.o.oro 3

di-

inquit Lucas , gezióss £2 Irtore ora-

e(te Cyclaiiibuä in mare Egeo *

i. ) F

vimaus. Fiebat autem oratio in fignum

verfa a Chio , nam inter Chium , &

y ertat; i^

communionis, & charitatis, ut. abe-

Coum media eft Samos.

j :Palllllï j

untibus felix iter, remanentibus me-

Khedum. ) No

f

moria ejus qui difcefferat, & defide-

fula..

"

tá, &wce'lebris agü in-

'el-:fvdaf

virtutum illius ,

a i

rium imitationis

Putar.aäz. ) Ef civitas in continenti

a -

utriusque copiofa Dei gratia divino

-

..I'*Jy.ciæ,.,- ejusque yrqviu.ciæ metropo-

d

munere contingeret.

AJ1IS. ;

4

;, AC*

i-.-

U;

us anutem fAt

um vfyätüfät .-njivi-

2. In Phamicem.)

- Eft Syris .regio,

illud fo*

C

cujus metropolis erat l'yrüs, quo na-

autem Vi

OMÁ ogaremus. ) Id &eft, Cum folvif-

«is curfum intendebat.

femus & jam navis per mare .c.ur[uu/x

, A

-

fuum teneret.

Y

3 um 4þp4rzufcmm g»pro./) . Cum

;zzi:.*)Ff-

: abftr.

alli ab eis.) Sicut pater a füliis

copiffet nobis aperiri ; & apparere

jcerts 105

&hariffimis gre avellitur.

yprus.

Italice dicimus, 4240 fco-

egempm

Cf)us.-, Ceai, & Cea ïinfula

perta l'lyola di Cipro ; .?uæ phr«fis exa-

p

-

6B ACTU uM APOSTOL ()*,R-U'M m

4, Tnventis autem difcipulis, manfimus ibi diebus feptem ;

qui Paulözdic-ebant per Spiritum, ne'a(cenderet Jerofoly-

h

1Tnam.

:

5, Et exp

letit. diebus profe&£ti ibamus, dedücentibuä -mos

omnibus cum uxoribus & filiis ufq

ue foras -civicgtetp,-'&po.—,

fitis genibus in littore , oravimus.

äf

.. 6. EÉt cum val

e

;

autem redierunt in fua.

:

' feciffemus invicém, áfcendimus navem: illi

"

1107

7. Nos vero navigatione expleta à

Tyro defbe'häifhü.ä Pto-

lemaidam: &.

:

illos.

falutatis fratribus, manfimus die una apud

9. Alia autem die 'profe&i., «»xver»?iimus': Caefaream :- Ef m«

4S

u

Y

ft

pr trantes domum Philippi evangeliftee a qüi erat unus de fepFem,"

Q

6.5.& manfimus apud -eum.,

z

$

.9. Huic autem erant quatüor fi

líze v*ir*gjües '.praphet'ahtiää.

N

ro. Et cüm moraremur per dies aliquot, fupervenit qui-

dam vir 4 Judaea propheta, niomine Agabus.

b

11 Ís.cum veniffet ad nos, tulit Zonam Pauli , & alligans

fibi pedes, & marus, dixit: Hoc dicit Spiritus fanCtus: Vi:

fe

rum, cujus eft Zona hixec, fic alligabunt

in Jerufalem Judzei,

l

& /tïr',ade"ntrixn manus Gentium.

E

^

I$ QUod

i

éte. refpondeg Gr

,

2

&ce ; 'äv'&gz;d'vf'vfsg

föfïp(ït:, feä Qüoci prædïcavit*EVange.;

qÜF XUTpOY:

iumi;. Ejat htc unus e fe

A. Pifeipuliss ) Chriftianis.

nis , fupra cap. 5;

-

ptem Diaco-

Per fptritwun. ) Propheticum..

Q. Virgines. prophttantes.

) Vi ini-

É

We Afituderét Terofolmam. ) Mo-

fatis enim pre&mium eft fapientia &

fientes, & Orantes , ne fe in apertur

propheétia , ait Oectriefiius.

&i

vitz periculum daret.

"

IO. 4gabns^)Hic eft propheta,qui fa«

". Foras c*i*üita?e;m )

| Exttfg civf;aQ

mem fub Claudio ÍIm

tem.

xit , cap. II. 28.

.

peracerg pradi-

?

3

Pofit;s gensbus Ín lirtóre, €fe4) Vide

II WJUgass ff

bs pedes & : WAnui.

)

lej,

dicta fuperiori cap. nàm. 36;

[77

Imitatus eft Agabus hac in re anti-

|

t

6. Infua. ) Md domos fuas:

quos prophetas , qui non verbis £an«

fit

7. Prolematdags ) Olim dicebatur

tum ; fed factis etiam vaticinabantur,

Ácco Jud. cap; . 31« poftea a quodam

ut lfaias cap.20. Jeremias cap.13. &

hb

|

flo

tolemzo /Ecypti rege dicta eft Pto-

27. & alii ; ut res vifa , prefertim, no«

lemais ; five Ptolemaida. Diftata Ty-

và, & altius infigerctur animo , & ad

ro triginta duobus

nibus tribus Afer.

',millialribmï ; in h-

inveftigandám prophetis fignificatios

hu

nem magis excitaret,

28« Gefaream. ) Paleftinz, qu& þrius :

le funus Gentilim. ) 'lribuno &

if

dicebatur E urris Stratonis..

Przefidi Rom

-

A

.

ano, ac tande-m- fero INe«.

r

mi,

Philippi Bwrgelite ) Non quod roái: :

dxga

T

cfaes

—

CAPUT XX

663

12. Quod cum audiffemus , ra,qabamus n9os & qui loci 11-

F.

liuserant, ne afcenderet Jerofolymam.

)

13. Tunc refpondit Paulus, & dixit: Quld facitis fientes9

& ;affligentes cor meum? Ego enim non folum alligari, fed

& mori in Jerufalem paratus fum prgpter nomen Domini

Jefu.

li

14. Etcumei fuadere non poiï'emus, qmemmus,, dicen-tes,

Domini voluntas fiat.

n

1$. Poff dies autem iftos præparati, afcendebamus in Je-

ruíalem.

[l«

16. Venerunt autem, quldam ex dafmpuhs a Caefarea nobi-

fcum, adducentes fecum apud quem hofp:taremur(a)Mnafe-

"

quemdam Cyprlum., antiquum difcipulum.

17. Et cum veniffemus Jerofolymam, libenter exceperunt

H

nos fratres,

ll

.18. Sequenti autem die introibat Paulus nobifcum ad Jaco-

bum, omnefque colle&ti funt feniores.

D

19 Quos cum falutaffet, narrabat per üngula, quæ Deus

714

feciffet in Gentibus per mml&erlum ipfius.

J |

h

20. At illi cum audiffent, magnificabant Deum, dixerunt-

queel: Vides frater, quot "millia fünt in. Judæas, qui credi-

-

erunt, & omnes aemulatores (unt legis.

21. Audierunt autem de te, quia difceffionem doceas a

1

.Moyfe

(1) dp edir.. Sixt. legitur: Jafonem.

ih

ni Cxfarez habitantes.

JX2. Qui loci illins erant. ) /Chriftia- Domini gerofolymis: gerebat , &f eximia

— fantlitati , 6 autloritats qua pollebat,

m

3. Ajjïzgemc: cor memm.) Qui in

Colled fumt feniores. ) m pec. D r&por ,

l

epriis zenmnomäus 7027 Pat;eäamr,de-

vel facri majores miniflri , vel natu

lebat prà amoreé, quia "videbar Lacrj-

grandiores , vel in dlfaþulatu anti-

l')

NUA

mantes , 65 lads fe conquereäatær ab spfis,

quiores.| Primum maxime ac proprie.

(i^

quaff cenf erent eum pertmi;; » d«a pra-

20. . Quoz msliia fant in Judats. ) In

n

gicabantur , ægre 4/fiu inquit Chryfo—

Grzeco eft, popaó:g ; uupíag autem

ftomus.

continet . decem millia , fed hic con-

i

I4- Suadere. ? Pe uadere

fufe fumitur, fïgn[fïcatque mulca mil-

0s

15 Praparati. ) éxioxevacqutioi , fab-

lia.

larifar cinis,

4Emnlatoves funt legis. ) quærul,

ld

ftudiofi fectatores.

15. 4pud quem äajl'b:mr:;nur ) Je-

A od

rofol mis. /

Legis.) Mofaice; quafi dicat; Ve-

18. Introi!ar Panulns nobi[cum ad ja4-

rentur, ne/illa per te & prædlcmonem

TA

xobum. ) Detuliryi mqmc Chryfofïomus,

tuarh aboleatur.

digniiats epleopalx quam 746061:: frerer

21. ,Qum dl/i'qfonm dacea:, & £ ) Id

$

1

,

N

Mi ACTU UM Á POSTOLO R UM

| "26. 'Tba

Moyfe eorum, qui per Gentes funt, Jadeeorum; dicénsnon

- cum ilis |

— debere eos circumcidere fiHos

Afupsf',- Teque fecu*nfïïum 'con-

- qum pui

fuetudinem ingredi.

*

z

oblatio. .

/4»., Quid ergo eft

r

utique o

*

po:r?tetf qö-nvefniïre*mul't.i'tul-cïi'n&m :

. or. Du

audient enim te fupervenitfe.

Afia eran

24. Hoc ergo fac, quod

FT

ibi dicimus: 'S*u

1nt nabfs-r- viri qu

Tünt omn

tuor, votum haberites fuper fe.

*

v

/ .V '28-' Vlr

& N'u:æ

24. His affuniptis, f

anctifica te cuui i

1

lTis ,: & i?mþgnd*e *iü:'iil]ijs;

6. 19.

. populum.

Snupr?

b ut radant capita, & fcient onmnes,. quia quae de te-audie-

: anfüper

I8.18

a

runt, falfa funt, fed ambulas, & ipfe cuftodiens legem.:

locim 11

eSupr

25- De his aüteni j

v

ui crediderunt ex Gentibus, c 0s

j

15.20 fcripfimus,

J

udican:es ut abftineant fe abidolis

n

j

; i':mmgl.ato-,.g &

- ipfo, qu

* 29- fanguine, & fuffocato ; & fornicatione.

hs

.. 26. 'I*ün&w : fefah

ASEDuEE a

e(t, quod Judeos omnes, qui funt b:

diam mi't'ïïg:;bïs'.- Lex hoc ferfnþare' li-

t.rGentes, doceas a Mofe deficere.

cet effet mortua, nondum tamen etat -

9. Purnif

Neque 7emndi:m c'oqft:cfudäzem-x izgre-

mortifera.; itaque Nazarwatus cere-

( ts ab aliqu

d. )

: dd eft, neque fecupndum inftitu-

monia ufurpari poterat fine peccato ,

- eumfe.

tz, v-T confuetudines patrias & Judai-

& confilium quod. a. J|:cobo: dabatur

Ainunti

cas vivere,

N

*

6

&. aliis difcipulis ,. nihil continebat

Expletitn

" 22. Quid erg

?lef ? ) Quid ergo fa-

quod repreltendi potlet.

QUE Novvites

tto opus e

?x

"a qua deteaudieruntfalfa funt.)

i"

Puriüölti'('m

Üt;que oportef con

venireé multitudi-

Quod fcilicet Iegem Mofaicam im-

qen. j ld eft, omnino conveniet mul-

« predcribere

pugnes , ut tibi falfo objicitur. Nus.

E Obusexdey

£itudo , cum primunr audierint te ve-

quam: vetuerat Paulus Judzos circum-.

NLOE

niffe : ideoque videndum eft, qua ra-

cidi & fervare legem Moyfis; immo-

feu'lpud [ud

tione cum illa agendum ftt; namque-

vero ipfe 'imotheum circumciderat,

dehüh E

rentur te legi adverfari , eoque nomi-

sie te accufabunt , &c.«-

fupra cap

; I6. 3. & votum INazargatus -

renices -u

nuncuparat, fupra cap. I9- I8-

CI'g'Q *eff,(

o3. Habentes 'votum. ) Nazargatus,

25. De his autem qui crediderunt ez

L. tm vidis

€ujus terminus & confummmatio erat

Genribas. ) Occurrit obje&iomi : ne

limm*;ma'

fanttificatio , id eff , detonfio comz,

enim obternderet Paülus Gentilium

Tuftratio , & facrificit oblatio , juxta

munditiis.

z

fcandalun ,fcilicet ipfos exemplo fuo

D oveieous

le;em Num.6. 15

*

1

aderTNTI , id eít,

exiftimaturos fe quoque debere ferva-

tjusmodi

Q4« Sentifca. )

aty:a

re legalia , docet , aut potius refricat,

tudilie ;ufu

irifica te modo nuric dicto ; occafio-

-jant ad eos fcripturm effe , quod lege

ne depofitionis Nazarzatus, cujus e-

Uupiri , f

*iam tu vctum habes, & cujus minus

Mofis non obligarentur , ac juffos ef-

Wütgm. Veï

— fe abftinere tantum idolothytis , farr-

l

CXelCeris

nunc elabitur , vel elapfus eft.

guíne , & fuffocato , uti fciebat Paus

Dige, ,

Et impende im ills ut radant c—z;z:ka. j

lus, qui huic decreto interfuerat , im-

Fac fümptum , expetide quod eft ne-

mo ejus caufa extiterit. AG. eip:15..

tilitjo, ):

ceffarium pro illis,ut radant capita jux-

P uïum';o .

ta legem depofitionisIN:zargatus; fic

Ab idolis immolate, ) & carne & cibo -

cengü fuf

euim offendes te legis Mofaioz. ftu-

idolis oblato & imimolato, Vide

9 t

i

gdiofum., & ;mæci

.

tatam contfa te invi-

&4 fupra cap- 15- n??**-mj :

lil

N

*

P.

N

CAPU T XXI.

665

]

ff

26. "]f'unc Paulus, affumptis. viris ,'-,poïtera)dxie purificatus:

hd

P;Snäm 1

cum illis intravit in templum , annuntians expletionem die-: :

Uml *C(I)Hä

rum purifi

À

cationis,, donec offerretur pro: "imoquoque;eorumï

V

oblatio..

diten:

. 27. Dum: autem feptem. dies

: confümmarentur; hi, qui de:

Vfrï qu&'-

Afia.erant Judsei, cum: vidiffent eum in templo . concitave-

runt omnem. populum ,. & injecerunt ei manus clamantes :

dei Ils

| 239. Viri Ifraelitze ,. adjuvate :: hic eft. homo ,. qui: adverfus:

populum;. & legem ,. & locum: hunc . omnes ubique docens,.

eme ]

"o

infuper. & Gentiles. i

locum iftum:.

nduxit in: templum ,. & Vfiglavittfä*n&ums

«

$ÉN .E

p'lat'o:,- U

. 39. Viderant. enim: T

rophimum: Ephiefrunr ii &ivitate cum

ipi

4

o, quem. seftimaverunt , quóniam.in.templum. intlroduxifg';

Tort

—— À

fetx?aqlq*ss

te | reli- 3

——

tamen dC ^

26: Pürikc?ttm cum- illis, ) Purifica:

erafit:'i'præþaratoriäi

:

,,*eä: P.äuli/ï & focio:-

A

atüs u-

tus ab aliqua immunditia légali , qua-

rum- devotione. -

j pcccamf

etiam fine peccato contrahi poterat. .

27. Dunr: Antém féptenr dies: cosfums« -

du g

Annnuntians.) Sacerdotibus..

marentyr:) . Yd eft; dum decurreret fpa-

oninebat -

Expletiónem. dierun purificationis. J

tium feptem:dierum:-

]

Non videtur.hic effe-fermo de aliqua:

Hj qui de A&'(t*erz;zt]iidiil.ï) Qu;

afcenderant'i: Jerufalem ad Penteco-

'WW) ".

purificatione ,.que-lege Nazarezatus:

ftén , & afcendénti Páuló infidias ftru-

um H

pr&fcriberetur ; fed de aliis peculiari-

Wtv

Uss

bus ex devotionepopuli, & tra ditione*

xerant; capite-fuperiori:num»5. & 19.

majorum introduüctis;.tales enim fuif--

ut finiftrog de illó rumoresfpargerent.

um -

fsj immo

feapud Judsos patet ex Jofepho lib. 2.:

Vidéntuz: potiífimum: fuifle Ephefti ;

middent,

debello, cap.15:ubiàágit:de votis Be-

& nomine- Afie: vid

j

etar: intelligenda

renices fororis Aorip pz:regis. .Senfus:

Aftà minor:.

wamaé

)

28.- Locum busc. Yl empm&w.'

b

ergo eft, quafi dicat , Paulus fecit vo-

deul L

:

tum . victimas offerendi , idéoque juxta :

| Gentilessudéxit snctemplumz) Capi-

ritum:;majorum- purificavit. fe: ab im--

talé-erat/Gentili ingredi in templum,

t,ïpni n

munditiis- legalibus ,. & quot: dicbus:

tefte Jofepho libr..s..Antiq. cáp. 14.

;entilium

;mplo fió -

vellét:orando aut:jejünando , aut;alia :

Pér templüm intélligunt atria in qui-

hujusmodi-opera a Jüdeis-ex:confue--

bus-eife-Judeis tintum:;licebat, .non

qefeve

tudine:ufurpari ;folita . exercendo ; oc--

Gentilibus ; quibus-aliudátrium: pecu-

sdch H

liare-erattattributum ; -vur:*:ixi.» illó'fivel- -

m s

cupari , fignificavit 'fácerdotibus , ni-

od

yflos

"

mirum. vellé . fe: feptem: die

bus- illis.

lént ; adórare poffent.-

!

D

exerceri.-

29:. Viderant 'enim: Trophimum 'Efþef-." '

t

S'v fmd J

jit Pa

Donec offexretur ?pga-»ruzgongange"feamm-a

fíé«-) "Trophimum bunc-Judai habe-

grat;' if«

eblátio. ) |Significans fe.non-intermif--

bant pro Gentili ; quia licet Chriftiana :

furum : opera.illa pietatis ,. quae exer--

facra Tufcepiffet ; nonrerat tamen cir- -

api*. - 3

cendó fuícipiebat , dónec.iis explétis*

cumcifus ; nec-fat(tus i

pforum: mo rum-

& at

offerretur oblatio ; ad quam opera illa: profelytus.-.

Vide d*

Biä/irüþcm Come. Mckac/;. p2

PPpPp

N

666

X

AC TUUVM ÀAP (V),äs T'o*,VL-o* RUM.

,/30. Conimotaque eft-civitas tota,

& fa£&a eft concurfio po; -

J

[ y,No

- puli.

Et apprehendentes Paulu

.

"

j

:

m

- Concitalli

n trahebant eum extra tem-

-

p»

- ficariorua

.. plum: & ftatim claufze funt jan

uae.

.. 81. Quarentibus autem eum occidere, nuntia

fum yeft;

, Ett

u

- à Tarfo (

-

buno cohortis: Quia tota confunditur Jerufalem.

32. Qui ítatim atfumptis militibus,

& centurionibus, de-

tem te, j

currit ad illos.

40. E.

Qui cum vidiffent tribunum, & milites, cef- -

faverunt percute

re Paulum.

, RU mant

dinfr.

23-27 eum alli

33. d 'Tunc accedens tribunus apprehendit-/'eutn, &

juffit - ; ln

gari catenis duabus.

*

& interrogabat quis effet; &qmd ;

34- Alii autem aliud cle;.x;x-ïabant in turba.

Ft cum non

sz Paj

poffet

:

caftra.

certum cognofcere pr3e tumultu, juffit duci*feum' in

p o o

35. Et cum veniffet ad gradu

à

- n r

militibus propter vim populi.

$, contigit, ut ,.p.ortare't'uxr a

4

!f (j

36. Sequeéb

eum.

:atur- e'pim m ultitudo

»

populi,. clamaf;s: Tolle

ü

37. Et cum coepiffet induci in caft

ra Paulus, dicit miliuiio:

i VI

do

Si li;etmihilogüi gquuid ad te? Qui dixitei: Graece nofti?

?. Cum

m

38. Non-

l 0$, fha

) Eg

1In tenip,l)mx 'ir;ti*aduki[äj. ). Ex eo

bat ,

que : templo a —S;ept»:äncrio;ïä ad

conjecturam capiebant , quoniam vi-

jacet.

Dütnitus ;

debant Trophimum lateri Pauli adha-

Confunditur, &c. ) GUyxEXUTA44 CO

[ uda veri

rentem, Paulum vero templum fre-

emifcetur , contirbatur.

*

quentantem , inde illis orta fufpicio

1

anes «

33- Catenis duabus.) Conftr

'&is ma-

adductum Trophimum in templum.

nibus, pedibusque, ut Agabus vatici-

N

30-Trabebant extra templum.) Ut eum

natus fuerat, fupra n- II.

z

-

,

liberius occiderent, nec templum ejus

24- I» Cafira. ) - Caftra hzc era

"

! WX

fanguine polluéretur. . Quia vero judi-

NOS

cabant Paulum loci fan&itatem vio-

pr&fidium Romanorum in arce Anto-

;. xmiq' C 24

laffe , ideo indignum arbitrabantur cui

nia , dequa proxime dictum eft.

E mam, & y

S. Md sradus, 6c.) Quibus afcen-

E Tle la

in ejusdem reverentiam parceretur.

Qan[e funt janua, 6c.) A. wiliti-

debatur in arcem Antqniam'.

- Vetl afcende

bustempli,ut probabileeft fieri (olitum

36. Tel/e esm.) De vita: Tolle de

& UDun, qt u

cum aliquis tumultus in templo exci-

medio, interficiendo , extremo fuppli-:

^ prefes (

taretur ad vitandum. fcilicet majorem

cio afficiendo., fic clamarunt Judai

E um miïjcibu

concurfum, ex quo majores turbz oti-

contra Chriftum Toan. cap. r9. 15.

Eu

[ Duit,

&y,

ri poffent , & ad przcludendum effu-

37- Silicet. ) An licet ? Licetne?

A.

gium fontibus, publice pacis, & loci

- Grece mofii? ) Quafi dicat , licet fi

L Derituris

m

fancti violatoribus.

Grxce nofti, ego enim Hebraicam,

ol

hæc e

- 8I. Tribuno.) Cohortis prafe&to, qui

velSyriacam ve

m

rgm linguam non in-

&"W [/7

arcem , Antqgiam di&am, cuftodic-

cxelligo.

Tàt ex [tgy

CAPUT XXL. & XXIL

667

Atf po.

58. Nonne tu es JEgyptius, qui '.a'nt'e. hos dies ,tu'*'*'ültum

concitafli ,

Xttà tgm.

ficariorum ?

& eduxifti in def.ertum'kqgatuor millia vixcorum

N

1 e&tfi-

:39. Etdixit adeu

m

, PauluS;:?Ego homo füum quidem ]udaus

a'l

Y

'arfo Ciliciae , non ignote civitatis municgps.:— Rogo au-

tem te, permitte mihi loqui ad populum

X

"

Ites, ct-

o. Et cum ille permififfet, Paulus ftaís:in gr

nuit manu ad plebem, & m

agno filentio .fa&o, alloeutus. eft

-

& f

Alingug Hebræ-a,, dicens :

; &.guid

CAPUT XXII.

cum'nqn

Ubt Paulus in füi exculationem. narraffet þ&æk con'ver fronis ordi-

s 'euml n

nem , "oociferantur Sfudai iplum de terra tollendum , €0 quod di-

tare'tuï 1

ceret fe a Deo mi[fum fuilfe ad predicandum. Gentibus; a tribu-

") autem ju[Jus flagellis cedi , C? torqueri, liberatus.eft —

- dicendo fe civem Romanum e[fe. —

T Tollg

I. ,Iri Ifratres, & patres

'tfif)uno:

do ra' ionent.

, audite, quam ad "vos nunc rgd-

*

gofti?

.9. Cum audiffent autem, q

N

uia Hebreea lingüg qu'ueretu-r ?d

—

| illos, magis preeftiterunt filentium.

3. Et dixit: Ego fum vir Judseus, natus in Tarfo Cilicize,

n;rio;lb äd-

nutritus autem in ifía civitate, fecus pedes Gamaliel eruditus

juxta veri:atem paternze legis, ae

X"uïm, (iifie

*

mulatqï legis, ficut & vos

.orlnnes' eftis hodie:

M&is m«

Ppppo^

4. « Qui

us viti

398. Nonne tu és :Jfgyp;iys . ffc.j De

türba predonum numerus excrevit ad

.hoe JEgyptio narrat. [ofeph, lib. 20;

triginta milli

]hgc erit

Antiq. c. 20. eum- veniffe Jerofoly-

narrat.

,

a, /m: Jofephus " citatus

arce hito-

n

mam , & vatem fe profeffum , fua-

39. Taefo Cilicia. ) Addit Ciliciæ ,

fifle plebi ut fecum-in montem Oli-

quia eft alia "'arfus in Bichynia.

ii

veti afcenderet , fe ex illo loco juf-

Municeps.) oNirug , crvis.

furum, ut urbis mcnia caderent. Fe-

i.

irt patres & fratres, ) Simili ex-

lïn'.folle de

d lix prafes fedu&am turbam invafic

''cum militibus , & quadriungentos oc-

ordio ufus eft fanétus Stepha-

mo fippli

fius , fupra cap. 7. 2. videibi dicta,

rün

guæi

cidit. ZEgyptius pugna elapfus difpa-

g. Secus pedes Gamaliel.) ldeft, di-

pI

ruit. Acciderat hoc anno 13. Claudit

cipulus Gamalielis ; difcipulorum e-

]

"

Imperatoris, hoc eft, triennio ante-

nim:eft (lare , vel federe ad pedes ma-

picur

f

uam h&c circa Paulum fierent Jero-

giftri.. Sic.Magdalena Luc. Io. 39. Se-

í

[^)

lym la.

den: fecus

jopricim

bum iilius.

D

pedes. Domszns ,. 4;;41':64: ver- *

anmnm p

- Quatuor mi/liz. ) 'Tot initio eduxe-

- "Emulator legis. ) yZelAa:or legis. ;

rat e:f jbgypto ; ffd ut fit , afllucnce

1

668

i& C T U. U«M AP öhis T O)LAO"? RUSM— |

EU

aSwpr /.4. a Qui hanc viam perfecutus fum ufque ad sm'üiztem,l,;lQ

S- 3 *"ligans , & tradens in cuftodias viros, ac mulieres.

-vidilii, &

16. Et t

$. Sicut princers facerdotum mihi teftimonium reddit, &

4Sup. omnes majores natu, ? aquibus, & epiftolas accipiens, ad fra.-

- ]ue pece

, v Fa

9.2. tres Damafcum pergebam , ut

,.adduic'er'.ern inde VID&OS in Je»

rufalem , -ut punirentur.

* orantin:

AAE

6. Factum eft autem, .eunte

^me, & appropinquante Da-

mafco media die, fubito de codlo circ

- ex erufal

ofa:

d

umfulfit me lux co-

19. Et«

T. Et decidens in tei*r.am,—;'audi'vi vocem dic

.. dudensir

bY

en,twe.m' m1h4 :

$

« bant in t

.Saule, Saule, quid me perfequeris?

. 8. Ego autem refpondi: Quis esDomine? Dixit

?0. Et

que adme: -

. aabam,

Ego fum Jefus Nazarenus, quem tu perfequeris.

. 9. Et qui mecum erant, lumen quidem viderunt ;

3 ficientiun

i

21 E

antem non-audierunt ejus, qui loquebatur mecum.

rd

i1o. Etdixi: Quid faciam, Domine? Dominus autem di-. ]

E

- mutam &

25. À

xit ad me: Surgens.vade Damafcum:; & ibi tibi dic

1

3

etur de

omnibus, quae te oporteat facere.

E

. Verünt v

: enm fs

rir Et cum non viderem pree «cla

ritate luminis illius, ad .|

manum dedu£tus a comitibus.,

»weni Damafcum.

23. V

,1a. Ananias autem quidam, vir fecundum legem teftimo-

nium habens ab omnibus cohabitantibus Judaeis,

&

j

2 u

13. Veniens ad me, & aftans dixit mihi:

tOI'(]lli

Ípice. , Et ego eadem hora refpexi in eum..-

Saule frater, rg-

margntei

14. At ille dixit: Deus patrum noftrorum præordinaxlf—i—t» te4

At cognofceres voluntatem.

Lanoseed

ejus, & videres juftpm',' & audi-

J';elsqyo;errllk .eï—xv ore ejus;

!

; ll vujdy

i

H

qni eft ju

"a

15.Quia .

!:

16. 4j

um

4. Hancviam.) Hoc 'Vivii'ndikifln:i—

AA fratr&:. »

J Brotegio

tutum. & morem, id e&,,h Chriftianif-

$ erant Damafci.

.Scillickec ]udæ*osl, qui .

Otationem

um.

Y

Per[ccutus [um u,

f5

qae.gJ mortem.)Mor-

A a Fatiumleff autem Efc) Vidg (u'pra'»

17- I,,l

cap. 9. ubi hzchiftoria narr

i.

atur Qzex-

-

C& in Græ

ti tradens Stephanum, & alios ad IflO.l:-

plicatur.

I)- Euj

tem quzrens.

.

-

S. Gecut princeps

Sacerdotum mibi te-

12. VFir feeundum legem, ) S'yruä,

f tmag,

imonium reddir. ) Midetur fervaffe D.

jufius 1m. lege , xeligiofus legis- obfer-

;

Tnanus vit

Paulus patentes litteras olim fibi a

v ator.

19. Cud

I3- Rejþiæ.) Id e&, 'recipe vi

Pontifice traditas , aliquando, ut nunc

igs

30 chi

accidit , ufui futuras , nimirum ad pro-

apertis oculis me intuere.

bandum, quo zelo legis, cum Chriftum

Préordinauit fe. ) 'Deüghavi

Tnotas,

;

,i;noxar.ec » duceretur.

t Fe.

Q J/

4

) deäi

?!

3

1

-

"669

«

€ APUT XX ^

1$. Quia eris teftis ill

ius ad ;*"*omnes/h(—):mines, eo'rurh qua

/

vidifti, & audifti.

eddit, & .

16. Et nunc quid moraris? Exurge , & bap

tizare, & ab-

i adfn. -

lue peccata tua, invocato nomine ipfius.

.

17. Fa&tum eft autem revertenti mih

i in ]ärufalefami, &

1$ l'nje.

orantiin templo, fieri me in ftupore mentis,

.

L]

ante T.

P

» I8. Et videre illum dicentem mihi: Feftina, ext

'velocitäf

ex

Jerufalem : quoniam non recipient teftimonium tuum de1e.

Y

e ]uY ;o»'

19. Etego dixi: Domine, ipfifciunt « quia ego eram con- cSup.

»cludens in carcere

*

m a?z.cærdensl per fynagogas eos quivcrede-. EM

etm mihi: :

x

- bant in te:

. 90. Et cum funderetu

r fanguis Stephani teftis tui, d !egd;zsixxa-. :

u adxme:-

aftabam, & confentieb

:

am , »l&puftaäieþam *-veftim'en'tg inter- 7. ';7

ficientium illum. .

x

; VOCem

,

-g1. Et dixit ad -mee*: V

,ade..) c;qu:Qniïan'; ego ln natloneslcnge

jutem d-

- qnittam te. .

22. Audiebant autem eum:

j fque ad hoc verbum , i& leva-

cetor de -

verunt vocem fuam dicentes: Tolle de terta ï.hyujusmo,d*i ;non

enim fas eft eum vivere.

:

lliuä, d-

l

23. Vociferantibus autem e

is & p;rdjigientibu"s veftimenta

l teüimo-

füa, & pulverem ja&antibus in aerem;

& Hagellfis;cæäi,

24-

uffit tribunus induci eum in caftra,

ater, Ie

& torqueri eum,

ut fciret prop.tef quam cauíam fiG accla-

margnt,ei,

25. Et

inav'/itf?a :

-Pppp3

&ar [

. d v;derc;sjufzmæ )Id eft;Chriftum,

/

nis nimirum ad gentesr, & prædicaci(o-*

hd

ni eft juftus antonomaftice.

nis adillas. Continuerant fe Jud »i uf-

Per baptif-

que ad huné locum , quia cetera qux

s Qui

imnum.

16. ALblue Pec»cafdtuav.)

dicebentur a Paulo inania ab illis pu-

—— nl

tabastur, & ad fe non pertinentia ; ubi

. dmvecato momine zpfius. ) Scilicet per

d05, qui ;

Orationem.

$

1

véro eo deductus eft fermo , utgentes

indicarentur aliquo modo pr&latz,

17. Iz ffapore ment

z'*sf.' ) In extafi, ut

'tunc furor exarfit, & in vociferatio-

Vid& fira

eft in Greco.

IQ. Exi velociter « ferufalem.) Quia

nem contra Paulum erupit.

as o

fi remaneas , in te infurgent Judzi, &

-93, Pro 'icïentiäz;f"jve/z*'im&nid fa. )Scis

m

licet in

aulum , quia cum. lapides ad

)

jftt-

manus violentas tibi injicient. -

manum non haberent, jactatione pul-

gs o

19. Cadens.) Verberans.

veris. & veftimentorum , animi furo-

2o. Teflis tui. ) Protomartyris tui.

rem, ut poterant, expromebant.

IiPe vi[.ümv

2I. Ineationes lohge.) Adgentes re-

a

$

24. I» caftra.) N ide di&ta fupe

a2

.

ïr-icïr.i

Mfguri

.Uþluef ad boc rv':räum/. ) lïrrof?&i.o-

cap. gum. 34-

670

ACTUUM APOSTOLORUM

25- Ft cum aftrinxiffent eum loris: dicit aftanti fibi Centu-

rioni Paulus: 51 hominem Romanum,. & indemnatum hcet

W. Pailus t

vobis flagellare?

f

26- Quo audlto, Centurio acceffit ad tribunum , & nun-

? nun, qui

tiavit e1, dicens: Quid a&turus es? hic. enim homo, civis Ro-

E 4-

L tun, f

manus eft.

4

CRUTINHIOSS v YUPU r UNCURT il K NI N

Cumput í

27: Accedens autem trlbunus, d1x1t 1111. ch mlhl, fi tu

ETE

Romanus es? Atille dixit: Etiam.

n

28. Et refpondit tribunus: Ego multa fumma c1v111tatem

RTE OR EEE ETO

eam &

hanc fecutus fum.

Et Paulus ait: Ego autem, & natus fum.

dendo D

29. Protinus ergo difcefferunt ab ilo, qui eum torturi

erant

Tribunus quoque timuit, poflquam refcxv1t, quia

hu

c1v1s Romanus effet, & quia alligaffet eum.

30. Poftera autem die volens fcire diligen:ius, qua ex cau-

fa accufaretur a Judaeis, folvit eum, & juffit facerdo:es con-

3

venire; & omne conmhum, & prorlucens Paulum, Ratmt in-

E vfqei

ter lllos.

4. Pr

] flbl p

dealba

tra legt

4 El

P ledicis:

l

&b

L

CAPUT

.11

Ne

]i

j& 1t55, 14 L

Q5. €um ajh mxzjïmt eum loris. ) Ad

tiq. ]urns civilis. Cap. 5. Inter ceterà

: [uet, f

alum, vel columnam, ut flagellaretur;

etiam /hoc gaudebant , ut verberibus

ita enim habebat mos Romanus.

l-

Ccedi , aut in crucem agi , aut in eos

Dn tun

Notio

de Gretfer. de Crucelib. 1. cap. ro.

animadverti mjuffu popul: fas non ef-

Silicet?) Àn licet? licetne ? ut fu-

fet.

Um pror

permrl cap. num. 37.

Natus [um.) 'Tarfus enim , ubi na-

mm,

26. Quid «Gurus es?) de agere vis?

'tus erat Paulus, hoc privilegium & jus

Cutus

Jtalice diceremus * Ce vi r:/olvete di

Civitatis Romane obtmuerdt.

Vide

H

2 Dd

Are?

on f

Plin. lib. 5. cap. 27.

28. Multa femma. ) Multa pecuma,

30. Producens Panlan. ) ?tæratyacywy,

P proüter

magno €re.

id eft, 4emiztens , vel- deducens Pau-

lmplum

Gvilitatem banc. ) ]ns civitatis Ro-

lum,fcnllcec ex arce Antonia inlocum

$H

imang.

Privilegia civium Romano-

SIC i

concilii, qui erat inferior, & in [ feme-

rum., vide apud Driflonium lib. 1. An-

plo.

2

!ï

äïles

Tülfen

: ï

f;

*

*

*

67r

** **

*

*

1 Cent-

*

,

-

CAPUT XXIII.

*

-

um Iicgt

Paulus coram. facerdotibus , &? toto. concilio pkincipänä Jacer do-

& nn-

tum , qui ipfum ju[ferat. in faciem percuti, dicit parietem dealba-

dvis o

tum . fed excujat fe, . quod mefcilfet e(fe principem. . Jacerdotum :

cumque ibidem dixiffet fe Pbarileum, & de rejurre&tione moríuo»

u'«, fiü

rum judicari, orta eff inter. Pbarifaos, C? Sadducgos magna.

'ilitat'em /

diffen[fio : Dominus no&e Paulum confortat , pradicens ,. quo

etiam Reme e[Jct de ipfo teffificaturus : dete&la multorum de occi-

s füm.

tortuti

dendo Paulo conjuratione , tribunus. mittit eum Ca[aream militi-

i, quia

s

d Féjicém práfidem, fcriptis ad eum lit-

us /äipaz*um ",

teris , qu& bic referuntur.

excil

I. "Ntendens autem in concilium Paulus ait: fVifi fratres,

e5 C0f«

ego omni confcientia bona converfatus fum.' ante Deum

Jit lt« —

ufque in hodiernum diem.

4. Princeps autem facerd

otum Ananias præceþïft—a&-antiquh

fibi percu:ere os ejus.

tad eum: Percutiet te äxDe"us, paries

4. Tunc Paulus dixi

dealbate. Et tu fedens judicas me fecundum legem, & con-

tra legem jubes me percuti?

.

4. Et quia

ftabant dixerunt: Summum facärdotem Dei ma-

ledicis?

s

ncep

s. Dixit aqtem Paulus : Ne

fcïebgm, 'fratges, quia pri

€

l*

JT

E

Ntendens ;2 concilium. )Fixis Ocu-

SCfibäs vocabat fepulcära dealbata«

lis concilium intuens. O7:con-

Dixit hoc Paulus non ex impatientias

feiencia bona confervatus füm ante Deum.)

aut iracundia , fed ex zelo juftitie , in-

ceterd

[deft, fincere me gefli tum in Judait-

tentans, & predicens iniquo judici ju-

mo , tum in Chriftianifmo , & in onini

ftam Dei ultiofem & plagam.

eribus

in. &

negotio rcligionis in animo meo De-

gedicas me fecundum leger. ) Id eft

101 6^

um propofui , & dictamen confcientie

profiteris te judicare me fecgndum le-

mez , quod rectum cenfebam, fum fe-

5

gem.

bi n

cutus.

Cozir

.4 fegemjüäe; me percutt. ) Lex

2.. Pracepit aft

antibus percutere os e]m)

enim naturalis; divina, & humana ju-

.&jus

Non ferens Pauluüm fe innocentem

bet neminem percuti , autpuniri , nifi

Vide

profiteri, os ejus quafi blafphemum &

prius audiatur , & auditus damnetur..

/a*y';'!

impium percuti jubet.

*

L

E

- 4. Maledijcis.) Noidopfiz , comvitio af-

pae

3 Percutiet. te Deus patri

és dealbate. )

C1$.-

*

Sic éum vocat quod effet hypocrita.

. Nefeiebam fratres , 8c.)

A- Pau'lils*

ocurti

Pariés enim dealbatus fignificat ho-

non agnoverat Pontifiéem , quia diu-

1— scny-

minem fi&um & fucatum, fic Chriüug

tiqs ]*erofc?lyma ab'fue.rac , & novus

N

d

x

672 A«C,T UUM AP O SïT—O-L:OfRRU M' |

:

4 Ex'o,e&'? facerdbtum;. SCTi

J taseto

ptum eft enim:.« Principem. popull tui

22,28 nori. maledices..

' ( te..opo)ftei

p

6. Sciensautem.,

EU 12)?36

Paulus,. 'qLii'a-; una pars- effét S addüceeorum.

& altera. Pharifeeorum ; exclamavit in. eoncilio:: Viri fratres

LE derve

4Phil. P. ego Pharifízeus füm, filius Pharifzeorum.

. turos, &

3. 5.. re&tione mortuorum ego Jüdicor..

y

n d

1

7; Et'cum hac:dixiffet,. fa&ta.eft: dil

ï'en,fio;-.-iht,exf; Phafifæäs,'

L. jorsione

& Sadducaeos ,. & folu'a eft multitudo.

* Q

ne

'V'þ

lo

eMat.. .. 8i:c Sadducsei enim,dicunt . non effe: refürre&ïön*emg

1

dixerant

22,23 que Ang;

€

E

occidam

elum ,. nequeSpiritum:. Bharifæj;a'utem.utraqpe.cqn—

f

- fitentur z

!

i N

.. 9. Fa&us eft autem.clamor: m

agnus:;' Et;.fargehtes- uidam

X u

"Pharifzeorum ,. pugnabant;. dicentes :, Nihil' mali invenimus in

| M

homine ifto::.Quid fi Spiritus locutus eft: ei; aut-Angelus?

- eere illu

4

IOo. Et cum,. mazna: diffenfio. fa€ta: effet,. timens. tribunus

i Q

ne: difcerperetur Paulus ab ipfis ,. juffit milites.defcendere,. &

intravit

rapere eum de medio:eorunr,. ac dedixere eum in caftra..

L.

l

V

:

Con-

üt: Adt

, 1 h. Sequenti. aut.e'm. no&eïh afnüens; ei. Dominus. ait :.

ftans. :

A. qudind

-

i E

e:ätähi& P.j»'öntife"þx-;. &v'i.rvx/uïeis aftintibus

9;. Btragué. ; Id lY refürrectiouem

: dt: Vir

cingebatur. , Fortaffe.etiam audivit vo-

&.fpiritus.. Spiritus autem . nomine:

cem, fed a quo effet. emiffa non ani-

comprebendit-etiam Angelos. .

- Mteh

madvertit. ,

r

?

il

—l()'. ,

09 Pi

5

nabant.) Non ftudio vgritatis, 1

! Seriptum. eff enim ;) : Exod-22. 28..

fed.fecte fuz tuends.

« QUb e0

Nan maledices.) , INon detrahes ,non:

, g&;jd/z'/þirifm . ie. Quaü di—cänt,: j

convitiaberis , non.vilipendes..

in.dic*.are

Quid fi Deus ,.vél fpiritus aliquis , aut :

» 6*.—,Sadduvcæga.um.,) *Dle: qgibus dixi:

Angelüs., locutus.eft ei , culpabimus :

Es ag

Matth.cap. 3. 7- nt etiam. de Pharifzis.:

nepropterea Paulum,vel damnabimus ?;

n DQ

De fge. K;refurre&iane amortuorum ego;

Allüdunt:ad 'extafim , qua Paulus fe a.

vertint,

Deo abreptum , , edoctum . & miffum :

eposo m

jadicor. ) Syrus , de fperefmirettionss mor- -

I , d

tyorum, ego.judicor. . C'aati dicat : Pro-

dixit;cap. 22. 17. fiinulque perftringunt :

pterea accufor;& vexor., quod defen-

adverfarios negantes Angclos. & fpi-

m occi

dam,,&.afferam.;

f

ritus. .

4 14- D4

nium refurreCtionem.,.

p.erandgmkeiïg : oma :

ietittat

IO.. Ne difcerperetur Päu-l;;sï m 1pþ )

jadicor-) ln judicium. vocor,-

A Sadducszis , quibus favebat. Ponti-

njss icül

9. Fata eft diffenfes. ) Pharifeis Pau-

fex.. Vel ab utrifque.Pharifzis ad fe:

tijiendo

illum. rapientibus , ut: defenderent .5 ,

1 &

]um.defendere conantibus , quafi - fua-

Sadduczis , ut perderent. .

l. g

rum. p—argiïumr ^ homi;nem—;; E Sadducæis ;

contra . perdere. volentibu

8

Defcendere. ) Ex-arce Antonia.

X

Mp a

fuo dogmati contrariüm..

; .,tan'qqam i

In cafira..)

N

V. Q

niam.

; In,i.ee;ndexrïx arcem Anto--

1t uj

Soluta, eff mulsitudo.. ) ; Non domum

| EE

difcedendo.., .,feq.-ï in varias-factiones , .

: lI. A]:Wem

ttm d.

féntentias , ,& ftudia abeundo. .

niums,

..«:i. Qamirfuf. ) Pér .'fomf *

Dill

*

C A, P U * 'XXII;.

673

þ0pulï uii

"Iüansx efto: fïcuf enim' teftificatus e

x

- te oportet & Romzae teftificari.

À

s de me in Jerufalem , üc

t

üceom

323. Fa&a autem die collegerun

. fe quidam ex Judaeis, &

1ri fratreg

devoverunt fe dicentes, ne

"

jue manducaturo*-s, neque biþi.

: &rgfur-.

turos, donec occiderent Paulum..

:

1; Erant autem plus quam qua

draginta viriy qm hánc con-

ïhafifæos,: ; |

*

jurationem fecerant ;

14. Qui accefferun

t ad principes facefäofum & feniores, &

nem n -

dixerunt: Devotione devovimus nos nihil guftaturos , donec

*

X

occidamus Paulum.

1;. Nunc ergo os not

t

i facite tribünö/ cüm concilio, üt

squidan,

producat illum ad vos, tamquam aliquid certius cognituri de

entmus t

eo. Nos vero prius quam appropriets parati fumus —Vin:terfie.

'elus?

cere illum.

trbunus. —

16. Quod cum

auditfet filius faroris:Pauli infidiss

, venit; &

*

intravit in caítra, nuntiavitque Paulo.

«

Y

at

17. Vocáans autem Paulus ad

€

unutm

|ex Centurionibus,

2 ,COR',- '

ait: Adolefcenteni hunc.

»

-

z

perduc adtribunum, habet enim ali-

fans .

quid indicare illi. .

d

18. Et ille quidem affumens eum, duxit ad tribunum, &

:re&it;nem;

àit : Vinétus Paulus rogavit me hunc adolefcentem perducere

jnmaoe $- —

ad te, habentem aliquid loqui tibi

J5

veritatisy

"19. Apprehendens autem tribunus manum illius, feceffit

cuim eo feorf

:

u

"

i, & iqterroggvit illum: de eft, quod habes

G dlCth ?

indicare mihj?

R

jiguis, aU. .

IN

26. AIlle-

]pabimus

Ir

. Deveverunt Je. ) Diris fe devo-

"iufdis.) Sclicet Paulo parari, .

pbims?. d .

verunt, dicendo, verbi gratia , Deus

Nontiavitque Paulo, ) INon enim

iulus fe à

$0s male perdat f aliquid comederi-

adeo ar&te tenebatur Paulus, quia il-

cmilfum:

mus , aut biberimus antequam Pau»

lum alloqui poffetit amici ; & ei mi-

triggant:

niftráre,

$. & [Pl' |

lum occidamus.

i4. Devori

H

oue devetifnut nos , Éfc. )

71g. Findus Bauluss ) —Pauïyus- qui 1n

Getminatio vim habet augefide oratio-

carcere eft catena. vinétus.

2] W,lf!)ä 'j

nis , ficut illud fupra capite 5. 27. Ifa-

. Bonti-

eipliendo pracepimus vchis, &c.

16. Apfrebendens- Lesbunus mamnum e-

T a fe:

15. Noet«m facite tribuno cum: coficis

jus. ) Humanitér excipit adolefcentem,

derent.3;

vel ex naturali benigoitate , ve] ut faz-

lje. ) Syrus , Pelite "vos , & primores [y-

ciat aliquo tmodo injuriam Paulo civi

Hago.d a trilbunoe.

Romano factam; cim illum cadi juf-

d.

16. Quod cum u

difft , &. ) Cafa-

ne audierit, an de indufttia, quodde

fit 5 vel quod munus aliquod aut pe-

n:'AütO' :

cuniam fibi afferri puta

2

ret ab aflqleg

tum eit.

avunculi falute folliqitus- e.:fï'et, incer-

i

cente,

af p

T.Vl |

Bibl, euta Com. Mgno;lz.

Qu9

^

674

CTUUVf APOSTOLORUM

0.

20. Ille autem dlxxt..]udæïs convenit rogare te , ut crafti-

eum m

na die producas Paulum in concilium , quafi ahquld certius

a, (

lnqulf'tarl fint de illo:

gullum

. 21, Tu vero ne credideris :dhs, müdlantur enim ei ex eis

ii

viri amplius quam quadraginta , qui fe. devoverunt non man-

q.

gant i

ducare, neque bibere, donec interficiant eum : & nunc pa-

rati funt expe&tantes promiffum tuum.

cant Jj

q

- 22. "Tribunus igitur dimifit adolefcentem, præcxplens ei ne

ERCOUTNQE RAU SUNSSURENTTES RE R IN NE

cui loqueretur, quoniam. haec nota fibi fecüï'et

- b

Paglum

9. ]

23. Et vocatis duobus Centusionfbus, dixit illis : Parate

mlhtes ducentos , ut eant ufque Ceefaream, & equites feptua-

verfi f

|

ginta, &lancearios dücentos, a tertia'hora no&tis:

24. Et jumenta preeparate, ut imponentes Paulum falvum

Profid

3 !

perducerent ad Felicem preefidem.

25. (Timuit enim , ne forte raperent eum Judaei, & occi-

etiet: 1

€

derent; & ipfe poftea calumniam fuflineret, tamquam ac-

j

cepturus pecumat

n.

2

fitque

26. Scribens epiftolam continentem- héec: CLAUDIUs Ly-

i

fias optimo praefidi, Felici, falutem :

27. Virum hunc comprehenfum a;Judaeis, & mmplentem

g od

Ateif

interfici ab eis, fupervenlens cum exercitu er1pu1, cognlto,

(f'üiorr

qula Romanus eft;

j

fe Chr

2

p UM E

28 Vo-

(

-

[

o]. Ex;»c&antes pra;mþmz fmmv ) Non

procurator, ut docet J ofephus hb. 20.

'reltq

factum , fed faciendum ;

uafi dicat ,

Antiq. cap. 5«

expectant , ut promlctas te cras pro-

OS.. Tanquam accepturus pemmam )

du&urum Paulum in concilium.

Scilicet a Judais, permififfet ab eis oc-

ij

I.P(

cidi Paulum.

23. Milites ducentos. ) T am hiquidi-

cuntur milites , quam Lancearii, pe-

26. C/audm: Ly/' 745.) Nomeneft Tn-

lm

dites erant; nam utrique ab equitibus

buni.

Cun

feptuaginta diftinguuntur. Lancearii

Oprinoo.

xparíc . quod verti etiam

3.

ium f

'haftis erant inftru&i , reliqui ducenti

pote& ; potemzf $o , yel praftanti/fimos

milites aliis armis, quibus pedibus pu-

erat titulus c

o ordinarie Przfes fole-

I,

gnare mos erat.

bat a

ellari, ut etiam nunc pro va-

f*'m'em

A tertia hora nollis, ) Hc tertia ho-

rietate dlgmtacum &raru etiam tituli

Derven

itiis f

ra no&tis.exacta ire incipiant, & Pau-

adhibentur ab iis , (qui principes aut

lum Cefaream ufque fecurum dedu-

maglüratus alloquuncur, aut ad E

Dere f

cant.

Ícribunt.

hs

Q4. 44 Felicem pr.cjïdcm,) Huic Fe-

27. Jnnp;emem interffci ab eis, )[ua)x-

aüly

lici preznomen fuit Antonius , a Clau-

hoyta dycigélsTui , werfantem . in pe-

x

que N

dio lmperatore miffus eft in Judæam

riculo ns mte:fïcerccare

ii

E

I

CAPUT XXIII &XXlV

675

VU cnfti-

28 Volenfque fcire caufam, quam objiciebant llll, deduxi

(l certius

eum in concilium eorum.

29. Quem inveni accufari de. quæihoxmbus legis 1pforum,

& & els

nullum vero d]gnum morte, aut vinculis habentem crimen.

f02 tan-

d

4o. Et cum mihi per latum effet de infidiis, quas parave-

QU pi-

rant illij mifi eum adte, denuntians & accufatonbus, ut d1—

-cant apud te.

V ale.

Iens eLfe

51. Milites ergo- fecundum præceptum fibl, afï'umentes

Paulum, duxerunt per no&tem in. Antipatridem,

Para

32. Et poftera die dimiífis equmbus , Ut cum eoirent, re-

o5 feptut

verfi funt ad caftra.

33. Qui cum veniffent Cæfaream & tradldïfïent eplftolæm

n falvum

Prafidi, ftatuerunt ante illum, & Paulum

34. Cum legiffet autem, & interrogaffet de qua prov1nC1a

& occ

efï'et & cognefcens quia de Cilicia,

:3:*. Audiam te, inquit, cum accufatores tui venerint. ]uf-

lUäm LE

- fitque.in prætorlo Herodis cuftodiri eum,

us Ly

CAPUT XXIV

prentem

Accu]äztus Paulus comm Feie prefide a Termllo ?udæomm

'0gnito,

of'alore.,

re[pondet. negans iimpofita fibi crimina

confitens tatnen

Je Cbrg/izanum G dixifle fe de refurretlione mortuorum . judi- --

.Vo-

cari: Feix, Druf lla ipfius. uxor jfual(m audiunt Paulum de

fide Chrifliana : cum autem mon acdperet a Paulo pecuniam,

d

relzquzf eum vin&um»,acciplens Juccelforem fuum Pomum Fefrum.

yslib, 20

Oft quinque autem dies defcendit princeps facerdotum,

Pa )

P

Anamas: cum fenioribus quibusdam , & Tertullo quo--

ab eoc

Q.qqq 2

dam

lm

jj eü T[lf

Cum exerum.) Cum mllmbus méeis

35- [ frenitza Heredos. ) Pretorium

eràt ipfum. Palatium in quo Prafes

»rtiétiam.

g0. Décant aphd :t. ) Contra Pau-

habitabat, quod olim ab Herode tue-

1 *

ium fi i in. accufatione vclmt*perfïere

ràt ædlfïcatum

i frms

AT.- Duxertmt per nedteth s duiipa-

efes fole-

iridem:) Non i itatamen utde nocte eo

to v*

pervenerint 5 nam diftabat ]erofoly-

Oji 702727::! altem dzes ) Ab áape

m dituli

mis feptemdecim leucis, hoc eft , iti-

24

pulfu, Pauli Cafaream.

CIpes aut

Tertullo quodam orarore, ). Quem -

ere feptemdeciim horarum.

, ad eo

32. Reverff. fumt ad caffra.) ]am enun

Anàánias quaü Advocatum fuum af-

Paulustuto loco erat co nthutu*s,udeo-

fumpfit, vel ob dicendi facultatem,vel

7 )[M 1

que redeunt pedites minus neceffarii,

uia lingue Latins peritus erat, quam .

TU

& ad iter agendam magis impediti.

nanias xgnorabac.

676

ACTUUM APOSTOLORUM

dam

oratore ,

qui . adierunt praefidem .

adverfus Pau—

gAd

Ium.

bere

2.

DÀ

t citato Paulo coepit accufare Tefrullus, dlcens cum

x

in multa pace agamus per tey. & multa. corrxgantur per tuam

Fxqmult

providentiam ;

pro n

3. Semper, & ubique fufc1p1mu3', opume F ehx, cum omm

i?

gratiarum a&tione.

qum d

4. Ne diutius autem-te protraham, Oro, brev1ter ut audlas

u

nos pro tua clemen:ia.

tanten.,

$, Invenimus hunc hommem pefhferum & conc1tantem fe-

I4. )

ditiones omnibus ]udzeis in univerfo orbe, & au&orem fedl—

bus nur

twnls fe£tae Nazarenorum:;

$

14 (

6. Qui etiam templum violare conatus eft, quem & appre-

dicunt

omnibu

henfum voluimus fecundum legem noftram Judlcare.

*

7. Superyeniens autem tribunus Lyfïas, cum Vl magna

s

erlpmt eum de manibus noftris,

fotre&ti

Jubens aceufatores ejus ad te venire: a quo poterls ipfe.

16.]

Judmans , de omnibus iftis. cognofcere de qulbus nos accu-

bere a

famus eum ;

.

4

9. Ad-

—

T

E

Adje

4

ettal

D. C;tata P;tua. ) Mos enim fult:

rum ublque fcdmones & turb:s come

Romanorum, ut dicitur cap. feq.

n16

Tmovett.

Cantes jt:

I0. Ar

Ut nullus damnetur p:iufquam 15,q1 ac-

6. Qui etizm tcm;!um 'wo!are ca;mtm

!t mutg

cularur, prafentes babeat acc:.g/.'ztare; le-

ef.) Hoc ei crimen cap. 21. num.29.-

IN Xe

eumque defendendt 466;;:4! ad ebiuenda

obje&tum eft, quod exiftimaretur Tro-

cr:mmd L

phimum Gentilem in templum indu-

Ey my]

xiffe.

C tot

Cum inmulta paæ 4gamus per £ey6c. )

Adulatoría oratio. '

Secundnm legem noffram ) Judaicam;

ü lm à t

9- Suferpimus. ) ava&sxo,us&a,ld eft,

hcec enim 'ertullus videatur. fuifle

ample

dis

imur, fcilicet tuam providen-

Gentilis , tamen Judæorüm nomen&

lun u

nt$ 4 C

tiam comprobamus , admlramur » fu-

legem fibi arrogat, qui eorum caufam,

TNrat T

fcuplmus,ut aliqui fcripfiffe putant La-

ut "Advocatus , agebat.

dmtld

sænum mterpreeem.

7ndzmrc.) Judicialiter dimnare, ac

Optime. ) xeaTi t , vide di&a fupe-

damnatum tradere occidendum Prafi-

'PfJudæ;

di Romano. Mentitur,nam Judai Pau-

T0 p

riore cap. num. 26.

JU$ tur bav

4. Pro tu4rlemmtm,) E"nieixcio,man-

lum tumultuarie occidere volebant,

fuetudine , æqultate lenitate , mode-

non autem fecundum legam judicare.

Id

Don port

fua facilitate, patientia..

9. 4 quo. ) Scilicet Paulo, quafi di-

« COnt

cat: Paulus ipfe negare non poterit, fi

BWIO 4

-5« etnllorem, ) Wgæ"rogaw;v , antefi-

tsf

gnanum , & primarium promotorem

illum mterroges ; Vera efle qua dici-

uturum

& defenforem.

muS-

Sedizionis fe&a Nazarfnorum ) Hujus

jud.cans. )av.þuglvucg,ld eft, exammans

Il x

Secte Nazarenorum five Chnmane-

Mcim,

1

ánterrogans ad eliciendam yeritatem,.

ümpmc

^

Ü

l

:

OCUA PU T XX

us a

*-. |

j

9. 'Aöjec?'eri;n'txlau*tem, & Judsi , dicentes hzec ita fe ha-

bere.

/

": om

Io. Refpond

it autem Pau'ltïs(annuehfe fibi Prxæüde;dicäreï:')

t a

Ex multis annis te effe jüdicem gen

f

d ,h[uil; fcienis,i þonþp ..änimo

pro me fatisfaciam.

s

*

uf omm

ji1. Potese

nim cogno.

fcere, quia non plus funt m1h1 dles,

quam duodecim, ex quo afcendi adorare « in Jerufalem: -

*

ASup.

at äu.dias-

i^. Et neqge in templo inyenerwnt me cum

aliquo difpu- 11-19-

tantem ,. aut concurfüm facientem turbae, nequein fynagogis,

$

C

antäm fe-

13. Neque in ciyitate: ne

jue probare poffunt tibi, de qui-

bus nunc me aecufant. *

'em fe

14. Confiteor autem

^hoctibi, quod f'e.cund.u&x fe&tam, quam

dicunt harefim, fic defervio Patri , & Deo meo, credens

m

4

omnibus, qu&ein lege, & Prophetis fcripta funt:

15. Spem habens in Deum , quam, & hi ipfi expe&änt, re-

n m

furrectionem futuram juftorum, & iniquorum.

eris ipfe

16. In hoc & ipfe ftudeo fine offendiculo con

fcientiam ha-

0s «t

bere ad Deum,.

& ad homines femper:

A.

: 17.?0&

-

EE CR

, Ad

:

—

, Ad]ecerunt,ö'c) -äuæ dvi;(:(xebarntur

feditiones c.On—eiJ:are,; & fcelera p,e;þe-Q

a Tertallo, ipfi confirmarunt , teftifi-

T

trare ,

ybis þom-

cantes ita fe rem habere.

jiciun: ?

*

?uo.t & quanta Judzi mihi ob-

n

Io. 4nnmuente, ) Nívoayrog . iunuen-

Afcen

di aderart.) Neni xeligionis

caufain Jeruf dem.

[4"::0']14!0!

1e, nutu fignificanté , ut pro fe dice-

; num 2f

ret , fi vellet,

14.' Secundum fe&am. »

r Tre

Ex multis annis , 6c.) Quafi dicat ,

viam, hoc eft, inftitutum , normam-

cum tot annis huic genti prafueris,

que vivendi, hoc eft, fecundum Chri-

nec unquam a Judeis de me querelam

ftianifmum, quem ipfi vocant here-

fim, id eít, fe&ain ,& fa&ionem , fed

| Judai,cämi

-ullam àudieris, facile colliges me nul-

i b

li unquam nocuiffe, Felix multis an-

parum gque & perperam.

| pomen

nis a Claudio Imperatore prefectus

Defervao. ) Awrgäjyæ , id eft , latrta

fuerat Trachonitidi, Batangs & Gau-

cole , & adoro.

LÀ

g cautàt ,

lanitidi ,.quz funt vicing Judese , fed

ipfi Judez, cum hazc agerentur ; bien-

Parri $ Deo. ) noroco St , Parrie

$

,amnäïe; "

Deo , quem mei ,

&— x]uds;oru,m patres

D

jum Prel

nio tantum prafuerat ; fi aliquas Pau-

coluerunt.

udgi Pa

lus turbas concitaífet, ignorare Felix

non potuiflet, etiam cum non Judzz;

I5. Spem habens , &c. )ld eft, fperans

ybkbäflh

fed conterminis regionibus preeffet.

fore refurrectionem mortuorum,quam

fudicaté

Bono animo. ) Intrlep;id,e ,& confiden-

& ipfi fperant.

o quíidi

I6. Sine offendicu'o.") Inoffenfam &

ter , fperans te mihi &quum judicem

futurum.

puram.

j quæ dile x

II. Non funt plus imtbi dses,quam duo-

Ad Deum,€$ ad bomines.) Utnecho-

decim.) Quafi dicat ; Quomodo ergo

mixes , nec Deus cordium fcruzator

]

um p

u

zam paucis diebus potui peregrinus tot

eam culpare P?Hïnts

T

1

-

H

-

r

|

678 .

ACTUUM APOSTOLORUM.

*

,

17. Poft annos autem plures, eleemofynas fa&urus in ge*tp

z,Dä

-tem meam veni, & oblationes, & vota.

: dicio füt

JSup

/18. b 10 quibus invenerunt me purificatum in templo mnon

pet: va

2126 cum turba, neque cum tumultu. (1)

a6. S

-19. Quldam autem ex Afja Judaei, quos oportebat apud te

'reefto effe ,

& accüfare fi quxd haberent adverfum me:

propter

Cüm «

20. Aut h1 ipfi d1cant, fi quid mvenerunt in memlqmtatls,

cum ftem in concilio,

LÀ

n

z7B

21 Nifi de una hac folum modo voce, qua clamaw inter

- tum Fe

« Sup. eos flans: c Quoniam de refürre&tione. mortuornm ego )u-dl-

*

ife lqült

23. 6: cor hodie 3 vobis.

23. Diftulit autem illos Felix, certiffime fciéns de vía hac;

M:

dicens; Cum tribunus Lyfias defcenderit, audiam vos.

f)"ïi

)!

Juffitque Centurioni euftodire eum, & habere reqmem,

*

Fifus:

nec quemquam de fuis prohibere miniftrare ei.

24. Poft aliquot autem dies veniens Felix cum Drufillauxo-

jfiym

-

re fua, quae erat Judséa, vocavit Paulum ,f& audivit ab eo

iaf

fidem qua eft in Chriftum ; efum,

777

4$. DI-

indi

I z b*lzt Smf additar :

()

Et apprefxencïexunt nie ehmantes, & diced-

f

-

tes : tolle mnmcum noi'trum.

LT

17. E;eemaünd:fd Anufus.) Adec non

eü a"rcchOg , quod cum fic aon&n, ver--

fum feditiofus; ut beneficentiz &elée-

ti potefï /eum ffeti , aut cua fLarezsci-

:mofynæ caüfa faciend& genti mes.

licet in concilio ferofolymitano,in quo

E

tantüm iter Jérofolymam fufceperim.

Sadduczi contra Paulum, Pharifzi pro *

A

/ide 2. ad Corinth. cap. 8. & 9.

illo pugnarunt , qug explicatio mehus

"Oblariones. ) In £emplo offerendas ;

cohzret cim fequentibus.

U

N

QI« Mf de wra hac Voce, Éfc. Quafi

ex quo probat fe temphi & legls effe

dicat:; Nifi forte me damnari volunt

/€ultorem.

L

19. d» 7;;:5;4:.) Negotiis, vel ope-x

propterea ; quo

in €o. coticilio lel,

gibuss

Quoniam de refurretljone , 66c.

Atum 1f

Pu iféatum im temþla ) De hac puri«

22. Diflah£ illos SFelix. )- In allud

BL

:ä

2$ 1

ficatione fupra cap. 21. mim. 25.

tempus judicium dlfi'erens

/"(

Non cgm türba. )

oncientem turbás;

Certiffime [ciens de vta bac.) um,p 04

fermom

dut cumulcum facientem.

be effét edoctus Chriftianorum in i-

Confme;

19. gLazdim AHteT éx Affa 7:44'&:,6 )

&itum mhll continere, quod printariis

du

Quafi dicaf :

Áccufatorés mei conci-

Tl di

illos er-

slr

pracipuis legis Mofis capitibus, &

tardpt tamultum , non ego :

ipturarum præeeptls & documentis

PA

go hic fiftere oporteret , jüdicáre &

adverfax etur.

Vdetu

punire; non me; qui injuriam paffus

AA Habere ieq;»xem ) P vsa* v,relzzx.st-

prosim

fum; & plagas pene lethiferas ac«

ttanem id eit

, laxius haberi $ & initius

Ruam

tm&aru

€epi. .

ä

C

20, Cox /?em in cóncs[sa. ) íd eft ,. in

. Cum Drufila uxoré. ) Qua erat,

dum d

-

hoc judlcw—, Gul tu pr&es

In Græco

filia Herodis Agrippe, qui fan&ium Pe-

n

7 ")

!

CAPUT XXFV & XXV. .

679

: n gt

^5. Difputante autem illo de Juftma & ca&xtate, &.de ju-

dicio futuro ,

: non

tremefa&tus Felix refpondlt

Quod nunc atti-

net« vade

tem pore autem apportuno accerfam te1

tapidte

.46. Simul & fperansö quod pecunia- ei daretur a Paulo,

:

propter. quod & irequenter a.,ccerfens eum' 1oquebatur

IqUits

cum €Oo.

*

47. Biennio autem expleto , accepxt fucceH'orem Felix Por-

àv1 Iniet

tium Feftum, Volens autem gramam p1æftare ]udæls Felix,

g0 jui

*rehqmt Paulum Vm&um

--

-

via hat

-^

CAPUT XX"V

$i

equiett

ro, j?us non ob[equituf f)'udæzs mf dwfe petentibuss ut Paulus

ia u

eofolymam ducatur : fed Cajarea audit ejus accuJatores ,. & Paulþ

ab 00

re[ponfiongm , qui a. Fe[lo requifitus an vellet de . bis ]udzcam je-

rofolymis , appellat Caefarem: Filus Pauli caufam regi Agrippa

DI

mdfcat qui ip[umi audire cupit ,

po[leroque die jubente Fe[Io

& dlcEd-

-adducitur coram ZAgrippa , C? Bernice.

Eüuq ergo cuní yeniffet in Provmcmm, poft. tmduum afcen-

EIRI,WI"

"R

dit ]erofolymam a Caefarea,

f& C

n quo

N Adæïuntque eum principes facerdofum & primi Ju-

riti pro

deorum, adverfus Paulum: & rogabant eum,

o fhelius

- Poüulantes g*rauam adverfus eum , ut juberet per-

duc1

( Qu&(

j volont

jo ditl;

t£rum in carcerem comecnt, fupra cap..

eum , &c, ) Frequencex illumn accerfe-

i2. L.,

bat & alloquebatur ,. fperans Paulum

[n aliud

25.: Tremefatius felix. ) E.ï'nr'acuate

de captivitate pecunia folvcnda mern-

fermonis Pauli, & peccatorum fuorum

tionem illaturum,

umjlfO

confc-entla.

27. Biennio autem exþletm )

V2l

mifitt" -

Quod zunc attinet.

*

,

In prafentia.

captivitate Pauli , vel a Neronis 1

i

mmruä

Ttal. dicimus , per a4efj7.

perio , vel ab inchoata Felicis prafe-

m

Q6. Speran: quod pecumta es davetur.)

&ura in Judea. Hx tres explicationes

imenti

Videtur in hanc fpem indu&us, quod

fuos habent au&ores & fuas conje&u-

roxime audler&t a Paulóo cleemofynas

ras, quubus nitantur.

selatéé

allatas ab ipfo in Jezufalemo, & quod

Grdtmm praftare.) Rem gratam fa-

mitlu

cere.

fciret A.po&ulam Chriftianis admo-

dum charum effe , ut pro illo liberan-

D) offulanres grattam. ) Ut: fClllcet

4 erlt

do nuili fumptui parfuri viderentur.

Paulus Cafarea remu:t;crecuz

mv

Proptu 7«04 S9 f iequenter 4ccerþ*m

] erofolymam.

1

L

27

-j

,g!

680

ACTUUM AP os*:T-O-'LQR'*UM

p.T

:duci eum in Jerufalem

; i'ni:ïdigsï terïäxentesg ut interficerent

eum in via,

y

: appe]]aü

m

4. Feftus autem r

efpondit,fervari quide

—

Päuïtïrü*i'fï.gägfar*ea ;

-

n E

fe autem maturius profe&turum.

*

*

] - ernice

I

nE

s..Qu

( ergo in vobis (4it) potentes funt, defce

üdefhffeis

fimul , fi quod eft in viro crinten, accufent eum,

*

L

vt def

6. Demora:us autem 1

nter eos dies non amplius quam o

&o,

D

aut decem, defcendit Caefaream, & altera

- face

d

& juffit Paulum adduci..

die fedit pro tri-

lum dan

bunali ,

ff

L

". Qui cam perdu£tus e

et, Cl

rcumfteterunt eum ; qui ab

MU.

rofolyma defcenderant Judaei, niultas) & graves caufas ob-

- (mnar

Je

Jicientes, quas non poterant probare,

faites ]

g. Paulo ra-ionem reddente: Quoniam neque in legem Ju-

iblend

doorum; nequeint

gtn*-?lum ; Beque in Ceefarem quidquam

n

.p6ccavh

e

defed

9. Feft

üs autem volens gratiam praeftare ïüäæ'is, fäfpdn-

T

dens Paulo, dixit: V

is Jerofolymam afcencfär'e ,& ibi de his

fereban

judicari apud me. -

*

10 (

1o. Dixit autem

Paulus: Ad tribunal Ceefaris 1?0; ibi me

do o tad

firmabo

oportet judicari: fudaeis nou nocui, ficut tu meliusnofti.

^1r. Si euim nocui, aut diznum morte aliquid feci, non re-

E

eufo

tü

*

mori: fi vero nihil eft eorum, quae hi accufant me, ngmo

j

As

pöte& me illis donare. Caefarem '.??PCIIIO-*

I?;T Tuncm

(

2 a.

Servarl Paulum in Cïz/l?fed.- ) -Re*.-

IO: ;;la/l:'tr;äïg;ndiljaefa?isfa & c".-'.Q.ua-*

uum,

B

jecit Feflus. Judeorum poftulatum ,

fidicat, Cefar fuum tribunal , quod

fcieu l

qucd fortaffe aliquid de infidiis eo-

tu nuünc éjus vice occupas , o Fefte,

tum cognoviffet , vcl quod tribunal

habet hic Cefares quafi ín Metropo-

pellatiot

Prafidis effet Cafarex

li Provirciz , híc me judicari oportet

COrd( fg

,erabat.

2

,;quo ip'fe: pro-

fion Jetofolymis. .

Vel fenfus eft:

]

12. G

ftare deerevi ad Cefaris tribunal, vel

" lils Co

Servari.) Ut fervaretur , ut etlam

4d

aliqui vertufit,

hic Cefarez, vel Romz.

Maturius.)

Id eft celeriter ,fälu,bre'*-

II. Me.illis dogare.) U

t pto fuc ar-

|

Mu

xi, é» r4x&.

bitratu in me fzviant.

T.cite per-

t(]mmod

E Potenes

fetir.). Qui. fine fao , ac

ftringit Prefidem , quod tiimis Judzis

tifione f

gratificandi ftudiofus, velit Paulum -

rerum fuarum detrimento venire pof-

judicare Jerofolymis; hoc ením erat

N

fant, Vel, qui potentes futit lingua,

i lemi [

dicendi facultate pollentes.

Judeis tradere qui meditabantür contra

Á

9. Multar É graves canfa

4!.'-) 6217'[6;'

illum infidias in itinere collocare.

fuitaf

&

uTà , eriminatiónes , Qug&nam ea fue-

Cdf[krem 4;7;/26[[0.')-"'[3(1 CefaremPau-

iS i

zint doccebit Pauli refponfio.

]us ptovocat , quis Prefidem in Judeos

BEU

propenfüm animadvertebat, Prater- .

g. Neque m

Q/üm. ) Ut ffzäiti:o-

( MEO Um]i

u$,

ea,quia a Deo orac-ul.um ;;ccegergc ; fu-

Biij.

? ï

d

d

]

CAPUT XXV.

6981

;ä'ff&ei*Ent '

12. Tunc Feftus cum concil

locterefpondit, Cufrem

— appellafti ? ad Caefarem ibis.

E

]

Cä;efaræ ;

!

i

15. Et cum

dies al

E

iv

iquot tran

fa&i äfï'ent,-x"*Agrippa r'äx*, &

] Bernice defcenderunt Caefaréam ad falutandum Feftum.

:egdeütes

14. Et cum dies plures ibi demorarentur, Feftus regi indica--

, vit de Paulo, dicens: Vir quidam eft dereliétus aFelice vin&tus,

uärh oh,

15. De quo cum effem Jerofolymis, adierunt me principes :

| pwïtri-

facerdotum, & feniores

P

udæorurfg poi*t111.antes 'adverfus il-. —

lum damnationenmi.

:

f

/

j (]üiuab.

16 Ad quosre

pc"mäli : Quía non eft Romanís confüetudo

Aufasobe

- damnàre aliquem hominem, priufquam is, qui accufatur prae-

fentes habeat accufatores, l

3

ocumque d'efenden;dli aecipiat ad. -

erem t

abluendacrimina. (1).

r

iwfi'ent 'f)ïne ulla dilatione

'

;uidqqäm

/17.. Cum ergo hucconven

" fä-cluenti

die fedens pro tribunali, juffi adduci virum.

ftetiffent accufat

Á

ores, n

, teljote

-18. Dequo, cum

»Ullamc'ätlïfam deä

hi de hs

ferebant, de quibüs ego fufpicabar malum:

2

à

E

I

*

atn

de fua f

dMteie habe- -

uxíliones vero quasd

upe

,lim

$

bant adverfus eum, & de

quo.damr]eiïu defunéto ; quem af-

f

tiftl

firmabat Paulus vivere.

|

: dit.

, of f€-

E ?,Q, | Hæütans v ckb dl o

Z de Qh?ujusmodi- quseftione

5

u-

ce-

6 nemo

z

Cs Ea;'t.l Silxr. 'Mdi:ä.k.r duæ ei obïiciüntüf.

w

Tu-nc-

pra cap. 23- 1I. fe Roma evangeliza-

16. Noz .f Räkmzw'i;- con(uetsudo,

h

-

7

)

.turum, hujus ergo occaftonem com-

Eadem confuetudo.fuic apud illos po-

m .le"

modam captat, appellando Cafarem,

pulos; eft enim juris naturz, & gen-

mü! qu

fciens id Deum velle,ideoque ipfi ap-

tium , ut reus accüfatus non

; damne..

,0 G

pellationis hujus fucceffum CUur& , &

tur inauditus.

Mettope

r XC()rdi fOrC.

Donare aliquem Lbominem. ) InGreco

ii oport

12. Cuim concilía loeutnta)

addicur, £i azteNciuv , ad f2rerztte.

fus &

Scilicnee cuni

- fuis corifiliatiis.

I9« Ceufam.) Deliftum , crimen. -

ïbunillv f

"Ad C'&fdrem ibis.

) Hönc füif] cojllfïlïa-

De quibus ego fulpstabar malum )

tiorum Prafidis refponfum , quod

Nüullum gr:ve crimen , ut ego

5[*;9 [ic 4f«

comrhodum vifum eft, tum ut aliqua

cabar, impingebant.

,fufpi.,

*,; äïc 'c.rd

ratione fatisfaceret. Judeis, amandan-

19. De quadam Jefe 4 6c.-) x szem-

aj Juteis

.do longius Paulum ; tum ut Cæfgris

datz appellat per contemptum , ( ut

j paulaft

^ Aomini deferretur.

.

A

.

oftendat: doctrinam illam. Re

snim erit

) HicAgrippa non

ininime noxiam effe, :

3

ipublic&

cür cotitid

18 Acrijpa Rex.

fuit fenior ille, qui ab Angelo percuf-

fra-

. 0. Hefftant autei ego t$c. ) Men-

TU

fus interiit cap. I2-

fed ejus filius,

titur Feftus , ut fuum fa&tum coloret,

aen l

ter Drpfille , & Bernices.

' Vide ]ofe-

[in]tldfqg

re enim vera volebat in gratiam ]'uf

*

Mi

- phum libr. 18. Antiq. c.7

-

"

gt

Bgu.' cwCom Menoeb. T. VIl.

682

ACTUDBJL

APOSTOLORU'VI

cebam Ífi' vellet ire ]erofolpmam & .

bi

3uäxcar1

de

lftäo.

Paulus (j

21t. Paulo autem appellante, ut fervaretur ad Auguül co-

nitionem ,. juifi fervar: eum, donec mitam .eum ad Cæ—

Cbn/ium |

arem,

- droim pf

o2. Agtippa autem dixit ad Feftum: Volebam, & 1pfe ho-

minem aud1re

Jrieitia i

Crás, inquit, audies eum,

4

23. Altera autem die, cum veniffet Agrippa, & Bermce,

cum mul:a ambitione, & mtroüfent in auditorium cum tribu- -

nis, & viris prmclpahbus civitatis , Jubente i*eil'o addu&us

eft Paulus.

AGN

24. Et dicit Feüus, Agrlppa rex, & omnes qui flmul ad-

nem redi

eftis nobifcum viri, videtis hunc, de quo omnis multitudo

^ De

Tudaorum interpellavit me Jero.olymis, petentes, & acclaman-

m meb

tes non oportere eum vivere amplius.

; Ma

45. Ego vero comperi nihil dignum morte.eum admlüffe.

vetudin

Ipfo autem hoc appellante ad Auguftum, judicavi mittere.

me audi

26. De quo , quid certum fcribam domino, non habeo,

LE

propter quod produxi eum ad vos: & maxime ad te, rex

in gen

Agrippa, ut interrogatione fa&ta habeam , quid fcribam.

j Pfc

2" Sine ratione enim mihi v1detur mlttere vinttum ; ] &cau—

fas ejus non ügnlücare,

1€) quoi

vixi Pha

6. Rt

fatta eft

CAPUT

| !E)ï

s.

P Df(

. fimo m

Aæorum Paulum ]erofoiymam remit-

24 Vlaletn bunc s &2 ) Quafi dlcac

E"PPa 9

mP.l tatio

£ere, ut vidimus fupra numer. 9,

- hic ille eft, de quo, &c.

- Bfimi

2f. Auguft ) Scilicet Neronis , qui

Interpel/awt me) everuxon (.w:, €an-

v

eo tempore Romanus erat Imperator, "venerunt me.

Tnïgnæ Qu

22. Felebam.) Vellem.

| 95. lpfoó autem boc.) Ipfomet Paulo,

lntror ei

23, Cum multa ambirione.) Qayrac íag,

"dicavi mittere, ) Ipfe ad Augu.-

- lieedicer

id eft, apparenm, oftentatione, pom.

ftum.

!m

a, comitatu & faftu,

26. Domine. ) Imperatori,

$ Ma

þï*»fmln

In anditoriumz. ) In pretorii aulam,

Interraganane fatla. ) Dlhgencmä

üg al

uba agebantur , & audiebantur caufz,

fa&ta interrogatione, & mquicmne ia

L

£oram Præüde pro zribunali fedente, —

ejus de&rma , moribus, -

]i

ais |

—

ïm.

VRSGHSRUIRE N PUBI U POR N

E

[

-**i' "* ***

683

*

-

ii de .

CAPUT XXVL.

Luguüi co-

Paulus coram 'Agrippk Juam caufam defendü ; f'eferens ü,(æ,mql

m alCe-

ObrifTum comoer ionis ordinem , €? fe Sftudeis, «c Gentibus fub

divina prote&tione pradica[Je oflendens : Fefloque. ipJum ex . mimia

icipele.

feientia infanire dicenti re[pondet, omne[que eptat efe Cbriffianos z

m potuiffe dimitti, mifi Cefarem.

: Bernice,

; Jgripga dicit, eu

"um tribt-

appella[]et. .

d

Gripþa vero ad Paulum ait: Permittitur tibi ïoqüi pro

"A

temeétipfo. 'Tunc

| fänui a

.Pau»lus' extentg manu, coepit :aütf;p-

nem reddere.

?

multitudo

'"&. De omnib

u

sJ quibus accufor a]üdæïs , rex Agrippa, seiti-

acclamate

us me hodie,

mo re beatum, apud te cum fim defenfur

.

.. 4. Maxime te fciente omnia, & quae apu

d Tudzeos funt con-

ädmiüffe.

fuetuüdines, & quzftione

:

$: pll"opter *quod oþfgcro patienter

jttere,

me audias.

0n hábeo,

4. Et quidem vitam

meam a juväntüte, quse ab inidtlid fuit

] (£, TéX

in gente mea in Jerofolomis, noverunt omnes Judsei:

.

.

*

bam.

R"

- «. Praefcientes me ab initio

*

(fi velint teftimonium perhibe-

, KOU

1

"3 -

|

re) quoníam

fecundum certiffimam fe&am noftre religionis

vixi Pharifzeus.

-.6. Et munc in fp

e, quae ad Patres nofiros reprofn.ifïionïs

fa&a efta Deo; ftq judicio fubje&tus,

Rrrr 2

7.in

p

t Txrenta manu. ) "More eoricio-

*&'mor—es.. Converfationem meamyut V?r-

L^ nantium.

tit Syrus,

M

Q De omnibts , &c.)

'Geufus eft,exi^

Pre jz'ientes' m

eab i)z(tio,&f )u geryzv«S&-

PUT

ex

xoyrsc , id eft, pracogno/cenzes me, qui

/

ftimo mé beatum; quod.coram te,

Agrip

pa ; fim hodie me defenfurus; &

té Chriftiartifmum:«.

fcilicet noverunt ine, & mea faita an-

uafi diits

ES

inei rationem.

redditurus.

^

&flimó me béatum.

) Noh modicam

— Certiffhmam fitlam. ) 'A'KSIBSQ&T 3 »

1hagn& cujufdam felicitatis partem ar-

, diligentiffimam , exa&iflimam , reli-

j ng, eit

bitror efie, quod apud te dicam. lta-

giofíffimam inter Judxos , talis enim

barifsorum. facta.

"

z

nec aulo,

lice dicermus : Reputo a mia grafzbeu-

3

* 6. In fpe.) Pxopter

fpem , accipitur

furg.

.

fd Augy

^. Maxime fe [ciente omnia.)

Jdeft,

hoc loco fpes pro re fperata , id eft,

pra(ertim: eum fciam te fcire omnia,

xro jüftitia, falute per Chriftum parta,

Qug ad pr&fentem controveifiam

*

48 fuit objectum fpei antiquorum

g

* Tudeis pertinent,-

-eum

P

trum s

quibus- ej;z? promi—fïio fuig

ig;iqnc ii

Ff'idm.') BIIQO??) id eft , vite actus;

z

Iü&ac

-

-

684

ACTUUM APOST

OLORUM

. In quam duodecim. tribus noítrae, nofte, ac die defer-

s. Ego

dixit : Eg|

m

xientes, fperant devemrw

. De qaa fpe eccufor a judælb,

TGX.

16. Sed

a tbl

8. Quid. 1ncred1b11e Judlcatur apud v0$; fi iDeus mortuos

fu c:tat

wilti, &

9. Et ego qu;dem exiftimaver 30j, me adverfus nomen ]efu

iT [l

Nazareni debere mul:acon:raria agere.

mrito f&

4 Sup.

Io. a

uod. & feci Terofolymis, & multos fan&orum ego

VA

$. 3

in carcenbus inclufi ,

4

]ucim,

a principibus facerdotum poteüate ac-

cepta, & cum occxderentur, detuli fententiam.

fionem p

rj. Et per omnes fynagogas frequenter puniens €os, com-

, dunme

pe]lebam blafphemare, & ampliiis mfamens in eos, perfeque-

10 U

bar,

2-

ufque in exteras civitates.

20 €'

5Su

12. Ín quibus 5 dum irem Damafcum cum poteüate, &

& m om

9. $- perniiffu prmmpum facerdotum,

pniten

15.'Die media in via vidi, rex,- de coelo (uüpra. fplendo-

filtentice

rem folis circumfulfiffe me lumen, & eos, qul mecum fimul

r B

erant.

prehenf

14. Omnefque nos cum decxdliï'emus in.terram , audivi vo-

21 !

fo, te

cem loquentem mihi Hebraicalingua: Saule, Saule, quidme

perfequeris '. durum eft tibi contra ftimulum calcitrare.

8 qu

Ka

^X

15. Lgo

UE

4

rum |

". Duodeum tr:äm* nofira. ) Quam

Detuti fmrentmm, ) L'ttam a judu:t-

non folum Pharifzi , fed omnis lfrae-

bus, nimirum , Principibus Judzorum,

DSrctasesee

lmcus populus fperac fe confecuturum

hanc enim, ego detuli ad miniftros ,

Nex

p:r Mefliam.

hibena

re, & Chriftianos damnatos occidere.

quorum crat eam exeuutlom manda-

De 4ua spfe acm/or ) Licet' enim

16. )

gonveniamus , quod obtinearur falus

1I. Compellebam blalphemare. ) Yd eft,

precon

- per Meffiam , tamen in hoc diffenti-

negare Chriffum , dlcendo eum Mef-

Eorui

fiam non effe.

.mus, quod ego Meffiam advenitfe af-

lus Ch

firmo , ajoque eum Jefum effe ; Judxi

Infaniens.), Furens.

foten

/vero mnegant. -

In ex£eras c;wmte: ) Non tancum

millus

.. Quid incredibile , ö't ) Quafi di-

in Damafcum , licet c. 9. n. 2.'hUjus

Eory

f&

tantum mentio fiaz.

cat^, incredibile videri non debet quod

co eft

eus mortuos fufcitet, cum fit omni-

I4q. Ip quibzs.

Civitatibus , ,vel ope-

t4tla

poæns » Dominus vitg , & tnortis &

ribus infanie,

P

agn. vertlt anrum

Qam

d

rerum fiudio.

Tüm

dubitandum non fit quin is poflit. a

mortuis homines fufcitare , gul potuit

Et Permxftt ) X

.svrrrgovmg » quod

Tnuita

eofdem de nihilo creàre.

verti poteft comm;]' one., five procura-

IH

9. Exiffimaveram. ) Mihi. lpfi per-

s20ze;.

NNofter maluit dnccre, permifa,

fum |

ut indicaret Paulum potius. a fe ipfo

HINCLESCSTUIIGANR SORIE TAR

4

fuaferám prorfufque decreveram.

1o.

làm j

Quod & fecij j'eroþgymu ) Vlde

incitatum in Chriftianos feviiffe,quam —

ill !

;('uL)ra €: g.

juffü principum Sacerdotum, .

E

pan

-

Á

(CCARPUT MVI -

685

i& defer.

: 15 Ego äüte—tin dixi:, Quis es, Domine? | Döminus -au;temi

*

dixit: Ego fum Jefus, quem tu perfequeris.

^

; hidgis, -

& fta fuper pedes tuos: ad. hoc e

n

s

im äpQ

316. Sed exurge,

: *mortuo)s ]

parui tibi, ut conítituamte miniftrum , & teftem eorüm, qua

vidilti, & eorum, quibus apparebo tibi,

nen fjllefu"

.17. Eripiens te de popu

tibus, in quas h*im;c« Ego ,

'-jl:;i.s? & ;ggn

anitto te, -

Tüm [

18. Aper

jre ;pCuïïds eo'r:üm., -'-».ut' conrv'er»t-antur;ä tenebris ad.

e&ate M

]ucem, & de potefta

te fatange ad Deum, ut accipiant remif-

fionem peccatorum ,.

& | fortem inter fan.&osg perfidem, qux

08, ; Cor

eft in me.

«19. Undes.

rex Agrippa, noii:

fui incredulus coslefti vifioni:

)erfeque;

.20. c Sed his, qui *unt Dama

íci primum, & Jerofolymis,eSup.

& in omnem regionem TJudxe,

& Gentibus annuntiabam, ut13.14

i,

poenitentiam agerent, .& converterentur a

c-ï-JD*eum, ;.dignäpoxe-

-

fplehdo- —ï

nitentize opera facientes.

-ASup.

H

2;. Hac ex caufa me Judaei,

.cum «:eji.fem,;in;emplbg d com

m ümu! :

J

prehenfuni tentabant interficere.

Orp-3E

divi vo«

22. Auxilio autem adjutus Dei,

fque in hodiernuïm* diem .

quidme ..

fto, teftificans minori, atque majori, nihil:extra dicens quam

f€,

a, qua Prophetee locuti funt futura eff

*

*

e, & Moyfes,

23. Si paifibilis Chriftus,

fi primusex re

furre&ione mortuo-

l

,En

— ——

&

eft populo , & Gentibus. -

14 udipi-

rum, lumen .ann»ün-'tizitururs

24. Haec

Rrrr 3

idgoru

Qus fhic : .eyadäc .inoü:em " -e'igu& fþatïilgn con-

ninilros s

-fRex. ) O Rex *Agriqpl,)a..

di munas injunctum.

j mandt

:

habentur explicata funt fupra c. 9.

N

cedatur exequen

yccidere.

16. Mim fram.

/

Eyangelïi, ejusque

;

Sortems ) Hreditatem.

precone w, & ceftemn.

X

L-Pcrþfa.'e»i 7:4)&'.6/; 18 "He. ) Per fïdem

'f')ldeai

Eoruin q44 vidifft. )

Vidit enim Pa;x-

in me. qui fum Chriftus.

umn e

N

lus Chriftum fibi prefentem , & ad-

. 9. dncredulus.) A'aci9 gc inobediens,

ftintem , idque ut ab eo edoctus, &

ftatíim mihi perfuaderi paflus fum fi-

miffus poffec effe teftis oculatus.

dem Chriüti ; ftatim crgglidi 4 ftatim

) tantam

JEorum quibus apparebo £ibi. ) In Gre-

obedivi.

P

2I. Cuom g[äm 12 templo ÉG

j Hi-

co eft , e»re OfSwucouut OC y quorum

ftoriam habes fupra c. 2T. n. 5I.

caufa apparebo t5; , ut fcilicet eate do-

vdop

ceam. Exhoc ergo loco cónftat Chri-

22. $:e.) Superítes fum;, nihilo fe-

m

ftum fapius apparuiffe Paulo & illi

gnior fa&us ad evaugelizandum,

multa revelaffe.

:

Minors atque majeri.) Parvis eque,

3 and |

qotulde

17. Er/piam :e de jz,oþu/o.)' *'Pr.omif-

ac magnis; omnis cond

x

»

»

i,:i9ni$ homi-

'fum hoc de ereptione non escludit il-

nibus.

umjh, 0

. Jam przdi&ionem c. 9- 16. Offendam

- Nibil extra dice

n5.) "Nihil sliud di-

feiplo

slli quanta oporteat eum pro nomine meo

cens.

4

p Solum id öonti,qec—, futurum, '.'w;

23 $z þa]'

Te,gufm É |

T Cbnþïa , ö'c ) Quaü

À

686

A CT UU M A—P OSTOL ö'alu M :

24. Heec loquente eo, & rfatfönem:reddehäe;,! Feftus fia-

o Af

gna voce dixit: Infanis

fi non ap?

conver:unt.

:

, Paule: | multa te liïtteræ 'a.dï Thgæfg.gia-æ

2s. Et Paulus: Non infanio (inquit

ritatis, & fobrietatis verba loquor.

:

) o-gtix'n*e Feíte , fe&ve*- |

Pauta .

v

*

.26. Scit enim de his rex, ad quem,

carilict

latere enim eum.nihil horum arbitror.-

Neque .G'zn*ïm. m 'a*'tïgu-'-' T

quenim

lo quidquam horum geftum eft.

s

^

garida

-27. Credis, rex Agrippa, pro

phetis? Scío, quía cxechs

* denjlat

58, &

g

ftianum fieri.

grippa autem ad Paulum: 1n modico fuades me. Chri

x

3

| fim fjj

49. Et Paulus : Opto apud D

vuti; d n iodiBO d- NU

magno, non tantum te, fed etiam omrifes, qui audíunt, ho-

die fieri tales , qualis & ego fum, exceptts vinculis his. -

:

. 3o. Etexurrexit rex , & preefes, & Bernice,

i

T.

& qui —gfïïde-'-. |

bant eis.

Tiocoho

.31. Et cum feceffi

ffent, loquebantur "aä'ihvfcem,— äicen;

L À

teDSf:

od*

gire cire

Quia nihil morte ] aut vinculis dignum qurd fecit homo

-

'ii]:g; ;

E

tilatdio

p

"

-

E

-

—

i

dnA

: f

dicat : Argumenturmi nmieartím concio-

eä c&pi?c*is/ & brgænäruü fatigationie,

Aem traf

nunur eít, venturufne effet Meffias in

morbum. & infaniam contrahant.

€arne paffibili , am non: effetne. mo-

fui» pet

Q5. Ver;taris, && [fobtielatis- ) Vera

4 E

xiturus pro humano

genere , & qif.o

loquor, nec vinüm aut infania men-

pterea «

genere ntortis, &c..

tem de flatu fuo de

jecit , cltm,'.-fim-- fa-

$7 primu; éx ?'qftirre&;z Zé mo)"tüarf!m.)

nus, & fobrius.

sE

Au Chriftus primus fit, qui ex tnorte

26. Sert ezim de bii

Rexe) Sane tu

Pm, (

ád vitam immortalem: refurrexerit;:

EXzcmtacems

Rex Agrippaes hotum maxice gti:russ

32- Pitt

Lumen amnuntiaturus. ) Àn ipfe fit

Neque enim in Anghülo 721/.7' uaum. Lou

10 Ctiam

quí venit in hunc mundum , utlucem

*um geffum eff.) Ctux nimirum , &

tionem d

afferret E»vangelit-

Erat enirn Chri-

mors Chri(ti , & ejufdemi refurrectio

ftus, ut dicitur Joa. 1. 19. /uwx verz,

cum ceteris, dug pertinent ad univer-

&ttm ad (

qua Mlgmtnaf ominem bomimem Venien-

DS,&m

Kem im bunc musduems

fam economiamn redeniptioriis noftrz.

U

2B. Iz modtco [uddés me Chriffiamum

24. Infanis Paule, ) Hmotg mentis

feeri.) .Quafi dicat, nimium urges me

d

G

ilum putat prefes , tum quia propontt

Paule, & paruim abeft quiu fnihi aper-

2. Ngy

iyfteria captum hominis gentilis fu-

te fuades ut Chriftianus. fíam.

?/4 ey 4

EE

perantia , vifiones Chrifti ; lucem ad-

.. a. Qpro aptta Deum.) ld e-fï;'æv'o[)toä mí^

Ynirabilem , refurrectionem miortüo-

hi hoc à Déo concedt.

pitto qit

rum; & fimilia; tumi quia magno ani-

dn modico s 6 48 magio.) Grce ,

3f uj

mü, vultus ; & oculor

*

um ardore. fo-

parvo , && im insító , quafi dicat omni«

*difmus

quebatur.

ho feu pcf oniném modum.

Mulza li

wterd ) Hbr;eni'll*ii aliquaftdó

&d!isj egä fum-")

Scili;ec ; Chriflía-

wimium ftudiofis .Iig,era.l—:uïm evenit , ut

nus.

.'L--

AUs

—

i

A s

ES

-

M

CAPUT XXVL & XXVIL-

687

Feffus mæ-

- 52. Agr.ïppa autem Felfto dixit: Dimitti poterat homo hie,

oufünag -

T

| 'ü non apgllaiïg; Caefarem.

-

CAPUT XXVIL.

3

135

- Paulus a centurione S'ulio ducitur Romam verfus , navigan

; per

[4 H

t loquor

.earia leca : adver[ante autem ipfis vento , vix perceuiunt ad

D i angue- .

- quemdam in Creta locum: a quo ,. licet prediceret . Paulus

credis

periculofam effe navigationem , diKedentes, patiuntur. ingentem

jempeflatem ,. tandemque: pof?. Pauli confolationem ,' qui narrans

me Ciri

[ n

fibi de omuium falute revelationem , bortabatur eos ad ci-

7

/[fi naufragium omue

», &i

:-.5 £

UM

Ellm j hü-

lui?zfumendum : pá

incolumes.

j hl&

'f« aütem judicatum eft navigare eum in Italiam, & fr.ädi

IU

u aide

Paulum cum reliquis cuftodiis '-cïgnrnri-oni nomine ju-

lio cohortis Auguftae,

4

1. äicen-

2. a Afícendentes navem

Adrum&tinam;, ïinmpien'teskn*avi. ,2.,(«;9;

cit homo

- *gare circa Afize loca, fuftulimus , perfe

verante nobifcum .A-— Ij2

riftarcho Macedone Theffalonicenfi.

T

.-.9. Sequenti autem die devenimus S

ïdonem.r Hüman;e äu-

Xem tractans

atigationt,

]ulius Paul.um? permifit ad amicos ire , &CUram

rahatit.

fui agere.

u) Ver

4. Et inde

xcu&n fuftuhffemus : 'fubna-vigaV'ifhuä Cypr-um pro-

;fmm mén«.

pterea quod effent venti contrarii. -

yin fin

. $. Etpelagus Ciliciae, & Pamp

' i

h

mus.Ly-.

J )'lliæ navigantes, veni

6. Et

4 Gue t

itram, quz eft Lyciae:

|32. Peterat dimitts , & c. Immo ve-

Arifar;äa Macedone. ) Cujus mentio

me gt

ro etiam poft intérpofitam appella-

eft fupra , capite 20. num. 4-

i.f:lf.'-:drl?l l*

P2)

Phe

miruti s

tionem dimitti poterat, provocaverat

3

Sidozem.) Quum eít urbsin

reftirredio

enim ad Cafarem neceffitate compul-

- nicià , diftans a "'yro ft«diis ducentis.

gd'u!ïiïer'

fus , & in fubfidium juris.

X SQurem [ui agere. ) Curare corpus

js tolre

Udicatum eff. ) & prafide Fefto.

feflum laboribus, & vinculis; &que .

1.7

Cuffodiis. ) 1d eft , vindis..-

,v,,;/mm

9. Navem Adrumetinam.) Syrus,que

rare.

ad navigationem erant neceflaria Pa-*-

a

g mé

uz eftin A£ri-

þih[ apti*

&rat ex Adrumeto urbe,

p Sufaliffemus.) Anchoras, ut n.2.

£a , eam Ortelius in thefauro Geogra-

.«hoptomï-

phico aitnuncappellari /z Macbomerta.

SubmavigaUimus Cyprum. ) ldeft,.

[

Suffulimus. ) Xnchoras folvimus,vela

fub , vel juxta Cyprum navi

avimus,

fecimus.

Probabile eft navim hanc

non enim videntur: ingr.em

C

;fice j ;' j

fed in mari manfiffe.

ypt:um "B

;gt Qm, .

folviffe ex Joppe, que nonlonge abe-

rat Cefarea, unde vindtus mittebatur

N

5* Dj

14

4

/ngmï.) Cuj.us'xnehtïo'fupra e

&Cbrifïfa-'

Pau? us.

-

Em

/

z

688 À ch UNI/ UA FEDS T'OLO R UJM j

/6, Et ibi inveniens centurio navem Al

M 13' Afp1

exandrinam n aV'ï faq-

tem in Italiam ,. tranfpofuit nos in eam.

ncre, cun

7, Et cum multis diebus tarde navigaremus, & vi

x devenif- ]. u Nw

femus contra Gniduni, prohiberit

Typhonia

€ nos vento . 3,d9ïfïVï$3-Vi*

Uff

mus Cretas, juxta Salmonem:

-

D

[À

5

hiws

$. Et vix juxta navigantes, veni

mus in locum quämäa;m*,- i ye

E-

Htllmalf'-

J

uí vocatur Boniportus, cui juxta erat civitas Thalatfa, ..

16, It

9. Multo autem tempore peraCcto,' & cumjam non effet - j Candi, p

tuta navigatio, eo quod

i Qu

. jejuniuar jam praeteriiffet, confo-

( timentes,.

Jabatüur eos Paulus,

1o. Dicens eis: Viri, video, quoniani cum injuría, & mul« [ butu -

* 18 Vil

to damno , non folum oneris, & n

Y,

àvis, fed etiam änirrïarum |

noftrarum , incipit ef!

e navig

atio.

[ jdun

r

ir. Centurio autem 2ubernatorr4 & nmnaucle

:

:

'o -magis cre-

UE EE

debat, quam his, qus& a Paulo dicebantur.

3

i

d

$

!

BRISSCACEOLETCSNU

4

É

12. Et cum ap:us portus non'effet.ad hyemandum, pïurïmï

Hat'ajb otcal

ftatuerunt confilium navigare inde, fi.quomodo potfent, de-

^ fitusagiilós

venien:es Phoenicen, hyemare, po

t Afre

Artjum*' Cr*etæ rgfpi;cientiemwg

t Flimnaites

Africum ; & ad Corum

2

E hurentque fe

13. Afpï :

E. Jeratus ,ai

D

i

| æ e,/f; Igyc-ia.;-)l Lyiïm eüqpr(;l'arïe; ': C;'an]ä[;äafu';' ?o&hulü:,)* In £m lei-

( m ub

ín Ly'caömi'a,ïed hic* ycialate fumitur, .

ta , molefta ac periculofa navigationc.

L. Ranchoras,

ut euiant ]. ycaoniam cómprehendat.

In Gr&co eft , nge9»: , quod verti po-

L. De Afn,

9. Contra Gnidun: ) Gnidus efturbs,

telt , exbortabatur , 9yrus habet , Cos-

* Mtt d fs

aut promont

ffum dabat , fcilicet, de non navigzando.

legan: |

* étuni.

gfïamg&üæ*t Cretz o*B.an-f

/

10. Fidee,) Nontam ex aere, alige [ fwgdur,

UM

qué natuüurz

pro

M.

I Tuty;

Adnavigavimus Creta« ) Juxta

5

*

griofticis , qufälrf ex fpi«

.

tam.

*

ritu prophetico.

EOphon il d

,c!:nzanem. ) Q

SaderraboT/3. du ef

ljuria.).

uafi dicat, iníqui & ic- - [ procellohs|

fe Cret& Orientale promontorium,

jurii fümus, non tantum navi & me.-

E 9488

Q« Jextanavicantes.) Lattus legentes,

cibus, earumque dominis nimirum mer- — E. !mpefes,

Bonzporfus.) Wortaife eft ille quem

catoribus , fed & animabus,íd eft,vi- E 3 MUjgja

Stephanus de urbibus appellat NY

t noftre ; hec enim omnia nautricii

Enoegu;]

aixTq» 5 id eit , bonum littus , & at elle.

& mortis periculo ,eicjpanimfus',"ü' hoe - E. f vao n

"Cretenfium civitatem, -

.

1l

tempore: hiber

^

?

)0«& impo'r'tulïo nayi-

A ibter

-

Toals[fa. ) In Greco eft , Aaeara.

$

dre pergamus,-

JE Satoiqui,

9.. Eo duod jeiuaium praterisffet. ) Je-

Í9Q. P.urim.

j Major pars.

E evideny ]

Seatuerunt con[lisma ) Dccvéverunt.

juniumi quatuor temporum, menfis De-

: I5 ,gm?,

cembris , ut interpretatur. Bellarmin.

^

Phenicem.) U

*

bs eft ; & portus in

-

E yptonico

lib.2. de bonis operibus, cap. I9. & -

latere auftrali Cretz.

1

j

Tum,.

alii,eft enim hujus jejunit lex , & cot- -

Africum.) Wentur

d.

n qui flát ab oc-

Data g

cafu brumali , ex Plin. 1. 9. cap. 47, &

fuetudo valde antiqua , ideoque infti-

pemift, -

£uta , quia eo menfe fac:x ordinationes

ab Africa, Greci lhba vocant.

16, Ctyj,

fïebx;ms , nt etiam Anunc un:

Ceram. )4 Qui etiam dicitur Arge'xi?-es; ä

-

i

1

;

-«

veipcs

-

M

t

CA PU T XXVIL

689

n U&tha

25 Afplrante autem Auftro .. eeftimarites propoütum fe te-

mere, cum fuftuliffent de Affon4 legebant Cretam.

Aix devem]

14« Non poft.- multum autem mifit fe contra 1pfam Verrtus

adnuvxgaw«

Typhomcus, qui vocatur Euroaquilo.

;Fg. Cumque arrepta effet navis, . & non. poFet conarl uæ

quemdatn,

ventum; datanave flatibus, ferebamur.

jaf,

16.. In infulam autem-quamdam decurrentes ; quæ Vocatur

| non dfat

Cauda, potuimus vix obtnere fcapham. -

t, couo-

dT Qua fublata, ad;utorus utebantur, accmgenfes a-aavem.y

timentes, ne in- Syrtlm mc1derent, fummlf"o vaíe üc feye-

r Emb

bantur.

ammarum

s

18. Valida aütem nobls tempeftate Ja&aus, fequenu d1e

Ja&um fecerunt:

magxs (ft«

z

19 Et

RTD

3, pluini

Hat ab occafu fo](hcmlx, e&que oppo-

"

. Gaslen vOcat , Creditur ea effe que

Vfent, de«

iicuæ aquiloni.. Mide Plin. loc..cit.

nunc appellamæ Gozo , & eft Melita-

3. uféro.) Qui flat a. meridie.

chma

lentema

OLrinere feapkam. ) E marí fübtra-

" ZEff imantes propofitum ff te:zefe.) Tu-

tdrenfqze fe

aft voluntatem fuam con-

here, & imnàvim 1mp0ne1€

, Mp*

€Ct£t'0£ .ait

Zü

rus.

17. Sublata. ) In navim..

Cumfu/izliænf..) Scilicet antennas—

Ad]utürzz.- utebantur.) (,at:«?ms,unms9

Ín nl

& anchoras . id eft, cum folvitfent. |

fumbus, & hujufmodi.

mvmtw

- De Affin.) Qux eft urbs ,. & portus

* Zecingentes navim.) E.jus latera fiz-

od yeti po«

*

Cretæ ad feptentrionem.

mantes contra yim ventl

& funibus

, h&beh CU L

Lege&ant Cremw. ) Id efï, Præter-

conftríngentes , ne- vi t;empeüams dlf'

» navipindo

- gavi abant.

folveretur.

14- Ventus Typhonicus. ) Ventus. 'Ty-

Ne z Syrt:m mcm'ermt ) Ne.in lo-

qum al«

phon ille dicitur , qui-eft fubitaneus,

ca vadofa impingerent. Ttalice dicimus,

üetvano paura dj dare 12 fecco.

il u ire

procellofus & vorticofus. Plin.lib. 2.

cap. 48. appellat précipeam navigan-

Submiffo: vafe. ) Syrus habet , fz£z

navi Íae.-

tum pejfem , 209 «xtennas imodo , verum

niifmui antennam , e:äxguam veh par-

lmll'l!m mel s

ip[a na'vigia contorta frangentem-

-

tem explicantes., ut parum venti exci-

m MU" *g"

-Enroaquilo.) Euxus flat ab. oriente ,

peremus, ne forte navim procelle vis

fi vero medius'/fit & mixtus ,hoc eft,

abnpcret , at demergeret. ltalice di-

[mBS j fj ho

fi llet inter orie;tem & aquilonem, e

cimus ,. Navzgar con le vele 64j2»

Mas

rtuno nm-

Euroaquilo. in Grzco eft, 'veoxAvde»,

appellatur antenna cum veli parte ex-

fed videtur le(rendum-svaoaw?xæv

[5;

plicata, in quam dum ventus Hat,qua-

I5. Arrepm effet navis. ) A vento

fi vafis eujafdam eavi fïgumm ehhlä

céverubl

Typhomco qu1 eam: agebac u gy-

bet-

..nf

L Pomls i

rum.

18- 7407:17)2 fecenmt )Sarcvnas ner-

Data nave ftibus. ) Naw ventis

cés ii mare projicientes, ne navis flu«

fur b oc

»ermiffá.

&ibus Ja&dta, & pondere preiï'a fub*

p 41

-46.- Canda. ) Plinius lib. 2: cap. g.

fideret.

t

S$sS

-

Bibl. eum Cos Mi

emcä rf VII

J Arm-(hs

1

f

690

ACTUUM APOSTO;.ORUM

1

"

.T9. Ettertiadie fuis manibus armamenta navis pregecerunt

20. Neque autem fole, neque fideribus apparentibus per -

* fent fai

[ anaora

plures dies . & tempeüate non exlgua 1mm1nente, jam ablata

erat fpes omnis falutis noftrze,

jl

.2r. Et cum multa jejunatio fuüï'et, tunc ftans. Paulus in rhe-

mánfer!

- dio eorum, dixit: Oportebat quidem, o viri, . .audito . me,

q.1

non tollexe a Creta, lucrique facere m]ur]am hanc, & Ja-

eam exc

itur am.

Í

»

. Et nunc fuadeo vobis boho animo eH'e Amlfho emm

mere C

-

nulhus animee erit ex vobis, praeterquam navis.

jeuni p

23. Aflitit enim mihi hac noéte Angelus Del, cu;us fum

M

ego, & cui defervio.

uia nu

24. Dicens: Nétimeas, Paule, Ceefari te oportet aülftere Ü

LE

. ecce donavit tibi Deus omnes qui navigant tecum.

n conf

25. Propter quod bomo animo eftote viri: credo enlm Deo,

s. /

- guia fic erit « quemadmodum di&tum eft mihi.

Cibuq.

.26. In infulam autem quamdam oportet nos devenire.

M

]

27. Sed poiïeaquam quartadecima nox fupervenit, navigan-

E. pafe

t:bm nobis in Adria circa mediam no&tem 5 fufplcabantur

3 1

^

.fiadte apparere fibi aliquam reglonem.

*

ID tnate

28. Qui & fummittentes bolidem ; invenerunt paffus v1g1n-

39. (

UH * pufillum inde feparati, invenerunt paffus quidecim..

-- um

29. Timentes autem , ne in afpera loca 1nc1dere1*nüs, de-

corital

puppl mlttentes anchoras quatuor ; optabant. dlem fieri:

»

i ]

. 8o. Nau-

. fimull:

La

?

E

——

fecund

19 Armdmentd navis. )In&rumenta

— Galuram. ) Damnum.

d

naucwca , funes, vela, contos, &c. ut

.92. Nullius anima. ) . Vit& nulhus.

RAT

MRsetsenae.

"nimirum navis adhuc eífet levxor &

/93. Cujus fsm ego.-) thfier, cul-

ex ingenti illa temgeüate üfierl pof-

tor & Apoftolus.

4ntha

fet, enararet.

s

teat

24 Donavit tibi.) Mite eorum in

30 [/

20. Imminente,) Quia nimirum in-

tui gf&tldïn peparcu:.

yalefdentis tempefhtls figna videbàn-

Apro

tur.

Q7. Ia Adria.) In mari A.dl'l&thO:

d lpfo 1

4

2I. 7ejwzatza) Amrla medra,ob

Su[wcaö;mtur &'c. ). Sibi videban-

fingcme

tur accedere ad terram & - illam Vl-

e&e

periculum imminens, quoi cogitatio-

dere

nem & appetentiam c1b1 adlmebac.

BL N

Tollere, )' Solvere.

28 Bolidem.) ld c&,pondne fum"u-f

p

Luc;$ facére,) M itáre, Italice dicere-

lo alligatum , quo exploracur maris

$. E

altitudo.

3

mus, Rifparmiare dientrare in quefto rra-

R

i. zgzzo & pericolo, :

; Separati.). Progrefhi.

&bit:t (

Irjuriam.) Jacationem, vexanonem

29. I» aþemwm. ) In fcopulos, aut

34- P

& Petlculmn.

fywcs.

fe pgm

tandnm

4

L

L

E od

.

»

.:j

:

5

P

-

f CAPUT

Xxvn7

691

äejcämnt.

: 30;: Nautls vero Iquæ.rentibus'fügere- de Navi*, cum mifïjï

fent. fcapham in mare,

anchoras extendere,

fub obtentu quafi ,in-c)ipervc.am'; a iprforfg:

X

p |

"

31. Dixit Paulus centur

ioni.

, & miliibus: Nifi hi in navi

—

hi ]

maánferint, vos falvi fieri non poteftis. .

ii me .

-.32. Tunc. abfciderunt mil

ites. f unes fcaphae

; & p font

?C) & ]a-

s

$

eam excidere.

þer/et fieri,. rogabät iïäuïus "om,n"äs fu-

.33. Et cum lux inci

.

mere cibum,

Y

dicens: Quartadecima

x

Y

dig' ho"dig -expe&ant&ä

n

ES

-^

jejuni permanetis , nihil accipientes. -

N

44. Propter quod rogo vosaccipere ci

bumpro falute veftra:

L

N

-

wus fom -

À

1uia nullius veftrum capillus de capite peribit.

35. Et cum hec dixiffet, fumens panem, grat

ias egit Dä&

xzïüftcireï:—'

in confpectu omnium, & cum fregiffet, coepit manducare. -

inDa

^6. -Anim'æq"piorgs*autkerm«fa&i omnes , & ipfi fumpferunt*

l

*

cibum.

jire,

ramus ve

r

25 .E

0 univerfae animze in navi ducentee feptua-

navipat

i nta feX.

s

7

icabanïpr :

48. Et fatiat

i ciboj -gllävïabaüt ,naverln*ï,.k ja&antesv ;-tri»ti-cium*f

in mare.-

*

m dies fa&us effet, terram non agnofceb ant:

hïs;'vigfn- j

39. Cum aute

eC

Iffl

finum vero quemdam c

9^

onfiderabant habentem Httg:si,;: in quem

E

1Us, e

D

cogitabant, fi poflent;

ejicere naver.

Jj

o. Et cum anchoras fuftuliffent, co

m

| mit'tebänf..fe maris

r

) WZU'

fimul laxantes jun&turas gube

"

P

naculorum : & levato artemone

fecun

dumaurz flatum tendebant ad littus.

N

1

sss 2

Emi

5

À.

X

g nullits

niller, al

G»Af1A$ lagm-; [2620 )Ex Ia udä';

rent.

- dnchoras quatuor. ) Ut ïläfi'xn fifte-

;

bili more cibo bmedic;nd"r-an;eqüam

) Pfæ textu,

fumatur. -

:

.So- Obreztu

: €0f-5m ii

44 prora, auc

boras cxfffizd.är*e * &c. Vel

96. dnimaqu

jecesfalie) Hiliores

in ipfo mari, vel in terra ; & littore;

& fide

ntiores.

J

ifiicoi

fingentes navim jam ad.

xtoona. ) ( äpifäæ

| videbare

littus appul«i [-

38.. Confderaäqnt; ) Vi'dgbänc;-

fe , & effe in tito.

4llam Y*

ar. Nif ho :

( nau

.

; mknþrikt.- )eu

Ejicere-nauim.) Avpellere.

peritíam habent regende navis..

O. LaXunies junüuras guäefnuäulög—

rupi.s) Syrus , fo'versant qincula gnier-

utd fr jl cu'-

32. Eam excidere. ) S'ca"phamperirä.-

naculoram ,ut nirairum poffent uti eu-

3. Nilil accipientes- ) Parum , &

ebiter cibum a'cci'p'ien-ï

:

:

es. -

bernacunlo, & n:vim dírigere , prius

a4. P. € falute veflra

) Ut falvi: ef-

enim videntur alligaffe ,. fortafle ne

jact:tione tempeftatis 4nt frangeretur;

pl

fe poffitis , refocillando vires 1d ena-

dïqm- &,arenc,igawt;þ,äxz;el-ler66ura :

LE

tancth'xr e t?ä'u-flïagi—oï,qnöcei,ïa:l.:i-ass.-j

ACTUUM.APOSTOLORUM

692

in: ACCE

/|4t. Etcum incidiffemus in locum dithalaffum , lmpeoerunt

Tmavem: & prora quidem fixa manebat 1mmob1hs ; puppis vero-

brem, qii

folvebatur a vi maris.

, Cut-

42. Militum autem- conühum fuit, ut cuftodias ocaderent"

tam n*uluta

z

lore Cun

mequis, cum enataffet ,

effugeret.

/

43. Centurio autem- volens fervare Pauïum pl"OhlbUlt fie-

m

E-

ri: Juffitque eos, qui poffent natare , emlttere fe i in mare pri-

e)us ad ]

mos &evadere, & ad terram exu*e"

Y

(1111 Qu €

« u

44. Et cseteros ahos in tabulis ferebant- quosdam fuperea,

ua de nav1 erant.

. Et fic factum eít, ut omnes animse eva-.

* plfaselt

-

6 Mi

erent ad terram.

-

: fubito caí

vxdenabi

C AP U T XXVIII

; eumdfle

——

Pazulus

caterique zpf fs comites bumane a Barbarzs exczpmntur

30

-

in mjþla Mélita , -in qua percul]us a vipera Paulus nibil mali pa-

minePu!

ditur ,. patremque . Publii principis infule. [anitati veflituit, ac

( Coi

- alios multos curat: C ab eo loco navigantes tandem Romam- per-

vextutr

«eniunt , ubi Paulus comvocatis primis Judaorum caufam expe-

& impo:

9 Ut

E7 cur Cajarem aþpellaveæzt dieque ab ipfis conflituto pradi-

Ctdebar

at de Chriffo, cujus vverbis multi non. credunt, quod Paulus

10

(Jz*endzt ab Isaia predihum e[fe , & per biennium d fde in.

M

pantibu

brg/lum pradicat omnibus ad 1þfum

P

accedentibus.

tin

nf

T cum evafif"emus tunc cognovimus, quia Melita in-

fula vocabatur; Barbarl vero præftabant non modicam

13.]

hUmamtatem nobJs

li

-

diem f

2- AC'

N

-

ln m

. Qore imq

Levato artemone, ) Syrus , parvo-ve- -

2 Cu/?aa'm: ) Vm&os zcos, quos

odxebant:,

$ hv

Jo, ltali dicunt, f tr;mæ/;etta.

EY

4 Ulr

Secundam aura flatum. ) Ad "acci-

44« MHios im t46u[:: fere.ä:mt ) In

[47,

piendum ventuta..

Grsco tantum eft, perzips Pn tabulis,

tabulis innitentes cna:abant.

ententla

4T. Dithalafuz. ). Id eft, bimarein,

Dicel,

five Ifthmum, in terrz dorfum, quod

Qno:drtm fuper ea quà de navi erant.)

BEUNE

aAitrinque mari cingebatur.

Locus huc

Pamm in. navis fraginentis , vafiä *

Tubane

etiam gunc appellatur ;

la Cafa . di 4

farcinis., &c.

Paolo, Vide Philippum Cluver:um hb

Ommes Anima. ) Omnes qm in navi

lg

1.

-2. de antiqua Sicilia c. 16.

fueranc, nautz , milites, vectores,&c.

j

Mehm

Fixa mfmeäat. ). Arenofo loco im-

I

Elita. ) Qua dicitur Malta.

Exlj

paüqp

Barbari.) Melitenfeseo tem-

P

ter ho

|

^CAPUT XXVHL

.693

Bpegemn

3- Accenfa enim pyra , reficiebant nos. omnes, propteram-

HPPlS VEI' 0

brem , qui imminebat ,. & frigus.-

. Cum congregaflet au:em Paulus farmentorum ahquan—-

ccxderen

tam multlt-udmem & impofuiffet fuper i ignem; v1pera a ca-

lore cum proceff: P'et, invafit manum ejrs.-

hlbmt fre

4. Ut vero viderunt Barbari pendentem. befliam de manu

Qátepri

e)us, ad invicem dicebant: Utique homicida eft homo hlc,

qui cum evaferit de- mari, ultio non finit eum vivere.

fuperea,

Á

s. Et 1116 mdem excutlens befuam in 1gnem, nihil malz

1fnge vt

paiïus E.

6.- At illi ex1&1mabant eum in tumorem convertendum, &

fubito cafurum, & mori.

Diu autem illis expe&tantibus, &

J

videntibus nihil mali i in eo herl, convertentes fe; d1cebani:

eum efíe Deum.

tijtutiur

r

*- In locis autem illis erant praedia principis infulee

* no-

tl a

minePublii, qui nos füfcipiens, triduo benigne fe exhibuit.

Mi, M

g. Contlglt autem, patrem Publii febribus, & , dyfenteria

vexatum ]acere.

Ad quem Paulus intravit:

.& cum or afï'et,

( pur-

|

1 expo

& [impofuiffet ei manus, falvavit eum.

9.Quo fa£to, omnesqui in mfulahdbebant mfirmltates, ac-

j jrad

cedebant & curabantur.

: Daulus

10. Qm etiam multis honofibus nos. honoraverunt & navi-

d

gantlbus impofuerunt , quae neceffaria erant.

11- Poft menfes autem tres, navigavimus in navi Aley.an-

. drina, quae in infula hyemaverat, cui erat infigne Caftorum,

12. Et cum veniffemus Syracufam, manfimus ibi triduo.-

[ita jf

I3. Inde mrcumlegentes devénimus Rhegium : & poft unurn

todtcam

diem Hante Aufïro fecunda die venimus Puteolos:

i$5Ss 3

14. Ub1

Ac-

--

pore lingua, c( moubds cranr barbdrz

9. Salvauir. ) banum reddldls

-O,

Ilz'l)aff

Vlomordit.

II. Cafforum. ) óioo xbg)wv, Cafto-

$, qthS

4.. Ulrzo. ) Nu!mms vindicta,

ris, & Pollucis; qui ita dicebantur ,

2

Id e(t.-, mutata

) h

6. Convertentes. fe,

ql.od ]ovxs filii. cenferentur, Oroex&-

talulin

fententia.

fOl-

Dicelant eum effe. Deum. ) Sic Ly-

: 9. öyrzzczjkm.) Primariam Slcülæ

-caonii videntes miraculum Pauli cla-

c1vxcdcem

guil.)

Czrczmlegente: ) ercumnawgantes

vzfiä D

. qmabant eum effe Mercunum fupra C.

Ij I8.

Sicilie parteém.

il navr

T Principis. Ipfacla ) Primarii mter

I3. Rhégizm.) Que elt civitas Ca-

Melitenfes.

ldbnæ objacens. & vicina Sicilis.

TCS,&C'

Exhibuit.) Id eft, tra&av:thumam—

Deteles. ) Que eft civitas Campa—

t

v

o n

-ter hofpltxo exceptos.

niz Juxta INe 1pohm.

*

p

AC FUUM APOSTOLORUM

-

694

^14. Ubi invéfitis fratnbus togati fumus manere apxïd eos

&G

dles feptem , & fic venimus Romam. .

5 d

X

bant, d

Ctos loct

I5, Et inde cum audiffent fratres ; occurreruntnobls ufque

ad Appn forumac tres Tabernas:

Quos cum vidiffet Paulus,

PUIEN

(iet

grablas agens Deo, accepit fiduciam.

perfplc

16. Cum autem veniffezmus Romam, permrü'um eft Paulo

manere fibimet cum cuftodiente fe mïhte.

x

$.T

audieru

17. Poft tértium autem diem convocavit primos ]udæorum

ä

Cumque conveniffent ,

dicebat eis: Ego, viri fraires, nihil

- Qculis,

adverfus plebem famens, aut morem paternumni; vm&us ab

. fantu?,

Jerofolymis traditus fum in manus Romanorum.

)5 N

I8. Qui cum interrogationem de me habuiffent , Voluerunt

hoc falu

E

]

p F

me dimittere, €o quod nulla effet caufa-mortis in me,

-19- Contradicendbus autem !udæls? coa&tus fum appe la1e

/ habent

"Caefarem. non quafi gentem meam habens aliquid accufare..

30.

20. Prop:er hanc igitur caüfam rogavi vos videre, & allo- .

bat om

ï

qui.

PrOpter fpem enim Iírael catena hac cwcumdatus fuüm.

31

21. At ilii dixerunt ad eum: Nos neque litteras accepimus

; no Jefi

de te a Judaea, neque adveniens aliquis fratum nuntiavit, aut -

Chriftn:

locutus eft quid de te malum.

ä;;

22. Rogamus autém a te audire. quae fentis: nam de fe&a

mm col

25 ln

hac no: um eft nobis, quia ubique ei contradicitur.

h

p & j

23. Cum conttituiffent autem illi diem, venerunt ad eum .

!^ dua,

3n.hofpiium plurimi, quibus exponebat teftificans regnum

1. 4

Dei; fuadenfque eis de Jefu ex Lege Moyfi, & Prophetls,

lfii. c. 6

mane ufque ad vefperam.

23. Ge

24. Et quidam credebanthls, quae dlcebantur qmdam Vero

qul tion

non credebant«

Zfb Cum*

M esdem

K

14- Eatr;äus) Lhrufhams.-

I0- Noz quaft gentem mtam, . ) N on

I5- 44 A fz: fomm ) Quod Plin. I.

quafi habeam de quo. gentem meam

[

accufem.

34- c. 6- ponit in agro Setino.

-

Tres Tabernas.) Nunc appellatur C

20. Regavi vos 'vm'ere » Romvl vos

rnli.

ut ad me accederetis.

E

Propter 0677 Jf?4el.) Spes pnmmr

Accefzt fdrumm ) Syrue , conferma-

£p$ eff ,

xecreatus eft eorum humanita-

pro rc fperzta. Propter fpem quam ha*

te; & concepit fpem rei Romæ bene

bent Ifraelitz de Mellig adventu. -

*«

22. De fetia bac. ). Chriftianorum.

gerendæ

1 283; Expontbaf.) 9cilicet Scripturas.

. 16. "Manere fiuzmet ) Syrus uhwm-

ane vei "z..

: Tefifcans regemm Dei.) Mlultis te-

18- Int-elragattanem. ) Examinatio--

fhmonm Mofis , & Prophetarum o-

neme

ftendens- regnum Den efle Eccleüa»m

a D t Ra

i

*

1

C À P U bt XXVI[I

695,

apüd eos

25 Cumque mvzcem non effent confentïentes, dlfcede-

Quia bene Spiritus fan-

bant, dicente Paulo unum verbum:

rhls uf ije

&us locutus eft per Ifaiam prophetam qd patres noftros,

t Pauhls;

06. Dicens a Vade ad populum iitum, & dicad eos: Aure n

audietis, & non mtd 1getls. & Vldentes Vldebü'.lb, & non

m

*

M"xtt-

eft Paulo

perfpxcietls.

'47.'Incraflatum eft enim cor popuhhu;us &aurlbus gravxter Mdm

deeorm.

audxerun*

& oculos fuos comprefferunt:

ne forte videant 4. I2-

& corde. mtelhgant, & conver-

€5, nihil

" geulis, - & auribus audiant;

-

in&bus ab

tantur, & fanem 6eos.

28. Notum ergo fit vnb1s, quoniam. Gentlbus mlhum eft Luc&

oluerunt

hoc falutare Dei,. & ipfi audient.-

g. 19»

multam ]Oan'

re

Et cum hac dixiffet,

exierunt ab eo- ]udæl

12.24

"d

habentms inter fe quaeftionem.

appeïlare

ecufare..

3o. Manfit autem biennio toto in Fuo condu&o. &fufc1ple- É9

& allo-

t

bat omnes, qui ingrediebantur ad eum.

31. Preedicans regnum Dei, & docens quae. funt de Domi-

us füm.

CEDImus

no Jefu Chrifto, cum omni fiducia » fme prohxbmone.

iavit, J

Chnfttandm eamque effe vmm adrege,

-Haefalamre Dei. )ld eft bzc falus Dei

num calorum

Chriítus falvator, cujus Evvangelium,

de fei

25. Umwum verbum. ) Appoficum in-

gratiam , & falutem ego predico:

fgne & illuftzre. Syrus habet, boc ver-

29. Quaffionem. ). leceptatlonem

aj eum

- ibuag.

30- I» fuo. condudle. ) n domo,quam

regmum

26.. Aure r'z;dlefl!, &fe. ). 8unt Verba

pretio conduxit.

!

Afai. c..6. 9. ubi ea explicavimus.

Jhetis,

28 Gentibus.) Gentilibus, Ethnicis

51. GCem emmi fiduia, ) grrà muüj-

prmag, cum libertate ; fidenter.

qui non funt ex femlne Abmhæ.

r

am veto

.

o

Cs

2

f Cum

2

*

77

/

£s

5 )NU"

&M

3

u

;

onwl 05

E.

, pnmc'll'

quämm

entt

jnorutm

x

;,ptums

ffultis t**

P.

wtal'llm od

wchf at

-

T

i

X

xj

$s

w

x

N

s

U*

w

&

"

I9

w

x

&

(5

—

»s

y

x

& iM

z

o

1

h

w

-

A

[

UH,

g

$l

)d

l

*

3

*

p

El

j

)

b

*

[*

N

x

-

"

*

v u

E

LR

-

E

X

AK

e*

*

.

n

D

2$

A

AT

p

-

g

N

x

d

um

ss

i

oX

t

d

E

zUS

[ CRURMSIUES N

las

aiias

La

EX UM

L , M:

i VN a

d

—

—

-

ü

z

—

-

—

-

x

icdda ag

ES

T

Ms t AUH

ass

x

u

TE

Mcrunccrum

-

4

M

——

5

M

W

m

v.nu

.,,.

H

N

T.

—

-

I*

I

*

La

$

*

L

M

u

*

s

M

E

j

-

P

33

u a

P

-

1

m

d

i ——

M

p

m

—ÁÁ—

u

E

ER

h

Z

A

ER

E ERN

t

s;

TR

C MR p aOt

s

RCR GE RE n a.

m

m

N

Q

a.

d a

-

*

:

D.

a

N

R

—

E

n

N ä

.

n

a

s ln

ii

UA

h.

as

o .

Is

E

Mu

z

n

g t

-

M

—

N

uB

d

——

ss

*

o

s

N EXUe

EL

u

"

x

.Wæä.m

i

u

g

N

2

-

s2

W.

/

JÓAE

E

-

k

vt

-

:

ey

E

2

f5

"

7

é

t

,

/7

7

"

;

p-

us

-

ao

-

B

u

"

hN

N

A.

7l

As

f

)

á

d

WE

Y

-

T

N

o/

g

5

,

j

A

-

s

x

Es

"4

EN

zP

j

L

A

v

N

*

..

j

k* :

R

N

d

. d

N

i

s

r5

X

A

DESQMse

VOR

]

"N

P

P.

x

a

...s:w

4

Mi

hi

3

la

ij

n

N

..

yra

3

£

$

vl'

Ed

$

V,

p

N

x

P

t

w

x

F.

RE

F.

m

^

*

N

äa

ae

d d

s

£

E

9N

E-U

(/

.

d

A

»

w...,.mu

7

7-

A

L

H

B

Y

s

M

u

E

*

A

RE

U

&w

d

É

P^

Em

.W.u,u

s

r

P

A a

2*

.u«.æu

Vur

s*

"

P

n

j 4

g

"

V

i

,

UE

3

»

ia

|

$4

wf..n

x.w.u./

"

.

m

AE

d

"-

E

a.

l

|1

) |

Q UR

N

RA

[

//

d

M

P r

;.W/J

&M

2

m

:

$u

A

1

*

4

m

F

/

as

s

d

J5

RE

Ww

u

À

j

l.

Y

4

AO

y

k

P

3

|

24

MO

P

M

Y

E

"

d

P

Y

A

j

Y

T.

B

*

T

L^

w

g8

TR

?

I

Ms

$

müx

D

E

Y

M

i

[

9

s

W

$

i«

/ d

M

P

s

:

d

4

à

$

y

-

s

ts

//

4

5

-!

m

[

Es

E

-*

Ti

i

A

r2

z

9

E

F

E

Y

n

dU

:

:

C

A

gSN

"

L.

i5

AE

i

[2

;

N

&

a

&U

X

-u

s

M s

ss

-

d

3

1

as

p

Á

A

.

AA

/

4

Z

"H

&»ä

NG

E

,

*

Es

S

M

P

2*

7

P

m

M

bl

N

ON

o

P od

N

MW

i&

5

i

d posant

Y

25

"

ts

*

Z

iv

Y

"

E

w(

b

*

*

j

"

AE

"um

/7/

-

-

l

N

M

N

od

3

rR

-

AT.

$

a

u .

i.

g

ae

n

A d

" /

-

4

P )

E

j

Pa

z

u

*

du

E

D

2V

P

P.

"

W

V

d

p

X

VN

9

X

E d

A

p

,

x

E

*

iB

J

*

"—

u

-

m

Est

A a

,f

^a.

T

DN S. OODUUDEI EUAT

a.

u

P^ at )

E

" l

"d

&

a

Ea

fs. "m o 9s

E.

A

"

4 o*

end

" w

^

U

2 ol

u

LUR

PN

Jf

gesrd

ES

u

a

» $

-

..f

5

:

PT

E

: d

E

AW

Pl

w

J.

Y

,//

x

/

$ d

"

. gfï

w

T

t

hs

A

)

:$

vt5

M-

"

U/

D

*

:r//

N-

]

//

NONS

As

LE

..

,I:// E

us

o

——.

b

E

*

NS

o o s

li

Dd

i

M

w

Sx

)

3.

N

N E

[

$

E

, l

* x

N

N X

»y

ï

//

3

I(ix(/

,^

a*

NS

N

d

M

VX

:

H.

* o "B

*

3

NUN.

VI

a

ij

N

[

'J

LE

-——-

!

N

X

LU

N

x*

by

1

R

E

N

EU.

h

l

*«

O/æ "o

Ts

..

$

H/M

*

OM

$*

nE d

E —— — À

..

^

N

p

^W

N

,&.

M

EE s

v

$?

Q

(f

xdev

|

**

N

aM

^M2

U

m

iä.ü

/

1

4

(

/

b f/&

/

M

l

/

N

N

VNSES

[

s

i i

E

H

:

Q

|

N

Md

l

*

--

€*

w

wv

» *

Y

i

re

$4

z

///

B

EU

F

(.,M

N

$ao

** m

M

'.-

x

j

m

—

x

LOA

ä

N E

$

Pv t

X

t

,w,

VN

P

X

w

N

TL

.

P

,

N

Y df

at

S

[

N

um

VE

H

-*

-b

,:

"

*

XAQN.

d

—

-

^P.

NON

M.

n

..

,

N

.l

N -

SNS

N-

Pxcde

L2*

*

* d

/

A

ax

y

LAS

;/

M

st

E

N

;«

CR

^

^

P d

r

£

M

,-

U

P

E.

N

um m

x

r

d

"

'

L s

—

r lM

L2

j

i

z

p

.& :

N

'D

7

e.

»

$

ISM

N

(

r;

^

dN

RAl

2

h

*

NS

E

..I

*

,

M

f

:

N

V

Y

"

DI

/U

Q

x

;

OA.O

P4

--

E

!

x

2

x

1

W

u-

-

,/.

N

/,

/,/ æ

a A MBR

N

m

U

X

SUN

.wo

u

—— —

iV

Y -

o s

M

*

a

as

$

ET

—

"É ml

r EM

--

*

B SNN

N

,///.b.

—

Ll

A

QQM

—

L n

128

AW

CT

z

T

"-

lE

x W

W

d

45

"7 --

Á

-

—

g EE

—

um

— Ó

u

Il

d

CNS

EN.

'..I p

CAME

— . CAEENEEESS — —

——

—— m

D

"——

X

NUNY VN

m v

n;

m

Y

p

Of

*

. .Pc/,/,

z.

M

o

Xx

—

£0

Y

"f

$

E

$ s

— CO

ia

ïNxx

nE .

Ves

u

».-

9?..89

.mt

E -

^

^ TX-—

p —

u ii

Es

"

ii

i

i

zi

um

[

TET

p

-

E i

EM

OR

A

SÉ

s o

T um m

"5

—

E

eietcs

od

s

N

T

u

"N

N

E

E

*

us

m

r uei

—

"

oW

A

" s

EOE

a

"

A

rR

AL

A

X

d

M

E

AUE

s

—

CVK

YX

:

P5

3 AON

u

x

A

s

AUA

CO

:

SSORED

AUE

A:

AM

NÀ

ER n

*

i55

te

(5

AO TA

x

M

M.w.

i

V

&v

*

.ra'.l.

M

M ORE

N

Es

^j

i

&

*

»*;

N

x

AveUR

Mw

sqw

NU

Wabe

e€

P

d

A.

ib

EM

E

5

MU

AX

W:

N

*

.

x u

F

LU

t

C

m

:

s

A

s

-

R.

r

*

o

d.

x

ET

K

ASS

M

N

va

b

"

w

lr

Rs

6s

*

mw!

x

wa,wy

s

AT

AUE

3

E

rrw

Ed

"

*

d at

AR

gt s

j

Ape

TA

aE

cus

AE

qu

x

i

R

-

P

*

"

SSEADTEAN

-

*

X

:

2

3

u

Z

e

u M

*

N

)

Mv lt

b

t»nm»

Y

23

g"

N

o

A

d

i

A

A

SS

ia

MQ)

:

u-

M

a

ANY

w

N

M

&

:

Ea

r

-

X

i

ia

E

m

P

22

TM

Wa

A

At

ENSNS

Ws

i

3

&

E

o

2

:2

i

*

T.

EO

x

u

x

N

uX

EOR

HH

1

]

P*j

aE

T.

AC

N

MT

$

J

(

mX

-

r

9-

w

^

La

«.dw y

d

NI

N

t

m

g

:

j

H

$3

pcty

P»J'x(

3

*.

A

wm

:

PC

p

e

u

"

L

-

$lx

h

*

*

.wwf

,W.

1

E

o

PT

as

E

DN

SRAVE

s

E

A

t

s

RA

*

As

E

-

i

(2

d

.

EE

L hm

&*

uY

M*

Pa

-a

z

E

5

Z

;3:

d

P

m

A

SNAM- uw,?

C

m.&

—

"

d

e

13

2

"E

-

4

J

A

PX

*

w

&

Hv

d

»*

R

g P

d

3 9

A:

*

*

M

du

d

z

p

5

A

*s

g,

M

E

a

[.29]

EE

V

ä -

-N

AE

-

xjus

*

t

.

X

5

A

5

X

WL

v

3

GU

- n 4

32

s

*l

b

j*

—

n

ii

z

AC

NON

A.

yv-

:W

s

"

*

Y

-

wx.

i

n

W

K

i

$

^

LA

u

^

vn

ia5

x

N

V*

E^

QW

Bd

s

X

M

NY

A

d

s

EM

R.

HH..

*

.»

J^R

s

0s

£.

u

v

A

EE

E

3-

x

$

*

-

us

i .

m

3

g

$a

Yab

?

w

Ó

.Nm

2

I-

w

k

Id

N

X

cd

us

ECME

W

"

u

[»

-

p

.

ha

Vi

A

s

UE

NG

,

Av

&

RE

u

N

J/o

"

R

ca

"

w

R

^

"d

*

*

s

N

/,f

A

R

Sci

m

"s

x

3

k

5

b

N

&

N

d

d.

"

M

EOE N

SAS

N

:

N

WW

N

Vi

*

x*

n

:

346

$

D6

/fut

Q

ss

Pt

i

A

m

NY

i

RSS

yY

3

SS

N

t

É

*

5

s

S

-

R.

Yuts

-

t

s

a

MM

s

NY

N

&t

x

DO N

äf

m

z

»

A

Rib

EN

SSNS

-

T

us

A

N

N

M

-

LT

» *

*

N

N

"1

M

y»

NS

has

n

NY

yv

»

vt

.w,

m

A w A

*

D

Rs

d

"

i

Ed

L

N

BM

W

N

W

P

u

A

M /&,

as

;

:

n

W

s

"x

€

*

"RX

[

d

M

s

ha M,

£

*

r

-

A n

i

u

3

NSEN

p

w

*

*

SE

P dx

a

n

ET

s

N

N

^

i

^s

U

E

M

P

h

*

C

E

t

UET UP

i.

,.,.W/,J

N

5

$t

f*

.eJM

H

À

AL IN

£

d

f

:

A

L

A

9

W

B-

z

"

-

s

.

i

DN r

Xv

r

»

el

N

Ls

d

TA

»

N

.

ERN

$.

—

u

A

&

:

WJA-»

$

As

Ts

-

s

Y

35

3 s

2

w

2

TM

"

w Y

-

E5

st

R

P*

3

d

N st

s

Laf

3.

Á

n»

N

x

Pl

i

RC d

h

-

2v

a

*

st

AAE

i

x

Á

fs

*

4

Ü

2

sg

--

4

f

P

-

m.

*

:

m

M

E

T

P 4

$ POT

23

:

P

;

W

X*

,

jew

C

LOK

Y

u

$.

E d

E

EE

.

o

E

U d

Qu

my

s

d

g

S n

S

u

$.

.

E

Csl

.W.

j

M

»

PC

w/&&

m

E

R s

*

u

x

n

M«

ii

Is d

d

ss

Y*

MA

-

L

z

M

!(&ä

«s

6d

y

d

x

z

us

r

$

a

x

m

a

ag

—

u

2

d

t

-

v

asb

H

E

Ed

fs

.

2

Etut

7

J

A

d

v

Jm&

2 d

E

*

23

z

d

:

T.

s

o

P

— La

"E T p

ib duu-

wpde a

ss

as

a as h gO

Vesisi

Ben a E

-X

gpenn

RI M

Z

E 33:'

Y

BIB

X

SES"

W

19

SACRA

:

18

CVM

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

17

16

P MENOCHII E S J

15

COMMENTARIIS

ä

X

EU

EDITIO NOVITER KREFISA..

g

äæ&?*æ&æ&æ 'BEEQE?A:—" 3 |

TOMVS ."VII.

SUISSQUUS ATU EU

(3 () DJ . I N F) DJ S

EVANGEL SECVND. MATTHJEVM

EVANGEL SECVN D JOANNEM.

7

EVANGEL. SECVND. MARCVM.

ACTVS APOSTOLORVM

*

l5

6

EVANGEL. SECVND. LVCAM

ä*æä

5

VIENNAE AVSTRIAE

4

TyPIS ET SvMTIBVSs JoAN. THOM. TR ATTNER,; 'SACR. CAES REG

3

MAJ]J. AVLAE (TYPOGRAPHI ET BiBLIOPOLu:

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

À

MDCCLV.